#The Passions and the Homilies from Leabhar Breac #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information The Passions and the Homilies from Leabhar Breac ================================================ Author: [unknown] ----------------- ### File Description Electronic edition compiled by John Carey, Philip Irwin Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project 2. Second draft.Proof corrections by Aideen O'Leary Extent of text: 117245 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt (2002) (2010) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G206000Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript source**2. Dublin, Royal Irish Academy, 23 P 16 (Leabhar Breac). **Manuscript transcripts**2. Leabhar Breac: Leabhar Breac, The Speckled Book, otherwise styled Leabhar Mór Dúna Doighre, the Great Book of Dun Doighre; a collection of pieces in Irish and Latin, compiled from ancient sources about the close of the fourteenth century; now for the first time published from the original manuscript in the Library of the Royal Irish Academy. [Preface by Samuel Ferguson.] 66+283+20 pp., 2 colured pls. Large fol., Dublin 1872–76. [Lithographic reproduction of Joseph O'Longan's transcript.] **Secondary literature**2. Henri Gaidoz, Le debat du corps et da l'âme en Irlande [Homily xxxvi on the Soul's exit from the body]. In: Revue Celtique X (1899) 463–470. 3. Whitley Stokes, On Professor Atkinson's Edition of the Passions and Homilies in the Lebar Brecc. In: Phil Soc Trans 1888–1890, 203–234, 1891 [1889]. 4. Henri d'Arbois de Jubainville, Revue Celtique 9 (1888) 127–136. **The edition used in the digital edition**2. The Passions and the Homilies from Leabhar Breac: Text, Translation and Glossary. Robert Atkinson, M. A., LL. D., Professor of Sanscrit and Comparative Philology in the University of Dublin; and Royal Irish Academy's Todd Professor of the Celtic Languages. (ed), First edition [vi + 958 pp [iii Preface, v Contents, 3–34 Introductory Lecture on Irish Lexicography, 35–275 Text, 277–514 Translation, 515–950 Glossary, 951–957 Index of Proper Names, 958 Addenda et Corrigenda] The Academy, at the Academy House, 19 Dawson StreetDublin (1887) . Todd Lecture Series. , No. 2 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents 35–275 of the volume. All editorial introduction, translation, notes and indexes have been omitted. Editorial corrigenda are integrated into the electronic edition. Missing text supplied by the editor is tagged *sup*. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged. The Passions and the Homilies from Leabhar Breac is a large work. Any corrections of errors in the original text, as edited by Atkinson, or in this digital edition are welcome. They will be credited to the scholars who make them. ##### Normalization The electronic text represents the text of the edition with the following exceptions: John Carey's corrections of Atkinson's text take the form of a corr sic="" tag. Carey has corrected Atkinson's incorrect expansions on his own authority; where collation with the O'Longan transcript indicates a transcription error on Atkinson's part, O'Longan's testimony is cited as resp="OL". Where text was edited by Carey based on O'Longan, this is marked resp="COL" This was done in cases where a transcription error by Atkinson seems highly likely; when the two disagree with regard to lenition-marks, n-suspensions, etc., either might easily have slipped. The MS itself was not consulted, and without doing so, it is impossible to be certain. the tag sup resp="RA" introduces material supplied editorially by Atkinson; he generally, but not completely consistently, encloses this in square brackets. The tag sup resp="JC" introduces material supplied by John Carey, generally along the same lines as by Atkinson (e.g., restoring letters or syllables which appear to have been lost by homoeoteleuton). In both cases the material added represents editorial emendation of the testimony of the manuscript. Where however the tag sup resp="OL" or corr sic resp="OL" is used, this is a correction of Atkinson's edition on the basis of the O'Longan transcript: this extends even to the restoration of corruptions (generally dittographies), by the scribe which Atkinson had silently emended. Atkinson's notation of interlinear additions is inconsistent. Thus on p. 41 cristaige urmoir (line 3) is enclosed in parentheses, a Cesare composita and provincia (line 12) are enclosed in square brackets and printed in small type (noted as another font by the scanner), and .i. in t-senaid noim (lines 17–18) is not distinguished from the main text in any way: all are supralinear additions. The facsimile was taken as guide and in noting all such additions by enclosing them in square brackets. Note: Many of the homilies are bilingual, with more or less closely corresponding Irish renderings following passages of Latin. Atkinson gives continuous Irish texts, printing some of the Latin texts separately in the same section which contains translations of the Irish (cf. his note p. 276). The omission of Latin segments was indicated by the note Editor omits corresponding Latin passage. Atkinson's omission of most of the Latin has occasionally led him to compose bits of Irish text not found in Leabhar Breac itself. Thus on p. 192 *occus o ra-forbaide* (l 5413) represents the manuscript's *et cum complerentur,* while is *amlaid-sin* (5430) corresponds to *sic;* on p. 228 *ocus aithle ocht laa* (6687) stands for *post dies octa;* on p. 261 *a athair* (7891) stands for *pater noster*. ##### Quotation Quotation marks are rendered Q. Quotations inside quotations are nested. ##### Hyphenation Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break is marked after the completion of the hyphenated word. Mutated words with nasalization in anlaut, such as n- and m-, have been hyphenated off. The same applies to the h- of gemination. The verbal complex, and nominal and adjectival compounds, have been left as they appear in Atkinson's (inconsistent) treatment. There is still a question whether preposition + pronoun should be written as one word or two: since it seems unlikely in any case that they will be hyphenated following Atkinson (e.g. is-in, i n-a), they have been run them together as single words as an interim measure. ##### Segmentation The column-numbers from O'Longan's transcript have been inserted, marking every change of column with the tag mls unit="column" n="193b". Where Atkinson jumps from one point in the manuscript to another, and a text in the Passions and Homilies neither follows its predecessor in Leabhar Breac nor begins at the head of a column (e.g. pieces XXVI, XXVIII, V, beginning in PH on pp. 60, 64, 81), it is introduced by the tag mls unit="column/line" n="34a 19". Note that LB pp. 199–200 (on PH pp. 236–40) are not written in columns. DIV0=the Passions and Homilies; DIV1=the individual texts DIV2=the individual section; paragraphs and page-breaks are marked. ##### Interpretation Personal names, place names and group names have not been tagged. Social and professional roles have not been tagged. ### Profile Description Created: Date range: 900–1200.#### Use of language ##### Language: [LA] Words and phrases are in Latin ##### Language: [GA] The bulk of the text is in Middle Irish. ##### Language: [EN] Some annotations and notes are in English. ##### Language: [HE] A few words and phrases are in Hebrew. ### Revision History * (2010-04-30) Beatrix Färber (ed.) * Conversion script run, header updated; new wordcount made; file parsed; new SGML and HTML versions created. * (2008-08-30) Beatrix Färber (ed.) * Keywords added; file validated. * (2008-07-17) Beatrix Färber (ed.) * Value of div0 "type" attribute modified, 'creation' tags inserted, content of 'langUsage' revised. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:43:42+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2002-06-20) Beatrix Färber (ed.) * File validation using GNU Emacs continued. * (2000-09-25) Stephen Beechinor (ed.) * Insertion of Editor's Addenda and Corrigenda; revision of quotation tags. * (2000-09-14) Beatrix Färber (ed.) * File validation using GNU Emacs begun. * (2000-09-13) Beatrix Färber (ed.) * Header created. * (2000-09) Stephen Beechinor; Eoin Dunford; Julianne Nyhan (ed.) * Markup of quotes. * (1996-01-22) Philip Irwin (ed.) * Addition and revision of structural markup. * (1995) John Carey (ed.) * Text proofed (2) and structural markup applied. * (1995) Aideen O'Leary (ed.) * Text proofed (1). --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G206000 ### The Passions and the Homilies from Leabhar Breac: Author: [unknown] --- p.41 Incipit PAIS HIMAIGINE CRIST in-so. ----------------------------------- {column 1a} #### 1 1] ARAILE cathair rigda fil isin Assia .i. Cessaria Capadotia a h-ainm-side. 2] Tan and tra, tancutar sruthi & senoire noema & oirchindig 3] craibdecha na h-Assia & [cristaige urmoir] in oirthoir uli connice in 4] cathraig .i. co Cessaria C., & tancatar buidne ana aile as cach aird 5] don chathraig cetna beos. Is aire *didiu* tancatar and in comthinol 6] craibdech-sin na h-Assia Moire ar-chena .i. do denam shenaid & comairle 7] accu, do chalmugud & nertad hirse & creitme h-eclaisi De bi. Iar 8] n-denam tra in t-shenaid amal atrubramar, & iar nertad eclaisi De bi 9] cen erchra forri, ro-fás ceist & caingen ingnad accu don chru & 10] don usce tanic a sliss himaigine Crist, & bui sechran adbul & 11] buaidred dermair accu uli isin cathraig remrati .i. hi Cessaria 12] [a Cesare composita] Capadotia [provincia] imme-sin; is aire-sin *didiu* as 13] moo tanic comthinol ard-espuc noem na h-Assia co h-oen inad, co 14] ro-s-tuirtis & co ro-s-tuicdis cret in fuil ut & in t-usce tanic a slis 15] himaigine Crist. In tan tra batar a n-oen inad amlaid-sin, & cach 16] dib oc *imacallaim* fria araile amal ba bes doib, ro-erig and-sin Nicomedia 17] .i. ard-espuc na prim-cathrach budessin for-aird [.i. in t-senaid 18] noim], hi fiadnaise chaich, & atbert o guth mor, co cualutar uli he: 19] ‘A aithrecha noemu’, ol se, ‘& a sruthi uaisle ecnaide, damad 20] tol duib, no-indfaind-sea bar ceist asin libar ro-scrib Anustaisius .i. 21] ard-espuc na h-Alxandrech Moire imm dala na caingne & na cesta 22] fuil acaib, a l-los na fala & in usci tainic a h-imaigin Crist.’ Ro-frecar 23] in senad uli do, & atbertsat: ‘is maith & is tol lind co 24] mor,’ ol siat, ‘co ro-legthar & co cluinem uile uait he.’ Is and 25] tuc in t-espuc in lebar for-aird, & atbert tital in libair hi fiadnaise 26] caich uli; & ro-estset co h-oentadach friss ann-sin. Finit Prologus. --- p.42 ### Incipit libellus Anustaisi Arciepiscopi Alexandrie urbis de passione himaiginis Domini nostri Iesu Christi. 27] Ba he so tra tossach & tindscetul in sceoil-sin, amal ro-scrib 28] Anastaisius ard-espuc [na h-Alaxandrech Moire], im dalai paisi & cesta 29] himaigine Crist meic De bi: amal ro-crochad & ro-cesad in imaigin-sin 30] & in delb, isin cathraig dianid ainm Beritus isin t-Shiria, i 31] n-amsir Chonsatin Oic & a sheitche; .i. Euone: is and da-ronad in 32] gnim n-ingnad-sa, uair ni dernad remi na *'na* degaid mirbuil bud mo 33] na bud ingantu inas .i. amal ro-bidg & immeclaig neam hi cesad 34] Crist tall isin cet chesad, & tanic temel & dorchatu dar grein & dar 35] esci & dar rennaib nime ar-chena, & ro-chraithit fothada na h-aibesi, 36] & talam-chumscugud adbul ingnath, co r-chuir-sium na mairb beoa 37] as suas, — is amlaid-sin do-ronad isin cesad tanaise na h-imaigine 38] noemi-seo Crist meic De. 39] Is and-sin asbert Anastaisius: ‘Estid, ol se, & sochtaid, & 40] cretid & caraid na nechi follsigim-sea duib, & gabaid cucaib iat o 41] chluais bar cride & bar menman, o hiris choir comlain & o cride 42] glan. {column 1b} Is he so tra tossach bar n-aissnesen .i. araile cathair mor 43] fil isin t-Shiria .i. eterru & in Sidoin, — Beritus a h-ainm, focus 44] don Antuaig Moir fil isin t-Siria hi, ocus is diairme immad na 45] sochaide inte; dethbir sin, cemad imda a sloig & a sochaide, uair 46] cadus cathrach metrapoile bui forri in tan do-rala in scel-sa and. 47] Ecmaic tra araile fer cristaige do muntir Ierusalem do thachur 48] isin sinagoig moir na n-Ebraide batar isin baile: uair Iudaide uli 49] batar innte in tan-sin. Do-rat tra fer do lucht in baile tech & 49] adbai don *cr*ist*[*nó* g]aide* út do muntir Ierusalem, tar cend cissa [& 50] indmusa] do thabairt do. Is amlaid tra bui in cristaige ind-sin, & 51] himaigin Crist aice cen fis dona h-Iudaidib: scela imorro na 52] h-imaigine & a bunad, cia do-rigne hi no cret asa r-fhas, ni sund indister 53] acht i l[eith] dered in libair [tís]. Luid in cristaige iarum isin 54] adbai m-bic ro-s-cendaig on Iudaide ut, & a himaigin les innte cen 55] fis do neoch a beith aice, & cen fis accu beos he buden ina cristaige; 56] iar n-dul tra isin tech do, suidigis in delb hi froigid a leptha, in conair 57] bui aiged a leptha. Is amlaid *di*diu** bui in delb-sin, cu comard cobsaid 58] comlethan fria Crist fessin, uair Nicodemus cara inclethi do --- p.43 59] Crist, is e do-rigne in himaigin-seo fo deilb Crist, co m-beth aice hi 60] oca h-adrad; uair na tarraid a lor adartha for Crist fessin, or ni 61] lamad labra na comrad co follus friss ar ecla na n-Iudaide, [amal 62] atberum inar n-diaid]. Iar m-beth tra don cristaige re fhota isin 63] tig-sin cona muntir, ba cumang les he, co r-shir inad ba mo oltas 64] isin cathraig, & fuair. Luid conice, co ruc lais na h-uli threlma batar 65] aice and acht in himaigin a h-oenar: ro-s-dermait hi inn-sin tria 66] remfhégad & cetugud De, & ni har dimiad na essonoir di, acht o 67] chomairle inclethi in choimded ro-s-dermait hi; uair is la Dia rob 68] ail, cach uli d'fhoillsiugud a fherta & a mirbuli do lucht a cretmi & 69] a irse & a fireoin, do dhamain [imorro] & d'increchad na n-ainfhiren & 70] na n-écraibdech. Tanic araile Iudaide isin tegdais m-bic a m-bui in 71] cristaige, co r-aittreb innte; & ni-s-fitir an imagin do beth and beos, 72] or ni r-d'fhech in loc hi r-roibe si hi fhaluch icon cristaige is' tig. 73] Ecmaic tra in t-ebraide bui isin tig hic ol lenda la n-oen and, & 74] gairmis chuice fer oen-treue & combrathair do, do ol mar-oen friss. 75] Amal batar and co subach somenmnach icon ol, tocbais in fer tanic 76] amuig a rusca, & atchonnairc in himagin coimmdetta co h-inclethi 77] isin inad fholaig ina raibe si i fharrad na froiged. Ro-s-gab [ferg] 78] mor dermair focetoir co r-lass a shuile ina chind, & ro-drantaig & 79] ro-nocht [a fiacla] fria chompanach, & atbert: ‘cid fodera duit-se’, 80] ol se, ‘& tu hit ebraige, delb & himagin Isu Nassarda do beith acut?’ 81] Is ann atbert uilc mora & aithiseda troma granna frissin slaniccid 82] m-bith-beo; is e am a met & a thrumma tuc na h-athise & na h-ecnaige 83] and-sin forin fír Dhia, conach edat cluassa na cride na firen 84] na na n-iressach a coistecht {column 2a} i nd-ebairt de ulc, *a* tnuth & format fri 85] h-Isu, ar scribend beos na a chor hi cairt [ni fuilngend &] ni fetann in 86] eclais a cor. In t-Iúdaide imorro, ro-gairm in mí-ocoburach mallachtach 87] ut cu praind & fledugud, rob ail lais síd & lor-gním frissin 88] fher n-doilig n-demnach, cein co r-gabad uad; & gabaid for glanruni 89] aduathmara aggarba, amal ba gnath aco-sum, do thabairt do, conach 90] facca riam hi, & nach fitir a beith as' tig connice sin. Bui tra co 91] fota ina thost in fer ut tanic fon cuiriud amuich; iar forbai imorro 92] na comairle bui ina menmain do, ro-imdig co dú i m-batar sruthi 93] na sacart & oirchindig in popuil Iudaide, & atbert friu: ‘in fhetubar-si,’ 94] ol se, ‘co fhuil himagin Isu Nassardu i fhaluch icon Ebraide 95] ut dabar muntir fessin?’ O atchualatar-som sin, atrubratar a n-oen --- p.44 96] fhecht fris-sium: ‘nico fil i comand do duine isin doman,’ ol 97] siat, ‘co n-dernta in ní atbere-siu, na comad fhír he.’ Is and-sin 98] atbert-som o luige lan: ‘itchonnarc-sa fen hí,’ ol se, ‘i tig-siu, & 99] dober co follus duib-si hi.’ O atchualutar-som sin, ro-chreitset uad 100] a beith and: ba lond leo-som tra in scel-sin. Espartu and in tan-sin, 101] bui in adaig ic toitimm forru-som, & batar ina tost co matin. 102] O thanic tra matan in loei ara barach, tancutar na sacairt & oirchindig 103] in popuil Ebraide, & cach nech ba siniu & ba so, & cach oen eterru 104] sin uli co hoen inad, & rucsat in fer do-s-gní in cassait co tech in 105] fir, oca m-bui hin imaigin, & tancatar co tindesnach a n-oen fhecht 106] conice. O ra-s-fetutar tra cor fhír in ní atrubrad friu, & o atchonncatar 107] buden hin himágin, do-rónsat tidfhuabarta troma & aithise 108] aggarba forsan ti oca frith hi, & tucsat crochda & pianna etiachtaide 109] fair, & ro-s-cuirset assin sinagoig & sechin cathraig himmach he, iarna 110] sroigled co r-facsat leth-marb amuig he; & tucsat urchur don 111] himagin for talmain [imach], & atbertsat and: ‘tanic,’ ol siat, ‘tomtiu 112] & comairle mor inar cluasaib-ne & inar cridib, & atchualumar,’ 113] ol siat, ‘co n-dernsat ar n-aithrecha-ne mor do chuitbiud & d'anfabut 114] & do phiannaib imdai ecsamla for Isu Nassarda, & dénam-ni,’ ol siat, 115] ‘frissin deilb-se amal sin.’ Is and-sin tucsat a seileda for gnuis & 116] agaid na delbi coimdeta, & ro-s-buailset dia m-bassaib & dornaib a 117] gnuis, & atbertsat eterru buden: ‘in meit do-ronsat ar n-aithrecha 118] do Isu Galalda, denum-ne don himagin-se a choibes & a 119] macsamla.’ Is dirime tra in n-dernsat d'fhanamut & d'fochuitbiud 120] beos im himagin Isu, [& atrubratar doridisi]: ‘atchualamair-ne,’ ol 121] siat, ‘& atchonncumar iarna scribend, co tucait clothi remra iaraind 122] triana chossaib & lamaib isin croich; sinde imorro,’ ol siat, ‘cid so 123] sind oltas in lucht ro-chrochsat Isu, na facbam-ne a bec do neoch 124] do-ronsat-som fris, cena denam dúin-ne uile frisin n-deilb-seo.’ 125] Is and-sin tra ro-s-crochsat fo mud a tigerna hin imagin choimdetta, 126] & do-ratsat {column 2b} cloethi aithe iaraind trena cossaib & trena lamaib, 127] amal da-ronad thall isin cet chesad. Mo 'sa mo tra ro-cumscaigit iat 128] uli o dhomblas a serbatad & a n-aninde, amal bud he Crist fessin 129] no-beth and: ‘atchualumar,’ ol siat, ‘co tucsat ar sen-athri deoch 130] d' aiceit sheirb domblasta dó for barr slati, & denam-ni fris-so in 131] cetna;’ tucsat iar sin aiceit sherb cu n-domblas for barr slati co bel 132] na h-imagine. Ni r-thoirind beos angidecht & aninde a cride. ‘Ro-chualumar,’ --- p.45 133] ol siat, ‘co tucsat ar sruithe coroin do spin ima chend in 134] crochda-sin, & co r-buailset do shlaitt he ina chend;’ do-ratsat-som 135] coroin do spin ima cend-si amal in cetna; gabaid tra fer dib slaitt, 136] co ru-s-buail 'na cend hi beos. ‘Ro-fetamair-ne,’ ol siat, ‘co 137] r-ghonsat ar n-aithre-ni slis & toeb Isu; sinne imorro,’ ol siat, ‘ni 138] aicfe nech cumad luga donemis frissin imagin-seo, oltas in lucht 139] remaind fria Isu n-Galalta;’ atbertsat iarum fri fer n-Ebraide dib 140] buden gaei do thabairt lais, & tuc cu solam, co r-ghonsat co calma 141] toeb na h-imagine de. In tan tra ro-siacht leo co forpthe in col 142] dermair-sin do denam, do-rala ingnad mor mirbolldai and, na dernad 143] riam a indshamail na mirbuil bud mo .i. in tan ro-s-gonsat sliss 144] na h-imagine noemi-sin, tanic cu h-oband fuil & usce a l-luc in 145] crechta moir-sin amach. Cid *di*diu** acht amal do-rala na duile do 146] chumscugud thall oc cesad Crist, is amlaid do-rala sund oc cesad na 147] h-imagine-seo Crist meic De; uair amal ro-bidg nem o chein thall, 148] & ro-chraithit na duile, & ro-chumscaigit isin cet chesad, is amlaid-sin 149] do-rigned and-so tre chumachta De & trena chetugud: ro-fhochraithit 150] & ro-chumscaigit na duile corpdai, & ni namá na duile 151] aicside do chumscugud isin chéssad-so himagine in choimded, acht 152] ro-chumscaigit gráda nime isin col n-dermair n-difhulaing-se himagine 153] Crist.’ 154] Is and-sin tra do-s-gní Anastaisius ernaigthe leri & molta mora 155] don choimdid na n-dul, tresin mirbuil moir-sin do-rigni fora himagin, 156] & atbert and: ‘Gloir marthanach suthain duit, a Christ, malle 157] frissin athair & in spirut noem; uair cuich ata etir amal tu, & ga 158] Dia aile dia tic ferta & mirboile aduathmara ingantacha do denam 159] a neim & talmain acht tu, a mhedontaig mirbolda Dé & duine, a 160] oen-fholbthaig oen-iressaig, a chath-chendnaigid in domain, a slaniccid 161] ind uile maithiusa, a thobar & a bunad na h-uli buide & condircle! 162] cia da tic a aisneis t'umla & t'inisle, a Isu? uair cidat fír-Dhia 163] nime & talman, ro-gabais colaind n-doenda do slanugud in chiniuda 164] doenna, & ro-chrochsat na h-ecraibthig in colaind-sin o bás aduathmar 165] adetig, cen oman cen ecla forru ind. Ocus cia da {column 3a} tic a indissin 166] met t' fhoiten, a slaniccid? uair in tan tanic Iudas do[t] tidnocul 167] [iar da creicc], tucais póic do, & ro-slanaigis cluais Mhelcais, mogad 168] oirchindig na sacart, iarna letrad do chloidem Petair apstail, in 169] tan ro-tucad cot chesad & dot idpairt amal coerig cendais. [Cia --- p.46 170] meit iarum atai], a oen t-shailechtu in domain, a Isu? uair in tan 171] tucais fén tú isin croich in ní hídpairt nemlochtaig don athair 172] nemda, da-ronais ernaigthe tar cend in lochta ro-t-croch, & iss ed 173] ro-rádis: ‘a athair nemda, log doib-seo in ni do-s-gniat, uair 174] ni-s-fetutar cumad olc’; & is aire ro-n-g[ab]ais, a Isu, doenacht on 175] oig nemelnigthe, fo-daig ar n-ícca-ne, & is dúinn ro-fuilngis bás 176] [croda] na crochi beos, & is *tú* dia ta oen-fholaid & oen-essi frissin 177] athair nemdai & in spirut noem, & tú in t-oen neamfoitnech nemaicside, 178] ro-gallraigis in n-aicned doennai duinn, & ro-crochsam 179] anossa th' imágin & do delb. Gloir & onoir duit, a Christ meic Dé 180] bí! amal ro-fhollsigis dúin-ne na mirbuile mora-sa, bid crid-oir-chisechtach 181] dúind, & gab ar cretem, uair cretmit on uile chride 182] & nert & menmain, & techmit [& tiagmait] uli ar th'amus, & gab 183] chucat sind, a Christ meic Dé.’ Amal atrubratar sin tra & nechi 184] immda ele, ro-nuallsat gaire troga tromma, & ro-chíset uile co 185] serb & co díchra fri Dia. Tancutar uli shlogu na n-Iúdaide eter 186] óc & t-shen, co h-eclais noim bui isin baile cetna .i. Berit a 187] h-ainm-[side], co dú a m-bui in noem uasal oirmitnech út, & in fer 188] da r-thidnaic Dia corb e metrapolitan na prim-chathrach he .i. 189] ard-espuc & cend crábaid & cretmi in baile uli he; & o dhoriachtatar 190] uli maith saith connice sin, ro-s-loigset uli ina fhiadnaise, & 191] do-ronsat a fhoisitiu do, & adaimset a peccad uli & a n-imarbos 192] tromm, & ro-nuallsat a n-uilc co l-leir o ghothaib inisle hi fhiadnaise 193] in t-shenorach nóim. Is and-sin atbert-som: ‘caide,’ ol se, ‘fírinde 194] & bunad in sceoil fil acaib?’ Is and-sin ro-taismensat in hímagin 195] noem dó, co r-indisetar dó na h-uli ferta & mirbuile do-roine Dia 196] thrempi, & amal ro-gonad ina toeb hí, & tanic fuil & usce esti; & 197] amal ro-slanaid in fhuil-sin & in t-usce oes cach thedma & cach 198] galair for fiarut na h-Assia [Moiri] uli; & ro-indisetar sin uli do reir 199] uird co l-leir. Is and-sin ro-iarfacht in senoir noem: ‘cindas,’ ol 200] se, ‘fofrith hi fen? in nech aile thuc dúib hi?’ ol se, ‘no cait hi r-raibe 201] cosa-indiu?’ ‘Cristaige,’ ol siat, ‘ro-s-dermait hi isin tegdais 202] m-bic hi r-raibe i fharrad na sinagogai, & dochuaid buden a n-inad 203] aile do aittreb and, & ruc lais cach ni bui aice, acht an ímagin 204] namá.’ Atbert in senoir noem iarum: ‘sirthar duinn in fer-{column 3b}sin,’ 205] ol se; & iarna iarraid, fofrith co tucad hi fiadnaise metrapolitan 206] he, & ro-iarfaig de: ‘cuin,’ ol se, ‘tanic in himagin noem ut chucat, --- p.47 207] no cait i fuarais hi, no cia do-s-gni hi?’ Ro-s-frecair in Cristaige 208] & atbert: ‘Niccodemus,’ ol se, ‘.i. cara inclethi do Crist he, & is e 209] tanic isin oidche dochumm Crist, & is e do-s-gni in himagin-sea 210] fo deilb & fo airde & fo méit Crist fen do, & bui aice oca h-adrad-hi, 211] airet ba beo; in tan *di*diu** ba marb Nicodemus, tuc do Gamaliel hi .i. 212] oide Poil apstail e-sside, tuc Gamaliel [oc ec hí] do Iacop, tuc Iacop 213] do Shimon, tuc Simon do Zaich; Iudas mac Simoin meic Zaich, 214] — is e in Zaich-sin pater Simoin, & Simon pater Iudais, lasa frith 215] in croch. Búi tra hin ímágin amlaid-sin o cech fhir maith di-araile 216] noco tanic digal Tit & Vespian for Ierusalem .i. hi cind tri m-bliadan 217] cethrachat iar céssad Crist; iss ed tuicther as sin, conid da bliadain 218] ria cessad Crist do-ronad an imagin; uair oen bliadain ar cethrachait 219] on cessad co tucad in digal, amal atbeir lebar na digla fessin, 220] conid da bliadain resiu ro-cessad Crist do-ronad an ímágin noem-sa. 221] In tan tra tanic tossach na dígla dochumm na cathrach Ierusalem, 222] tanic aingel Dé nime dochumm a r-roibe [d' iresechaib & d' fhirenaib 223] & do cristaigib &] do dhesciplaib Crist innte, co fhactais in cathraig 224] Ierusalem, & co n-imthigitis co flaithius Aggripa in rig, or nirb 225] ecal doib ni and .i. cara do Romanchaib he, & is uadib ro-s-gab a 226] rige. In tan imorro ro-fhacsat na Cristaige cona trelmaib Ierusalem, 227] amal atbeir in t-aingel friu, co n-dechsat hi ferand Aggripa, 228] isin amsir-sin *di*diu** tucsat an ímagin-se leo imalle, & cach ni aile bui 229] accu and; ocus ata si isin t-Siria o hin cus-andiu, & mi-se,’ ol se, 230] ‘tuc leam hi is' tír-so, & m'athair & mo máthair oc éc tucsat dam hi.’ 231] Is he-sin tra dlige demin tresa tanic an imagin-se Crist meic De a 232] tir Ierusalem co Siria. 233] O atchuala tra metrapolitan [noem] in n-aithesc fhír-sin, ro-s-gab 234] for foelti & loinde moir, co tuc a aiged [for] Iudaide & atbert: ‘a 235] hIsraelita,’ ol se, ‘immpa co l-luath co Dia co h-athair na n-uli mac 236] beo, & adair mac in athar nemda mar-oen rinde, & in spirut noem 237] bethaiges na h-uile anmand & inorchaides iat, & tabar co l-luath in uóit 238] dlegar duit.’ O atchuala tra in uile popul in sermoin-sin, atbert-sat 239] o guth mor etrocht co l-leir: ‘cretmit,’ ol se, ‘Dia athair conid 240] nemgeinnte he, & in mac primgeni ro-chrochsat ar sen-aithrecha; 241] cretmit et in spirut noem conid fír Dia & oen Dia uli-chumachtach 242] in t-athair & in mac & in spirut noem.’ Iarna rada-sin doib, ro-loigset 243] uli i fiadnaise hin fireoin metrapolitan, & ro-shirset logad & --- p.48 244] leges a peccaid doib; & gabaid in sruith senoir noem oca forcetul & 245] oca munad fri re fota .i. in drema bui cen baitssed riam don chrabud 246] cristaige, {column 4a} tancutar chuice fo bathis, & tuc áine dredenosta 247] forna sechtarestib bui accu. Ro-guidset iarum in senoir noem co 248] ro-s-coisecrad in sinagoig uli i n-onoir in t-slanicceda Crist meic De; 249] ro-aentaigset uli sin, & cersat mor in t-sinagoig Iudaide, ro-coisecrad 250] & ro-baisted & ro-bendachad uli iat and-sin, & Beritus cona crichaib 251] & tuathaib fo baithis beos. Iar sin tra, ro-smachtaiged leo-som forin 252] uli popul bui accu .i. uasal-shacairt rechta in chrabuid cristaige 253] do coisecrad eclaise & tempul i n-anmum Crist meic De, & i n-onoir 254] na martirech ro-martrad le n-aithrechaib-sim iarum, [& denam tempul & 255] relec, uair ni dernsat na sen sruithe ro-batar rompa-som a bec 256] dib-sin]. Do-s-gní tra in senoir and-sin uli, & ba laind laiss a denam. 257] Do-ronad iar sin foelti mor & suba dermair isin cathraig & isin tir 258] ar-chena, ar shlanti a corp & a n-anma, & ara soerad o diabul, & a 259] m-breth cusin flaith suthain. 260] Ro-fhas tra iar sin ceist & caingen hicon t-shenoir noem-sa, 261] eter la & óidche, cid dodénad frissin lestar út a m-bui in crú coimdetta, & 22] cia ord dobertha fair iar sin. Is hi comairle tra fofrith 263] and .i. uli eclaisi in domain in leiges suthain-sin na fala coimdeta do 264] dail doib dia slanugud. Do-rónta tra lestair gloine immda aice-sium, & 265] tucad a bec don fhuil & don usce inntib; & *ro-s-cuir*-sim a 266] munter buden leo fon Eoraip & Assia, & na h-uli fhirt & mirbuile 267] do-rigned thrempi isin cathraig .i. Beritus doib iarum dia fhollsiugud; & 268] ro-fhollsigset iarum co l-leir in cach dú i n-dechsat do chach. 269] [Is amlaid no-bertha in lestar gloine on fir noem cetna, —& fuil & 270] usce taib Crist inntib, & in scel-sa scribtha uile leo, & ro-foillsig 271] co follus airlabra fen & rath & mirbuli na h-imagine da *cach* eclais 272] isin domun]. 273] Cuincis iarum in senoir ascid coitchind forna h-ulib eclaisib 274] dia m-bertha in t-slanti-sin .i. co ro-s-onoraigitis sollamain na 275] h-ímagine coimdeta cacha bliadna, a mí Noimper .i. in nomad mí 276] icna h-Ébraigib, & in t-oenmad déc icna Latintaib .i. hi cuiced 277] Noimper, amal dognitis in cháisc no nodlaic no cengcidis, co n-oirmitin & 278] sadaile. Finit. Amen. --- p.49 279] Siluestar tra, espuc firen foitnech he, & dalta don uasal-shacart, 280] do Chirine beos e-ssium; & is aice ro-s-foglaim o thosach a bethad, 281] & is hi a ecna & a chrabad bui oc Siluestar. Ba dercach aigedchach 282] tra Siluestar o thuss a bethad. Ecmaic tra fer cundail craibdech 283] on Antuaig for áigidecht dochumm Shiluestair co Roim .i. Timotius 284] a ainm-sium; ro-s-gab tra fochetoir for ainmm n-De d'aurrdarcugud, 285] cer mor a n-ingreim and-sin na Cristaige isin Roim. Ba maith 286] tra & ba mor *a main* la Siluestar in derna Timmotius; ro-impod 287] sochaide do Romanchaib fo eris & cretim tre forcetul Timmotius. 288] O atchualaid tra Terquinnus .i. orrig na Roma in tan-[sin], a popul 289] oc impod dochum n-irse & cretmi tre Thimmotius, ro-gabad aice Timmotius, 290] co ro-s-marb iarna gabail. Berid iarum Siluestar corp 291] Timmotius isin oidche, co r-adnacht he i fharrad Poil apstail. 292] Gabaid iar sin Terquinnus in t-orrig Siluester, ar ba doig lais indmas 293] do beith oc Timotius, {column 4b} & atbert fri Siluestar: ‘mina tuca dam-sa,’ 294] ol se, ‘uli indmas in cholaig Timmotius, & mina derna buden ídbairt 295] dom dheib-se, piannfaither thú o pianaib examlai.’ Atbert tra 296] Siluestar fris-sium and-sin: ‘uair atberid-siu conid colach martir 297] noem in choimded ro-marbais cen chinaid, bid marb tu-ssa fén 298] anocht.’ Atbert-som iar sin Siluestar do gabail, & slabraid thromma 299] do chur fair, & a chor a n-íchtar na carcrach. Iar cor tra Siluestair 300] isin carcair amlaid-sin, ro-gab ic molad Dia cen dichell. In tan 301] iarum bui Terquindus in t-orrig oc tomailt a prainde, is and tanic 302] digal Dé fair .i. cnáim bratain do lenmain 'na brágait comba marb 303] de, amal ro-gell Siluestar friss. In tan tra rucad in orrig dia adnocul, 304] co n-gairib mora & torrsi thruimm, tucsat na cristaige and-sin 305] Siluestar asin carcair co suba & foelti máir, & tanic cobsaide dona 306] cristaigib ann-sin; duba imorro & torrsi thromm dona genntib. 307] Tancutar iarum munter Terquinni uli fo bathis & cretim and-sin co 308] Siluestar. Hi cind trichat bliadan a oessi, is and tucad gráda deochain 309] fair o Militade [.i. papa]. Tuc Dia tra rath tromm do, narb andsa 310] la cristaigib he oldait geinte. Ni derna nach col riam ar cuis díumais, 311] uair cid hi talmain bui proind a cholla, is i n-nim ro-bui iar n-iressaib & 312] menmain & aicned. Ar ba hí a thuarascbail: gnuis aingelda 313] lais, briathra cóema cúmtaigthe, gním noem, corp idan, ecna derr- --- p.50 314] scaigtech, iress chalma, spes fhoitnech inisel, deircc dlestinach, 315] comarli chobsaid do chách uli; ba lán ratha in spiruta noeim he. 316] Iar n-ec tra Militiade in espuic noeim, ro-togad Siluestar ina 317] inad o chách; bui-sium tra oc diultad cáich ara óige, & ni r-gabad 318] uad, acht ro-h-ordned he cu honorach. No-s-forcedlad tra co forpthi 319] cach loéi in popul forsa rabi tre chetugud & cumachta Dé. Iar 320] m-beth tra do Siluestar hi cendacht & i n-espocote na Róma amal 321] do-ráidsium, ro-fhás ceist & caingen & cosnam eter na Gregaib batar 322] isin Róim & na Latintu .i. ni chaitis biad isin t-sapoit etir na 323] Latínta, acht *aíne* dognítis innte; no-chaitis *di*diu** na Greig biad 324] innte fo bés & gnáthugud na n-Iudaide, ár coimét sapoite búi occu-side. 325] Ro-s-ordaig tra Siluestar doib, dib-línaib, onoir & cádus don 326] *dardaín*, amal no-s-bertís don dómnach, uair isin dardain ro-chuir 327] Dia a chorp hi n-glan-rúin bargeni & fína for tús, & is and 328] dochuaid dochumm nime ina *fh*resgabail; & cach mirboil do-ronad 329] and, ro-indis doib; & atbert *aíne* isin t-sapoit, ar is innte 330] ro-bui corp Crist isin adnocul, & is innte *no aíntis* apstail & descipail 331] Dé, & atbert fríu uli *aíne* innte amal conn-icfitis. 332] {column 5a} Bui tra draic duaibsech hi sléib Tharpeit hi fhail na Róma in 333] tan-sin. Do-ronsat tra na gennti tempul coem cúmdaigthe isin 334] t-sleb-sin, & ticdis a n-drúide & a n-óga coisecartha do reir a n-uird 335] uodessin cacha mis, & airg lana d' idbartaib leo don dracon-sin. 336] No-thruailled imorro anál & tinfed na dracon-sin in n-aer uli uasin 337] Róim, co m-bíd plág difhulaing & martra dermáir forsin popul 338] Rómanach uli, tria neim & *c*umachta demnaig na dracon-sin. O 339] ru-s-gab tra in plag & in marttra mor-sin nert & cumachta forsin 340] Róim, tre ingreim n-diabuil, tancutar popul na n-génnti batar ic accad 341] & ic cosnam fri Siluestar chuice, & atbertsat friss uli i n-oen fecht: 342] ‘erig,’ ol siat, ‘i n-anmum do Dia buden, co du hi ta in draic, & guid 343] he co n-dingbai oen bliadain ecin a plag & a digal dinn; & cretfemit 344] do Christ iarum, acht co ro-fhindamm a nert & a chumachta.’ Ro-ainestar 345] Siluestar & in popul uli aine trédenosta co ro-s-dingbad Dia 346] in plag-sin don uli popul. Iarsin lo na *h-aíne* tra, tadbas Petar 347] apstal do Siluestar hi fhis aislinge, & atbert fris: ‘beir dream dona 348] brathrib leat,’ ol se, ‘& eirg co dú i ta in draic, & dena oiffrend and 349] & idbairt do Dia uli-cumachtach; & in tan ro-sia in uama i fhuil in --- p.51 350] diabul, dun dorus na h-uama i l-leth amuich, & abair in tan dunfa 351] [hi], iss ed-so asbert Petar apstal, ni ro-oslaice tria bithu sir dorus na 352] h-uamu-sa, & ni ro-urchoite do nech.’ Do-roine uli amal atrubrad 353] fris, & ro-saerad in popul ann-sin o neim & o plaig na dracon iarum. 354] O atcondcatar tra na gennti & lucht a h-adartha & a fognama co sin 355] in dunad-sin forri, & na rabi esraiss uilc do denam aice, tancutar 356] uli co Siluestar fo baithis & creteam, & ro-adairset in oen Dia cen 357] scur n-amsire. Finit. Amen. 358] Constantin mac Elena imorro, ba h-imper isin Róim & forin 359] doman uli in tan-sa: is iat a scela indister sund. Is i *n-'aimsir*-side 360] tra do-rónad escongra choitchend fo chethar aird in uli domain o 361] Chonstantin, o ard imper in domain. [Siluestar tra abb Roma 362] in tan tucad in fuacra-sa siss Inserted in margin at the beginning of this section. ] Is e-so tra in smacht & in cindead 363] do-ronad ann-sin la Constantín .i. na h-uli Cristaige uli do chomecniugud & 364] do tharraing co h-adrad hídal & arracht & demna. O 365] atchuala imorro Siluestar comorpa Petair in forcongra-sin, luid cona 366] muntir i sliab Sirapi i fhail na Roma, & bui co h-inclethi and-sin 367] co ruca Dia breth fair. Ro-marbait tra sochaide dermáir dona 368] Cristaigib frisin forcongra-sin. Do-s-gni Dia tra mirbuil & furtacht 371] forsin eclais Cristaige and-sin, amal do-s-gní do gres, & ro-s-foir co 372] solam a chorp fén hi talam and-sin. Is amlaid-so tra [ro-foired] a 373] h-ecin {column 5b} na h-eclaisi in tan-sin .i. téidm & plaig dermáir do thabairt 374] do Dia for Constantin forsin immper .i. lubra tromm dhiassneti, & 375] cnuicc do máidm triana chorp amal cnocaib, & ádba mora tecait 376] tre chorp, elefenti & mill duba [ingnacha] bréna do thidecht trena 377] chorp himach, co m-bui ina lobar moel oc [derg]-diuccra & oc *accai*n*e*, 378] & a chorp lan do créchtaib ingnacha. Ro-tinoiled tra a lega & a 379] dhrúide & a ecnaide, a sruthi & a shacairt hidal-adartha & a oes gráda 380] uli, do thabairt chomairle do dia leges & dia hícc. Is hi comairle 381] iarum do-ronsat na dronga-sin uli a h-én inad & a h-en chomarli .i. 382] iach-lind mor do dénam i tempul na n-ídal, & in iach-lind *si*n** do línad 383] do fhuil mac m-bec n-endac; & in tan do-s-biad si te, a fhothrucad 384] do-sam innte, & a beith slan iar sin: & ba h-i-sin comarli cáich uli 385] dó. Ro-scailset iarum oes gráda in ríg & a muntear tairisse fó 386] chathrachaib & tuathaib & cennadachaib na h-Etali uli, do thinol na 387] macraide-sin leo, do chur a fhala isin iach-lind ut, do shlanugud --- p.52 388] in rig amal atrubrad. Ro-tinolit and-sin tri mile mac bec leo as 389] cach aird, co torachtatar uli in lin-[sin] co r-Róim. Iar rochtain tra 390] don macraid-sin co h-oen inad, ro-h-ordaiged la d'áirithe dia mugud; 391] & in tan batar i n-oen inad amlaid-sin, ocus siat aurlam co bas, is 392] and tanic in ri co tempul na n-ídal, & a uile shlógu lais, do marbad 393] na mac. Is and-sin tancatar uli máthrecha na mac, & a meic leo, 394] & a fhuilt scailte ba cendaib, & a r-rusca derga, & a ciche nochta 395] [& a mbruinde], & siat uli isin gáir guil & bas-gaire co serb écnech 396] etuailngech. O atchuala tra in ríg na gaire tromma & in bas-gaire 397] borb, ro-iarfacht, ‘cret na gaire mora guil & egmhi-se?’ ol se. O 398] ro-h-indissed dó a fachain, tanic a chride forsna mnaib, & tanic 399] trogi mor & oirchisecht, co r-chí co serb, & a sruth der dara gruadib, 400] & atbert o guth mor etrocht, co cuala cach uli he oca rada: ‘a 401] broind mna,’ ol se, ‘tanac-sa, & ni muirbither mac mna lium cen chin 402] aice; ar is ferr,’ ol se, ‘dam-sa & is sochraide me m'oenur do dhul i 403] m-bas tar cend na sochaide, na sochaide do dul i m-bás darmo 404] chend-sa, cid slanti fogabar trit.’ Ro-thoirmisc tra Constantin andsin 405] in crodacht mór-sin na pontifici hídal-adarthach & na sacart 406] colach, tuc a comairle dó. Iar soerad tra na mac amlaid-sin, 407] atbert in ri a cor dia máthrechaib co h-imlan, & atbert beos: ‘in 408] lucht bui co serb domenmnach ciamair oc tidecht chucum-sa,’ [ol 409] se], ‘lecar co foelid somenmnach dia tigib iat, & tabar lón oir & 410] indmais doib,’ ol se, ‘& tabar carpait cumdachta chomarda doib for 411] echaib riattai roluatha; & na tiaga ben na mac dib,’ ol se, ‘cen a lor 412] each {column 6a}& bid is etaig et cetera.’ 413] In adaig-sin *di*diu** ro-saerait na maccu endga o bas, atchonnairc 414] in rí aislinge & fis in oidche-sin .i. Pol & Petur do thidecht chuice, 415] et dixerunt fris: ‘sinde,’ ol siat, ‘Petar & Pol, da apstal Dé; ro-cuired 416] o Dia sind for th' amus-*s*a do thabairt comarli duit, tresa 417] fhúidbe slánti do cuirp & t'anma. Cuir techta uait for cend Siluestair, 418] in espuic fil i n-uaim slebi Sirapti for teiched th'ingremu-sa, & 419] tabar chucat cu n-onoir & cádus he, & eist a chomarli & a forcetal; & 420] follsigfid duit in iach-lind & in topar, asa ticfa slán eter chorp & 421] anmain, & bia for neim iar sin cen crich, uair ro-aclis dona gillib 422] glana.’ Ergis in rí iarum as a shuan, co fhacca ina fhochraib in 423] liaig do-bered lossai legis [& conicmenti] ina chréchtaib, & atbert in 424] ri friss: ‘dena immdecht,’ ol se, ‘uair ni-s-tibrea liaig doenna --- p.53 425] laim fom leiges-sa, acht Dia uli-cumachtach, is e bus liaig dam.’ 426] Iarna [ra]da-sin dó, cuirid techta uad co sliab Sirapti, & tucad 427] chuice and-sin Siluestar co n-onoir móir & oirmhitin. O atchondairc 428] tra in rí he, ro-érig ina agaid & ferais foelti fris, & atbert o 429] guth mor: ‘atlochar do Dia uli-cumachtach,’ ol se, ‘do thidecht,’ 430] ol in rí. Ro-s-frecair Siluestar & iss ed atbert: ‘a Chónstantin, 431] a immper moir,’ ol se, ‘síd & coscar do nim duit.’ Atbert Constantin: 432] ‘alim & atchimm tu,’ ol se, ‘co n-abra fir frium: in filet 433] ocaib-se,’ ol se, ‘araile dee, & is friu raiter Petar & Pol?’ Atbert 434] Siluestar: ‘nidat dee sin etir,’ ol se, ‘acht mogaid in fir Dia & in 435] oen Dia uli-cumachtaig, & is e-sin adramait-ne,’ ol Siluestar, ‘& is 436] e-sin do-rígne nem & tal**main** & na h-uli filet inntib. Is iat-sin,’ ol 437] *Silu*esta*r*, oirchinnig na n-apstal, ‘& is iat atat ar tús i n-numir na noem & 438] na fíren, & is uadib ro-s-gab in eclais nua-fhiadnaise for tus, & atatt 439] inossa for nim, [& is iat carait De uli-cumachtaig].’ Atbert iarum 440] Constantin: ‘lim thu-ssa, a Siluestair,’ ol se, ‘co n-indisse dam 441] cia h-altt delbi bui forru, & is aire shirim fort a n-delb, co findara in 442] n-iat tanic chucam hir-rer,’ ol se, ‘& is iat atrubairt corb e Dia 443] ro-chuir chucam-sa iat.’ Is ann-sin atbert *Silu*esta*r* fria deochain da 444] muntir: ‘tuca latt,’ ol se, ‘hímágini na n-apstal;’ & iarna 445] tabairt immach, atchonnairc in t-imper iat, & atbert: ‘is fir,’ ol 446] se, ‘corub iat a n-gnuissi & a n-aigthe itchondarc-sa isin fhis i 447] m-ba, & do-raidset fhrium,’ ol se, ‘dula uaimm ardo chend-su, cosin 448] uaim fil hi sleib Sirapti, & estecht do briathar & t'foircetail beos; & 449] abair frimm cid dogén annoiss.’ Atbert *Silu*esta*r*: ‘mad cretid Crist ot 450] uli cride, atber,’ ol se. Atbert Constantin: ‘mina chredind-se 451] he,’ ol se, ‘om uli cride, ní-s-cuirfind techta ardho chend-sa etir.'’ 452] Atbert *Silu*esta*r*: ‘dena tra aine isin t-sechtmain-sea, & cuir ditt do 453] scing rigda [& t'etach corcarda], & erig {column 6b} hit chubacuil n-deroil, & gab 454] etach [inisel] pendaite umat ann-sin .i. etach silici .i. étach dognither 455] do fhindfad gabar, & déne prostrait, & t'aiged fri talmain, & déne 456] aithrige thromm toirrsech, uair ro-marbais noemu & mogaid De tria 457] aneolas; & dentar irfhuacra léir uait [isin sechtmain-se] cu solam 458] fon uile doman .i. tempuil na n-ídal do scailed uli, & cen hídbarta 459] do dénam doib; & saer na bochta & na féchemain daidbre on chís 460] rigda, & oslaic ar cach oen fil hi carcair & i cuibrech acut; & cach 461] oen fil for loinges & teched, tinoil uli iat dia n-díles budessin. & --- p.54 462] tabair máine bid & etaig tresin sechtmain-sea do bochtaib & adilcnechaib 463] Dé, & da cach oen conric a leass, [& cech duine shirfess ni 464] fort, tabar do].’ Do-s-gni tra Constantin cach ní amal atrubrad 465] friss uli; & ro-baisted he iarum hi n-deriud na sechtmaine-sin, & in 466] *t*an dochuaid in rí isin usce dia baitssed, tanic cu h-oband sollsi 467] diasneti & dellrad dofhulachta co ruthnib greni fair and-sin, *&* 468] tanic fogar mor follus isin usce in tan bói-sium ind. In tan tra 469] ro-erig in ri asin usce, ba h-og-shlan he o churp & o anmain, & in 470] meit ba glan a chorp o lúbra, is e méit bá glana a ainimm o peccdaib, & 471] ro-h-éted iar sin o étach lín gil he. Is and tra ro-nuall co 472] dermair in popul rígdai Rómanach o shésselbi ádbuil, & iss ed 473] atbertsat uli isin aen gáir: ‘is he in t-oen Dia & in fír Dhia 474] Crist mac Dé bí, ro-slanaig in t-imper .i. Constantin mac Elena.’ 475] Ba he tra smacht & irfuacra do-rónad and-sin on rí .i. cach oen na 476] cretfed do Christ, a cor asin Roim amach, no a m-básugud uli thall 477] indte. Ro-cretset tra da mile dec isin bliadain-sin dib cenmotha 478] mna & maccoemu. Ro-ordaig iarum Constantin smacht & recht forin 479] popul Rómanach in cet la tanic o bathis .i. cebe nech and do-neth 480] écnach Crist & na h-eclaisi, a uili indmas do bein uad, & a 481] indarbad fessin asa h-aithle. Do-rónad tra iarum eclais coem 482] cumdachta ic Constantin do popul De, & dia muntir, isin pelait rig 483] bui aice buden; & bui onoir adbul aice forsna Cristaigib sech cach 484] n-oen ar-chena. Iar cretem tra don imper do Chonstantin amal 485] itcuatumar do Christ, & o 'tchuala a máthair-sium [sin] .i. Helend in 486] rigan rechtmár, & si oc Ierusalem in tan-sin, ro-thinolset iar sin sloig 487] Iudae uli co Helind, co r-shaebsat & co r-ghuidset hi na ro-s-lecead 488] dia mac cretem do Christ, & atbertsat uli ‘ba coru in recht arsata 489] Muisi meic Amra do lenmain & do choimet.’ Iar sin ro-chuir 490] Helend eipistil o Ierusalem cu Róim for amus a meic Constantin .i. 491] co ro-s-díultad Crist & in cretem ro-gab, & co ro-chreted in oen Dia 492] & in fir Dia nama .i. Dia na n-Ebraide. O atchuala tra in ri sin, & 493] o 'tchonnairc na[*gap: ms imperfect*] --- p.55 [*gap: text acephalous*]{column 7a} 494] The following is a mere fragment ‘....fort, & ro-sia clú do chrabuid fón uile doman. Iar sin 495] tra ro-loigius ina fiadnaise & ro-chius cu tromm & co dichra, & 496] ro-atchius a ainm fris cu torrsi cen mo chur uad. ‘Acc etir, a 497] meic,’ ol se, ‘tol De fil and, & immthig,’ ol se, ‘i m-barach saindrud.’ 498] Iarna barach tra ro-roindsium ina rabi do shil bic and, & tuc a 499] leth dam-sa, & ro-chísium dib-línaib; & tanic lium seal beac. Iar 500] n-ernaigthe & iar m-bendachtain dam, ro-s-ímpa uaimm; & ni fhetar 501] cia leth do-rechaind, acht tucas m'aiged siar la fuined n-greni. A 502] assneis tra ina fuarus do doccair eter biastaib & slébtib & cnoccaib 503] [& alltaib & ardaib] & astar & galar & gorta, ni thibér láim foi, uair 504] ni thic dimm a n-indise uli; acht ro-m-treoraig Dia conice so, & 505] ro-m-ast and iar sin, & fuaras in phailm út and, & ba bec in la-sin 506] hí; & in mag beac imon pailm, & *in banda* usci glain oc snige anuas 507] don charraic. Iar n-ernaigthe dam and-sin co dichrai fri Dia, 508] tairissimm and iarum, & atú tri fichit bliadan and cen duine d'acsin 509] na dho labrai frium frissin re-sin, acht tu-ssa th'oenur innossa, 510] & ro-fetar is uimme tuc Dia chucam th u dom ádnocul, uair atchimm 511] conid mog De thú,’ ol se; & atbert: ‘is nóin and,’ ol se' & ro-erig 512] cu fand cobsaid himach, & tuc lan mullóci bice don usce ut lais, 513] & do-s-gní a nóin amal no-ghnáthaiged, & do-rignius-*s*a *di*diu** amal is 514] gnath dam. Iar sin tra tucas chucamm mo cethri srubana, uair ro-mhairset 515] immlana ocam, & cid mor cid bec no-chaithind, bat imlana 516] iat-som beos; & tucas sruban díb do-sam ann-sin. Is and asbert ica 517] fhacsin: ‘ecce angelicus panis; non sum dignus tangere aut gustare 518] eum;’ & o thuc aichne furri, nirbo ail etir lais a blaisecht, ara 519] huaisle les & ar inísle. Ro-eirig iar sin & tuc secht n-ubaill palmi & 520] glacc do mecnaib remra millse dam, & mulloc usce glain; & uair na 521] duaid-sim na srubana na in fin bui ocum-sa, nir-blaisius-*s*a beos 522] iat, cein bamar mar-oen. Iar torcsin tra ar n-espartan & ar completi, 523] tuc-som oirbir bec oirthind fhota fum-sa, & tuc buden a uillind 524] clíí [& a chend] fri froigid na h-uama; & atcess dam-sa in uaim for 525] lassad co matin iar n-denam na trath; & bámar co teirt ara barach 526] cen labra etir. Iar teirt ara barach imorro[*gap: text ends imperfect*]. --- p.56 527] {column 7b} O atchuala tra Dioclian in t-impir clu crabuid & ecna & cretmi 528] in abbad Pasnute, & o 'tchuala beos corab é thauc Tausis on 529] mherdrechus, & na mirboile mora ar-chena do-roine Dia trit hi 530] n-Egipt & i n-Afraicc, & o 'tchuala a thidecht foa thogairm-sium 531] fessin do procept do, ro-fhitir na rabi adbar aile aice im thidecht 532] acht do immirt marttra fair; & o 'tchuala imorro a thidecht cu 533] Róim, ro-s-gab ecla & uaman mor Dioclian in t-imper and-sin remi. 534] O atchualatar imorro na Rómanaig duine noema dia torachtain, & 535] atchualatar a fherta & a mirboile resíu ro-siacht, lotar na Cristaige co 536] h-inclethi d'ferthain fháilte friss; & ro-slanaiged lucht cecha tedma 537] lais, & ro-trascair hidalu & arrachtu immda isin Róim, & do-roine 538] procept & forcetul brethri Dé innte, co r-chretset il-mile do Rómanchuib 539] do. O atchualaid tra Dioclian in t-imper in fhorbairt [& in bisech] 540] bui forin cristaigecht lais, do-bretha techta cruadi crodai hidal-adarthacha 541] dia shúr: cach buiden imorro chroda cholach teged dia 542] iarraid, dognid-som forcetul doib, cu tegtis uli fo bathis & cretim & 543] crabud. Ro-fergaiged iar sin cu mor in t-imper fris, co r-gabad lais 544] he for lár na Róma, & se oc forcetul cu forpthi dona sluagaib; 545] ro-gabad Pasnutius in t-abb and-sin, & cach oen ro-chreit remi, do-ructha 546] uli i tech in immp**ir** iat. Iar rochtain do-sam and-sin cona 547] popul isin pelait rigda, tanic talam-chumscugud mor & góeth 548] chotarsna theindtige and, co ru-s-craith in pelait uile, co r-thoit ir-randus 549] mor di i cend munntire in rig, cu torchuir sé ar cét dib ind-sin. 550] Gabaid iarum ecla & uaman do*fh*ulachta in ri fessin, co m-batar uli 551] ina tost iar n-éc a muntire fri re tri n-uari acht bec; iar sin tra ro-erig 552] ferg in imp**ir**, co r-marbait mor dona Cristaigib, & ro-gabad leo 553] Pasnuti in t-abb; & bui dia noemi & uasli cona ro-lamsat a marbad, 554] acht ro-s-bensat a leth-shuil n-deiss asa chind, & ro-thescsat a 555] leth-iscait n-deiss foei, uair [ni r]-lamsat a marbad amal atrubrumar. 