#Tochmarc Moméra #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Tochmarc Moméra =============== Author: Unknown --------------- ### File Description Eugene CurryElectronic edition compiled and proofread by Beatrix Färber Funded by University College, Cork 1. First draft.Extent of text: 2850 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland.—http:www.ucc.ie/celt (2014) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G302024Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. #### Notes The original title used by O'Curry is *Tochmarc Monéra, The Courtship of Monera*. The tale is however usually known as *Tochmarc Moméra, The Courtship of Momera*. #### Sources **Manuscript source**- Dublin, Trinity College Library, MS 1318, col. 341; olim H 2 16, or Yellow Book of Lecan, Catalogue of the Manuscripts of Trinity College, Dublin, compiled by T. K. Abbott (Dublin 1900) 329. Digital manuscript images are available on ISOS (www.isos.dias.ie).**Edition/Translation**2. Eugene Curry (=Eugene O'Curry) (ed. and trans.), The Battle of Magh Leana together with The Courtship of Momera (Dublin: Celtic Society, 1855) 152–167. **Literature**2. Kenneth Hurlstone Jackson (ed.), Cath Maighe Léna, Mediaeval and Modern Irish Series 9 (Dublin 1938). 3. T. F. O'Rahilly, Early Irish history and mythology (Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1946). 4. Sharon Arbuthnot, Cóir anmann: a late Middle Irish treatise on personal names, vol. 1: Part 1, ITS 59 (London: 2005) 65–66. **Internet availability of O'Curry's edition**2. See http://www.archive.org **The edition used in the digital edition**2. Tochmarc Moméra. Eugene Curry (ed), First edition [xxiv + 196 pp. v: Contents; vii–xxiv: Introduction; 1–149 Cath Mhuighe Léana / The Battle of Magh Leana; 151–167 Tochmarc Monéra / The Courtship of Monera; 168: Erratum and Addendum; 169–175 Appendix 1 (Genealogical Tables): 176–187 Appendix 2 (On the Irish Law of Tanaisteacht): 189–196: Index.] Celtic Society Dublin (1855) ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The text covers even pages 152–166. All editorial introduction, translation, notes and indexes have been omitted. Names and words initials beginnning a sentence were capitalized. The English translation is available in a separate file. Text supplied by the editor is marked *sup resp="EOC"*; that supplied at CELT *sup resp="BF"*. #### Editorial Declaration ##### Correction The text has been proofed twice. ##### Normalization The electronic text represents the edited text; O'Curry does not mark expansions in his edition. ##### Quotation Direct speech is marked q. ##### Hyphenation Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the tale; div1=the section. Lines are numbered according to the lineation of the printed text. Poems are treated as embedded texts, with line-groups and lines marked. ##### Interpretation Names of persons (given names), and places are not tagged. Page breaks are marked pb n="", line-breaks are marked lb n="". #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description Created: The recension was copied by Gilla Isa Mac Firbis, an Irish scribe, based on older materials (1391) #### Use of language ##### Language: [GA] The text is in late Middle Irish. ##### Language: [LA] One formulaic word is in Latin. ### Revision History * (2014-08-08) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Text emended in line 24. * (2014-08-08) Beatrix Färber (ed.) * Header completed; file proofed (2); encoding updated and completed. Personal names and place-names tagged. Manuscript pagination inserted. File re-parsed, SGML and HTML versions created. * (2014-08-06) Beatrix Färber (ed.) * File and encoding converted to XML, new TEI header created; file parsed. * (1997-02-12) Margaret Lantry (ed.) * Provisional header created, file proofed (1), structural markup inserted. * (1997-02-12) Margaret Lantry (data capture) * Text captured by keyboarding. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G302024 ### Tochmarc Moméra: Author: Unknown {ms column 341} --- p.152 1] Fecht n-oen d'**Eogan Taidlech** for faithche baile a athar 2] fesin, **Mogha Neit**, hic **Raith Airthir Femin**. Nir ba cian dó 3] con-accai tri maccoemu chuige and hi cend na faigthe. ‘Ron 4] bendachut do choengnima a maccoim’, ar siat. ‘Rob s*h*amlaid 5] duibsi a macu’, ar esium. ‘Is oebind duit’, ar iat. ‘Is oebind 6] ecin’, ar se. ‘Libse bar cuid don oibnes hisin’, bar **Eogan**. 7] ‘Nach fitir cid tusa, a meic’, ar iatsom, ‘in toebnius fil anán 8] duit’. ‘Ni fil lium a fhis co se’, ar sé. ‘Fil a fhis acainde duit’, 9] ar na meic: ‘Dá ainm bátar fort cus andiu; biaid in tres 10] ainm fort anossa; acus amensat do shil ar **Erinn**, edhon, gebaid 11] do shil ar **Erinn**, acus ni genastar duitsiu co n-gebut; daig ni 12] faigbesu céli no cu rois sruth **Ebhir** i n-**Espain**; acus corub 13] and ro gebasu celi; acus iseadh isidhe ingen rig **Espaine**; acus 14] co m-bera sidhe duitsi cethrar clainde, acus conbia laech dib, 15] acus mescuidh a shil for Eirinn feib atrubramar fecht n-aill 16] rias trathsa. Acus biaid laech dib acus bid buaid laich dib, 17] imorro. Acus beit dá choemrigain, shuaichinte, shainemla dibside; 18] acus ba seadh a n-anmanna in cethrair sin, edon, **Ailill** in mac 19] bad sine dib; acus bid **Coemell** ingen **Eogain** bus nesa dó; acus 20] bid **Lugaid** bus nesa diseni; acus bid forrimda lechta laech --- p.154 21] leside; acus budead fothhlucc bruinde bias fadeoid and, **Scothniam** 22] ingen **Eogain**. Acus ardaisin for a cend, edon, da 23] h-iarraid, a mucha lai acus laithe ambarach’. ‘Canas tanic 24] duibse fis fair sin, a macu,’ ar **Eogan**. ‘*Ni *annsa**. Tri meic **Anntipater** 25] in Druad sinde a h-**Espain**. Acus amsoi séic for a 26] rus fis feib do *chuaid* fair. At-cuas don rig, edon, ro innis dó. 27] Acus is annsin adbertsom: dó dam Ahaid, edhon, a **Fhathaid**, 28] for esium, ar **Eber**, ar rig **Espaine**, acus iarfaid dam don 29] Druid can cuan, no cenel, no ciniud, no cland don fir do bera 30] an inghen m-bic ucut fil for m'f*h*iadhnaise, edhon mo ingen fen.’ 31] ‘Is and do chuadusa, acus asbertas fris in Druid faitsine 32] do denam don rig fo dala a ingeni; acus amsae in Druid i formna 33] a fessa; acus ro faillsiged do comad a h-inis **Cesrach** cele 34] a ingine, edhon, a h-**Eirinn**. Cia