#The Voyage of the Hui Corra #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information The Voyage of the Hui Corra =========================== Author: Unknown --------------- ### File Description Whitley StokesElectronic edition compiled by Beatrix Färber and Ruth MurphyProof corrections by Ruth Murphy, Hilary Lavelle Funded by The HEA via the LDT Project and PRTLI 4 1. First draft, revised and corrected.Extent of text: 11,400 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland (2009) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G303030Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript sources**2. Dublin, Royal Irish Academy, MS 20, 439, 187–189 (alias 23 M 50: see Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, fasc. 1). 3. Dublin, Royal Irish Academy, MS 1134, olim 23 E 29, alias Book of Fermoy 170a–177b. **Editions and translations**2. Eugene O'Curry, Lectures on the Manuscript Materials of ancient Irish history. (Dublin 1861) [summary, p. 289–293, plus short passages]. 3. Eugene O'Curry, Manners and Customs of the Ancient Irish. Vol. 1–3 (London 1873)[two short passages of it are translated in Vol. 3, p. 607]. 4. Patrick Weston Joyce, 'The Voyage of the Sons of O'Corra', in: Old Celtic Romances (1894, 2nd ed.). 5. Heinrich Zimmer, Keltische Beiträge III, Zeitschrift für deutsches Alterthum 35 (1891) [abridged and not very accurate German translation]. **Literature**2. Marie Henri d'Arbois de Jubainville, Essai d'un catalogue de la littérature épique de l'Irlande, précédé d'une étude sur les manuscripts en langue irlandaise conservés dans les Iles Britanniques et sur le continent (Paris 1883, repr. 1969). 3. Marcus Dods, An Account of some of the more Important Visions of the Unseen World, from the Earliest Times. Edinburgh: T. & T. Clark, 1903. 4. Charles Stuart Boswell, An Irish Precursor of Dante. A study on the Vision of Heaven and Hell ascribed to the Eighth-century Irish Saint Adamnán, with translation of the Irish text (Grimm Library No. 18) (London 1908). 5. St. John D. Seymour, 'The Eschatology of the Early Irish Church, Zeitschrift für Celtische Philologie 14 (1923) 179–211. 6. James F. Kenney, The Sources for the Early History of Ireland, vol. 1. Ecclesiastical (New York 1929, 1966 repr., Dublin 1993 repr.). 7. St. John D. Seymour, Irish Visions of the Other-World: A Contribution to the Study of Medieval Visions (London 1930). 8. A. G. van Hamel (ed.), Immrama, Medieval and Modern Irish Series (Dublin 1941). 9. Bernard McGinn, Apocalypticism in the middle ages: an historiographical sketch, Medieval Studies 13 (1975), Pontifical Institute of Medieval Studies, Toronto, 252-286. Reprinted in: Bernard McGinn, Apocalypticism in the Western Tradition (Brookfield, Vermont 1994). 10. Bernard McGinn, Visions of the End: Apocalyptic Traditions in the Middle Ages (New York 1979). 11. Proinsias Mac Cana, The Learned Tales of Medieval Ireland (Dublin 1980). 12. Christa Maria Löffler, The voyage to the otherworld island in early Irish literature, in Studies in English literature (Salzburg 1983) vol. 103. Salzburg: Institut für Anglistik und Amerikanistik, 1983. Rev. J. E. Caerwyn Williams. Medium Aevum 55 (1986), 127–128. 13. Martin McNamara, 'Early medieval Irish eschatology'. In: Próinséas Ní Chatháin and Michael Richter (eds.) Irland und Europa im früheren Mittelalter: Bildung und Literatur (Stuttgart 1996) 42-75. 14. Jonathan M. Wooding (ed.), The Otherworld voyage in early Irish literature (Dublin 2000). 15. Benjamin Hudson, 'Time Is Short: The Eschatology of the Early Gaelic Church', in: Last Things: Death and the Apocalypse in the Middle Ages, ed. by Caroline Walker Bynum, Paul H. Freedman. (Philadelphia: University of Pennsylvania Press 2000) 101-123. 16. Martin McNamara, Apocalyptic and eschatological heritage: the Middle East and Celtic realms, Dublin 2003. 17. More Voyage texts are available at Dr. Wooding's Celtic Christianity e-Library at http://www.lamp.ac.uk/celtic/ccelibrary.htm. **The edition used in the digital edition**2. **Whitley Stokes**, The Voyage of the Hui Corra in Revue Celtique. Volume 14, Paris, Émile Bouillon (1893) page 22–69 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The electronic text covers even pages 26–62. The English translation is available in a separate file. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been proof-read three times. ##### Normalization The electronic text represents the edited text including footnotes. The ae-ligatures have been rendered ae. F, f with overdot are rendered Fh, fh. Expansions are marked ex; text supplied by the editor is marked sup resp="WS"; footnoted editorial corrections take the form of corr sic="" resp="WS" Missing portions of text are indicated by gap. When displayed in HTML format (due to its constraints) both expansions and supplied text appear in italics. When in doubt, users are asked to consult the SGML/XML master file to identify the markup. ##### Quotation Quotations are rendered q. ##### Hyphenation When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break is marked after the completion of the hyphenated word (and punctuation). ##### Segmentation div0=the tale. ##### Interpretation Names of persons (given names) and places are not tagged. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description Created: By an unknown Irish scribe Date range: 11th century.