556] Marchelli *di*diu**, papa na Roma in tan-sin, is lais do-ronad leiges in 557] abbad Pasnúti: Eutitius imorro, amal atrubrumar, ba h-abb innte in 558] tan tanic . . . Gáiius *i*ar* sin* Marcellinus iar sin. --- p.57 559] Scela imorro Marcellinuis indister sund innossa. .i. O atchuala 560] Dioclian in t-imper in t-abb Pasnuti ica leges ocin papa, ro-s-gab 561] ferg mor he fria Marcellinus, & frisna Cristaigib uli chena, {column 8a} & ro-erig 562] iar sin ingreim mor diassneti i n-amsir in abbad-sa Marcellinus 563] forsin eclais cristaige; ocus is e trumma & garbi in ingreime-[sin] 564] tria feirg & cumachta Dioclian in *imp*ir** inndirig, co ro-s-marbait 565] secht míle eter fhir & m[nai] dona Cristaigib, fri re da fichet la 566] lais. Cid *di*diu** acht tanic ecla na h-ingrema truimme-sin dochum in 567] abbad fessin, Marcellinus, co n-derna adrad in hidail tria asslach & 568] comarli a muntire & a oessa grada. Ro-buaidred & ro-mescad cu 569] mor in eclais Cristaige uli de-sin, cor-thinolit espuic oirrthir Eorpai 570] uli cu Roim imon adbar-sin .i. o Espain tre-ullig aniar, & on 571] t-Sicil aness, asin Greic Moir dar muir Torrian atuaig, & as cach 572] tir ar-chena, co tancutar uli comthinol espuc Eorpa acht beac co 573] r-Roim im adrad hin idail don abbaid, do chend eclaisi De in tan-sin. 574] Ba he met tra in chomthinoil tanic and-sin i n-oen-uair da espuc 575] dec ar tri cetaib a l-lin espuc, & cer mor tra ingreim eclaisi De in 576] tan-sin, ni ro-toirmescad dib-so uli toidecht co r-Roim, do thabairt 577] athrige forsan abbaid Marcellinus & dia fiss. Ni-s-cualaid *di*diu** 578] Dioclian a toidecht, & ni fitir tre chumachtai De, ar dia cluined, 579] ro-s-muirbfed uli iat. Hi cind imorro tri bliadan ochtmogat ar 580] dib cetaib iar cesad Crist do-rigned in gním n-ingnad-sa. O 581] do-riachtsat tra in comthinol-sa as cech aird co r-Roim amal 582] atrubrumar, do fhiss in sceoil-se ro-s-toitt forsin eclais, ro-chelebairset 583] a tratha co *cneit* & coi & co torrsi thruim, & ro-iarfaigset 584] uli don abb do Mharchellinus, & a cind cromma, 585] & a suile derga, & a cridheda fri crith, co h-anband edana & co 586] n-onoir athardhai do-som beos: ‘Cid so, a thigerna,’ ol siat, ‘in 587] fír in scel-sa ro-scailed fo cethar aird in domain uile? .i. tu-ssa, & 588] tu comorba Petair & cend na h-eclaisi Cristaige fon uli doman, do 589] slechtain & do adrad in idail amal itcuatumar, & is aire thancumar 590] uli in lin-sa dia fhiss in sceoil-se in fír he.’ Is and tra ro-mebaid 591] lassar mor mirbolla dia gnuis & dia agaid in abbad Marcellinus; 592] & coiid co tromm dichra, & a agaid fri lar, & na h-espuic uli, & a 593] n-aigthi fria lar. Ro-erig iar sin Marcellinus & a lassar dia gnuis, 594] & atracht cach uli iarum; iar m-beth tra sel bec ina tost doib, 595] atbert Marcellinus: ‘in scel itchualubar-si,’ ol se, ‘is fír he, & do-ronus-*s*a,’ 596] ol se, ‘adrad in idail ar omun & ar asslach; & berid-se,’ --- p.58 597] ol se, ‘breith fair-sin, uair isam urlam-sa fria fuisitin & aithrige ind 598] de cech breith bertar formm, & berid fochetoir in tan atathi a n-oen 599] inad; uair is e Dia ro-bar-tinoil as cech aird dom aissec o deman.’ 600] Ro-*fh*recrutar na h-espuic he, & iss ed ro-raidset, na bertais 601] breith na iudic for comorba Petair, & for cend eclaisi De uile, ara 602] uaisle, ‘acht {column 8b} chena ro-diultais-*s*iu,‘ ol siat, ’& ro-diult do maigistir 603] .i. Petar apstal, & ni ruc apstal ele breith fair, & cuich *di*diu** do-lemad 604] no no-airnaigfed breith do breth fair? conid iar sin ruc fen breith 605] fair, amal atbeir in suiscelaig, ‘egresus foras flevit amare’ .i. iar 606] n-diultad do Petar fo thri a thigerna, dochuaid for leith amach ona 607] h-apstalaib, & ro-choi co serb torrsecb, & is dera fala do-rigne, & 608] ni nech aile ruc breith fair, acht he buden & Dia. Sinde imorro,’ ol 609] na h-espuic, ‘ni berum breith fort-su etir, acht lecmit at ucht fessin 610] hi cele breith bera; mid fen, & feich latt cindus is coir deitt do 611] denum.’ O atchuala imorro Marcellinius na briathra-sin & na 612] cindte, na berdais breith fair, is and-sin ruc fen breith & aithrige fair, 613] i fiadnaise chaich uli co *n*d-ebairt: ‘Mi-sse,’ ol se, ‘Marcellinus, 614] comorba Petair, iar col & peccad an idal-adartha do-rignius, & *ar* 615] met m'ainfhechtnaige & mo dhochonaig, atberim mo dichor on 616] t-shossad apstalacda mor-sa, & atberim a beith malarta escoitchend 617] tria bithu, cipe do-s-bera mo chorp dochumm n-adnocuil, cipe 618] uair fogabur bas; & na tecar taris-sin,’ ol se. Is hi-sin iarum breth 619] ruc fen fair i fhiadnaise na n-espuc & inn uli grada eter thuaith & 620] eclais batar and, & i fiadnaise Pasnute in abbad noeim iar ternam, 621] ocus se baccach, leth-roisc. Iar m-breth tra na breithe-sin do-som 622] fair fen amal ro-raidsimm, ro-erig suass cu solam, & a lassar chorcc 623] dia gnuis, & dera diana dara gruadib, & atbert o guth mor, & se ina 624] shessom for lár in rig-thige, i m-batar na sruthi ro-turmsium: 625] ‘bid-siu and-sin bic colleic, co targus-*s*a chucaib.’ Batar-som 626] uile hi toei moir uimme-sin re cian. Teit-sium iarum co h-oband ina 627] chruaid-ceim thindesnach, & uathad dia muntir mar-oen friss, 628] & ni-s-fetatar beos cia leath dochuaid-sium. Gabaid remi amlaid-sin, 629] co riacht cosin pelait rigda, du i m-bui Dioclian in t-imper, & 630] maithe na rig n-idal-adarthach imme, co m-bui ina shessom for lar 631] in rig-thige, & a lassar spirutalda dia gnuis. Ro-thuit toei [mor] forsin 632] imper cosna maithib batar imme oca facsin. Is and-sin 633] atbert Marcellinus abbas o guth mor, co cuala cach uile he oca 634] rada: ‘Cristaige mi-sse’ ol se; ‘indisimm & foismimm & at-maimm --- p.59 635] ainmm Crist, & ni ar onoir det-siu na do dhemnaib 'ca tai 636] d'adrad ro-s-cromus-*s*a i fiadnaise in demain adraid-siu, acht ar 637] asslach & comarli m'oessa grada & mo muntire; & indisimm innossa{column 9a} 638] det-siu, nach o chride na o anmain do-rignius cach ní ba tol lib-se; 639] & ac so me cu follass i n-ainmm [Crist], cen t-shena cen teched.’ 640] Batar *di*diu** in t-imper & na rig ina tost co tarnic do-som uli a scel 641] d'aissnes; and-sin atbert in rí: ‘uair is Cristaige thú,’ ol se, ‘amal 642] atbere fen, in onoir & in cádus do-berum-ne dona Cristaigib aile, 643] do-s-beram det-siu beos.’ Is and-sin ro-ráid Dioclian fria muntir: 644] ‘gabaid sin,’ ol se, ‘& berid a chend de.’ Da-ronad tra am**laid**-sin: 645] ro-dichendad Marcellinus ann-sin, & ro-cuired a chorp immach, co 646] m-bui tricha lathi cen adnocul, amal atbert fessin. 647] O ro-siacht tra in scel-sin dochumm na n-espuc & in t-senaid 648] ar-chena, atlaigset buide do Dia uli-chumachtach, & dochuaid cach 649] dib dia addi & adbuid budessin. Ro-h-oirdned iar sin focetoir 650] Marcellus do Rómanchuib ina inad-som i n-abbdaine, & bui a 651] chorp-som amal atrubairt tricha la co n-óidche cen ádnocul. Hi cind 652] trichat la iarum iar n-gabail abbdaine do Mharcellus, tanic Petar apstal 653] ina dochumm hi fhis aislinge, & atbert friss, & se co tend ina 654] abbdaine and: ‘In cotlad deitt, a Marcelle?’ ol Petar friss. ‘Cia 655] thu cena?’ ol Marcelle. ‘Mi-se Petar apstal,’ ol se, ‘oirchindech 656] na n-apstal;’ & atbert: ‘a Mharcelle,’ ol se, ‘ata mo chorp-sa beos 657] cen adnocul acut, & cid fodera duit cena dnocul?’ Atbert Marcellus 658] friss: ‘a thigerna,’ ol se, ‘ro-h-adnaiced, is cian uad, cu n-onoir 659] & oirmitin moir do chorp-sa.’ ‘Corpan m'athar-sa, Marcellíni, is e 660] ro-dhoirt a fhuil fen cu folluss, & dochuaid re marttra dar cend 661] Crist & na h-eclaisi, cid fodera det-siu cena ádnocul? & nacha 662] r-legais isin t-shoscela,’ ol Petar, ‘innsce Crist, in tan atbert, ‘qui se 663] exaltat *humiliabitur*, & qui se humiliat exaltabitur.’ Cid nacha r-inislig 664] he buden in tan ruc fen do breith fair ‘cena chorp do dnocul,’ iarna 665] rada do, narbo dingbala a chor fo thalmain a h-aithle in 666] gnima do-rigne? Erig co l-luath, & adlaic im fharrad-sa he,‘ ol 667] se, ’uair in lucht na r-dhelig marttra, ni ro-deliged saine n-ádnocuil 668] na onórach hi nim nach hi talmain doib.’ Ro-erig Marcellus 669] iar matain, & ro-scail in scel-sin do chách uile; & ro-adnacht iar sin 670] Marcellinus fo chossaib Petair apstail, amal atbert fén: secht 671] bliadna ochtmogat & dá cét iar cesad Crist ind-sin. Finit. --- p.60 {column 181b} PÁIS LONGÍNUIS in-so. --------------------- 672] Dia m-bui Crist hi croich la h-Iúdaigib, do-dechaid oen dona 673] míledu boi ocin crochad .i. Cenntúrus ainm dó, Longínus in ainm 674] ele; & gabais láigin moir ina láim co ro-ghon Crist ina shliss 675] di, & scoiltis a cride ar dó, conid ed tra tanic ass fuil & fín, co nu-s-tanic 676] dorchatu dermáir dar dreich thalman uli in tan-sin, co ro-s-dorchaig 677] grian, & co ro-scailset na clacha, & co m-batar na h-ádnaicti 678] óbéla. O 'tconnairc tra Longínus in mírbuil moir-sin, ro-cretestar 679] focetoir in t-oen dia .i. Isu Crist, & ro-nuall ó guth mor co n-epert: 680] ‘is fír,’ ol se, ‘is e-so Crist mac Dé, is e ro-táirngirset fáide & uasal-athraig 681] do chendach síl Adaim, & do-dechaid fri bás n-inísel dara 682] cend innossa.’ Ro-fácaib tra Longínus a míltnecht saegulda iar 683] tain, & ro-s-cói co serb-goirt, co n-derna aithrigi n-díchra co Dia; & 684] ro-maith Dia a pheccad dó iar sin co l-léir. Ba dércach trócar 685] óintech ernaigtech in tí Longínus iar-tain, & ba h-adamraigthi i 686] forcetul {column 182a} he ona h-apstalu isna cathrachaib-si .i. hi Cesaria, & i 687] Capadotia. Ocht m-bliadna fichet do iar sin i m-bethaid manaig; 688] & do-ratsat a fhirta sochaide triana forcetul dochum n-irse Dé. 689] Ranic tra clú Longínus iar sin fon uli domun, i n-deirc, i 690] n-úmla, i cendsa, i foiditin. O m-boi iarum cu forpthi isna gnimu-sin, 691] atcualae in t-errig diarbo ainm Octauis a chlu & a scela & in 692] cattaid moir-sin. Atbert iarum: ‘tabair chucaind Longínus co 693] ro-s-acallam he.’ Do-berair tra Longínus chuca iarum. Atbert in 694] t-errig Octauis fris: ‘Cia h'ainm-si?’ ol se. ‘Longínus goirther 695] dim,’ ol e-sium. ‘Cia cennadaig asa 'tai?’ ol se. ‘Essuria .i. ferand 696] fil isin Aissia Bicc, is ass dam,’ ol se. ‘Indat sochenel no dochenel?’ 697] ol in t-errig. ‘Mog peccaid for tús mé,’ or Longínus, ‘acht 698] ro-shaer Dia mé tria bathis arin peccad-sin, & saerfaid innossa tre 699] thecht hi martra dam dar cend m' anma.’ ‘Cid dia tanacais isna 700] tírib-si?’ ol in t-errig. Atbert Longínus: ‘Ro-bádus a míltnecht 701] o thús mo bethad cu crochad Crist, dáig is mé ro-gon Crist co 702] lágin miled ina thoebu n-des, co r-scoltis a chride, & ropsam 703] aithrech isin n-gním-sin, co ro-s-maith Dia mo peccda dam. Ro-guidius 704] mo brathri ar sin, co ro-léctís dam fognam do Crist; ro-m-lecsit --- p.61 705] uadib iarum, & gatsat mo uli indmas dím, acht becc 706] do-ratus do bochtu Dé. Ro-guides in coimdid ann-side co ro-chendsaiged 707] a menmain frim, & ro-m-saer Dia om peccdaib,’ ol 708] se. ‘Isat fer anorach rethinech do Dia am**laid**-sin,’ ol in t-errig. 709] Atbert in ri ann-sin: ‘Scuir don forcetul-sin,’ ol se, ‘& déna 710] ídpairt dár n-deeb-ni, síu ro-t-piantar.’ Atbert Longínus iarum: 711] ‘nico fétaimm fógnum do díb tigernaib, amal atbert Dia fessin, 712] ‘at cotarsnai na fógnuma do dís,’ ol in coimdid. Ar ite mo Dia-sa 713] cetus .i. Dia na cúndla & na búide, na h-inísle & na trocaire; 714] do dee-siu tra,’ or Longínus, ‘oirigthe cecha h-uilc, & buaidertha 715] cecha maithiusa, & malarta cech oin ol-chena iat-sen. Nocon fhétaim-se 716] sin,’ or Longínus, ‘fógnum dabar n-deeib brece-si, & mo 717] Dia fén d'fhácbail.’ ‘In ed fil [and],’ ol in t-errig, ‘maith do Dia-su, 718] & olc ar n-dee-ne?’ ‘Is amlaid tarla,’ ar Longínus. ‘Cindus tócbas 719] in génntligecht a cend isin t-saegul-sa tarin Cristaigecht, masa 720] férr in Cristaigecht?’ ol in t-errig. ‘Nach fetura-sa,’ or Longínus, 721] ‘acht conid cotarsna in génntligecht don Cristaigecht? uair 722] indarpaid in génntligecht eolas, & incongbaid aneolas, díscailid in 723] mesardacht, formúchaid na cétfada, dallaid na ruscai, truallid in 724] óige, miscnigid na bochta, immrádid na droch-ráti, timoircid na 725] brec-scela, diultaid an fhírinde; acht is borb dásachtach aneolach 726] cech duine on gentligecht, ar Longínus; *oc*us** mad ail, atbér-sa frit 727] ní do maithius na Cristaidechta,’ ol se. ‘Is lór an ro-ráidis,’ ol in 728] t-errig, ‘uair is borb anbfhossad he. Eirc becc, & dena idpairt dona 729] deeib,’ ol in t-errig, ‘& logfaid do Dia fen duit, uair no-s-fitir conid 730] écen doberar fort.’ ‘Ropad ferr lim-sa, ar Longínus, Crist do 731] cretem duit-si, oltás adrad na n-dee m-balb m-borb dia nd-ádraid; & 732] cindus a rád comtís dee na h-í naptar dee? .i. hidail *dalla* ámlabra, 733] gnimrada lama dóine pecdach,’ ol se. ‘Bentar a fhiacla asa 734] chind,’ ol in t-errig, ‘& tescthar a thengaid, o na h-adrand na dee.’ 735] Do-rónad iarum fria Longínus amal atbert in t-errig. Ro-fhulaing 736] tra Longínus co ferrda in ní-sin ar grad Dé; & atbert o guth mor 737] frisin rig: ‘Ma crete-si dona deib, condat fír dee iat, leic dam-sa 738] a n-altóri do scailed & a n-delba do brissed, & saerut fen iat ma 739] fhédat.’ ‘Cid fodera,’ ol in rig, ‘cen Crist dot furtacht-su ona 740] h-imnedaib fuarais, & na r-{column 182b}cómraic erchoit dam-sa de.’ ‘Lec-si 741] dam-sa,’ or Longínus, ‘co ro-briser do dee-si, & cretfet doib dia --- p.62 742] n-erchoitiget dam, & cret-siu in t-oen-Dia mine dernat.’ ‘Comdílsi 743] etruib,’ ol in rig. Gebid Longínus fair and-sin, co ro-bris na 744] h-ídlu & na altóri co léir, & techit na h-arrachta asa n-attib. Luid 745] *di*diu** demun isin errig, & luid demun ele i n-Afradotium .i. isin 746] fer n-anorach; lotar tra na demnu o sin amach i timthirigib 747] ecraibdechaib in rig; & ro-lín dasacht & mire in rig cona thim-tirigib 748] uli, & no-labratís na demna triana n-ginaib, conid ed 749] atbertís frisin rig: ‘Cid ara tucais in fer noem-sa chucaind di-ar 750] cur asar sostaib fen?’ Tancatar na fir cusna demnaib iar sin, 751] & ro-shlechtsat do Longínus, co n-epertsat: ‘Do-uicim-ne & tuicmít 752] anossa, conid mog díles do Dia tu-sa, a Longínus,’ ol siat; ‘dena trocaire 753] frind, & slanaig sind ar Dia m-bith-beo.’ Atbert Longínus frisna 754] demnu:- ‘cia cúis dobeir isna h-arrachtaib sib?’ ol se. ‘Fuarumar 755] na delba clochda’ ol na demnu, ‘cen sigin na crochi do fuirmed 756] indib, & cena n-ainmniugud i n-ainm Dé,’ ol iat, ‘& dognithea 757] idpurta inar n-ainm fén dún ona dóinib,’ ol siat, ‘& ro-aittrebam 758] isna h-inata-sin & na lucca iar sin; uair baile na h-adarthar Crist 759] no sigen a crochi, is and bís ar n-aittreb-ne tria bith sir; & 760] guidmit-ne tu-sa,’ ol na démnu, ‘co na ro-chuire sind asar n-adba 761] & asar n-atib.’ Atbert Longínus tra, & in popul imme di cech 762] leth: ‘mad ail díb, na dee-si no-t-cuireb-sa uaib iat, co m-bet fom 763] chosaib ina lige.’ Atbertsat in popul o guth mor: ‘is e do dia-su,’ 764] ol siat, ‘in t-oen Dia uli-cumachtach, & guidmit-ne tu-sa, a mog 765] Dé, na ro-s-léci na demnu isin cathraig, & co ra-shaera sind fora 766] n-ulcu.’ O 'tchuala tra Longínus na briathra-sa cansat na 767] gennti, tuarcaib a rosc dochum nime, co n-epert: ‘A tigerna & 768] a choimsig nime & talman,’ ol se, ‘dena trocaire frisna doinib 769] troga-sa, & ardo mor-thrócaire frim-sa, díchuir na demna dam 770] uadib, & saer iat amal ro-shaerais síl Adaim ar do dhul fen fri crand 771] crochi dara chend.’ ‘Do-géne Dia ámlaid,’ ol in popul. Do-ratsat 772] na démnu gáir tromm i n-ardi iar sin, & tiagait on cathraig, co 773] ro-saerad in popul am**laid**-sin tria forcongrai Longínuis. Do-ronad 774] fálti mor isin cathraig iarum, co r-cretset sochaide dib do Dia; 775] & batar imalle fri Longínus iar sin fot a n-ámsire, co n-dechaid 776] diabul doridisi isin errig .i. Octauin, & co ro-fhaslach fair ingreim 777] Longínuis do denum. Atbert tra in t-errig: ‘gaibther Longínus 778] chucaind,’ ol se. Tuccad chuca Longínus, & atbert in rig fris: --- p.63 779] ‘do-buaidris in cathraig,’ ol se, ‘& do-chuiris o adrad ídal hi, & dia 780] cluine in rig sin .i. Nero Cesair, ro-n-doerfa sind uli,’ ol se, ‘& 781] deléchaid sind rer mainib & rer n-indmas.’ Tanic tra in fer 782] cumachtach do-raidsiu*m* *remaind*, o ro-cuired in demun tuas .i. 783] Afradotium a ainm, co magin a m-boi Longínus, co n-epert frisin 784] errig: ‘Cidh dia n-dúsci inar n-agaid in fer noem, ro-t-saer in 785] cathraig & sind uli di nert na n-demnu.’ ‘Fa,’ ol in t-errig, ‘tria 786] drúidecht ro-shaer se ar n-dóini-ne.’ Atbert Afradotium fri*s*-sium: 787] ‘is fír,’ ol se, ‘na fil celg no eladu dráidechta lais, acht adrad in 788] oen Dia uli-cumachtaig.’ Atbert Octauin iar sin: ‘bentar a thengaid 789] a cínd Longínuis doridise, dáig na labra ni bus mó.’ ‘Atlochar 790] do Dia,’ or Longínus, ‘nech ele do cathugud di chend Crist 791] imalle frind.’ & benait a thengaid a cínd Longínuis ann-side, co 792] tarut Longínus cneit & ochsaid moir os aird; & ro-guid in coimdid 793] bá indechad forsin errig cech a n-dernai do ecóir. Dalltar in 794] t-errig iar sin, & cassait a inde & a inathar iarum. Atbert 795] Afradótium iar sin: ‘a choimdiu, at firen, & at fíra do briathra; 796] *for-t [1](javascript:footNote('G206000/note001.html'))*omairce dam-sa, & no-m-saer o chumachtu diabuil.’ Atbert 797] in rig fri h-Afradotium: ‘guid Longínus dam,’ ol se, ‘co ro-guide 798] in coimdiu darmo chenn-sa, uair écoir ina n-dernus fris.’ ‘Atber 799] fritt,’ ar Longinus, ‘feg latt for iffern, dia n-derna olc fri mog Dé, 800] uair is nemchlóti Dia, {column 183a} amal is follus indíu co nach mesa labras 801] mo thenga-sa innossa oltás in tan ro-tescad hi.’ Atbert in rig 802] fri Longínus: ‘Is fír,’ ol se, ‘ro-m-dallad-sa & ro-m-piantar triam 803] índib.’ Atbert Longinus frisin rig: ‘Déntar mo dichennad-sa 804] lat-sa, co ro-lenair trocaire Dé iar m'écaib-sea; & bid slan tú o 805] fholaid Crist iarum, uair ni tol do Dia, slánti d'aisiuc duit céin 806] co ro-dichennta me-si lat; ar ata Michel co n-aingliu nime 807] imalle fris, asa mo chind-sa oc fúr m'anma, dia breith i 808] flaith Dé.’ Atbert tra Longínus a díchennad fodessin ind-sin, 809] acht boi occu fri re n-uari he oc ernaigthi, co nu-s-dichenta 810] he asa aithle-sin o cloideb; & ro-fhóid a spirut dochumm 811] nime co clais-cetul aingel & archaingel imme. Tanic in rig fo-cetoir, & 812] se dall, co corp Longínuis, co ru-s-loig fri toeb in chuirp, 813] & boi oc toirsi truimm ann, & atbert: ‘a thigerna,’ ol se, ‘is mor 814] in t-olc do-ronus frit .i. do mog díles do marbad cen cinaid;’ & 815] gabaid oc neméle moir, & oc aithrige dichra fri Dia fon cruth-sin; --- p.64 816] & tucait a ruisc do iarum; & boi oc fógnum do Dia o sin amach 817] cén ba beo. Adnaicther Longínus iar sin la cách co h-onorach; & 818] fogníd firta & mírbuli mora iara eccaib. Finit. {column 187b}PAIS EOIN BAUPTAIST in-so. --------------------------------------- 819] Bui aroile fer angid etróccar i n-Ierusalem & hi tír Iuda, Hiruath 820] Agripa mac Aristobuil meic Hiruaith meic Antipater meic Hiruaith 821] Ascolonta; a tírib Hindía do. Is lais ro-dichendad Eoin Bauptaist 822] in martir noem. Ocus is e fochund marbtha in fhíreón-si .i. brethem 823] amra boi hi flathus Hiruaith fessin: fer iresach e-side, no-bered 824] briathra fíra, & dogníd sith eter in uli thuath & cenél, co n-indised 825] a n-díre & a n-dliged doib. Pilip Labar-chend a ainm-side .i. fer amra 826] no-labrad fír & no-chairiged gó. Ba mor tra a dethitiu & a chair .i. 827] brethemnus dligthach dona h-ulib dóinib. Ba trómm tra a thaccad 828] & a chonach beos. Ardais *di*diu** ainm na cathrach a m-bói. Tanic 829] tra galar cusin fher n-amra-sa .i. co Pilip Labar-chend, co nu-s-epil 830] de. Boi tra ben amra hilcrothach la Pilip Labar-cend .i. Herudiátis 831] a h-ainm-side. Ba terc for bith mnai a samail for chóemi & 832] suilbere & dág-besaib iar fhír. Do-rat Hiruath grád dermáir di, in tan 833] ba beo a fer fen .i. Pilip Labar-chend; & *mi*n*bad* tresi Pilip, tanic 834] for menmain do a breth dia chind co menicc. 835] Cid fil ann *di*diu** acht amal it-cualae rig na h-As{column 188a}culoine [.i. i tírib na 836] h-India] .i. Pilip mac Aristobuil meic Hiruaith meic Antipater .i. derbrathair 837] Hiruaith Agripa fesin, in bannscal shocenelach .i. Herudiatis 838] a beth i n-oentuma, tanic la tindenus cu sochraite moir fora 839] h-amus, dú a m-boi in rigan; co ruc lais hí cusin cathraig rigda .i. 840] co h-Asculoin i tírib Indía; & boi occa co lán-gradach sist fhota. 841] Ro-ling [demun] etai & formait hi cride Hiruaith o 'tchualae in scel-sin 842] .i. in mnai ba ra-mor grad lais, a breth uada dia brathair fesin; 843] & ni ro-léc demun cúmsanad do, oc adnad a gráda ina chride. 844] Tinoilis Hiruath iarum slog mor co n-dechaid isin Asculoin, amal 845] tísad for cuairt rig, co ranic tech a derbrathar. Atracht Pilip 846] i n-agaid Hiruaith co fhalti fris, & do-rat póicc do, & ro-cóirged in tech 847] rigdai fora chind; & ro-caithset biad & fín lógmar comtar dáithnig. --- p.65 848] Amal ro-chaithset iarum, ro-erig in rig .i. Hiruath co toirsech, & 849] drong mor dia miledu armtha lais, amal ro-thincoisc fen doib remi, 850] & tanic fon samla-sin cusin tech a m-boi Pilip & Herudiátis a 851] shetig; ni boi tra arm la h-Iruath in tan-sin, acht boc-shlaitt moir 852] dia n-escartaid conu & oblóri, amal ba bés do. 853] Amal tanic Hiruath isin tech, shuidig i cathair rigdai co n-geim 854] n-derscaigthe do lícc logmair uasu & co néim óir forri. Is innte-sin 855] boi Pilip, & a shetig fora gualaind .i. Erudiatis. Fergaigther Hiruath 856] de-side, & tócbaid a láim, co tuc bulli aniarmartach ann-sin hi mullach 857] chind a brathar don con-shlaitt boi ina laim, & tairngid ina 858] diaid asin cáthair amach he; & suidis fen fora gualaind na mná, 859] & do-bert póicc di; & fóidis in agaid-sin le, a n-imdaid a derbrathar .i. 860] a fir fessin; & ruc lais hi ara barach co h-Ierusalem & co tir Iúdai, 861] co m-boi occe co lan-gradach iarum. O 'tcualae tra Eoin Bauptaist 862] mac Zacarias in scel-sin, ba h-olc & ba lonn lais in mnai cuil do beth 863] oc Hiruath, uair ba focus a fhialus a n-dís .i. Eoin & Hiruath .i. 864] Casandra, ingen Gomér, máthair Hiruaith & Pilip, & Elizabeth, ingen 865] aile Gomér, mathair Eoin Bauptaist. Boi *di*diu** Eoin oca fhurail 866] for Hiruath in mnai colaig do lécud [uad], & ticed co menicc a dithreu 867] srotha Iordanen dia rada fris a lécud, & do procept dó; conid hi-sin 868] cet ben chuil ro-h-erfhocrad for doman ar tús. Ba he imorro in 869] t-Eoin-sin cet martír & cet dithrebach & cet manach & cet iresach 870] firen in domain, cenmota Abel mac Adaim; uair ro-tholtnaig-side 871] cu mor do Dia hi n-oige & hi martrai ria n-Eoin. Eoin imorro a 872] n-dithreua srotha Iordanén no-bíd a oenur; ba becc tra a dethitiu ima 873] chorp itir biad & etach, acht dulli crand palmi & gésca ola-crand 874] étach is mou no-thechtad immbe. Lossa serua in díthreba, & torthi 875] crand n-examail, biad is mo no-chaithed & usce domblastai do dig fair. 876] No-chodlad a oenur eter na h-il-phiasta, & ni erchoitigitis do. No-bíd 877] oc forcetul do biastaib & anmanna in dithreua ol-chena, & nocon 878] ara n-daigin fén do-gníd-som sin, uair niptar dligthach, acht ar 879] na fagbad dóine dia forcetul, & ar na beth fén cen immradud Dé ina 880] menmain do-gres. Fáid tra eter fháidib in fer-sa .i. Eoin, 881] dithreuach eter dithrebachaib, ánchara eter anchartib, óg eter 882] ógaib, apstal eter apstalu cénco m-bói i n-airem apstal; ar is for 883] Eóin tuc in coimdi in testemain moir, dia nd-epert, Inter natos 884] mulierum non surrexit maior Iohanne Bauptista .i. ‘eter maccu in uli --- p.66 885] bannscál ni ro-genir mac mna is mó & is *s*ruthi oltas Eoin,’ ol 886] Isu. 887] Tanic *di*diu** Hiruath co tír Iúda iar sin, & do-ronad cóibfhled mor 888] occa dia rígu & dia {column 188b} toisechu iar-tain. Batar tra da ingin oc 889] Erudiátis, oc mnai Hiruaith; Saluisa & Neptis anmunda na n-ingen-sin; 890] batar *di*diu** hil-cherda inganta leo-side .i. ingen dib oc ambrán & 891] oc luindiucc & oc fethcusib & ciúil examail ar-chena .i. Neptis a 892] h-ainm-side. In ingen aile imorro .i. Saluísa, fri clesaigecht & 893] lemenda & fri h-opairecht. *Tuc* Hiruath isin tech rig iat do erail 894] eladan forru & do airfited na slog, dáig co n-derntais oibnes menman 895] & oirecc tuli for rigaib & toisechaib mac n-Israel & tíre Iúda uli. 896] Atbertsat na mná, na dingnetís a n-oirfited, cénco tarta a m-breth 897] fén doib. ‘Ro-t-bia,’ ol in rig. Naiscset a coma fair, i fhiadnaise 898] na slóg. Ro-gelltá friu in ní-sin. Iar sin do-ronsat na h-ingena 899] éladna inganta co ségdu saethrach; & molsat na rig & na tósig cu 900] mor iat. Amal táir doib *di*diu** a n-oirfitiud, tancatar airmm i m-bái a 901] máthair, sétig Hiruaith, do chomairle fria, cia coma dobertís ón rig. 902] ‘Sirid cend Eoin Bauptaist,’ ol in máthair, ‘& na gabaid comaid 903] n-aile acht he, & a immochur for méis lethain, amal cech m-biad, on 904] charcair hi tá cusin maigin-si chucaib’: uair ro-chuir Hiruath Eóin 905] hi carcair foriata síst reme-sin, tria fhaslach na rígna fair. Tancatar 906] na h-ingena airm a m-bói Hiruath, & cuinnigset cend Eoin [fair]. Ba 907] lond tra la h-Iruath in ascaid-sin, & atbert is tusca no-berad in 908] t-errandus bud mo dia rige & flaithius doib oldas in cend-sin. Ocus 909] ni ro-gabsat uada acht a bréthir do comallad friu. Ro-s-cetaig doib 910] tra in ni-sin; & ro-dichennta Eoin iar sin, & tuctha a chend for 911] meis for mullach chind mna dib-sium isin tech ríg. Ba bronach 912] tra Hiruath de-sin, ar rop ecal lais in popul hi cinaid Eoin d'oigid. 913] Tucait iarum in cend do Herudiátis, do shétig Hiruaith; & cuindigsetar 914] descipuil Eóin in choland dia h-ádnocul. Tuccad doib 915] tra & ádnaicset co h-anorach hi, co n-imnaib & cantaicce & molta 916] Dé impe, & co toirsi moir for cridib na n-descipul iarum. Ro-h-ádnaiced 917] tra in cend oc Herudiátis cen fhiss do chairtib Eoin. 918] Tancatar iar sin da mhanach noemda a h-oirthur domain iar céin 919] mair co h-Ierusalem do troscad i n-anmum in choimded. Tanic 920] aingel Dé chucai fora sét, co n-epert friu: ‘Ata aroli tech i 921] n-Ierusalem, & cend Eoin Bauptaist and, fo díchleth talman,’ ol in --- p.67 922] t-aingel, ‘& indisfet-sa duib-si airmm hi ta, & berid lib he ass.’ Rancatar 923] na manaig post co h-Ierusalem, & tiagut cusin lucc *i-n ro-*thecaisc 924] in t-aingel dóib, & tocaibset in cend cen claechlo datha 925] no delbi de, acht amal bid hi in uair-sin ro-tescthái, iar m-beth do ré 926] cian fo díchleth. Cuirset na manaig in cend ina téig libuir, ar-daig 927] a breth leo dia tír fesin. Acherunda *di*diu** .i. isin Araip, ainm in 928] luicc in ro-díchenta Eoin, & Sebasten ainm in fhícha *i-n ro-*adnacit 929] a chorp. O ro-dígset na manaig fora sét do shaigid a n-atharda, 930] ecmaic aroli fer chucca isin sligid .i. cerd amrai e-side; ro-fhacaib 931] a athardai n-dílis tria domma & bochtai, co tucsat na manaig in téig 932] do fora muin, & cend Eoin innte. Lotar na manaig iarum co aroli 933] cathraig boi fora sét, & ansat in agaid-sin innte. Tanic tra Eoin hi 934] fhis in agaid-sin do shaigid in cherda, co n-epert fris: ‘Me-si 935] Eoin Bauptaist,’ ol se, ‘& is e mo chend fil fort muin-si isin téig; 936] eirc,’ ol se, ‘& facaib na manchu, ocus ber latt in cend, & do-geba biad 937] & etach tremit.’ Ergis {column 189a} in cerd, & facbais na manchu, & ruc lais 938] in tiag & in cend innte. Ranic tra remi cusin cathraig dianad 939] ainm Simissena, & boi oc aitreb innte-sin ré cian; & boi anoir mor 940] isin cathraig-sin fair co ro-gradaigset he, & ro-cretset do iarum. 941] Do-gni in cerd tra scrin n-ordai imon cend, & glass dithoglaide 942] forri, acht in tan bud ail a h-erosluccad. Ba marb tra in cerd 943] iarum, & facbaid a chomorbus oc siair tharisi do .i. fedb craibdech 944] e-side. Marb tra in banscal iar sin, & facbais in scrín 'ga comorba. 945] Ro-gab imorro fer aile, dianad ainm Étrosius, in scrin cusin 946] cend; & do-gnithe firta & mirbuli immda fair di raith in chind do 947] beth ocai, & ro-slanaigthea gallra & tedmunnai lais isin popul. 948] Silsat firta & mirbuli Eoin Bauptaist ann-sin fón uile doman. Ro-fes 949] tra forsin fher-sin in gním-sin, co ro-hindarbad asin cathraig 950] amach he. Ocus tanic aroli fer noemda isin tech, airm a m-boi se ina 951] inad: Marcellus *di*diu**, ainm in fhir-sin. Isin tig-sin boi cend 952] Eoin i talum iarna fholach: tanic *di*diu** Eoin isin óidche co Marcellus, & 953] indissid do in cend do beth hi talum, isin tig-sin; & 954] tecaiscid do in locc saindriud a m-boi, & atbert fris in cend do thócbail. 955] O 'tchuala imorro Marcellus sin, indissid do escop na cathrach 956] .i. Laurabanus a ainm-sen, & is e ba tigerna isin cathraig .i. 957] Simisséna a h-ainm-sium. Tancatar *di*diu** lucht na cathrach ar-aen 958] frisin escop, & tucsat ceand Eoin leo asin uama a m-bói, co ro-canait --- p.68 959] sailm & imanda leo ina anoir; & molsat in uli popul hé, ó 960] 'tchitis cech mirbuil hi cend aroli do denum dó cech laei .i. do 961] chínd na h-ógi & in martír noemdai &rl. PÁIS in MORFESIR ro-chotail i n-EFFIS cóica for cét bliadan dóib. ----------------------------------------------------------------- 962] Bui rig croda annseirc forsin domun fecht n-aill .i. Déicc a 963] ainm-sium. Boi ingreim mor forsna Cristaigib ina aimsir, oc 964] eráil forru édpart do génum dona deeib. Batar tra morfesiur 965] sochenlach i tig in rig in tan-sin: hit é in-so a n-anmunna .i. 966] Achellius, Eúgenius, *Z*efanus, Probatus, Sambatus, Ciriacus, [Maximianus]. 967] O 'tconncatar tra in lucht-sa éccraibdige Déicc & a 968] chula h-ile, & co n-adrad na h-idla bódra balba amal Dia m-beo, & 969] co forcled for cách a n-adrad, tanic tra rath Dé forsin morfesiur 970] út, co ro-cretset hi Crist & ro-baitsit; & do-ratad anmunna aile forru 971] icon bathis: hit eat-so iat-sen .i. Hiohannes, Serapion, Díonisius, 972] Constantinus, Marcianus, Malcus, Maximianus. Tanic Déicc co 973] h-Effis in-sin, & atbert cech oen no-gébad ainm Crist fair, a marbad 974] focetoir. Do-roine in rig édpairt dona deeib, & do-roine cách a 975] aithris, co m-boi tútt na n-edpart for *f*ut na cathrach uli. O 'tchonncatar 976] in morfesiur út sin, ro-s-gab grain & eclai iat, co m-batar oc 977] cói & oc toirsi trúimm; do-rónsat ernaigthi, & do-ratsat luaith fora 978] cennuib, & batar oc guide [Dé] co díchra, na ro-dísliged a popul 979] fén isin ingreim boi fair. Tancatar in lucht boi oc ingreim na 980] Cristaige, co ro-indisetar don rí cách uli oc édpairt dona deeib 981] acht morfesiur dia aes gráda, do neoch bá dile lais díb, um 982] Maximán im mac in errig. Gabaid ferg in rig de-sin, & atbert a 983] tabairt chuice. Tucait iat hi n-gémlib cusin rig, cu m-boi slicht 984] tóirsi fora n-aigthib & luaithred fora cennu. Amal batar oca 985] n-ernaigthi d'fhechaid in rí forru: ‘in-dar lem-sa,’ ol se, ‘ro-bar-saebad-si 986] co na hindsaigthí {column 189b} bar n-dee fen, & co na dentái edparta 987] doib; lugaim-si ba Apaill,’ ol se, ‘co césfathi **do** pianaib examla bar 988] comthánsim forna deeib.’ Atbertsat tra na fir noemu fris-*s*ium --- p.69 989] ann-sin: ‘is erlam sind,’ ol siat, ‘co n-eplium tar cend in oen 990] Dia uli-chumachtaig, is e do-roine nem & tal**main** & muir. Bar 991] n-dee-si tra, is iat-side do-rónait do lámu heladnach, & ni-s-fil nách 992] cumang occa do neoch, & regut i m-malairt shuthain in lucht 993] ádrait iat.’ Gabaid ferg in ríg de-sin, co n-epert fria a múinntir: 994] ‘benaid a fhulta co tenchar dib,’ ol se, ‘co n-d**er**nsat aithrigi 995] don chul do-ronsat. Berid iat iarsin tech rígda, co ra-but isin 996] cádus cetna, uair ni cubaid pianad forsna curpa sochraid-siu.’ 997] Bentar a cúibrige dib ann-sin iarna rad don ríg: ‘Ercid co 998] h-Effis,’ ol in rig, ‘& bíd innte co tíu-sa [2](javascript:footNote('G206000/note002.html')) do cathraig n-aile.’ 999] Ro-fhodail cech fer dib do bochtaib, a m-boi de ór & argut & d'étach 1000] oca acht becc; & dochuatar iar sin i n-uamaid slébi Cille, co rucsat 1001] ní dia n-indmas leo, daig bíd do chennach doib ann. Boi oen oc 1002] athigid uadib fri cennaigecht m-bíd, & do choitsecht fri scelaib an 1003] imper indírig .i. Malcus ainm in tímthirig-sin. O m-batar na fir 1004] noemu isin uamaid, & siat oc ernaigthi trúimm, tanic in t-imper 1005] Déicc co h-Effis in-sin, & boi oc iarfaige Maximm dia thustigib. 1006] Atbertsat-sin a beth i n-uamaid slebi Cille, & cumad usa a thabairt 1007] ass, diamad áil don rig. Indissid tra Malcus doib-sium in aithesc-sin, & 1008] gabaid omun ann-sin iat, & do-ratsat a n-gnúsi fri lar, co m-batar 1009] oc guba & oc ernaigthi [imalle]; & o 'tchuala imorro Dia a frichnum, 1010] ro-airchis daib dia coimet on índdirge [boi for cind doib], co ro-gairestar 1011] a n-ainimm dib-linib chuice asa corpaib, & iat-som ina 1012] lige for lár, amal bid i cotlad no-betis. Ro-n-gab ferg in rig iarum, 1013] co n-epert fria muntir: ‘ercid,’ ol se, ‘& dunaid dorus na h-uama, 1014] daig na tísat na fir út do chathugud friar n-deib-ne, & dia m-basugud 1015] fén beos.’ O 'tchotar tra munter in rig do dhrut na h-uama, lotar 1016] da fher cristaige rempu, Teoddorus & Hiaiben a n-anmunma-side; & 1017] ni lamtís-sin beos icon rig Crist do adrad co follus, & scribsat i 1018] taidlib luadi scéla & gnima & anmunda na fher noem út, & tucsat a 1019] n-dorus na h-uama i l-leth n-aill iat cen fis do nach aen, dáig in tan 1020] bid laind la Dia gnimruda a míled fén do fhoillsiugud, co fhad-baithea 1021] isna taidlib cech ni ro-fhodmatar for ainm n-Dé d'erdarcugud. 1022] Tancatar iar sin munter in rig, & *r*ucsat cairrce tromma leo, 1023] co ro-dúnsat dorus na h-uama díb, & iss ed atbertís iarum: ‘eplid 1024] do gorta ann-sin,’ ol siat, ‘no ithed cách a céli uaib.’ 1025] Ba marb tra Déicc in t-imper iar cein, & ro-gab Teothais mac --- p.70 1026] Arccati in rigi iarum. Is 'na aimsir-side *tuarcaib* hires na 1027] Saducda cend .i. diultad na h-esergi, ar atbertis-sen co na biad 1028] esergi na marb beos. Ba h-olc tra fri Teothois frisin imper a 1029] menma de-sin, & boi oc guide De ima fhoillsiugud cid dogenad 1030] imme-sin. 1031] Boi fer soimm i n-Effis an inbuid-sin; is ann bitís a munter oc 1032] airitiud a cethra hi fhich slebi Cille, & atbert in fer-sin fria 1033] muntir: ‘is maith an t-inad-sa, diar cethraib,’ ol se, ‘& denaid 1034] liasu sund doib.’ No-bitís na h-aegaireda oc tinol cloch in t-slebi 1035] leo, do denum na mur imna cethrai; tancatar iarum co dorus na 1036] h-uama, & fuaratar clocha tromma ann, co m-bertis leo {column 190a} iat for amus 1037] a l-lias, ar ni thegtís isin uamaid anund. Ro-fháid in coimdiu a 1038] n-anmunda in morfesir út doridise ina corpaib, & atrachtatar co 1039] m-batar oc imacallam eterru fen; & in-dar leo ni mó ina adaig batar 1040] hi cotlud. Batar sochraide a cuirp, & ba hog-shlán a n-étaige. 1041] Atbertsat ind-sin fria Malcus: ‘ber latt airgent, & eirc isin cathraig & 1042] cennaig biad dún, & finnta latt cid thacras Déicc in t-imper 1043] diar n-dáil, uair is erlam sinde fri bás for ainm n-Dé d'atmail síu [sul] 1044] dogénum édpart dona deeb.’ Rucc a indmus lais, & ainmm Déicc 1045] is ed boi i scribend ann. O ranic tra cusin cathraig, itconnairc 1046] sigin na crochi hi n-doras na cathrach; ro-machtnaig cu mor, & 1047] atrubart aice fén: ‘cid,’ ol se, ‘nach ané dochuadus on chathraig-sea? 1048] Bess is í menmai Deicc an imper ro-cload ann, o ro-daingniged 1049] dorus a cathrach o chomartha na crochi.’ Lud Malcus in-sin isin 1050] cathraig, co cuala cách oc toinge anma Dé; atconnairc beos oc 1051] tidecht don eclais sechnon na cathrach iat, & oca h-athnugud. 1052] Ro-machtnaig-sim sin aice fen, & atbert: ‘doig lium,’ ol se, ‘is i 1053] cathraig n-aile do-dechadus.’ O ranuc cusin marcud, bói oc creicc 1054] a indmais de chind bíd; batar cách oc fégad na n-airgennti: ‘faire,’ 1055] ol siat, ‘ciste fuair in duine-si, follus forsna h-airgenntib, uair is i 1056] n-aimsir Déicc do-ronait.’ Boi Malcus oca rada oce fen: ‘cid is 1057] áil duib-si frimm? in aislingthi atchimm?’ Gabar leo he in-sin & 1058] rucad cusin escop .i. Marínus a ainm-sium, & cusin errig beos. 1059] Atbert in t-errig fris: ‘cia tír asa tanacais ille?’ ‘On Effis 1060] dam,’ ol Malcus, ‘& inn i-so in Effis? uair ata am chuimne nach 1061] mou na di trath atú ina h-écmais.’ ‘Can asa tucais na h-airgennti-seo?’ 1062] ol in t-errig. ‘A taig m'athar & mo máthar tucas --- p.71 1063] iat,’ ol Malcus. ‘Cóich iat-sin?’ ol in t-errig. Atbert Malcus a 1064] n-anmunda friu, & ni móti foretatar-som sin. ‘Ráid a fhír dun,’ ol in 1065] t-errig, ‘can as tucais in airgeint ata o aimsir Déicc anall? uair ataut 1066] di bliadain cóicat for cét co fhuilled, o atbath-som Déicc; & mina 1067] indisea a fhír, no-t-pianfaither índ.’ Boi Malcus oc torsi thrúimm 1068] & atbert tra: ‘is áil a fhis uaib ar Dhia m-beo, caitt a fhil ingrentig 1069] na Cristaige dian ainm Déicc an t-imper boi isin cathraig-sea, 1070] no in mar Marínus in t-escop noem beos?’ ‘Is marb in Déicc-sin, 1071] ata re cian ann,’ ol siat. O 'tchuala tra Malcus sin, atbert frisin 1072] escop noem: ‘in-dar lium-sa,’ ol se, ‘ni mo ina oen adaig dam 1073] com brathrib inar suan; acht o 'tchimm co fhilet aimsera ann 1074] frisin re atamm inar suan, bes is é Dia ro-n-dúsaig o marbu, co 1075] fhindat fir domain co m-bia co fír esergi na marb isin fhuigell 1076] erdraicc. Ticcid *di*diu** lem-sa,’ ol se, ‘co ro-múiner díb mo braithre, 1077] atrachtatar immalle friumm.’ Ba machtad mor tra lasin escop 1078] cusin errig in scél-sin. Ro-indis Malcus dia brathrib uli cech ní 1079] do-rala for cind dó isin cathraig. Luid iarum isin uamaid co nu-s-fuair 1080] scrín innte, & dí glas argait forri. Tanic amach co solam co 1081] ro-gair in popul, & oslacid a scrín, & fuair dí thábaill lúadi innte, & 1082] is ed boi i scribenn inntib-side, ‘páis in mórfesir noem út,’ amal ro-ráidsium 1083] remaind; conid in-sin ro-chretsit comba fír cech ní 1084] atbert Malcus friu. Dochótar post isin uama co nu-s-fuarutar na 1085] firu noemu a n-ullind na h-uama, ocus iat ina suide; & ba h-etrocht 1086] amal gréin a n-gnúise. {column 190b} PÁIS GEORGI incipit. -------------------- 1087] Pretiosa est in conspectu Domini mors sanctorum eius. In spirut 1088] noem, in tres persu na deachta uaisle; is comshuthain & is commolbthaige 1089] frisin athair & frisin mac, is e in spirut-sin ro-fhaillsigestar 1090] na briathra-sa tria gin in rig-fhatha, David meic Iese, co n-abair: 1091] Pretiosa est in *[3](javascript:footNote('G206000/note003.html'))* Domini mors sanctorum eius; de cuius laude 1092] dicitur: inveni David filium Iese, uirum electum secundum cor meum. 1093] Is e in David-sin do-roine tri cóicait molta do Dia. Psalmus autem --- p.72 1094] in quo hic uersus scribtus est ex persona ecrotantis Ezecie canitur; alligorice 1095] autem hunc per totum Psalmum inuictorum martirum uerba referuntur. 1096] Oen *di*diu** do briathraib in pshailm-sin is cubaid re molad martíre 1097] in choimded, a n-atbeir in fáid sund: Pretiosa est in conspectu Domini 1098] mors sanctorum eius. *Ueri* pretiosa et felix est mors quae Christi mortem 1099] emitatur; pro magna enim gratiae ubertate seruis suis intulit mortem 1100] quam ipse assumere dignatus est. O mors admirabilis quae nobis praestat 1101] uitam eternam! O interitus amabilis qui nos erigit ad excelsa! O exitus 1102] gloriosus qui membra Christi emitatores sui capitis facit! 1103] Sochaide tra hi petarlaic & i nú-fhiadnaise dochótar i m-martra 1104] lógmair arin coimdid, amal dochóid in martír uasal oirmitnech 1105] dia ta líth & foraithmet i n-ecmoc na ree-si & na h-aimsire, id est, 1106] sanctus martir Geurgius. Is ann tra celebrait líth & foraithmet 1107] in tí Geurgi i n-ecmoc na ree-si i n-oct kalaind Mái ar-ái lathi mís 1108] greni &rl. Atfiadar *di*diu** ní dia thuirthiud & dia chúimling in martíre-si, 1109] amal ro-chlói coradu écraibdechu in domain, & amal for-ro-damair 1110] martra arin coimdid. Is lais tra fo-ro-damair in martra-sa, lasin 1111] forcongarthid n-ecraibdech dianad ainm Datiánus. Ocus isin 1112] aimser-sin ro-fhollamnaig in forcongartig Datiánus fo cethar aird in 1113] domain, & ro-h-escongrad uad co tístais in uli rig a n-oen inud. 1114] O thancatar na da rig sechtmogat, dessid in forcongarthig .i. Datián 1115] ina rig-shuide, & a rig & a errig cona slógu dirime chena imbe. Is 1116] ann forcongart Datián in uli pian do thabairt for-aird, co fhaiced 1117] cách iat; & is ed atbert iarum: ‘Cipe do-s-gní imresain im edpart 1118] dona deeb, tescbaither a thenga, dallfaider & iadfaither a chluasa, 1119] scérthar a leccni, benfader a fhiacla asa chind, esredigfither a 1120] inchind, lederthar a doti, brisfither a luirgne & a baill ar-chena.’ 1121] Sochaide tra do chretmechu in choimded, o 'tchonncatar na piana 1122] fáiri doib, is e a mét ro-s-lín oman co na h-atmad nech díb combad 1123] Cristaige etir; & o rancatar popul dírim ann as cech aird, do-dechaid 1124] tra in mog noem & in redlu thaitnemach Georgi, a Capadóic dó 1125] ar-ái chineoil. Sodethbir cia no-thísad, uair ba tóisech slóig 1126] ádbuil he; & is amlaid tanic, cu n-ór & indmas iumdha cusin ríg. 1127] O 'tconnairc tra Georgi in rig cona shlógu oc ecnach Crist & ic 1128] adrad demuin, is ann-sin do-rat a uli ór & indmasa do bochtaib in 1129] choimded; ro-lá iarum a bratt de, conid ed atbert: ‘ro-dhall 1130] demun & diabul in slóg-sa, co na tucat in coimdid;’ & ro-díucair ó --- p.73 1131] guth mor i m-medon in popuil, co n-epert: ‘A rígu, láid ass bar 1132] m-bága & bar tómaithem, uair ni-s-cúmat ní do neoch; & ni erbaraid 1133] comtís dee na h-ai náchdat dee itir, {column 191a} acht gnimrada lama daine eat.’ 1134] O 'tchuala tra in forcongarthaid a guth-som, ro-boi i tast, & ro-t-fég 1135] co fethmech, co n-epert fris: ‘Tu-sa, a dhuine, ní-ma ro-n-tacrais, 1136] acht ro-thacrais in uli dee doberat rath do dainib, & congbat talmain, & 1137] fhollamnaiget in saegul. Araide tra, abair friumm cia 1138] cathair duit, no caide h'ainm, no cia fochund fora tanic ille?’ 1139] Atbert Georgi noem fris: ‘is e m'ainm ocna dáinib Georgius 1140] Cristaige, & a Capadóic mo chenel. Ro-boi sochaide fom mámus, 1141] & me oc fognam do Christ;’ & atbert: ‘a forcongarthaid, bud nár 1142] latt, uair nachdat dee na h-íí chreti, acht hidail dalla amlabra, 1143] gnímradai lamu dáine.’ O ru-s-gab ferg in rig cróda, forcongair a 1144] thocbail a n-airde & scerdiud a fheola de cu corránaib, & a thairned 1145] iarum, & salann do chomeilt imme, & a glanad ó chilic ina dhiaid. 1146] Atbert iar sin bera do gabail dia chosa, co ro-shilset fuil amal usce 1147] a topur; forcongair beos ord iairn do gabail dia chind co tisad a 1148] inchind dar a shrónu immach. O 'tconnairc in forcongarthaid, na 1149] coemnacar ní dona piana-sin, acht ba sonartite a menma hi n-Dia, 1150] atbert a thabairt i carcair. O ro-bói-sim imorro isin carcair, ro-s-bennach 1151] in coimdid, do-rat a anmain dó, & ro-shonartnaid a bulla co 1152] m-brissed for deman. Is ann-sin do-raitne sollsi mor isin carcair, 1153] uair ro-eroslaic in coimdiu doirsi na cathrach isin óidche, & is ed 1154] atbert: ‘A Georgí, dena calma; ni ro-t-scíthaigther, uair atú-sa 1155] immalle frit. Toingim torum fen, & tar mh' aingliu, co na ra-ba 1156] remut etir martír nach a diaid bus amra i*n*dai; ar fódéma mor 1157] n-immnid ona díb rigaib sechtmogat fri re secht m-bliadna, & ni 1158] erchoitfit nách tódernam duit. Atbela fo thrí, & todúscab-sa fo thrí; 1159] isin cethramad bás ticub-sa chucat, & rega lium dochum chumsanta. 1160] Ní d**er**na tra imecla, ar atú-sa immalle fritt.’ O ro-s-bennach in 1161] coimdiu in tí Georgi, ro-*fh*resgab cona ainglib dochum nime. 1162] Georgí noem imorro ni tharustar oc ernaigthe co matain; & ba maith 1163] lais a menma, uair ro-artraig in coimdid dó. Isin matain iarna 1164] barach, atbert in forcongarthaid, co tuctha mog Dé asin carcair: 1165] is ed tra ro-ráid Georgi oc tidecht amach. ‘Deus in adi*u*torium 1166] meum intende; Domine, ad adiuvandum me festina.’ 1167] O ranic cusin forcongarthaid, is ed atbert fris: ‘Atai-siu --- p.74 1168] immaille fri*t* tigerna la h-Apaill; me-si *di*diu**, atu immalle rem 1169] tigerna Isu Crist, mac Dé bí, slaniccid in cheneóil doenna.’ Is 1170] and-sin forcongair in rig cróda, co tartá cet plag-bemend dara 1171] drúm, & cethracha dara thairr, & co ructa i carcair & cepp dara 1172] chosa. Ructha iar sin eipistil uad fon uli thal**main**: is ed-so bói 1173] innte: ‘[4](javascript:footNote('G206000/note004.html')) drúi co n-díchur eluda draidechta na Cristaige, 1174] ticed chucum-sa, & do-bér-sa dó ór & indmusa immda chena, & bid 1175] tanaise dam-sa he im flaithius.’ Erlegthar in epistil fon uli 1176] domun, co cuala tra aroile drái .i. Anataisius a ainm-side; do-dechaid 1177] cusin forcongraid, & is ed atbert in forcongraid fris co 1178] fháilti moir: ‘Cia mod fil latt do díchur eladan draidechta an 1179] fhir-sea?’ Atbert in drái .i. Anathaisius fris-sim for conair, tarb 1180] do thabairt illéna. O thuccad, canaid bricht ina chluais, co ro-scáil 1181] a n-díb blogu. Ro-s-fáiltnig in forcongraid dó-sin, & atbert fris: 1182] ‘Connice-so iar fhír cor dar cend eladan draidechta in fhir-si.’ 1183] Atbert in drái: ‘Tairis bicc, a forcongraid, & atíchera in adamra-sa.’ 1184] Is ann-sin ro-aentadaig doridise in tarb ro-scailed ann, & 1185] ingantaigit in popul gnímrada in druad. Ro-forcongart iar sin in 1186] rig Georgi noem do thabairt chuca, co n-epert fris: ‘A Gheorgí, 1187] is ardo dáig-siu conaitecht-su in drai-sea, co ro-laa-su assa 1188] draidecht-som, no cu ra-[5](javascript:footNote('G206000/note005.html'))-sum tu-sa.’ Georgí noem 1189] imorro, o 'tconnairc in fer, is ed atbert fris: ‘Dena co l-luath in 1190] ní connige do denum, uair atcíu-sa tu-sa co n-gébai {column 191b} foillechta in 1191] coimded chucut.’ Ro-gab tra Anathaisius érdig ina láim, & do-[ro]-gart 1192] anmunna na n-demna furri, & do-rat do Georgi co n-essib, & ni 1193] ro-s-erchoit dó. Atbert in drái: ‘Ata oen ní ocund do denum, & 1194] mina erchotir-si don ní-sin, cretfit do Christ crochdai.’ Ro-gab 1195] Anathais coilech lendai chuice, & do-ro-gart anmunna na n-démna ba 1196] tressi oldáti na tosig, & do-rat do Georgi co n-essib, & ni ro-erchoit 1197] dó. Is ann-sin do-ro-gart Anathais ó guth mor, co n-epert: 1198] ‘A Georgi, a lócharnn na fírinde, ar Christ crochda, ar mac n-Dé 1199] bíí, tanic do nemdaib dochumm thalman & ro-shaer in uli batar oc 1200] demun, saer m'anmain-sea & tabair dam comartha na Cristaidechta, 1201] co ro-airiller rochtain parrthais.’ O 'tconnairc tra in forcongraid 1202] an ní forcoemnacar ann, atbert Anathais do breith sechtar chathraig & 1203] a díchennad; Georgí tra do thabairt hi carcair, co ro-s-imráided 1204] indus no-malartfad he. Isin ló iarna barach, forcongair --- p.75 1205] in rig roth mor do thabairt chuca, & bera áithe & clóidbe de-fhoebracha 1206] do thabairt ina medon, & Georgi do chur índ. O thanic tra 1207] Georgí, & o 'tconnairc in roth, is ed ro-s-imraid oice, indus no-m-saerfaither 1208] o'n roth-sa, & is ed atbert, la cúmscugud a chind co 1209] n-aithrige de-sin: ‘Mairg det-siu, a Georgí, bat cúimnech ina 1210] h-amsire-si, in ro-crochad Crist eterna dá latrand; no-m-cluin-se 1211] anosa, a Dé dianaig do-m-shaerad ona galaraib filet as cech aird, 1212] uair is innut tairises m'animm.’ O ru-scaith do a ernaigthi, ro-laad 1213] isin roth, co ro-deglad a n-deich renda a chorp, & ro-fháid a 1214] spirut. Is he-so in cet bás dó. 1215] Is ann-sin conuarcaib in forcongraid a guth, co n-epert: ‘atithí-se, 1216] a uli rigu, co na fil Dia aile acht Apaill & Hercoil & Neptúin; it é 1217] érfhuirgit in nem, is treothu fhollamnaigit na rig & na cumachta a 1218] flaithiusa. Cáit hi ta Dia Georgi, Crist crochda ro-crochsat Iudeíí? 1219] & cid ar na toet dia shaerad dom lamaib-sea?’ Is ann-sin 1220] forcongair Datiánus cnamu Georgi nóib do thabairt hi cuthi, ar 1221] na ruccad oen dona Cristaigib ní dia ballaib & dia thaisib, & 1222] na ro-airmitnigitis iat. Dochuaid iar sin in forcongraid dochumm 1223] a phelati, & a rigu immalle fris, do thomailt. Timchillid in 1224] coimdiu in cuthi o níul, & forcoemnacair torann mor ann & talam-chumscugud. 1225] Is ann-sin do-dechaid Míchel archaingel, & tarustar 1226] for ur in chuthi, & tinolid cnámu Georgi noib a n-oen inud, cu 1227] ra-thodusaig in coimdiu in tí Georgi iar sin. [6](javascript:footNote('G206000/note006.html')) Georgi 1228] co n-acca in forcongraid, & co n-epert: ‘is e Georgi siut,’ ol 1229] se; ‘ni h-e imorro,’ ol foirend aile, ‘acht nech is casmail dó.’ 1230] Atbert tra mog Dé: ‘is me-si,’ ol se, Georgi; ‘is me ro-h-oirced 1231] uat-siu.’ O 'tchonnairc tra Anathais máigistir na míled co n-erracht 1232] Georgi, ro-creit do Christ cona uli múinntir, & do-riugart o 1233] guth mor: ‘A Georgí, a mog Dé, cretmit-ne cid sind do Christ.’ 