fuath fir a h-**Eirinn** dia tibrindsea 35] m'ingen ar **Eber**. Conticfa fer amra, ar in Druid, 36] a h-**Indse Mac **Milid****, dot shaigid; acus ro gabsat secht sen 37] tricha dec ar fhichit in indsi niam ad buileat. Cesc contiucfa, 38] ar **Eber**. In uair rachaid *[techta]* uait ara cheand, ar in 39] Druid. Cuirsi techta for a chend, ar **Eber** fris in Druid, 40] co h-airm hi fil in maccoem gellai. Ro chuir an Druid a tri 41] meic acus ba sead a n-anmannaside, edhon **Fathe**, acus **Fis**, 42] acus **Firinne**. Is andsin adbert in Druid rinde techt ar do 43] chennsa; acus tair lind a mucha laei ambarach, acus na 44] cluineadh sochaide uaid, acus na cluined tra side, ingen **Echach**, 45] do mathair, daig nit leicfea for tonnaib mara dia cluined’. --- p.156 46] ‘Eirgid, a macu, feib theit cach, isin dunad n-dermair sin anund, 47] co mucha laei imbarach, acus tucubsa da bar saigid fri dumachaib 48] deridh laei’. Do chuatar isin dunad, acus buisium ara 49] clesaib cluithe muige co dered laei. Luid iarsin co h-airm i 50] m-batar na maccoeim. Batar ann co mucha lai, acus ro 51] gabsat na meic lama fair um dula leó. Teit in mac ar fert 52] fodmaige acus tiagait na meic ele 'na d*h*egaid, edhon meic in 53] Druad. ‘Maith a meic’, ar siat, ‘in tici i-lleth ro gellais’. ‘Regat 54] ecin’ arse. ‘Cia lin ticfa’, ar siat. ‘Ni raga acht 55] mise acus mo cúic comalta sund; **Ut**, acus **Oenara**, acus 56] **Fiacha Suighthi** mac **Feidlimidh Rechtaid**, acus **Aiglend**, mac 57] rig **Osraige**, comalta ele dam; acus iarsin **Magur** mac rig 58] **Descert Erenn**, diatá **Gleann Maghair** indiu; acus **Gaiscedach** 59] mac rig **Iarthair Mumhan**, comalta ele dam; acus **Tigernach** --- p.158 60] mac rig **Connacht**, comalta éle dam; acus **Mosad** mo gilla, 61] diatá **Magh Mosaid**’. 62] Amsoi for set co h-airm a m-boi long na macoem, acus is 63] ann boiside i n-**Dun na m-Barc** a n-iarthar **Erenn**. Amsoi 64] set rompu ar muncind mara a nonbar maccoem. Lotar an 65] oidche sin co h-indsi na faircsina. Is aire *dno*, adberar inis 66] na faircsina riaside, uair it cither esti **Eirinn** acus **Espain**. 67] Con*f*oiset in aidche sin isin oílen sin. Adbert in rig isin 68] maidinsin ris in druid: ‘Finta duind imthus na maccomem do 69] chuatar uaind for muncind mara’. ‘Ro fiarsa ón duitse sin’ 70] ar se; ‘iss anné {ms column 342} tancatar ar fecht, acus confebut anocht in 71] **Espain**’. > 1. 72] 1] Is eat tanic ar fecht, > > 73] 2] is cain tarthat a tuidecht; > > 74] 3] conlethfa a sil ar **Magh Fháil**, > > 75] 4] fir confoi anocht in **Espain**. > 76] Do chuatar na luing iarsin, acus roiset co calad **Espaine**. 77] Bui frestal acus frithailem forra, acus rucad co dunad rig 78] **Espaine**, *[iat]* edhon co **Tor m-Breogain** i n- **Espain**. Ro feradh 79] fáilte min, muinterdhai friu. Ro freslait acus ro frithailit 80] iat. Tucad nua bid doib acus sean leanda. Batar in oidchesin 81] ann, acus nir h-imráided riu in chaingen fo n-dechatar, 82] acus *dno*, nir imraidset ri nech. ‘Maith a mic’ ar **Fiacha 83] Suighthi**, ‘a Eogain, dia n-abarthar fritsa tabairt na mna, 84] tiagar uaitse d'agallaim in druad, acus gelltar seoit