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Middle Irish. ##### Language: [EN] The introduction and footnotes contain English. ##### Language: [LA] The introduction and footnotes contain Latin. ### Revision History * (2009-08-06) Beatrix Färber (ed.) * Variant readings and footnotes integrated. * (2009-07-08) Miriam Trojer (ed.) * Additions to bibliography made. * (2009-06-06) Beatrix Färber (ed.) * File parsed; pages 22–25 typed in. * (2009-05-27) Beatrix Färber (ed.) * File proofed (3); minor changes to markup made; header created. * (2008-08-20) Ruth Murphy (ed.) * Text proof-read (2); structural and content markup added. * (2006-08) Hilary Lavelle (ed.) * Text proof-read (1). * (2006) Data capture company (text capture) * Text scanned and basic XML markup applied. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G303030 ### The Voyage of the Hui Corra: Author: Unknown ### List of witnesses * **F**: Dublin, Royal Irish Academy, MS 1134, olim 23 E 29, alias Book of Fermoy, fifteenth century, p. 169–177 * **M**: Dublin, Royal Irish Academy, 23 M 50, paper MS, written at Carrignavar in 1744 --- p.22 An abstract of the following story may be found in O'Curry's Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History, pp. 289–293, and two short passages of it are translated in p. dclxii of the third volume of his Manners and Customs of the Ancient Irish. An abridged and not very accurate German translation of sections 1–76 has been printed by Zimmer in the Zeitschrift für deutsches Alterthum, XXXIV, 183–197. But no part of the text has been published except section 77, which is given by Zimmer, without a translation, at the end of his version, and the first quatrain of which is printed, rather incorrectly, in p. 593 of O'Curry's Lectures. The bulk of the following text is taken from the Book of Fermoy, a fifteenth-century vellum now in the library of the Royal Irish Academy. The tale begins in this MS. at p. 169 and ends on p. 177. But as p. 169 is in many places illegible, the first twelve paragraphs are here printed from a paper copy in the same library, written at **Carrignavar** in 1744, and marked 23. M. 50. This MS, which is often very corrupt, and omits sections 68–71, will be denoted by M. The first ten lines of the Book of Fermoy copy (hereafter called F) are tolerably legible. They run thus: {F page 169}In nomine trino. Flathb*r*ughaidh c*éta*c*h* comrumach rochineastar do cuig*i*d Connacht .i. C*on*all Dercc ua Corra Fhind. Is amlaid boi in --- p.23 brug*aid* sin .i. fear sona saidb*ir* sarconaigh, *ocus* ni f*r*ith a thech riamh gan t*r*i gairi ann .i. gair na sgagadoiri ac sgagadh lenna, & gair na n-aitheach os na coiribh ac lu*cht*aire*cht* dona sluaghaibh, & gair na n-oclach oc imbirt fhithcheall ac breith *cluichi* for a chele. Ni frith da*no* a theach gan na t*r*i [*...*] (miach) mine. Of the next five lines only the words rof*r*ithailed [*...*] mine and chele are legible. In lines 16–21 we can read: ... a mbeith gan cloinn dingmala acu, & ni gan cloinn no-bitis ar (ní mard)is doibh, *acht* (a n-éc) uath*aib* (fochétóir) iarna mbreith. Asbert) an brug*aid* f*r*ia mhnai (adaig ina imdai:) ‘is olc atam,’ ar se, ‘ga(n mac againn do beith co)marba dingmala (inar n-inad dar ndeis.’ ‘Cid as áil let-)sa de sidhe?’ ar in (ben). In lines 22 and 23 we can only read with certainty den(num) and comarba. Lines 25–33 are for the most part legible: (dogé)budh ar n-inadh dar n-eis. ‘Dentar amlaid,’ ar (in ben. Do)ronsat iar*u*m t*r*oscadh fri Demun, & ba torrach (in) b*en* ac*ét*air, & robi cu cenn noe mis torr*ach*. (iarsin) tancatar bresa b*r*iga & alla idan cu(ci, co) ruc t*r*i m*a*ca d'oentairb*ir*t .i. m*á* i tosach (na haid)ce & m*a*c ina medhon & m*a*c ina d*ere*dh. Robaisteadh isin baisd*ed*h gentlidi iat, & ba hi(at)sa a n-anmanna .i. Lochan & Enne & Sil(ue)ster. Rohoiled & rolesaiged iat iarsin. Of the next three lines I could read only these words: ... buadha muighi & tighi & cocind(is) ara com)aesaibh ... ar colbha tighi a n-athar & a mathar --- p.24 Then for the first nine lines the second column goes on continuously thus: ar sgis amhsa & imana, adubrudar lu*cht* an tighi: ‘Ní fagmuid lo*cht* don triur ut,’ ar siad, ‘acht ar mbeith ar selbh Diab*uil*.’ ‘Is doiligh duin aml*aid*,’ ar siat ‘gan foghail & dimferg & ingreim ar naimhdidh Diabuil mas e is tig*er*na duin, .i. cleirigh do mharbad & cealla do loscud & d'argain.’ Is annsin ro eirgidur & rogabsat a n-arma, & t(angadar) co Tuaim da Gualann, & roairg(set) & roloi(scset) Of the rest of the column I could only read: foghail, and then, don baili. Ise cog...sat ua Corra gan in clerech do marbad na in baili do losc*ud*..... tistais ba in baili Then after some scattered words: (t)ucadh linn & bi(adh doibh) corbo measc m*ed*harcain iat. (Ro)dergad .....doib A Voyage of the Húi Corra (Imrom hua Corra) is mentioned as a tale in the Book of Leinster, p. 189c 30, and ‘Three Húi Corra with their seven’, ‘Tri h*ui* Corra cona morfeisiur p*er* [Iesum]’ are mentioned in the same MS, p. 373d 58 (=Lebar Brecc, p. 23d 63) in a litany which has been ascribed, without a particle of evidence, to Oengus the Culdee, who is supposed to have flourished in the eighth and ninth centuries. There is nothing to show that the story mentioned in the Book of Leinster was the same as the story now published, and the number (seven) of the Húi Corra's companions in the litany differs from the number (six) in our story. All, therefore, that can be said about the date of our story, must be inferred from the text itself. And from this it is clear, first, that our tale was composed after the Voyage of Mael Duin, which is referred to, or imitated, in sections 44, 47, 48, 49, 50, 51, 62: secondly, that it was composed while the --- p.25 practice of infixing personal pronouns was still in force;[1](javascript:footNote('G303030/note001.html')) and, thirdly, that it was composed before the so-called consuetudinal forms in -ann, -enn became current in Middle Irish.