1234] O 'tchuala tra in forcongraid sin, forcongraid a dichennad, & atbert 1235] luaide & iarn legtha do thabairt a n-gin Georgi: is amlaid forcoemnacair 1236] dó, amal bid usce fuar. Atbert beos, sesca cló rind-aith do 1237] sháthud ina chend; ro-laitea tra ass tria forcongrai in choimded, 1238] & ni frith nach locht isin cend noem. Atbert iarum a thocbail, & a 1239] chosa suas, & a chend sís, & clocha bá bragait, & [7](javascript:footNote('G206000/note007.html')) fói; acht 1240] ni ro-erchoit dó ní dib-sin. Forcongair iar sin fuath doim de uma 1241] do thabairt for-aird co m-beraib gera iairn for medon, & Georgi nóeb --- p.76 1242] do chur índ, co n-dernta men & luaith dia ballaib. Georgí noeb 1243] imorro dogníth atlugud buide do Dia, do-rat sonarti dó. Ro-artraig 1244] in coimde dó isin oidche ar cind, co n-epert fris: ‘Dena 1245] calma, na bíd uaman na himecla fort na todernum-sa, ar biat-sa 1246] imalle frit; uair ba marb aen fhecht {column 192a} & atrachtais; atbela in fecht 1247] tanaise, & dogen-sa do toduscad.’ O ru-s-bennach tra in coimdiu 1248] in tíí Georgi ro-*fh*resgab dochumm nime. In noeb Georgi 1249] imorro ni tharustar-side isin aóidche oc atlugud buide do Dia, 1250] uair ba fáilid lais fegad in choimded. O ro-shollsid [in laa] iarna 1251] barach, atbert *Datian* Georgi noem do thabairt chucai. O ro-s-dercc 1252] tra Magentius in rig for Georgi, is ed atbert: ‘A Georgi, a 1253] mog Dé, tabair dam in oen itge-si uait, & cretfet hi Crist.’ Atbert 1254] Georgi: ‘Apair a ni connige.’ ‘Atat cethri rig-shuide déc sund, 1255] do-ronta do chrannu toirthechu; dena co ro-fhrémaiget isin talmain, 1256] & co m-bet fo thorud is cubaid for cech ae cech ni dib.’ Ro-fhill 1257] Georgi gluine iarum fri re n-uaire, co ro-tuaislaicthe na cethri 1258] rig-shuide déc, & [8](javascript:footNote('G206000/note008.html')) na clara tirma, & do-ratsat a torad iarna 1259] cosmailius fen. Is ed iarum atbert Magenntius: ‘Gniam 1260] atlugud buide do Apaill & do Hercoil & don*a* uli dheeb, uair ro-artraig 1261] a m-brig & a cumachta isna crunda tirma-sa.’ Is ann-sin 1262] forcongair Georgi noem do chengul, & serr iairn do thabairt fora 1263] chend, & a thescad a n-díb bloga, co fhuided a spirut. Ba h-e-sin a 1264] bas tanaise do Georgi. Forcongair iarum in forcongraid, coire 1265] umaide do linad ho bii & ho luaide, & Georgi noem do thabairt 1266] ind: atracht a fhiuchad de cóic cubat déc. Atcós don ríg co 1267] ro-s-leg a fheoil & a chnamu amal usce. Forcongair in rig a ad-nocul 1268] cona choire, co na ruccad nech dona Cristaigib ni dia 1269] thaissib. Is ann-sin atbert in coimdiu de nim fria Michel archaingel: ‘ 1270] doirt in coire & techail in luaithread n-uli.’ Do-raitne 1271] sollsi mor ind-sin & do-ro-gart in coimdiu in tíí Georgi, & atracht a 1272] bas focetoir. 1273] Tanic isin cathraig iar sin, co m-boi oc forcetul; forcongair in 1274] rig a thabairt chuige. O thanic, is ed atbert: ‘Atai-siu imalle fri 1275] h-Apaill fri*t* dia fen, atu-sa imalle friam choimdiu, Isu Crist.’ 1276] Iarsna h-iib-sin, atbert in rig Tranquillus: ‘Ata sund,’ ol se, 1277] ‘comrair luadi chumdachtu o iurn, ni-s-fitir nech cia ro-hadnaiced 1278] innti; dia tódúsca-su in foirend-sin, cretfemít-ne deit.’ Atbert --- p.77 1279] mog Dé: ‘ro-fhetar-sa co n-dingne Dia orm-sa, & ni chretfe-su 1280] etir, acht ar-daig na foirne cretfit hi Crist, dogen-sa a ni connige-si. 1281] Ercid, a uli rigu, & tucaid a ni fogebthai isin adnocul eter chnamu 1282] & luaithred lib.’ Do-ronsat, & tucsat ina fhiadnaise. Fillis mog 1283] Dé a gluine iarum fri re dá uair, & do-s-gni ernaigthi. Tanic nel 1284] mor and la toraind & talum-chumscugud, & do-ráitne sollse & ruithniugud 1285] ádbul for luaithred na marb. O ru-scaith in ernaigthi, 1286] atbert mog Dé: ‘ercid i n-anmaim in choimded, Isu Crist, & 1287] tairissid forbar cossa!’ Is ann-sin atrachtsat cóiciur fer & noi 1288] mna, & tri noidin. O 'tconnairc in rig in ní-sin, do-ro-gart oen dib 1289] chuice, & ro-iarfacht dó: ‘cia h'ainm?’ ol se. ‘Iop,’ or se. 1290] Atbert in ríg: ‘cia fot atai sund?’ ‘fri ré cóic cét bliadan’, or 1291] se. Atbert in ríg: ‘inn é Crist no-adairtha’? ‘nocon é,’ or 1292] se, ‘ar ni ro-genir iar n-doendacht in tan-sin.’ ‘Cess, cid dia 1293] n-adairtha?’ ol se. ‘Na h-abair frim a rada, uair is nar liumm a 1294] aisnes; ár no-chredind Apaill comba tigerna dam; is e-sside in 1295] t-ídal dall amlabar & malartnaig in uli anmund; & is fora adrad 1296] tuccad dam-sa locc dorcha cumang, hi fhilet srotha tenntige & 1297] cruma nemmarbdai. Cluin-siu, a forcongraid, cipe cretius hi Crist 1298] abus, & scarus fri pecdai, {column 192b} berthar a n-inad n-óibind iarum.’ Atbert 1299] in forcongraid: ‘for baile atái, a dhuine!’ O 'tconnairc tra in 1300] t-íí ro-dúisced ann in n-í Georgi, is ed atbert: ‘A Georgí noem, 1301] a mog Dé, a locharn na fírinde, a redla taitnemach, no-t-guidimm 1302] co ro-airchise dimm & don uli atat imalle frim, co tarta dún comartha 1303] na Cristaidechta, co na dechsum isin lucc dorcha cetna.’ 1304] O 'tconnairc Georgi cretem in fhir-sea, benaid talum ó chois deis, & 1305] tanic topur co n-iumad datha ass, co ro-n-baiste focetoir i n-anmaimm 1306] athar & meic & spiruta nóim, conid ed atbert: ‘eirc com bendachtu!’ 1307] & ni ró-artraig iar sin. Atbert in ríg iar sin fria a thimtirigib: 1308] ‘Cuinchid mnai .i. fédb bocht, cus' na fil biad ina tig, & 1309] cenglaid in tíí Georgi oicce.’ O ranic Georgi tech na mná, atbert 1310] fria: ‘Tabair dam nach m-bec do bíud cu toirmelur he.’ Atbert 1311] in fhéadb fris: ‘A mog Dé, ni-s-fil biad lium-sa.’ Atbert Georgi: 1312] ‘cia dia dia n-ádrai?’ Ro-frecair in fhédb: ‘in dia mor 1313] Apaill & Hercoil ádraimm,’ ol si. Atbert Georgi: ‘cóir, cenco 1314] beth biad ocut.’ O 'tconnairc in ben a gnúis amal aingel, teit 1315] d'iarraid bíd do himmach. Dessid-sim tra colléicc i congbail in --- p.78 1316] tige, & ro-s-forbair in gabul cóic cubait déc uasin tig cona torad 1317] forri. Ticc aingel co sassad do cu tormail. O tanic in ben do-chumm 1318] a tige, atchi ní ba machtad le, .i. in gabul tirimm a beth 1319] fo blath trómm, & in méis lan do bíud. Sléchtais in ben focetoir, 1320] & guidis in tíí Georgi co ro-shlanaiged a mac dall bodar amlabar na 1321] cúmcad cor d*é* aice, comba nár a fhégad do neoch. O 'tconnairc 1322] Georgi hires na bannscáli, ro-s-gab a nóidin fora glún, co tuc a 1323] anail fóa rusc, & eroslaicced focetoir, & itconnairc ní. Atbert in 1324] ben iar sin: ‘A thigerna, eroslaicther a chluasa & slanaither a 1325] cossa.’ Atbert Georgi: ‘is alicc dam-sa a beith fon innus-*s*a 1326] gusin laithe-se faidfet he do *acallaim* Apaill.’ Is ann-sin forcongair 1327] in rig Georgi do thabairt isin pealait, & coindli do suigiudud foa 1328] leassaib & fo thoebu, & ro-lasastar a fheoil amal céir; & do-riugart o 1329] guth mor gusin coimdi, & ro-faid a spirut; & is e-sin in treas 1330] bass do. Atbert in rig, go ructha a mullach slebe, co n-etais biasta 1331] & ethaite he, na rucad nech dona Cristaigib ní de. 1332] O ra-suigiged amlaid-sin, do-roine in coimdiu guna aingliu, & 1333] do-riugart in tíí Georgi, & atbert: ‘A Georgi! a mog Dé! eirg as 1334] do shuan!’ Atracht Georgi focetoir. Dochuaid in coimde dochum 1335] nime. Tainicc tra Georgi co solam asin t-sleib, & do-riugart a 1336] n-diaid na miled. O 'tconncatar na milid e, ro-slechtsat fo chossaib & 1337] atbertsat: ‘A Geoirgi! a mo*d* Dé! tabair dún comartha na Cristaidechta!’ 1338] Georgi noem imorro benaid in talum o chois deis, & 1339] tanic topar usce bíí ass, co ru-m-baist he, & dochuatar immalle isin 1340] cathraig, co n-epertsat frisin rig: ‘Atái-se immalle fri h-Apaill, 1341] fri*t* dee fesin; sinde tra immalle frisin coimdiu, Isu Crist.’ Atbert 1342] in rig fria Georgi noeb: ‘Ar Apaill & ar Dhean & ar máthair na 1343] n-dee comchetfan dam.’ Atbert Georgi: ‘dodén do thoil.’ Is 1344] and-sin ro-fhailtnig in rig, & pócaid a chend; Georgi noeb imorro, 1345] ni ro-s-léc a chend do phócad, acht ba h-ed atbert: ‘iarsinni 1346] do-gén-sa edpairt dona deeb, pócaid mo chend, & regut isin carcair, 1347] co ru-édrur dot deeb-siu.’ Atbert in rig: ‘niba hamlaid 1348] bias, acht rega isin pelait dochum mo rigna-sa .i. co h-Alxandria, 1349] & cúmsanfa and.’ O dochoid tra Georgi noeb isin pelait, fillid a 1350] glúine, & do-róine ernaigthi co matain cen anad. O do-raitne 1351] iarum in láa iarna barach, forcongair in rig Georgi do thecht i 1352] tempul Apaill. Atbert Georgi fri*s*-sium: ‘tinoil in uli phopul --- p.79 1353] & sac{column 193a}artu na n-dee a n-oen inud, co nu-s-acatar me-si oc edpart do 1354] Apaill & dona deeb ar-chena.’ O thanic tra cách uli, tanic in 1355] bannscál, is a mac no-s-ícc Georgi don daille, & sí oc scailed a fuilt, 1356] oc dluide a h-édaig, & a mac lee. Do-riucar-si o guth mor, co n-epert: 1357] ‘Mairc deit, a Georgi noeb, techt i tempull Apaill do edpart do! 1358] Tu ro-n-dúsaig na marbu, ro-iccais clamu & dallu & cech n-aincess 1359] ol-chena, do-rónais na crandu tirma corba toirthech, ro-línais mo 1360] meis o cech maith.’ Do-riugart tra Georgi in bannscal chucai co 1361] n-epert fria: ‘Tabair sís a nóidin for lár.’ Tuccad chuca a 1362] nóidiu, & atbert fris: ‘forcongraimm fort,’ ol Georgi, ‘i n-anmaimm 1363] Ísu Crist, ergi!’ Atracht focetoir co ro-s-imdig, & do-ratad erlabra 1364] & esdecht dó. Téit iarum co fer n-De, & sléchtais do, la pócad a 1365] choss. Is ed *di*diu** atbert Georgi fris: ‘Atberim frit, a gilla bicc, 1366] éirc i tempul na pagán & raid fri h-Apaill, ‘tair co l-luath asin 1367] lucc atái! *Ata mog dé G*eorgi* noeb icot g*hair*m*’’ Teit iar sin in gilla becc isin tempul, & is ed at-bert: 1368] ‘Atberim frit, a hidail daill amlabair cen guth cen lamu 1369] cen cossa, a malartnaig na n-anmund, creit anosa ata mog Dé 1370] icot gairm.’ Do-dechaid cen fhuirech in t-ídal, & is ed at-bert: 1371] ‘A Ísu Nasardu, ro-thairrngis in uli chucat, do-rígnis 1372] do fhlaithius conad etargnaid do cách, do-ratais a nóidin do nach 1373] slán acht dí leth-bliadain im agaid-sea.’ Tarrustar iar sin fó 1374] chossa Georgi, conid ed atbert Georgi fris: ‘In tu-sa dee 1375] na págan?’ Ro-s-frecart an t-ídal: ‘Nach fetar-su is mé?’ 1376] Atbert G.: ‘Ni fhetar-sa tu-sa,’ ol se. Atbert an t-ídal: ‘Dar 1377] Dia fil a nim, & darin uli dul fhollamnaiges, dia m-beth mo 1378] chumachtu fort, no-t-malartfaind innosa.’ Atbert G.: ‘A malart 1379] na Cristaige, regai i fhudómna talman, & biaid índ co l-lathi in 1380] fhuigill.’ Georgi tra ro-s-ben o choiss in talmain, & ro-eroslaic hi, 1381] & ro-laad in t-ídal hi fhudomnaib talman, bail hi ta a athair .i. 1382] diabul. O forcoemnacair mor nuall na n-gennte conice nem ar coscrad 1383] an ídail, & na Cristaige forin coscar ruc Dia & Georgi, atbert 1384] in forcongraid fria mog De: ‘A chined mallachtnach, a chenel 1385] soeb! atbert sib do-génta edpart dona deeb; acht chena ro-fhoidis 1386] iat hi fhudomain talman, & is alicc lat mo chor-sa fen índ.’ Teit 1387] iarum ina pelait coa rigain, co h-Alxandria, conid ed atbert 1388] fria: ‘Rucc ar n-anmain asaind Georgi, do chenel na Cristaige.’ 1389] Atbert in rigan Alxandria: ‘Coiste frim, a fhorcongraid; is cumcachtach --- p.80 1390] Dia Georgi, & at mora a gnimruda; malartfaid do rígi & do 1391] fhlaithus umat.’ Fergaither in forcongraid, & is ed atbert: 1392] ‘Mairc dam-sa, a Alxandria, in ní do-rala det-siu, beth oc taccra de 1393] chind Georgi, uair atchiu co sonartnaiget droch-gnimradai Georgi 1394] innut.’ Is ann-sin ro-gab a l-láim, & do-s-rat dia thimthirigib; & 1395] forcongraid a tócbail a l-los a fuilt, & a corp do nochtad & a tuarcain 1396] o shondaib comtís léir a cnámu. Ni chuala nech a guth-som 1397] de-sin; acht do-rat a ruscu co neam, & atbert fri Georgi: ‘A 1398] mog Dé, dena guide in choimded erumm, uair atú isna pianaib{column 193b} 1399] moru-sa!’ Do-roine Georgi ernaigthi, & ro-forcan; & dochoid fo 1400] buaid marttra hi quart decimm Kalaind Mái, iarsna gnimu mora-sa. 1401] Ro-raid in forcongraid fri Georgi noeb: ‘Uair ro-malartais 1402] in rigan, is ed triallaid ar malairt fén.’ Is ann-sin atbertsat in uli 1403] rig: ‘Coiste frind, a fhorcongraid! Georgi, do chenel na Cristaige, 1404] nach adrann, & nach cluin ar n-dee-ni, — atberam- ne a dichendad o 1405] chloideb.’ O ro-s-gab tra Georgi breth ina marttra on for- congraid, 1406] teit do chomallad a duthrachta; & o ro-siacht i n-dorus iarnaige, 1407] a chos amuig & aroli i taig, atbert frisna feol- denmaigib: 1408] ‘[9](javascript:footNote('G206000/note009.html')) bicc, co n-dernar ernaigthe. Atu-sa secht m- bliadna icom 1409] mess ona dib rigu sechtmogat-sa: no-t-guidim tra co ro- léci dam oen 1410] uair i n-ernaigthe.’ O ru-s-feg dochumm nime, is ed atbert: ‘A 1411] Dé uli-chumachtaig, is tu ro-fhóid in tenid thall for Helíi faid, co ro-fhorb 1412] na tri cóicait, — a mo choimde, a Ísu Crist, tained tene do 1413] nim, & forbanad Datian cusin uli rig atat imalle fris!’ Tanic 1414] focetoir co ru-s-malart uli, & ba he a l-lín, cóic mile. Ro-siacht tra 1415] Georgi cu l-luc in dichennta, & atbert frisna feol- denmaidib: ‘Tairissid 1416] beos, co ro-guider arna h-aiib ro-chretset anallana, & cretfit 1417] iarum hi Crist; uair sanntaigit anmunna in popuil roind m' etaig 1418] aterra, & is doig ni fholartnaigend mo chorp & m'etach don 1419] phopul.’ Is and-sin tuarcaib Georgi noeb a ruscu co nem, *[10](javascript:footNote('G206000/note010.html'))* iss 1420] ed atbert: ‘A mo choimdiu, a Dé nime & talman, tabair dam 1421] an itge-si: cech oen ata i fhiadnaise mo chesta, co ro-chretit 1422] det-siu, a shlaníccid in domain; & cech oen las- nad ail inhócbail 1423] & onáir do thaissib mo chuirp, tabair doib a n- accobar, a mo 1424] choimdiu! Tabair dam beos, co nu-s-fortachtaige da cech oen 1425] bus cuimnech dot mhog-sa, Georgi, i n-amsir a chestai, cid slanti 1426] chuirp no anma conesat, tabair dóib! uair ro-fhetar-sa at aiprisce --- p.81 1427] na dóine.’ O ro-forbad an ernaigthi, atbertsat cách uli, ‘Amen.’ 1428] Atbert in coimdiu asin *n*íul ris: ‘A Georgí, a Georgí, a mog 1429] Dé, tair hi fhlaith m' athar! Atgillim torumm fen, secip 1430] erfhoemus brothairne dot étach, no do-gné eclais hit anmaimm, & 1431] [11](javascript:footNote('G206000/note011.html')) 1432] dib-línib, ro-s-cluineb-sa in ni-sin.’ Tarrustar in coim- diu isin 1433] imacallam fria Georgi. Atbert Georgi dona feol-denmaigib: 1434] ‘Tait & comallid in ni ro-fúired dib.’ O ro-fhill gluine mog 1435] Dé oc slechtain, dichenntar samlaid, & tanic usce & loimm asa 1436] churp. In cethramad bás do Georgi noeb in-sin. Tanic sollsi & 1437] fleochad mor ann, co na coemnacar in talam a fulang, & co na 1438] coemnacar nech fegad na sollsi tanic im chorp Georgi nóib. 1439] Ro-fhorbustar tra Georgi noeb a martra i n-ocht Kalaind Mái, 1440] & i n-óin dídin, co fhoisitiu don choim- diu. Noi cét tra for tri 1441] míle cretset do Christ tria procept Georgi noib. Atat *di*diu** a 1442] thaisiu co n-anoir & airmitin hi sund. Cidat mora a anoir 1443] colléic, bid mou i l-lo bratha, in tan taitnigfes amal grein, i 1444] n-oentaid noeb & fhíren in domain, i n-oentaid noi n-grád nime 1445] na tairmdechatar; isin oentaid is uaisliu cech oentaid, i n- oentaid 1446] na trinóti, athar & meic & spiruta noim. Alme trocaire De tria 1447] h-impide Georgi; ro-h-isumm uli, ro-s-airillem, ro-s-aittrebam, in 1448] saecula saeculorum, amen. Finit. Amen. {column 34a}CÉSAD *SEPAIN* incipit. ----------------------------------- 1449] ‘In mundo presúram habe*bi*tis, sed confidite, quia ego uici mundum.’ 1450] cumair m-briathar-so, ic tairchetul in ingrema & na dóonmige 1451] fodémtais a apstail & a descipuil & in iressaig ar-chena for ainm n-Dé, 1452] ocus ica nertad cor-chlotís domun & demun, amal ro-cloe-sium; 1453] dicens, ‘in mundo pressuram habetis’ *s*ed* *con*f*i*d*ite* q*uia** e. u. m. 1454] Ioin mac Zepedeíí brunn-dalta Ísu, comarba na h-ógi, in cethramad --- p.82 1455] fer ro-scrib in soscela coimdetta, in dara apstal déc i n-urd 1456] apstal, is e ro-scrib in coibige-sea i curp shoscela, cor-fácaib i 1457] cúimne lasin eclais, co n-apair for slicht a magistrech Ísu ‘in mundo, 1458] *.p-. h. s.*con*.q*uia*. e. u. m.*’ Curauit prius magister futura discipulis bella praedicere, ut minus 1459] haec eos uenientia possent turbare; solent enim leuius ferri aduersa quae 1460] praesciuntur quam quae sito ex insperato superueneirint. Magna enim 1461] consolatio discipulorum est reminisci praedicta esse a magistro quae pasuri 1462] essent, et eundem se scire habere adiutorem et remuneratorem pro cuius 1463] nomine talia essent pasuri. Considerandum etiam nobis Christum sequi 1464] uolentibus, quia Christus non mundi prosperitatem non honorem vel 1465] gloriam saecularem sociis suis promisit, sed afflictionem et persecutionem 1466] atque presuram, dicens ‘in mundo *.p. h.*.’ De qua pressura alibi ad discipulos 1467] ait: ‘tunc tradent uos in tribulationem et occident uos;’ sed ostensa 1468] tribulationum magnitudine, *ne* in desperationem incede*re*mus, addidit 1469] et consolationem, dicens, ‘sed confidite quia ego uici mundum;’ quasi 1470] dixisset, ‘dum ego uici et uos uictores esse poteritis;’ non enim Christus 1471] in se solummodo sed etiam in membris suis uicit mundum. 1472] Sochaide tra do noemaib & do fírenu ro-comailset in forcetul-sa 1473] .i. ro-chloeset in doman & demun fo indshamail Crist, ro-fodamair 1474] ingreim & martrai arin coimdid, amal ro-fodamair in martir uasal 1475] oirmitnech dia ta lith & foraithmet i n-ecmung na rea-se & ina 1476] aimsire-si .i. Sanctus *Zepan*us** Noui Testamenti protomartir. Is and 1477] iarum airmitnigit na Cristaige lith & foraithmet in martiri-sea i sept 1478] Kalaind Enair ar-ai lathi mis grene &rl. Atfet iarum Lucas suiscelaig 1479] ní do chesad & do chumluing in martir uasail-sea, amal fo-ró-damair 1480] o Iúdaidib amirsechaib, ar ires Crist, dicens:— [here follows 1481] Acts, vi. 8—viii. 2 in Latin, v. Appendix] . 1482] {column/line 34b 34}Cesad *Z*ephain insin [anuas]: do fáillsiugud a chuirp-so sis; 1483] amal ro-faillsig in coimdiu di-aroli fir noem, co n-epert: 1484] ‘ego sum Lucianus servus Christi, prespiter et eclesiae Dei.’ Isind 1485] eclais-sin ata Gómáliegis in fích .i. Capagarmali, i comfochraib 1486] do Ierusalem. ‘Is accobar lium,’ or Lucian, ‘co ro-indiser duib in ní --- p.83 1487] ro-faillsig Dia dam im dála chuirp *Z*epháin fechtnaig in cet martír 1488] inna nu-fhiadnaise. Do-m-ralai tra i n-araile aidche isind eclais, i 1489] cumsanud formo dergud; do-rochair extais menman form, & it-connarcc 1490] isin tress uair ina óidche senoir mor liath coem, ulcha 1491] immlebur fair, étach taitnemach imbi, cross ordai im eochair a 1492] bruitt, flesc co n-ór ina laim, ialla-crand ordai imbi; no-imthiged 1493] im fiadnaise, & ba cunntabairt lemm inn ó Dia no inn o diabul 1494] ro-bói-sium. Ro-imraidius *di*diu** i*m* menmain .i. ‘mas ó Dia ata in 1495] duine-sea, no-m-gairfe fo thri om anmuimm fodéin: mad oen 1496] fecht tra no-m-gairfea, ni fhrecer-sa dó’. Tanic iar sin, & tarrustar 1497] for mo laim n-deis, & do-rat béim don fhleisc orda boi ina láim 1498] dam, & do-ro-gart nomen meum fo thri,dicens‘Lucian,’ ter. Ro-*fh*recrus-*s*a 1499] dó & iss ed ro-raidius friss, .i. ‘cid is ail duit, a 1500] thigerna?’ et dixit mihi: ‘Erig isin cathraig, & apair fri h-escop 1501] Ierusalem .i. fri h-Eoin, ‘cia h-airet bemit isin adnocul-sa? uair is 1502] i n-aimsir Eoin is techta ar foillsiugud, fuaslaiced tra foirnn & aircisfid 1503] in coimdiu don chined doenna forainde. Ni namá atberim-si erom 1504] fén, acht atberim ar-dáig na foirni nóime ataut imaille frim; uair 1505] dlegat onoir & oirmitiu mor doib: is deróil tra in bali & in t-inad 1506] hi taum.’’ Is ed ro-raidius-*s*a fén: ‘Cia thu-sa, a thigerna, & 1507] citné dóine atat immalle fritt?’ Atbert-som frim-sa: ‘Me-ssi 1508] Galmahél, aitte Póil apstail; & ro-forcanus recht i n-Ierusalem. Ata 1509] imorro i n-airthiur in adnocuil immalle frim mo thigerna .i. 1510] *Z*ephan mairtír; is e ro-s-clochsat Iudaide i n-Ierusalem, for iris & 1511] cretem Crist; & boi i n-dorus na cathrach cen ádnocul laa co 1512] n-aidche, co n-estais biasta & ethaite he, acht ni ro-s-corb nách 1513] n-anmanda he tria rath Dé hi-sseom. Me-si imorro Gamalahel, 1514] ro-boi foite dam imalle fris, uair rop ail dam co ro-thechtaind 1515] fochraicc immalle fri *Z*ephan martír. Ro-thinoiliu*s*-sa isin 1516] oidche ina h-uli firu nóema, & in uli iressechu batar i n-Ierusalem, & 1517] ro-gressus co h-inclethi, & atbertus friu:{column 35a} ‘imorchurid corp *Z*epain 1518] fechtnaig [no infedaig] im thir-sea; & is e ainm in tíre-sin ‘Uilla 1519] Gamaliélis,’ fích comfocus sin do Ierusalem; & cainid he fri re cethrachat 1520] lathi isin inud-sin, & suidigid im adnocul-sa [he], & cip ed 1521] ní rista a less dobér-sa duib for cháiniud *Z*epain.’ Da-ronsat amal 1522] atbert-sa friu. Ata *di*diu** Neccodim isin adnocul-sa immo chassaib 1523] Stephanus Martir; is e thanic isin aidche co h-Isu, cu ro-forcan Isu --- p.84 1524] dicens, ‘nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto, non potest intrare 1525] in regnum celorum.’ Ro-baist Petur & Eoin he focetoir: imraidset 1526] Iúdaide iarum a marbad Necodim, acht ro-fhetatar a chairdess 1527] frim-sa; ni ro-marbsat etir he, acht ro-laiset asa airechus,& ro-s-ind-arpsat 1528] asin cathraig iarna sroigled; & rucsat a indmas uad. Me-si 1529] Gamalél, ro-lesaiges & ro-s-ailius in tí Necodim co lathi a bais, & ro-adnaices 1530] he fo chassaib *Z*ephain nóim martír; & is e-[sin] *tra* in tress nóem 1531] fil imalle frim-sa isin adnocul. Abbibus, mo mac inmain, is e ro-creit 1532] do Christ imalle frim-sa; atbath iarum & ro-adnacus-*s*a he i 1533] n-uachtur m'adnocuil fén. Is and-side ro-m-adnaiced-sa fen iar-tain. 1534] Ro-h-adnaiced imorro mo shétig .i. Etínai a h-ainm, & mo prímgeni, 1535] Sedína a ainm-side, i n-aroli fích; uair na ro-chretset do Christ.’ 1536] ‘Ro-iarfaiges-*s*a,’ ar Lucian: ‘cait hi cuindigfem ata-bar-cóm-naicc?’ 1537] Atbert Gamalél ‘na-n-cuinchid isin tír comfhochraib dom 1538] fhích-sa, & is é ainm in tíre-sin .i. tír fher n-Dé, no tír ina fer 1539] cathach.’ Iarsinni atbert Gamalel na briathra-sa, ni-s-fhacca he 1540] iarum. Atrachtus-*s*a suas iar sin, ar Lucian, iarsin táidbsin-sin, & 1541] ro-guidius in cóimdiu; is ed atbertus: ‘a mo chóimdiu, a Ísu Crist, 1542] mas o Dia ata in fhís-*s*ea, & minap togoethad diabuil, guidimm 1543] in coimdid cor-dam-fall[sige] fo thri [dam].’ Ro-áinius iarum, & 1544] ro-m-etarscarus o dáinib, & nir-chaithes araill acht arán & usce & 1545] saland, amal gnathaigit fri ré in chorgais. Tanic Gamalel doridisi 1546] iar secht lathib isind ecosc cetna, amal tanic for tús, & isin uair 1547] cetna na h-áidche, & iss ed atbert frim: ‘Cid ar na dechadais 1548] co h-Eoin, amal atbert-sa frit?’ Ro-frecrus-*s*a dó-som, & atrubart 1549] friss: ‘Rob ecal lium, a thigerna, mo thogaethad ó diabul isin 1550] cetna fís, & ní cunntaburtach do aisneis; conid aire-sin ro-guides 1551] in coimdid fo tri, mas ó Dia ro-t-fáided.’ Atbert Gamalél: 1552] ‘Costi frim, a escuip! ro-chuntabartaig-siu it menmain, dicens, cia 1553] bogabur-sa curpu na noem i n-oen lucc, cindus conniciub a n-deliugud?’ 1554] Atrubart-sa fris-sium: ‘Is fír a thigerna, in ní atberi: ba 1555] cuntabairt lem-sa sin.’ Atbert-som frim-sa: ‘Ni a n-oen inud isin 1556] adnocul ataum; uair ata *Z*ephan tra i n-óirthiur in adnocuil, & 1557] Necodim ina medon, me-ssi imorro & mo mac Habbibus ataum i 1558] n-uachtur in ádnocuil.’ Iarsinní atbert Gamalael na briathra-sa, 1559] teit uaimm fócetoir. Ro-gnius-*s*a tra atlugud budi do Dia, & 1560] ro-áinius fon indus cetna doridisi secht laa na sechtmaine. Iar --- p.85 1561] forba na secht laa tanic Gamalél, & ro-fergaig frim cu m-mór, 1562] dicens: ‘cid ar na dechadais cu h-Eoin escop, co n-indiste dó in 1563] ní ro-foillsiges-sa duit? Creit seo in ni atbér-sa fritt .i. mina 1564] dechais & mina indisea do Ióin nóem, fodéma ní nach dóig latt.’ 1565] Atbert-sa: ‘regut, a thigerna.’ Dochuadus iarna barach co 1566] r-indisus do Ioin in uli-sea. Ro-chi imorro Ioin ar fálti, & 1567] atbert: ‘is bennachdu in coimdid Ísu Crist ro-fhaillsig duit-siu 1568] in mirbuil-sea.’ Atbert Eoin frim-sa: ‘Eirgg & cuindig in du 1569] i tatt cuirp na noem; & iarsindi fogéba, fói nech chucam-sa co 1570] n-digius-*s*a it comdail.’ Tégim-si iarum, & ro-tímchellus [in] 1571] tír, & fuarus duma cloch dóig leam is ann batar cuirp na noem; 1572] [& tancatar iarna barach aittrebthaigi in feraind co ro-chlaidset 1573] immalli frim in duma-sin]. Tanic Gamalél isin óidche iar 1574] cind co 'raile manach, Nicetius a ainm, & atbert friss: ‘Eirgg & 1575] abair fri Lucian escop na cuinchet isin luc-sa, uair ni h-ann 1576] atam, acht ro-suidiged in duma-sa i forciull ar cainte o dainib; 1577] acht cuinched-som sind i tír na fer trén.’ Tanic imorro chucaind 1578] isin matin iarna barach in manach Nicetius, & itcúaid dun in ní 1579] itconnairc. O ru-s-clos-*s*a sin, atlaigim fri Dia ar forclid aile 1580] imalle frind ic foillsiugud [na] noem [corp-sin]. Dochuamar iar sin isin 1581] tír, & ro-s-claidsium in talmain, & fuarumar cloich ind, & na hanmund-sa 1582] i scríbend indte .i. *Z*epanus seruus Dei, Nicodémus, et Gamaliél 1583] et Abbibus, & fuarumar iarum {column 35b} tri luccai tra isin adnocul, amal it-cuadamar .i. 1584] *Z*ephanus isin cetna lucc, Necodimm isin tánaise, 1585] Gamaliél & a mac isin tress lucc. Ro-fáidius-*s*a techta co Ióin 1586] escop Ierusalem, & tanic im cómdáil co n-escopu & braithri imda 1587] lais.’ 1588] ‘In tan tucsam corp *Z*ephain as*in* inad i m-bói, do-rala talam-chumscugud 1589] mor ann; & tanic bolad direccra de asin adnocul, co 1590] ro-lín in uli inud i m-bamar. Rob ailgen tra in m-bolad-sin: is e a 1591] met ón, cumba dóig lind is i n-oibindus parrduis ro-bamar. Ro-phócsumar 1592] ind-sin curpu na noem co n-onoir moir & oirmitin. 1593] Tancatar popul dirime *as cech* aird, & oes cecha tédma eturru, & 1594] ro-h-íctha uli i n-oen uair ind-sin, tri*ar* ar sechtmogat; ar con-uarcaib 1595] Ióin escop Ierusalem cona popul corp *Z*epháin nóim, & rucsat leo 1596] he i n-Ierusalem co psalmu & immnaib & molta imda ile do Dia & 1597] don choimdid na n-dula. Isin aimsir-sin boi plag thirmatad i --- p.86 1598] n-Ierusalem co tanic fleochad and-sin, co ro-molsat in uli in ti 1599] *Z*ephan; uair is fair a aenur tanic in usce-sin. Ro-lessaiged tra 1600] corp Stephain co n-onoir & oirmitiu; & cid mor a onoir colleicc, bid 1601] mou a onoir i n-dail bratha, in tan taitnigfes amal gréin hi nim, 1602] i n-oentaid noi n-grád nime na tairmdeochatar, is i n-oentaid is 1603] uaisle cech oentaid .i. i n-oentaid na noem trinoti uasli airmitnige, 1604] athar & meic & spiruta noim. Alem trócaire Dé uli-chumachtaig 1605] tria impide *Z*ephain noem martir, co risam uli isin oentaid-sin: 1606] ro-ss-airillem, ro-s-aitrebam in saecula saeculorum. Amen.’ ### {column/line 172b 41}PAIS PETAIR ocus PÓIL in-so. 1607] Beati *qui* persecutionem patiuntur propter iustitiam quoniam ip*s*orum 1608] est regnum celorum. .i. is conaich in t-íí fuilnges martra & ingreim 1609] arin flaith némdai, uair is leo fén in flaithemnus némdai. Tathcrithid 1610] in cineda doenna, Ísu Crist mac Dé bíí, is e ro-raid na briathra-sa, 1611] do nertad a apstal & a descipul & lochta na h-eclaisi ár-chena, fri 1612] fulang fochaide & ingrema isin bith frecnairc arin coimdid na 1613] n-dúla, ar in mor fochraicc ro-s-ta de .i. flaith nime. Matha imorro 1614] mac Alphe ro-scrib in faisne*s*-si for slicht a máigistrech, Ísu Crist, 1615] co n-apair sunn:beati qui persecutionem patiuntur propter .i. is as 1616] fhásas in faisne*s*-sea don ní ro-raid remi, vuidens autem Iesus turbás, 1617] ascendit in montem, et cum sediset, acceserunt ad *d*ominu*m* discipuli eius, et 1618] aperiens os suum dixit, beati pauperes spiritu quia ipsorum est regnum 1619] celorum; ocus ro-pritcha Ísu na biaiti aile iar n-urd cusin ochtmad 1620] m-biait .i. co biait in ingrema. Sochaide iarum i petarlaic & i nua-fiadnaise 1621] ro-fhódmatar ingreim la martra arin flaith nemdai. 1622] Ro-fódmustar cetus Abél mac Adaim cet firén o Cháin míscadach. 1623] Ro-fódmustar Samsón o Felestinib. Ro-fódmustar Eoin Bauptaist 1624] o Iruath. Ro-fódmustar *Z*efán on sínagoig Iúdaide. Ro-fódmustar 1625] Ísu Crist fesin croich & césad o *[12](javascript:footNote('G206000/note012.html'))* amirsechaib is n-Ierusalem. 1626] Is fon indus-sin tra ro-fódmatar ingreim & martra arin 1627] flaithius suthain na da apstal uasli airmitnecha, dia ta líth & 1628] foraithmet i n-ecmong na ree-sea & na h-amsire .i. sanctus Petrus et --- p.87 1629] sanctus Paulus apostoli. Is ann-sin tra airmitnigit na Cristaigi lith 1630] & foraithmet na da noem apstal-sa; itat Kalaind Iúil ar-ái lathi mís 1631] grene, isin lathi-sea indíu ar-ai lathi sechtmaine isin bliadain 1632] hi tam. 1633] Atfiadar iarum ní dia ceniul & dia miltnidecht isin bith frecnairc. 1634] Petar cetus, mac Eoin he do lucht Galalee .i. Abzadia 1635] ainm na cathrach dia rabi in sainrud, brathair Andrias apstail; 1636] ainm do {column 173a} Caifás .i. capitalis .i. cenna, uair ba **h*-airci*n*dec*h*, ba cend* 1637] na n-apstal he. Is ris ro-raid Dia fessin, Símon Bar-ióne .i. a meic 1638] in cholaim .i. a meic in spiruta noim. Is e-so oegaire in chinedu 1639] doenna; is e *ind ail* forsa fothaigend in eclais, is e eochair na 1640] flatha némdai; is e apstal is moo do-rat grád & seirc don choimdid; 1641] is e ro-imdig cosaib tirmaib darsin muir; is e ro-tódúisc in fédba 1642] a bás; is e ro-s-damain o breithir namá Annaniam & Sabirra; is e 1643] ro-pritchastar soscela i n-Galait, i Point, i Capadóic, i m-Bethain, 1644] i n-Assia, i n-Etáil. Iarsinní ro-fothaid *eclais i* n-Antuaid, do-dechaid 1645] do cathugud fri Símon drúid co Róim, in dara bliadain 1646] flaithiusa Clauit Césair. Cóic bliadna fichet do ina escop, conid 1647] iar sin do-dechaid fri croich & césad ó Neir Césair isin Róim. 1648] Pól apstal imorro, do treib Benamín do; in Tarso Cecile ro-genir, 1649] fo chosaib Gamaliél .i. sai rechta ro-alt, for sét na Damaisci do-ro-grad 1650] dochum n-ersi & cretmi. [Is e forcetlaid na n-génti]; is e comorba 1651] Crist i n-ecna; is e ro-pritcustar soscela don uli domun acht bec, & 1652] is imalle fris ticfat i n-dáil brátha; is e is mó do-soethraig dona h-ulib 1653] apstalaib; is e ro-tuairced fó thri o fleisc; is e ro-clochad oen 1654] fhecht; is e fo-ro-erlangair in noe-combádad fó thri. Cia conn-ic tra 1655] a áirem a shóethar & a frithaire, & cecha docúmla ár-chena? .i. hi 1656] n-ítaid, i n-gorta, i tróigi, i nochtai; fo-ro-damair mor n-ingreim ona 1657] bráthrib ar-medon, & fo-ro-damair inntledai dianechtair .i. 1658] carcracha & cúibrigi & cosáite cechlathide & tómaithme báis co 1659] menic; fo-ro-damair tra guasachtu for muir & tír o latrandaib 1660] & ó cheniul fén. Ro-boi *di*diu** laa co n-óidche i n-noe-combádud i 1661] fhúdomain mara; is e ro-pritcustar soscela cen lóg; is é no-meiled 1662] lóg soethar a lám; is e ba duthrachtach & ba trocar imna 1663] h-ulib dóinib; is fair boi sním lá dethitiu na n-uli n-eclaise. 1664] [13](javascript:footNote('G206000/note013.html')) --- p.88 1666] Pol [.i. a heris & a creteam]? Is e do-rat a forcetul cúbaid do 1667] cách, .i. forcetul sain dona tigernaib & dona mogadaib, forcetul 1668] sain dona h-airchindechu & dona fómamaigechu, forcetul sain 1669] dona feraib & dona mnáib, forcetul sain dona lánómnaib & dona 1670] h-ógaib, forcetul sain dona h-ecnaidib & dona h-anecnaidib, forcetul 1671] sain don aes rechta & do génntib, forcetul sain don eclais & do 1672] lucht in t-soegail. Is e dúthracair a malairt fén forna bráthrib 1673] comtís slana i n-Dia. Ropo crochda in domun dó, & ro-crochar-som 1674] don domun; is e ro-mid ar nefní na h-uli, ar mét serci Crist 1675] occe; is e ruccad cusin tres nem, do fégad rúine & derrite Dé; is e 1676] ro-ráid fria desciplu i comfhacus a chesta:certamen bonum certaui, 1677] cursum consummaui, fidem seruáui; de cetero reposita est mihi coróna 1678] iustitie quam mihi Deus in illa die iustus iudex redet. Ro-cúibriged tra 1679] in tíí Pól fa-deóid, & ro-sroigled o *[14](javascript:footNote('G206000/note014.html'))* i n-Ierusalem, & ruccad 1680] cu Róim ina cúibrech dia taiselbad do Neir Césair, amal atfét sin 1681] Marcellus descipul na n-apstal. Iarsinni tra do-dechaid Pól co 1682] Róim, tancatar na h-Iúdaide chuca, & is ed ro-raidset fris: ‘Ar 1683] n-ires-ne in ro-génar-su, dítin & tacair dara cend, ol siat; uair 1684] nocon fhíren det-siu co r*ó*-fásaigi ires na n-Iúdaide, & tu fen 1685] do *Iúdib*. In tan tra atchithera-su Petar, tair ina agaid; is e 1686] ro-lá dar cend ar forcetul-ne .i. sapoit & nú-esca & imdibe, &c.’ Atbert 1687] Pól: ‘Ercid & indissid do [15](javascript:footNote('G206000/note015.html')) comanacatar dún, & dia pritcha-sum 1688] forcetul nua, cloifet-su he inbar fhiadnaise-si; mad forcetul 1689] imorro ro-daingniged o thestemnaib o lebraib na n-Ébraide do-gné, 1690] is ed is coir dún uli umaloit [do], & comchetfaid fris.’ O ro-ráid Pol 1691] na briathra-sa co tuilled, {column 173b} dochotar na h-Iudaide co Petar, & ro-raid-set 1692] fris: ‘do-dechaid Pól ó Iudaidib, & no-t-aitchenn-sa co tís 1693] chucai; ar [16](javascript:footNote('G206000/note016.html')) leo e-sium ille i cúibrech, & ní chomarlécet 1694] nach leth atcobair, co roa co Césair.’ O ro-chuala Petar sin, ro-fháltnig 1695] co mor, & do-dechaid cen fuirech chuca. O 'tconnairc 1696] cách díb a céli, ro-chíset ar fálti, & ro-dáilset déra immda, & láma cáich 1697] dib dar brágait a céli. Atcuaid iar sin Pól do Petar cecha ro-cesair 1698] oc tidecht; atcuaid tra Petar do-sum cecha fo-r-damair ó Shímón 1699] drúid. Dochóid ass Petar la fescor, [.i. dered lái], & o ro-shóllsig 1700] in laa ara barach, do-dechaid Petar dorithisi, & fuair sochaidi 1701] moir fora chind, i n-dorus in tigi i m-boi Pól. Do-rala tra in 1702] tan-sin cosnum mor & fuasnad iter Iúdaide & génnti; ar is ed atbertís --- p.89 1703] Iudaide: ‘Cenél togaide sinne, & cenél rigda do síl Abrahaim & 1704] Isác & Iácoip dún, & do síl in uli fhátha, dia ro-labair in coimde 1705] gnúis do gnúis, & dia ro-fhoillsig a mor mírbuli & a derrite rúnta. 1706] Sib-si *di*diu**, do génntib dúib; ni fuil nách mor maith ocaib inbar síl, 1707] acht ro-barn-élned oc adrad cloch & crand & ídal.’ O 'trubratar 1708] na briathra-so & araile briathra immda, is e freccra do-ratsat na 1709] génnti: ‘Sinne,’ ol siat, ‘amal atcualumar in fírinde, ro-lécsem 1710] úaind in comrorcuin, & ro-shechsem in fírinde; ro-fhetabar-si 1711] imorro in Dia dia n-d**ern**ta adartha, atconncabar ferta & mirbuli na 1712] fhátha; is dib thuccad recht o Dia; is sib tanic tria muir ruad cosaib 1713] tirmaib; itconncabar bar náimtiu do bádud inbar fiadnaise; is 1714] duib tuccad in máind do nim; is duib ro-artraig columa niúil 1715] i l-lou & columa tenntigi i n-oidche; is dúib do-dechaid usce 1716] somblasta asin carraic; — & iarsna h-ulib-si tra, ro-chúmdaigsibar in 1717] loeg n-órdai, & ro-adarsibar he; sinne imorro, cenco n-acumar na 1718] h-adamra-sin & na mírbuli, ro-cretsimar i n-Dia fíren; ro-lécebar-si 1719] tra uaib he cena chretium.’ O m-batar icon cosnum-sin, ro-pritchastar 1720] Petar & Pól dóib, & do-rónsat síd eterru. Airchindig 1721] imorro na n-Iúdaide, & sacairt na n-gennti, no-*f*rithairtis doib, co 1722] r-thodúscsat fodord in popuil i n-agaid na n-apstal, & ro-molsat in ní 1723] Símon drúid i fhiadnaise Neir Césair. No-chairigitís tra Petar 1724] & Pól, uair do-dechatar popul diáirmide dochum in chóimded tria 1725] procept na n-apstal. Ba h-e a mét, co tanic Libia sétig Neir, & 1726] Agripína sétig Agripae .i. in erríg dochum n-ersi & cretmi, & 1727] fo-racsat a pelaiti rigda ar fognum don choimdid & don Christaidecht. 1728] O 'tconnairc tra Símon drúid fodord in popuil frisna h-apstalu, 1729] is e ní fora tarla, for écnach Petair, & is ed atbert: ‘Petar,’ 1730] ol se, ‘drúid saeb-fháid he.’ No-cretitís imorro do Símón in 1731] foirend no-ingantaigitís na h-airdena dogníd, uair dogníd in nathraig 1732] n-umaide co m-bíd for gluasacht, & na delba clochda & umai co 1733] n-imdigtís & co n-gluaistís. Dogníd tra he fén co faicthea oc rith 1734] isin aeor. Petar *di*diu** im-a-sech dogníd-som hícc clam & dáll & 1735] baccach, & tafand démnu, & tóduscad marb; no-pritchad don 1736] popul co ro-imgaibitis soeb-forcetul Símoin in druad. Is ann-sin 1737] atbertís na Cristaide, in t-íí Símon corba drúid cuilech pecdach; 1738] in lucht tra no-cretitís do Shimon, no-démnigitís comba drái Petar. 1739] O 'tcuala *di*diu** Neir na scela-sin, forco*n*gart in n-í Simón do thabairt --- p.90 1740] chucai. O do-rocht, ro-cúmscaig i n-delbaib brechtnaib .i. i n-deilb 1741] gilla, i n-deilb senorach, i n-deilb óclaig tan aile: ro-delb fón indussin 1742] tria tímthirecht diabuil i fhuathaib imdaib. O ro-fég Neir 1743] in n-í Símon, do-rúmenar corba mac Dé iar fír; atbered tra Petar 1744] corba drái guach cuilech. Atbert Símon fria Neir in tan-sin: 1745] ‘Coisti frim, a fhorcongairthid, ar is mi-se mac Dé, do-dechaid do 1746] nemdaib; fo-ro-damar-sa Petar a oenar conice seo. Ro-h-émnad 1747] tra dam-sa innossa olc mor .i. Pól, is e-side cathaiges frim-sa imalle 1748] fri Petar. Ni aicce-siu mine imraide-siu do etarthuitimm na 1749] fher-sa, millfet-su do fhlaithius.’ Atbert Neir: ‘Forcetul cech 1750] duine & a grád dogní Dia, ingrentig imorro na foirne-si tu-sa.’ 1751] Atbert Símon drái: ‘In cenél dóine-sea ro-shoiset in uli Iúdaide 1752] co na cretit dam-sa.’ Atbert Neir fri Petar: ‘cid ar n-atáuar 1753] anchretmig-si amal bar cenel?’ Atbert Petar fri Símon: 1754] ‘Conanacar-su na h-uli do shaebad, ní coemnacair imorro me-si 1755] namá; & cech oen ro-shaebai-si, do-fuc Dia {column 174a} erum-sa a cómrorcain. 1756] Machtnaigim-si cia h-anfhéle umaidi i fhiadnaise in rig foruaisliugud 1757] descipuil Crist triat eladain n-dráidecht*a*-su, ar do-triallais co menic, 1758] & ni-t-coemnacair.’ Atbert Símon fri Neir: ‘Ni lugu is machtnaigthi 1759] lim-sa, a fhorcongarthid, comad ní fíadut-sa in duine aneolach-sa 1760] .i. Petar, in t-iascaire guach nach sóimm i m-brethir nach i 1761] ceneol nach i cumachtu. For-congairfet-sai anosa dom ainglib, co 1762] tísat & co tardat dígal fair.’ Atbert Petar: ‘Nícon imeclaigim-si 1763] h'aingle-siu, acht is mou imeclaigit-sium me-si tria nert mo Dia, 1764] Ísu Crist.’ Atbert Ner: ‘Nach ecal let-su, a Phetair, in t-íí 1765] Símon, is é démniges a diadacht o fhertaib imdaib?’ Atbert 1766] Petar: ‘Ni fhil diadacht itir and-som, acht atat dí fholaid ann 1767] .i. folad duine & folad diabuil.’ Ocus atbert Petar fós fri*s*-sium: 1768] ‘Ma-s o Dia’, aprad Símón ‘in ní imráidim-si, uair ro-fitir 1769] Dia imráti na n-doine; & atbér-sa frit-sa, a Ner, i sanais in ní 1770] imráidim .i. apair-siu bairgin n-eorna do thabairt dam-sa ille fó 1771] cleith.’ Tuccad in-sin, & ro-bris & do-rat ina lámandaib. Atbert 1772] Petar fri Símón: ‘Apair-siu, a Símoin, in ní ro-imráidius-*s*a no 1773] do-rónus.’ ‘In dóig lat-su, a Petair,’ ol Ner, ‘co ro-cretind-si co 1774] m-beth anfis in nech-si for Símón? ár do-s-gní ferta mora im fiadnaise-si, & 1775] cech ní adubairt do dénum, ro-chomaill.’ Atbert 1776] Petar: ‘Ma do-rígne na mora, cid ar na dingned na becca?’ --- p.91 1777] Atbert Ner: ‘Cia freccra dobere-si, a Símóin?’ Atbert Simón: 1778] ‘Aprad Petar in ní imráidim-si.’ ‘Bid follus anosa,’ ol Petar, ‘co 1779] tuicim-si in ní imráidius Símón.’ Gabaid ferg iar sin in t-íí Símón, 1780] ár na ro-thuic imrádud in apstail, & is ed ro-ráid: ‘Toinet coin 1781] mora, & ethat in n-í Petar i fiadnaise Ner Césair!’ Do-dechatar 1782] co h-opunn coin co méit machtnaigthi, & do-rónsat tidfhuapairt 1783] Phetair. Petar imorro ro-sín a láma i n-ernaigthi, & tárfaid dona 1784] conaib in m-bairgin ro-s-bennach; & amal itconncatar na coin, 1785] ro-thinsat focetóir. Is ann-sin atbert Petar fria Ner: ‘Adubar-tus-*s*a 1786] frit-su co fhetar in ní ro-imráid Símón .i. co tíbred 1787] aingliu condai im agaid-si, & nibdís aingil diada.’ Atbert Ner 1788] fri Símon: ‘Do-múinim-sea, a Símoin, ró-n-cload tú.’ Atbert 1789] Símón: ‘Do-rígne-sium frim-sa so hi tír Iúda & Pelestína, & on 1790] ní no-chathaiged frim co menic, ro-s-fóglaim ocumm *na* gnímu-sa.’ 1791] Atbert Ner: ‘Ro-t-gaired-su [no ro-t-gressed-sa] tria format i 1792] n-agaid na foirne-si, uair amal do-fucaaim-si, ata ét mor etrut-sa 1793] & Crist in lochta-sa; & is omun lium-sa do chlod-sa & do dílcend 1794] uadib.’ Atbert Simon: ‘Na-t-saebthar, a fhorcongairthid,’ ol 1795] se. Atbert Ner: ‘Noco ro-m-saebad, acht atcíu condat adbartnaigthi-siu 1796] Petair & Póil & a maigistrech .i. Ísu.’ Atbert 1797] Símon: ‘Nocorba maigistir itir do Pól Crist.’ Atbert 1798] Pól: ‘In t-íí ro-forcan Petar i frecnarcus, is e ro-m-forcan-sa 1799] tria faillsiugud.’ Atbert Símón fria Ner: ‘Ingnad lem do 1800] beith i cúnntabairt umam, ár do-rónus ferta & mirbuli ile fiadut-sa.’ 1801] Atbert Ner: ‘Ni cúntabartaigim, & ní cretim do 1802] neoch uaib, acht frecair dam in ní iarfaigfet dít.’ Atbert 1803] Símón: ‘Nocon frécer-sa det-siu itir.’ Atbert Ner: ‘Cid fil 1804] *di*diu** acht ní thibér-sa tu-sa i n-áirem, uair isat brécach in cech ní, 1805] amal tuicim-si fort; & do-rónsabar bar triur me-si cúnntabartach, 1806] co na fetar anossa, cia Dia dia creiteab.’ Atbert Petar: ‘Creit 1807] in t-athair & in mac & in spirut nóem, dúilem na n-uli dúl; is e 1808] do-rígne nem & tal**main** & in uli filet indib; is é in fír rig & níco fil 1809] crich fora flaithius.’ Atbert Símón: ‘Náách tuicthí-si co m-bia 1810] dúib in ní conaigid .i. techt i m-martrai?’ Atbert Petar & Pól: 1811] ‘A Shímoin, a drái cuilech, a lestar lán *do* démnaib & do sherba, 1812] *ní*con* bia* maith det-siu siu no táll.’ Atbert Símon: ‘Costi, a 1813] Ner, co fesara na dóine-sea, condat togoethaig; me-si imorro, conid --- p.92 1814] do nim do-dechad, & ragut i m-bárach dochum nime; is ann-sin 1815] dogén-sa condat fechtnaig in lucht cretit indum; & faillsigfet mo 1816] feirg & londus forsin lucht no-m-díultat.’ Is ed atbert Petar & 1817] Pól: ‘Do-n-rogart-ne Dia o chein dochum nime & a mor glóri & a 1818] anoire; tu-sa imorro no-t-gairther o diabul, & díanaig co tódernam 1819] & co péin suthain.’ Atbert Símón: ‘A Ner, lái uait na dóine 1820] dásachtacha-sa, co n-dernar-sa maith frit, in tan roisiur cóm athair a 1821] nim.’ {column 174b} Atbert Ner: ‘Can asa n-derbum-ne co raga-su hi nem?’ 1822] Atbert Símón: ‘Apair-siu tor mor do chrannaib do dénum co 1823] n-dech-sa índ; & co nu-s-imorcurit mo aingil as-sin isin aer, 1824] uair ni cúmgait tidecht co talam iterna pecdachu.’ Ro-forcongair 1825] Ner iarum tor ard do dénum a muig Mairt; & atbert in uli popul & 1826] na h-oirchindig & na h-apstail a tidecht i fhiadnaise in gnímu-sa ara 1827] barach. Atbert Ner frisna h-apstalu: ‘Bíd follus anossa in 1828] fírinde ocin tíí 'ca m-bia.’ Atbert Petar & Pól: ‘Noco fhállsigfem-ne 1829] in n-í Símón, conid for gói ata; acht fallsigfid ar 1830] coimdiu Ísu Crist.’ Ro-sói Pól co Petar & atbert fris: ‘Is ed is 1831] lem-sa, sléchtain & ernaigti cusin coimdid; is ed is lat-su, Símón 1832] do trascrad, amal fresgebus a n-airde, ar is taisce ro*t*-togud-[sa] o 1833] Dia.’ Atbert Petar fri Símón: ‘In ní ro-triallais, déna, uair 1834] ro-chomfhacsigestar foillsiugud do chlóine fort; & is comfacus ar 1835] togairm-ne co Dia, ar itchíu-sa mo choimdiu Ísu Crist 'com 1836] thogairm-sea, & ic togairm Póil.’ Atbert Ner: ‘Cia leth ragu-sa 1837] i n-agaid mo thoili-sea?’ Atbert Petar: ‘In leth togairmfe in 1838] coimdiu, Ísu Crist ata-n-cómnaic, is ed ragum.’ Atbert Ner: 1839] ‘In a nem ragthai-si?’ Atbert Petar: ‘In leth bus tol do Dia 1840] ro-n-gair, is ed ragum.’ Isin tan-sin ro-fresgab Símón isin tor i 1841] fhiadnaise cáich, & ro-sín a láma, & boi ic foluamain isin aeór. 1842] Atbert Ner: ‘Is fír-epartach in duine-si, Símón; tu-sa imorro & 1843] Pól saebthaide sib.’ Atbert Petar fri*s*-sium: ‘Tuicfe-siu cen 1844] fuirech, sinne conid fir-epertaig 'nar n-descipuil do Christ; Símón 1845] tra co nach Dia he, acht drái cuilech togaethach.’ Atbert Ner: 1846] ‘Fédligthi beos inbar n-ulcc; is follus atcithi he ic techt dochum 1847] nime.’ Atbert Petar fri Pól: ‘Tocaib do chend, & fég Símón ic 1848] foluamain.’ Is ed atbert Pól: ‘A Petair, comaill in ní ro-thinnscan*can*ais,y 1849] uair ata ar coimdiu, Ísu Crist, 'cár togairm-ne.’ O 'tcuala 1850] tra Ner a n-imacallam, ro-fháitbe impu, & atbert: ‘Is follus don --- p.93 1851] lucht-sa anossa, conid clóthi, & conid for boile atat.’ Atbert 1852] Petar: ‘No-barn-aitchim, a thimthirige demain, conuaircaib in 1853] fer-sa isin aeor do mi-imbirt críde na n-dóine n-amairsech, ar 1854] dúilem na n-uli dúl, ar Christ atracht isin tres ló o marbu, co na 1855] ro-imchurit he on uair-si amach!’ Do-ro-chair Símón focetoir isin 1856] inad dianad ainm ‘saccra uia,’ & do-roinded a chorp i cethri 1857] blogaib, & do-rónta cethri clocha dib i cúimne in coscair apstalacda 1858] cus-indíu. Atbert Ner iar sin na hapstail do cúibrech, & corp Símóin 1859] do choimét co cend trédenuis, ár do-ru-menar dotresed isin tres 1860] ló. Atbert Petar fris: ‘Nícon ér-sium tria bith sír, uair atbath 1861] i péin & i tódernam.’ Atbert Ner iar sin frisin errig .i. Agripa a 1862] ainm-side: ‘Moghaid na doine écraibdecha-sa, & no-s-*tabraid* fó 1863] lannaib teinntigib co ra-forbat a m-betha am**laid**-sin, & cech oen atoibe 1864] [.i.is oentadach] doib.’ Atbert in errig: ‘A rig, a fhorcongairthid, 1865] ní cubaid bás cosmail doib, uair Pól ennacc he, Petar tra duin-ergnaid & 1866] écraibdech e-side. Is fírén *di*diu** amal atcíther dam-sa 1867] .i. Pól do díchennad, Petar imorro a crochad.’ Atbert Ner: ‘Is 1868] maith in breth rucais,’ ol se. Ructha iarum na h-apstail i fiadnaise 1869] Ner. In tan tra ructha Pól cu locc in díchennta, atconnairc araile 1870] bannscál co lín-anart n-gel ina l-láim. Atbert Pól fria: ‘Tabair 1871] dam in lín-anart imum chend, co na faicer lám in fheoil-dénmada, 1872] & ro-sia chucat focetoir.’ Do-rat dó in bannscál in anart. Ro-díchennad 1873] tra Pól for colomu marmardai in uia ostensi, & ro-siacht 1874] a l-lín-anart cusin m-bannscáil doridisi for cúlu. Cend imorro Póil 1875] ro-reth-side focetoir co araile loch & boi cethracha bliadan ann. 1876] Téit iarsin cethrachatmad m-bliadain ingen na mna do-rat in lín-anart 1877] do Pól, do nige etaig cusin loch cetna; atconnairc-side na 1878] lochranna for lasad isin loch, & ro-érdarcaid fon cathraig. Do-dechaid 1879] {column 175a} in tan-sin in popul Rómanda cusin loch; & fuaratar cend 1880] Póil i m-medon in locha; rucsat leo iarum in cend co n-anoir & 1881] clas-cetul mor cusin corp; & is amal ro-batar in corp & in cend oc 1882] tepersain fhola, amal bid in la-sin no-s-dichennta [Pól]. Ocus 1883] ro-shuidigset in cend don chorp, & ro-dlutta, amal batar i m-bethaid; 1884] ro-molsat & ro-bennachsat cách in coimdid forin mírbuil-sin. Petar 1885] imorro, o ro-siacht cusin croich, is ed atbert: ‘Mo choimdi-siu 1886] Ísu Crist, do-dechaid do nim, is amal ro-crochad, & a chenn suas & 1887] a chosa sís; me-si tra, ni h-innraic mo shuidiugud am**laid**-sin, acht --- p.94 1888] tabar mo chenn sís, & mo chossa suas.’ Do-rónsat am**laid**-sin lucht 1889] in crochda. Ro-comtinolsat tra sochaide díairmidi ann-sin, & is ed 1890] ro-triallsat, loscad Neir Césair. Ro-gart Petar imorro, & is ed 1891] atbert: ‘Dochuadus-*s*a adíu indíu do acallaim brathar dam, ocus 1892] do-rala dam forsin sét mo choimdiu Ísu Crist, & ro-adras-*s*a he, 1893] & atbert-sa fris, ‘domine quo uádis?’ .i. ‘cia leth tégi, a tigerna?’ et 1894] dixit Christus,‘*uade* in Roma crúcifig*e* iterum’; is ed atbert Crist frim-sa 1895] .i. ‘no-m-tóchoisc, ar tégim doridisi dom croch*ad* do Róim’ .i. 1896] dia crochad ina ballaib .i. na h-apstail. Na tairmiscid *di*diu** mo shet 1897] & m'imtecht,’ ol Petar, ‘uair atú oc techt dochum nime, ar is do 1898] ballaib Crist dam-sa & do Pól.’ O ro-ráid Petar na briathra-sa & 1899] araile briathra, ro-fhóid a spirut. Ro-artraigset iarum fir noema, [.i. 1900] aingil], na facus reme na iarum a n-indshamail, & is ed ro-ráidset: 1901] ‘Ar-daig Phetair tancumar ó Ierusalem,’ ol eat .i. ainm nime for 1902] Ierusalem in-sin. Rucsat iarum corp Petair co h-inchlethi leo, & 1903] ro-shuidigset isin inad dianad ainm Vaticánus; & ro-ráidset frisin 1904] popul Rómanda: ‘Denaíd suba & failte arna sruthib & arna 1905] h-anchardib mora-sa in choimded do beth ocaib.’ Do-ratsat tra in 1906] popul Rómandai miscais moir do Ner: ba h-e a mét co ro-chinnset 1907] a sróigled & a thuarcain, comad marb. O 'tcúala [tra] Ner in 1908] comairle-sin, do-dechaid crith & omun dofhulachta índ, co ro-imcaib 1909] co h-inclethi co m-bói i n-díthrebu & i coilltib in tíre for foendiul & 1910] sechrán, co n-erbailt do fhuacht & gortai co n-duatar biasta & ethaite 1911] he iar sin. Do-dechatar tra Gregaig do breith [17](javascript:footNote('G206000/note017.html')) na n-apstal 1912] leo dochum a tíre fessin: & tanic talam-chumscugud mor ann; ocus 1913] ro-rith in popul Rómandai, & tairthetar eat cor-shuidigset na curpu 1914] isin inad dianad ainm Catacumba, & batar secht mís for bliadain 1915] isin inad-sin, co táirsed cúmtach na n-inad, i suidigfitís na cuirp 1916] fa-deoid. Ro-suidiged iarum corp Petair in Vaticáno .i. én míle 1917] cémend o Róim sair. Ro-suidiged *di*diu** corp Póil isin dara míle 1918] o Róim fodess. Is ann-sin do-berar a ittche di cech oen tria impide 1919] na n-ard-apstal-sin. Indíu tra ro-forbsatar in da apstal noemu a 1920] cath fri demun & doman. Indíu ro-failtig in uli cathir nemdai, & 1921] do-dechaid i frithsét na n-apstal co clas-cetlaib & moltai imdaib. 