do, acus 85] maine, acus abrad na fil sén fessi co cend m-bliadna ann; co 86] rabum ic decsin na h-ingine co cend m-bliadna acus co fhindam 87] bes in tire aneóil i tancamar’. ‘Fata liumsa sin, a gilla’, ar 88] **Eoghan**. Imbaid batarsom uime sin conacatar techta in rig --- p.160 89] chuca. ‘Maith a maccoema’, bar na techta, ‘cuin do gentaisi 90] in ní risi tancubair’. ‘Ni h-acaind ata a fuirech itir’, ar 91] **Eoghan**, ‘acht in uair bus accobar las in righ’. Is annsin do 92] chuaid a theac*h*ta co airm irrabe in ri, acus ro indis dó frecora 93] in moccoeim fair. Is annsin ro iarfacht in ri don druid ro 94] bui ina fharrad, cuin bud maith sén fessi doib. ‘Issí mo chabuis 95] *[ar an druid]* na fuigeb doib sén is ferr ina nocht; tiagam 96] isin tech i tatt na maccoeim’. Do chuaid in ri acus maithi 97] **Espaine** uime, isin tech irrabutar na maccoeim; acus iarfacht 98] a cenel uile dib; acus iarum ro innisetar dó mar ta romaind 99] anuas. Is andsin do ronad a lám acus a lepad. Acus ni ro 100] chuinchit seoit no maíne fair. ‘A maccoemu’, ar in rig, ‘da 101] tissed bar comlinsi chugamsa do chuinchid seot, no maíne, no 102] indmais, do beraindsi duib; acus maithbet a tinnsccra, acus a 103] tochra na h-ingine ut duib’. Is andsin do cuas is in sluaigtech 104] na sochaide, acus ro gabad fledhol acus tomaltus leo, a cornaib 105] ilbreca, ecoir, acus a h-escraib forórdaib, acus a cuachaib 106] findruine, uair ba breth cach briathar doib. Ro dergit 107] iumdada sainemla doib, acus do chuatar ina n-imdadaib, acus 108] na lepthaib; acus ro chanaid a ciuil acus a nairfitidh doib. 109] Batar ann ina n-imdadhaib cor lín grian tulcha acus tuaithebra 110] **Espaine**. Batar ann tri la acus tri h-aidche. Aeibnes 111] acu cach la, ol cach n-aidche. Ni cind tri laa co n-aidche, ro 112] dailit seoit, acus maíne, acus indmasa, don ingein. A n-imthus 113] o sen amach nocon ed do berar for aird; acht batar co cend 114] m-bliadna i n-**Espain**. Sruth for lar **Espaine**, Sruth n-**Ebir** 115] a ainm; acus cach sechtmad bliadain tic innti-sene bradan 116] o diamraib na n-dul, acus oland tritside. Ocus is andsin adbert 117] in Druid cedna *[fris in ingin]*: ‘Indiu atá i n-dán a fagbail 118] in ni dia mbia in tres ainm ar thfher ácus ar do cheli. Acus 119] eirg do chum in trotha indiu, edhon, Srotha **Ebir**; acus indiú 120] ata i n-dan in bradan do thuidecht and; acus secht m-bliadna --- p.162 121] cur indiu tanic. Ocus gabar acutsa h-e, acus ben a olann de. 122] O ra buí **Ligbratac*h*** ingen rig **Espaine** sund, acus ceithre bliadna 123] aturra sin acus t-athairse,’ acus dixit — > 1. 124] Erig don t-sruth, a ainder, > > 125] con ciuclastair in chaingen, > > 126] co tibre ass tlacht cen meth, > > 127] bid de bias **Eogan Taiglech**. > 128] Amsoi do cum in t-srotha, acus da ronad airceist accu ar 129] in m-bradan gur gabadh leo h-e, acus ro benad de in tlacht 130] bui fair, co n-dearna sí brat dia fir don olaind boi ar in 131] m-bratan, acus batar na h-uile dath ind isin brat sin. In 132] lathi congebedsom in brat uime, in dath do aidbistea don fir 133] bui ina farrad, ni h-e ro taispenta don fir bud nesa dó sein. 134] Is andsin fegais in ri fair, acus in inbaid ro fheg, toidliges uile 135] h-e itir ect *[chucht]* acus erred. ‘Dar m-brethir’, ol in ri, ‘is 136] comthoidlech ria brat uile **Eogan** anossa’. ‘Cian ota i toicthi 137] acus i tárrngaire’, ar in drui, ‘in t-ainm sin do beith fairsium, 138] acus biaid fair no go fadba bas acus aiged, edhon, 139] **Eogan Tóidlech**, acus bid ainm iartain dó **Eogan Fideach**’. 