[2](javascript:footNote('G303030/note002.html')) These criteria point to the eleventh century, and the numerous corruptions in spelling or grammar may reasonably be ascribed to the fifteenth century scribe and his predecessors. As to the contents of our tale, the first forty-three paragraphs tell an interesting and imaginative story, and here the author attains to a certain standard of literary exxcellence. But the remainder of the tale is disconnected patchwork, lacking originality, and chiefly remarkable for its illustrations (sections 61, 63, 65) of the doctrine that in hell the nature of the punishment is determined by the nature of the sin.[3](javascript:footNote('G303030/note003.html')) However, the parallel to the Divina Commedia in section 66 is worthy of notice, and the stories of the repentant wife (sections56–59), and the community of Ailbhe (sections68, 69) are not wanting in simplicity and pathos. The metre of the poem with which our tale ends is explained in p. 62. The various readings of M which seemed of any importance are given as footnotes, and the rarer words are collected in the glossary. --- p.26 {23 M 50 page 187}Flaithbhrúghaidh ceadach comramach rogeinn*ed*h a ccóig*ed*h caomhalainn Conna*cht* fea*cht* n-aill .i. Con*n*all Dearg ua Corra fhinn. Is amhl*aid*h bhí an brug*aid*h sin .i. fear sona saidhbhir sárchonaigh, & níor fríth a thech riamh gan trí gáire ann .i. gáir na sgagadóre ag sgagadh leanna, & gáir na n-athach os na coiredhaibh ag lu*cht*airea*cht* dona sluaghaibh, & gair na n-óglaoch ós cionn na bhfithcheall ag breith [cluich*e*](G303030/app001.html) ara chéile. Ní fríth do*no* a theach gan na trí meich .i. miach [bracha](G303030/app002.html) re frithealamh ndeasgadh, miach cruithnea*cht*a ré f*r*ithealam biata na n-aoigh*ed*h, & miach salainn re somblas gacha bíd. Is í fa banchéile dhó, Caordh*er*g i*ng*en airchinnig [Clochair](G303030/app003.html) . Ní bhí, tráth, ni d'uireasba ortha *acht* a mb*e*th gan chloinn diongmhala aco, & ní gan chloinn nobhídís, *acht* nach [mairdis](G303030/app004.html) dóibh, *acht* a n-é*a*g uathaibh fó chéadóir iarna mbreith. Asb*er*t an brughadh f*r*ia mhnaoi [adaigh](G303030/app005.html) iona [iomdhai](G303030/app006.html) : ‘Is truagh dhuinn,’ ar se, ‘gan mac againn do b*eit*h comarba diongmhála ionnar n-ionad dar ndéis.’ ‘Cidh as áil leatsa de sin?’ ol an bhean. ‘As *ed*h as áil liom,’ ol an brughadh, ‘cumann do dhéanamh --- p.28 ria Deamhan dá fhios an dtiobhra comarba do mhac nó d'inghin duinn do gheabhadh ar n-ionnad darnéis.’ ‘Deant*ar* amhl*aidh*,’ ar an bhean. Doronnsad iaramh trosg*ad*h fhria Demhan, & ba torr*a*ch {23 M 50 page 188}[4](javascript:footNote('G303030/note004.html'))an ingh*ean* agcéadóir; & bhí ag altromh a toirrchesa go cenn a naoi mís. Iarsin tangadar bréasa brighe & alla [idhan](G303030/app007.html) d'ionnsaighe na hinghine, & rugasdar t*r*iar mac don mhór tuism*ed*h sin .i. mac a dtosach na hoidhche & mac a meadhón oidhche & mac a ndeir*ed*h na hoidche, & robaist*ed*h doréir an bhaisteadh geinntlídhe iad, & ba hiad so an anmanna .i. Lochan & Einne & Siluest*er*. Ró hoil*ed*h & ro hardleasáighiodh iad iarsin g*ur*sad luatha leidm*e*cha ar muir & ar tír, go gcinndís ara gcomhaosaib an gach *cluiche* & an gach caomhfhoghluim, go rabhadar na lán béil & buanteanga ag gach aon dá gcluin*ed*h ná da bhfaic*ed*h iad 'san aims*ir* sin. Láithe n-aon da rabhad*ur* ar cholbha tigh*e* an n-athar & a máthar 'ár sgís amhsa & iomanna, adubhradar lu*cht* an tighe nách fuaradar lo*cht* ná ainimh ar na macaibh mionnailli mór-cluacha sin *acht* a mbaisd*ed*h a seilbh Diab*uil*. ‘As doilg t*r*a dhuinne,’ ol siad, ‘g*an* foghail & *dibherg & ing*r*eim* do dhéanamh ar naimhdibh Diabhail m*ad*h é is t*r*iath nó is tigh*er*na dhuinn .i. cleirigh do mharb*ad*h & *cealla* do losgadh & d'argain.’ Is annsin ro eirgh*e*t*ar* an m*ei*c sin, & roghabh siad a n-arma, & tangadar go Tuaim dá Ghualainn, & ró airgsiad & roloisgsiad an baile, & doronns*a*d foghail & *díbhearg* adhbhal mh*or* arf*ed*h *chóigidh* Chonna*cht* ar cheallaibh & ar chleircibh, g*ur* chlos fo cheithre áirdibh na hEir*enn* go hulidhe olc & urgh*r*ain --- p.30 a bhfoghla. Go cenn bl*iad*na doibh fonn samhlamhsin, g*ur* mhills*e*d ceall ar l*et*h ceall Chonn*acht* ris an ré sin. A gcion bhl*iadh*na adbh*er*t Lochán fh*r*ia bhráithribh: ‘Atá d*er*m*a*d mó*r* againn,’ air se, ‘*ocus* ni b*ud*h búidheach ar tigh*er*na .i. Deamhan, dinn uime.’ ‘Ciodh eisidhe?’ ar na meic eile. ‘Ár sennathair .i. athair ár máthar, gan a mharb*ad*h,’ ar sé, ‘*ocus* a cheall do losg*a*dh air.’ Tiag*ai*d da [thuaith](G303030/app008.html) ar an lathair sin g*an* cháirde g*an* choigilt. Is ann robhi an t-airchinn*e*ch ara gcionn ar fhaithche na cille go mórthionól a mhuinntire uime {23 M 50 page 189} dá bhfreasdal & dá bhf*r*itheol*am*h do roghain gacha bídh & do sgoith g*a*c*h*a leanna; & an rún róbhí ag an ccléir*e*ch dhóibh sion ní he ro bhí aca san do san, a*cht* a mharb*ad*h & a cheall do losgadh & d'argain. Is annsin tangad*ar* Ua gCorra go ha*i*rm a mbaoi an cleir*e*ch, & doronnsad comharle gan an cleir*e*ch do mharb*ad*h ná an baile do losgadh nó go [dtí](G303030/app009.html) an oidhche & go dtíosdais ba & innile an bhaile dá n-árasaibh & dá n-ionn*a*daibh bun*aid*h. Tig an clér*e*ch léo don bhaile, & rómhothaig an rún so do bh*et*h aca, & rochuir a ng*r*ianán taobháluinn taithnemh*a*ch iad, & t*u*cadh biadh & lionn doibh gurbo mesga medhartha iad. Rod*er*gadh iomdhaighe & árdleapth*a*cha dhóibh asa haithle. {Book of Fermoy page 170a}Is annsin rothuit a thoirrthim suain & codalta ar Lochan gu [tarfas](G303030/app010.html) fis am*r*a dho .i. a b*r*eith d'feghadh nimhe & if*ir*n, & romuscail annsein. Romusculad*ar* an dias ele don*o* & adubradar: [‘Éirgim,’ ar séad,](G303030/app011.html) ‘d'argain & do mill*ed* an baile.’ ‘Doigh lem,’ ar Lochan, ‘ni he sin ni is cora dhún --- p.32 do dénumh. Uair olc an tig*er*na dar' fhognumar,’ ar se, ‘*ocus* maith an tig*er*na ar a nd*er*ns*a*m [fogal & dib*er*cc c*us*t*r*atsa](G303030/app012.html) . *Ocus* atconnarcsa aislingi g*r*anda adhuathmar .i. mu b*r*eith d'fegadh nimhe & ithf*ir*n, ait i mboi imut pian ar d*r*ongaibh *d'anmanaibh daoine* & ar demnuibh. Rochonnac tra cet*r*e srotha an if*ir*n .i. sruth loisc*e*nn & sruth naithr*e*c*h* & sruth teneadh & s*r*uth sne*cht*a.[5](javascript:footNote('G303030/note005.html')) Atconnarc best an if*ir*n gu n-imut cenn & cos fuirri, & rogebdais fir domhain bas dia faicsin. Roconnarc iarsin mu breith do dhegadh nimhe, & ro*con*narc in Coimdhi fesin 'na [rígshuidhi](G303030/app013.html) & enlaith aing*e*l ac oirfid*ed*h do. Ro*co*nnac tra en edrocht, & ba binne na gach ceol a canad. Michel im*morro* is e bhai a ri*ch*t an eoin i fiadhn*us*i an Duil*em*an. As i mu comairli-si daib,’ ar Lochan, ‘bur n-airm do [tregadh](G303030/app014.html) & Dia do lenmain budeasta.’ ‘Cidh on,’ ar Enne, ‘ann geb*a* an Coimdhe aithr*ig*e uann isna morolcuibh dorons*a*m?’ Tiagait co hath*air* a math*ar* & fiaf*r*aigit an ni-sin de. ‘Rogheb*ad* on *gan amhrus*,’ ar se. ‘Maseadh’, ar Lóchan {Book of Fermoy page 170b}‘dentar aifrenn dún isin baili si ama*ch*, & denum lorga do c*r*anduibh ar sleagh, & tiagham d'innsaighidh [Fhindein](G303030/app015.html) oidi na hEir*enn*.’ Doron*a*d amlaid sin leo. Gluaisit rompa arabar*a*c*h* cu Cluain Iraird co hairm i mbai Finden. Is ann boi-siumh annsin ar faighthi in bhaili. ‘[Cuich](G303030/app016.html) so againn?’ ar na cleir*ig* bat*ar* i farr*ad* in naim. --- p.32 ‘Is hua Chorra, na fogl*aid*i, iat,’ ar fear dib. [Rotheichset](G303030/app017.html) hi raibhi a farr*ad* Finnein & rofhacsat a aenur he. Andar-leo ba *dia* marbudh rochotar hua-Chorra. ‘Is romaindne [teichit](G303030/app018.html) na cleir*ig*,’ ar Lochan. ‘Iss *ed* cudemhin’, [ar siats*o*m](G303030/app019.html) . ‘Cuirium uaind ar lorga, [in fuidlech](G303030/app020.html) fuil acainn dar n-armuibh, & denum sle*cht*ain don clérech.’ Dorons*a*t aml*aid*. ‘Cidh is ail daib?’ ar in *s*r*uith*. ‘Is ail lind,’ ar siat, ‘c*r*edim & c*r*abh*ud*h & foghnamh do Dhia, & an tig*er*na *a*ga dtaim con*ici* so dó fágbh*ail* .i. Deman.’ ‘Is maith in chomhairle sin,’ ar an clé*re*c*h*, ‘Tigidh lemsa,’ ar an clérech, ‘isin mbaile anunn co hairm ita an coimththionól.’ Tiaghait leis isin mbaili. Is annsin do ronns*a*t in coimhthinól com*air*le .i. m*ac*c ecalsa do beth re forc*et*al dóibh, *& gan* labhra dóibh re nech a*cht* risin oiti. Forc*et*al do bh*et*h ac*u* go cenn mbl*iad*na. Bliad*ain* doib ocon urd sin cor-rolegsat canoin. O thairnic leo sin, ba buidhech in coimthinol[6](javascript:footNote('G303030/note006.html')) dia crabud & dia sobesaib. Tancat*ar* i cind bli*adna* do*cu*m Findeín *&* rolaigs*e*t 'na fhiadhn*us*e, & atb*ertatar*: ‘Is mith*ig*,’ ar siat, ‘breath do b*reith foruinn* {Book of Fermoy page 171a}isna morolcaibh doronsum.’ ‘Cidh on?’ ar Finnen, ‘n*ac*h lor daibh b*et*h isin coimhtinol sa [mar](G303030/app021.html) ataithi?’ ‘No*ch*a lór,’ ar siat. ‘Cret na huilc is mo doronsab*ar*?’ ar in cl*ére*c*h*. ‘Roloiscsem ceall ar l*e*th ceald *Con*n*acht*, & ni ruc eascob na sac*a*rt maithiumh n-anacuil uaind.’ --- p.36 ‘Ni ticfa dibhsi,’ ar Finnen, ‘anum do thab*air*t ina dainib romarbsab*a*r, [acht aen ní](G303030/app022.html) rofhedfaithi .i. tighi do dhenumh isna ceall*aib* roloiscsib*ar*, & g*a*ch ni ele roloit*s*iub*ar* isna ceall*aib* sin do lesug*ud*. *Ocus* [daber,](G303030/app023.html) ’ ar se, ‘luth & n*er*t c*éit* in gach f*er* acuibh, & benfat sgis cos *& lá*m & midbac d*r*oma uaibh, & dober [loss & sol*ad*](G303030/app024.html) daibh arn*a*c*h* bid urc*r*a.’ Cidh t*r*a acht tancat*ar* rompa ota sin cu Tuaim da Ghual*ann*, & rogabsat ac saeth*ar* & ac um*al*oit ann, cu tairnic leo athnuaid*iu*d & lesach*ad* ga*c*h [neich](G303030/app025.html) romillset isin baili. O dá*nic* cu ceand mbl*íadne* doibh da g*a*c*h* cill ina cele arfut *Con*na*cht*, ac lesag*ud* g*a*c*h* [nech](G303030/app026.html) ro millsit roime, tancat*ar* i cind bliadne do acall*aim* Findein. ‘In tairnic libh,’ ar Find*én*, ‘*gach* cell roloitiubar do leasach*ad*?’ ‘Tairnic’ *ar i*at ‘*acht* aen baili amhain .i. Cendmara.’ ‘Truagh aimh’, ar Fin*nén*, ‘is e sin c*ét*baili budh coir daibsi do leasag*ud* .i. baili an t*se*anor*chinnig* naim sin .i. Sean-Caman Cinnmara. *Ocus* imthig*id* anois, & lesaig*id* co-m*ai*th an baili sin, & ca*ch* breath b*e*r*u*s in senoir naem sin oruibh fuilngid [co foidhitnech](G303030/app027.html) í.’ Tiag*ai*t *co Cenn*mara iarsin, & rolesaigsit ca*ch* ní ro-millsit ann. *Laithe n*aen da tancat*ar* am*a*c*h* os or in chuain, ac [*feithi*dh](G303030/app028.html) na greine oc dul seacha siar, *& rob*atar ag ingant*us* mor um dal*a* {Book of Fermoy page 171b}reatha na grene. ‘*Ocus* cia leth i teit an g*r*ian,’ ar siat, ‘o th*ét* fon fairrciu? & ca inganta ni’, ar --- p.38 siat, ‘[anas](G303030/app029.html) an fairrce cein eg*r*eadh & eg*r*eadh ar [gach](G303030/app030.html) *us*ci ele?’ As i comuirli doronsat, aroili saer ba cara doib boi isin tir do tabuirt c*u*c*u*, & cur*a*c*h* [t*re*codhlaidi](G303030/app031.html) do denumh doib. Doronad in *cu*r*a*c*h* cur' bo hurrlumh t*r*eab*ar*daingin he. Is e d*o*na luach roia*r*r*us*t*ar* in saer ar denumh in curuigh, a leagan fein leo isin curuch. Intan, t*r*a, ba mith*ig* leo dul ana curach at*con*ncat*ar* [buidin](G303030/app032.html) s*e*c*h*a, & ba hi buidin boi ann, cliar c*r*osan. At*con*ncatar na crosain in curuch 'ga cur ama*ch* ar in muir. ‘[Cuich](G303030/app033.html) na daine c*u*ir*es* in cur*ach*-*so* ar an fairrgi?’ ar siat. Adubairt fuirseoir na clere: ‘Aithnim-se iat,’ ar sé. ‘T*r*i m*ei*c *Con*uill D*ir*cc i Corra Fhinn do Conna*cht*aib .i. na fogl*aid*i & na [dibergaigh](G303030/app034.html) , ag dula da n-oilrithi & do ia*r*r*aid* an [Coimdedh](G303030/app035.html) & ar muir & ar morfhairgi. Acht ceana,’ ar in fuirseoir, ‘dar mu breth*ir*, ni mo rancat*ar* a les dul d'iarr*aid* nimhe innusa.’ ‘Dar mu b*r*etir,’ ar tais*e*c*h* na clere, ‘is fada cu raga-sa dot oilit*hr*i.’ ‘Ni [habair](G303030/app036.html) , dogentar,’ ar in fuirseoir, ‘ach rachat-sa leo sut dom oilit*hr*i anosa ca*n* fuir*e*c*h*.’ ‘As briath*ar* dunn,’ ar na *cro*sain, ‘nach b*er*a ar n-*ét*uighi-ne lat, uair ni let fein a fuil d'*ét*a*ch* umat.’ ‘Ni headh sin nom-fostfa-sa acuibsi,’ ar se. Rob*en*adh an uili de, & rolecsit uadaibh *e co* discir derglomno*cht* g*usin curach*. {Book of Fermoy page 172a}‘Ca rett tu, a duine?’ ar iat san. --- p.40 ‘Duine [trúagh](G303030/app037.html) ag dul libsi dia oilit*hr*i,’ ar se. ‘Ni ticfa,’ ar siat, ‘& tu discir d*er*glomno*cht*.’ ‘Na habruidh *sin*, a oga,’ bar eisiumh, ‘ar Dhia! Na diultaidh f*r*imsa, & [dogén](G303030/app038.html) urgairdiug*ud* m*en*man & aice*n*ta f*or*uib, & ni ba lug*ai*de bur c*r*ab*ud* é.’ Ro*fh*aemhsat a legan leo ar Dhia. Is aml*aid* robat*ar* annsin iar cumhd*a*c*h* cille & altora don Coimdh*id* ar a bf*er*unn [duth*aig*](G303030/app039.html) fein. ‘Tegam anar cur*a*c*h* feasta,’ ar Lochan, ‘o tairnic linn na cealla roloit-sium do lesach*ad*, & o ro chumhduig-sium cill don Coimd*id* ar ar bhf*er*unn duth*aig*.’ Nonb*ur*, im*morro*, ba hedh al-lín, & boi dib eascob & sac*ar*t & deo*c*hain. Oen gilla acu, ba he sein an noem*a*d fear. Is annsin dorons*a*d irnuighthi dic*r*a cu Dia ardaigh co bhfaghbatais coir síne, & co ro coisceadh in Coimdi t*r*eat*h*an na tonn & mongar in mhara [& na hilpiasta adhuathm*ur*a](G303030/app040.html) . Lottur iarum ina curuch & rogabsat ar imrumh, & robatur 'ga imradh cia leth noraghdais. ‘An leth a mb*er*a in gaeth sinn,’ ar an t-eascab. Iarsin nos-tocbat na ramhada *cucu* isin cur*a*c*h*, & nos-idhbratar iat fein do Dia. Cid tra *acht* rochuir gaeth mor iatsamh a n-aicen in mhara moir siar g*a*c*h*ndir*iu*c*h*, & robat*ar*.xl. la & .xl. aidhche f*or*an aicen, co tarfass doibh o Dia mor d'ingantuib examla. Tarfas doibh ar t*ús* inis lan do dainibh *oc duba* & oc toirsi. Teit f*er* dibs*o*m {Book of Fermoy page 172b} do fiaf*r*aighidh scel do lu*cht* na hinnsi d*us* cid uma rabutar. Gabuidh-sein f*or* cai & toirrsi amar cach.[7](javascript:footNote('G303030/note007.html')) --- p.42 Nos-facbuit annsin he & roraimhsit rempa isin muir. Atbath in c*r*osan acu iarsin, & bat*ar* cutoirs*e*c*h* dob*r*on*a*c*h* de sin. Am*al* robat*ar* ann co bfacad*ar* in t-en beg ar bord in churaig, *con*ud ann asbert an t-en: ‘Ar Dhia ribh, a daine, innisidh dam adhbhur bur toirsi.’ ‘C*r*osan bec bui againn ag oirfited duin, & atbath o chianuib isin cur*u*c*h*, & is e *sin* adhb*ur* ar toirsi.’ ‘Is misi bur crosan,’ ar in t-en, ‘*ocus* na biti-si b*r*on*a*c*h* ni is mo, oir rag*a*tsa fh*or* nemh anosa.’ Ceilib*r*aid doibh iarsin. [Imrit](G303030/app041.html) rempa iarsin *fhria re cian*, co tarfas doibh inis ingn*ad* ele, & doire aluinn edro*cht* d'abluibh [cub*r*a](G303030/app042.html) innti. Sruth f*íraluinn* t*r*e lar in doire. Antan i*mmorr*o nogluaised in ghaeth barrghar in doiri ba binne ina g*a*c*h* ceol a canadh. Rothomuils*e*t hua C*orra* ni dona [hub*laib*](G303030/app043.html) , & atibhs*e*t ní don tsruth fhina, cur' sas*a*d iat fo c*ét*air, conar' airigs*et* cnead na gal*ar* inntib. Iarsin t*r*a rogabs*a*t f*or* imrumh f*r*i re cian. Co tarfa*s* doibh araili inis & cet*hr*i line do dhainib examla innti. Noroinndis an innsi ar cethair .i. aes for*u*sta findlia*th* a n-in*ad* innti. Rigflaithi isin in*a*d than*aisi*: oglaich isin t*r*eas-in*ad*. Gill*ad*a[8](javascript:footNote('G303030/note008.html')) isin ceathrumad [inadh](G303030/app044.html) . Ba haluinn ed*r*ocht i*at* uile. [Cluiche](G303030/app045.html) gan chumsanad *acu sin*. Luidh araili dibsun do fiaf*r*aigi scel dibh. Ba dubh eside & ba *gránna* a bhfarr*ad* in oe*sa* edro*cht* cusa ráinic. {Book of Fermoy page 173a}Gabais foc*ét*oir f*or* [cluichi](G303030/app046.html) & f*or* gairi, co mba comhsub*a*c*h* coimhet*r*o*cht* ru-fein he, & ro an 'na fharr*a*d isin innsi, & ba bron*a*c*h* Ua Corra de sein. Imrit rompa iar*um*. --- p.44 Tarfas doib iarsin araili inis & aon chos [faithe](G303030/app047.html) , & si ar fulang osin muir moir cohard, & nocluintis nuall mor & imagalluim na ndaine fuirri tuas, & ní roichtis a bhfaicsin. Facbuit iar*um* *in*n-innsi sin, & gabhuit f*or* imr*u*m muir*id*i. *Do*rala doibh iarsin sruth ingn*a*d fo deilb stuaighi nimhe, co n-eirghidh suas isin *fir*mamint, & ní thuitidh bainde as noco t*uited* uili a n-einfh*echt* isin fairce dori*dhi*si, *& ba* hainmín a nuall & a fhoghar, & ní thogbud cenn o t*r*ath n*ón*a dia-sathairn co trath te*ir*ti dia-luain, & ba blas m*el*a bai fair *risan ré sin*. *Tarf*as doibh iarsin isind ara la ret ingn*a*d *forsi*n fairci, & ret is am*r*a ina g*a*c*h* ret esside .i. columha mor [airgdidhi](G303030/app048.html) , & se [cetharochair*?