1922] Indíu ro-fhresgab Petar noem co h-Ísu Crist; is e do-rat seirc sainredaig 1923] dó, sech cech n-apstal, co fil i fáilti shuthain í fhiadnaise 1924] in tíí dia tard mor shercc. Indíu do-ratad eochroracht na cathrach --- p.95 1925] nemdai dó, co n-iadand & co n-erslaicend ria cech n-oen is áil 1926] dó. Indíu do-ratad do Pól noem-apstal in ní no-aitched do-gres, 1927] dicens: ‘Cupió disolui et esse cum Christo’, co n-aicend in Crist-sin 1928] gnúis do gnúis; is air-side [.i. ar Christ], ro-comthánsig a brathriu & 1929] a choibnius & a chairdiu & in uli domun. Is dó do-rat seirc n-difhollsigthig 1930] amal atbeir fen: ‘Ni fil do threblait na do chumca na 1931] d'ingreim na do gortai na guasacht na do cloidem ní no-m-eterscara-sa 1932] o sheirc Crist,’ or Pól. Indiu ro-fresgabsat na da sruith-noemu & 1933] da oegaire [thairisi] na h-eclaisi dochum nime, cusin fír 1934] athair, & cusin fír oegaire, co Ísu Crist; ocus bet-sium imalle fris 1935] oc fuigiull in cinedu dóenna, amal atbert friu:‘Cum sederit filius 1936] hominis in sede maiestatis suae, sedebitis et uos super duodecim *discip*u*los* sedes 1937] iudicantes duodecim tribus Israel’, betit imorro iarsin fuigell-sin isin 1938] fhechtnaigi nemdai tria bith sir; i n-oentaid noem & noem óg in 1939] domain, i n-oentaid noi n-grad nime na tairmdechatar, i n-oentaid 1940] na noem trinóti uaisle armit*n*igi, athar & meic & spiruta noim. 1941] Alme trocaire n-De tria impide Petair & Póil, co risam uli in oentaid-sin; 1942] *ro-s-airill*em**, ro-s-aittrebam in saecula saeculorum. Amen. {column 175b} ### PAIS PARTHOLOIN in-so. 1943] Luid Partholon apstal do forcetul isin India. Dochoid i n-aroile 1944] tempul ann; is ann-sin bói hidal no-adratís lucht na cathrach .i. 1945] Astoróth a ainm in hídail. Bói Partholon amal cech n-oilithrech 1946] isin inad-sin. Bói demun *di*diu** ann-sin, & is é-sin atbered co 1947] n-ícfad lucht cecha galair; acht chena in lucht no-frithardad fén, 1948] is iat no-íccad; ar batar in lucht-sin cen adrad in fír Dia occu; 1949] ocus no-melltais na dee bréce-sin na doine, uair mellaid demun 1950] tria eladain in drém na techtait in fír Dia .i. do-s-beir gallra & 1951] tedmanna doib, & dobeir aithesca ar-dáig idparta do. In-dar leis-na 1952] doinib borba ann-sin, is e-sium dobeir slánti doib; & ní thabrat-som 1953] chena iar fír slanti doib, acht a lécun cena frithardad; & 1954] no-cretitís na dóine ann-sin combad e-sium no-íccad iat, in tan --- p.96 1955] no-anad dia pianad. O ro-boi tra Partholon co fedil ann-sin, 1956] ni thabrad Astoroth nach freccra, & ni h-íccad nach oen no-frithardad; 1957] o ro-bitis tra na buidne oc innsaigid Astoróth & oc denum 1958] edpart do, & na tabrad freccra doib, & na híccad iat, lotar co cathraig 1959] n-aile, do adrad in demain diarbo ainm Heríth; & ro-iarfachsat 1960] de-sin, cid dia m-boi Astoróth cen freccra do thabairt doib. ‘Fil 1961] a abba dó, ol Eríth, ár ró-cenglad he o chúibriuch tenntigi, co 1962] na fetann labra, on uair tanic Partholón apstal Dé isin cathraig.’ 1963] ‘Cóich e-sein?’ ol iat. ‘Cara Dé uli-cumachtaig’ ol se; ‘& is aire 1964] tanic-sen ille, co ro-chuired dar cend bar n-uli dee-se.’ ‘Apair 1965] frind caide a delb, ol iat, fo-dáig co tucam aichne fair iter cách.’ 1966] Atbert in demun: —‘Is ed-so a delb .i. folt cas dub fair, srón 1967] choir & cluasa cumaide occa, & ni fil móile and, ulcha imlebur & 1968] uathad finda liath inne, delb mesarda iter mét & laiget fair, étach 1969] taitnemach imbe, & boccóti corccra ann; ata *di*diu** in étach-sin sé 1970] bliadna fichet imbe, & ní sine & ni salcha a chach he; atat *di*diu** 1971] dí assa frisin ré cetna imbe, & ní sine a chách iat; cét slechtain 1972] cech n-oidche & cét slechtain cech lái lais; guth bínd orgánta occai; 1973] aingil do gres ina choemthecht, & ni lécset uacht no scís no íttaid 1974] no occorus fair. Fer blaith cennais o menmain & o fordreich; 1975] feochair laind subach failid in cech aimsir; fis cech neich & cech 1976] belra occa; is aire ro-fitir cech ní for bith, aingil oc indisi cech*c* 1977] neich dó. Cia rabthai-si oca iarraid, mad áil lais, fógébthai he, 1978] mad áil lais, ni-s-fuigbithi. Ocus guidim-se chena sib-se, ho fogebthai 1979] he, cona tartai chucum-sa he, ar-daig na d**er**nat na h-aingil filet 1980] imalle fris frim-sa cech ní do-rónsat fri h-Astoróth.’ O 'trubairt in 1981] demun sin, bói ina thost iarum. O rancatar tra in lucht-sin 1982] dia tig, batar oc iarraid Partholoin, & ni fuaratar he. Do-rala tra 1983] ann-sin duine demnacda isin cathraig, & itcualae-sen Partholon oc 1984] ernaigthi; teit co h-airm a m-bói Partholon & atbert fris: ‘A 1985] apstail Dé, a Phartholoin, ata h'ernaigthi 'com loscad.’ Ro-tuic tra 1986] Partholon conid d*é*mun ro-chuir in duine for dásacht & atbert: 1987] ‘Bi a tost,’ ol Partholon frisin demun, ‘& fác an inad atai.’ Ro-saerad 1988] ann-sin in duine on demun boi oca imluad fri h-íl-bliadnu. 1989] Indisid tra in fer-sin do rig na cathrach in scél-sin .i. Policim a 1990] ainm-side; ingen *di*diu** icon rig, & demun oca h-imluad fri h-il-bliadnu. 1991] Foidis in rig techta do shaigid in apstail ar co tíssed --- p.97 1992] do shaerad a ingine, amal ro-shaer Séustrim .i. in fer bói fri dásacht 1993] reme. Docóid in t-apstal frisna techtai, & itconnairc in ben iarna 1994] cúibrech, uair no-buailed & no-ithed cech oen frisa m-benad, & 1995] ni lamad nech béin fria. Atbert in t-apstal a cúibrigi do thaithmech 1996] di. ‘Cia lemus tocht dia saigid?’ ol na timthirigi. ‘Ata hi 1997] cúibrech ocum-sa,’ ol in t-apstal, ‘in t-íí no-s-imluaided .i. diabul; 1998] ercid *di*diu** & taithmigid hí, & denaid a h-erdach, & tabraid chucum-sa 1999] amárach hi.’ Do-ronsat uli amal atbert in t-apstal, & ni ro-lam 2000] demun ó sin a lenmain. Tanic in rig ara barach co n-ere cámaill 2001] lais de ór & argat & de gemmaib carrmocail & de étaigib examla dia 2002] tabairt don apstal, & ni fuaratar he; & rucait cusin pelait rigda 2003] doridisi iat. Do-rala tra ara bárach a tús in lái in t-apstal & in rig{column 176a} 2004] & Seustirim i tig a triúr, & atbert Partholon frisin rig: ‘cid diamba 2005] dam-sa,’ ol Partholon, ‘do thabairt indmais dam? ár is don 2006] lucht bít oc iarraid na rét soegulta, ata a tarba-sin. Me-si imorro, 2007] ni ní talmaide no collaide iarraimm, acht co ro-thuice-siu co *n*-genair 2008] in t-íí do-roine nem & tal**main** & muir cusna h-ule filet indib, tria 2009] broind óige .i. Muire, & is d'oig is co saingnústa ro-génair mac Dé, 2010] ar is i in óg-sa ro-idpair ar tus dona h-ulib ogaib a h-óige do Dia; ár 2011] ni *fh*ríth o thús domain banscál doberad a h-óige do Dia, acht Muire 2012] .i. a chinded di ina menmain, na findfad oentaid fherscáil. Do-rala 2013] tra di-ssi, in tan boi oc ernaigthi ina cubaccuil, co tanic 2014] Gabriel aingeal a dóchumm, co r-gab omhun spirutalda i-ssi remi. 2015] Atbert in t-aingel fria: ‘Na *bíd* omun fort, a Muiri óg, ar béra 2016] mac diamba lán nem & talam.’ ‘Cindus dogentai sin ón?’ ol 2017] si-se, ‘ar ni fetar, & ni fhindub-sa ferscál, cén bam beo.’ Atbert in 2018] t-aingel fria-si: ‘In spirut noem dogéna a erlathair, & is aire-sin 2019] atberar noem frisin tí genfes uait.’ O ro-genair *di*diu** mac Dé,’ 2020] ol Partholon, ‘rop áil dó a aimsiugud o diabul, co ro-chlói Crist tria 2021] áine isin dithrub in tí ro-clói Adam i Parrdus tria craes; uair ropo 2022] chubaid co ro-cloitea o mac na h-óige .i. Crist, in tí ro-cloiestar 2023] Adam mac na h-oige .i. mac in talman nóim; ar in talam dia 2024] n-dernad Adam, óg e-side, ar ni ro-h-elned ó iarnd nách o fhuil 2025] dóenna, & ni ro-h-eroslaiced fria h-ádnocul neich in tan-sin. Crist 2026] *di*diu**,’ ol Partholon, ‘ro-h-aimsiged fó thri o diabul, & foruaslig-side fo 2027] thri diabul, hi saint, i n-díumus, i craes; ocus is e ro-fhóid a apstalu 2028] fon uli doman, co ru-s-indarpatís na démnu aitrebait forna delbu --- p.98 2029] isna templaib. *Nícon gabmait-ne* tra nach [n-ernail] indmas o nach 2030] aen isin bith, acht doberam dímicin do, uair ferr a m-beth sáidbir 2031] i flaith nime, áitt na bia téidm no toirsi no bás, aitt i m-bía fechtnaige 2032] shuthain & failte cen crich & aireru oibne. On lo imorro 2033] dochuadus-*s*a isin tempul,’ [ol Partholon], ‘ro-cúibriged o aingliu 2034] bar n-dee-si .i. in deman do-s-bered freccra díb asin ídal; dia creti-siu 2035] imorro do Christ, & dia no-t-baitsither,’ ol Partholon, ‘atcífe 2036] diabul, & tuicfe a olc fair; & mad áil det-siu, a dérbad conid fír na 2037] h-í atberim-si, rágmait-ne uile isin tempul & atbér-sa fria demun 2038] labra don deilb frib-se; & is ed atbera-som, ata i cúibrech o 2039] ainglib Dé bíí.’ ‘Regut-sa i m-barach,‘ ol in rig, ’cusna sacurta do 2040] denam idpurta, co nu-s-fégam in mirbuil-sin.’ Do-rónsat na sacairt 2041] ara barach na h-idpurta, & atbert demun friu iar sin: ‘A thruagu,’ 2042] ol se, ‘na denaid idpurta dam-sa, na tecmai cumba mesa dúib oltás 2043] dam-sa; uair do-ratsat aingil in choimded ro-crochsat Iúdaide 2044] cuibrech tened form-sa. Dar le h-Iúdaidib imorro connicfitís a 2045] fhastad o bás; ro-doer-sum tra bás, & ro-chengail o chuibrigib tened 2046] céli in báis .i. ar n-oirchindech-ne; ocus atracht Crist isin tres 2047] ló, & se coscrach o bás & ó diabul, có tarut sigin a chroiche dia 2048] apstalu, & ro-fóid iat fon cruinde do shílad cretmi; & is oen dib-side 2049] fil i-fhos isin cathraig-si, & is e no-m-fastann-sa i cuibrech; & 2050] guidid-se form-sa co ro-léci dam dul i cennadaig aile, ar ata ernaigthi 2051] Partholoin 'com pianad sund.’ ‘Apair frium, a diabuil,’ ol 2052] Partholon, ‘cia ro-s-mill na h-uli atat i n-gallruib examluib isna 2053] templuib.’ ‘Ar n-oircindech [.i. diabul], ro-foid sinne chuca, is e 2054] ro-cengail iat ann, & is e-sin ro-fóid sinne cusna doinib cu ra-frithardmis 2055] ar *t*ús** a curpu; ar ní fil cumang ina n-anmannaib 2056] ocaind, acht mine dernat idpart dona deeib; in tan dogniat idpart 2057] ar hícc a corp, ní dénmait-ne erchoit dia corpu in tan-sin, ar is 2058] and-sin tindscanmait cumachtu ina n-anmannaib; uair in tan 2059] anmait-ne cen imluad a corp-sum, in-dar leo-sum is e a n-dethide 2060] & a n-grad bis linde ann-sin, & is aire-sin doberat adrad Dé foirn. 2061] On ló *di*diu** tanic apstal Dé ille, atú-sa cengalti o chúibrigib tened; 2062] is aire labruim-si frib-se, uair do-chetaig-sium dam labra, ar ni 2063] lemaind labra ina fhiadnaise cen *cetúg*ud** do-sum, & ni mo no-lémad 2064] *cíd* mo aircindech, Lucifer, acht mine cetaiged-sum dó.’ ‘Cid 2065] fodera deit cin na dóine-si tucait chucat do hícc?’ ol {column 176b} Partholon. --- p.99 2066] ‘Ni ansa,’ ol demun; ‘in tan do-s-gniam-ne a cuirp do imluad o 2067] threblatib, & cin imluad a n-anmand fedligit na cuirp ina treblatib 2068] ann-sin.’ ‘Cindus millti *di*diu** in anmain?’ ol Partholon. ‘Ni ansa,’ 2069] ol demun; ‘in tan credit condat dee sinne & doniat idpurta dun, berid 2070] in coimdiu he fen uadib ann-sin, & ni thabrum-ne treblati fora 2071] corpu ann-sin, acht aimsigmit a n-anmunna,— ar is ed nama 2072] iarrmait, doerad na h-anma dun,’ ol se. Atbert Partholon frisin 2073] popul: ‘Ni coir duib adrad don ti-sea da r-gabsabar deilb dee; is 2074] e tra in fír dia in t-í na haittrebann i cranda na hi clochaib, ocus mad 2075] ail duib-si,’ ol se, ‘guidfet-sa in coimde tarbar ceann, co fhagbathi 2076] slánti; & cuirid in hidal-sa ass, & brissid he, & coisecarbat-sa in tempul-sa 2077] do Dia, & dogén bar m-baitsed ann.’ Do-ratsat in popul ann-sin, 2078] iarna ráda don rig friu, sinnaig & refeda & teta do tharraing in 2079] hidail asa inad; & ni r-fhétsat. Atbert in t-apstal frisin demun 2080] boi isin ídal: ‘manip áil duit-si,’ ol se, ‘do chur for muir & 2081] fairrge do-gres, bris fen in hídal, & eirc isin dithrub, bail na fil 2082] aittreb nach n-anmand.’ Ro-minaig in demun focetoir in hidal 2083] cusna h-uli threlmu do-ronait do fén isin tempul. ‘Is e in t-oen 2084] Dia uli-chumachtach,’ ol in popul, ‘in t-í erdarcaiges Partholon.’ 2085] Iar sin ro-thócaib in t-apstal a láma dochum nime, & atbert: ‘A 2086] Dé Abrahaim & Isac & Iacop, is tu ro-fhóid do mac oen-geni, co 2087] tard a fhuil tar cend na n-doine do-rochratar i peccad; is e-sin 2088] do-rat dúin-ne chomus shlanaigti dall & clam & baccach, co ro-thodúiscmís 2089] marbu; is e as-rubairt frin-ne, cech ní no-chuindegma*í*s 2090] frisin athair nemda, dobertha dún; uair is tu-sa in t-oen Dia, a 2091] nim & i talmain & i muir. Tabair hit anmum dam-sa, co ro-slanaigther 2092] na h-uli indut-sa indíu, & co ro-thuicea cách corop tu in fír 2093] Dia uli-cumachtach.’ ‘Dogné Dia amlaid!’ ol in popul. Tanic tra 2094] aingel Dé ann-sin, & se taitnemach amal grein, & cethri hette fair, 2095] & boi oc foluamain tria cethri cúla in tempuil, co ro-roind sigin na 2096] crochi i fraigid in tempuil. Atbert in t-aingel iarum: ‘Asrubairt 2097] Dia frim-sa,’ ol se, ‘co slanaigfiter sib-si uli óbar n-enerti; & 2098] ro-s-glan Dia in tempul on uli élned, & o aittreb diabuil *bói* ann; is 2099] fri*s*-side atbert in t-apstal dul isin dithreb, & mad ail dib-si,’ ol se, 2100] ‘taisbenfat-sa duib he; & na gabad oman sib reme, acht tabraid sigin na 2101] crochi tarbar n-gnusib, amal tucus-*s*a i fraigid in tempuil, & regaid 2102] cech n-olc uaib.’ ‘Is cet lind,’ ol siat. Ro-fhaillsig in t-aingel --- p.100 2103] doib ann-sin Etheopacda dermáir, — duibither gual a gnúis, ulcha 2104] fhota lais, trilis conice a shálu fhair, ruisc thenntemla occa; ticed 2105] lassar borb asa bragait & asa shróin, amal lassair shuirnn tened, 2106] brenither fial-tech in lassar-sin, & no-loiscfed in m-bith; etteda delgnecha 2107] amal sciaich fair, & a lama i cúibrech o shlabradu tened fria 2108] a drúimm. Atbert in t-aingel ind-sin frisin demun: ‘Uair do-rónais 2109] umaloit don apstal,’ ol se, ‘& ro-glanais in tempul ona h-idluib 2110] batar ann, eirc amal atbert in t-apstal fritt isin dithrub, aitt na bia 2111] aittreb doenna; & bi ann co lathi in fhuigill.’ Ro-thaithmigit a 2112] chuibrige do diabul ann-sin, & do-rat gáir tróm & égium dermáir 2113] ass, oc dul uadib, co r-lán in tempul dia brentur. Teit iarum 2114] in t-aingel dochum nime ina fiadnaise uli; & ro-creit in ríg cona 2115] rigain & co lucht na cathrach uli, & co lucht na cathrach comfhochraib 2116] doib, ocus na h-uli aittrebthaigi batar i cumachta in rig,— 2117] ro-cretset & ro-baitsit uli. Boi tra in rig iarum i coimitecht in 2118] apstail, & curid a mind rígda uada. 2119] Ro-tinoilset tra ann-sin uli shacart na tempul, & tiagat cusin rig 2120] n-aile .i. Astriágés a ainm-sen, brathair in rig Policim, is e-side 2121] ro-creit do Partholon. Atbertsat na sacairt frisin rig .i. Astriages: 2122] ‘Ro-creit do brathair-siu,’ ol siat, ‘don dráid ro-bris ar 2123] n-ídlu, & do-róine conid descipul do he.’ Gabaid ferg Astriágés 2124] ann-sin, co r-fhóid mile fher n-armach ar-oen frisna sacartu d'iarraid 2125] Partholoin, & dia thabairt cusin rig. Do-ronad tra amlaid, & 2126] tucait Partholon cusin rig. Asbert Astriáges fris: ‘In tu-sa 2127] ro-shói mo brathair-si?’ ol se. ‘A shoud o écoir, & a thabairt {column 177a} f**or** 2128] cóir do-ronas,’ ol in t-apstal. Atbert in rig: ‘In tu ro-t-bris na 2129] dee?’ ‘Do-ratus cumachta dona demnaib batar innib,’ ol in 2130] t-apstal, ‘co ro-bristis iat, ar-dáig na n-dóine do breith o chomrorcain 2131] & dia tabairt do shaigid Dé uli-cumachtaig fil a nim.’ Atbert 2132] in ri beos: ‘In tú do-rat for mo brathair-si, a dee fen d'fhacbail, & 2133] cretem dot Dia-su?’ ‘Is am**laid**laid do-rala,’ ol in t-apstal. 2134] ‘Do-s-ber-sa fort-sa,’ ol in rig, ‘do Dia fen do fácbail, & cretem dom 2135] deib-si.’ Atbert Partholon: ‘Ro-brisius-*s*a in dia da r-adair do 2136] brathair-siu, & dogén do dia-su fessin, & in uli dee filet ocut; & dia 2137] cúmcat ní dam, cretfet doib asa h-aithle, — mine cúmcat imorro, 2138] cret-si dom dia-sa asa aithli.’ O ro-boi in t-apstal oca rada-sin, 2139] ro-h-indised don rig na h-ídla do thuitimm & do brissed. Ro-dluig --- p.101 2140] in rig a étach corcarda ann-sin, & atbert fria múintir, in t-apstal 2141] do thuarcain o shúnd ar tus & a fhennad iarum, & a dichendad o 2142] chloideb fa-deóid. Tancatar tra na sacairt & téglach in rig do shaigid 2143] in apstail iar sin, co r-thuaircset he dia n-dornu, & do flescaib 2144] némnechu & do sonnaib iarnaigib, co ro-erig a fheoil & a lethar de 2145] uli, & e-sium beos oc procept don popul & do lucht a marbtha fesin. 2146] Ro-fhendsat he iar sin, & bensat a chroicend de, amal cech n-anmunda 2147] n-indligtech, & ro-fhuaigset a chroicend imme doridisi co 2148] n-delgi spíne & sciach eterru. Atberat araile co tartsat fair fén a 2149] chroicend do iumochar fiarut na cathrach, dia creicc for indmas 2150] doib-sium. Do-riacht tra aroile fer díb chuice iar tain co cloideb 2151] lomm ina láim, & do-rat dara bragait don apstal de, co 2152] nu-s-dichend he am**laid**-sin/. Tancatar popul na cathrach ro-cretset 2153] do Christ tremit-sium, & in rig .i. Policimus, is e-side ro-fhacaib 2154] a rige & ro-creit do Dia tria forcetul Partholoin; tancatar imalle 2155] ann-sin, co rucsat corp in apstail leo, & ro-chansat immund & 2156] cantaicc logmair do; & ba brónach rucsat leo he. Do-rónait tra 2157] baslicc moir occu dó, co tucsat a chorp innte. 2158] Tanic *di*diu** Astriages in rig, hi cind mís iar n-adnocul Partholoin, 2159] & in uli shacart ar-oen fris, & demnu oca n-imluad, & siat for mire & 2160] dasacht, co h-adnocul Partholoin, conid ed atbertis: ‘Triasin 2161] apstal doberair in díl-sa foirn,’ ol siat. Do-rochratar tra ann-sin, & 2162] siat marb cen anmain; & lotar a n-anmunna la démnu, i sír-aittreb 2163] pene iffirn. Do-rochair aduath mor & ecla dermair forsna h-uli 2164] anchretmechu oca fhacsin sin, co ro-cretset do Dia, & ro-baitsit uli 2165] ona sacartu ro-ordaig Partholon fesin remi-sin: ro-fhaillsig tra 2166] Partholon don popul, comad he in rig .i. Policimus, bud escop 2167] doib dia esi-sium. 2168] Boi tra Policimus fiche bliadan iar-tain i n-escopoti, & dognid 2169] firta & mirbuli díríme i n-anmaimm Dé & Partholoin apstail iar-tain. 2170] Atcess imorro anim Partholoin amal uan tuinde no dellrad n-grene, 2171] & aingil oca imochor dochum nime. Finit. --- p.102 ### PAIS IACOIP APSTAIL in-so. 2172] Luid Iacop mor mac Zepedei .i. brathair Eoin apstail & in 2173] shuiscelaig amra, co m-boi oc procept bréthri Dé i tír Iúda. Ro-fhóid 2174] in dráid diarbo ainm Ermogenies a descipul do shaigid 2175] Iacoip, & dr*ém* dona Farsaidib imalle fris, co ro-écnaigitís ainm 2176] meic Dé i fhiadnaise Iacoip in apstail amra oirmitnig: Filétus 2177] *di*diu** a ainm in descipuil-sin. O rancatar iarum co h-Iacop, batar 2178] oca rada ‘narbo mac Dé Crist’; ro-díchuir tra Iacop a tacartha, 2179] & ro-thend o thestemnaib na scribtúire, conid fír mac Dé Ísu 2180] Crist. Luid tra Filétus co h-Ermogin, & atbert fris ,—‘Atcíther 2181] dam-sa,’ ol se, ‘cona fetfá-su apstal in coimded Ísu Crist do 2182] foruaslucud; uair atconnarc-sa daill & baccaig & claim do shlanugud 2183] do i n-anmum Crist, & itcuala om chairdib co fhacatar mairb 2184] do thodúscad do. Cid fil ann tra acht ata in scriptuir noem do 2185] mebair lais, & is esti demniges conid he mac Dé in Crist ro-crochsat 2186] Iúdaide. Is i mo chomairle duit,’ ol se, ‘eirc dia shaigid 2187] & cuindig logud fair, ar ni bia tarba do draidechta duit, co n-derna 2188] a n-apraimsi fritt.’ ‘Regut-sa imorro dia shaigid,’ ol se, ‘& cuindegat 2189] logud fair, & len{column 177b}fat amal cech n-descipul he.’ Gabaid 2190] tra ferg Eromoghin o 'tcuala sin, co ro-cúibriged Filétus occa, & 2191] atbert: ‘Dia saera Iacop tu óna cuibrigib filet fort, cretfet-sa 2192] dó.’ Is ann-sin cuirid Filétus gilla do shaigid Iacoip, co ro-innis 2193] do in ní-sin. Ro-fhóid tra Iacop a gilla, & a bréit allais lais, 2194] airm a m-bói Filétus; ro-thaithmigestar *di*diu** na cuibrige la tidecht 2195] in bréti, co ro-scail de focetoir. Do-dechaid tra Filetus co h-Iacop 2196] iar sin, & bói oc ecnach Ermogin, & oc tathair a draidechta ina 2197] fhiadnaise. Ro-s-gab ferg Ermogin ann-sin, ar ba h-olc lais a dalta 2198] dia fhacbail: ro-dusig tra demnu tria druidecht, co r-fóid co 2199] h-Iacop iat. Atbert friu: ‘Ercid,’ ol se, ‘co h-Iacop & co Filétus 2200] com dalta-sa, & tabraid chucum-sa iat, co ro-cathaiger-sa friu, dáig 2201] na berat mo desciplu leo, & na ro-s-mellat iat.’ Tancatar *di*diu** na 2202] démnu co h-Iacop, & is am**laid** bói Iacop, oc ernaigthi ann-sin; atbertsat 2203] fris, & siat oc gol-gaire isin aeor uasa: ‘A apstail Dé,’ ol iat, ‘oirchis 2204] dínn ria n-amsir ar n-damunta, ar atám chena i pén.’ ‘Cid dia --- p.103 2205] tancabar ille?’ ol Iacop. ‘Ermogin,’ ol na demna, ‘do-cuir sinn, co 2206] rucam tu-sa & Filetus día shaigid; o thancumar tra ille, ro-chenglatar 2207] aingil in choimded o chuibrigib tened sind, & atat-sen ocar loscad.’ 2208] ‘Oslaicet aingil Dé dib,’ ol Iacop, ‘i n-ainm in athar & in meic 2209] & in spiruta noim; ocus [ercid] co h-Ermogin, & na denaid irchoit do, 2210] acht imluadid i fhoendel he!’ Lotar na demnu co h-Ermogin, & 2211] atbertsat fris: ‘Cid día r-chuiris sind diar pianad & diar 2212] crochad co h-Iacop?’ Ro-cenglatar na demnu a láma iarna 2213] druim, co tucsat leo iarum co h-Iacop he. Atbert Iacop fris: 2214] ‘A buirb & a aneolaig,’ ol se, ‘cid ima r-thechtais fri namait in 2215] chineda doena [.i. diabul], ocus cid na fega in ti [.i. diabul], ro-aitchis co 2216] ro-chuired a thimtirigi dom indechad-sa, co filet fom cumachta-sa 2217] dia n-aindeoin: ni ro-lécius-*s*a tra doib do mhalairt-siu.’ 2218] ‘Léc dun,’ ol na demnu fria h-Iacop, ‘co ro-díglum h' ancride-siu, 2219] & ar n-ancride fen fair do neoch fo-ro-damar ara daig-sium.’ 2220] Atbert Iacop friu: ‘Cid duib cin olc do denum fri Filetus fil inbar 2221] fhiadnaise?’ ‘Ni-s-fetam tra olc frisin ti ata it lepaid-si,’ 2222] ol na demnu. Atbert Iacop fri Filétus: ‘In ti ro-cenglastar 2223] tu-sa,’ ol se, ‘taithmig-siu de, daig co tuicet na doine conid 2224] condercli fil oc muintir Ísu; ar is maith dar cend uilc dogniat. 2225] Intí ro-cuir demnu dot bret-siu i cuimbrech chucai, saer-su 2226] e-sen, & he doer o demnuib, & cetaig do tocht cech conair bus tol 2227] dó.’ Taithmidig Filetus a chuibrige de iarum; boi tra Hermogin 2228] i tost iar sin, & atbert Iacop fris: ‘Eirc in conair bus tol duit,’ 2229] ol se, ‘ar ni fil 'nar forcetul-ne nech do thabairt ar ecin chucaind.’ 2230] ‘Ro-fetar-sa innosa,’ ol h-Ermogin, ‘cumachta uilc na n-demnu 2231] frisna doinib, & mine thucu-sa comartha dam, benfat na demna 2232] o phianaib examla me.’ ‘Beir mo luirg *fessin* lat,’ ol Iacop, 2233] ‘& rega cech conair bus ail duit *cen ess*orcain.’ Gabaid *di*diu** 2234] h-Ermogin in m-bachaill ina laim, & teit le dia thig; & do-rat dí 2235] lestar lana do lebraib fora muin fen, & for muin a dalta, co luid 2236] co h-Iacop, co tarut for breth Iacoip in-sin. Fuabrid h-Ermogin a 2237] loscad; ‘Ni dingne,’ ol Iacop, ‘dáig na ro-erchoitige a n-detach 2238] do doinib; acht baid iat i m-medon mara!’ Do-s-gni tra Hermogin 2239] cu solam in-sin, & tanic do shaigid in apstail, co r-thoirind ina 2240] fiadnaise, & atbert fris: ‘A thigerna,’ ol se, ‘dilgud dam i cinaid 2241] cech ecora do-rónus frit.’ ‘Masa fhír athrige dogní,’ ol Iacop, --- p.104 2242] ‘dobera Dia dílgad duit.’ ‘Nach comartha aithrige dam,’ ol 2243] Hermogin, ‘mo uli lebar do badud?’ ‘Eirc tra,’ ol in t-apstal, 2244] ‘dochum n-irse & cretmi; & cech oen ro-shaebais anallana o drúidecht, 2245] apair friu innosa conid bréc in ní ro-raidis, & ro-démnigis doib; 2246] & in t-ídal ro-adrais anallana, bris he; & in t-indmas fuarais a gin 2247] diabuil, tidnaic do bochtu Dé he; daig corbat mac Dé innosa, 2248] d'éis do beth oc diabul anallana.’ ‘Dogéntar uli in-sin,’ ol 2249] Hermogin. Ro-creit tra Hermogin don choimdid tria forcetul 2250] Iacoip, & ro-s-comaill timna Dé o sin amach, co n-derna Dia firta{column 178a}a 2251] & mirbuileda immda trit fen iar-tain. 2252] O 'tcondcatar tra Iudaide Hermogin cona muintir & cona 2253] descipla do cretium do Christ, do-ratsat indmas dona díb cenntúrib 2254] batar hi n-Ierusalem, for Iacop do hergabail .i. Lisias & Teoctus 2255] a n-anmanna-side. Ro-gabad Iacop iar sin, & cuirset Iudaide 2256] draide farsaide do thaccra fris, & atbertsat: ‘Cid dia n-erdarcaige 2257] dún in Crist, ro-crochad eter na latrandu?’ ol iat. Atbert Iacop, 2258] & se lan o rath in spiruta noim: ‘A braithri inmhaine,’ ol se, 2259] ‘a maccu Abraaim & Isác & Iacop, ro-gell Dia dabar n-athair-si 2260] .i. do Abram, co n-genfitís cinedu iumda dia shil; ro-tharngir *di*diu** 2261] Abram fessin .i. cara Dé resiu ro-h-imthescad he, co nd-epert 2262] ‘beraid og mac, & bid he a ainmm, Dia nime & talman’ ol se; 2263] ar-ái ní ina immthescad, acht ina chretem adrubrad cara Dé 2264] fria h-Abraam; is demin de-sin conid náma Dé in t-í na cretend 2265] ann.’ ‘Cia na cretend i n-Dia?’ ol Iúdaide. ‘In t-í na creit 2266] do fhaitsine Moysi,’ ol Iacop, ‘co nd-epert Esaias fáid oca tharngire, 2267] ‘duiscebaid in coimdiu faid mor amal Moysi duib.’ Ro-tharngir *di*diu** 2268] in fáid amra sin .i. gein Crist; ro-tharngir Eremias fáid co n-apair, 2269] ‘ticfa *di*diu** in t-í cennaigfes tu, a Ierusalem, & bid iat-so a chomarthada 2270] .i. do-s-bera a rusca do dallaib, & etsecht do bodruib, todúiscfe 2271] marbu o brethir;’ ro-tharngir tra Daniel fáid Dé gein Crist, co 2272] n-apair, ‘do-ficfa mac in duine, & géba apdaine & cumachta forsin 2273] domun;’ & atbert in coimdhe fessin fri Dauid mac Iese, ‘dobér-sa 2274] do thorad do brónd nech gebus rigi fordo shosad;’ atbert *di*diu** 2275] Esaias faid oca césad, ‘berthar mac Dé amal choirig cennais dia 2276] édpart;’ atbert *di*diu** Dauid i persain Dia fodesin, ‘ro-ghonsat mo 2277] chossa & mo lama, & ro-fhodailset m'étaige, & ro-laiset crandchur 2278] forru;’ atbert Dauid beos a n-esergi Crist, ‘erigfet-sa ó marbu, --- p.105 2279] fo-daig na n-doine truag filet a n-iffern;’ atbert in fer cetna isin 2280] esergi, ‘ro-fholuamnig & ro-fhresgab mac Dé for gradu hiruphin;’ 2281] atbert Dauid beos, ‘mac Dé do shuide for deis Dé athar a nim;’ ocus 2282] atbert in coimdiu fesin fri Ísu, ‘suid for mo deis;’ atbert in fáid 2283] cetna dia tidecht i l-lo bratha .i. ‘do-raga in coimdiu co follus, & 2284] biaid teine dífhulaing for lassad ina fhiadnaise, & ainbthine mor ina 2285] timchell.’ Ro-comaillit *di*diu** na h-ii-sea uli,’ ol Iacop, ‘inar 2286] tigerna-ne, Ísu Crist; is e-sin ro-s-ícc in uli thedmand; is e do-rat 2287] a rusca don dull tria chor a shele ina agaid, amlaid ro-genair sin 2288] o máthair & se dall, co ro-derbtha triasin mirbuil-sin, conid he 2289] ro-chruthaig Adam do chriaid in talman: do-rigne *di*diu** Crist dí choep 2290] criad, & do-rat a n-inad a rosc iat, co r-shlanaig he focetoir. Ro-iarfaigsim-ne 2291] [.i. na hapstail] do Christ,’ ol Iacop, ‘cia dib do-roine 2292] imarbos .i. in he-so fen, no in iat a tustige, o n-genir & se dall?’ 2293] ‘ni derna-so fen, & ní dernsat a tustige peccad,’ ol Crist, ‘acht co 2294] ro-fhoillsigtea mírbuli Dé and;’ ár is e do-roine he; ro-h-ícc Dia 2295] de-sin in ni na r-thusmestar ar tus .i. na súile. Iarsani *di*diu**, 2296] ro-h-icc in fodbrachtaige, *&* ro-glan clamu, & do-rat a rusca do dallaib, 2297] & ro-indarb d*é*mna, & ro-todusig marbu. Atbertsat tra in uli 2298] Iudaide o aen guth: ‘Is bidba báis Crist,’ ol siat, ‘uair ro-braithed 2299] o descip**ul** fén he .i. o Iúdas.’ ‘Cid fil ann tra, a braithre inmaine, 2300] a maccu Abraaim,’ ol Iacop; ‘ro-labratar na fáide-sin tria thinfed in 2301] spiruta noim inntib gein Crist & a césad & a esergi o bás,’ se; 2302] ‘dénad cech oen uaib aithrigi, & bíd a fhis lib, co r-cretset na gennti 2303] do gothaib na fháide, & na cretithi-se dona huasal-aithrib & dona 2304] faidib ro-terchansat Crist mac Dé.’ O ro-boi tra Iacop icon 2305] forcetul-sin, do-rat Dia amus for Iúdaidib, co nd-ebertsat uli o aen 2306] guth: ‘Do-ronsam peccad mor,’ ol siat; ‘& tabair logad dún.’ 2307] ‘Na denaid derchained,’ ol Iacop, ‘acht cretid isin coimdid, & déntar 2308] bar m-baitsed, co ro-cuirther bar peccad uaib.’ 2309] O 'tconnairc imorro Abitár .i. sacart Ierusalem, popul immda do 2310] cretem do Christ tre Iacop, ro-s-gab ferg & lonnas, co tarut indmas 2311] immda don foirind ro-oentaigset fris i n-agaid Iacoip. {column 178b} Tanic tra 2312] oen do shúidib na Farsaide, co tarut suainem im bragait Iacoip, & 2313] ruc lais co tech Hiruaith Agripa he; is e-side ba hiúdicc for popul 2314] Israel in tan-sin. Atbert *di*diu** Hiruath a breth dia díchendad am**laid**-sin. 2315] O rucad *di*diu** Iacop dia díchennad, do-rala fodbrachtaigi doib, --- p.106 2316] & se ina lige, conid ed atbert: ‘a Iacoip,’ ol se, ‘a apstail Isu, 2317] saer mé om galar, ar no-m-piantar am uli balluib.’ ‘Erig,’ ol 2318] Iacop, ‘i n-anmum Ísu Crist; is fora ainm-side no-m-berar-sa 2319] dom díchennad; & bennach-sa he, & bat slan iarum.’ Atracht in 2320] galarach, & se slan focetoir, & ro-bendach ainmm n-Dé. O 'tconnairc 2321] tra in Farsaid (.i. Ossiás a ainm, is e-side ro-s-cengail suainem im 2322] bragait in apstail,) in mírbuil do-rónad ann, ro-shlecht don apstal, 2323] & boi oc iarraid dilguid fair iarum. O ro-fhitir tra in t-apstal, conid 2324] rath Dé tanic fair, atbert fris: ‘In creti conid he mac Dé 2325] Ísu Crist, ro-crochsat Iúdaide?’ ‘Cretim,’ ol Ossiás, ‘& bid hí mo 2326] hires cretim tria bithu, conid he mac Dé in t-í atbere-siu.’ Atbert 2327] *di*diu** Abitár in sacart fri h-Ossiás: ‘Mine digi-siu o Iacop, & mine 2328] mallachda ainm Crist, rega i m-bás imalle fris.’ ‘At mallachda-su 2329] tra, ol Osiás, & it mallachda in uli dee hídal lat; & is bendachda 2330] ainm Ísu Crist; is e-side erdarcaiges Iacop.’ ‘Gebid dúrna dara 2331] gnúis dó,’ ol Abitár; & ro-chuir-sén techta co h-Iruath, co ro-marbtha 2332] Ossiás ar-oen fri h-Iacop. Tancatar *di*diu** cu locc in díchénta, & 2333] atbert Iacop frisin fheol-dénmaid: ‘Tabair usce dún for tús resíu 2334] marbai sínd.’ Tucad lestar lán do usce dó, & atbert Iacop fri 2335] h-Ossiás: ‘In creti i n-Dia .i. in t-athair, & in mac & in spirut 2336] noem?’ ‘Cretim,’ ol Ossiás, ‘conid óen Dia uli-cumachtach he.’ 2337] Doirtid Iacop in usce fair ind-sin, & ro-fhuirim a láim fora chend, 2338] co ro-bendach he, & do-rat sigin croiche Crist ina dreich; & 2339] díchenntar he iarum ar-oen fri h-apstal in choimded: is do-side ata 2340] gloir & anoir a nim & i talmain tria bith sír. Finit. Amen. ### PAIS ANDRIAS IN APSTAIL in-so. 2341] Dia m-boi ingreim mor forsna Cristaigib isin cathraig dianad 2342] ainm Patrais, ocin erchonsal .i. Egiás a ainm-sén; ro-bás oc iarraid 2343] forru co n-dernatís idpurta dona deeib. Tanic *di*diu** Andrias in noem 2344] apstal do shaigid in errig, & adbert fris: ‘Ropo cubaid duit,’ ol 2345] se, ‘uair atai oc iúdicecht for dóinib, co tuicthea h'iúdic fen fil a nim --- p.107 2346] .i. Isu Crist, & co ro-adartha he iarna etergnáthugud; & o dogénta 2347] adrad in fhír Dia, co soitea do menmain ona deeib.’ ‘In tu-sa 2348] Andrias apstal?’ ol Egiás, ‘is tú scailes tempuil na n-ídal & na n-dee; 2349] & is tu fhaslaiges for dóinib sechim in crábuid forbannaig fil ocut 2350] fen. Atbertsat na h-impere Rómanachu,’ ol se, ‘do fhorcetul-sa do 2351] chur dar cend.’ ‘Nocon fhetatar na rig-sin,’ ol Andrias, ‘conid 2352] for-dáig hícca na n-dóine tanic mac Dé i tal**main**; ar na h-ídail-sea, 2353] citus, nidat dee iat-sén, acht démnu & námait ro-olca in chinedu 2354] dóenna; ar is iat forcanus for doinib ailbemniugud do Dia. Soaid 2355] tra Dia ona doinib ann-sin, in tan sharaigit he, & do-s-ber diabul fo 2356] smacht fen iat and-sén, co m-boi oca togoethad co lá a n-etsechta; 2357] & ní berat ni leo dochum na todhóchaide, acht a pecda namá.’ ‘Is 2358] dímáin uli ina taccrai,’ ol Égiás, ‘uair in t-Ísu-sin atbere-siu, ro-crochsat 2359] Iúdaide hé i cinaid in forcetail cetna do fhopairt dó.’ 2360] ‘In croch-sin atberi-siu,’ ol Andrias, ‘auctor in chineda doenna 2361] dochoid dia deoin fen fria, & ni la forécin dochóid fria.’ ‘Cindus a 2362] ráda,’ ol Égiás, ‘co ragad dia deóin fri croich, & co n-aparthai a 2363] thidnocul dia descip**ul** fen, & co ro-gabad o Iúdaidib, & co ro-crochad 2364] o míledu in rig?’ ‘Is aire atberim-si,’ ol Andrias, ‘a dul 2365] dia deoin fri croich; ar atbert fen frinde remi, co tídnaicfithea he o 2366] descip**ul** fen, & co crochfaidea he ar hícc in cinedu doenna, & 2367] co n-ereochad in tres lo o marbu; & atbert Petar in tan-sin,’ ol 2368] Andrias, ‘a thigerna,’ {column 179a} ol Petar, ‘ni h-urusa sin .i. mac Dé do dul 2369] fria croich’; ‘a Phetair,’ ol Crist, ‘noco tuice-si rúine Dé beos; 2370] is aire atberim-si,’ ol Crist, ‘ar ata cumachtu m'anma do chur uam 2371] ocum-sa, & a gabala chucamm doridise’ ol se; ‘& atbert Crist frin-ne,’ 2372] ol Andrias, ‘in tan bamar oc fledugud mar-oen fris, ‘is aen uaib 2373] no-m-braithfi-sea,’ ol se, ‘ocus in t-í dia tibér-sa in m-boimm-sea 2374] don bairgin, is e no-m-braithfe,’ conid follus as-sin conid dia 2375] deoin dochoid-sium fri croich,’ ol Andrias, ‘ar diambad ail dó, 2376] no-fétfad a imgabáil.’ ‘Is ingnad lim-sa,’ ol Égiás, ‘& tu-sa glicc, 2377] do beth oc sechim forcetail in fhir crochda-sin .i. Ísu Crist, ar is 2378] dochraid fia*d* dóinib in bás-sin.’ ‘Is mor glanrúin na croiche 2379] iarum,’ ol Andrias, ‘dia fesara-su he.’ ‘Ni fhétar,’ ol Égiás, ‘a beth 2380] glanrúin, acht a beth amal péin n-dermáir.’ ‘Is glanrúin athnuidigthi 2381] in chinedu doenna in pian-sin,’ ol Andrias. ‘Fogéba-su 2382] indut fen in glanrún-sin,’ ol Égiás, ‘mine d**er**na ina n-eper-sa frit.’ --- p.108 2383] ‘Dia m-beth ecla na crochi form-sa,’ ol Andrias, ‘ni erdarcfigind 2384] gloir na crochi, & is aire indisim-se duit-si rúine na crochi, co saertha 2385] t' anim-siu tréthi.’ ‘Ni bás don anmain,’ ol Égiás, ‘conid écen a 2386] h-athniudiugud.’ ‘At marbu anmanda na n-uli dóine i peccad,’ ol 2387] Andrias, ‘ar do-rat in cet duine .i. Adam tria chrand an imarbois 2388] bás isin doman, conid tré chrand crochi Crist ro-marbad in 2389] bás-sin; ocus amal do-ronad in cet duine [do-roine] peccad .i. Adam 2390] don talmain nemélnide, rop ecen de-side co ro-gein Crist o óig 2391] nemelnide, co rucad co bethaid suthain in cined doenna atbathatar i 2392] n-Ádam, & co ro-díchuirthea crand in báis tria chrand na crochi; & 2393] co ro-shíned a láma hi crand crochi, ar na lamu ro-sínit co crand an 2394] imarbois, & co ro-s-gab dig seirb hi crand crochi ar biad milis 2395] n-áilgen craind an imarbois.’ ‘Indis do cách cretfes uait,’ ol 2396] Égiás; ‘fogeba-su *di*diu** bás isin croch-sin molai,’ ol Égiás, ‘mine 2397] d**er**na edpurta dona deeib.’ ‘Dogním edpairt cech lái don oen 2398] Dia uli-cumachtach,’ ol Andrias, ‘& ni h-edpairt bocc no tarb, acht 2399] fuil in uain némlochtaig .i. Ísu Crist, edpraim cech lái,’ ol se. 2400] Atbert Égiás ann-sin iarna fhercugud Andrias do chur i carcair: 2401] do-rónad sámlaid. Tanic in popul Cristaide ann-side do breith 2402] Andrias asin carcair, co ro-fhóbratar Égiás do marbad. Atbert 2403] *di*diu** Andrias frisin popul: ‘Na denaid fuasnad bám dáig-si,’ ol se, 2404] ‘ar do-rigne Dia foiditin & cennsa moir, in tan ro-crochad & ro-h-ádnaiced 2405] he; na tairmiscid tra mo dul-sa hi martrai; & ní *h-ed* namá, 2406] acht airisid fén fri fulang cecha doccumlai fogebthái, uair is cumair 2407] in pían aimserda, ar is fri diaid thened is casmail: ár amal turcbas 2408] tene focetoir, & báidid co prap doridisi, is amlaid tra don péin 2409] aimserda i n-athfégad na péni suthaine; conid don péin na fil 2410] crich na forcend is coir do neoch a menma do thabairt .i. aitt hi 2411] fhil coi & ochad cen crich.’ Atbert iar sin Égiás: ‘In t-í la-sn-ád 2412] ecul rochtain cusan inad-sin, denad in ní atbere-siu, & lenad 2413] hires.’ ‘Bíd *di*diu** forpthi,’ ol Andrias, ‘co rosti triasna treblaitib 2414] aimserdai co rabthai i frecnarcus Dé hi fháilte & subai tria bith sír.’ 2415] Bói *di*diu** Andrias oc forcetul in popuil fot na gem-óidche 2416] fón cuma-sin. 2417] Rucad Andrias iarna barach co h-Égiás isin ríg-shuide, & atbert 2418] fris: ‘In-dar lim-sa,’ ol se, ‘is i comairle dogénta-su, anad do 2419] molad Crist, & idpurta do dénam dona deeib, fo-dáig na digthea hi --- p.109 2420] croich.’ ‘Ropad maith citus,’ ol Andrias, ‘adrad na n-dee m-bréci 2421] do fhácbail duit-siu & Crist mac Dé do adrad duit.’ ‘Is aire 2422] atberim-si frit-sa citus,’ ol Égiás, ‘edpurta do dénam dona deeib, 2423] ar-daig co n-d**er**na in popul no-t-sechend edpurta doib; ar ni fhil i 2424] n-Achia cathair na r-fhacaib in t-ídal-adrad tremut-sa. Mine 2425] d**er**na-sa sin *t*r*a*, fodéma piana examla & bás croiche iar sin.’ ‘Cluin-si 2426] imorro,’ ol Andrias, ‘a meic in báis, & a lasair {column 179b} dimbuan amal condall 2427] for tenid suthain, conid ferrde lem-sa cech pian fogéb ar ainm n-Dé, 2428] ar bam anoraigti-sea oc Dia, dia fhódmar martrai moir.’ ‘At-biur-sa 2429] luga,’ ol Égiás, ‘mine d**er**na-su ina n-apraim-si, co fúigbe 2430] bás croiche.’ ‘Is e is férr límm fogéb,’ ol Andrias, ‘bás crochi, ar 2431] is ed dochóid mo thigerna .i. Ísu Crist; is eclachu lim tra do bás 2432] suthain-si oltás mo bás aimserda [fen],’ ol Andrias. Atbert iar sin 2433] Andrias do phianad: ro-síned i l-lepaid he, co r-fhodaim secht 2434] fothraice for fiuchad 'na chend, & ní dernsat erchoit dó; rucad 2435] iarum co h-Égiás he, & boi oc tacra fris, & is ed atbert: ‘Lasfaid 2436] do gnúis amal choindil isin péin suthain,’ ol Andrias, ‘& bid gairit 2437] dam-sa [in pian] aimserda-sa,’ ol se. Gabaid ferg Égiás annsin, 2438] co n-epert Andrias do crochad, & cen clói do chor triana 2439] chossa na lámu dó, dáig comad móti in pían dó beth beo co fotai 2440] isin croich. Ruccad iarum dia crochad he. Boi tra in popul 2441] Cristaige oc écaine in fhir nóim ecnaid do crochad cin cinaid; bói 2442] tra Andrias oc forcetul in popuil, & oca n-guide beos na ro-thairmisctís 2443] in césad & in crochad do dénum. Atbert Andrias, o ranic 2444] locc in crochda, & o 'tconnairc hi: ‘A chroch noem,’ ol se, ‘ro-coisecrad & 2445] ro-bennachad tu o churp Crist do beth innut, amal betís 2446] margrétai & clocha cúmtaig in domain betis 'cót chúmtach; ni ro-imeclaig 2447] Dia remut, ro-gabaiss maise la sochraide tria chorp Crist do 2448] riadud indut, is tú ro-s-ícc peccad craind an imarbois, is tú blath & 2449] torad taitnemach in talman, is tu in pailm toirtech co n-il-mblasaib, 2450] is tu in chuipris boladmar, o sastar & o m-boltnaigther cech n-iresech: 2451] geib chucat me-si tra ona dóinib ro-cennaiged tremut, & tidnaic me 2452] dom thigerna .i. Ísu Crist!’ O 'trubairt imorro na briathra-sa, 2453] ro-ben a etach epscoip de, & do-rat do lucht in crochda he. Ro-cenglad 2454] tra a chorp o shuainemnu don croich, & tocbaither i n-airde 2455] he. 2456] Batar *di*diu** buidne ile do doinib: nirbo uati oltas fiche mile, & --- p.110 2457] Stratocles .i. brathair Égiás eterru, oc aentaid frisin popul Cristaige 2458] oca rada conar choir Andrias do crochad. ‘Bec in cendach nime 2459] sin,’ ol Andrias. Dochoid in popul co h-Égiás, & ráidset fris, ‘narba 2460] coir in fer genmnaid cundail craibdech forpthi o dég-besaib do 2461] crochad, cen cinaid.’ Boi tra Andrias isin ló iarna barach, & se 2462] isin croich oc forcetul in popuil. Gabaid iarum ecla Égiás resin 2463] popul, co n-epert friu, Andrias do thoirnem asin croich. Luid tra 2464] Egiás ar-oen frisin popul do saigid Andrias. ‘Cid dia tanacais 2465] ille,’ ol Andrias fri h-Égiás, ‘mad ail deit cretim do Christ, dobér-sa 2466] in betha shuthain deit,’ ol se, ‘no mas dom shaerad-sa o chroich, ni 2467] fhetaim-se dul beo esti,’ ol se, ‘ar itchíu-sa mo rig mór .i. Crist mac 2468] Dé 'com ernaide, & sé fuirithe d'indechad mo cesta-sa fort-su.’ 2469] Do-dechatar na milid batar ocin crochad, & fobairset a thoirnem asin 2470] croich, acht no-shectis a l-lama dia comristís fris. Atbert Andrias 2471] o guth mor iarum: ‘A Ísu Christ,’ ol se, ‘na leic me-si don 2472] croich-si~~n~~, co ro-fhoidea mo spirut & co m-bera-su m'anmain latt!’ 2473] Tanic tra dellrad mor do nim ann-sin, *cor'iad* imon croich, cona 2474] r-fhet duine a decsain in oiret-sin; o ro-boi in sóllsi moir-sin fri re 2475] leth-uaire ann, dochoid ass iar sin, & ro-fhóid Andrias a spirut, co 2476] n-dechsatar dib-línaib eter shóllsi & spirut dochumm nime co Dia. 2477] Dolluid tra demun i n-Égiás iarum comba marb i fhiadnaise in 2478] popuil riasíu ránic a thech. Tanic imorro Stratoclés .i. brathair 2479] Égiás, & ruc lais corp Andrias, & ádnacis co n-onoir moir he isin 2480] cathraig .i. Patrumm a h-ainm-side. Gabaid ecla mór in popul 2481] iar sin, ocus ba h-e mét a n-omain cona boi oen duine dib cen 2482] cretem do Christ: is lai*s*-side is áil in uli dóine do slánugud, co 2483] róiset co h-óibnius na fírinde suthaine. Finit. Amen. ### PAIS PILIP APSTAIL in-so. 2484] Bui Pilip apstal da fhichit bliadan oc sermoin & oc {column 180a} procept isin 2485] Scethia. Tancatar *di*diu** génnti ina dochumm co ro-chuibrigset he, 2486] & rucsat leo he iarum co tempul Mairt .i. dia ídal occa-sum sin. Is 2487] ann boi in draicc dermair: is e-side ro-marb in da threband batar a --- p.111 2488] cind na cathrach ó Romanchuib oc tobach in chísa Céssarda, & 2489] timthirigi ecraibdecha na draice-sin is iat ro-s-cuibrig Pilip. 2490] Batar *di*diu** sochaide dermáir i n-gallruib examla isin cathraig-sin 2491] don t-shúth nime ticed don draic-sin .i. aroli daill, aroli buidir & 2492] baccaig,& cech aincess ol-chena dobert forru, dáig co n-dernatís ídpurta 2493] do diabul for hícc na n-galar-sin, & co *n*-damnad-som a n-anmanna 2494] iarum. Atbert tra Pilip apstal frisna h-uli dóinib batar hi n-gallru 2495] isin cathraig: ‘Dénaid mo chomarli,’ ol se, ‘& fogébtái slanti chuirp 2496] & anma .i. taifnigther i n-anmum in choimded Ísu Crist in draicc 2497] démnaig do-roine irchoit dib anallana, & todúiscfet-sa i n-anmum 2498] Crist in lucht ro-marbait uathi.’ ‘Apair frind amáin cid dogénum,’ 2499] ol iat. ‘Curid ass deilb Mairt & brissid hi,’ ol Pilip, ‘& tabraid *di*diu** 2500] croich Crist ina h-inad, & ádraid hi iarum.’ ‘Tabair-si slanti nama 2501] dún,’ ol siat, ‘& brisfem-ne delb & ídal Mairt iar sin.’ O do-rónad 2502] toi mor ann, atbert in t-apstal: ‘Eirc ass, a draicc,’ ol se, ‘*&* fáccaib 2503] in t-inad a tái i n-ainm in coimded Ísu Crist, & eirc ass co locc 2504] écin, airm na bia nach n-aittreb doine, daig na ro-erchótigi do 2505] duine co brath.’ Dochoid ass tra in draicc iar sin la brethir in 2506] apstail, & a gol-máirg esti, & tórruma demun impe, co ro-lín in 2507] tempul dia díaig & dia brentur; & ni ro-artraig nech asa aithle. 2508] Ro-thódúsig Pilip *di*diu** mac in t-sacairt dobered tened fona h-idpurtaib, 2509] & ro-shlanaig focetoir in uli doine batar i n-gallraib o shúth 2510] nemi na nathrach. In uli dóine tra batar i comrorcain fria Pilip 2511] reme, sóiset fri h-aithrige n-dichra o 'tconncatar in mírbuil moir-sin. 2512] Erepoli *di*diu** ainm na cathrach in ro-crochad Pilip & no-adratis 2513] amal Dia in tí Pilip. Boi tra Pilip oc procept fri re m-bliadna doib, 2514] &ba h-e forcetul dognid .i. in cruth in ro-genir Crist on óig, & amal 2515] ro-césad, & amal ro-fhresgab dochum nime i fiadnaise a apstal, & amal 2516] tanic rath in spiruta noim fora apstalu, & do-rat rath na n-il-belra 2517] doib in dómnach in Chingcigis, & is iat oen-belraig có-sin [.i. Ebrai]. 2518] ‘Oen dib-side *di*diu** me-si,’ ol Pilip, ‘& ro-m-fóided chucaib-si cu ra-fhoillsigind 2519] díb na nechi-sea, ocus na h-idail dia n-adarthái, conachdat 2520] dee iar fhír, acht ídail ámlabra cin cheill cin dliged, & soethra 2521] dimáine láma dóine peccdach, & condat námait fhíre do Dia in 2522] lucht adrait iat.’ Ro-cretset sochaide do Pilip ann-sin. Níptar 2523] uati oltás il-míle do doinib, & ro-baitsit uli iat lais, & ro-cumdaiged --- p.112 2524] eclasa immda lais ann-sin, & ro-oirdnestar escopu & sacairt & 2525] deochaine. 2526] Iar sin tra ro-faillsiged do Pilip hi fhís comba cubaid dó na tíre .2527] & na cathracha-sin do fhacbail, & dula co h-escop Aissia, co ro-airchissed 2528] de & co ro-accallad he iarum. Dochoid tra Pilip apstal iar 2529] sin dochumm na h-Assia Mori, co r-fhuirig isin cathraig i n-Erepóli, 2530] & ro-dímicnig & ro-s-cuir dar cend ires cretim na n-Ébóntai: ar iss 2531] ed atbertís-sin, ‘conach o óig ro-genir Crist;’ ro-s-dímicnig *di*diu** 2532] Pilip, & ro-s-tafaind a n-ires-sin. Batar tra dí ingein oc Pilip .i. da 2533] óig derscaigti iat-side, & do-rat Dia trempu-sin immad díairmide óg 2534] n-aile dochumm n-irse & cretim. Ro-gairmestar tra Pilip chucai in 2535] da*ra* laa déc rena cesad in uli shacart & deochain & escop na cathrach 2536] comfochraib dó, & atbert friu: ‘Ní fhilet acht da la déc dom 2537] shaegul-sa,’ ol se, ‘& bííd-siu {column 180b} cuimigthi i forcetul in cóimded Ísu 2538] Crist, & guidid-siu co ferrda in coimdid, & cathaigid co calma di 2539] chend bar n-dúalchi & bar peccad, & dímicnid & tarcasnig in námait 2540] n-arsata .i. diabul cona aslaigib, & troeothaid & crochaid bar tola 2541] collaide i n-áine, i n-ernaigti, i n-abstanait, i n-almsanib bíd & étaig 2542] do bochtu & adilcnechaib Dé bíí,’ ol se. ‘Comillfid tra Dia a gellta 2543] frind, dia n-d**er**num na h-ii-si uile; do-s-bera Dia dún síd & suba 2544] i-fhoss isin t-shoegul, & flatha nime diar n-anmannaib iar m-bás; 2545] métaigfid *di*diu** Dia a mírbuli isna h-eclaisib talmanta, ar it iat-sin 2546] fátsine & gellta in choimded frínd, dia comaillem na h-ii-sea feib ar 2547] cumaing.’ Atrachtsat tra dronga écraibdecha & na sacairt Iúdaide 2548] i n-agaid Pilip apstail, conid ed atbertsat, a thengaid do thescad. 2549] Do-rónta sámlaid; ar-ái ni lugati dogníd-sum forcetul in popuil in 2550] ní-sin. Atbertsat in popul & na sacairt doridisi a thengaid do 2551] thescad; do-gníset tra, & ni ro-erchotig dó. Fo secht tra ro-tescad 2552] tengaid in apstail leo, & ni ro-airis-*s*ium oc forcetul frisin ré-sin. 2553] Atbertsat a clochad iarum: gabsat *di*diu** durna & saba luaigi & clocha 2554] dó dara gnúis, & ni ro-erchotig nách ernail péne dib-sin dó. Atbert 2555] in popul & na sacairt iarum, in t-apstal do crochad, o na r-fhétsat 2556] bás ele dó; tanic aroli fer angid étrocar dib chuca, & do-rat gosti 2557] némnech im brágait in apstail nóim, co nu-s-crochsat he iarum iar 2558] n-imad pene & athisi & esorcni for slicht a máigistrech .i. Ísu. 2559] Eripóli tra ainm na cathrach in ro-crochad Pilip apstal. Atces *di*diu** 2560] gloir dermáir la tórruma aingel imon croich, in tan ro-fhóid Pilip a --- p.113 2561] spirut; co ro-shamaigset na h-aingil aním in apstail a n-irbothaib 2562] flatha nime, i n-gloir aingel iar m-buaid martrai. Se bliadna ochtmogat 2563] tra ba slan do Pilip noem apstal in tan ro-escómla cusin coimdid. 2564] Ro-ádnacit imorro a chorp in apstail isin fhích dian ainm 2565] Bezaida. Ro-ádnacht tra a dá ingen, in da noem óig iar cén máir 2566] iar-tain .i. oen díb dia deis in apstail, & oen ele dia chlí. Is 2567] ann-sin tra doberair a n-itge da cech oen no-s-guidet co gresach in 2568] t-apstal cona di noem óig; & cid mor a n-anoir colléc, bíd moo co 2569] mor i l-ló brátha, in tan taitnigfit amal gréin a nim fiad gnúis in 2570] dúilemun, &rl. {column 160a} ### Pasio DOMINI nostri IESU CHRISTI incipit. 2571] Isin nomad bliadain déc do flaith Tibir Césair hin ímper 2572] Rómanaig ard-ríg in uli domain, & isin bliadain cetna ro-bói Teodbair 2573] mac Hiruaith 'na rig forin popul Iúdaide & for claind Israel 2574] ar-chena .i. in fichetmad la do mis Márta na bliadna-sin, tancatar 2575] buidne diáirmide dona h-Iúdaidib, do chasait & do chairiugud Ísu 2576] Crist meic Dé bíí o chasaitib immda examlaib i fhiadnaise in fhir 2577] diarbo ainm Piláit; hiúdicc imorro e-side, giustis & fer follamnaigthi 2578] rechta & congbala corach forin popul Iúdaide, a h-ucht in rig 2579] Rómanaig .i. Tibir Césair. Is iat-so ém ba h-ard-toisig forin 2580] foirind tancatar don chasait remráti-sin .i. Amias & Coifás, dá 2581] ard-oirchindech na sacart n-Iúdaide, ocus Nicoméit, Abimedathan, 2582] Gamaliél, Hiudás, Leui, Neptalim, Alxander, Sirius, & in popul 2583] Iúdaide ár-chena; & is ed ro-raidset fri Piláit: ‘Ata imorro,’ ol 2584] siat, ‘duine dermáir isin tír-sea oc saebud in popuil o shaeb forcetlaib; 2585] mac side *di*diu** do Iósep gaba, & Muire ainm a máthar, & Ísu a 2586] ainmm fodén; & is ed atbeir, ‘conid rig he fén, & conid mac Dé,’ 2587] & ni h-ed nama, acht michoimétaid ar sapóti-ne, & tafnid in recht 2588] n-atharda.’ Atbert Piláit: ‘Taispénaid cia mod asa m-brisend-se 2589] in recht.’ Atbertatar-som: ‘Is do mor aichnedaib in rechta,’ 2590] ol iat-sum, ‘cen saethrugud isin sapoit, & isin ló-sin ro-slanaig Ísu 2591] aroli dóine do bódraib, araile do bacachaib, aroli do dallaib, aroli do --- p.114 2592] chromaib, aroli do chlamaib, aroli doine imluadit ó démnaib, aroli 2593] o gallraib examlaib ár-chena.’ ‘Dar lind,’ ar Piláit, ‘ropad chora 2594] fer na n-gním-sin do molad oltás a dimolad.’ ‘Ni h-ed,’ ol iat-sum, 2595] ‘acht duine démnacda hé, & tria dhemun slanaiges cech oen.’ 2596] ‘Ni cosmail,’ ar Piláit, ‘conid tria spirut i*n*glain indarbas-sum na 2597] spiruta asna h-inuta i n-gnathaigit tairisium, acht is dochu conid 2598] tria shualchi Dé forcongrus forna démnu na h-inata a n-gnáthaigit 2599] d'facbail.’ ‘Guidmit-ne,’ ol iat-sum, ‘tu-sa a thigerna, trét miadamla 2600] & tret fhlaithemnus, co tucthar in duine-sin it fhiadnaise-siu, & 2601] co ro-aicille he.’ Is ann-sin ro-fhóidestar Piláit cursúr .i. gilla 2602] turusa for cend Ísu, co tísad dia acallaim. Dochóid in cursúr i fhail 2603] i raba Ísu, & ro-adair hé, & ro-slécht dó, co r-scáil in speilp boi imme 2604] i fiadnaise Ísu; & atbert: ‘A thigerna,’ ol se, ‘gluais co tech in 2605] brethemnais, uair ata Piláit ocut iarraid.’ O 'tchonncatar na 2606] h-Iúdaide in anoir do-rat in techtaire don t-shlaníccid, ro-chomégitar 2607] & atrubratar: ‘A thigerna, a Philáit,’ ol siat, ‘cid imnach tria 2608] guth challaire no mair do-fhocrais don melltoir ut techt it fiadnaise, 2609] no cid ima r-chuiris cursur co h-onorach fora chend?’ & 2610] ro-indisetar in anoir do-rat in techtaire dó. Ro-gairm imorro 2611] Piláit in techtaire, co r-iarfaid de, ‘cid imá r-adair Ísu, & cid fa 2612] tuc anoir do?’ Atbert in techtaire: ‘A thigerna,’ ol se, ‘in tan 2613] ro-m-cuiris do Ierusalem fecht n-aill, atconnarc Ísu ann oc marcachus 2614] for assan m-bec, & maccaim na n-Ebraide oc scailed a n-étaig 2615] fa chosaib, & gésca pailme ina lamaib, & siat oc slechtanaib & oc 2616] anóir & oc ádrad Ísu; & atbertis fris, ‘slanaig sind, a thigerna, & a 2617] meic Dé bíí, tanic diar cabair.’’ Is ann-sin ro-chomegetar na 2618] h-Iúdaide arís i n-agaid in techtaire, & atrubratar: ‘Cindus ro-*thuici[s]-siu* 2619] in m-belra Ébraide uadib, & tu fen at Grecda?’ Atbert 2620] in techtaire: ‘Fer comtha Ébraide boi occum, is e no-derscnaiged 2621] dam cech ní no-iarfaigind de 'na belra fen.’ Atbert Piláit: 2622] ‘Ni ro-pheccaig in techtaire a becc fo adrad Ísu, on lo atconnairc 2623] drong dona h-Iúdaidib fen oca adrad.’ Atbert Piláit frisin techtaire: 2624] ‘Eirg,’ ol se, ‘& tuc latt in fer cetna diar n-acallaim.’ Dogni{column 160b} 2625] in techtaire amal atrubrad fris, & gairmíd Isu co h-onorach dochum 2626] Piláit, amal do-roine ar tus. 2627] Is amlaid *di*diu** boí Piláit in tan-sin, & mergeda for crandaib 2628] i l-lamaib lóech-miled ina fiadnaise i tig na cuirti. Ocus amal --- p.115 2629] tanic Ísu isin *pi*[*nó* e]*l~~it~~ait*, do-chromsat na craind cusna mercib co forecnech, 2630] a l-lamaib na loech tria mírbulib Dé i fiadnaise aigthi Ísu; & 2631] ni luga ro-chronaigset na h-Iúdaide míledu chongbala na crand, & 2632] atbertsat ‘corub do deoin na miled ro-fhillset na merceda.’ ‘[18](javascript:footNote('G206000/note018.html'))’ ar Piláit, ‘amal ro-fillset na merceda da n-deoin fen, 2634] & ro-adartar Ísu.’ ‘Ni h-iat ro-adair,’ ol na h-Iúdaide, ‘acht lucht a 2635] congbala.’ ‘Erced,’ ar Piláit, ‘Ísu immach asin tig doridisi, & 2636] erced dá milid déc ro-chalma, & congbat na merci dús in fillfet 2637] doridisi, amal do-ronsat riam.’ Do-ergetar miledu congbala na 2638] merced, & atracht Ísu in dala fecht isin pelait, co r-fhillset na 2639] merci arís dara lamaib na loech ar écin, & ro-adartar Ísu. O 2640] 'tconnairc Piláit in mírbuil moir-sin, ro-fhuabair ergi asa shudi 2641] thigernais, & Ísu do shuidiugud innti; ar ro-lín oman & urecla re 2642] n-Ísu he. Isin uair-sin tra tánic techtaire o mnái Philáit do 2643] acallaim a fir .i. Procúla a hainm, & is ed atbert fris, ‘iúdicecht coir 2644] do dénum forin duine noem fil i t'fhiadnaise, ar is mor d'imned & 2645] d'etualang ro-h-imred form-sa isin aidche arér tremit.’ Demun tra 2646] tánic do thairmesc in chésta ann-sin, ár ro-fhitir-sium ina m-biad 2647] de .i. esergi Crist a bás, & a ch*r*onugud fen, & orcain iffirn im Adam 2648] cona cloind fhíreoin. Do-frecratar na h-Iúdaide, & atrubratar fri 2649] Piláit: ‘Nach dubramar-ni frit corab duine démnacda in duine 2650] út? &is follus innossa a droch-gnimrada fair, amal ro-chuir sé demun 2651] d'áidmilliud fordo mnai-siu.’ Piláit imorro ro-gairmestar Ísu chuice, 2652] & ro-ráid fris: ‘In cluine-siu na mor chasaiti doberait in lucht-sa 2653] fort, & cid 'tai cen freccra do thabairt forru?’ Ro-frecair Ísu & adubairt 2654] co féta: ‘Mine beth cumachta laburtha occu, ni laiberdáis, 2655] & o'n ló tuc Dia comas luamairechta a tengad doib, fétait maith & olc 2656] do labra; & d'fechat-som cindus bias sin fa-deoid.’ Do-freccratar 2657] imorro senoraig na sacart & na n-Iúdaide ar-chena, & atrubratar: 2658] ‘Atchiamait & do-fetamar ar tus, corup tria merdrechus do-rigned 2659] tu-sa, ar ni r-pósta h'athair & do máthair re cheli; & ro-fetumar fós 2660] ina diaid, corop isin Bethil do-t-ruccad, & co tanic dith mor isin 2661] tír tret genemain innti .i. marbad na maccraide la h-Iruath ocut 2662] iarraid-siu, o macc óise da bliadain co macc óise en oidche; & ro-fetumar 2663] fós in tres ní, cor-theichetar lat-su h' athair & do máthair 2664] hi crich na h-Ég*é*pti, ar ni r-lamsat beith ina tir fén trit-su.’ 2665] Atbertsat tra drong dona h-Iúdaidib na r-chuitigset casáit Ísu: --- p.116 2666] ‘Ni abramait conid tria merdrechus do-rónad e-ssium, ar do-fetumar 2667] co r-phósta Muri & Iosep.’ Atbert tra Piláit fri h-Iúdaidib 2668] casaiti Crist: ‘In-dar lind nídat fíra na scéla-sin on fhir út; ar 2669] ata drong dabar cined fén ocabar n-aithceód & oca ráda conid mac 2670] lánomna pósta Ísu.’ Atrubratar imorro fri Piláit Amiás & Caifás 2671] & uili popul chasaiti Crist ar-oen friu: ‘Is sin-ne ata for fírinne, 2672] & in lucht ticc inar n-agaid descipuil do Ísu iat, & deoraid inar 2673] tir-ne iat; & ni dlegar a n-gabail i fiadnaise inar n-agaid-ne.’ 2674] Ro-iarfaig imorro Piláit do Amiás & Caifás: ‘Cuich iat in lucht ut 2675] chungnus le Ísu?’ ‘Dóine páganta sin,’ ol iat-sum, ‘& mna Iúdaide 2676] a máthrecha, & aderait fén {column 161a} conid Iúdaide iat.’ Hit iat-so tra 2677] anmand da fher déc do-derbatar Ísu a beth 'na mac mna pósta 2678] .i. Lazár, Astair, Antonius, Iacop, Tetos, Samuél, Isác, Finés, 2679] Crispus, Agruspa, Amés, Hiudás, et adubratar sin: ‘Ni deoraid 2680] sin-ne,’ ol siat, ‘acht is do Iúdaidib ar m-bunad chenel; & is fírinde 2681] ráidmit, uair bamar i fhiadnaise pósta Muiri & Ioseip.’ Atbert *di*diu** 2682] Piláit frisna da fher déc remrati: ‘Guidimm sib co ro-luigthi 2683] i fhiadnaise Cesair corup mac mna pósta Ísu.’ Atrubratar-som 2684] imorro: ‘Ata recht ocaind .i. cen luige do thabairt fo dáil ar 2685] domun; & luiget in lucht ele coro*b* bréc adermait-ne, & cedaigmit bás 2686] d'fhágbail 'na dhiaid.’ Is ann-sin do-freccratar lucht casaiti 2687] Crist: ‘Cretmit [don] da fer déc ut corop mac mna pósta Ísu, & 2688] cid ed *ar abba*, is duine démnacdu he, uair ader sé fen, ‘is mac Dé 2689] & is rig he,’ & ní chretmit-ne do.’ Ro-forcongair imorro Piláit in 2690] popul Iúdaide do chor asin pelait amach, acht da fer déc do-rigne in 2691] fhiadnaise le h-Ísu, & Ísu fén; & ro-iarfaig ‘cid ima ra-butar na 2692] h-Iúdaide oc iarraid oideda Ísu?’ Atbertatar-som ‘corup tria format 2693] & aingidecht, ar mét na mirbuiled dogníd isin phopul.’ ‘Is ed dar 2694] lind,’ ar Piláit, ‘is ara deg-gnimradaib rop ail leo olc d'fagbail 2695] dó.’ Dochoid Piláit tria fheirg asin pelait immach, & atbert: 2696] ‘Gabaim-si in grian ina fiadain form, cona fágbaim adbar bais 2697] isin doman na cair na peccad isin duine noem út.’ Do-frecratar 2698] na h-Iúdaide & atrubratar: ‘Acht *mi*n*bad* droch-duine he, ni 2699] thindlécmais-ne det-siu he.’ Atbert Piláit iar sin co feirg & 2700] londus: ‘Tócbaid-si lib he, & denaid iúdicecht fair do rér bar 2701] rechta fen!’ Atbert fer dona h-Iudaidib: ‘Noco lamum-ni 2702] duine [do marbad] acht mine bera-su do breth dó, co n-dligend a --- p.117 2703] marbad.’ Dochoid imorro Piláit doridisi isin peláit, & ro-gairm Ísu 2704] chuice, & ro-ráid fris: ‘In tu-sa rig na n-Ebraide [no Iúdaide]?’ 2705] Do-frecair Ísu & atbert: ‘In uait fen aderi-siu sin, no in duine 2706] ele ro-indis deitt?’ Do-frecair Piláit & atbert: ‘In fhacca 2707] tu-sa nách Iúdaide me-si? do chined Iúdaide fen, ro-thidnaic am 2708] lámaib-si thu; & crét do-rigni-si friu?’ Do-frecair Ísu & atbert: 2709] ‘Nocon annsa doman-sa ata mo flaithemnus bunaid-si; & damad 2710] ead, dogéntais mo muinnter cathugud darmo chend, & noco tindléctis 2711] na h-Iúdaide me.’ Do-frecair Piláit & atbert: ‘Mas ed, is 2712] rig thu-su?’ ‘Aderi-siu cipindus,’ ol Ísu, ‘is rig mé; & is fír adere, 2713] ar is chuice-sin rucad me, & is chuice t*á*nac isin domun-sa; & cech 2714] oen ata for firinde, dochluinet mé.’ Atbert Piláit: ‘Adeir in 2715] recht, nach fil firinde i talmain.’ ‘Ni fír sin,’ ol Ísu, ‘biaid firinde i 2716] talum i cén rabur-sa innti.’ Ro-fhácaib *di*diu** Ísu in peláit, & 2717] dochoid fén amach; ocus atbert Piláit frisna h-Iúdaidib, ‘cona 2718] fuair cair na peccad do dénum do Ísu, & na r-dlig olc do denum 2719] fris.’ Atbert oen dona h-Iúdaidib: ‘Do-rígne Ísu olc ina 2720] n-dligend bás d'fhagbail; ar atbert co n-dingned [tempul] Dé do 2721] díscailed & a athcúmtach fri trí láib.’ Ro-iarfaig Piláit: ‘Ca 2722] tempull dá r-labair Ísu mar sin?’ ‘Ni annsa,’ ol siat, ‘tempull 2723] ró-cumdaiged la Solam mac Dauid fri secht m-bliadna cethrachat; & 2724] atbert Ísu, co cumdaigfed he fri tri laib namá.’ Ni do thempul 2725] Solman tra ro-bói briathar oc Ísu in tan atbert sin, acht do 2726] thempull a chuirp fesin, in tan atbert, ‘scáilid-si in tempul-sa mo 2727] chuirp-si,’ ol Ísu, ‘& dodén-sa a athcumtach iar tredenus.’ Atbert 2728] imorro Piláit doridisi: ‘Gabaim nem & talam 'na fhiadnaib 2729] form, conid nemcintach mé o fhuil in duine [nóim-se].’ Atbert 2730] oen dona h-Iúdaidib: ‘Léic a fhuil & a dígal foraindi & 2731] forar maccaib inar n-degaid!’ & no-aentaigset uli in dolad-sin. 2732] Ro-gairm *di*diu** Piláit sin & sacairt {column 161b} & deochaine & sruthi na 2733] n-Iúdaide, & atbert friu: ‘Ni fhágbaim cair na cin isin duine-sea, 2734] atathai do chasait frim, in bud choir bás no oided d'fhagbail 2735] dó.’ Atbertsat beos senoraig na sacart n-Iúdaide fri Piláit: 2736] ‘Luidmit-ne fa Céssair, cech [aen] dogéna bréc, conid dingbala 2737] bás d'fhagbail dó. Do-rigne-sium tra bréc i n-agaid a thigerna 2738] .i. a ráda conid mac Dé he, & conid rig.’ Ro-forcongair Piláit 2739] forna h-Iúdaidib dul asin pelait imach; & ro-gairmestar Ísu --- p.118 2740] chuice, & atbert: ‘Créd dogéna me frit?’ Ro-frecair Isu, & 2741] atbert: ‘Do-thairngir Moysi mac Ámra, & Dauid mac Iesé, & na 2742] fáide ol-chena, mo chésad-sa & m'esergi o thús [betha] & aimsire.’ 2743] Ro-chomégitar na h-Iúdaide i n-agaid Ísu, & atbertsatar, ‘conid bréc 2744] in ní-sin, & ro-dérbobmais-ne ina agaid hí.’ ‘Masa bréc a n-abair-siu*n* 2745] frim-sa,’ ar Piláit, ‘tócbaid-si lib hé, & berid breth do rér bar 2746] rechta fen fair.’ ‘Is ed adeir in recht’, ol Iúdás, ‘da peccaige 2747] duine 'na chomursaind, co n-dligen da fichit tallann acht oen 2748] tallann is luga do thabairt ann don chomursain; dia peccaigi 2749] imorro i n-Dia, dlegar a chlochad focetoir.’ Ro-d'fhech imorro 2750] Piláit forin popul Iúdaide, & atconnairc drong don popul oc toirsi 2751] thruim fa Ísu do beth i m-broit ina fiadnaise, & atbert: ‘Ni h-e 2752] in popul uli ata oc casait Ísu, na oc iarraid a oidedu.’ Do-frecratar 2753] in popul Iúdaide, & atbert oen dib: ‘Is uime thancumar, indus co 2754] fhagbad-sum bás, & co scristar a ainm asin popul.’ Atbert 2755] Piláit: ‘Ca hadbur bá n-dligend bás d'fhagbail?’ Do-frecratar-sum 2756] imorro, & atbertsat: ‘Adeir conid mac Dé he, & is ed is coir 2757] a oided cen fuirech ind.’ Is ann-sin atracht fer amra Iúdaide .i. 2758] Nicomét a ainm, i fiadnaise Piláit, & atbert: ‘Esti frim-sa, a 2759] thigerna, a Piláit, co ro-aiciller tú beccan.’ ‘Labair frim,’ ar 2760] Piláit. ‘Is ed-so aderim,’ ol Nicomét fri dóinib uaisle amra & ‘frisin 2761] uile popul Iúdaide [uli], cia h-ádbar fa filet oc iarraid oideda Ísu? ar 2762] ni thanic & ni thicfa don popul Iúdaide nech do-rígne na dogena 2763] na comarthada dermaire & na mirbuli do-rigne Ísu. Is aire-sin 2764] doberim comairle hidan don popul remrati-si .i. Ísu do lécun asa 2765] fhorcongul; & mas o Dia ata, merdait a gnimruda co sír, & mas 2766] o dhemun, legfadit amal legus cech bréc ele.’ Do-frecratar na 2767] h-Iúdaide, & atbertsat co fichda fercach fri Nicomét: ‘Dar lind is 2768] descipul do Ísu tu-su, ar atai oc ráda neich dara chend.’ Atbert 2769] Nicomét: ‘Ni descipul dó Piláit, & ata oc rada neich dara chend, 2770] uair is e ro-ordaig Cessair ina inad fén 'na iúdic foraib-si.’ 2771] Ro-dréntaigetar & ro-dréstanaigset na h-Iúdaide a máint & a fhiacla 2772] i n-agaid Nicomét aire-sin, & atbertsat, ‘corup hi a fhirinde & a 2773] chumachtu fógnus det-siu & dot anmain isin tír tall.’ Do-frecair 2774] Nicomét & atbert, ‘corap fír amal atrubrabar!’ Is ann-sin ro-lingestar 2775] fer amra Iúdaide a n-airde, & ro-guidestar Piláit, ‘co 2776] n-ésted fris.’ ‘Dogéntar,’ ar Piláit. ‘Ro-bádus-*s*a tra,’ ol se, --- p.119 2777] ‘bliadain imlán for oen lepaid, & na r-fetus ergi; & ro-forcongrus formo 2778] mogadaib mo thocbail dochum Ísu, & amal atconnairc mé, tánic 2779] a throcaire form, & atbert frim, ‘erig & imdig!’ Ro-ergius cen 2780] fhuirech fri breithir Ísu, co filem cen eslánti o sin cus-indíu,’ ol se. 2781] Atbertsatar na h-Iúdaide: ‘Cia la ro-slánaig se tú?’ Do-frecair-sium, & 2782] atbert, ‘conid isin sapoit.’ ‘Nách ead siut atrubrumar 2783] frit, a thigerna a Piláit,’ ol na h-Iúdaide, ‘conid isin sapoit 2784] shlánaiges cech slánugud da n-denand?’ Is ann-sin ro-erig fer ele 2785] Iúdaide, & atbert: ‘Am dáll ruccad me-si,’ ol se; ‘& do-chuala 2786] Ísu, & ni fhacca he fen, &guidius he ima throcaire do thecht 2787] form, co r-chuir a méra fóm shuilib, & itconnarc ní focetoir.’ 2788] Ro-erig tra fer ele, & atbert: ‘Ro-bádus-*s*a dronnach o ruccad 2789] me, & ro-slanaig Ísu me d'aen brethir.’ {column 162a} Ro-erig fer ele, & atbert: 2790] ‘Do-badus-*s*a clam, & ro-m-slanaig Ísu d'oen brethir.’ Do-erig 2791] imorro ben Iúdaide iarum, & atbert: ‘Ro-bádus-*s*a,’ ol si, ‘dá 2792] [bliadain] déc ~~fri~~, & rith fola form, co r-gabus bend etaig Ísu, & 2793] ro-thumas frim he, & ro-tairis in rith fola focetoir.’ Atbertsat *di*diu** 2794] Iúdaide: ‘Ata isin recht cen mnái do gabail i fhiadnaise.’ Is 2795] ann-sin do-chomégetar drong mor dona h-Iúdaidib, iter mnai & 2796] firu, & atbertsat, ‘nach tanic fáid amal Ísu, & co rabi in uli 2797] demnaigecht fomamaigthi dó.’ Atbert Piláit frisna h-Iúdaidib: 2798] ‘Ca fáth nach filet na demnu fomamaigti dabar forcetlorachaib-si, 2799] amal attat do Ísu?’ ‘Na fetumar,’ ol siat. Atbertsat tra drong 2800] dona h-Iúdaidib ‘co r-thodusig Ísu Lazair, & se cethardenus ina 2801] uaig.’ Ro-crithnaig imorro Piláit o chind coa chois, & atbert: 2802] ‘A doine tróga,’ ar se, ‘ca tarba duib in fhuil nemurchoitech do 2803] thogail cen cinaid?’ & ro-gairmestar chuice Nicomet in dala fer dec 2804] boi oc cungnam le Ísu, & atbert: ‘Crét dogéna mé? uair ataum i 2805] cas comairle moire remi in popul.’ Atbert Nicomet: ‘Do-fhetumar-ni 2806] sin, a tigerna,’ ol se, ‘& atchifet-sun amal digeltar forru 2807] sin,’ ol se. Ocus ro-gairm Piláit in uli popul Iúdaide chuice, & 2808] atbert: ‘Ro-fhetubar-si conid gnathugud bunaid ocaib in cech 2809] ard-shollamain fer cúibrigthi dia toitend cumm bais do lecun dib 2810] ass do breth rechta cen cennach cen pianad; ocus attat dias ocum-sa 2811] anossa i l-laim .i. Barabas tria duine-marbad, & Ísu cen cair cen 2812] peccad; & berid bar roga, cia dib is ail duib do shaerad om lamaib-si.’ 2813] Ro-chomegitar na h-Iúdaide & atbertsat: ‘Lec Barabás dún --- p.120 2814] amach, & crochthar Ísu!’ ol siat; & atbertsat doridisi: ‘Da 2815] lecea tú Ísu ass, nibat cara do Cessair; ar cech oen atbeir rig fris 2816] fén, nít cara do Cessair he; & adeir Ísu conid mac Dé he, & 2817] conid rig he, is aire-sin nach dlig a lécud ass, amal atai-siu 2818] hit óclach do Céssair.’ Is ann-sin lingid dassacht i Piláit, & 2819] atbert frisna h-Iudaidib: ‘Is fir conid ciniud formtech miscnech 2820] impuithech forin tí cungnus lib-si,’ ar se. Do-freccratar na 2821] h-Iúdaide, & atrubratar: ‘Cia fora n-dernsum-ni in t-impod-sin?’ 2822] ‘Do-ronsabar forbar n-Dia fén, ar Piláit .i. in t-íí ro-shaer sib on 2823] doire ergranna Egeptacda, & tucc sib cosaib tirmaib tria muir ruad, 2824] amal tisad sib tria thalmain tirimm, & in t-íí ro-t-biath sib isin 2825] dithrub o maind nemda [.i. arán na n-aingel], & do-díl bar n-ítaid 2826] on usqui do-tharraing sé asin carcair cloiche co m-blas mela & 2827] mescai fhína, & do-rat dib in recht n-athardai do chur cretmi indib 2828] & dabar treorugud cech conair. Iarsna maithiusaib-sin uli ro-fhellsabar-si 2829] forbar tigerna, & ro-grandaigsibar he oc adrad in loeig 2830] ordai ro-cumdaiged do lamaib doine, & ro-trecsibar bar n-Dia fen, 2831] co tarmairt se bar marbad uli isin n-gnim-sin, acht mine guided 2832] Moysi mac Amra darb*á*r cend, na ro-epled sib uli i n-oen fhecht. 2833] Ocus on ló do-rónsabar-si sin, nemingnad dúib a rada frim-sa conid 2834] fuath lem mo rig & mo tigerna.’ Is ann-sin ro-erig Piláit asa 2835] rig-shuide co r-triall dul amach, & ro-chomégetar na h-Iúdaide, & 2836] atbertsat: ‘[19](javascript:footNote('G206000/note019.html'))? is e Céssair is rig forainde, & nocon e 2837] Ísu; & is aire ró-marb Hiruath in maccraid i m-Bethil, o 'tchualaid 2838] na dráide Indecdai do thabairt ascad amal rig do.’ O 'tchualae 2839] imorro Piláit na briathra-sin, gabaid omun & imecla he, & iar coistecht 2840] don popul uli fris, atbert o guth mor: ‘Mas ed, is e-so in 2841] t-Ísu oca raba Hiruath d'iarraid!’ & atrubratar-som uli ‘corop 2842] e.’ Gabaid Piláit usqui iar sin, & ro-indail a lama i fhiadnaise in 2843] popuil, & atbert: ‘Is nemurchoitech me o fhuil in duine fhíreon-si.’ 2844] Do-frecratar na h-Iúdaide, & atbertsat: ‘Léc a fhuil & a 2845] dígal foraindi & forar claind inar n-degaid!’ Is ann-sin ro-forcon-gair 2846] Piláit Ísu do thabairt ina fhiadnaise fen, & rucc breith fair asna 2847] briathraib-sin ann-sin: ‘A Ísu,’ ol se, ‘do chined fen do-rigne 2848] do chasait frim-sa, & ro-derb fort a rada duit, ‘conid rig tu & conid 2849] mac Dé,’ is aire-sin tidnaicim-se tú do rer brethe rechta i l-lamaib 2850] in lochta-sin dot shroigled for tus, & dot bualad & dot brissed & --- p.121 2851] dot {column 162b}crochad fa deoid.’ Is and-sin tra ro-tairnged Isu asin pelait 2852] amach, & da ghadaige imalle fris, darsat comanmann Dismus & 2853] Iesmus; & amal rancatar locc in crochda, ro-fádbud ann Ísu o étach 2854] .i. inar corccra do-róine Muiri dó, & ni fess cia luib dia ro-bi; 2855] & ro-suidiged coroin do spín ima chend, & ro-crochad in da gataigi 2856] di cech leth de .i. Dismus dia deis, Iesmus dia chlíí. Is ann-sin 2857] atbert Ísu: ‘A athair nemdai,’ ol se, ‘cocill & log dona doinib 2858] truaga-sa a n-denat, uair ni fhetatar cid dogniat!’ Ocus ro-rannsat 2859] na h-Iúdaide iarum étach Ísu eterru a cirt crannchuir. Piláit 2860] imorro, is dó ranic inar Ísu, is e do-roine Muiri do Christ, corccra 2861] *di*diu** dath an inair-sin .i. purpuir a ainm; ni bui tra tomailt na 2862] uaimm snathati isin inar-sin; ba mirbulta ingnath he, & maraid 2863] beos. Batar tra in popul Iúdaide a timchell na crochi oc fanamut 2864] fa Ísu, conid ed atbertis fris: ‘Masa mac Dé tu, slanaig tu fen 2865] anossa!’ Atbertsat oirchinnig & iúdice in popuil eterru fén: 2866] ‘Do-slánaig se doine ele, & ni fhetann a shlanugud fén; & masa mac 2867] Dé he, ticced anossa asin croich, & cretfemit-ne dó.’ Is ann-sin 2868] atbert Ísu isin croich: ‘Ata hittu form;’ & ro-línsat na h-Iúdaide 2869] [lestar] do fhín-eccra co n-domblas ae, & tucsat do Ísu sin for barr 2870] shlati. Atberair isin scriptúir, conid aire ro-s-cuindig Ísu in 2871] dig**h**-sea isin croich .i. co ro-piantá ina uile ballaib, ar ni boi ball de 2872] cen pian fo leith acht a thenga nama; & co ro-pianta i-side on fhinaicet. 2873] Is and-sin ro-erig aroile milid diarba comainm Longinus, 2874] & tuc bulli do laigin miled i sliss Ísu, co r-rethitar focetoir da thuind 2875] asa sliss .i. tond fhala & tond usci. 2876] Atbert Piláit iar sin, titul do scribend os cind Ísu isin croich 2877] tria litrib Ébra & Grec & Latin .i. in fáth fora r-crochad Ísu; & 2878] is ed-so tuicther estib-sin .i. Iesus Nazarenus rex Iúdieorum .i. is 2879] e-[so] Ísu Nazarda [rig] na n-Iúdaide. Do-chomégitar na h-Iúdaide 2880] iar sin, & atbertsat: ‘Crét fá r-scribais conid he-so rig na 2881] n-Iúdaide?’ Do-frecair Piláit, & atbert: ‘In ni ro-scríbus, ro-scribus 2882] he.’ 2883] Is ann-sin ro-labair in dala *crochaire* boi mar-oen fri h-Ísu, & 2884] atbert: ‘Masa tú Crist mac Dé, saer sin-ne, & saer tú fén on 2885] mor gabud a filem!’ Do-frecair in dala *crochaire* & atbert: 2886] ‘Ni h-ecal lat-su Dia, & is casmail tú frisin lucht atat oc pianad 2887] Crist, ar is inann sechrán fil foraib; uair is dingbala dogabmait-ne --- p.122 2888] ar césad .i. ar m-beth i comfochraib Ísu, ar is mor da cech ulc 2889] do-ronsamar; Ísu imorro, ní dernai nach n-olc, ar is cen cinaid 2890] chrocthar;’ & ro-labair ina diaid fri Ísu, conid ed atbert fris: 2891] ‘A thigerna,’ ol se, ‘cuimnig me-si in tan ticfas tú dochumm do 2892] flaithemnais!’ Do-frec*air* Ísu, & atbert: ‘Aderim co fír frit,’ ol 2893] Ísu, ‘co bia tú indiu imm fochraib-sea i pardus.’ 2894] Ba h-i tra in sesed uair do ló inn-sin, & tanic dorchatu dermair 2895] forin tír & forin tal**main** cusin nómad uair; & tanic temel tar grein, 2896] & ro-scoilt bend-chapur in tempuil in n-díb lethib, ó mullach coa lar; 2897] & do-rónad talam-chumscugud mor isin tír & isin talmain. Is annsin 2898] ro-nuall Ísu o guth mor, & atbert: ‘In manus tuas, Domine, 2899] comendo spiritum meum, etc., a tigerna,’ ol se, ‘aichnim mo spirut 2900] it lamaib;’ & ro-fhill a chend iar sin, & ro-fhóid a spirut. Atconnairc 2901] [*di*diu**] fer cumachtach dona h-Iúdaidib darba comainm Cenntúrio 2902] na mirbuli mora-sin, & ro-glom la rig-día, & atbert: —‘Is duine 2903] fíren in duine ut ro-crochad & ro-césad ann.’ In popul *di*diu** bói ina 2904] thímcell, ro-buailset a n-ochta, & ro-gab ecla & omun mor iat. O 2905] 'tchualae imorro Piláit na nechi-sin, ro-gab cenel toirsi moire he, 2906] & ro-gairm chuice na h-Iúdaide, & atbert friu: ‘In tabair sib dabar 2907] n-aire anossa,’ ol se, ‘na mirbuili-sea dogníther foraib?’ Atbertsat 2908] na h-Iúdaide: ‘Ni *mirbuil e* itir a bec,’ ol siat, ‘acht temel chena 2909] tanic tarin n-grein do rér gnathaigthi.’ Is ann-sin tra batar {column 163a}lucht 2910] aichinte Ísu, & na bannscálu do-len he on Galilee, hi timchell na 2911] crochi oc toirsi truaig ic facsin cech neich dia n-dernad ann; co tanic 2912] and-sin fer fíren forglige cunnail craibdech, diarba comainm Iósep, 2913] on cathraig diaba hainm Armathia: fer ón na ro-aentaig fri col 2914] na peccad na n-Iúdaide. Ocus ro-shir in fer-sin for Piláit corp Ísu 2915] dia ádnocul; & do-deonaig Piláit dó, co tuc-som corp Ísu asin 2916] croich, & ro-chengail he do lín-scoit gil taitnemaig, & ro-ádnaic he i 2917] n-*á*dnocul núa do-rónta do Iósep fessin, áitt na r-hádnaiced nech 2918] riam có sin. O 'tcualatar tra na h-Iúdaide Iósep do chunchid cuirp 2919] Ísu, & a adnaicthi, ro-chuirset búidne troma d'iarraid Iósep, & d'iarraid 2920] in da fer déc rucc in fiadnaise nachar mac merdrige Ísu, 2921] & d'iarraid Nicomét & na foirne ele ro-indis ferta & mírbuli Ísu & a 2922] deg-gníma ol-chena. Ro-theichset in foirend-sin uli, & ro-imgaibset 2923] iat fén, acht Nicomét namá; ar ba fer uasal cumachtach he iterna 2924] h-Iúdaidib, & atbert fri h-Iúdaidib: ‘Crét fá tancabar isin eclais do --- p.123 2925] dénam ernaigthi, & in gním is mó do-rónad i talmain do dénum dúib 2926] .i. Ísu Crist do césad & do crochad?’ ‘*Cidus* fa tanic tu-su [cindus]?’ 2927] ol iat-som, ‘& tú ar n-oentugud fri Crist; & curab 'na fhochraib rab 2928] h'oentu-sa tall isin bethaid thodóchaide!’ ‘Rop fir, rop fir! amal 2929] atrubrubar,’ ol Nicomét. Boi tra fer ele don popul Iúdaide, ro-bás 2930] d'iarraid fon cuma cetna .i. Iosep a ainm, acht ni ro-fholaig he, & 2931] atbert *fris-na* h-Iúdaide: ‘[20](javascript:footNote('G206000/note020.html')),’ ol se, ‘tria chorp 2932] Ísu d'iarraid for Piláit, & a ádnaicthi, & clochi do chur for dorus a 2933] uaigi; & olc in ní do-rónsabar, in fíren do crochad cen cinaid; & ni 2934] h-ed amain ro-crochsabar he, acht a bualad & a fhanámut; & ro-thollsabar 2935] a thoeb co láigin.’ Iarna estecht sin uli dona h-Iudaidib, 2936] ro-n-ergabsat Iosep, & ro-erailset a choimét i carcair foriata co 2937] n-dechsad in sapoit seccu; & atbertsat fris: ‘Do-fetumar,’ ol siat, 2938] ‘conach dingbala h' adnocul-sa ar fhagbail bais duit; ar tucais 2939] tádnocul fén do Christ; dobéram-ni chena do cholann-sa do ethatib 2940] nime & do biastaib in talman dia h-ithe.’ ‘Is cosmail in sermon-sin,’ 2941] ol Iósep, ‘fri sermoin Golias diumsaig i n-agaid Dauid, in la ro-chomraicset, 2942] da r-toirned a diumus; & toirnfither bar n-diumus-si 2943] am**laid**-sin; ar atbert Dia fén tria bél in rig-fhatha .i. Dauid meic 2944] Iese, ‘lécid dam-sa in t-innechaid, & dogen he.’ Ro-indail Piláit a 2945] lama inbar fhiadnaise-si,’ ol se, ‘& ro-gab grian 'na fiadain cor nemurchoitech 2946] he fen o fhuil in fíreoin do-césabar-si; & do-rec*r*ubar, 2947] & atrubrubar fris, ‘léic foraindi & forar maccu inar n-diaid a fuil & 2948] a digal;’ & is ecal lim,’ ol se, ‘da n-aithea ferg Dé foraib, & da n-dian-scaile 2949] se sib isin mí-gnim mor do-rónsabar.’ Iar coitsecht na 2950] n-athcomsan-sin dona h-Iúdaidib, ro-gab ferg & londus iat, co 2951] r-chuibrigset Iosep, & cursit hi cubaccail iatta he, cin sollsi itir 2952] fair, & ro-cuirset glas iarnaigi for doras na cubacla, & ro-cuirset 2953] fós da choimetaigi forin dorus .i. Annás & Coifás; & do-rónsat 2954] comarli fri sacartaib & deochanib in popuil, co tinoltis a n-oen inad 2955] a aithle na sapoti, indus co festais cia mainder báis dobertis for 2956] Iosep; & ro-tinolsit tra iarsin sapoit a n-oen inud,— sin & sacairt & 2957] oirchindig in popuil; & do-fhocratar do Annás & do Choifás, Iósep 2958] do thabairt chucu día phianad. Ro-oslaicset sin dorus na cubaccla, 2959] & ni fhuaratar Iósep innti. Ba h-ingnad mor frisin popul sin .i. 2960] dorus na cubacla d'fhagbail dunta, & cen Iosep do beth innti. {column 163b}In 2961] tan tra batar ann forin imluad-sin, co fhacutar chucu ann drong do --- p.124 2962] miledaib coimeta ádnacthi Ísu, & atbertsat: ‘Estid frin-ne bic,’ ol 2963] siat, ‘co ro-indisium araill do scélaib dúib. Bamar-ni,’ ol siat, ‘i 2964] coimet ádnacthi Ísu, & tanic talam-chumscugud mor ann, & itconncumar 2965] aingel Dé oc tócbail na clochi boi for dorus in ádnacthi; a 2966] dellrad amal gréin, & a etach taitnemach amal snechta. Bamar-ni 2967] fora ecla, cin seg cin súg, amal bemís marb; & itcualamar in 2968] t-aingel oc cómrad frisna bannscalaib batar do thoeb ele in 2969] ádnacthi, & is ed atbert friu: ‘Na gabud ecla sib, ar ata a fhis 2970] ocum conid oc iarraid in Ísu crochda atathai; ni fil súnd, acht 2971] ercid co luath co Galilee, & indisid dia apstalu .i. do Phetar sainrud, 2972] atracht Ísu a bás, & corop sib tóisech inbar m-bannscálaib indises 2973] betha don doman; ar is tria bannscáil atbath in doman i m-bás 2974] pecctha & péine o Adam cus-indíu.’’ Ro-indisitar tra mílid choiméta 2975] in adnacthi na scéla-sin in aingil i fhiadnaise cáich. Sochdait na 2976] h-Iúdaide iar sin, & ni fetatar cid comarli dogéntais [21](javascript:footNote('G206000/note021.html')). #### In ernail tanaise for PÁIS IN CHOIMDED sund secundum Mathaeum. 2977] ‘O ro-scaith do Ísu co n-apstalaib atlugud, dochotar i sliab n-Olifét.’ 2978] Matha imorro mac Alphe, in sui Ebraide & in dara apstal déc 2979] do-roega Ísu i n-apstaldacht, in cetna suiscél*ach* ro-scrib in soscela 2980] coimdeta, is e atfét in gním ra-mor do-rónsat Iúdaide amairsecha 2981] isin lathi indíu .i. Ísu Crist mac Dé bíí, slaníccid nime & talman 2982] & shíl [Adaim] uli, do crochad & do césad cen cinaid tria thnuth 2983] & format; conid do chuimniugud in mor gníma-sin i n-eclaisib na 2984] Cristaidi co deriud domain ro-scrib Matha in liachtain nóim-sea, co 2985] nd-epert: ‘O ru-scaith in molud-sa.’ Oenta imorro & coibnes na 2986] liachtanu-sa for cúla, is e is oentadach fri Matha, co dú i nd-ébert ria 2987] sunn: ‘Dia m-batar imorro i n-Olifét, a r-ro-fhét Ísu bairgin ina 2988] láim, ro-s-bennach & ro-s-bris & do-rat iarum dia apstalaib, & is ed 2989] ro-ráid oca tabairt doib, ‘gebid uaimm in m-bairgin-sea, & tómlid 2990] hi,’ ol se, ‘ar is é-so mo chorp-sa.’ Ocus ro-gab iar sin bledi lán do 2991] fhin ina láim, & dogní atlaigthi buide, & do-rat iar sin dia apstalu; --- p.125 2992] & is ed ro-ráid friu, ‘ibid uli so asin chopan-sa, ár is i-so mo fhuil-si 2993] .i. fuil in t-slánícceda dailfither dar cend sochaide, a n-dilgud chinad 2994] & tarcabal; atberim frib,’ ar Ísu, ‘nach híb o sunn amach don chenel 2995] fhína-sa acht so, céin co n-ebar in fín nua imalle frib i fhla**ith** 2996] m'athar;’’ conid for slicht na m-briathar-sin ro-raid Matha, ‘O 2997] ro-scaich in molad-sa [no in t-atlugud].’ Is ed-sin ro-terchan in 2998] fáid o chein máir anall, co nd-epert: ‘Toiméldait na boicht 2999] spirutalda, ol in fáid .i. na h-apstail & na descipuil, corp & fuil in 3000] choimded, & sásfaither iat, & dogénat molad & adamrugud in coimded 3001] asa aithli.’ Is ann-sin do-roine Ísu in taircetul-sa dia apstalaib, 3002] co nd-ébert: ‘Dogéntai-si uli mo díultad-sa,’ ol Ísu, ‘isin aidche 3003] anocht, ar is ed-sin ro-scrib in fáid .i. Dauid mac Iese, co nd-epert 3004] i persain in athar némda .i. ‘benfat a n-oegaire, & scailfither coirig 3005] in treoit’ , .i. comarlécfet Crist do crochad, ol in t-athair némda, & 3006] dogéntar scáiled na n-apstal for cech leth.’. ‘Iar n-esergi dam a bás, 3007] ragut romaib co Galilee;’ amal bud ed atberad Ísu fria apstalu: 3008] ‘Dogén airius dála frib ann focetoir.’ Ro-frecar tra Petur, & is ed 3009] ro-ráid fri Ísu: ‘Cia no-s-diuldat na h-uli, noco díultab-sa, & no-con fhuiceb tu.’ 3010] ‘Boegal tra i n-ec[mais omain]’ do Petur in ní-sin 3011] do rada, ar ni r-chomaill iar-tain. ‘Atbér-sa frit co fír,’ ol Ísu, ‘co 3012] n-am-diultfa-sa anocht fo tr*í*, resíu goires in coilech.’ Atbert 3013] Petur fri Ísu: ‘Ar is tarar cend-ni digi-siu fri croich & cesad, 3014] is taisce atbél inás dogén do diultad-sa;’ is ed a cétna ro-raidset 3015] na h-apstail uli. Is ann-{column 164a}sin do-dechaid Ísu cona apstalu cusin 3016] inad dianad ainm Genfamání .i. inad sin a n-íchtar slebi Olifét, 3017] & lúb-gort sin *di*diu** sainnrud; & atfét Eoin lub-gort do beth ann-sin, 3018] & conid ann-sin ro-h-ergabud Ísu. Ro-fhitir tra Iúdas in 3019] mairntig co téged Ísu co menic con*a* apstalu cusin lub-gort-sin. 3020] Cubaid *di*diu** cémad i lub-gort no-h-ergabtha Ísu, ár is a lub-gort 3021] chena ón .i. i pardus ro-h-ergabad Adam; & is tara chend cona 3022] chined do-ratad doennacht Crist fri croich & césad. Atbert Ísu fria 3023] apstalu: ‘Airissid sund co fóill, co n-dechsaind for leith, co n-dernaind 3024] ernaigthi;’ & ruc leis for leth da mac Zepedei .i. Iaccop Mor, 3025] & Eoin B**ruinni**; & ro-gab for toirsi moir ina fiadnaise-sin. In 3026] toirsi tra do-rigne Ísu sund, nocon ara omun fén do-róine, ar 3027] is do do-dechaid-sium, ar oen lus co ro-crochtha, acht is ar cetharda 3028] do-róine .i. ar Iúdás n-anfhechtnach dia thídnocul, & ar díscailed --- p.126 3029] na n-apstal, & ar indarpu in popuil Iúdaide o Dia, & ar cor tar cend 3030] Ierusalem on popul Rómanach iarum, a n-dígail a chesta-som. 3031] Is ann-sin atbert Ísu fria apstalu: ‘Is toirsech m'anim co bás; 3032] airisid sunn, ol se, & denaid frithaire imalle frim.’ Nocon é tra 3033] in cotlad collaigi ro-thairmesc Ísu ima muinntir in tan-sin, uair ni 3034] thanic aimser in chotulta in tan ro-raid Ísu na briathra-sa; acht is 3035] ed ro-toirmisc umpu, cotlud aimsire & utmaille menman,— na ro-epletís 3036] i n-aprisce pecctha. O 'tchuaid Ísu sel bec uadib for leith, 3037] do-rat a gnúis fri lár, & dogní ernaigthi, & is ed ro-ráid: ‘A athair 3038] nemda, mad conecar *iat*, díchuir uaimm in coilech-sa!’ .i. coilech 3039] in báis. (Indissid Lucás imorro, in oiret dochoid Ísu for leith o 3040] apstalu .i. oiret teit cloch a taball, do-roine Ísu slechtana & ernaigti 3041] isin inad-sin, tar cend in chinedu dóenna; & rop e mét a 3042] shoethair-sium, narba déni tepersain fhola oltás in *damuscach* 3043] allais tanic triana chorp. Atfet tra in Lucás cetna, aingil do 3044] thidecht do nim in tan-sin dia nertad-sum & dia gresacht imon 3045] césad.) ‘Ar-áide, niba hí mo thoil-si bess imon césad do rér mo 3046] chollaidechta & mo doennachta’ ol Ísu, ‘acht bud hi do thoil-si, a 3047] athair némda!’ Inann tra toil dóib iar n-doendacht & diadacht. 3048] Do-dechaid Ísu co*a* apstalu iar sin, & for-fhuair 'na cotlad iat; ar 3049] mét a toirsi *di*diu** batar na h-apstail ina cotlad, ar is gnáth ro-chotlad 3050] iar mor thoirsi. Ocus is ed ro-ráid fri Petur: ‘Is follus co na 3051] coemnacabar cid en uair namá do frithaire imalle frim-sa. Denaid 3052] frithaire & ernaigthi, ar na dechsaid [i n-aim]sigtib [& na ro-cloa diabul 3053] sib].’ Is aire is re Petur sainrud co n-epert Ísu na briathra-sa, ár 3054] is e ro-máid, cia no-díultad cách, nách diultfad fén. Is dána 3055] cipindus in ainimm, is áimnert & is imecal in cholann; ar ni-s-fitir-sium 3056] na comaillfed a gellad fri Dia cena díultad. Dochoid tra 3057] Ísu doridisi don cur thanaise do dénum ernaigthi, & is ed ro-ráid: 3058] ‘A athair nemda, mine cumgaither in coilech-sa in césta do 3059] sechmall [22](javascript:footNote('G206000/note022.html')) dam-sa, bíd do thoil-si ann, ar is toirsech m'anim 3060] co h-uair éca.’ Do-dechaid Ísu doridisi co*a* apstalu, & fo-s-fuair ina 3061] cotlad iat, ár roptar tromda a roisc on chotlud; boi *di*diu** tortromda 3062] mor a roscaib na n-apstal, ar ba comfochraib [doib] díultad a tigerna. 3063] Ro-fhácaib doridisi a apstalu, & do-róine ernaigthi in tres fecht; 3064] is ed in cetna ro-ráid: ‘A athair nemda, mine cúmcaither in 3065] cailech-sa in cesta do shechmall, bíd do thoil-si ann.’ Is ed --- p.127 3066] inchoisciter dúin-ne triasin ernaigti thrédai do-roine Ísu sunn, co 3067] n-d**er**num-ne ernaigti trédatu fri Dia [do chuinnchid dilgud] dona 3068] cintaib do-ronsam & dogénum. Is ann-sin do-dechaid Ísu co*a* apstalu, 3069] & is ed ro-ráid friu: ‘Dénaid cotlad & cúmsanad coléic; is follus,’ 3070] ol se, ‘ro-chomfhoicsigestar in uair, & tídnaicfiter mac in duine 3071] i l-lamaib na pecdach dia chésad.’ Atbert Ísu iarum {column 164b}fria apstalu: 3072] ‘Ercid,’ ol se, ‘& imdigem co follus & co fóill i fhochraib in 3073] tíí no-m-tídnaicend fri croich & césad.’ Is aire *di*diu** dochoid Ísu i 3074] cómdail lochta a ergabala, arnabud ed no-airigfitís fair, gne m-bróin 3075] & guba, acht comad gné forbáiltechuis no-beth fair. & in tan tra 3076] bói Ísu oc lábra na m-briathar-sa, is ann tanic [aen] don da apstal 3077] déc .i. Iúdas a ainm; oen ám he o airem, & ni h-oen o airem [no 3078] airilliud]; oen o fordreich & o deilb, & nirba hoen o fírinde nach o 3079] maithius; oen is mesa ro-gen & genfes do shil Adaim co forlethan. 3080] Is amlaid ám tanic Iudas, & slog mor imalle fris co cloidmib & 3081] sabaib & sonnaib iarnaigib, o airchindechaib na sacart & o shenorib 3082] in popuil do ergabail Ísu. 3083] In fer imorro ro-t-mairnn .i. Iúdas, do-rat comartha doib for Ísu, 3084] & is ed ro-raid, comad ar nemaichentus Ísu don lucht do-dechaid 3085] dia ergabail doberad Iúdas comartha doib fair; no amal atcuala 3086] Iúdas in tarmcruthugud i sleib Taboir .i. il-mile aingel do thoidecht 3087] do nim i comdail Ísu i sleib Taboir, co ro-ela a l-lamaib a apstal & a 3088] descipul dochumm nime, corba lan nem & talam don tóchim & 3089] don tarmcruthugud ro-fás ann la toidecht Ísu dochum nime, is 3090] de ata tarmcruthugud slebi Taboir: rop ecail *di*diu** la h-Iúdas, Ísu 3091] do elód tria tharmcruthugud a letheti a l-lamaib oesa na h-ergabala. 3092] No is aire do-rat comartha doib, ar boi do múintir Ísu fer ba cosmail 3093] fri h-Ísu .i. Tomas apstal .i. folt dond & ulcha fota ruad for 3094] cechtarde dib, — conabud e-side no h-ergabtha ann, acht comad he 3095] Ísu écin. 3096] Do-dechaid tra Iúdas i comfocus do Ísu, & atbert fris: ‘Aue 3097] rábíí .i. Dia latt, a maigistir!’ & do-rat póic do iar sin. Atbert 3098] Ísu fri*s*-sium: ‘A chara,’ ol se, ‘a ní dia tanacais do dénum, 3099] dena!’ uair ropsat cara cus-indiu; no ‘isat cara iar n-dreich & deilb, 3100] cencop ed iar fhír: ó sunn amach nibat cara.’ Is ann-sin tancatar 3101] i fochraib Ísu, & ro-láiset láma do, & ro-n-ergabsat. O ro-fitir tra 3102] Ísu in ní ro-bói dó for cínd, do-dechaid chucu co dána, & ro-raid --- p.128 3103] friu: ‘Cia forsa taid**h** d'iarraid?’ Do-frecairset na h-Iúdaide dó: 3104] ‘Ísu connagam,’ ol siat. Atbert Ísu friu-sum: ‘Is me-si in duine-sin.’ 3105] Dochótar-sun uli for cúla ann-sin, & do-rochratar ann fri lár. 3106] Ocus ro-iarfacht Ísu doridisi dib-sium: ‘Cia forsa taid**h** d'iarraid?’ 3107] Atbertatar-sum: ‘Ísu conagum.’ Ro-frecair Ísu doib, 3108] & is ed ro-ráid: ‘Is me-si sin; déchaid-si acaib fén,’ ol Ísu, ‘masa 3109] me-si ataid d'iarraid, & lecid uaib mo muinntir cen nech díb do 3110] ergabail.’ Do-rónta *di*diu**, amal atbert Ísu, & ni r-h-ergabad oen dia 3111] *m*uin*tir*. Is ann-sin do-dechaid [fer] do *m*uin*tir* Ísu .i. Petur a 3112] ainm, ro-nocht a cloidem, & do-rat buille do mogaid do *m*uin*t*ir** 3113] oirchindig na sacart n-Iúdaide, cor-ben s~~i~~mitt a chluaisi de; Malcus 3114] *di*diu** ainm in mogad-sin, amal innises Eoin. Indissid tra Lúcas co 3115] r-bí smitt a cluaisi dessi ro-benad de; ocus indissid in Lúcas cetna, 3116] co ro-gaib Ísu in smitt ina láim, & co ru-s-coraig frisin cluais, corba 3117] hog-shlan hí i comartha dilguda in-sin. Atbert Ísu fri Petur in 3118] tan-sin: ‘Tabair do cloidem ina truaill, ár cech oen tairisnigfes 3119] a cloidem, is o chloidem atbéla, & is cloidem cúis a n-oideda. 3120] Nach doig lat-su, a Petair,’ ol Ísu, ‘diamad ail dam-sa in t-athair 3121] némda do etarguidi, nách tibred dam ni bud mó oltás dá légion déc 3122] do ainglib dom chabair? & cindus chomaillfither na scriptúri noemda, 3123] & cindus cretfither iat, mine dechus-sa fri croich & césad, 3124] amal ro-thairn~~g~~irset fáide dún?’ Atbert Ísu friu-som in tan-sin: 3125] ‘Tancabar-si dom ergabal-si co clodmib & sonnaib; nach airisind-si 3126] ocaib-si cech dia isin tempul oc forcetul, nocon dernsabair m'ergabail?’ 3127] Is aire atbert Ísu na briathra-sa, ár comad follus do lucht 3128] na h-ergabala, nách ar écin ro-gabsat he, acht is dia deóin fen. Is 3129] aire imorro do-rala in scél-sa, co ro-chomalltís scriptúire na fhátha 3130] Crist do crochad. 3131] Is ann-sin *di*diu** ro-fácsat {column 165a}a apstail uli in slániccid .i. Ísu Crist 3132] mac Dé bíí. Ocus in lucht ro-chúibrigestar Ísu, tucsat leo hé co 3133] Caifás airchindech na sacart n-Iúdaide, baile i rabutar súide & 3134] senoraig in popuil uli a n-oen inad. Boi *di*diu** Petur i cómitecht 3135] Ísu do chéin, co toracht co h-inisel co h-indlis airchindig na 3136] sacart; iar techt do Phetur isin indlis, desid imalle fri timthirigib 3137] in césta, co fhaiced cia h-ordugud dobertha for Ísu .i. co fesed in 3138] orcain Ísu & a bás no-chindfed in sacart, no inn é a lécud ass cina 3139] malairt. Atfét *di*diu** Eoin co raibe descipul ele imalle fri Petur sund, --- p.129 3140] & conid he ruc Petur les isin indlis ara aichentus don t-sacart & 3141] dia thimthirigib: Eóin fodesin *di*diu** in descipul-sin, amal atfiadat 3142] na trachtaireda. Airchinnig na sacart & in uile chomthinol ro-batar 3143] oc iarraid gu-forgill i n-agaid Ísu dia crochad, & nocon fhuaratar 3144] cinaid oc Ísu, cia ro-batar gu-forglige imda ina agaid. Fa-deoid do-dechatar 3145] ann da ghu-forglige, & is ed ro-raidset: ‘Ro-máid in fer-sa,’ 3146] ol siat, ‘ro-laifed tar cend tempull Dé, & dogénad a athcumtach 3147] iar trédenus.’ Do thempul Ierusalem ro-líset-sum for Ísu sin do 3148] ráda, & ni de ro-boi briathar oc Ísu, acht do thempull a chuirp fesin; 3149] uair is ed ro-ráid Ísu: ‘Scailid-si, ar Ísu, in tempul-sa .i. tempull 3150] mo chuirp-si, & tóduiscfet-sa he iar tredenus;’ conid follus as-sin 3151] comdar gu-forglide, o ro-cloechloset in aithesc-sin do liamain chinad 3152] for Ísu. Atracht iar sin airchindech na sacart .i. Caifás, & is ed 3153] ro-raid fri Ísu: ‘Ni thabraid-si freccra forna h-aithescaib út?’ 3154] & atbert Caifás doridisi fri Ísu: ‘No-t-aitchim ar Dia m-beo, co 3155] n-erba rind, in tú Crist mac Dé bíí.’ Atbert Ísu fri*s*-sium: 3156] ‘Atberi-siu cipindus is mé,’ ol Ísu; amal bud ed atbere, ‘noco 3157] sénaim-si umat-sa sin;’ ‘& atcífither o sund amach mac in duine 3158] do shuide for deis Dé athar uli-cumachtaig for nim, & a thoidecht 3159] a nellaib nime do mes for bíu & marbu.’ Is ann-sin ro-dluigestar 3160] airchindech na sacart a étaigi, — airdhe m-bróin leo-sum sin, in tan 3161] atcluinet ní as direccra leo,—& is ed ro-ráid in sacart: ‘Do-rígne 3162] in fer-sa ecnach; & cia c*án* dún, beth oc cuingid gu-forgill ele ina 3163] agaid fodesta? Is follus ro-chualabar anosa in ecnach, cid atcither 3164] duib de?’ ol se. Is e tra freccra do-ratsat na h-Iudaide forin 3165] sacart: ‘Reus est mortis .i. is bidba báis dún,’ ol siat, ‘in t-íí do-rígne 3166] in ecnach.’ Anfhirén in breth rucad ann-sin for rig na 3167] fírinde! Is ann-sin ro-laiset a saile fora gnúis foirend ele dib; ~~&~~ 3168] is ed do-rónsat, a m-basa do thabairt fora gnúis, & is ed atbertis: 3169] ‘Dena fátsine dún, a Christ, cia ro-t-buail?’ 3170] Boi tra Petar in tan-sin ina shuide amuig isin indlis, co 3171] tanic inilt do lucht in baile chucu, & is ed ro-raid fris: ‘Nach 3172] do muintir in fhir Galilee atathar do crochad duit-si?’ ol si. 3173] Is aire *di*diu** is ban-chumal sainrud ro-chronaig Petar, cia connístais 3174] fir a chronugud, co m-beth cuid ban na n-Iúdaide i crochad *croch*ad** 3175] Crist, & co roised a digal fora fhiru & fora mná. Ro-díult 3176] Petar fiadna h-ulib, & is ed ro-ráid: ‘A banscál,’ ol se, ‘nocon --- p.130 3177] fhetar cuich he in duine-sin.’ Is aire tra ro-chomairléc Dia 3178] do Petar imarbos do denum, nácha r-gabad met menman, & na 3179] ro-thairisniged ina nóime, cid he is airchindech na n-apstal; 3180] co fesed Petar indus bud cóir aircisecht don foirind dogéntais 3181] imarbus tria aiprisce isin eclais, ar nocon uil nech cen imarbus. 3182] In tan tra dochóid Petar dar dorus in lis imach, atconnairc 3183] cumal ele he, & ro-raid in chumal frisin lucht batar isin inad-sin: 3184] ‘Do muintir in Ísu Nazarda don fir-sa,’ ol si. Diultais 3185] Petar doridisi coa luigi, & is ed ro-raid: ‘A ban-scál,’ ol se, ‘nicon 3186] aichnid [dam] in duine atbere.’ Ni cían as-sin do-dechatar, in 3187] tan tarla co Petar in foirend tarustar isin inad-[sin], & is ed ro-raidset: 3188] ‘Ni cunntabairt lind,’ ol siat, ‘conid do {column 165b}muintir Ísu duit; 3189] ar is follus for h'irlabra conid do muintir Ísu.’ Nocon iarsinní 3190] ba sain belra do Petar & dona h-Iúdaidib ro-raided so fris, acht 3191] do-rala saine aibe for erlabra lochta na Galilee fri h-aitrebtachaib 3192] Ierusalem, & is ed ón ro-ráthaiged for erlabr*[23](javascript:footNote('G206000/note023.html'))* Petair. Is and-sin 3193] ro-gab Petar for aidetchiugud & fora luga, ‘naba haichnid dó itir 3194] Ísu’: ro-gair in coilech focetoir iar sin, conid ann-sin do-rat 3195] Petar dia aire in ní ro-ráid Ísu fris .i. ‘No-m-díultfa-sa anocht fo 3196] thri resíu goires in coilech fa dó,’ ol Ísu. Dochóid Petar sechtar 3197] in lis amach, & ro-chói co trén. O ro-siacht tra la Petar in díultad 3198] am**laid**-sin, & ó do-gair in coilech fa dó, ro-fhég in slániccid in tíí 3199] Petar, & is é in fégad-sin ro-t-cuir Petar dochum aithrigi díchra: déra 3200] fola *di*diu** tarlaic Petar isin aithrigi-sin, amal indisit na scribenna. 3201] In**n**disid *di*diu** Clemint ina stair .i. dalta Petair, co cóied Petar in 3202] trath-sin cech n-óidche i cein ro-boi i m-bethaid. 3203] Scela na h-aidche arér tra in-sin. O do-dechaid *di*diu** matan in 3204] lái indiu, dochótar uli airchindig na sacart & senoraig in popuil 3205] Iudaide i comairle i n-agaid Ísu dia crochad; & tucsat leo i 3206] cúibrech, & do-ratsat do Piláit Pointecda don errig he. O 'tconnairc 3207] tra Iudás in tan-sin in aradain tuccad for Ísu, ro-n-gab cenel 3208] n-aithrechuis he, co tuc lais in trichait n-airgennti ro-gab for brath 3209] Ísu, & do-rat do airchindechaib na sacart & do shenorib in popuil in 3210] trichait n-airgennte-sin .i. teora unga co nd-ór: trom tra dobarthu 3211] na cennaigechtu in tan testa a cethruime don cethramad unga. In 3212] trichait n-airgennte-sin tucsat Iúdaide for brath Crist do Iúdas 3213] anfhechtnach .i. ocht penginde co leth iar n-umir choitchind, is ed --- p.131 3214] fil in cech airgent díb iarna scribenn la sruthib na n-Ébraide. ‘Is 3215] mor tra in col do-rignius,’ ol Iudás ‘.i. fuil in fhireoin do thogail cen 3216] cinaid.’ Atbertsat na h-Iudaide fri Iudás: ‘Ced ón, cia caingen 3217] fil det-siu frin-ne? do-rónsam dílsi chennaig frit: lat-su na rucais, 3218] linde na rucsam!’ & o ro-laustar Iudás in airgent isin tempul 3219] dochoid uadib ind-sin, & do-rat gosti ima brágait fen, comba 3220] marb de; amal robo chubaid fria airilliud. Ni focetoir i l-ló etsechta 3221] Ísu ro-marb Iudás he fén, acht i l-ló na h-esergi coimdeta in 3222] cech dú. Cubaid tra nama *múint*ir*e* nime & talman do oigid iter 3223] nem & talam! Is aire imorro ro-crochustar Iudás he fen, fo-daig 3224] co roissed a ainim co luath dochumm n-iffirn, ár ba dóig le*s*-sium 3225] co m-bertha a animm a h-iffern imalle frisin m-broit. Ni ro-leic 3226] imorro Ísu anmain Iudáis dochum n-iffirn, cein co tucad in broit a 3227] h-iffern, & conid hi cet aním fora r-h-iadad iffern iarum aním 3228] Iúdáis. Airchindig na sacart imorro o ró-gabsat in argut, is ed 3229] ro-raidset: ‘Ni coir dún,’ ol siat, ‘in argut-sa do thabairt i ciste 3230] choitchend na sruthi, ár is lóg fola & feola he.’ Is bes *di*diu** la 3231] h-Iúdaidib, ráthaigit na min-pheccda dogniat, & níco ráthaigit na 3232] mor-phecdai; amal robad pheccad leo in argut & lóg na fola do 3233] thabairt i ciste na sruthi, ni ro-rathaigset beos armad cin dóib 3234] orcuin Crist & a crochad. Ocus iar n-denum chomairle doib imorro, 3235] ro-chennaigset don argut-sin ferann cerda do ádnocul ailithrech & 3236] deorad & doine s*ó*imm n-dochinelach ann: co fharcbatís dara n-ési 3237] comartha suthain a n-ecna & a n-deg-crabuid, cincob aire do-ronsat. 3238] Is aire-sin ro-comallad in aithesc ro-ráided tria Zacrias fáid; is e in 3239] t-aithesc-sin .i. ro-gabustar trichait n-argénti i l-lóg in chimeda 3240] ro-chennachsat meic Israel o Iúdás, & do-ratsat in argat-sin for tír 3241] cherda .i. Achél démach, is {column 166a}aire-sin is e ainm in tire-sin beos .i. 3242] Aichel demach; is inand ón & ‘tír na fola’, .i. tír do-ruaicled do lóg 3243] fhola Crist; & do-ratsat in argut for tír cerdai &rl. 3244] #### In tres gné in-so. 3245] Amal ro-fhaillsig in coimdid dam-sa, ol in suiscelach .i. tarrustar 3246] Ísu i fhiadnaise in errig, & ro-iarfacht in t-errig dó-sum: 3247] ‘In tu-sa rig na n-Iúdaide’? Atbert Ísu: ‘Atbere-siu cipindus is 3248] mé;’ amal bud ed, ‘noco senaim umat.’ Ocus cia ro-comthánsiged --- p.132 3249] & cia ro-cairiged Ísu o airchindechaib na sacart, ní tharut freccra 3250] forru. Is ann-sin atbert Piláit fri Ísu:-‘Nach cluine-siu na 3251] h-aithesca-sa atberair frit on lucht-sa?’ & nico tarut Ísu nach 3252] freccra forsin errig, cerba hingnad lais cena freccra dó. 3253] Ro-clecht imorro in t-errig i sollamain na cásc, cimbid do 3254] shaerad dóib .i. do maccu Israel; & comad he fath a shaertha 3255] doib in chimeda .i. ar is i cáisc ro-saertha meic Israel on dóire 3256] Egeptacda; no is e fath a saertha doib, ar ba flaith echtrann 3257] ro-t-coemnacair, comad riaraigthi dó in popul Iudaide. Boi *di*diu** 3258] cimbid ergna uadib i n-ergabail ocin errig in tan-sin .i. Barabas a 3259] ainm; in Barabás-sin tra, mac deg-duine do Iúdaidib he, & is e fath 3260] a ergabala .i. duine ro-marb se do muintir Ierusalem. O ro-tinolta 3261] tra na h-Iúdaide i n-oen baile, is ed atbert Piláit friu: ‘Cia dib *di*diu** 3262] don dís-sea is ferr lib do lécun dun ass? .i. inn é Barabás duin-orcnig, 3263] no inn e Ísu cen cinaid?’ uair ro-fhitir-sium nách ar fath 3264] ele ro-thidnaicset Crist fri croich & césad, acht ar tnúth & format. 3265] In tan tra desid Piláit i fiadnaise in rig-shuide, ro-fhóid a shetig 3266] techtaire chuice .i. Procúla a h-ainm-sium, amal atfét Necódim; & is 3267] ed ro-raid triasin techtaire: ‘Na bíd do chuit oc dénum uilc frisin 3268] n-duine fhiren-sa, uair ro-chésas-*s*a indíu mor mor n-docair i n-aislingti 3269] ara dáig.’ Demun tra do-d*é*chaid ann-sin do thoirmesc in 3270] cesta, cid he is auctor oc aslach in césta remi, ar is tria césad Crist 3271] tanic enerti *[24](javascript:footNote('G206000/note024.html'))* do-sum. Airchindig imorro na sacart & senoraig 3272] in popuil, is ed ro-aslaigset, Barabás do anocul & Ísu do crochad. 3273] Ro-frecart *di*diu** in t-errig, & is ed ro-ráid friu: ‘Cia díb don dís-sea 3274] is annsa lib do lécun ass dúib?’ Ba he a rád uli, ‘Barabás do 3275] anocul!’ Atbert Piláit friu: ‘Cret dogén-sa fri Ísu, da n-ainm 3276] Crist?’ Is ed ro-ráidset uli, ‘a crochad do dénum.’ Atbert in 3277] t-errig friu-som: ‘Cid on, cia olc do-rigne Ísu frib?’ Ni thardsat 3278] dia n-úid aithesc Piláit ind-sin, acht is ed do-rónsat, nuall mor & 3279] séselbi ina agaid; & is ed atbertís: ‘Crutifige, crutifige!’ ol siat. 3280] O 'tconnairc tra Piláit narba hurusa dó anocul Ísu, acht nuall & 3281] seselbi do-rónad ina agaid, tuccad usci dó, & ro-nig a láma i fiadnaise 3282] in popuil, & is ed ro-raid: ‘Isam nemchintach-sa o fhuil in 3283] duine noim-sea; & déchaid-si co na ra-b droch-iartaigi dib fén ina 3284] crochad!’ Ro-frecair in uli popul, & is ed ro-ráidset: ‘Léic a fhuil 3285] & a digal forainde & forar clannaib diar n-éisi!’ ol siat. Olc tra --- p.133 3286] an iarmairt ro-lécsit Iúdaide forru fen ann-sin .i. fuil Crist do thabach 3287] dia clannaib día n-eisi! Is ann-sin [ro-leiced] Barabás ass, & do-ratad 3288] Ísu doib iarna sróigled dia crochad. Atfiadat *di*diu** na trachtaireda 3289] co marand fós áirrdi fhola Crist iarna sróigled forsna clochaib ba 3290] comnesa dó in tan-sin isin pelait rigda. Is aire tra ro-sróigled Ísu 3291] occu, uair ba bés oc Rómanachaib, in t-íí no-chinntís do crochad, a 3292] shroigled for tús. Is ann-sin rucsat mílid in errig leo in slániccid 3293] asin imscing .i. asin garrda rigda, co r-thinolset chuice uli shlogu 3294] na n-Iúdaide. Is ann-sin ro-nochtsat he, & ro-bensat a étach fén de; 3295] & ro-gabsat étach corcorda imme dia fhochuitbiud, & ro{column 166b}-córaigset 3296] coróin do spínib rind-áithi ima chend [25](javascript:footNote('G206000/note025.html')) mínd rigda; & 3297] ro-slechtsat dó dia fh*ó*chuitbiud, & is ed atbertís fris: ‘Dia latt, 3298] a rig na n-Iúdaide!’ Ro-laiset a saileda fair, & tallsat in slaitt asa 3299] láim, co r-gabsat ina chend di iarum; & o ru-scaich doib a 3300] fhochuitbed amal ba lór leo, tallsat in etach corcarda de, & gabsat a 3301] étach *fén* ime, & tucsat leo he dia crochad. Dia m-batar tra oc imdecht 3302] iarna sróigled, fuaratar fora cínd duine Cirenesta .i. Simón 3303] a ainm, & do-ratsat forsin fer-sin croch Ísu do imochur. Soer in cimid, 3304] ba h-uasal in mog-sa .i. Ísu, ba hennac, ba firén, ba h-idan umal 3305] ainmnetach trocar dilgadach. Mairg forgligi fora r-forgaillset 3306] anfhírinde for rig na fírinne; mairg cathraig i n-dernad in t-écht-sa; 3307] mairg airchindig & sacart bá oc aentugud in gnima-sa; mairg cride 3308] ro-smuain; mairg cluais ro-cúala & na ro-écain; mairg súile itconnairc 3309] in fer-sa for lar cathrach cona croich n-delgnig fria ais, & na 3310] ro-chainsetar he! Do-dechatar iar sin cusin inad dianad ainm 3311] Golgotha: is inand ón & ‘inad in mí-imberta.’ Mor tra in mí-imeirt 3312] do-rónad ann-sin .i. mac rig nime & talman do crochad cen 3313] cinaid! 3314] Ocus do-ratsat fín serb dia ól dó, & o ro-blais, nochorb' ail dó 3315] ní ba mo. Iarna crochad tra dona míledaib, & iar tabairt cló 3316] n-iairn triana dernandaib & cossaib, ro-laiset crandchur fora étaigib 3317] .i. forsin tonaig [.i. inar] sainrud ro-laad in crandchur, amal atfét 3318] Eoin, co ranic in tonach do Pilait i cirt crandchuir. Amlaid-so 3319] *di*diu** ro-suidigthea Isu isin croich .i. a dhrúim sair fria turcbail 3320] n-gréni, a aiged [frinde anair] fri fuined n-grene, a chlé fodess frisin 3321] n-gréin, a dess fothuaid fri fuined beos. Desitar iar sin & batar 'ca 3322] forcoimet, co ro-suidiged ocna míledaib uasa chind a n-oen scribend --- p.134 3323] in fhochaind fora n-dernsat a crochad .i. Iesus Nazarenus rex Iúdeorum 3324] .i. is e-so Ísu Nazarda rig na n-Iúdaide. Is ann-sin ro-crochsat imalle 3325] fris da latrand .i. latrand dia deis .i. Dismus a ainm, & latrand 3326] día clíí .i. Gestus a ainm-side, amal atfét Necodim. In lucht no-thegtís 3327] secha, no-bitís oca ecnach, & no-chrotís a cindu fair do 3328] fhochuitbiud fói. Indissid imorro Lucás a n-derbairt Ísu isin croich, 3329] co n-apair: ‘A athair nemdai, tabair dilgud don lucht-sa, dia 3330] n-d**er**nat aithrigi isin peccad n-doilig da-ronsat, ar ni-s-fetatar comad 3331] olc in ní dogniat.’ Is ed beos at{column 167a}bertis Iudaide fri Ísu: ‘Dirsan 3332] deit beth am**laid**-sin, a rig na n-Iúdaide! Mor in ní adubartais .i. ro-laifithea 3333] tar cend tempull Dé, & dogénta a athcumtach iar tredenus; 3334] dena do goire [no híc] fen, masa mac Dé tú, & tair anossa asin croich 3335] a fhuile!’ Is ed in cetna ro-ráidset airchindig na sacart & sruthi 3336] la senorib in phopuil. ‘Sochaide ro-íccais,’ ol siat, & ‘nícon deine 3337] tú fén do ícc. Masa rig Israel he, toet anosa asin croich, & 3338] cretfimit-ne dó. Tairisniged asin cóimdid, & saerfaid in coimdiu 3339] he, mad ail do, uair atbert-som fechtus ele corba mac Dé he ro-t-cóemnacair.’ 3340] Is ed in cetna do-ronsat na latrainn ro-crochtha 3341] imalle fris, beth oca aithisiugud. Indissid Lucás conid he in 3342] dara latrand nama do-s-gni a écnach-sum: Gestus *di*diu** a ainm in 3343] latraind-sin. Dismus tra ro-chret-side do Ísu; & ro-ráid Isu fris: 3344] ‘Bia-su imalle frim-sa indíu i pardus i fhlaith m'athar.’ Conid 3345] desmirecht sin do lucht na dian-aithrige, acht corop díchra a 3346] comshod co Dia, co tabair dilgud doib. On sesed uair cusin 3347] nomad uair .i. fri re tri n-uaire forcoemnacar dorcha mór for talmain. 3348] Ocus ro-díucart Ísu isin nomad uair isin croich o guth mor, & 3349] is ed ro-ráid: ‘Ely Ely, Ely, lama Zabatany?’ is inann on & ‘a 3350] mo Dé, cid dia ro-m-dilsigis?’ Forend ele imorro, batar oc 3351] estecht fris-sin, is ed atbertis: ‘Ely,’ or eat, ‘ica tógairm dia 3352] thesorcuin.’ Ro-reith focetoir oen dona míledaib iarum, & do-rat 3353] fín serb a machdual for rind slatti, co tarut do Ísu dia ol: Zefaton 3354] tra ainm in míled-sin, amal atfiadat na scribenna. Ceteri vero dicebant, 3355] ‘sine, uideamus an ueniat Elias liberare eum’. Ro-ráidset tra na 3356] sloig ar-chena: ‘Léic’, ol eat, ‘he a oenur, co n-accamar in ticfa 3357] Ely dia thesorcuin.’ Gabaid tra oen ele dona míledu gói, & do-rat 3358] buille de i toeb n-dess Ísu, co tanic fuil & usce ass. Is ed ro-ráid Ísu 3359] iar sin fria droing do doinib, itconnairc oc siubal na sliged i comfhocus --- p.135 3360] dó: ‘A dóine maithe’, ol se, ‘in fhacabar mo galar for duine 3361] isin doman riam?’ Do-riucart tra Ísu doridisi o guth mor, & ro-fhóid 3362] a spirut iarum, et dixit, *Ps. xxx. 6 ‘in manus tuas, Domine, comendo spiritum 3363] meum, r. m. me. d. d-s. u. t.’*; is inand ón & ‘a athair 3364] nemda, aichnim m'anmain & mo spirut it lamaib.’ Ocus ro-dluiged 3365] iarum fial in tempuil a n-dib lethib, ota a uachtar coa h-íchtar; et 3366] terra mota est, & ro-cúmscaiged in talum; et petrae scise sunt, & ro-dluigit 3367] na clocha; et monumenta aperta sunt, ro-h-erslaicthi na h-ádnocail. 3368] In tan tra is iat na marb-duile cen dliged cen tuicsi ro-chóiset 3369] a n-dúilemain, in coimdiu, is in mor-mo is coru dona beoaib & dona 3370] dligtechaib a chóined. Alim trocaire Dé uli-chumachtaig co ro-n-dítne 3371] Matha mac Alphe, in sui ordraic inill na ro-thairind demu*n*. 3372] #### XIX Forend ele dib batar oc estecht fri Ísu in tan ro-fhóid a spirut, 3373] is ed atbertis fón innus-*s*a ic forcetul in popuil: ‘Bid am**laid**-so, 3374] ol siat, tairises ocaib firinde cecha caingne, dia m-bet da fhiadain no 3375] a tri indruca oca forgell, conid ar chúibdes tra frisin airem-sin na 3376] n-gu-forglide tancatar na forglide uaisle .i. aingil Dé nime, do forcell 3377] & do démniugud na h-esergi coimdeta.’ Do-raitne imorro etrochta 3378] in aingil amal saignén, is aire ro-artraig in t-aingel i n-deilb etroicht 3379] in t-shóignén, do shoillsiugud na h-óidche dona bannscálaib noemaib; 3380] ocus *di*diu** do fhuasnad & d'imeclugud na coimétaigi n-écraibdech 3381] batar imon adnocul. It e in-so anmund na cethri míled batar o*c* 3382] coimet adnaicthi Ísu .i. Lixus, Helixus, Membrón, Acherón. Etach 3383] in aingil-se taitnemach amal snechta. Is aire tra ro-artraig in 3384] t-aingel hi n-gné solais áilgen in t-shnechta, comad lugaiti no-bídgtís 3385] na banscála riana fhacsin; ar is omun & imecla dofornigther 3386] tresin soignén, — cennsa imorro & áilgeni tuicther tresin 3387] snechta. 3388] {column 167b}Cubaid *di*diu** in cethardai-sin frisin aingel, uair is ecennsa 3389] na h-aingil nemda dona pecdachu; cendsa tra & ailgen dona 3390] noemaib & dona fírenu. ‘Ro-gab *di*diu** omun tromm na coimetaigi 3391] fri fegud in aingil, & do-ráitne gné báis forru.’ Cia ro-gab tra 3392] uromun mór na coimetaigi écraibdecha, aráidi ni h-iat chómdidnus 3393] in t-aingel, acht na banscála noemu, fora coem-airilliud; conid 3394] do demniugud na célli-sin atbert Matha: ‘Ro-frecair tra in t-aingel 3395] conid ead atbert frisna banscálu, ‘na bíd omun na imecla foraib-si;’’ --- p.136 3396] amal bid ed atbered in t-aingel, ‘is follus conid cubaid don 3397] forind, fris nach oirfited ar tidecht-ne ina n-dóchum dia torruma, 3398] omun & imecla dia n-gabail remaind.’ ‘Sib-si imorro, a chaillecha 3399] noemu, cid dochana dúib ar n-uaman-ne do beth foraib? uair 3400] ro-fhetar-sa conid ic iarraid an Ísu crochda atathi-siu;’ amal 3401] bid ed atberad in t-aingel, ‘ro-fhetar-sa ata bar cúnntabartaigi-si 3402] beos imon esérgi, & ata bar n-deimne imon césad.’ Ni fil sund 3403] iar frecnarcus a cholla in t-íí dianad lán na h-uli iar fhrecnarcus & 3404] cumachta a doenachta, amal demniges in faid i persain in choimded, 3405] co n-apair: ‘at lána na dúile dím-sa,’ ar in cóimdiu; aráidi ní 3406] chumgat na dúile a thairchell-sum nach a thacmuc, iar n-dliged ree 3407] corpda ara uaisle & ara dermáire: dethbir sin, uair is é-sium ro-fhuilnget-sum. 3408] ‘Uair atracht amal do-rairngir;’ & tabraid diabar 3409] n-úid in ní ro-rarngir .i. a esergi iar trédenus. ‘Tait & fégaid an 3410] inad hi tardsaid he;’ muna chretithí dom briathraib-si, ol in 3411] t-aingeal, cretid don ádnocul fhás. ‘Ercid anosa co luath, & 3412] indisid dia apstalu, ‘atracht Ísu o marbaib’’; & dénaid tindenus 3413] corop sib toisech innises bethaid don doman inbar m-banscálu, 3414] uair is tria banscáil tanic bás don bith. ‘Ocus ragaid Ísu remaib 3415] hi n-Galilee; is ann-sin fo-gebthai amal *do*-rarngair dúib.’ Ni h-aire 3416] ro-raid in t-aingel so, ar-ái comad i n-Galilee toisech atcifitís a apstail 3417] Ísu iar n-esergi, uair demnigid Lucás & Eoin, co n-acatar na h-apstail 3418] he remi-sin co menic i n-Ierusalem; acht is aire atberair so, ar is i 3419] n-Galil is cómláni ro-forcan Ísu a apstalu imna rúnib diadai, co 3420] n-epert friu oca fhóided uad: ‘Ercid anosa,’ ol Ísu, ‘do procept & 3421] do forcetul do uilib dóinib in domain,’ ol se. 3422] Is coir tra a fhis, co ro-fíugrad & co ro-terchanad o chein mair 3423] anall esergi Crist ó sruthib petarlacthi, amal labras in eclas cecha 3424] bliadna arin sollamain-si na cásc; ar ata dia sruthi & dia h-uaisli 3425] na h-esergi coimdeta, co m-batar na h-uli dúl 'ga h-airm-fhiugrad & 3426] 'ga tairchetul. Ro-fiugrad tra in esergi-sin Crist o marbaib isin 3427] esergi atracht ar sen-athair .i. Adam asa chotlud, iar tepe Eua asa 3428] thoeb, i fhiguir Crist atracht ó marbaib, iar tepe na noem eclaisi asa 3429] thoeb i suan chrochi. Ro-fiugrad tra esergi Crist a soud flesci Moysi 3430] a nathraig, ro-imfuling bás do nathrachaib na n-druad, & a nathraig 3431] doridisi i fhleisc; Crist imorro in-sin do shoud i m-bás, & a bás doridisi --- p.137 3432] isin esergi. Ro-fiugrad esergi Crist asin ternam terna Ionás 3433] fáid iar tredenus a broind in míl moir .i. esergi Crist iar trédenus a 3434] brú thalman. Ro-fiugrad esergi Crist ó marbaib i n-uasal-athrechaib 3435] do-rairngired *di*diu** o fháidib. Do-rarngir cetus Iacop mac Isac, dia 3436] m-boi oc faitsine dia mac .i. do Iúdas co n-epert: ‘Is í samail Iúdais 3437] lium-sa,’ ol Iacop ‘.i. cuilén leómain; cid cia dogena a dúscad?’ uair 3438] is í aiste in chuilén-sin, co m-bi trédenus i m-bás iarna gein focetóir, 3439] co tic in fer-leo chuice, & co tabair a anáil imme, & co nualland uasu 3440] o mor guth, & co n-eracht ann-sin in cuilén dochumm bethad: is 3441] am**laid**-sin *di*diu** atracht Crist ó marbu tria nert in athar nemdai. Do-rarngir 3442] *di*diu** Iób fáid, fer in ratha diadai, co n-epert: ‘Is e mo 3443] chretium,’ ar Iob, ‘comba beo mo thathcrithid {column 168a}Ísu Crist isin esergi, 3444] & co n-érius fen imalle fria cách i mór-dáil lai brátha.’ Ro-terchan 3445] tra aúctor cecha fáitsine .i. Ísu fodesin in esergi, co n-epert: 3446] —‘Tuaslaicid-si in tempul-sa,’ ol Ísu ‘.i. tempul mo chuirp-si, & 3447] dogén-sa a thóduscad iar tredenus.’ Ocus is é sin etargna fhollus 3448] na liachtana-so. 3449] Mad iar sians imorro, in fescor Sabóti atberair sunn, is ed 3450] doforne: forba & crich do dul forin forbunn rechtaide la tuidecht 3451] soscela; amal demniges in t-apstal, co n-apair: ‘Ro-erchransat 3452] fo-decht-sa,’ ol in t-apstal,‘fíugra & foscthi petarlaicthi, & ro-h-athnuidigthea 3453] na h-uli tria Crist mac Dé bíí.’ In cét lá Saboti 3454] atberar sund, is ed doforne iar sians: tindscetul in nú-fiadnaise a 3455] n-dlegar da cech herisech, anad o pecdaib & dualchib. Na da 3456] Muire batar oc iarraid Crist ocin adnocul, is ed dofornet: na 3457] da eclais atat oc cuinchid in choimded indíu isin nu-fiadnaise 3458] .i. eclais na n-Iúdaide n-irisech, & eclais na n-génnti togaide. Na 3459] banscála tra do thidecht isin moch-matain dochum in ádnocuil, 3460] is ed dofornet-sin iar sians: in eclais cechtarda adrubramar, do 3461] thidecht ó amsir a m-baiste & o thindscetul a n-ersi & a cretmi 3462] focetoir co máigistrib eolchaib in nú-fiadnaise, do chuincid [fesa] 3463] eolais forru. Do-rala talam-cúmscugud mor ann in uair-sin, is 3464] ed doforne sin: na h-uili génnti do cúmscugud asin cómrorcain i 3465] m-batar anallana, oc fógnum d'ídlaib *&* d'arrachtaib, do chuinchid 3466] anosa a n-ícca & a fortachta for slaníccid na n-dúla. Uair tainic 3467] aingel Dé do nim, is ed doforne sin: in slaníccid Ísu, dianad 3468] ainm in scriptuir ‘aingel na comarli moiri,’ do thidecht dona --- p.138 3469] nemdaib do deoin in athar nemda dochum thalman, do chobair & do 3470] thesorcain na n-doine. O dochóid in t-aingel, ro-lai in cloich on 3471] ádnocul, is ed doforne sin iar sians: o thanic Crist i colaind co 3472] ro-díchuir dúire & accairbe in forcetail rechtaide, tria chennsa & 3473] ailgine in forcetail shoscelta. In adnocul ó-bela, is ed doforne sin: 3474] glanrúin na petarlacthi do fhollsiugud indíu isin nú-fiadnaise. 3475] Desid in t-aingel forsin cloich, is ed doforne sin: conid follus a 3476] recht & a soscela, conid he Crist is rig & is brethem na n-uli dúl. 3477] Etrochta in aingil amal soignén, is ed doforne sin: in slaníccid Ísu 3478] Crist, conid eccennais accarb dona pecdachaib & dona h-éccraib-dechu; 3479] conid adnad tra menman & aicenta a noem & a fhiren 3480] o lassair desherci & deg-gnim. A étach taitnemach amal snechta, is 3481] ed doforne sin: conid cennais ailgen in coimdiu dona fírenaib, 3482] amal demniges Ísu, baile a n-apair isin soscela, ‘a doine,’ ol Ísu, 3483] ‘fóglaimdig uaimm cennsa co n-ailgine, uair is am**laid** atú fén co 3484] cennais ailgen.’ Gabaid tra crith & omun na coimétaigi, is ed 3485] doforne sin iar sians: na h-Iúdaide & gennti no-choimetatís anallana 3486] forbunn dímain in fhógnuma rechtaide, co ro-comshaiset indíu tria 3487] rath aithrigi & congaine cride dochum n-ersi & cretmi. Do-raitne 3488] gné báis foraib, is ed doforne sin iar sians: conid becc nách 3489] indshamail báis dona h-erisechaib in soethar dogniat oc traethad a 3490] tol collaide. Na bid uamun ná imecla foraib, is ed doforne sin: 3491] nach dlégar fo-decht-sa don eclais oman Dé do beth forri, dia 3492] pianad no dia damnad; amal demniges in t-apstal co n-apair, ‘o 3493] thic grad Dé co forpthi co nech,’ ol in t-apstal,‘díchurid uad in uabar 3494] n-anforpthi;’ ár noco recat a less lucht na desherci forbthi omun 3495] in choimded do beth forru, ar is mor a múinnterus & a thairisecht 3496] doib chena ar a n-désheirc .i. ní h-inand ata aitreb in choimded 3497] anossa isna dóinib & i forbúnn dímáin in rechta Iúdaide. Uair 3498] atracht amal do-rarngir .i. is ann ata cúmgabail fo-decht-sa don 3499] choimdid i n-uaisle & i n-etrochta in forcetail shoscelta. Tait & 3500] fégaid in inad, in doendacht, conid áitt & conid aitreb hi don 3501] mac iar n-diadacht. Ercid co luath & indissid dia apstalu, atracht 3502] Ísu o marbaib .i. indisid anosa don {column 168b}eclais, co r-fhácaib in coimdíu 3503] na h-Iúdaide atbathatar anallana ic fógnum do stair rechta, & co 3504] tanic indíu cusna genntib iresechaib dia adrad. Ragaid remaib i 3505] n-Galilee .i. erdarcaigid dona h-uili iresechaib, na ro-chuinchet in --- p.139 3506] cóimde isin forbunn rechtaide, acht corob ann écin conn-esat he, 3507] i n-Galil .i. i tarmescómlud o phecdachaib co forbthecht, o bás co 3508] bethaid .i. o dígail co dílgud, o dorcha co sóllsi, o ulc co maith, o 3509] iffern co párdus. 3510] [26](javascript:footNote('G206000/note026.html')) cethri forcométésa for celebrad na cásc asa tórniter rúin & 3511] sians. Is e ám in cetna forcometas, corop iar techt dar equinoctás 3512] celebarthar, co ro-foruaslaigthi sollsi in lai dar dorca na h-oidche, & 3513] co ruca braff fuineta di. Cubaid sin frisin sollamain hi tarrngirther 3514] dúin-ne sollsi na bethad suthaine, cid ann no-celebartha in tan 3515] túisech beres sollsi grene cecha bliadna cet choscor do dorcha na 3516] h-aidche. Is e imorro in forcometus tanaise, corop isin cetna 3517] mís na bliadna celebarthar .i. a mís na nua-thorud. Ocus is i-sin 3518] tra mi in ro-cetcruthaiged in domun, & ro-suidiged in cetna duine i 3519] pardus, is ed doforne sin: conid tria rúin na sollamun-sa a 3520] sailem-ne tlacht na nemmarbdachta & na nemtruaillnidechta o 3521] torcramar do rochtain doridisi. Is e tra in tres forcométus, corop 3522] isin tres sechtmain in mís-sin dognither .i. o cóicmad ar déc 3523] co aenmad ar fichit. Cubaid sin fri ruin & failti in esergi forcoemnacair 3524] isin tres lathi & isin tres [27](javascript:footNote('G206000/note027.html')): ar atat teora aimsera 3525] ann .i. aimser rechta aicnid, i rabatar uasal-athraig; ocus aimser 3526] rechta litre, i rabatar fáide; ocus aimser rechta in spiruta nóim, 3527] i tanic fén .i. Crist mac Dé. Is e *di*diu** in cethrumad forcometus *[28](javascript:footNote('G206000/note028.html'))* 3528] for celebrad na cásc, forcometus tórmaigit lucht in nu-fiadnaise .i. a 3529] celebrad for domnach sech cech lathi sechtmaine; ár isi*n* domnach 3530] do-rónta riched cona ainglib, & is ann as-reracht Crist o marbu, 3531] & is ann atresim-ne uli iarum, conid *sodethbir* dún a thoga sech 3532] cech la aire-sin. Is e-sin etergna siansaide na liachtan-so. Etargna 3533] staraide .i. co follus; etargna siansaide .i. runda & infhoiligi. 3534] Techtaid *di*diu** in liachta-su etargna m-bésta, is cubaid da cech 3535] iresach do fhóglaim & do ind[ith]miugud; ar is tria chomallad in 3536] etargna-sin no-s-cuibdigenn cech iresach do Christ & don eclais .i. In 3537] fescor sapoti atberar sunn, dianad etarchert requiés .i. cumsanad; 3538] is ed doforne iar m-bes[ta]taid: dílcend & epeltin na tol collaide isna 3539] doinib; amal eráiles in t-apstal forsna fír iresechaib, co n-apair: 3540] ‘A doine, ar in t-apstal, troethaid bar colann, do thimorcain & do 3541] dibad innti na tol collaide.’ Is e in fescor-sin taitnes sunn, is ed --- p.140 3542] doforne sin: in duine athnuidigther i sualchib; *[29](javascript:footNote('G206000/note029.html'))* erailes beos in 3543] t-apstal, co n-apair: ‘Cuirid uaib, ar in t-apstal, serua & arsaidecht 3544] bar pecctha & bar n-dualach, & dentar bar n-athnuidiugud hi Crist.’ 3545] Na da Muire, is ed doforne iar m-bestataid: corp & anmain in duine 3546] shoethraiges ar Dia; no is ed doforne: na da bethaid iarsa fhognann 3547] cech iresech i-fhos co forbthi don choimdid; actális uita et tethorica 3548] uíta .i. in betha actalta, a *m*en*ma* i n-ar & i m-buain do-gres; & 3549] in betha theorda .i. a menma i n-Dia do gres. Do-rala talam-chumscugud 3550] mor ann, is ed doforne sin: cumscugud & comergi na 3551] colla asa toifliun & asa collaidecht i comchétfaid don anmain 3552] deirges a pecda & a dualchi. Uair tanic aingel Dé do nim, is ed 3553] doforne sin: procept brethri Dé; dona h-irsechu asin scriptúir 3554] nóim; & ainm nime ann-sin forsin scriptuir [ara h-uaisle] & ara 3555] h-etrochta. O thanic in t-aingel, ro-la in cloich on adnocul & desid 3556] furri, is ed doforne sin: in forcetul diada do fortamlugud for dúire 3557] cride & menman cech oen duine iresaig, & dia tabairt do foglaimm 3558] & do etargnaugud na firinde soscelda. Na da gné imorro tarfaid in 3559] t-aingel fair sunn .i. gné aigthide aduathmar, amal soignen, & gné 3560] ailgen etrocht, amal snechta,—is ed doforne sin iar mbes*ta*taid: 3561] na da gné filet forsin forcetul {column 169a}n-diada .i. gné ecennais accarb, in 3562] tan tomaithes piana & todernuma dona h-écraibdechaib & dona 3563] pecdachaib; ocus gné mín chennais, in tan tarngires fechtnaigi & 3564] fochraice dona noemaib & dona fírenaib. Na coimetaigi, is ed 3565] doforne: cétfaide na colla, coimetaigit dímaine & anaircheas in 3566] t-soegail. Ni fil sunn .i. ni h-ann ata oirfitiud in choimded, i cridib 3567] na pecdach & na n-écraibdech. Uair atracht amal do-rarngir, is 3568] ed doforne sin: conid ann bis inócbail don choimdid, i n-anmannaib 3569] na noem & na fíren. Fégaid an inad .i. tabraid aradain cóir forsin 3570] anmain i fil delb & cosmailius Dé. Indisid dia desciplaib .i. 3571] erailid for cétfadaib na collai, maith do dénum; & is aire doberair 3572] ainm descipul foraib-side, uair cén inntamlaigit na cétfada Crist, & 3573] dogabat desmirecht dea maithes, airmither ann-sin ar desciplaib do 3574] Christ iat. Ar ragaid romaib i n-Galil .i. ragaid romaib ona fáiltib 3575] corpda cusna failtib spirutaltaib, o díumus co h-inísle, o shaint co 3576] desheirc, o garbi co cendsa. Is é-sin etargna bésta na liachtan-sa. 3577] Mad iar n-anagóig imorro .i. iarsin etargna do-róisce cech n-etargna --- p.141 3578] is cubaid fri Crist & frisin eclais némdai. In fescor sapoti at-berar 3579] sunn, is ed doforne sin: crich & forba in t-soegail tóchaiter 3580] i-bus tria sé h-oesaib in domain, & in sechtmad óes i comshíned friu 3581] .i. óes cúmsanta na fíren o Abél co brath. In cet la sapoti atberar 3582] sunn, is ed doforne sin: tindscetul na h-ochtmadi oesi tóchaithit na 3583] nóim & na fíreoin tall iar m-bráth i frecnarcus Dé cen crich cen 3584] forcend; uair amal is e cet lá na sechtmaine in domnach, tria 3585] thindscetul do gabail uad, is am**laid**-sin *di*diu** is e is ochtmad lá tria 3586] anad aice ar anoir na h-esergi coimdeta. Na dá Muiri batar co 3587] dethitech táll imon ádnocul, is ed doforne iar *[30](javascript:footNote('G206000/note030.html'))*nagóig**h**: na da 3588] eclais betít for-aird i l-ló bratha i fiadnaise Dé .i. in eclais nemdai & 3589] eclais talmanta. In talam-chumscugud, is ed doforne sin: coinne 3590] esergi na n-uli dóine i l-ló bratha; acht bid sain tuirthiud doib isin 3591] ló-sin, uair ragait forend dib dochumm nime, & forenn ele dochumm 3592] n-iffirn. In t-aingel tanic do nim i l-ló na h-esergi dia fóccra, is ed 3593] doforne sin iar m-bestataid [no iar n-anagoig] .i. Michél archaingel 3594] do thidecht *d*o nim d'erfuaccra na h-esergi coimdeta forin cined 3595] n-doe*n*da i l-ló bratha, co n-eper friu fo thri: ‘Ercid, ercid, ercid, 3596] a chined Adaim!’ & atrésit na h-uli frisin fhoccra sin. 3597] ‘A braithre inmaine,’ ol in t-ecnaid,‘indíu dogniam in sollamain . 3598] i. sollamain na cásc;’& ‘dligid in sollamain-si a h-anoir & a 3599] h-erdach co mor dona h-uli iresechaib.’ 3600] O tri modaib tra ordaigther in sollamain-sea do anoir: is e in cetna 3601] herdach, celebrad & procept brethri Dé is e in t-erdach tánaise, 3602] almsana do thabairt i n-anoir in choimded, do sheirc & trocaire forna 3603] bochtaib; is e tra in tres erdach, in n-oifriund, a n-déntar hídpairt 3604] chuirp Crist & a fhola tar chend na fírén. Ocus cid mor dliges 3605] cech sollamain a h-erdach & a h-anoir ona modaib-si, is in mor-mo 3606] dliges in sollamain-si; uair is i-so sollamain choinne muinntiri 3607] nime & talman, is hi-so sollamain petarlaicthi & nu-fiadnaise, is i-so 3608] sollamain diles in athar nemda, is í-so sollamain na esergi coimdeta, 3609] is í-so sollamain doroisci cech sollamain, is í-so sollamain anorach 3610] oirmitnech múnntiri nime & talman, in sollamain-si na Cásc; ar is 3611] imda a ferta & a mirbuili,—uair is i Cáisc dochoid in t-aingel sech 3612] tégdaisib macc n-Israel dia ro-marb uli primgeni Egepti, is i Cáisc 3613] tanic popul Israel a h-Egipt do áscnam tíre tarngire, is í Caisc *di*diu** --- p.142 3614] atracht Crist o marbaib iar cuibrech diabuil do a n-iffern, is i Cáisc 3615] tancatar anmanna noem & fírén na cóic n-aimser a h-iffern dochumm 3616] pardais, is a Caisc *di*diu** bias in lá erdraicc .i. lathi bratha. 3617] At mora tra & at diaisnesi gnímrada in lái-sin, uair is and bus oen 3618] breo lasrach in uli domun, o thurcbail grene co fuined, & loscfid in 3619] lasar-sin amal soignén n-aduathmar na pecdachdu, biaid *[31](javascript:footNote('G206000/note031.html'))* amal 3620] braen cennais n-áilgen {column 169b}dona noemaib & dona fírénaib; ar no-s-ditnifit 3621] a n-almsana & a n-ídparta isin ló-sin for thenid brátha. Isin lo-sin 3622] cuirfither tar cend in nem & talam & muir & na h-uli filet innib; isin 3623] lo-sin loiscfither talam, co rab**h** 'na luaithred, acht athnúidigfiter 3624] iarum doridisi na dúile-sin, hi cruth bus ailliu & bus sochraide co 3625] mor oldás amal do-ronta for tús. Isin ló-sin tra dodéna Míchel 3626] árchaingel a erfuaccra forna h-ulib dóinib, co n-epera friu fo thri, 3627] ‘ercid,’ & atréset na h-uli o bás co bethaid frisin forcongra-sin .i. 3628] do neoch díb ro-shluic talam & ro-báid tond, ro-loisc tene & aduatar 3629] biasta. Isin ló-sin .i. i l-ló brátha, do-raga chucaind ar coimdiu, 3630] Ísu Crist .i. in t-íí tanicc co h-umal inísel isin cet fecht ina 3631] genemain, do-raga co h-aigthide aduathmar isin ló tánaise .i. i l-ló 3632] brátha; ocus in t-íí tanic dia mess o beoaib, do-raga do mess for bíu 3633] & marbu; & terbabaid ind-sin a noemu & a fhírenu risna pecdachu; 3634] & is ed atbera in coimdiu friu-side, oc dlomad doib, & ica n-indarbad 3635] uad, ‘scuchaid dím, a mallachtnachu, isin tenid suthain; airm i 3636] m-bia dib cói & crith for detaib & tólegud rosc; airm i m-biat cruma 3637] & biasta aduathmara, & tene cen erdíbad oc athi bar col & bar 3638] n-écora foraib; airm i m-bia dib comlántius cecha uilc & esbuid 3639] cecha maithiusa; airm i sánntaigfiter bás ona pecdachaib & ni 3640] fhuigbet,’ uair ropad fherr leo co mor bás d'fhágbail & dul for 3641] nefní co h-opund, oltas beth ic fulang na pian & na tódernam suthain 3642] tria bithu sír. Is ed atbera in coimdiu fria noemu & fírenu .i. lucht 3643] na desherci & trocaire, [oc a tócuired chuice don fhlaith nemda]: 3644] ‘Tait, a bennachtnachu, & selbaid flaith m'athar-sa, forúired dúib o 3645] thús domain; airm i m-bia díb na maithiusa mora-sa .i. betha cen 3646] bás, áite cen sentaid, slánti cen galar, fáilti cen brón; airm i m-bia 3647] díb cech cúmsanad hi cend a chele;’ airm i m-biat na fochraice 3648] deólta i tír na m-beo .i. fochraicc comlán dia corpaib & dia n-anmannaib 3649] i fhlaith nime tria bith sír. Beit iarum na noim & na --- p.143 3650] fíreoin isin oirechus mor-sin, icon choimdid, a n-óibnes & a 3651] n-aireru na flatha nemda tria bithu, i n-oentaid noi n-grad nime na 3652] tairmdechatar, i n-oentaid diadachta & doenachta meic Dé, isin 3653] oentaid is uaisli indas cech oentaid, i n-oentaid na trinóti uli-chumachtaig, 3654] athar & meic & spiruta nóim. Álme trocaire Ísu Crist, 3655] atracht isin lathi-siu indíu ó marbu; co risam uli *in* oentaid-sin, 3656] ro-s-airillem, ro-s-aitrebam, in sæcula sæculorum. Amen. #### XX 3657] {column/line 170a 21}Ero mors tua, o mors, et morsus tuus, [o inferne]. In spirut 3658] noem, in spirut doroisce cech spirut, in spirut ro-lesaig in eclas 3659] cechtarda .i. petarlacthi & nua-fiadnaise, o rath ecna & fhatsine, 3660] is e in spirut-sin do-r-infid na briathra-so a gin in fatha, Osse, 3661] do thairchetul in mor gním forcoemnacair isin lathi-si indíu .i. 3662] Ísu Crist mac Dé bíí, slaníccid in uli domain, iar forba crochi & 3663] césta tar cend sil Adaim, iar fhácbail a chuirp ina adnocul do 3664] thecht a raind a anma dochumm n-iffirn, do shaerad & tuasluccad a 3665] carcair iffirn na braite ruc diabul fri re na cóic n-aimser, o Adam 3666] co tanic Crist i colaind, & co r-césastar tar cend Adaim cona cloind, 3667] & co *n*dechaid a anim a n-iffern, & co ro-la cúibrech forin curaid 3668] comnart ruc coscar do cloind Adaim .i. for díabul, hi slabradaib 3669] tenntigib i fhúdomain peni iffirn, co r-sháraig & co tuccad ar écin 3670] anmanda na togaide ro-batar aice a n-iffern; conid do thairchetul 3671] in mor choscair-sin ro-uc Crist o diabul, ro-raid in fáid tria gresacht 3672] in spiruta nóim, ero mors tua, etc.. Ni nama *di*diu** atfét in scriptúir 3673] coisecartha forgles in gním n-uasal n-adamra-so .i. Crist do thabairt 3674] na braite a h-iffern, acht forglit na mairb imda atrachtatar a bás 3675] ar-oen re Crist, & ro-batar oc imdecht i n-Ierusalem & a n-il-chathrachaib 3676] tíre Iúda, oc forcell esergi Crist o marbaib; amal 3677] atfét Necódim sin,—sái rechta e-side, & ba múinnter do Christ, 3678] & bói oc molad Crist i fiadnaise Iudeíí & Pilait, & atbert, ‘ba 3679] h-écoir doib Crist do orcain;’ ba lond la h-Iúdaide in ní-sin ro-raid 3680] Necodim, & ro-raidset fris, ‘rop é bus oentudach deit i l-ló 3681] bratha!’ Ro-*fh*recart Necódimm doib, & is ed atbert friu: 3682] ‘Ámen, amen,’ ol se, ‘rop fris beos mo oenta-su isin bethaid --- p.144 3683] táll re Crist!’ Iosep *di*diu** duine noem & duine uasal do lucht 3684] na cathrach dianad ainm Armatia, ro-ráid ba h-écoir doib a 3685] ní do-ronsat .i. Ísu Crist mac Dé bíí, tigerna & dúilem in domain, 3686] tanic do shaerad clainni Adaim ar diabul, do marbad cen cinaid. 3687] {column 170b} Ro-chuinnig tra Iosep co Pilait, corp Crist do thabairt do, 3688] -adnaiced he. Fofhuair-sim o Pilait a ní-sin, & do-rat lín-anart 3689] glan im chorp Ísu, & ro-shuidig iar sin i n-adnocul nua 3690] do-róine Iósep do budén. O 'tchualatar tra Iudeíí sin do denum do 3691] Iosep, ro-fergachsat fris, & ro-chúibrigset & ro-laiset i carcair, co 3692] *n*-dechsad asin sapoit, & ro-raidset fris: ‘uair tucais t'ádnocul do 3693] Christ, nico raga do chorp-sa i n-ádnocul ocainde, acht laifither 3694] he do ethitib aeoir & do biastaib talman.’ Iar forba na sapoti 3695] imorro tancatar oirchinnig na sacart .i. Annás & Coifás co dorus na 3696] carcrach, & fuaratar in carcair fon iadhad do-ratsat forri: ro-oslaicset 3697] iarum, & ni fuaratar Iosep innte. Ro-lá i socht de-sin, & ro-ingantaigset 3698] co mor, in carcair do beth fon n-dúnad cetna, & Iosep 3699] do nemfágbail innte. Tanic tra iar lathib triar fer o Galilee co 3700] Ierusalem .i. Finiés sacart, & Anna forcetlaid, & Agius sái rechta 3701] e-side; & ro-ráid fri h-airchindechu na sacart: ‘In t-Ísu ro-crochsat-side, 3702] atconncumair-ne oc acallaim a apstal, & se a medon eterru 3703] for mullach slébi Olifét; & is ed ro-ráid ríu, ‘ercid & forcnaid in 3704] uli chinedach, & baitsid iat i n-ainm in athar, in meic, in spiruta 3705] nóim; & in t-íí baithsither & creitfes, biaid se slán;’ & o ro-ráid 3706] Ísu in aithiusc-sa fria a desciplu, atconncumair-ne he oc fresgabail 3707] dochum nime.’ O ra-chualatar oirchindig na sacart & senoraig in 3708] popuil na scela-sin, ro-aitchiset na firu ro-indis doib, ‘na ro-indistis 3709] iat ó sin amach,’ & do-ratsat lógidecht mor & indmas immda doib, 3710] ar beth i tost cena n-fhaisnes do neoch ó sin amach. Ro-tinoiled 3711] tra in tan-sin mor-airecht na n-uli Iúdaide imalle, co r-ingantaigset 3712] na mor airrde inganta do-rónta i tír Israel in tan-sin, .i. esergi 3713] Crist o marbaib, & Iósep do élód as in carcair dúnta. Annás tra 3714] & Coifás oircindig [.i. na sacart] iat-side, ro-batar oc nertad na 3715] [32](javascript:footNote('G206000/note032.html')) 3716] iarum: ‘Tiagar uainn tra co cathraig Iósep, .i. co h-Armatia, & 3717] finntar dún in fil Iosep innte.’ Dochotar iarum techta uadib co 3718] h-Armatia, & fuaratar innti Iosep. Tancatar tra na techta for cúla, 3719] & itcuatar dona sacartaib, Iósep do beth i n-Armatia. O ro-chualatar --- p.145 3720] *di*diu** na Cristaide, Iosep do beth i n-Armatia, ro-failtnigset 3721] co mor, & ro-molsat in coimdid ar Iósep do shaerad asin carcair i 3722] roibe. Airchindig imorro na sacart, ruccad epestil uadib co Iósep 3723] dia thogairm chucu co Ierusalem dia n-accallaim; & is ed ro-raidset 3724] fris: ‘Ar Dia m-bith-beo, apair cindus tanacais asin carcair 3725] n-dúnta i ra-badais ocaindi?’ Is ed atbert Iósep friu-sum: ‘In 3726] tan,’ ol se, ‘ro-dúnsaid-si form-sa in carcair i fescor áin dídine, & 3727] ro-m-bá-sa in-sin oc ernaigthi a medon-óidchi in t-shathairn, 3728] tuarcabad dímm a n-airde o cethri h-ullib tégdais na carcrach i 3729] ra-ba, & atconnarc Ísu, ocus se taitnemach amal gréin, & do-rochar-sa 3730] fri talum for mét mo omain. Tanic Ísu chucum iar sin, co r-gab 3731] mo láim, & ro-m-tócaib o lár, & ro-ráid frim, ‘na bíd omun na 3732] imecla fort, a Iosep; is me-si Ísu mac Dé, is é mo chorp ro-ádnaicis*s*i.’ 3733] Ro-radius-*s*a fri*s*-sium, ‘faillsich dam in ádnocul i n-dernus 3734] t'ádnocul.’ Ro-gab Ísu mo laim, & ro-m-uc lais cusin ádnocul in 3735] ro-ádnaicius hé; & tárfaid dam in anart tucas imme. Tucus-*s*a 3736] inn-sin aichne fair-sim, corb' é Ísu, & ro-ádrus Dé, & ro-ráidius 3737] fris, ‘is bennachda in t-íí tanic i n-ainm in tigerna.’ Ro-gab Ísu mo 3738] laim iarum, & ro-m-uc conice mo thech fen i n-Armatia, & ro-raid 3739] frium, ‘síd & cáin-chomrac deit! & ni dechais as do thig fén fri ré 3740] cethrachat lathi. Mi-si *di*diu**,’ ol Crist, ‘ragut do nertad mo descipul.’’ 3741] Na Iudei imorro & oirchindig na sacart, o ro-chualatar na scéla-sin, 3742] ro-lá i socht, & do-rochratar a n-gnúise fri talmain, amal beti mairb; 3743] & is ed atbertis eterru: ‘Cia h-airrde so i tír Israel?’ Atracht 3744] tra Iosep, & ro-raid hi {column 171a}fhiadnaise in popuil fri h-Annás & Coifás: 3745] ‘Is ingnad lib-si’, ol se, ‘Crist do esergi o marbaib, & co ro móti bus 3746] ingnad lib beos: ni namá atracht Crist fén o marbu, acht ro-thóduscastar 3747] hil-marbu ele lais a bás; & atrachtatar asa n-ádnaictib 3748] co n-acutar sochaide i n-Ierusalem oc imdecht innte [he]. ‘Estid *di*diu** 3749] frium-sa beos,’ ol Iosep, ‘co r-indiser díb araill. Rop aichnid dún 3750] uli Sémion sacart noem; is e-side ro-gab ina nóidin Ísu fora rigthib 3751] hi [tempul] Solman. Batar da macc ocin Sémion-sin .i. Carinus & 3752] Leontius a n-anmanna-side; ro-bámar-ne uli i fhiadnaise a n-éca & 3753] a n-ádnocuil beos. Ercid *di*diu**, & fégaid a n-ádnocuil, & is *am*laid** fo-s-gébtái: 3754] it é eroslacthi fása, uair itráchtatar imalle fri Crist, & atat 3755] beos i m-bethaid isin cathraig, dia*nid* n-ainm Armatia; & ro-cluinter 3756] oc cantain ernaigti, & ni acallut nach duine. Tiagum uli dia saigid --- p.146 3757] co n-anoir & umaloit moir doib, & tabram línd iat co Ierusalem, & 3758] aitchem iat; & is doig écin indisfit dún an ní fodera in esergi.’’ 3759] O 'tcualatar tra na Cristaide na scéla-sin, ro-fháiltnigset co mor 3760] & dochoid Annás & Coifás & Necódim & Iosep & Gamaliél do fégad 3761] in ádnocuil, & fuaratar na h-adnacthi: it é eroslacthi cena curpu 3762] inntib. Dochuatar iar sin dia n-iarraid co h-Armatia, & fofhuaratar 3763] innte-side, & siat oc ernaigti & sléchtain. Bennachsat doib tra .i. 3764] Annás & Cóifás & Iosep & Necódim & Gamaliél; ro-phócsat ínn-sin, 3765] & rucsat leo co n-anoir & oirmitin co h-Ierusalem, co r-tinoilit chucai 3766] ann-side in uli Iudéi; & do-ratsat liubra rechta & fáitsine ina 3767] lamaib. Ro-aitcigset iat iarum, & is ed ro-raidset: ‘Ar Dia m-béo, 3768] do-rat recht & fátsine diar n-athrib romaind, mad chreti conid é in 3769] Dia-sin ro-dúsaig o marbu, indissid cindus atrachtabar o marbaib.’ 3770] O 'tcualatar tra mec Sémioin in t-atach sin forru, ro-impóset a 3771] n-aigthi fri nem, & do-ratsat airrdhe crochi Crist tara n-gena & tara 3772] tengtha, & labairset friu focetoir meic Shémioin, conid ed ro-raidset 3773] friu: ‘Tabraid dún cína memruimm, co scribam dúib a ní 3774] itconncamar & itcualamar.’ Do-ratad doib tra in cairt dia scribend, 3775] conid é-so scél ro-scribsat & atcuatar: 3776] In tan bamar-ne & ar n-uli sruith imalle frind i n-dorchadu iffirn, 3777] tanic co h-opand chucaind sollsi dermáir, co ru-s-indarb úainn in uli 3778] dorchai boi ocaind. Ro-shubaid Adám focetoir la tidecht na mor 3779] shollsi-sin chucaind, & ro-shubachsat imalle fris na h-uli uasal-athraig & 3780] fhátha; & atbert Adam in tan-sin: ‘In sollsi-so, athair 3781] na sollsi marthanaigi do-gell dún a shollsi fén, is í tic chucaind 3782] anois.’ Ro-raid *di*diu** Hesiás fáid: ‘Is i-so sollsi Ísu Crist meic 3783] Dé bíí, do-rairngerta*s*-[sa] dúib-si do thidecht, in tan bása beo i 3784] talum, co n-abair, ‘in popul do-shuid 'sa dorchacht, docífet siat 3785] sollsi mor; in t-í ata i fhlaithemnus dorchatu in éca, dellraigfid 3786] sollsi mor forru;’ & is i-sin sollsi tic chucainde anosa, is i shollsiges 3787] dún, & dítnes forin m-bás ind.’ In tan tra ro-shubaigsim-ne uli ar 3788] tidecht na mor shollsi-sin chucaind, is ann tanic ar n-athair-ne .i. 3789] Semión, hos é fáilid, & ro-raid frind: ‘Molaid uli in coimdiu Ísu Crist 3790] mac Dé bíí, is é tic chucaind innossa, & ro-n-gabus-*s*a fén am ucht 3791] in tan ropo náidiu i tempul Solman.’ Ro-raid *di*diu** Eoin bauptaist 3792] in tan-sin: ‘In t-shollsi-so atchithi-si, is e Crist mac Dé sin, is 3793] de ro-ráidius-*s*a iarna faillsiugud dam on spirut noem, in tan --- p.147 3794] tanic Crist chucam dia baithis i n-Iordanén, co n-apair, 'ac so uan 3795] Dé nech tócbus pectha in uli domain;’ & do-ronus-*s*a a bathis 3796] iarum i sruth Iordanén; & atchonnarc *di*diu** in spirut nóem do 3797] thidecht fair i n-deilb choluimm, & itcuala guth in athar do nim oca 3798] ráda, ‘ac so mo mac dil fén na derna ní acht mo thoil.’ O 'tcuala 3799] Adam Ísu do bathis i sruth Iordanen, ro-raid fri Seth mac Adaim: 3800] ‘Indis,’ ol se, ‘dot chloind .i. dona h-uasal-athrachaib & dona{column 171b} 3801] fáithib a ní ro-ráid Michel frit-so, in tan dochuadais co dorus parrduis 3802] do chuinchid neich do olai do chrúnd na trócaire fil i parrdus, 3803] do ongad mo chuirp-si, in tan ro-m-ba a n-inlobra [& dloigi].’ Tanic tra 3804] Séth la forcongra Adaim dochumm na n-uasal-athrach & na fhátha, 3805] conid ed atbert: ‘Docuadus-*s*a,’ ol Séth, ‘co dorus parrduis, co 3806] r-aitches in coimdiu ann co tarta dam ní do olai na trócaire do 3807] ongad chuirp Adaim; tanic tra in tan-sin Michel dom acallaim, 3808] & is ed ro-ráid: ‘Is me-si, ’ol se, ‘aingel in cheniúil doenna, & na 3809] cuindig anosa in ní conaige, ar ni thanic beos a aimser-sin, co 3810] ro-geine Crist mac Dé i n-aimsir derid domain do saerad Adaim cona 3811] chloind o bás pecctha; is e dobera ola a throcaire do cách tria 3812] aithgin a m-bathis o usce & on spirut nóem isin m-bethaid suthain, 3813] o ragus fen ar tús fo baithis i sruth Iordanén: is e tóduiscfes corp 3814] Adaim & na marb ar-chena a bás; is e beras Adam i parrdus co 3815] crand na trocaire iar slaitt iffirn do um Adam cona chloind.’’ O 3816] ro-cualatar tra in uli uasal-athraig & fhátha in aithesc-sa ro-ráid 3817] Séth, ro-subachsat co mor. 3818] In tan tra ro-cuala Sattan, airchindech iffirn & taisech in báis, in 3819] uli noemu do shubugud, ro-ráid fri h-iffern: ‘Bí i n-erlaime, & 3820] gaib chucut Ísu, is e-side maides conid é Crist mac Dé .i. duine 3821] imeclaiges bás e-sium, co n-eper fén, ‘tuirrsech m'animm co h-uair 3822] m'éca.’ Bidba dam-sa in duine-seo do-gres; is mor do ulc do-roine 3823] frium; is mor fhecht ro-m-sáraig in forend for a tardus-*s*a daille & 3824] buidre & claime & cech cenel galair fil isin domun, ro-s-ícc in duine-seo 3825] tarmo shárugud, o forcongra brethre namá. Na mairb tra 3826] tucus-*s*a chucut-sa, ro-s-uc in duine-seo uait-siu ar écin, & tuc 3827] betha doib tarar sárugud a n-dís. Is dethbir det-siu *am*laid**-sin, cia 3828] fo-gabad mor d'imned ocut-sa.’ Ro-*fh*recart iffern dia oirchindech 3829] do Shattan, & is ed ro-ráid fris: ‘Cia duine oca tá in mor 3830] chumachta-sa, & omun báis fair? uair uli-cumachtaig in talman --- p.148 3831] chena, a tairberta foar cumachtu ar n-dis. Cindus *di*diu** conanacair 3832] duine fora ta omun báis fair tidecht i n-agaid do chumachta-su? 3833] araide chena’, ol iffern fri Sattan, ‘atberim-si aithesc fír frit-sa: ma ta 3834] in mor *cu*macht*a* atbere-si ocin duine-seo a r-raind a doennachta, 3835] is uli-*cum*acht*ach* a r-rind a diadachta; & nico cumaic nech ele tidecht 3836] i n-agaid a cumachta; & in tan ro-ráid omun báis fair, is dot brécad-sa 3837] ro-ráid, & ro-t-mairg-si de-side a Shattain.’ Ro-*fh*recart in tan-sin 3838] Sattan oirchindech in crínair do iffern & is ed ro-ráid: ‘Cid fora 3839] cúnntabartaigi, & fora n-imeclaigi,’ ol iffern, ‘ar m-bidba a n-dís .i. 3840] Ísu do airitin chucat? uair tucus-*s*a am oenur amus calma fair 3841] .i. ro-gresus in popul Iudaide o eut & feirg ina agaid; tucus forru a 3842] chúibrech & a chuitbiud & a crochad, & fín-acét & domblas oéi i 3843] cumasc do tabairt dó dia h-ól; & tucus forru a guin co láigin triana 3844] thoeb, co n-erbailtt de; do-fucus chucut-sa iarna bás, is e 3845] tairberta fóar cumachta ar n-dís .i. mi-si & tu-sa a iffirn!’ Is he 3846] frecra do-rat iffern for Shattan in-sin: ‘Is demin lium,’ ol se, ‘is 3847] trit tanic do chonugud fén do-gres, a Shattain, triasan n-gním 3848] no-maide .i. bás Crist, uair atat sochaide ocum-sa súnd, & ro-thódúscsat 3849] marbu uam-sa, in tan batar fén i m-bethaid; & nocon 3850] [33](javascript:footNote('G206000/note033.html')) fen do-rónsat sin, acht tria attach & etarguide Dé uli-cumachtaig 3851] do-rónsat he. In duine-sin imorro .i. Ísu ruc-side 3852] uam-si sochaide tria forcongra a bréthri namá, cen etarguide itir; 3853] ocus is doig lium, is e so ro-thodúsaig tria forcongra a brethri namá 3854] Lazair, bói fri ré cethardenuis ocum-sa i m-bás.’ Ro-ráid Sattan 3855] fri h-iffern: ‘Is demin écin, is e in duine-si ro-t-saraig um Lazáir, 3856] & ro-s-uc uait a bás dochum bethad.’ In tan tra {column 172a}ro-cuala iffern in 3857] aithesc-sin Sattain, is ed atbert fri Sattan: ‘No-t-aitchim frit, arar 3858] múinnterius, cona tuca itir chucum-sa in duine-sin, uair in tan 3859] itcuala-sa forcongra a bréthri oc breth Lazáir uamm, ro-m-gab crith 3860] co n-aduath remi, & ro-fuasnaigthea mo uli thimthirechta & bríga; & 3861] ni-t-coemnacair Lazáir do fostud ocumm, ciarbo saint lium. Ro-fetar-sa 3862] conid Dia trén in duine-seo, & conid he slaníccid claindi 3863] Adaim; & is demin lium, dia tuca chucum-sa, tuaslaicfid na h-uli filet 3864] occum i carcair & i cúibrech,—no-t-saerfa iat, & no-t-bera lais isin 3865] m-bethaid suthain.’ 3866] In tan tra ro-batar ocan imacallaim-sin eterru .i. Sattan & 3867] iffern, co cualatar in guth mor, amal toraind n-dermáir, conid ed --- p.149 3868] atbered: ‘Oslaicid bar n-doirrsi iarnaigi, a thaisechu iffirn, co 3869] n-dechsad rig na glori isin tech!’ O ro-cuala tra iffern in aithesc-sin, 3870] ro-raid focetoir fri Sattan: ‘Eirg uaimm, & na bí im sostaib-si 3871] itir; ma ta cumachta latt, cathaig amuig fri rig na glóire!’ 3872] Ro-indarb *di*diu** in tan-sin iffern Sattan oirchindech asa sostaib 3873] imach; & ro-ráid iar sin fria a thimtirib écraibdecha asa aithle: 3874] ‘Dúnaid bar n-dóirrsi umaide, & tabraid druil iarnaigi forru co 3875] daingen; & dénaid calma dún, na ro-doerthar 'nar n-dís, ar is 3876] ocaind atat cách a n-doire corice-seo.’ 3877] In tan tra itcualatar na h-uli noemu & fírenu, batar i n-ucht 3878] Abrahaim a n-iffern, in imacallaim-si do-róine Sattan fria a tim-tirechaib 3879] écraibdechu, ro-raidset fria h-iffern co cairiugud & cursachad 3880] mor fair: ‘A hiffirn, oslaic do dóirrsi co n-dechsad rí na glóire 3881] isin tech!’ Atbert *di*diu** Dauid in tan-sin: ‘Bec a tarba deit, a 3882] iffirn, in daingniugud dobere for do dóirrsib, ar do-raingertas-*s*a 3883] in tan basa beo i talum, co m-brisfed Ísu Crist do daingne-siu, co 3884] n-apair, ‘ar do-oslaic sé na doirrsi umaide, & do-bris sé na lúthraigi 3885] iarnaigi.’’ Atbert *di*diu** Essias fáid: ‘Do-raingertas-*s*a dib-si, a 3886] noemu, in tan bása beo i talum, in coscar-sa beres Crist indíu, co 3887] n-apair, ‘ni-s-fil doba [.i. brig] o thanic Crist.’’ O ro-cualatar in 3888] uli noemu aithesca Dauida & Essiás, ro-ráidset fria h-iffern: ‘Eroslaic 3889] do doirrsi, a iffirn! uair no-t-cloifither anosa, & scerthar frit do 3890] cumachtu & do flaithes o chéin.’ Ocus ro-clos guth mór ann in 3891] tan-sin amal toraind, & is ed ro-ráid: ‘Tócbaid bar n-doirrsi, a 3892] thaisechu iffirn, co n-dechsad astech rí na glóire!’ O r*a*-cuala tra 3893] iffern in aithesc ro-ráid fris na fáide, is ed atbert, amal na fesad cia 3894] tanic and: ‘Cia so fria a n-abair ‘rí na glóire’’? Ro-*fh*recart 3895] *di*diu** Dauid do iffern: ‘Is aichnid dún,’ ol se, ‘in rig-sin; is e ro-tir-chanus-*s*a 3896] in tan ro-bá i m-bethaid i tal**main**, in tan ro-ráidius, ‘tigerna 3897] laidir & cumachtach, tigerna cumachtach isin cath, is e-sin rí na 3898] glóri!’ Oslaic-si *di*diu**, a iffirn, do doirrsi co tí chucat rí na glóri!’ 3899] In tan tra atbert Dauid in aithesc-sa, is ann tanic rí na glóri 3900] i n-deilb duine .i. Ísu Crist, is e-side ro-shollsich dorcha iffirn, 3901] ro-bris a daingne, ro-tuaslaic a chuimbrechtaigi, & do-rat fortacht 3902] don foirind batar i n-dorchaib iffirn & báis. O 'tconnairc 3903] imorro iffern & Sattan, Crist do beth ina sostaib, ro-s-gab grain 3904] & aduath cona timthirechaib croda écraibdechu, tria dellrad mor --- p.150 3905] soillsi Crist do thaitnem ina sostaib; & ro-n-driúchtatar co Crist, 3906] & is ed atbertsat fris: ‘Ro-n-clód-ni uait-si, & is tú tanic co 3907] dána inar crichaib-ne, & ro-t-comaicsigis ot míadamla ar cumachta-ne, & 3908] fuasne ar légiona, tuaslaice uainn in foirend ro-cuimrig 3909] ocaind hi peccad bunad-géinnti, & tógaire iat isin sáire 3910] n-arsata i m-bátar for tús ria n-imarbus, & do-s-bere soillsi taitnemaig 3911] don foirind ro-dallait o dorchuib phecda; is mor an dínsium 3912] & in sárugud do-s-bere foraind.’ Do-driúchtatar in tan-sin na h-uli 3913] légión na n-démnu imalle co n-aduath & imecla moir, & is ed ro-ráidset 3914] fri Crist: ‘Can as tanacais-*s*iu, no cia tu, a su? ár ni 3915] acumar duine do macsámla, ar mét do {column 172b}nirt & do míadamla, ar 3916] h'ergnus cen locht, ár do gloine cen peccad; uair in domun talmunta 3917] ro-boi fóar cumacht-ne conice-seo, & no-érnitís cís dúin-ne 3918] do-grés, no co ranacais-*s*iu chucaind; is cosmail det-siu, is tú tanic 3919] co dána chucainde, & ni namá na himeclaigi ar pianna-ne, acht 3920] berid uainn cid in foirind fil i pianaib ocaind. Ocus is dóig linde, is 3921] tu-sa in t-Ísu tall dia nd-ebert frinde o chéin ar n-oirchindech .i. 3922] Sattan co n-gébad ard-rigi in uli domain triana crochad tar cend 3923] claindi Adaim.’ 3924] Is ann-sin tra ro-gab rí na glóri, Ísu Crist, tigernus for bás, & 3925] gabaid for bragaid Sattan oircindech in báis, & do-rat fó cumachtu 3926] iffirn. Ro-ráid *di*diu** iffern re Sattan in tan-sin: ‘A oirchindig na 3927] malarta, a thaisig in tairmtechtais, *a* aúctair in báis, a bunad in 3928] díumais, a cínd na n-uli n-olc, a chotarsna, a doeráin dúr-cride 3929] dícondircil, a dona deroil dóbil díumsaig díscir daermitnig, a angbaid 3930] anfhéil imresnaig imchosáitig, a duine áimnertaig, ro-t-millis tú 3931] fén & ro-t-millis sin-ne uli tresin n-gnim do-ronais .i. duine noem 3932] & fírén cen gaile cinad .i. Ísu Crist mac Dé bíí, rí na glóri, do 3933] crochad det-siu co h-anfírén; is aire-sin ro-t-aithrigad-sa indíu, & 3934] ructá uait tria crand crochi Crist na h-uli indmas fuarais tria crand 3935] in tairmtechtais i parrdus.’ In tan tra ro-ráid iffern in aithesc-sa 3936] fri Sattan oircindech in báis, ro-ráid rí na glóri re h-iffern: ‘Bíd 3937] Sattan oircindech in báis fót cumachtu do-gres a n-inad Adaim.’ 