140] ‘Mithid lemsa’, ar in mac, ‘dul dom crich acus dom orba 141] acus dom ferann’. ‘Eirg a mic’, ar in druid, ‘for muncind mara. 142] Cain ternais, acus ata th'athair for do chind ina fhlathius; acus 143] beir do banceli, acus ni bethi acht nai n-aidche i n-**Erinn** in 144] uair beras in gen fil fo bruinde, acus bid lan beoil fer 145] n-**Erenn** de’. Tucait seóit acus maíne acus indmasa doibsium. 146] Batar ann co mucha laei acus lathi iar na barach. ‘Tanic 147] nert don sheon acus don t-solaid’ adrubairt in druid riu, acus 148] amsoiset ina longaib, acus ro linait sé longa leo. Ocus tainic 149] in Druid cuca ic dula ina longaib, acus tuc a ucht ar in luing 150] irroibe **Eogan**, {ms column 343} acus atbert fris: ‘Bid mor fich caich riut isin --- p.164 151] crich h-i tegi, daig ni lecfise **Ere** do neoch, acus ni lecfea 152] nech **Eire** duit. Acus ros roindfithi edruib hi’. 153] Tancatar fairend se long lais, do neoch bui for a chur fen 154] acus far a thuarastal. Conid ann gabsat h-ic **Dun Chorcan** a 155] n-**Iarmumain**. Amsoiset iarsin h-i tír, acus ro h-indised 156] fo **Eirinn** a torachtain. Acus ba rig **Erenn** for a chindsom 157] **Cathair Mor**; acus iarsin tra ro faided techta uad d'ácallaim 158] rig **Erend**, acus ro cuinced crich uadib fair. ‘Do bersa 159] inad duine dó i coiced **Condacht**, acus do ber da dhun dó a dá 160] choiged **Muman**’. Conid annsin tucad **Dubthelach** do i coiged 161] **Conri**, acus tucad **Druim n-Ard** do h-i coiced **Condacht**; acus 162] tucad **Telach in t-Sloig** do hi n-**Uibh Liathain**. Tanic **Eogan** 163] iarum dia fegad na n-inad tucad dó, acus gabais doeta 164] h-idan acus lamanda in ingen, acus ruc mac sainemail; acus 165] adrubairt in Druid: ‘bid oll n-daile do bera ar na crichaib 166] uimme’. Acus ro baisted a srothaib druidechta, acus tucad 167] **Ailill** fair, acus bai fortormach anma fair iartain. Acus 168] do roacht a athair fen, acus ro gabad leosom in dunad acus 169] in degarus do thochul. Acus rucad in mac co dunad a matar-som 170] fen acus a athar. Acus ro benad lesium in fhidbaid i 171] comfocus dó, gu ra tochlad leis in talam di. Acus ba bec 172] leisiom fuirmed allam na laech co m-beth fuirmed a cos mar 173] aen ris; conid é scrudan aicenta fuairsium, fecca do thabairt 174] ar na fedaib bui i llamaib na laech. ‘Is hi ar cobais --- p.166 175] chena’, ar mac in Druad, ‘is indiu atait t-anmanda uile fort: 176] dona Feccaib ut tucad ar na fedaib acut, bad **Eogan Fidfhecac*h*** 177] de. Acus do gentar let na tri dúine tucad duit, acus 178] Fidfeccai ainm cech dúine dib, acus congeba leth **Erend** uile 179] leo’. As lir tuirem a scel o sin amach. 180] Conad tochmarc **Moméra** ingeine rig **Espane** d'iar foí re 181] h-**Eogan Toidlech**, ocus genemain **Aililla Oluim** indsin.