*](G303030/app049.html) a meadhon in mara, & lín *éisc* a fobairt asa mullach isin *muir*. Airgit do*no*, & finndruine an *lín s*in. Dorat Lo*c*han mogall don lín *sin leis* a rabut*ar* tri l*et*hunga d'airgit *& d'finn*d*r*uine, & do inncomhartha i*n*sceoil sin *dor*at leis annisin; *ocus* roconnuic Mael*duin* inní c*ét*na. Imrit rempa iar*um* *co tarfas* doib iarsin inis eli, &oen mhac *ecailse innti*. Ba haluinn an inis sin, t*r*a, {Book of Fermoy page 173b} & ba hamra a tuar*us*cbail. [Scotha derga met clar innti](G303030/app050.html) & siat oc sil*ed* & oc teb*er*sin [meala](G303030/app051.html) . Enlaiti ailli ed*r*ochta innti, & ceol sirr*echt*ach sirbinn oca chantain a*cu*. Bat*ar* *Húi Corra* oc fiaf*r*aig*id* scel don cler*e*c*h*. ‘Dega descibul *d'*Aind*r*ias abst*al* misi,’ ar se, ‘& m'iarm*er*ghi rod*er*m*a*teas *adaig* n-aen ann, *con*ad uime-sin rom-cuir*ed* i n-oilit*hr*i isin oicen, co fuilim sunn co fhurnaide b*r*atha, & an enlaith atchithisi anmanna daine naemtha iat.’ --- p.46 Celeabrait do iarsin & roraimhit as co rancat*ar* inis ele. Daine marba a rann di. Daine beo a rann eli. Foc*er*titis ualla mora & g*r*ithghairi adbulmhora intan *no*thictis tonna ruadhlasrach mora in mara [tentidhi](G303030/app052.html) tairrsibh. Ba mor & ba hadhbhul in phian ir-rabat*ar*, & bai d*r*ong dibh & ba cosa iaruinn bai futhuib. Roráimhs*e*t as iarsin co facatar na leaca t*r*oma [tentidhi](G303030/app053.html) , & sluagh mor f*or*ro ga losc*ud*, & b*er*a derga [tentidhi](G303030/app054.html) t*r*itha. Foc*er*titis ualla t*r*oma mora. Bat*ar* sumh oca fiaf*r*aighid dib cia ret iat. ‘Leac do leacuibh if*ir*n so,’ ar siat, ‘& *anmanna sinne nár' chomhall ar mbreath aithrighe 'san saoghal, &* ab*r*aidhsi f*r*i g*a*c*h* nduine a n-imdhiten ar in leic si, uair gibe tic sunna ni tiagait as co brath.’ Tarfas doib 'ar sodhain aroili inis am*r*a ed*r*ocht & sond*a*c*h* umhuidhi impi, & lin umhuidhi ar scar*ad* ara fiacluib {Book of Fermoy page 174a}sechtair. Facbuit a cur*a*c*h* i t*r*aigh in mara, & lot*ar* d'innsaig*i*d an dun*ai*d *robhi 'san insi;* & mar rochualut*ar* ceol na gaeithi f*r*isin lin [foc*er*tat](G303030/app055.html) i suan co cenn tri la & tri n-oidhce. Muscluit iarsin asa suan, col-luid aroili ben chucu asin lis. *Feraidh fáilti riu*. Da moelasa fhindruine impi[9](javascript:footNote('G303030/note009.html')), & cilarn umha a laim dhi; easc*r*a arguit isin laimh eli. Fodluidh doibsium biadh, amar mhaethla dar-leosan. Dailes uisci na tibrat bui isin t*r*aig doibh, & ni raibi blas na fuarut*ar* fair, co ndeb*er*t in ben r*i*ú: ‘Denuidh imte*cht*,’ ar si, ‘daigh ni sunna ata bur n-eserghi gidh inann cenel dun.’ --- p.48 Celeabhrait don mhnai iarsin, & im*r*it an curuch f*or*sin fairrce, co tarfas doibh enlaithi mora ildathacha, & ba d*er*mhair a lín. Toirnes en dibh f*or* bord in cur*aig*. ‘Robudh inmhuin,’ ar siat, ‘diam*a*d te*cht*aire [ón](G303030/app056.html) [Tig*er*na](G303030/app057.html) do tab*air*t scel dún.’ Togbuidh in sruith a ag*ai*d suas la soduin. ‘Robudh tualuing Dia annisin,’ ar in s*r*uith. ‘Is da bar n-agall*aim* codemhin tanacsa,’ ar in t-en. [Crodha](G303030/app058.html) a dhath in eoin hi sin .i. t*r*i ruithni ailli ed*r*o*cht*a cu soillsi g*r*ene ina b*r*oinn. ‘A tir n-Er*enn* damsa,’ ar in t-en, ‘& ainim bannscaile me, & mances duitsi mhé,’ ar si f*r*isin sruith. ‘Abuir rim [deseic](G303030/app059.html) ,’ ar in sruith, ‘in t*ec*mait dochum if*i*rn?’ ‘Ni ragtai,’ ar in t-en. ‘Atlochamar do Dia,’ ar in sruith, ‘uair rotuillsium fein dol *a n-i*f*er*n anar corpuibh.’ ‘Ticidh t*r*a do*cu*m {Book of Fermoy page 174b}inuidh aili,’ ar in t-en, ‘do eiste*cht* na henlai*the* ut. Is iat na henlaithi atchithisi, na hanmunna t*ec*uit fo dhomhn*a*c*h* a hif*er*n.’ ‘Tiag*am* asso,’ ar in sruith. ‘Ragmuitne in conair ragasa,’ *ar siat*. Am*al* bat*ar* oc imt*echt* atciat tri srotha ingant*a*c*h*a asa tictis na heoin tairsibh .i. sruth dobhorchon & sruth do escanguibh & sruth do ealaduib dubuibh; & adub*air*t an t-en: ‘Na tabrad i mb*r*on sibhsi na re*cht*a-so atcithi, daig na heoin atcithi anmunna daine *oca* pian*a*d iat isna holcuibh dorons*a*t, & demna fuilet isna re*cht*aib ut ina [ndiaidh](G303030/app060.html) oca n-ing*r*eim. --- p.50 cu cuir*e*t na ha*n*munna gairi t*r*oma mora oc [toidhech*t* ar teiched](G303030/app061.html) a pianta o na demnuibh. Acso misi ac imte*cht* uaibh’, ar in t-én, ‘*&* nír' comairleicead cumor fis b*ar* n-imte*ch*ta damhsa, & indisfidh neach aili daibh *é*’. ‘Abuir,’ ar in sruith f*r*is, ‘c*ret* iat na t*r*i ruithne roaille sin at b*r*ui*nn*ibh?’ ‘Indisfeat duibh,’ ar in t-en ‘.i. fer ica raba-sa isin saeg*ul*, & ni d*er*n*us* *a reir*, & nir' len*us* do lanumhn*us* dligidh. Robisiun a ngalar, & ni rabasa 'na far*rad*, & dochuadh*us* fo*tr*i da fis *.i.* uair da faic*sin*, uair ele le biadh do, in t*r*ess uair da *frith*oilimh & da thorrumha, cu rub iat *sin* na tri ruithne [roailli](G303030/app062.html) fuilet *am* bruinde, & robudh é sin mu dhath *uile* mina sgaruinn f*r*i lanamhn*us* dli*gth*e**c*h*.’ Luid uathaib iarsin an t-en, & celibr*aid doib*. *Tarfas* {Book of Fermoy page 175a} doib aroili ims aluinn edro*cht*. Fer geal co mb*r*eac*r*adh scoth cenncorc*r*a innti. Eoin imdha & beich bithailli oc cantain ceoil do cennuib na sgoth sin.[10](javascript:footNote('G303030/note010.html')) Senoir [f*or*arsaidh](G303030/app063.html) finnliath oc seinm cruiti isin oilen. Rochan*a*d ceol n-amhra ba binde de cheoluibh domhuin. Bennachuis cach da chele dib, & asb*er*t an senoir r*i*u imth*echt*. *I*mrit assin iar*um* f*r*i re cian, co bf*a*cat*ar* aen nd*u*ine ic romhur & fec [tentidhi](G303030/app064.html) ina laimh. *Ti*ceadh da*no* tonn ruadh ramhor tairis & si f*or* *la*s*a*dh. Antan i*mmorro* notogbhudh a chenn nobhidh *oc* g*r*echuigh & oc golgairi [truaigh](G303030/app065.html) , ic fulung na pene sin. ‘Cret tú, a dhuine?’ ar siat. ‘Duine dognith romhur domhnuigh me,’ ar se, ‘& is i mu pian [annsin](G303030/app066.html) , & ar Dhia ribhsi den*aid* *irnaig*the lem coro --- p.52 het*r*omuigt*er* mu pian.’ *Doron*s*a*t iar*um* irn*aig*ti leis, & roim*th*igsit as iarum. *Tarf*as doib iarsin muilleoir mor [bruichnech](G303030/app067.html) *ga*rb, cirdhubh, coirtigthi, g*r*anna. [Nir 'bho](G303030/app068.html) foll*us* *do*ibh ní fo a ghabhuil, & ni fhaictis ní [tairis](G303030/app069.html) . *And*ar leo ni bhidh isin bith f*r*eacnairc do hsetaibh na do mhainibh na do buaibh ní n*á*c*h* raibe *aigi* ac a chur i mbel an mhuilinn. ‘Cidh *in*a ndene sin, a duine?’ ar siat. ‘Ader rib,’ *ar*se, ‘g*a*c*h* ni ara ndentar cesacht isin domun,’ *ar* se, ‘iss e sin dob*er*imsi a mbel in muil*inn* si, *&* is misi muilleoir if*ir*n.’ Tiaghuit as iar*um*. *Tar*fas doibh iarsin marcach adbulmor *forsin* fairrce. Ticeadh inn tonn tairis g*a*c*h* re fe*cht*, *& nobid* oc eighium an fec*ht* aile. ‘Cidh r*e*t *dobeir am*luidsin, a duine?’ ar iatsan. {Book of Fermoy page 175b}‘Ader ruibh,’ ar se. ‘Rogatas each b*r*athar damh,’ ar se, ‘& daron*us* [marcach*us* domnuigh](G303030/app070.html) uirre, & atusa agum pian*a*d [annsin](G303030/app071.html) , & each teneadh am gabhal *do shir,* & as i sin pian g*a*c*h* duine doni [marcach*us*](G303030/app072.html) domnuigh.’ Tiag*ai*t as iartain. Tarfas doibh inis lan do dainibh, & siat ag gul & & ag eighiumh & ag dubha d*er*mair. Eoin cirdhuba cu ngobuibh teneadh & co n-ingnibh d*er*ga [tentidhi](G303030/app073.html) 'gá cirrad & ga losc*u*d & ag b*r*eith lan a ngob & a n-ingin eistibh. ‘Cret sibh, a daine?’ ar siat. ‘Cerda & goibne esinnr*a*ca sinn,’ ar siat, ‘& is airi sin --- p.54 atait ar tengtha ar lasadh anar cennuib, [i cinuidh imd*er*gtha g*a*c*h* duine allos a*r* ngresa](G303030/app074.html) .’ Tarfas doibh iarsin aitheach mor dubh detaighi dimhor, & ba m*ét*ither moltc*r*oicinn g*a*c*h* slam ten*ed*h ticeadh asa b*r*aguit. Lorg [iarnuidhi](G303030/app075.html) ina laimh ba m*ét*it*her* re mol muil*inn*. Cual *connuidh* f*or* a mhuin, daighere seisrighi innti. Rolasadh in chual g*a*c*h* re fe*cht*. Roleig*e*d-sumh e fein fon muir ar [teiched](G303030/app076.html) . Is tuill*ed* pene foghebeadh la tuinn ten*ed*h in mara og eirghi tairis. Roeighidh-sumh annsin ic fulang na moirpene r*us*-ticead. ‘Cret tu, a dhuine [thruáigh](G303030/app077.html) ?’ ar siat. ‘Ad*er* ribh,’ ar se. ‘Cual connuidh no imarchainn g*a*c*h*a domhnuigh f*or* mo mhuin, & is e a haitf*er* sin rob*er*ar orm.’ Tarfas doibh iarsin saili [tenntidhi](G303030/app078.html) , & cind daine n-imda innti, & rachomhruiced g*a*c*h* cenn f*r*i araili dibh. ‘Is [adba](G303030/app079.html) ega an ni atciam,’ ar an b*r*ath*air* frisin sruith. {Book of Fermoy page 176a} Rotreaghdsat na piasta [indara](G303030/app080.html) choduil ini*cht*ar*a*c*h*a don chur*a*c*h*. ‘Na tabr*a*d a snímh sibsi sin,’ ar in sruith. ‘As tualuing Dia ar n-anacul gidh isin aen chodhuil bem;’ ar se, ‘& [mas*ed*h as áil](G303030/app081.html) do [ar n-oid*ed*](G303030/app082.html) léo sút ní fettar toidh*echt* anag*aid* a thoili.’ Tarfas doib iarsin aroili inis aluinn ed*r*ocht. Fidh reidh innti & si lan do mil. Fraech ferglas ina medhón & se ailghean. Loch somblasta ed*r*ocht innti. Ro ansat sectmuin innti ac cur --- p.56 a sgisi dibh. Oc dul doibh esti iar*u*m at*r*a*cht* beist asin loch, & dar-leis g*a*c*h* aen dibs*o*m is fair fein rob*er*adh amus, co ro c*r*ithnuigsit cumor roimmpi, coros-leic sis iarsin isan in*a*d c*ét*na do-risi. Lotur asin innsi f*or* muir & roraimseat re re cian. Co bfuarutar inis & muindtir Ailbi[11](javascript:footNote('G303030/note011.html')) Imleach*a* innti. Meadon aidhce do*no* rogabs*a*t inti. Fuarut*ar* tip*r*a isin t*r*act, & si buaid*er*the. Fuarutar tip*r*a aili & si glan sol*us*ta. Accobruidh an gilla digh asan tip*r*ait. ‘As fearr a cheatugadh,’ ar in sruith, ‘mar ata nea*c*h isin innsi.’ Atciat in soillsi moir iarsin & tecuit fon sol*us* co bhfacad*ar* in da fer d*e*c ic denumh a n-irn*aigth*i, acas ni bai soillsi ac*u* acht g*r*ianghnuis caich f*r*i araili dibh. Tic f*er* dib *cucu* *& feraid* failti f*r*iu & fo*ch*t*ais* scela dib. {Book of Fermoy page 176b}Indisit do a tuirrthe*cht*a, & rotocl*aid*sit dig asin tip*r*ait, *co n*deb*air*t f*r*iu: ‘As ced daib,’ ar se, ‘lin*ad* bur soith*ech* don uisei is gloini dibh intan atb*er*a in s*r*uith fribh.’ ‘[Cuich](G303030/app083.html) sibsi?’ ar in gilla. ‘Muinnt*er* Ailbi Iml*echa*,’ ar sé, ‘& is sinn muinnt*er* indara cur*aig* do Ailbe, co fuilem inar mbeth*aid* annso cu [bráth](G303030/app084.html) mar dhacheaduigh Dia dun f*r*ia hecnairc g*a*c*h* aein is marb ar in muir. *Ocus* facbuid-si asin tir-si,’ ar se, ‘riasin matuin, uair ni sunn ata bur n-eserghi, & m*an*a d*er*ntai [*...