3938] Ro-shín tra rí na glóri .i. Ísu a láim, & do-rat airrde na crochi tar 3939] Adam & tarin uli noemu batar a n-iffern; & ro-ráid fri h-Adam: 3940] ‘Síd & cain-chomrac det-siu cót claind fhíreoin, a Adaim!’ & 3941] gabaid láim n-deis Adaim ina láim, co nu-s-uc lais a hiffern, cona --- p.151 3942] uli noemu ar-oen ris; & ro-aithnestar iat uli do Míchel árchaingel, 3943] & ro-s-fuc lais Míchel i fháilte parrduis; & batar ann-side, o cháisc 3944] in esergi co fresgabail, co n-dechatar i lathi fresgabala Crist for 3945] comairce a crochi & a césta, ar-oen re Crist dochum nime, baile 3946] i taitnemand amal gréin i flaith in athar: flaith side i tá betha cen 3947] bás, óice cen séntaid, etc. ### {column/line 35b 26}SERMO AD REGES. 3948] *Prov. xvi. 7 ‘Cum placuerint Domino uiae hominis, inimicos eius conuertet ad 3949] pacem’*, in tan toltnaigfit don choimdid sétai in duine, 3950] do-s-bera a náimtiu dia reir. 3951] In spirut nóem, in tress persu na diadachta uaisle, is comsuthain & 3952] is commolbthaige don athair & don mac, is é in spirut-sin ro-faillsig 3953] na runi-sea do Sholmain mac Davida. Is é in Solam-sin ba h-ecnaide 3954] do doinib domain, cenmotha Crist mac De, slaniccid in uli domain, 3955] in tan ro-thecht bethaid i colaind doenna amal cech fhir duine 3956] iressach ar-chena isin t-saegul, Editor omits corresponding Latin passage & is e tra ro-hidpair míle edpairt 3957] don choimdid i n-oen uair for altóir Dé isin cathraig hi n-Gabaon 3958] focetoir iar n-gabail rigi dó, Editor omits corresponding Latin passage o-fharfaid dó in coimdiu isin 3959] aidche-sin ina aslingthi, co n-epert friss:Editor omits corresponding Latin passage ‘A ríg, cuindig in 3960] itche is ail latt hi l-lo th'edparta, & doberthar duit.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus atbert 3961] Solam:Editor omits corresponding Latin passage ‘Tabair dam *di*diu** immad ecna & eolais, co ro-mider co 3962] fírén do popul-sa, & co ro-deligu**m** eter olcc & maith, & co ro-fhegur a 3963] miad coir for cách.’ Dethbir sin, uair ranic-sium a less ecna & trebairecht 3964] moir on choimdid: boi dia oite in inbuid,—da *bliadain* déc 3965] ba slan do-som in tan ro-gab rigi phopuil Israel. Ro-thaitne tra frisin 3966] coimdid an itche-sin ro-chuindig Solam, Editor omits corresponding Latin passage & atbert in coimdid fri 3967] Solmain:Editor omits corresponding Latin passage ‘Uair is i-sin itche ro-chuinchis,’ ol in coimdid,‘dobér-sa 3968] duit immad ecna & eolais, cona boi remut nach hi diaid rig bus 3969] ecnaide & bus eolchu indai; Editor omits corresponding Latin passage & niba hed-sin nama,—doberthar duit 3970] immad innmais & glore, cona ro-genair remut *na* ina diaid rig bus 3971] saidbre & bus glordai indái.’ Conid follus as-sin, conach nama --- p.152 3972] ernes Dia dona firenaib in itche forpthe condagatt fair, acht do-s-beir 3973] cech maith aile doib ar chuindche n*a* aitche-sin.Editor omits corresponding Latin passage 3974] O ro-follsig tra Dia do Sholmain fon indus-sin immud ecnai & 3975] eolais fria h-etarchert co leir tra do aicned cech retai, & *di*diu** do-rigne 3976] tri liubair {column 36a}do forcetul in duine isna tri h-aesaib i tairisend .i. a 3977] n-gillacht, a n-óite, a sendataid; & is iat na libra-sin airmither i 3978] n-urd na canoine noime .i. Parauule & Ecclesiastes & Cantaicc na 3979] Cantaicci. 3980] Paraule sin, lebor asa forchanter in duine asa noidendacht 3981] ina besaib, & imon tesmailt is coir dó do sechem & do inntshamail; 3982] —Ecclesiastes tra, lebor e-side i fhollsigther dímáine & erchra in 3983] t-saegail ina gloir & ina ádbchlos, ina móinib & ina indmasaib, 3984] do forcetul in duine, na ro-t-saebtha triana sántugud;—Cantaicc 3985] imorro na Cantacci lebor sin i follsigther dá cech duine forpthe 3986] dia chomdídnad, in t-airfitiud & in fáilte fil dond ernastaid spirutalda 3987] ina m-ban-ernastaid, & don ban-ernastaid and-som .i. do Crist 3988] isin eclais, & don eclais hi Crist.Editor omits corresponding Latin passage 3989] I parablaib *di*diu** Solman .i. i l-libur na cáin-bés ata in testemin 3990] pritchaither i-sund:‘Cum placuerint *d*omi*no uiæ ho*min*is i*n*. e. *con*. ad*.’Editor omits corresponding Latin passage Is iat séta etargnaither 3991] sund na gnima o tóchaiter saegul-rith na bethad doenna; & is cubaid 3992] ainm ‘séta’ forsin m-bethaid saegulta i fhus, uair i n-nim ata 3993] athardai díles na fhíren, ailithre imorro a m-betha for talmain.Editor omits corresponding Latin passage Ocus 3994] *di*diu** ata fath aile ann fora n-inntsamlaigther in betha doenna don 3995] t-shét;Editor omits corresponding Latin passage uair in sét fodén, tan and is dírech he, tan aile is cám, 3996] araill de is ard, araill is ísel, fecht ann is lethan, fecht aile is 3997] cumung;Editor omits corresponding Latin passage —is amlaid-sin ata sét na bethad doenna .i. direch he isna 3998] dég-dóinib, cam imorro he isna droch-dóinib, uasal i frecisin na 3999] suthaine, íchtarach isin dérchóiniud, lethan isin toil chollaide;Editor omits corresponding Latin passage is 4000] ac aisneis in t-séta-sin atberar isin scriptúir:Editor omits corresponding Latin passage is lethan & is fairsiung 4001] in sét ídnaices na h-eccraibdechu cosin malairt & cusin etar-thuitimm 4002] suthain,Editor omits corresponding Latin passage cumung imorro sét na bethad doenna i comalliud 4003] thimna De;Editor omits corresponding Latin passage is ica aisneis-sin atberair isin augtortas:Editor omits corresponding Latin passage —is 4004] cumang & is timtasta in sét idnaices na fírénu co h-indlessa na 4005] bethad .i. cosna fochraiccib nemdaib.Editor omits corresponding Latin passage 4006] Is iat *di*diu** séta in fíreoin na de*g*-gnima-sa ina toltanaig do Dia, 4007] amal for-t-gella sin in fáith co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘Dúthracur-sa, a Dé, comptís 4008] dírge mo shéta do chomalliud do thimna-su triasa techtfaind --- p.153 4009] noime & fírenchi;’Editor omits corresponding Latin passage is fri*s*-sin is cubaid in ní atbeir Solam sund, 4010] cum placuerint *.d.u.h.&c-*Editor omits corresponding Latin passage . Seta in duine cu coitcend atbert, & ni seta oen 4011] duine sainrud; uair ni fuil airitiu persand oc Dia .i. is cumma 4012] gebes a rer, o rig & o aithech, o thigerna & o mogaid, o shaidber & o 4013] dhaidber, o shochenelach & o dochenelach, o shin & o hocc, o fheraib 4014] & o mnaib,Editor omits corresponding Latin passage cipe *di*diu** toltnaigfes don chomdid i n-aen urd díb-sin, 4015] dogéna in coimdiu a naimtiu combat sithamla dó.Editor omits corresponding Latin passage In tan tra 4016] toccraides don choimdid nech & na denand a chomarli, dognither in 4017] inbuid-sin a charait condat namait dó, ut dixit Dauid mac Iese: 4018] ‘Tancatar,’ ol Dauid, ‘mo charait & mo choimnesta im agaid-sea, o 4019] thanuc-sa dar timna n-Dé; & in fairend roptar tairissi dib dam for 4020] tus, is iat-sin roptar etairisi dam iar-tain, & is mou ro-m-trecsit.’Editor omits corresponding Latin passage 4021] Cech dúil imorro do neoch techtus bethaid & na techtand, bid 4022] síthamail don ti chomailles {column 36b}timna De, acht díabul namá; is e-side 4023] cathaiges co h-imresnach do-gres frisna fírenu; aráide ni chumaic-sium 4024] nach erchoit do dénum dóib, acht amal comarléces in coimde 4025] fodén do, iar n-dliged dírech a fuigill fhíreoin; uair cia thechtaid 4026] diabul aice áilces cech uilc do dénum, aráide ni thechtand nach 4027] cumachtu, acht amal comarlécthar do o Dia.Editor omits corresponding Latin passage Conid aire-sin, in 4028] tan ro-tholtnaig Dauid don choimdid tria comalliud a timnai, do-rigne 4029] in coimdiu in tairngere-si dó, co n-epert friss:Editor omits corresponding Latin passage —‘A Dauid, ol 4030] in coimdiu, uair ro-comaillis mo thimna-sa, betit comorbada do-gres 4031] uait i r-rige & i flaithius mo phopuil-se .i. popul Israel.’Editor omits corresponding Latin passage Ocus iss ed 4032] a cétna do-rarngert i m-baile aile, co n-epertEditor omits corresponding Latin passage : ‘Bid ot chloind-siu 4033] & ot chin*i*ud, a Dauid, gebthar do-gres rígi na cathrach nóime-sea . 4034] i. Ierusalem, uair ro-chometais mo comairle-sea & mo thimna.’Editor omits corresponding Latin passage 4035] Saul imorro, in cetna rí ro-gab for popul Dé, uair na r-chomaill 4036] timnai Dé, ro-chairig in t-í Samuél in fáith noem he, co n-epert 4037] fris ica imdercar:Editor omits corresponding Latin passage —‘A Sauil, is olc a n-dernais, na r-chomaillis 4038] na timnai ro-aithin Dia fort do chomet Editor omits corresponding Latin passage ; uair dia comaillte-so 4039] timmna in choimdead, ropad shóinmech do flaithius fén for popul 4040] Israel, & is uait no-betís ríg fair do-gres; & uair na dernais-siu sin, 4041] rega fén for nephní, & ni gebthar uait tria bithu rigi tuathi Dé.’Editor omits corresponding Latin passage 4042] Is aire-sin, uair ro-tholtnaigset don choimdid séta Daniél ro-fóidit 4043] i cuthi na leoman, & na tri meic ro-laitéa isin sornd tened, do-rígne 4044] a náimtiu corbat sithamla doib; uair ni r-choemnacair na bíastu 4045] nach in tene ni doib, tria chumachtain in choimded boi oca n-imdegail. --- p.154 4046] Editor omits corresponding Latin passage Ocus in tan na-chomilltís meic Israel timna in choimded, no-shaerad 4047] in coimdiu for cech n-ingreim, & ba fortamail oen díb for 4048] míle dia náimtiu;Editor omits corresponding Latin passage & *da*no** immasech fris-sin, meic Israel in tan nach 4049] comalltís timmna Dé, fogebtís aire-sin mor d'ulcc ona naimtiu .i. 4050] gorta & doire, & cech ingreim ar-chena, & *di*diu** ba fortail oen dia 4051] naimtiu for míle dib-sium, uair ro-dílsig in coimdiu iat dia naimtib 4052] ar tairmthecht a thimna;Editor omits corresponding Latin passage & *da*no** no-impatís doridisi meic Israel cusin 4053] coimdid iarsna dócomlaib-sin, no-fortachtaiged in coimdiu doib, & 4054] no-shaerad iat dia tréblaitib, amal for-t-gella in scriptúir fáthacdai, 4055] co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage —‘& no-aitchitis meic Israel in coimdid in tan do-bered 4056] treblaite forru, & dognitis díbrócoit móir chucai, & no-shaerad in 4057] coimdid iat iar sin.’Editor omits corresponding Latin passage Uair in tan chuibdiges in duine fírén séta a 4058] oprid & a shaethair don choimdid .i. eter de*g*-gním & ernaigthi, 4059] toltnaigit and-sin a sheta do Dia, & saerthar he o náimtib, amal 4060] for-t-gella in rig-ecnaid hi-sund, co n-apair:‘cum placuerint *d*omi*no .u. h. i*n*. e. *con*. ad*Editor omits corresponding Latin passage .’ 4061] Acht cid cubaid in forcetul-sa frisna uli dóinib .i. co ro-s-techtat 4062] síth & rethinche ina n-gnimaib, aráide is cuibde frisna rigaib;Editor omits corresponding Latin passage 4063] uair in tan toltnaigit don choimdid seta na rig & comedait dliged{column 37a} 4064] na fírinde diada ina fhúiglib, dognither in tan-sin a námait condat 4065] síthamla dóib tria nert in choimded.Editor omits corresponding Latin passage Rigi imorro fírena 4066] dogniat a follamnus co dírech iar comairle in choimded, it comorba 4067] sin in rig uasail .i. airmiter ar maccaib in rig némdai.Editor omits corresponding Latin passage 4068] Is cóir do chach corap[ut] faen fúthib-sin, & co r-rabat dia rér, 4069] ut dixit in t-apstal:Editor omits corresponding Latin passage —‘A dóine, ol in t-apstal, bíid co dethitech do 4070] rér na rig & na n-oirchindech ro-h-ordned foraib i r-rige & i follamnus 4071] o Día;’Editor omits corresponding Latin passage uair is cóir do cách a fhiss conid o Día ata cech flaithius 4072] & cech cumachtu,Editor omits corresponding Latin passage uair is o Dia imorro ata cech flaithus; is follus conid 4073] uad ro-h-ordned na rig isin uaisle & isin oirechus hi filet uas 4074] dóinib;Editor omits corresponding Latin passage cipe *di*diu** imresnaiges dona rígu fírenaib hi-sund, imresnaigid 4075] do Día ro-s-ordne [iat].Editor omits corresponding Latin passage In fhoirend imorro imresnaigit co 4076] h-anfhíren doib, dlegat péin & damain forru arin indliged & arin an-fírinne 4077] dogniat;Editor omits corresponding Latin passage uair is for tarbai ro-comarléiced don rig co ro-thechtad 4078] claideb & na h-armu ar-chena, do thraethad & do thimorcuin 4079] cech indligid dogenta ina flaithus.Editor omits corresponding Latin passage Uair in rí talmanda, airrig he 4080] fri laim in rig nemdai, & is fris ro-h-erbad o Día indechad cech 4081] indligid, & damnad cáich ina cinaid amail bás techta.Editor omits corresponding Latin passage 4082] ‘Is aire-sin, a doine,’ ol in t-apstal, ‘is cóir díb-se co ra-bthai do --- p.155 4083] rér na rig,’ fora n-imecla & fora n-aduath; & ní namá aire-sin, 4084] acht ro-fhetubar conid hi tol De a riarugud do cách;Editor omits corresponding Latin passage uair cia is 4085] uaisle & is écora do thoccrad i talmain oldás in rí talmanta? .i. 4086] mád dia follamnaige co fírén in rí talmanta, ní fil tigerna eli uasa 4087] acht rí nime namá.Editor omits corresponding Latin passage Conid aire-sin cipe aile dogné imarbus, is 4088] bidba don rí talmanta [he]; in rig imorro dia n-d**er**na imarbus, ni 4089] bidba do neoch aile he acht don rí nemda nammá.Editor omits corresponding Latin passage 4090] ‘Fég *di*diu**, a rí aimserdai, timna in rig nemda, & amal is áil lat 4091] cách dot rér, comba ham**laid**-sin bia-su do rér in rig nemdai.’Editor omits corresponding Latin passage Mas 4092] áil dut-si tol De do dénum & a chomarli do áiritin, dena th'fhóllamnus & 4093] do rigne fo ínntamail-sium & fo chosmailius .i. co réthinech 4094] & co messarda.Editor omits corresponding Latin passage Ni ro-techta occut feirg no fuasnad, acht réthinche 4095] & cendsa, ic follamnus ind lochta ro-h-erbad duit o Día do fhollamnus; 4096] uair is ed dlegar don rig, co ro-thechta athascnam bóid & 4097] athascnam n-atharda ima fomamaigthib immar bdais meic dó; & 4098] *di*diu** is ed dlegar díb-sium, co ro-charut he-sium mar bud é bud athair 4099] dóib; uair is ed dlegar don rig, cuindrech cáich & athirrech asind 4100] lucc i m-bí tria fírinne & ma dligend nacha malairt tria chródatus 4101] & coraidecht.Editor omits corresponding Latin passage 4102] Feg lat uaisle na glore & na h-onore in ro-torned o Día, conid 4103] fochund pian & tódernam deit tall, mina chometa i fhus co faitech 4104] in uaisle-sin ar pecdaib & dualchib:Editor omits corresponding Latin passage pianfaiter tall sech cách co 4105] h-adbul na rig dogniat a follamnus co h-anfhíren, & no-s-imbret co 4106] h-indligthech for cách, asa nirt & asin cumachtain tuccad doib o Día 4107] i-fus.Editor omits corresponding Latin passage Biaid *di*diu** digal díchondirclech tall forsin fairind follamnus co 4108] dichondirclech i-fhus, amal demniges in scriptuir, co n-abair;Editor omits corresponding Latin passage —in 4109] t-í dia tab**arr** i-fhus immad máine & indmais, & neirt & cumachtu, 4110] mina d**er**na maith díb, damainfither táll co dichondirclech sech 4111] cach o Día; {column 37b}& *da*no**, in t-í día tidnaic in coimdiu imarccraid a 4112] móine, a n-indmusaib & i nd-ecna, mina d**er**na tol Dé dib, toibéchar 4113] fair [co serb &] co dichondirclech fa deoid o Día.Editor omits corresponding Latin passage Cech méit is moo 4114] in onoir i m-bí nech, is i-sin mét is guasacht dó, & is coir dó imecla 4115] & faitchius & rá-imchomét.Editor omits corresponding Latin passage Is follus sin asna desmberechtu-sea;— 4116] uair in crand is ardi isin fhídbuid, is e is gnathciu dofuit tri fuasnad & 4117] anbthine n-goithe,—Editor omits corresponding Latin passage in tor *di*diu** is ardi i m-múr na cathrach, is 4118] e is menicciu do terbrud & tuitenn,—Editor omits corresponding Latin passage na slébti is ardi and, it iat-sin 4119] is guasachtaigi loiscter-sum o shaignénu;—is am**laid**-sin is mor in --- p.156 4120] guasacht don foirind, bít i n-uaisle in flathiusa, mina be rath Dé 4121] ica n-imcomet forna h-ulcu frecnarci & tódochaide.Editor omits corresponding Latin passage 4122] Mad ail *di*diu** don rig co n-imgabu tódernuma troma tall, im-gáibed 4123] i-fhus cech anfhír & cech indliged, sanntaiged tra co nu-s-techtad 4124] trocaire la fírinde:Editor omits corresponding Latin passage amal demnigter isin scriptuir, it eat na 4125] sualche-sin .i. trocaire & fírinde, fhuiglit amal columna na rigu 4126] fírenu, & no-s-cometat co sonarti a flathius cen len cen erchra 4127] forru;Editor omits corresponding Latin passage .i. dobeir Solam in comairle-si dona rigaib a n-inud aile, co 4128] n-apair:Editor omits corresponding Latin passage —‘caraid in fírinde .i. berid fúigle fírenu, a rigu in do-main.’ 4129] Uair no-imeclaiged Solam co mor in coimdid in tan no-mided 4130] in popul & no-bered bretha fair; uair la ann boi-sium i 4131] fiadnaise in rig uasail, Dauida a athar, in tan *[34](javascript:footNote('G206000/note034.html'))* no-mided-side in popul, 4132] co nu-s-increch-som he fora emilte leis, & for a imrígne leis bói icon 4133] fhuigell; conid and atbert a athair fris-sium: ‘tair, a meic, 4134] indíu isin rig-shudi, co ro-thúri & co r-etarglee cestai & caingne in 4135] popuil, indas is luathi oltás amal dogním-sea; uair isat gliccu-sa, & 4136] isat áithe o engnu & o thucsin, amal atbeir isin derbárusc ‘áithiu 4137] cech delg is ou.’’ Tanicc iar sin Solam isin rig-shuide iar forcongrai 4138] a athar; & tarfás dó lá Duileman co claideb n-defhaebrach 4139] osa chind, & no-thomad co h-oband bás n-aduathmar dó, dia n-ellad 4140] do bicc no mor on fhuigell fhíren; & o 'tconnairc Solam sin, ro-crithnaig 4141] cu mor, & ro-shói fuil do chnáim dó ar imecla in oen Dia; & 4142] ro-guid-sium ind-sin a athair co ro-guided in coimdid aire, & co tartad 4143] dilgud dó d*ó*n toccrad tucc fair tria aneolas; & guidset dib línib 4144] iarum in coimdid, co ro-chometad in fírinne & na ructais nách 4145] fuigell anfíren for nech tria bithu; & forclidset and-sin conid mor 4146] in guasacht do neoch nach fuigell do breth i fhiadnaise in rig 4147] uasail, as frecnairc do-gres do cech fhuigell & do cech caingin .i. Ísu 4148] Crist, mac Dé bíí, slaniccid in cinedu doenna.Editor omits corresponding Latin passage 4149] Is hi-so tra firinde is cóir don rig do forcomet, co na ro-mide 4150] triana chumachtain anforlond na indliged for nech ina flaithius 4151] uli, corop coitchend & corop fíren 'na fhuigell do cách cen airitin 4152] persainde etir aichnid & anaichnid; etir sochenelach & dochenelach, 4153] etir sháidber & daidber, etir thigernai & mog, etir rig & aithech; & co 4154] ructha a breth choir for cach in cech fhuigell, & i n-écosc co 4155] n-uamun & co n-imecla in choimded as frecnairc & is fiada da cech 4156] fhuigell.Editor omits corresponding Latin passage --- p.157 4157] Is ed *di*diu** dlegar de, co ro-gaba co fír icna fannaib, & co nu-s-fortachtaige 4158] dona trógaib & dona deroilib & dona dilechtaib & dona 4159] fedbaib.Editor omits corresponding Latin passage Is ed beos is cóir do-som, co ro-thairmiscea na droch-doine 4160] im cech mi-gním & im cech mi-dénum ol-chena ro-clechtsat; 4161] & co ro-dámna cach dib ina chinaid, & co ro-miscraige & co ro-chuindrige 4162] eat fora n-dualchib, .i. for étrad & adaltras, for gait 4163] & bruit, for slait & airchiull; {column 38a}uair coirpther co menicc in flaithius 4164] tresna pecthaib-sin do lecud i comdílmaine do cách ann. 4165] Is ed *di*diu** is téchta dó, co ro-onoraigea na h-eclaisi noemai, & co 4166] ro-fhóglainde & co ro-mhidea in eclais, conid rigan in rig nemda, 4167] & amal is tol don rig talmandai co ro-onoraige cách a rigan, is 4168] am**laid**-sin dlegar de-sium co ro-s-anóraige rigain in ríg nemdai .i. 4169] ind eclais, ica fil comus cech maithiusa & cecha deg-impide dó fora 4170] tigerna .i. ar in coimdid is cend & is airchindech di.Editor omits corresponding Latin passage 4171] Is ed *di*diu** dlegar don rig, co tarda almsana bid & étaig do bochtaib 4172] ar deirc & trocaire; & co r-gaba co l-leir don choimdid dechmadu 4173] a máine & a indmais.Editor omits corresponding Latin passage 4174] Is ed *di*diu** is téchta don rig, co ro-chathaige co calma fria a 4175] naimtiu fora atharda .i. ara thuathaib & cenelaib ro-h-erptha fris o 4176] Dia do follamnugud, & corop sciath imdegla & díten doib he for 4177] cech n-ingreim & doccomail.Editor omits corresponding Latin passage Is ed *di*diu** is coir do, co nach ina nirt 4178] fen tairisniges, acht a nirt in choimded; & *di*diu** co ro-techta do mebair 4179] a créda iar forcetul in apstail, imalle fri h-ernaigthe in cóimded fodén 4180] .i. frisin ‘pater’; uair is ed dlegair da cech cristaige, co ro-techta in 4181] déda-sin aicce ina chuimne fén & ina fhoraithmet .i. a chredo & a 4182] phater.Editor omits corresponding Latin passage Is ed dlegar imorro de, co ná r-chomarlécci dia chloind no 4183] dia chiniud nach anfhírinde no indliged do denum ina flaithius 4184] for ái a neirt & a chumachtu.Editor omits corresponding Latin passage Is ed *di*diu** is coir dó, co n-d**er**na áine 4185] & abstanait & troscthi co gnathach, do chuinchid chonaich & sorrtiusa 4186] dó o Dia ina rige; & *di*diu** co na ro-loinge rena trath, acht co ro-thormala 4187] a proind i n-aimsir thechta dó, co fhailte & co n-atlugud 4188] buide a deg-maine do Dia.Editor omits corresponding Latin passage ‘Is he fochund malarta dona tuathaib 4189] & dona cellaib icá m-bít na rig & airchindig atta dílsi do chraes 4190] & do raebaidecht in t-saegail.’Editor omits corresponding Latin passage Is ed *di*diu** is coir dó co ro-miscnigea 4191] na droch-dóine atta dílsi dá cech ulcc .i. do gait & brait 4192] & slait & airchell, do fheill & fingail; & co ru-s-indarba do-raith asa 4193] *fh*laithius, & co nach fagbat sith no aentaid etir aicce, amal --- p.158 4194] demniges sin in fáith, co n-apair ic atach in choimded:Editor omits corresponding Latin passage —‘a De, 4195] or in fáith, ni ro-aircissi don forind fédligit co dúr ina n-im-orbus, & 4196] lenait choidche dia n-ulcc cen tinntúd & cen atchor etir 4197] cusin coimdid do chomailliud a thimnai.’ Uair in ri dámnas & 4198] timairces na droch-doine, & no-s-crochand & marband, mina fheta a 4199] timorcain chena ona modaib aile, o n-dlegar a cuindrech .i. triana 4200] n-arcain & breth a n-indmais dib, & tria longais & carcair & cepp & 4201] cuthi & tescad a m-ball [35](javascript:footNote('G206000/note035.html')). 4202] In rí tra nach fetann ona modaib-[sin], & no-s-crochand & no-s-marbann 4203] ar an annach, is timthirid tairise don choimdid, is 4204] macc umalóti & erlatad buide dó Dia for damnad & timorcain na 4205] n-droch-daine fon indus-sin.Editor omits corresponding Latin passage Uair cia crochaid & cia marba in ri 4206] náimtiu in choimded, & a bhidbaid fora n-duin-orcain & fora n-ulcu 4207] diaisnete ar-chena, uair na fetand a cuindrech o nach mod aile, ni 4208] h-airmither amal duin-orcuin do sin, acht ar comalliud timnai & 4209] rechta De, & ar umaloit & timtirecht don choimdid.Editor omits corresponding Latin passage Uair in rí 4210] nach damnand & na timorcand na droch-dáine ona modaib-sin, is e 4211] fen is bidba don choimdid fora n-duin-orcain & for cech n-ecóir aile 4212] do gait & bruit. {column 38b}Uair ní dligend bennachtain iar fír on choimdid 4213] in rí tairmisces a chloidem o fhuil in pecthaig;Editor omits corresponding Latin passage uair ni h-ármithe ar 4214] cródacht na ar chóraidecht don rig crochas & marbus na córadu 4215] cróda na fetann do timorcuin o nach mod aile.Editor omits corresponding Latin passage Erchótig dona 4216] deg-dóinib in rí choicles dona droch-dóinib;Editor omits corresponding Latin passage uair ni toltnaigend do 4217] Dia in chondircle-sin no in chennsa do dénum don rig .i. cocill & 4218] oircisecht don aenduine bith-binech malartas in sochaidi;Editor omits corresponding Latin passage uair is 4219] menicc élnigther & malartaigther in popul uli tria imarbus in aen 4220] duine; conid aire-sin is coir focetoir a malairt-sium, narob 4221] guasacht do shochaide he, & na taetsat tria fochaind.Editor omits corresponding Latin passage Uair cid in 4222] liaig eolach, ni choiclend don én bull i n-airig in galur, nách cumaicc 4223] do legius acht nach tescand, ar-dáig na ro-letha in teidm tria ballaib 4224] in chuirp ár-chena, & narub guasacht báis don duine, mine 4225] tesctar do-raith on churp in ball-sin in ro-gein in galar.Editor omits corresponding Latin passage 4226] Na rig imorro na herlathrigit & nach ordaigit a r-rigi & a flathius 4227] iar riaglaib in rechta diada, fuasnaigther aire-sin a flathius o 4228] threblaitib & o doccomlaib imda.Editor omits corresponding Latin passage Uair is *ar* tairmtecht timna Dé 4229] dona rigaib tuaslaicter síth & comchetfaid ina popul, & tódúscthar 4230] debtha & decétfaide etarru, co m-bí cách dib i n-agaid araile tria --- p.159 4231] indliged na rig n-anfhíren.Editor omits corresponding Latin passage Is for anflaithius tra na rig dogníter na 4232] tíre & na ferunda condat ambrite, & co na taircet torad, amal ba 4233] gnáth doib, & co na fétait de-sin na popuil fognam amal ro-dlecht 4234] dib .i. foran domattaid & dáidbre fil isin *fh*laithius i filet.Editor omits corresponding Latin passage 4235] Truailter *di*diu** co menicc a sónmhige & a flaithius o thedmannaib 4236] imdai & ho gallraib examla;Editor omits corresponding Latin passage foruaisligter *di*diu** co menicc o náimtib 4237] echtrand, & indrither a tuatha & a cennadacha in*a* fhiadnaisse, & 4238] ni chumgat a tairmesc impu, uair ni fil Dia imalle friu;Editor omits corresponding Latin passage fuasnaigter 4239] *di*diu** rethinche & mesardacht in aeoir, co na fil iarna choir suth no 4240] torad i m-muir na hi tir, acht truaillnither uli tria anmessair na 4241] h-anfine & triasna sínaib saebu;Editor omits corresponding Latin passage loiscther *di*diu** co menicc o thénntib 4242] & o shaignénu na guirt úrai, & pappe & blatha na fínemna & cecha 4243] tortha examla bís for talmain & for crandaib, tinait & feodaigit fo-cetoir 4244] iarna táidbsin & iarna tócbail namá do doinib.Editor omits corresponding Latin passage Ni nama 4245] imorro milles anfthine in rig & a indliged a *fh*laithius imbe 4246] foden, acht millid ima maccaib & ima uaib dia essi, co na gabat a 4247] chomorbus-som indus as díngbala doib;Editor omits corresponding Latin passage uair is ar indliged & ar 4248] anfhírinne Solman ro-etarscar Dia flaithius deig-threbe oa maccaib 4249] & oa uaib-sium dia essi;Editor omits corresponding Latin passage & *di*diu** is ar fírinne in rig fhireoin Dauida, 4250] ro-chomarleicc in coimdid lochairnd ríg & ordnige airegda dia síl-som 4251] i n-Ieruselem i r-rigi de-threbe; uair ni [na]ma tharmnaiges 4252] firinde in rig fhíreoin do foden, acht tarmnaigid dia claind & dia 4253] chined do-gres. 4254] Sanntaiged tra in rig forna fáthaib-[sin] in fírinde, imgabad in 4255] anfhirinde, na n-denad uaill na diumus, acht traethad & inísliged he 4256] fen, for utmalli & ercraide ind flaithiusa saegulla i fil;Editor omits corresponding Latin passage —is garit ár 4257] uair co nd-ercrand in fechtn{column 39a}aige domunda, is snimach & is todernumach 4258] saidbres & sommatu in shaeguil-sea.Editor omits corresponding Latin passage Is deroil & is tinside 4259] in chumachta saegulla;Editor omits corresponding Latin passage is ercradach & is aprisc, is utmall & is 4260] aimserdai in flaithius & in chumachtu talmanta.Editor omits corresponding Latin passage Tuc do d'oid, a 4261] rig, ol in t-ecnaid, amal dochuatar co l-luath for nefní na rig & 4262] na h-imperi, na toisig & na h-airchindig batar anallana i n-uaisle & i 4263] n-oirechus in t-shaegail remut-sa. Fég *di*diu** latt aidid & iartaige 4264] n-anfhechtnaig na soimm & na sochenelach: fuarutar gloir & inocbail 4265] isin domun, ro-ercransat sin uli amal foscad no ciaig, & ro-thinsat 4266] amal na delba dímaine tádbditer do dóinib i n-aislingthi; 4267] & fria tabairt d'aire, is lór do desmberecht ercrai sin .i. nách mair --- p.160 4268] indíu folliuchta a n-glóre nach a n-anore; Editor omits corresponding Latin passage conid oc accáine sin 4269] atbert in rí craibdech .i. Dauid:Editor omits corresponding Latin passage ‘Atconnarc-su fen,’ ol Dauid, ‘ina 4270] rigu eccraibdechu do cúmgabail & do uaisligud amal cedir slébi 4271] Leuáin, & a n-dul co l-luath iar sin for nefní, & a n-ercrai cu h-opund, & 4272] nach *fh*ríth folliucht no comartha in oirechais i m-bátar.’ Editor omits corresponding Latin passage Finnad 4273] *di*diu** in rí a cumachta conid aimserda; Editor omits corresponding Latin passage findad in rí co pianfaiter 4274] e-sium tall o thódernaib imdaib mina d**er**na a fhollamnus i-fhus co 4275] fíren; Editor omits corresponding Latin passage uair amal ata in rí uas cách i-fhus isin uaisle talmanta, is 4276] *am*laid**-sin bias-sum fo cach tall i pianaib & i todernaib diamra. Uair 4277] bid dofhulachta tall dona rigaib anfhírenu oltás dona h-uilib dóine 4278] ar-chena .i. bid uille co mor a pian-som oltás pian cech duine fora 4279] m-boi a follamnus 7 fortamlus co anfírén i-fus. 4280] Editor omits corresponding Latin passage Dia comaille imorro in rí timna Dé, & dia n-d**er**na a rige & a 4281] follamnus iarsna riaglaib-sea forcetail Dé, biaid síth & sónmige ina 4282] *fh*lathius & ina rigi, & ni bia fortamlus a namut fair, sed bid inill 4283] do fen as cech aird, & dona tuathaib & dona cenelaib fora fuil i r-rigi; 4284] & *di*diu** ni-s-bia tedmunna no gallra anaichinnte ina fhlathius; bid 4285] toirthech do muir & tir, machaire & caill, lacha & aibne; fogébat tra 4286] boicht & dóine tróga a comdídnad & a fortacht aicci-sium, i n-almsanaib & 4287] i n-édpartaib; & bet-sium oc ernaigti & oc etarguide Dé tara 4288] chend-som, corop sóinmech & *c*orop soraid dó a rigi & a follamnus, 4289] a smacht & a fhorcongra for dóinib i-fus isin saegul-sa; doberthar tra 4290] in ro-miad-sa dó imalle frisna nechib-sin on choimdid na n-dúla, comba 4291] hathair spirutallda he da cech oen eter tróg & trén, eter loech & 4292] clerech, eter ferscál & banscal, eter shean & ócc, i tuaith & i nd-eclais; 4293] & biaid gnús airmitiu fair, indus comba subach forbailid do in cech 4294] dú imchemnigfes [iter doinib] i-fus isin t-saegul-rith in betha frecnairc, 4295] immaille fria rethinche aeoir [& aimsire] for muir & tír fria 4296] remess; & iar tochaithem a bethad dó fon indus-sin co cian i fhechtnaigi & 4297] i n-uaisle ind *fh*laithiusa domanda, berthar fa-deoid co 4298] fechtnaigi & co h-uaisle na flatha nemda, & beit a macc & a ua ina 4299] chomorbus triana rath-som & bennachtain; bid inmain fria cách a 4300] ainm-sium & a fhoraithmet dia éssi, co m-bet oca bennachad fora 4301] fírinde & indraccus. 4302] Editor omits corresponding Latin passage Na rig tra diumsacha, na dénat a follamnus co fíren, acht 4303] foruaisligit & fordingit a tuatha co croda & co corata, {column 39b}ata comorba sin 4304] in rig diumsaig .i. diabuil, Editor omits corresponding Latin passage is oca fhaisnes-sin atberar isin scriptuir: --- p.161 4305] Editor omits corresponding Latin passage is e diabul is rig & is tigerna forsna h-uilib rigu anfirenu & 4306] forsna coradu diumsacha. Editor omits corresponding Latin passage Is doib-side dlomas in rig nemda i l-lo 4307] bratha & itbera friu ica n-indarbad uad:Editor omits corresponding Latin passage ‘Scuchaid uam, a 4308] mallachtnachu isin purgatoir suthain, ro-fuired do diabul cona 4309] droch-muntir;’ Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia doib-sium cói for gnúsib & crith for déta; 4310] Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia doib immad cech sherbi & domblais, & tercci cecha so-millsi; 4311] Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia doib imad cech dorchatu & doccomla, & tercci sollsi 4312] & sónmigi; Editor omits corresponding Latin passage airm i m-bia doib uch & mairc, cnet & galar; Editor omits corresponding Latin passage airm i 4313] m-bia doib imad dérchointe & tódernuma & treblati & cecha eccumsanta 4314] for bith; Editor omits corresponding Latin passage airm i m-bia doib cenela examla na pian & na riag & 4315] na todernam, nách sochma do neoch for doman d'fhaisneis no 4316] d'indissin; Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia doib todernuma na pian n-dermair cen cumsanad; 4317] Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia doib immad gorta & hitad & uilc ([36](javascript:footNote('G206000/note036.html'))) 4318] & tacha cecha maithiusa; Editor omits corresponding Latin passage is and-sin beos bes doib-sium imad cech 4319] fuachta & nochta cen comrachni & cen airchisecht friu; Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia 4320] doib bás cen crich, cen forcend, cen bethaid do thaisselbad doridisi 4321] i colaind doenda; Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia doib déra immda tenntige dar forgnusib & 4322] gruadhib, for mét na n-glífite & na pian & na todernum & na 4323] n-docomul ar-chena i m-bet d'fhulang. Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin beus betit gnúsi na 4324] n-démna mucna forniatta n-aduathmara ic maidem & ic tomaithium 4325] & ic sroigled na n-anmand tróg fhodmaiter cech pian & cech todernam 4326] ar-chena; Editor omits corresponding Latin passage is and biaid dóib suthainecht na pian n-ecsamail o 4327] n-damainter iat-som tria bithu sír; Editor omits corresponding Latin passage is and-sin biaid dóib aireigmech 4328] & accáine & tólegud fora roscu, & coi cen slemnu, cen trógi, cen 4329] airchisecht; Editor omits corresponding Latin passage is and-sin biaid doib tortromad na h-ittad dermári 4330] cen erdíbad, cen etarfuarad etir triasin saegul sír; Editor omits corresponding Latin passage is ann-sin biaid 4331] dóib comaittreb salach granai dhocraid toirsech doinmech aigthide 4332] aduathmar ina mac mallachtan & ina n-droch-fhéichem, nach logait 4333] nach ni dia fiachaib, acht toibgit iat co cutruma o bicc co mor .i. 4334] demna iffirnd & a droch-muinnter ar-chena; Editor omits corresponding Latin passage biaid dóib pian cen 4335] crich, cen forcend, cen cúmsanud; Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia dóib immad n-dorchatais 4336] n-iffernndi cen sollsi as nach mod no as nách n-aird; Editor omits corresponding Latin passage is ann-sin 4337] nach fil comdídnad no cúmsanud na etarfuarad doib-sium, acht 4338] nuall tromm & diucaire dermair ra-mor ro-díreccra; Editor omits corresponding Latin passage is ann-sin [na] 4339] sailter fortacht a nim nach i talum, acht tormach & metugud & 4340] tuilled cecha péni & cech todernuma & cech doccumla & cech trom-glífite 4341] fri aroli; Editor omits corresponding Latin passage is ann-sin shantaigfiter bas tanaissi ona rigu --- p.162 4342] éccraibdechu-sin for saint & accobar bethad bud fherr d'fhadbail, & 4343] ni-s-faigbet; Editor omits corresponding Latin passage is and-sin biaid doib beos comlanus cecha uilc, & cech 4344] toccraid & cech imnid, & essbuid cecha maithiusa do neoch fil eter 4345] neam & tal**main**. 4346] Na rig imorro firena craibdechu chondirclecha, *d*ocuirfiter iat-side 4347] o ard-rig nime & talman .i. on t-shlaniccid & on choimdid na 4348] n-dúlai, is cend & is tigerna forra-som & forin uli dúl ar-chena; & 4349] bera lais iat ara fírinde & indracús, & ara n-deg-gnimradu & sualchi 4350] ar-chena, isin failte suthain {column 40a}fil aicce dia nóemu & dia fhirenu 4351] fodéin, is inund ón & isin *fhlaith* nemda; Editor omits corresponding Latin passage dú sin i n-etarscéra a 4352] choimdiu fodén cech brón & cech torsi & cech dubaigi & cech snimche 4353] uadib-sium; Editor omits corresponding Latin passage airm i m-bia dóib-sium betha fororda cen bás, failte 4354] suthain cen torsi. Editor omits corresponding Latin passage Is ed-so bias do rigaib in dúnaid-sin .i. óitiu cen 4355] shéntaid, síth cen debaid, flathius bith-buan cen fuasnad, subachus 4356] dermáir cen forcend tria bithu; Editor omits corresponding Latin passage is ann-sin bias dóib oentu etrochta 4357] muinntire nime & talman; Editor omits corresponding Latin passage is and-sin bias dóib betha suthain cen crich 4358] cen erchra immaille fri somillsi & fri h-aibnes parduis; Editor omits corresponding Latin passage biaid dóib 4359] beos ind-sin immad do*fh*ulachta & comlanius dermár direccra 4360] cecha maithiusa; & terci & esbuid, merbe & lagatus cech uilcc; Editor omits corresponding Latin passage is 4361] and-sin taitnigfit na nóim & na fireoin i n-uaisle & i n-etrochta 4362] aingelacda amal grein isin flaith nemda; Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia oenta 4363] sithamail na h-eclaisi cechtarda, nemda & talmanta; Editor omits corresponding Latin passage aitt i m-bia 4364] in oentu is uaisle oltás cech oentaid .i. oentu na trinóti uaisle uli-chumachtaigi, 4365] athar & meic & spiruta noim. Alme troccaire ind 4366] rig uasail; ro-h-isam uli in oentaid-sin, ro-s-airillem, ro-s-aittreuam; 4367] in secula seculorum, amen. --- p.163 ### DOMNACH NA h-IMRIME. 4368] Editor omits corresponding Latin passage Ocus o ro-comfocsig Ísu co n-apstalaib do Ierusalem, & o do-róchtatar 4369] co Bethfáge hi fhail slebi Oliueit, is ann-sin ro-fháid 4370] Ísu uad dís dia múinntir, & is ed-so atbert friu:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ercid isin less 4371] arbar n-agaid; Editor omits corresponding Latin passage & fogebthai focétoir ann-sin assan i cúibrech; & óc 4372] ech immalle fria; Editor omits corresponding Latin passage taithmigid dib, & tabraid lib chucum-sa; Editor omits corresponding Latin passage & dia 4373] trialla nech imressain frib, apraid, ‘ro-s-furic a less in coimdiu,’ & 4374] no-s-comarlécfi dib focetoir.’ Editor omits corresponding Latin passage Is do imorro do-rónad so uli, do 4375] chomallad in neich ro-terchan in fáith o chéin anall, co n-epert: 4376] Editor omits corresponding Latin passage ‘Apraid re h-ingin Sióin,’ ol in fáith, ‘ac sin chucut do ríg cendais 4377] síthamail, oc immrimm for assan & for óc eoch.’ Editor omits corresponding Latin passage O dochotar 4378] imorro na h-apstail, do-ronsat amal ro-erail Ísu forru, & tucsat leo 4379] in n-assan & in óc eoch; Editor omits corresponding Latin passage & ro-chóraigset na h-apstail a n-étaige fén 4380] forsna h-echaib, & dessid Ísu iar sin forru. Editor omits corresponding Latin passage Na búidne immda 4381] imorro batar immalle fria Ísu, ro-ordaigset a n-étaige forin sligid 4382] ara chind; Editor omits corresponding Latin passage fairend imorro dib no-thescatis-*s*ium barra crand, & 4383] no-chóraigitis forin sét; Editor omits corresponding Latin passage na búidne imorro bitís remi & 'na degaid, 4384] no-diucratís o guth mor, & is ed atbertis:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ro-n-slanaig, a meic 4385] Dauida! is bennachda in t-íí tanic chucaind i n-anmaim in choimded, 4386] & no-n-slanaig isna h-uaislib!’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus o dochuaid Ísu isin Ierusalem, 4387] ro-cúmscaiged in cathir uli ina agaid, & iss ed ro-raid:Editor omits corresponding Latin passage ‘Cia so 4388] etir?’ ol iat. Editor omits corresponding Latin passage Is e imorro freccra do-ratsat na buidne for múnntir 4389] Ierusalem:Editor omits corresponding Latin passage ‘Is e-so Ísu fáith,’ ol iat,‘ o Nazareth Galile.’ Editor omits corresponding Latin passage {column 40b}Do-chuaid 4390] isin tempul, & ro-chuir ass immach na h-uli batar ann oc 4391] creicc & oc cúnnrad & oc cennaigecht a n-indmais & a marcaid 4392] ár-chena isin tempul, & ro-chuir cend dar cend & druimm dar ais 4393] miassa na monotóri, & cathaire na fairne no-chreccatís ann beos na 4394] coluime; Editor omits corresponding Latin passage & is ed atbert friu, icca n-indarbu ass imach:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ata isin 4395] scriptuir,’ ol Ísu, ‘uair mo thegdais-si, bid he a h-ainmm, tégdais ernaigthe 4396] & etarguide dar cend beo & marb; da-ronsabar-si imorro di innossa 4397] conid uaim latrand & cennaiged hí.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus tancatar ann-sin focetoir 4398] co h-Ísu isin tempul aes cecha tedma & cecha doccomla .i. claim & 4399] daill & baccaig & coss-gallraig, & ro-slanaiged uli uad-som focétoir. --- p.164 4400] Matha mac Alphe, in shúi Ébraide, in dara apstal déc ro-thog Ísu 4401] i n-urd apstal, in cethramad suiscelach ro-scríp in soscele coimdeta, 4402] is e ro-scríp in liachtain nóib-sea, aisnedes don imrim rigda, ruc 4403] Isu leis isin domnach indíu do Íerusalem; & don erglanad & don 4404] erscartad do-rat-som forsin tempul iar rochtain do ind; & dona 4405] mirbulib do-rígne oc ícc lochta cecha tédma isin tempul & a 4406] n-echtair. Comuaim imorro & coibnes ciallaide na liachtan-sa, is e 4407] leth is aentadach fri Matha co dú i nd-epert remi:Editor omits corresponding Latin passage & o tanic 4408] Ísu co n-apstalu co h-Erihcó, tancatar sloig hile ina chomitecht; Editor omits corresponding Latin passage & 4409] do-ralatar doib ann-sin da dhall ar or na sliged ind-sin; & ó ro-cualatar 4410] conid he Ísu dochuaid seccu isna búidnib, ro-díucairset 4411] o guth mór, & is ed-so ro-raidset:‘miserere nostri, fili Dauid,’ is 4412] inand ón & ‘airchis dín, a meic Dauida’; Editor omits corresponding Latin passage & tarrusair Ísu frisna 4413] dallaib, & ro-thochuir chuice iat, co n-epert friu:—Editor omits corresponding Latin passage ‘Cid is áil duib, 4414] a throgu uaim, co n-dernur díb?’ Editor omits corresponding Latin passage Is e freccra do-ratsat na daill for 4415] Ísu: ‘slanaigther,’ ol iat, ‘ar súile dún.’ Editor omits corresponding Latin passage Ro-airchis imorro Ísu dona 4416] dallaib, & ro-furim a laim fora roscaib, & tuctha doib a súile 4417] focetoir, & tancatar iarum ina chomitecht-som, & batar immalle fris 4418] ic erdarcugud bréthri Dé, & oc sílad na cretme; conid for slicht 4419] na m-briathar-sin ro-scríb Matha in liachtu noib-sea, co n-apair: 4420] Editor omits corresponding Latin passage ‘& o ro-chomfocsig Ísu co n-apstalaib do Ierusalem.’ 4421] Editor omits corresponding Latin passage O ro-fitir in slanícid Ísu cu r-chomfoicsig aimser a césta, is aire 4422] rob ail dó comfhoicsiugud don chathraig i mm-biad in césad .i. do 4423] Ierusalem, combad follus do chach as-sin, nach ar écin, acht is 4424] dia deoin fén, dochuaid-sium fria croich & césad. Editor omits corresponding Latin passage Ocus o n-athigtis 4425] co Bethfáge for slis slébe Oliueit: Editor omits corresponding Latin passage in Bethfáge atberar sund, bale bec 4426] sin for táeib slebe Oliuéit, díles do-gres do shacartaib. Editor omits corresponding Latin passage Is and-sin 4427] ro-fhaid Ísu uad [dis] dia muntir: Editor omits corresponding Latin passage cubaid ind árim ind umir in ro-fóid 4428] Ísu uad a apstalu .i. ind árim déda; uair is gnáth rúin & sians is-in 4429] scriptúir isin árim-sin, conid aire-sin sis 'na déda ro-thog Ísu a 4430] apstalu ina cé*t*-toga; & *di*diu**, sis 'na dédaib ro-fhoid uad iar-tain, 4431] do procept & forcetul sechnon tíre Iúda; Editor omits corresponding Latin passage & is ed-so adbert friu: ‘ercid 4432] isin castel arbar n-agaid.’ Editor omits corresponding Latin passage Is he castial atbeir Matha súnd, castial 4433] Maire & Martha; uair is gnath isin t-shoscela in t-ainm fair, amal 4434] démniges Eoin sin, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘Do-rala imorro and ind inbuid-sin, 4435] ar Eoin, araile fer ingalar, Lazurus a ainm-sium; a castel 4436] Muire & Martha dó.’ Editor omits corresponding Latin passage Tria remfhis {column 41a}*di*diu** & tria fhollsiugud in spiruta --- p.165 4437] noib ro-thuc in slaniccid Ísu co faigebtha assan and, & conid i 4438] cuibrech fogebtha, & co m-biad óc ech imalle fria, & co comarlécfitís 4439] dona h-apstalaib. Editor omits corresponding Latin passage Combad triasin cumachtain n-diada, frisna 4440] fetar fritecht **nó** imressain, atberad Ísu in aithusc-sa; no is aroli 4441] sain múinnterus bói dó fri tigerna na n-ech, corb'ail lais a lecud 4442] chuice cen imressain. Hoc autem totum factum est, ut adimpleretur 4443] quod dictum est per prophetam dicentem: ‘dicite filie Sión, ecce rex 4444] tuus uenit tibi mansuetus et sedens super assinam et pullum *p*i*l*iu*m* subiugalis.’ 4445] Editor omits corresponding Latin passage *Hil-libur* Zacair *di*diu** ro-scribad in líne noeb-sa: oen dona díb 4446] min-fháthib dec e-sside. Editor omits corresponding Latin passage Is i imorro ingen Sioin atbeir Zacair sund 4447] .i. Ierusalem, uair is for sliss tuaiscertach slebe [Sióin] ata-side iar 4448] suidi*ugud, amal demniges in salm-cetlaid, co n-abair:Editor omits corresponding Latin passage ‘for tuaiscert 4449] slebe Sioin,’ ol in salm-chetlaid, ‘ro-cumdaiged cathir in rig moir’ 4450] .i. Ierusalem. Euntes autem discipuli fecerunt sicut precepit eis Iesus; 4451] et adduxerunt assinam et pullum, et imposuerunt super eos uestimenta 4452] sua. Editor omits corresponding Latin passage Is follus indiu mor dethidiu & mor grád in choimded cosna 4453] h-apstalu, uair ní namá do-ronsat in ní ro-h-erailed forru, acht ro-thuillset 4454] tria umalóit & cáin-duthracht ic tabairt a n-étaig fén 4455] forsna h-echaib, co mbad t-shoccomlaite do Ísu marcachus do 4456] denum forru iar-tain; conid dia forgell-sin atbeir Matha sund, 4457] et eum desuper sedere fecerunt. Editor omits corresponding Latin passage Demnigid tra Matha sund, Ísu do 4458] shuide for cectarde na dá ech, cencop ar scís no ar fhot in uide 4459] tanic tuctha chuice; acht is do thóraind rúine na da popul, fora 4460] tairisfed-som rí & tigerna iar-tain .i. popul na n-Iudaide n-íressach, 4461] & popul na n-génnte togaide. Editor omits corresponding Latin passage Ructha imorro focetoir on t-shlaníccid 4462] na h-ech-si for cúla dia tigernaib, amal demnigther isin soscela iar 4463] n-Ébraidib.* 4464] Editor omits corresponding Latin passage Is iat da-ronsat in dethite-sin, na búidne tancutar on cathraig o 4465] Herichó & Betania & ona cathrachaib comfhocsib i comitecht Ísu. 4466] Editor omits corresponding Latin passage Is iat *di*diu** do-ronsat in um**h**aloit-sin, na búidne tancatar i comdáil 4467] Ísu o Ierusalem do fégad Lazair; uair ro-closs fon tír uli a thódusc-ad-side 4468] do-som a b-bas. Turbe autem que precedebant, et que sequebantur, 4469] clamabant dicentes, ossanna, fili*i* Dauid, benedictus qui uenit in 4470] nomine Domini; Editor omits corresponding Latin passage amal bid ed atbertís na buidne immda & na sloig 4471] mora fri h-Ísu: ‘ro-n-shlanaig, a meic Dauida, isna ferannaib-se 4472] ropo rí foraind fectus n-aile t'athair’ .i. Dauid. No, amal bid ed 4473] atbertis .i. ‘amal ro-shlanaigis inallana lucht cecha tédma & cecha --- p.166 4474] doccumla & cecha glifíte, hi n-glendaib ísle na Galile, ro-n-slanaig 4475] sinde innosa am**laid**-sin i slébtib arda trebe Iúda.’ Editor omits corresponding Latin passage {column 41b}Cia nech imorro 4476] do rigaib & do airchindechaib in t-shaegail tanic riam coa chathraig 4477] n-dúthaig fodéin co n-gloir & anoir na meti-sea, amal tanic Ísu co 4478] h-Irusalem isin domnach indiu? & iss ed sin ro-cumscaig in cathraig 4479] uli ina agaid-sium, amal démniges Matha sin, co n-apair: 4480] —et cum intrasset Ierusolimam, commota est uniuersa ciuitas. Editor omits corresponding Latin passage Ainm 4481] cathrach dobeir in suiscelach sund for aittrebthachaib na cathrach 4482] fodén .i. ina Ierusalem, amal bid ead atbered, ‘ro-cumscaigit suid 4483] & sacairt in popuil Iúdaide hi tnúd & format i n-agaid Ísu’; & ni har 4484] anaichnius doib na persaine tanic and, acht is ara ingantus leo, onori 4485] na méti-se d'fhágbail don duine ropo deroil & ropo dínsigthe fiadaib 4486] fen. Dicentes, quis est hic? Editor omits corresponding Latin passage amal bid ed atbertís, ‘nach e-so,’ ol iat, ‘mac 4487] Iosep? & cid he ni mac fir uasail d'airithe’? Populi autem dicebant, 4488] hic est Iesus propheta a Nazareth Galilee. Editor omits corresponding Latin passage Cubaid in frecra do-ratsat na 4489] buidne sund .i. faith do gairm d'Ísu; dethbir ón, uair is e-ssium in 4490] fáith iar fír, & is uad ata rath ecna & fatsine do dúilib petarlaicthe & 4491] nú-fhiadnaise. Editor omits corresponding Latin passage O Galil *di*diu** sloindset fora altram & a 4492] thócbail i n-Galil. Editor omits corresponding Latin passage Dochóid Ísu iar sin isin tempul .i. dochóid 4493] isna h-indlessaib batar imon tempul. Editor omits corresponding Latin passage Uair is inntib-side fuair 4494] Ísu isin domnach in fhairind no-crectais & no-chennachtís na bú 4495] & na coerchu & na columma, & is estib ro-s-díchuir cona crodaib & 4496] cona cundarthaib. Editor omits corresponding Latin passage Conid aire-sin atbeir Matha sund:et eiiciebat 4497] omnes uendentes et ementes in templo, et mensas numulariorum 4498] et cathedras uendentium columbas euertit. Editor omits corresponding Latin passage Is aire *di*diu** do-rigne in 4499] uli mírbuil-se, co ro-s-tuicdís Iúdaide, na caemnactar a thídnocul-som 4500] ar ecin fri croich & césad. Editor omits corresponding Latin passage Is he-seo firt is mou do-rigne Ísu 4501] i-fhus isna talmandaib .i. in t-oen duine & in duine narba h-anorach 4502] isind amsir-sin, d' indarbud co srogill m-bicc na slóg mór & na 4503] sochaide n-immda, ro-batar oc creicc & ic cunnrad isin tempul. 