*] ria m*a*tuin bud meisti daibh, uair bidh toc*r*adh m*en*m*an* & aic*en*ta daibh sgar*a*d fr [*...*] daf*a*cthi isin lo hi, con*a*d ferr dhuib dula esti isind aidc*h*e.’ Comulls*a*t uili *amal* aspert friu. --- p.58 ‘An mb*er*um linn ni do cloch*aib* na t*r*agha?’ ar siat. ‘Is ferr a c*e*dugh*udh*,’ ar in sruith. C*et*uighidh in gilla dorisi. ‘Is ferr di a c*het*ug*ud*, ’ ar in sruith bui isin eacl*ais*. ‘Act cena,’ ar se, ‘bidh b*r*onach anti nos-b*era* & bidh b*r*onach fos inti n*a*c*h* b*er*a.’. Ber*i*d araili dib oen clach, araili da cl*oich*, araili tri cl*och*a. O robo m*ai*tean arnamar*a*c*h* ro ibhsit deoga do uisce na hindsi, & foc*er*t a suan c*o*talta iat on t*r*ath co aroili. Rof*u*csat uili a clocha iar n-erghi asa codl*ud*, cloch ann ba gloine, cl*och* aili ba hairg*e*t, cl*och* aili ba hor. Ba b*r*onach i*mmorro* inti t*u*c ni lais d*ib*, & ba b*r*on*a*c*h* inti n*a*c*h* tuc .i. inti tuc ni lais ba b*r*on*a*c*h* he ara laghat t*u*c lais, co ro*com*aill*ed* b*r*iat*hr*a in tsenor*a*c*h* amluid. Tarfas doibh iarsin inis am*r*a. Senoir salm*a*c*h* sruit*ec*dha co reclesaib coemha cumd*acht*a, co n-altoirib ailli et*r*o*ch*ta. Fér aluinn uainidhi innti. Dru*cht* meala f*or*a feor. Beich becca bithailli & eóin caema cenncorc*r*a ic cantain ciuil innti, co mba lor do oirfit*iu*d est*echt* f*r*iu. Roraimhs*e*t rempa iar*um* co f*a*cat*ar* inis aluind aili. Reccles diamhuir derrit innti. Oen m*a*c *ec*ulsa [f*or*arsaidh](G303030/app085.html) finnliath [ic cantain a urnuighthe](G303030/app086.html) innti. Bens*ai*t basc*r*and isin dor*us*. Ticc*id* en et*r*ocht dia n-accall*aim* & innisit do a scéla. Indisidh in t-en don ts*r*uith an ni sin. ‘Osluic rempuib!’ ar in sruith. Osluigi*us* in t-en rompaibh, & bend*a*c*h*uis cach a chele dibh, & foeitt ann in aidci sin. D*us*-tic [timthiridh](G303030/app087.html) do nimh lena cuit doibh. Arabhar*a*c*h* aspert in s*r*uith *fri*u-sumh imthe*cht*, [uair ni hann sut boi in dan *do*ibh eserghi](G303030/app088.html) ; & roinnis doib a [tuirrt*echt*ae](G303030/app089.html) o sin amach. --- p.60 *Ra*ncat*ar* assin co hinis i mboi deiscipul do C*r*ist. Ba ham*r*a an inis da*no*. Recles & ecl*ais* innti. Cans*ai*t a p*ate*r f*r*i Dia indor*us* na hecuilsi. Atb*er*t in sruith boei *is*in eacl*ais*: ‘Facen urn*aig*thi ar n-oiti I*s*u,’ ar se. ‘Cid on,’ ar in sruith bai isin dor*us*, ‘ca hait *a fac*aduis esidhe?’ ‘Is da descipluibh damsa,’ ar se, ‘& ro-imgab*us* he cor-ro elodh*us* uadh f*or* muir, conam-tarla isin indsi sea, & rochaithes ní do lusrudh & do thor*ad* na hinnsi olchena, co tainic aingil do nimh cugum *&* atb*er*t f*r*im: ‘Ni coir dorighnis,’ ar se: ‘*ci*deadh bia isin beth*aid* sin gan écc co [bráth](G303030/app090.html) .’ *Atu*sa da*no* aml*aid* sin [cosaniu](G303030/app091.html) , & t*r*it sin na*c*h *tic pro*inn g*a*c*h* n*ón*a cugum.’ Docuat*ar* a n-oin t*e*c*h* {Book of Fermoy page 177b}iarsin, & tocluidhs*e*t biadh do nimh doib. O [roguidhset](G303030/app092.html) gum*a*d a n-oeinfh*echt* doberta p*r*oinn doibh doroich in t-aingil *cu*c*u* & facbh*ais* a p*r*oinn ar lic cloiche ana bfiadnuisi ar in t*r*acht .i. bairghin g*a*c*h*a fir dibh, & orda eisg fuirre i mboi g*a*c*h* blas accobrudh g*a*c*h* oen dibsan fo leith. Iarsin t*r*a roronsat ceilibr*ad*, & ro-innis in senoir doib a n-imthechta[12](javascript:footNote('G303030/note012.html')) & ord a mbeth*ad*, & atb*er*t f*r*iu: ‘Raghthai-si,’ ar se, ‘uaimsi innosa f*or* in muir co Rind Esbainne, & teicem*ai*t lu*cht* [noenaigh](G303030/app093.html) f*or* in muir duibh oc iascach , & b*er*uit sin leo sibh docum tire. Oc*us* amair ragasa,’ ar se frisin eascob, ‘asan cur*a*c*h* fo thir dena sle*cht*ain fot*r*i *do Dhia*[13](javascript:footNote('G303030/note013.html')), & in fot ara fuiremha [th'aigidh](G303030/app095.html) [14](javascript:footNote('G303030/note014.html')) dailf*i*d in slogh uime da g*a*c*h* l*et*h. Congeb*a*t ceall & m*uin*t*ir* annsin; & rosia do clu co Roim, & r*o*d-b*er*a comarba Pet*uir* soir co Roim, & faicfi in sac*ar*t ut isin --- p.62 in*a*d sin, & faicfi in d*e*c*h*uin ina shac*r*ista, & [coimgebthur](G303030/app096.html) in t-in*a*d-sin fo gnathug*ud* [co bráth](G303030/app097.html) [15](javascript:footNote('G303030/note015.html')). Faicfe in gilla la Bretnu, & anf*ai*d ann cein b*us* beo.’ Ceilibr*ai*t iar*um* don t-senoir, & fagbuit an indsi, & rocomhuill*ea* doibh uili am*al* asb*er*t f*r*iu o tos*a*c*h* co d*e*r*ed*. Tainic in t-escab o Roim amair adubrumuir romuind, & ro-indis an gilla na scela sin uile do. Rothóeth in gilla iarsin, & romairseat na scelai-sin occan eascob. Ro-indis-side iatt d'hSoeirbreathach easb*o*c da muinnt*ir*. Ro-innis-side *iat* do Mo-colmoc m*a*c Colmain i n-Ar*ain*, *co*n*i*d de sin asp*er*t in t-esc*op* na b*riathra so:* > 1. Hua-Chorro do Cond*acht*uib > > cen time fri tonnportuibh, > > os grian mara mongairt*r*ein > > ar fis an [ais](G303030/app098.html) ingantuigh, > > a mbircan mbuan mbenn*acht*n*a*c*h* > > f*r*i seol sasmar sonartn*a*c*h*. > 2. Dalotsam dar n-oilit*hr*e > > fre [seitiudh](G303030/app099.html) na siangaoithi. > > do dilgudh ar [cinadh-ne](G303030/app100.html) , > > d*us*-fuil ann fath fiarf*aig*e. > 3. Ro cinnsium in crabudh-so > > atlochar don [cumh*acht*aidh](G303030/app101.html) [16](javascript:footNote('G303030/note016.html')) > > ge ratuillsium mall*acht*ain > > nir'millsim ar [n-udh*acht*ain](G303030/app102.html) . > 4. Ro c*r*omsat a cinda > > in clann-sa hua-Corra. > > Hua Co*rro*.[17](javascript:footNote('G303030/note017.html')) > Curup imrum cur*aig* hua Co*rra* cunuici-sin.