4504] Editor omits corresponding Latin passage Ruethen tentide imorro ro-mebaid asa roscaib, & do-raitne o mor 4505] gne a diadachta sechtair fora daenacht, cona caemnacair nech fritidecht 4506] no imressain friss. Editor omits corresponding Latin passage Fa thri imorro do-rat Ísu in erglanud-sa 4507] for thempul Ierusalem .i. isin domnach indíu, amal indisess Matha 4508] sund; isin luan iarna barach, amal indisess Marcc; & isin tres 4509] bliadain fria chesad, amal indisess Eoin suiscelach, co n-apair: 4510] Editor omits corresponding Latin passage ‘Is aire imorro no-chennaigitis na bai & na cóirig & na cóluimm --- p.167 4511] isin tempul, ar-daig a n-edparta ann focetoir don choimdid.’ Editor omits corresponding Latin passage Is 4512] aire imorro batar na monotóri ann ar-aird, daig combad erlaimite 4513] tomus in argait don foirind no-chennaigfitis na h-edparta. Editor omits corresponding Latin passage Doig leo 4514] *di*diu** combad dilmain doib isin tempul cennach na maine na-edpartís 4515] ann don choimdid. Editor omits corresponding Latin passage Acht chena, uair narb' ail don 4516] t-shlaníccid, nach cennach saegulla do denum isin tempul noem, is 4517] aire {column 42a}ro-dichuir ass immach na cendaige ecraibdecha, cona n-indmasaib 4518] & cona cunnarthaib. Editor omits corresponding Latin passage ‘A brathri inmaine’, ol in t-ecnaid, ‘in 4519] doig lib cia h-aithe doberad forru, diambad oc debaid no ic essaentaid, 4520] ic ecnach no ic adchossan, no ic nach anoirches ar-chena, fogebad 4521] ara chind isin tempul, in tan ro-indarb ass immach in fairend na-cennaigitis 4522] na maine na-hídpartís ann do Dia?’ Editor omits corresponding Latin passage O 'tconaircc Ísu 4523] cennaigecht na letheti-se do denum i tegdais a athar .i. i tempul Dé, 4524] ro-gab ferg & ét spirutalla, amal ro-thercan in faith o céin moir 4525] anall, co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-m-gab ét im *m*o tegdais, a Dé;’ & do-rigne 4526] sroigill do shuainemaib becca, & ro-s-indarb di na sloig mora & na 4527] sochaide imda, ro-batar ic creicc & ic cunnrad isin tempul. Et dicít 4528] eis: ‘scriptum est, quia domus mea domus orationis uocabitur, uos 4529] autem fecistis eam speloncam latronum’; Editor omits corresponding Latin passage ed ón, amal bid ed atberad 4530] Ísu: ‘sib-si, a latrandu & a burbu, cia r-élnebair-si anallana 4531] tempul Dé, ní d**er**naid duib de, o t-shund immach, margad cundraid 4532] no cendaigechta.’ Editor omits corresponding Latin passage Is aire do-rat Isu sund a rusca dona dallaib, & 4533] imtecht dona baccachaib, do foillsiugud in neich dlegair do dénum 4534] hi tempul Dé. 4535] Editor omits corresponding Latin passage Ro-fíugrad *di*diu** in ímrim-si in t-slanicceda Ísu o cein moir anall, 4536] i sruthib na petarlaicce, feib ro-fíugrad isin marc-*sh*luag tanic 4537] Zorobel mocc Salathel & Ísu mocc Iosadach, iarna chetugud o 4538] Chir [mac Dair], do athnugud & do cumtach Ierusalem. Editor omits corresponding Latin passage Ro-fíugrad 4539] beos isin marc-shluag tanic Esstras & Nemias iar-tain co m-buidnib 4540] immdaib, do athnugud na cathrach cetna, Ierusalem. Editor omits corresponding Latin passage Amal ro-fíugrad 4541] *di*diu** isin imrim-se meic Dé i n-uasal-athrachaib ro-terchanad 4542] o fháthib; feib ro-terchan Zacair faith, amal taithmetus Matha 4543] sund, co n-apair:‘Ecce rex tuus uenit tibi, mansuetus et sedens super 4544] assinam et pullum filium subiugalis.’ 4545] Hec est istoria huius lectionis. 4546] Hec lectio habet et spiritualem sensum, ad Christum et ad eclesiam 4547] pertinentem. Editor omits corresponding Latin passage In Bethfaghe atberair sund, dianad etarcert iar --- p.168 4548] tinntud fhocuil, ‘dommus maxillarum’, ‘tegdais na leccan’: iss ed 4549] doforne sin iar sians, in eclais i m-mínigther glanruin na screpttra 4550] nóime dona h-iresachaib. Na da descipul ro-fúid Ísu uad: iss 4551] ed dofornet sin, na da recht ro-fóid in coimdiu isin domun .i. 4552] peterlaicc & nú-fiadnaise. Editor omits corresponding Latin passage In castel in ro-faidit: iss ed doforne 4553] sin, in n-domun. Editor omits corresponding Latin passage O ro-ordaig *di*diu** Ísu ind eclais, & o ro-s-accomail 4554] do fen in síth & in muínnterus, ro-fúid chuicce dia forcetul na 4555] da recht adrubrumar .i. fetarlaicc & nu-fiadnaise; & is ed-sin dofornet 4556] na da descipul frisi nd-ebert Ísu:Editor omits corresponding Latin passage ‘ercid isin castel’ .i. ercid isin 4557] domun. Editor omits corresponding Latin passage *[37](javascript:footNote('G206000/note037.html'))* {column 42b}In da assan hi cengul: iss ed doforne sin .i. popul 4558] na n-Iúdaide ro-cenglad fri fognam staire rechta namá. Editor omits corresponding Latin passage In t-óc ech: 4559] iss ed doforne sin, popul na n-génnte ro-cumbriged do dímaine & 4560] do anoirchess in forbaind gentlide. Editor omits corresponding Latin passage Ocus dia trialla nech imressain 4561] fri forcetlaidib na nú-fhiadnaise, ni choemsat. Editor omits corresponding Latin passage O dochotar imorro 4562] na descipuil, do-ronsat in ní ro-erail Ísu forru .i. tucsat leo in 4563] assain ocus in n-óc ech; Editor omits corresponding Latin passage .i. o thancatar na dá recht atrubramar is-in 4564] domun, ro-thuaslaicset na da phopul fuaratar and fora cínd 4565] .i. popul na n-Iúdaide o fhognam in forbaind rechtaide, & popul na 4566] n-génnte o fhógnum hídal & arracht; & do-s-fucsat iar sin co 4567] h-aichnius in choimded tria bathis & heris. Plurime autem turbe 4568] strauerunt uestimenta sua in uia: Editor omits corresponding Latin passage is ed doforne sin .i. popul na 4569] n-gennte do thidecht asin comrarcain i r-ra-ba, i comaitecht in 4570] t-slanícceda Ísu Crist. Alii autem cedebant ramos de arboribus: 4571] Editor omits corresponding Latin passage iss ed doforne sin, popul na n-Iúdaide, geibes desmberecht do 4572] faithib & do uasal-aithrechaib im dénum maithiusa. Editor omits corresponding Latin passage Na búidne 4573] imorro ro-batar fria Crist: iss ed dofornet sin iar sians, in 4574] popul iresach ro-fhogain don choimdid fria taidecht soscela. Editor omits corresponding Latin passage Na 4575] búidne imorro ro-batar 'na diaid: iss ed dofornet sin, popul na 4576] n-iressach indíu isind nu-fhiadnaise iar forcetul soscelai. Editor omits corresponding Latin passage Díucrait 4577] iarum na da popul-sin cusin coimdid, do chuincid a slanaigthe 4578] & a fortachta uad-som. Editor omits corresponding Latin passage Ocus dochuaid Ísu isin tempul .i. tanic-sium 4579] indíu isin eclais ina nú-fhiadnaise. Editor omits corresponding Latin passage In fairend *di*diu** na-creccatis 4580] na h-idparta: iss ed dofornet sin iar sians .i. na h-Iúdaide 4581] ro-chrecsat in coimdid na n-dula, Ísu Crist mac De bíí, & ro-diul*t*sat 4582] he iar-tain. Editor omits corresponding Latin passage In fhairend *di*diu** na-cendaigitis na h-idparta tall: iss ed 4583] dofornet sin, na gente chennaigit indiu isind nu-fiadnaise delba 4584] hídal & arracht. Editor omits corresponding Latin passage Na monotore ro-batar isin tempul: iss ed dofornet --- p.169 4585] sin, na h-airitecdu dogniat praicept indíu ar log & ar tuillem saegulla. 4586] Editor omits corresponding Latin passage In fairend no-crecatís na colummu: iss ed dofornet sin, na h-indligthig 4587] dluigit sith & rethinche na h-eclaisi noime. Editor omits corresponding Latin passage Ísu dia rad friu, 4588] ‘mo thegdais-*s*e, bid he a h-ainmm, tegdais ernaigthe’; Editor omits corresponding Latin passage amal bud 4589] ed atberad Isu: ‘a Iúdaide, a gentlide, a eretecdu, a indligthide, a 4590] brathre togaethachu, ro-elnebair cus-trasta & cus-indíu in eclais,—o 4591] shund immach imorro ni comarleicfider dúib a h-elniud.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus tancatar 4592] na daill co h-Ísu isin tempul: Editor omits corresponding Latin passage iss ed doforne sin, in popul gentlide 4593] na r-fhég fírinne forcetail in t-shoscela, & lenas don comrarcain 4594] gentlide. Editor omits corresponding Latin passage Na baccaig tancatar co h-Ísu: iss ed dofornet sin .i. in popul 4595] no-lenad do stair rechta nama, & nach imthiged iarsin etargnu spirut-alla. 4596] Editor omits corresponding Latin passage Tancatar iarum na da phopul {column 43a}.i. in popul Iudaide & gentlige 4597] co h-Ísu, i nd-eclais na nu-fiadnaise, & ro-slanaigthe uad tria bathis & 4598] tria iris.—Editor omits corresponding Latin passage Is e-sin etargna siansaide na liachtan-so. 4599] Editor omits corresponding Latin passage Tectaid in liachtu-sa cid etargnai moralla. Editor omits corresponding Latin passage In Bethfage dia ta 4600] briathar i-fus, dianad etarcert iar n-araile tinntúd, Editor omits corresponding Latin passage ‘tegdais gena 4601] na n-glend’: iss ed doforne sin iar m-bestataid, in duine no-s-iníslig 4602] fén ar-dáig co tí in slaníccid chuice dia fhortacht & dia fhóridin. Editor omits corresponding Latin passage Na 4603] da descipul ro-fháid Ísu uad: iss ed dofornet sin, na dá shualaig 4604] airegda dlegar da cech iresach do beth aicce fodén; is inund ón & 4605] serc Dé & in choimnessaim. Editor omits corresponding Latin passage In castial cos' ro-faithe: iss ed doforne 4606] sin, in duine dianad sloind icna felsamaib Editor omits corresponding Latin passage ‘domun becc.’ Editor omits corresponding Latin passage O 'tchí 4607] *di*diu** Ísu in n-duine n-inísel ic comallad a thimna & a fhorcetail, fáidid 4608] chuice na cethri suailche airegdai .i. trebaire & mesraigetu, sonairte 4609] & fírinde. Editor omits corresponding Latin passage Ind assan ro-bói i cuibriuch: iss ed doforne sin, in 4610] cholaind ro-s-tairbir dia h-accobraib collaige, & imresnaiges do spirut 4611] a h-anmma dligthige. Editor omits corresponding Latin passage In t-óic ech: iss ed doforne sin iar m-bésdataid, 4612] in anmain scítaigthir co menicc ó rith cathugud a colla inna 4613] h-agaid. Et si quis uobis aliquid dixerit Editor omits corresponding Latin passage .i. cia thriallait na duailche 4614] immresain frisna súalchib, is iat na súalchi bid fortamlai tria 4615] fortacht in spiruta nóim. Euntes autem discipuli, Editor omits corresponding Latin passage ed on, o thecait na 4616] sualchi atrubramar dochumm in duine, fuaslaicit a chorp & a 4617] anmain ona h-ocht cairib chendaib. Editor omits corresponding Latin passage Na búidne immda imorro 4618] ro-chóraigset a n-etaige forin sligid: iss ed dofornet sin, in duine 4619] léicess uad arsaidecht a thol collaide, co tic iar sin hi síth & hi 4620] munterus Ísu. Editor omits corresponding Latin passage In fhairend imorro no-thescatís barru na crand: iss 4621] ed dofornet sin, in duine ro-hathnaiged tria chretium in t-slán-ícceda, --- p.170 4622] cu tógand dó iar sin na súalchi atta airegda and.Editor omits corresponding Latin passage Na buidne 4623] ro-batar fria n-Ísu: iss ed dofornet sin, in n-duine n-imechtrach;— 4624] is e imorro in duine immechtrach .i. in animm ágdha no-s-dilsig dia 4625] h-airfitedaib collaidibEditor omits corresponding Latin passage . Na buidne imorro ro-batar ina dhiaid: iss 4626] ed dofornet sin, in n-duine n-immedónach;—is e imorro in duine 4627] immedonach .i. in animm oentaiges dia dliged fén & do chomairlib in 4628] rechta diadai.Editor omits corresponding Latin passage Diucrait na [d*á*] duine-sin co h-Ísu, oc cuinchid a l-legis 4629] & a l-lesaigthe fair.Editor omits corresponding Latin passage Isu do dhul isin tempul: iss ed doforne sin, in 4630] duine fírén, airmither isin scriptúir ar thempul do Dia. Editor omits corresponding Latin passage Et eiecit 4631] mensas numulariorum, id est,Editor omits corresponding Latin passage o thic in coimdiu chucaind arar sualchib, 4632] díchuirid uaind cech sáibe & cech indliged ro-boi ocaind remi. Et 4633] cathedras uendentium columbas Editor omits corresponding Latin passage : is e iar m-béstataid creicc na coluim, 4634] grada do thabairt isind eclais ar chrod & ar indmas forsin foirind 4635] nach dlegar hi sualchib na hi caen-bésaib.Editor omits corresponding Latin passage Is iat *di*diu** crecait na 4636] coluimm, ind fhairend gabait na grada-sin ar-dáig co fhadbat cattaid & 4637] onoir shaegulda trithu. {column 43b}Editor omits corresponding Latin passage Is iat *di*diu** crecaitt na damu .i. ind 4638] foirend pritchait soscela, & ni for grád in chóimdead, acht is ar 4639] lóg & is ar thuillem saegulla.Editor omits corresponding Latin passage Is iat *di*diu** crecait na caerchu, ind 4640] foirend do-gniat crabud & sualchi ar-daig a n-admolta i fhus o 4641] dáinib. 4642] Editor omits corresponding Latin passage Is amlaid *di*diu** ro-s-órdaig in coimdiu colléic i-fhus ind eclais, 4643] cein co tí dia torruma isin titacht tanaise .i. i l-lou bratha, iar 4644] n-indarbad uathi Iúdaide & gentlige, heretecda & intlidigthe, droch-aesa 4645] gráid & droch-forcedlaide, & cech uilc ar-chena. Et dicit eis, 4646] domus mea domus orationis uocabitur;Editor omits corresponding Latin passage amal bid ead at-bered Ísu, oc 4647] athcossán doib-sin uli: ‘ro-míllsibar ind eclais cos-trasta, o shúnd 4648] immach imorro, ni bia arbar comus.’ Et accesserunt ad eum ceci et 4649] claudi:Editor omits corresponding Latin passage is and *di*diu** iar m-bésdataid, dobeir Ísu ruscu do dallaib, & 4650] imtecht do baccachaib, in tan fhoillsiges do dáinib in maith dlegair 4651] *dííb* do dénum, & eráiles forru sin do chomailliud.Editor omits corresponding Latin passage —Is e-sin etargna 4652] bésta na liachtan-sa. 4653] Editor omits corresponding Latin passage In dómnach *di*diu**, i n-derna in slánícid Ísu na mírbuli móra indises 4654] Matha sund, is anórach & is airmitnech ic múinntir nime & talman; 4655] & is as fuair a ainmniugud ón imrim rigda ruc Ísu ann leis co 4656] h-Ierusalem.Editor omits corresponding Latin passage Cia imorro acht mina beth borb & dúr o cridhe, nách 4657] greisfider im dénum maithiusa triasna mírbulib-sea, acht in t-í mí-imerthar 4658] do-ráith ón bethaid daenna? Caide imorro innshamail --- p.171 4659] na bethad daenna, acht ceó artraiges fri ré m-bec & tinas focetoir? conid 4660] aire-sin at-bert in t-ecnaid oc *dínsium* in t-shaegail:Editor omits corresponding Latin passage — ‘truag 4661] sin, a betha daenna, sochaide ro-dallais, sochaide ro-múris! isat 4662] somilis fiad borbaib, at sérb imorro fiad ecnaidib.’ In fhairend 4663] no-d-carud, is dérb nacha-t-acut; in fairend imorro nácha-t-carut, 4664] is iat do-s-beir t'aichni fén fort. 4665] Editor omits corresponding Latin passage A braithri inmaine, or in t-ecnaid, fégad cech aen uaib co trem-fhuirechair, 4666] nárob dáll & narob baccach hé iar m-bésaib, céin bess 4667] i-fhus isin t-shaegul-sa! Uair in t-íí is dáll & is baccach i-fhus .i. 4668] nach fégann co fur*u*achair sét na sualach, & nách immthigend dia 4669] reirr-sin, láitfither iarsin m-bethaid-sin isna dorchataib immech-trachaib, 4670] baile i cengeltar a l-láma & a cossa .i. scérthar fria sochmattaid 4671] daenna cecha maithiusa.Editor omits corresponding Latin passage In t-íí imorro nach dáll & nách 4672] baccach i-fhus .i. fhégas co l-léir & co tremfurachair sét & slige na 4673] sualach, & athascnás iarmo co dúthrachtach, ragaid in fer-sin do 4674] nirt for nert .i. do nirt a shúalach i-fhus i n-nert a fhochraice 4675] forórda & a bethad suthaine thall; & fégfaid in coimdid na n-dúla gnúis 4676] do gnúis isin t-Sióin némda, & isin glóir & isin míadamlataid 4677] itta-som ann-sin fiad ainglib & árchainglib & mor múintire nime 4678] ár-chéna.Editor omits corresponding Latin passage Is e in fégad-sin na trinóti uaisle airmitnige uli-cumachtaige, 4679] athar & meic & spiruta nóim, tairngerthar ar fochraic 4680] fororda suthain m-bith-buain do naemaib & do fhírenaib iar 4681] m-bráth. 4682] [Ailem trocaire n-Dé uli-cumachtaig, co r-rísium uli in fégad-sin, 4683] cu ru-s-airillem, cu ru-s-aittrebam he iar-tain, in secula seculorum, 4684] amen.] {column 44a} ### CEDÁIN IN BRAITH incipit. 4685] *Matth. vi. 16 ‘Cum autem ieiunnatis, nolite fieri sicut hipocritæ tristes; demoliuntur 4686] enim facies suas ut appareant hominibus ieiunantes; amen dico uobis 4687] quia receperunt mercedem suam. Tu autem cum ieiunas, unge caput 4688] tuum et faciem tuam laua, ne uidearis hominibus ieiunans sed patri tuo 4689] qui est in absconso; et pater tuus qui uidet in absconso reddet tibi.—’* 4690] Forcetlaid cecha fírinde, tídnaicthid cecha maithiusa, --- p.172 4691] , tathcrentaid in chineda daenna, Ísu Crist mac Dé bíí, Dia & 4692] duine i n-aentaid en persainde, is e ro-ráid na briathra-sa, do tinchosc 4693] lochta ina h-eclaisi, co festais indus bud choir dóib áine & 4694] troscad do dénum .i. co na ro-tháidbditis gné m-bróin ina torsi forru 4695] sechtair, amal dogniat na brecaire, do chuinchid a n-ádmolta o 4696] dóinib; acht combad gné shubach forbaelid no-thaidbditís forru 4697] sechtair; dicens, cum autem ieiunatis. 4698] Matha imorro ro-scrib i corp shoscela co m-beth i cumni icon 4699] eclais. Coibnius imorro inna h-aisneissen-sa fora cula, is e leath 4700] atoibe [.i. is aentadach] fri h-Ísu, co dú i nd-erbart reme, ic forcetul 4701] inna fírinde, Attendite ne iustitiam uestram faciatis coram hominibus, ut 4702] uideamini ab eis; alioquin mercedem non habebitis apud patrem uestr*a*m 4703] qui in celis est; conid for slicht na m-briathar-sin atbeir Ísu so, cum 4704] autem ieiunatis, nolite fieri sicut hipocritae tristes. [See Appendix for this Homily, which is almost wholly in Latin.] This sermon not included with translations and Latin texts in final section. {column/line 45a 7} ### De IEIUNIO DOMINI IN DESERTO incipit, et de temptationibus *c*ibus diabolus eum temptauerat. 4705] Editor omits corresponding Latin passage Rucad Ísu an inbuid-sin o spirut dia aimsiugud and o diabul; 4706] Editor omits corresponding Latin passage & o ro-áin & o ro-throisc and cethracha laa & cethracha aidche, tárfaid 4707] gné n-gorta fair Editor omits corresponding Latin passage ; & o thánic diabul co h-Ísu dia aimsiugud, iss ed 4708] atrubairt fris Editor omits corresponding Latin passage : ‘Masat mac Dé iar fhír, apair corbad bairgin na 4709] clocha-sa.’ Editor omits corresponding Latin passage Is e freccra do-rat Isu for diabul: ‘Ata isin scriptúir, 4710] nách isin bairgin stairide namá ata betha do duine, acht is a m-brethir 4711] Dé do chomailliud.’Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin ruc diabul lais in n-í Ísu isin 4712] cathraig nóim, & ro-n-ordaig ann for béind aird in tempuil;Editor omits corresponding Latin passage & iss ed 4713] ro-raid fris:Editor omits corresponding Latin passage ‘Masat mac Dé iar fír, no-t-léic sís don béind aird-si 4714] in tempail co lár, & ni erchotigfe duit; Editor omits corresponding Latin passage uair ata isin scriptúir,Editor omits corresponding Latin passage ‘uair 4715] ro-t-aithne-seo in coimdiu dia ainglib, cu ro-t-coimetatís it ulib sét-aib, & 4716] cu ro-t-umorchortís for lámaib co na ro-bera do chos ail-béim.’’Editor omits corresponding Latin passage 4717] Atrubairt Ísu *f*r*i* diabul:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ata *di*diu** isin scriptúir, Editor omits corresponding Latin passage ‘ni tharda amus 4718] forda choimdid & forda Dia, a duine fhíreoin.’’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus ruc leis 4719] iar sin diabul in n-í Ísu i sliab ro-ard,Editor omits corresponding Latin passage & tuarcaib do ind-sin in uli --- p.173 4720] fhlathiusa in domain cona n-gloir & cona n-ádbchlos;Editor omits corresponding Latin passage & atrubairt 4721] diabul fri h-Ísu:Editor omits corresponding Latin passage ‘Dabér-sa duit-si, for diabul, inna h-uli maithiusa 4722] forda chomus, dia sléchta dam & dia nu-m-ádra.’Editor omits corresponding Latin passage Ocus atrubairt 4723] Ísu fri diabul in tan-sin: ‘Eirc fort chúlu, a chotarsnaig! Editor omits corresponding Latin passage uair 4724] ata isin scriptúir, Editor omits corresponding Latin passage ‘adair don coimdid & do Dia, a duine fíreóin, & combá 4725] dó a aenur fhogna.’’ Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin forácaib diabul in n-í Ísu, 4726] uair forémid ní dó; Editor omits corresponding Latin passage & is follus tancatar aingil nime do umalóit 4727] & do thimthirecht dó. 4728] Matha mac Alfei, in súi airdraic forburach do Ebraidib, is e ro-scrib 4729] in liachtain nóib-se, indises in gním n-uasal n-airmitnech 4730] pridchaither isin laithi-se indíu .i. Ísu Crist mac Dé bíí, slánícid síl 4731] Ádaim uli cu coitchend, do thocht i n-díthrub srotha Íordanén, co 4732] ro-áin cethracha lathi & cethracha n-áidche, & co ro-bris cath fa thri 4733] for demun i forbu a áine & a abstane. Oentu imorro & coibnes na 4734] liachtan-[sa], is e leth is aentudach frisin suiscelaig fri Matha, in tan 4735] atrubairt-sim remi ina shoscela, ic taithmet baiste meic Dé:Editor omits corresponding Latin passage —‘O 4736] ro-baisted *di*diu** in slaníccid Ísu, dochuaid focetoir asin sruth suas for 4737] tír;’ conid a h-aithle na m-briathar-sin *ic* taithmet baiste meic Dé 4738] scribais Matha in liachtain nóib-se, indisess do threaimsiugud Ísu 4739] isin díthrub, co n-apair sund:Editor omits corresponding Latin passage ‘O ro-baisted in slaniccid Ísu o Eoin 4740] i sruth Íordanén, ro-greis spirut he focetoir do dhul i n-díthrub dia 4741] aimsiugud ann ó diabul.’Editor omits corresponding Latin passage Rucad Ísu i n-díthrub dia aimsiugud; & 4742] ní ar ecin, nách i n-agaid a tholi; acht is ó duthracht a menman 4743] badéin dochoid ann. Adlesc-som aráide do dhul i n-díthrub iar toil 4744] & iar n-aicniud a cholla; laind imorro & escaid e-ssium iar toil & iar 4745] comairle a menman & a dligid; uair {column 45b}ro-fhitir an iarmairt no-biad de 4746] iar-tain .i. athordugud diabuil ina n-ingremandaib & ina aimsib 4747] cechlathidib forsind eclais. Editor omits corresponding Latin passage I n-dithrub rucad:Editor omits corresponding Latin passage ar tri fáthaib imorro 4748] dochoid Ísu etir i n-díthrub. Editor omits corresponding Latin passage Is e in cetna fáth .i. combad i n-díthrub 4749] no-chuinched Ísu duin-ne in maith ro-t-shechmallsamar i n-díthrub . 4750] i. aittreb parrduis. Editor omits corresponding Latin passage Is e in fáth tanaise, combad [i n-díthrub] 4751] no-cloud Ísu diabul, isin luc in ro-chlóei diabul duine. Editor omits corresponding Latin passage Is e in tres 4752] fáth, uair isin díthrub do-rochair duine .i. Adam, combad i n-díthrub 4753] atresed tria duine .i. tria Crist. Editor omits corresponding Latin passage O spirut rucad Ísu i n-díthrub:Editor omits corresponding Latin passage 4754] on spirut nóeb cen chuntabairt, amal for-t-gella Lucas suiscelach ina 4755] shoscela, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ísu lán o rath in spiruta nóib ro-gressed 4756] im dul i n-díthrub, Editor omits corresponding Latin passage co ro-h-aimsigtea o diabul;’ Editor omits corresponding Latin passage uair ropo chubaid co --- p.174 4757] ro-chload ar n-aimsi-ne o aimsib in tí thanic diar fhuaslucad-ni 4758] triana bás a bás; uair amal ro-saerad ind eclais o bás na peni 4759] suthaine triana bás-som aimserda, is amlaid shaerthar o aimsib & 4760] o ingremaib cechlathidib diabuil, triasin fhoitin n-aimserda ro-boi 4761] do Ísu sund; uair is súnd ro-cúibriged diabul o shlabradaib díthuaslacthib, 4762] conach cumaing ingreim na h-eclaisi o sin ille mar 4763] dúthracair. 4764] Editor omits corresponding Latin passage Ocus o ro-ain Ísu ann-sin cethracha lathi & cethracha n-aidche:Editor omits corresponding Latin passage 4765] is aire imorro ro-áin Ísu cethracha lathi & cethracha n-áidche, ar 4766] chuibdius fri recht & fáitsine, amal atrubairt Ísu fen isin shoscela:Editor omits corresponding Latin passage 4767] ‘ni do scáiled rechta tanac-sa,’ ol Ísu, ‘acht is dia chomailliud.’ Editor omits corresponding Latin passage Uair 4768] Móysi augtar in rechta diadai, ro-áin cethracha lathi & cethracha 4769] n-áidche i sléib Shína; con*id* aire-sin arroét in recht scribtha do láim 4770] in choimded uodessin. Editor omits corresponding Latin passage Helí *di*diu** cend na fhátha, ro-áin cethracha 4771] lathi fon indus-sin, dia m-boi i n-díthrub srotha Carith. Editor omits corresponding Latin passage Augtar *di*diu** 4772] fodén in chiniuda daenna .i. Ísu Crist, dia m-bui eter dóinib, ro-áin 4773] fri re cethrachat lathi & cethrachat n-aidche i n-dithrub srotha 4774] Iordanen, amal indises Matha suiscelach súnd; & ni ro-thomail nách 4775] m-biad in airet-sin. Editor omits corresponding Latin passage Sin-ne *di*diu**, iss*[38](javascript:footNote('G206000/note038.html'))* ed dlegair dín do réir na n-des-mberecht-sin, 4776] cu ra-thraethum & cu ra-thimaircem ar corp, feib ar 4777] cumaing, i n-áine & i n-abstanait, fri re in chorgais chésta iarna 4778] índtshamail-seom. 4779] Editor omits corresponding Latin passage Tarfaid iar sin gné n-gorta fair: Editor omits corresponding Latin passage is aire imorro ro-rad Ísu 4780] gné n-gorta & accorais do beth fair iar forba a áine & a abstainte, 4781] combad dánaite tísad diabul dia aimsiugud. Editor omits corresponding Latin passage Ocus o 4782] tanic diabul co h-Ísu dia aimsiugud, iss ed ro-ráid fris:Editor omits corresponding Latin passage ‘Masat 4783] mac Dé.’ Editor omits corresponding Latin passage Cia cuntabairt ro-boi aige, in tan atrubairt, ‘masat 4784] mac Dé’? Editor omits corresponding Latin passage Robo doig em leis curba duine namá, ar a genemain 4785] on bannscail .i. o Muire óig; Editor omits corresponding Latin passage doig imorro leis comba Dia, 4786] uair ro-h-onoraigset aingil nime hé i n-aidche na gene coimdeta, & 4787] ro-chansat cántaic na glóri diada do; & iss ed atbertis fris:Editor omits corresponding Latin passage ‘Gloir 4788] do Dia isna h-uaislib’; Editor omits corresponding Latin passage doig *di*diu** leis comba duine, in uair dochuaid 4789] i n-Egipt for teiched fria n-Iruath; Editor omits corresponding Latin passage do-rúmenair *di*diu** comba Dia, 4790] dia fhacca in spirut noem do thuidecht fair i n-deilb choluim; Editor omits corresponding Latin passage lan 4791] demin imorro le*s*-sium comba duine namá, dia fhacca gne n-gorta 4792] fair isin díthrub;— conid aire-sin atrubairt fris súnd: ‘Abair curbat 4793] bairgin na clocha-sa.’ Nochon ed {column 46a}atrubairt diabul fri h-Ísu --- p.175 4794] sund, ‘dena’ acht ‘apair;’ Editor omits corresponding Latin passage uair ro-fitir-sium conid sochma do Dia 4795] cech gnim do denam triana bréthir; Editor omits corresponding Latin passage mar bud ed atberiud: ‘ma 4796] ro-thusmis na h-uli do nefni tria bréthir, ni doilig duit innossa co n-d**er**na 4797] bairgena dona clochaib-se.’Editor omits corresponding Latin passage Is aire is bairgen sech cech m-biad 4798] atb**er*t* diabul sund, uair is imchubaid in sásad-sin do neoch bis 4799] i n-gorta; Editor omits corresponding Latin passage amal demniges in fáith sin, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘o chaithes in 4800] choland in m-biad stairide, is sásad & is airfitiud di he’: is nertmairite 4801] beus & is calmaite in menma daenna. Editor omits corresponding Latin passage Is e frecra do-rat Ísu 4802] for diabul:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ni isin t-shassad chorptha namá ata betha do duine, 4803] acht is i timna De & ina forcetul do chomailliud.’ Editor omits corresponding Latin passage Cipe *di*diu** na 4804] sástar ó bréthir Dé, ni beo; uair cia thechtaid in pectach bethaid a 4805] chuirp, ní thechtaid bethaid a anmma *.i.* Dia. Uair amal is í in 4806] animm is betha don churp, is am**laid**-sin is é Dia is bethu don 4807] anmain; & amal is e bás in chuirp a déirge ón anmain, is am**laid**-sin 4808] is e bás na h-anma a déirge o Dia. Uair cia atcíter in pecthach co 4809] techtand [bethaid] asind raind is deróile and .i. i r-raind a chuirp, 4810] ni thechtand asin raind is uaisle .i. i r-ráind a anma; conid 4811] córa de-side marb do rád frisin pecthach andaás beo, air fuigill na 4812] screptra noime. Editor omits corresponding Latin passage Is aire imorro is frecra ailgen mín-chennais in 4813] indus-sa do-rat Ísu for diabul súnd, uair is tria úmla & tria inísle ro-chind 4814] aice a chlood, & ni tria fornert a chumachtan for écin. 4815] Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin ruc diabul in n-í Ísu leis isin cathraig nóib. Editor omits corresponding Latin passage Ni ar 4816] laiget a chumachtu ro-fhodamair Ísu do diabul a imluad sund, acht 4817] is co tardad desmberecht do chách in mod o clófitis he,— tria umla 4818] & tria inísle, tria chennsa & tria áilgine. Editor omits corresponding Latin passage Ruc diabul in n-í Ísu isin 4819] cathraig nóib .i. i n-Ierusalem, amal atbert Lucás suiscelach:Editor omits corresponding Latin passage ‘& 4820] ruc diabul in n-í Ísu i n-Ierusalem, & ro-n-ordaig for beind aird in 4821] tempuil.’ Editor omits corresponding Latin passage O ro-n-aimsig o dhualaig in chráis, cu ro-n-aimsiged o 4822] dualaig na maidmige. Uair o tri modaib ro-aimsig diabul in n-í Ísu 4823] .i. ó chraes, o maidmige, o díumas; & is ona modaib-sin is menciu 4824] aimsiges-sum in ciniud n-déonna ar-chena. Aráide ni chaemnacair ní 4825] do Ísu o nach mud dona modaib-sin; deithbir ón, uair ní ro-thecht 4826] Ísu nach n-gaile chinad do pecud gnéthech na bunad-gennti. Editor omits corresponding Latin passage In bend 4827] ard imorro in tempuil atberair sund, cathair sin inna forcedlaide 4828] i m-medón taidbled in tempuil dianechtair .i. **cóic** cubait déc o lár. 4829] Editor omits corresponding Latin passage Ocus atbert diabul fri h-Ísu: ‘Foillsig dún innossa, masat mac 4830] Dé, no-t-léic sís don beind aird-se in tempuil co lár.’ Editor omits corresponding Latin passage Iss ed atbert --- p.176 4831] fris, ‘no-t-léic sís,’ & ni a shróined no a thrascrad da-róine; Editor omits corresponding Latin passage uair 4832] conic diabul co tren & co calma & co dána fhaslach in uilc forna 4833] dóinib, araide ni chumaing écen do thabairt no d'imbert forru, mine 4834] aentaiget fén fris do rér a toli; Editor omits corresponding Latin passage conid dia fhollsiugud in 4835] fhaslaig-sin atbert diabul sund:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ata isin scriptuir, or diabul, co 4836] ro-t-aithne-seo in coimdiu dia ainglib, cu ra-chométatís it ulib 4837] sétaib, & cu ro-t-imorcortís for lámaib, na ro-bera do chos ail-béim.’ 4838] Editor omits corresponding Latin passage Ni do Christ iar fhír ro-chan in fáith in-seo, acht is dá cech duine 4839] noem ar-chenai; Editor omits corresponding Latin passage uair ní ric a less Crist a fhortacht nach a fhóridin 4840] etir o ainglib. Editor omits corresponding Latin passage {column 46b}Is olc *di*diu** ro-tracht diabul sunn in scriptúir .i. co 4841] ro-aidilgniged in slánícid Ísu o fortacht aingel, amal no-aidilgniged 4842] duine indlobar. Editor omits corresponding Latin passage Celid imorro diabul in fers a fhil a thuinsem fen 4843] amal fheichem n-guach; Editor omits corresponding Latin passage uair is do fhollsiugad in tuinnsim-sin do-berat 4844] na dóine forpthi for diabul, ro-chan in fáith in fers do coisc, co 4845] n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘Imthigfe-su, a duine fhíreoin, ar in fáith, for nathrach*t*-aib 4846] némnechaib .i. forin n-aspid & forin m-bassilic; tuinsema *di*diu** in 4847] leoman & in dracoin’;— is inund ón & ‘clóife & foruasligfe aimsi & 4848] tidfuabarta diabuil tria rath in spiruta nóib.’ Editor omits corresponding Latin passage Atbert Ísu doridise fri 4849] diabul iar sin:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ata isin scriptúir, ar Ísu, Editor omits corresponding Latin passage ni tharda amus forda 4850] choimdid & forda Dia, a duine fhíreoin.’ Editor omits corresponding Latin passage Díchurid Ísu sund o chath-sciath 4851] na fírinde díbrachti toghaethacha diabuil asin scriptuir; is 4852] inand ón & athgid o fhírinne na screptra fadessin cetfaide brécacha 4853] diabuil asin scriptúir nóib: Editor omits corresponding Latin passage ni tharda amus forda choimdid & forda 4854] Dia, a duine fíreoin. 4855] Editor omits corresponding Latin passage Is amus for Dia do neoch, dia maide asa shúalchib & asa deg-gnimaib; 4856] is amus for Dia *di*diu**, dia tairisnige nech ina nóime & ina 4857] fhírénchi fadessin, amal na rissed a less etir a fhortacht nach a 4858] fhóiridin o Dia; is amus *di*diu** for Dia do neoch, dia nu-s-tarda 4859] fadéin i n-gáibthib & i n-guasachtaib tria anfhaitchius & tria étrebaire 4860] i n-agaid toile Dé; uair is menic aithnes Dia isin scriptúir, co 4861] ro-imgaibe nech gaibthe & guasachta in t-shaegail tria fhaitches & 4862] tria threbaire,— amal is follus sin isin probeirb choitchind, Editor omits corresponding Latin passage ‘is cian 4863] o ghuasacht cech faitech’; & *di*diu** ata isin derbárusc aile .i. isin 4864] probeirb aile, ‘deuitabis periculum, et deuitabit té,’ is inann ón & ‘imm-gaib 4865] ág & no-t-imgeba’. Editor omits corresponding Latin passage Ocus ruc iar sin diabul in n-í Ísu i sliab 4866] ro-ard .i. i sliab n-Olifet, no i sliab fhuathaigthe aile ar-chena .i. 4867] a thaidbsin dó chena tria rindad no tria ercad ina menmain & ina --- p.177 4868] imradud, amal is gnath sin i n-extais menman no i n-aislingthe. Editor omits corresponding Latin passage Cia 4869] h-ingnad *di*diu**, cia na-deonaiged Ísu do diabul a breth isin sliab n-ard 4870] út, in tan ro-dheonaig iar-tain a crochad do ballaib diabuil .i. do 4871] Iúdaidib? uair is tria fhaslach diabuil ro-crochad Crist. Editor omits corresponding Latin passage Ocus tarfaid 4872] dó and-sin uli flaithiusa in domain cona n-gloir & *co*n*a* ádbchloss:Editor omits corresponding Latin passage 4873] uli índmusa in domain eter ór & argut & lega lógmara & étdaige 4874] tóga. Editor omits corresponding Latin passage Ocus atrubairt diabul fri h-Ísu: ‘Dobér-sa duit-siu na h-uli-se 4875] fort chommus, dia-m-shléchta dam & dia nu-m-ádra.’ Editor omits corresponding Latin passage Triana 4876] máidmige *di*diu** & triana díumus n-ingnathach ro-labair diabul fri 4877] h-Ísu in n-aithesc-sa: Editor omits corresponding Latin passage uair ní thechtann nach cumachtain no nach 4878] comus do oirdned na n-dóine; uair ro-fhetamar-ni cid sochaide do 4879] noemaib & do fhírenaib ro-h-ordnit isin t-shaegul, conid o Dia 4880] ro-h-ordnit & nach o diabul. Editor omits corresponding Latin passage Dia slechta dam & dia nu-m-adra: 4881] Editor omits corresponding Latin passage ro-labair in fhírinde a h-oenur sunn a g-gin diabuil, uair is fír co 4882] tuitend i malairt & i n-etarthuitim shuthain in t-í ón slechtas do 4883] diabul & adras dia chomairle. Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin atbert Ísu fri diabul: 4884] ‘eirc fort chula, a chotarsnaig!’ .i. eirc isin tenid suthain ro-faired 4885] duit-si fen, a malartnaig, & do to droch-muintir; Editor omits corresponding Latin passage no, eirc fort 4886] chulu, a chotarsnaig, is inund ón & tabair dail dam fa-decht-sa cen 4887] m' aimsiugud co h-amsir {column 47a}in chesta; no *do*no**, tabair dáil don eclais 4888] cena h-ingréim co h-amsir Antichrist: uair is ann-sin taithmigfider 4889] a chuibrech do diabul, & is and aimsiges & imgrindfes ind eclais o 4890] aimsib & o ingremannaib dofhulachtaib. Editor omits corresponding Latin passage Is and-sin foracaib diabul 4891] in n-í Ísu, uair forémdid nach ní dó; Editor omits corresponding Latin passage ocus tancatar iar sin angil 4892] nime do umalloit & do thimtirecht dó. Precedit temptatio ut subsequatur 4893] uictoria, is aire ro-damair Ísu do diabul a aimsiugud ar tus, combad 4894] fhollas a chumachtu iar fholad a deachta; & *di*diu** do thaidb*sin* 4895] na m-buada & in choscair no-berad de iar-tain. Is aire *di*diu** no-thimthiritís 4896] aingil nime dó, do derbad & do démniugud glóire & 4897] onóire in choscairig, & *di*diu** do fhoillsiugud na m-buada & in coscair 4898] ruc do diabul. 4899] Editor omits corresponding Latin passage Ro-fiugrad o chéin moir anall ó sruthib na feterlacthi in 4900] buaid-se meic Dé dia námait. Uair ro-h-aimsiged popul [Dé] fri 4901] re cethrachat laithe o Góla Felestina i n-glind Teribinti; & ro-foided 4902] Dauid mac Iesé o athair do thórruma a brathar ro-batar 4903] immalle fri Saul isin longport, & ruc cóic clocha leis a sruth 4904] Iordanen, co ro-marb Gola cusin cóiced [cloich]: is ed tuicther as- --- p.178 4905] sin, in Dauid rúnda Ísu Crist do fhoidiud on athair nemda do 4906] thórruma a brathar .i. na n-Iúdaide ro-batar hi n-glind in t-shaegail; 4907] co tuc cóic lebuir Móysi a l-libur ina screptra diada, conid asin 4908] cóiced liubur .i. asin Diuternoim, ro-uaislig in n-í diabul, & ruc 4909] buaid & coscar de.—Editor omits corresponding Latin passage Is e-sin etargna fhollus na liachtan-sa. 4910] Editor omits corresponding Latin passage Mad iarsin etargna runda imorro;— Ísu do dul i n-díthrub: is ed 4911] doforne sin, ind eclais do scarthain fri pecthaib & fri dúalchib iarna 4912] noemad & iarna coisecrad, amal démniges in fáith sin a 4913] persaind na h-eclaisi, co n-apair: ‘Ro-scarus, ar-sin, ind eclais fri 4914] pecthaib & fri dúalchib; dochuadus *di*diu** i n-díthrub & i n-etarchéne 4915] uathib.’ Editor omits corresponding Latin passage Ísu do aimsiugud o diabul: is ed doforne sin, aimsi & 4916] tid*fh*uabarta cechlathide diabuil do-gres forsind eclais nóim. 4917] Editor omits corresponding Latin passage Diabul dia rád fri h-Ísu, ‘masat mac Dé iar fhír, & masat accorach, 4918] apair ó brethir namá corbat bairgin na clocha-sa’: is ed 4919] doforne sin, forcetul dúr étarbach na n-eretecda cen nách sualaig & 4920] cen nách torud deg-gnima inna comitecht. Editor omits corresponding Latin passage Ní isin sasad chorpda 4921] namá ata bethu do duine: is ed doforne sin, conach i stair na 4922] screptra namá ata bethu dona h-iressachaib, acht is 'na comailliud 4923] iar sians & rúin. Editor omits corresponding Latin passage Occus is follus tancatar aingil nime d'umaloit & 4924] do thimthirecht dó: is ed doforne sin, in tan dichuirthir tigernus 4925] diabuil & droch-daine on eclais, co tecait aingil nime dia h-umaloit; 4926] Editor omits corresponding Latin passage & *di*diu** no-s-fortachtaig Crist foden.— Editor omits corresponding Latin passage Is e-sin etargna runda inna 4927] liachtan-sa. 4928] Editor omits corresponding Latin passage Bid etargnáigthe *di*diu** glanruin aile asind aimsir chethrachtaig-se 4929] in chorgais cesta. Editor omits corresponding Latin passage Uair on dómnach-sa indíu co dómnach na h-ésergi 4930] cáscda it *sé* sechtmaine atatt and; Editor omits corresponding Latin passage is da lathi cethrachait*t* *di*diu** 4931] co demin fhasait dib-side. Editor omits corresponding Latin passage O n-digaibther sé lathi díb-sin .i. na 4932] domnaige,— uair ní cubaid aine no abstanit no troscud do dénum i 4933] n-dómnach,— ni tuairthet and iar sin acht sé lathi trichat. Editor omits corresponding Latin passage O tho-chait*h*er 4934] imorro in bliadain uile {column 47b}o chóic lathib sescait ar tri cetaib, dia 4935] n-dernum se lathi trichat dib-sin, doberum and-sin do Dia mar 4936] bad dechmad ar m-bliadna. Deithbir sin, uair ro-caithsemm in 4937] m-bliadain ar-chena do réir a*r* toile, immchubaid dúinn innossa co 4938] ro-n-timorcmis sind fodein tria áine & abstanit don choimdid cid in 4939] dechmaid ar m-bliadna .i. isin chorgus cesta. Editor omits corresponding Latin passage A braithre inmaine 4940] iarum, or in t-ecnaid, mar thidnacmit dechmaid ar n-indmais & ar 4941] n-ariltne don choimdid na n-dula iar forcongra in rechta diada, is --- p.179 4942] ed is coir dúinn co tardam do dechmaid cid ar laithe; uair is o Dia 4943] doberair dúinn cech maith ar-chena. Editor omits corresponding Latin passage Tairbered cach *di*diu** a choland 4944] amal conic i n-áine & i n-abstanait isind aimsir-se in chorghais; 4945] tairbered *di*diu** a accobra i n-dilmaine in chrais & adarta dochraite in 4946] étraid & in adaltrais. Editor omits corresponding Latin passage Uair in choland fhailid cena timorcain tria 4947] aine & abstanait, no-n-ber-ni co pecthaib & co dualchib in t-shaegail 4948] dia n-ádrad; in choland imorro thoirsech iarna toirbert tria áine 4949] & abstanait, atcotand síth & logud & dilgud o Dia. Editor omits corresponding Latin passage Uair aúgtar báis 4950] & malarta na n-dóine .i. Adam, uair do-romailt do thorud in chroind 4951] toirmescdha i n-agaid toile Dé, ro-h-indarbad aire-sin a pardus. 4952] Editor omits corresponding Latin passage Uair is tria dualaig *di*diu** in chrais do-rochramar a failtib parduis, iss 4953] ed dlegair dín co ro-tathcuirem doridise cosna failtib-sin tria áine 4954] & abstanait. Editor omits corresponding Latin passage Acht na gebed nech aicce fén combad lór do maith dó 4955] áine & abstanait namá do denum, uair foillsigid in fáith a n-inud 4956] aile i persaind in t-shlaníccedu Ísu, co n-apair: ‘Ced ón,’ ar Ísu, 4957] ‘nacha r-fhuaccra-su dúib-si in áine is mou ro-thogus, & is mou tholtnaiges 4958] dam, co n-erbertus frib,’ Editor omits corresponding Latin passage ‘a duine fhíreoin’, ar Ísu, ‘roind do 4959] bairgin frisin m-bocht, tabair cendsa & aigidecht don fhairind recait 4960] a less; dia n-accara nech cen etach, tabair etach dó; cid iat do 4961] charait fén atchithera i m-bochta, airchis dííb.’ Is i *di*diu** áine tholtnaiges 4962] don choimdid, in áine dogníter co n-almsain, & co n-deirc 4963] Dé & in choimnesaim, & co crabud dethitnech do Dia. Editor omits corresponding Latin passage A duine 4964] iarum, in ní dígba forut i n-aimsir th'aine, tabair don bocht do 4965] chuit áine. Editor omits corresponding Latin passage Is maith dúin co n-d**er**num áine, a braithre, ar in 4966] t-ecnaid, acht is ferr dúin co n-d**er**num almsain; Editor omits corresponding Latin passage dia fheta nech iat 4967] díb-linaib do denum, is e-sin uile in maithius comlán. Editor omits corresponding Latin passage Mani 4968] cumaic nech imorro iat a n-dis do dénaim, is ferr dó co mor in 4969] almsain do thabairt andaas in áine cen almsain namá; Editor omits corresponding Latin passage uair mine 4970] fheta nech áine no abstanait no troscud chena do dénum, is taburtha 4971] do ind almsa cen [in] áine; Editor omits corresponding Latin passage uair is maith mor in almsa i n-écmais 4972] na h-áine; Editor omits corresponding Latin passage *in* áine imorro cen in almsain, is bec a tarba, acht mani 4973] beth do bochta neich co na raib aicce almsa dobera; Editor omits corresponding Latin passage no l-lesaig 4974] imorro {column 48a}a chain-duthracht in nech ic nach fil almsa. 4975] Editor omits corresponding Latin passage Ailim-se sib-se, a braithre inmaine, or in t-ecnaid, co na ro-thoimle 4976] nech uaib nach sásad do nách bíud for doman, in nách loo 4977] i n-aimsir in chorgais chesta, cenmothat na domnaige namá, acht 4978] mini chomecnige enirte aisse no galair for nech sin do denum. --- p.180 4979] Editor omits corresponding Latin passage Uair in aine dodéna nech fuit na bliadna ar-chena timchell in chorgais, 4980] is frepaid sin do leigius a chinad & a dualach, no is tuilled 4981] fochracci. Editor omits corresponding Latin passage Is peccad follus imorro do neoch cen áine do dénam isind 4982] amsir-se in chorghais chesta, mád conicc; Editor omits corresponding Latin passage dia m-bé imorro nech 4983] i n-indlóbru galair co nach cumaing áine do dénum, na tairmescad 4984] in fhairind conicsat áine do denam: Editor omits corresponding Latin passage uair is lor do dhoccumal do 4985] neoch nách cumaing fén áine do dénum, cen co tairmesci im nech 4986] aile. Editor omits corresponding Latin passage Ocus comba hámlaid doméla a phraind, co snímche & toirsi & 4987] todernum, co n-galur cride & menman, uair nách cumaing áine do 4988] dénum & cách uile ina n-áine ar-chena, & ina n-abstanait fri 4989] Dia. Editor omits corresponding Latin passage Ocus uair nach cumaing áine no abstanait do dénam, no 4990] srian do thabairt fria thoil & fria chraes, is ed is téchta dó, co 4991] ro-lessaige tri almsanuib na peccaid nách lessaig tria áine. 4992] Editor omits corresponding Latin passage Díchuirthar úain imorro isna h-uathib laithib-se in chorghais 4993] tairmesca na caingen & na cosnam saegulla; téiged uain *di*diu** failte 4994] na ceol & na cóibfhled n-aimserda, & cech failte chollaide ar-chena; 4995] tochuirthar *di*diu** fáilte spirutalda do molad Dé, i salmaib & i n-imnaib & 4996] i canntaccib in molta diada. Editor omits corresponding Latin passage Bíat na fir i l-lepaid for leith, & 4997] na mna i l-lepaid aile for leith, coro*p* huain doib ernaigthe do denum 4998] fri ré in chorgais chesta. 4999] Editor omits corresponding Latin passage Is coir imorro a fhis conach isin aimsir-se etir iar fir i ndénmait-ne 5000] indíu in corgus do-rígne Ísu a chórgus, acht is o sechtmad 5001] id enair co cóicmad déc kalaind martai cona n-athgabail dib-línaib. 5002] Editor omits corresponding Latin passage Acht is and ro-cumscaiged, i n-aimsir Chonstantín meic 5003] Helena, ard-rig in domain; is les-side ro-tinolta ocht déc ar tri 5004] cetaib in Necea, i cathraig Bethinae, do dampnad & do dichor 5005] herissi Airr. Editor omits corresponding Latin passage Ar tri fáthaib imorro ro-cúmscaigset in senad in 5006] córgus asind inud i n-derna Ísu fén, & ro n-accomailset don cháisc; 5007] Editor omits corresponding Latin passage is e in cetna fáth, combad ann no-bemís 'nar n-áine cecha bliadna 5008] isin aimsir in ro-ches Crist foden darar cend; Editor omits corresponding Latin passage in fáth tánaise, combud 5009] i forbu ar n-áine .i. hi mídnocht na cásc na-thiasmais do airitin 5010] glanrúine chuirp Christ & a fhola; Editor omits corresponding Latin passage in tres fáth, corob inar 5011] n-áine fó-gaba in cóimdiu, in tan doraga do mess for beou & marbu 5012] i n-déden bráth .i. isin cháisc dedenaig, is inund ón & dia laithe 5013] brátha. Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin dobera in brethem fíren a dlechtanus dá cech 5014] aen duine do réir a gníma. Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin rágdait na h-ecraibthig isin 5015] tenid suthain; bale i m-bia doib-sium cói ocus crith for détaib, & --- p.181 5016] tólegad for roscaib, Editor omits corresponding Latin passage bale i m-bia feochracht na n-démna oc pianad & 5017] dampnad na n-écraibthech, Editor omits corresponding Latin passage {column 48b}bale i m-bia oentu diabuil & a droch-amus, 5018] Editor omits corresponding Latin passage bale i m-bia immud cech galair & cech thodernuma, Editor omits corresponding Latin passage bale 5019] i m-bia comlanius cecha h-uilcc & esbaid cecha maithiusa. Editor omits corresponding Latin passage Ragdait 5020] imorro na fíreoin .i. lucht na dérci & na cendsa & na trocaire, isin 5021] m-bethaid suthain, Editor omits corresponding Latin passage bale i m-bia doib-sim oitiu cen séntaid, Editor omits corresponding Latin passage aibinnius 5022] cen crich, Editor omits corresponding Latin passage síth cen debaid; Editor omits corresponding Latin passage bale na bia doib-sim accorus bííd no 5023] digi, acht bedit chena amal aingliu Dé hi n-nim; Editor omits corresponding Latin passage bale i m-bia oentu 5024] na h-eclaisi nemda & talmanda, Editor omits corresponding Latin passage bale i m-bia oentu na noem trinoti 5025] uli-cumachtaige uasli oirmitnigi, athar & meic & spiruta nóib. 5026] Alme trócaire n-Dé uli-cumachtaig, ró-issam uli in oentaid-sin, 5027] ro-s-airlem, ro-s-aittreuam, in secula seculorum, amen, amen. ### IN CENA DOMINI. 5028] Editor omits corresponding Latin passage Hi cét ló imorro na némdescata, tancatar a apstail do chomairle 5029] fri h-Ísu, & is ed ro-ráidset fris: ‘Cia airmm inad sháil lett co ro-erlamaigemm 5030] duit in cháisc & co ro-thormala?’Editor omits corresponding Latin passage Is e freccra do-rat 5031] Ísu forra-sum: Editor omits corresponding Latin passage ‘Ercid isin cathraig, có araile n-duine, & apraid ris: 5032] Editor omits corresponding Latin passage atrubairt in magister, is comfhocus ind aimser, ocut-so dogním in 5033] cháisc co n-desciplaib.’Editor omits corresponding Latin passage Ocus do-rónsat na descipuil amal ro-eráil Ísu 5034] forru, & ro-erlamaigset in cháisc. O thanic imorro fescor, dessid Ísu 5035] ic meis, & a dí apstal déc immalle fris; Editor omits corresponding Latin passage & ó m-bátar ic próind, da-roine 5036] Ísu in taircetul-sa doib, co nd-epert: Editor omits corresponding Latin passage ‘Atberím co fír-fír frib, 5037] ol Ísu, is aen uaib no-m-mairnfe-se.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus o ro-gab toirsi mor na 5038] h-apstalu dó-sin, is ed atbered cách díb fó leith fri h-Ísu: Editor omits corresponding Latin passage ‘In dóig 5039] combad me-si sin, a thigerna?’ Editor omits corresponding Latin passage Is he freccra do-rat-sum forsna 5040] h-apstalu: Editor omits corresponding Latin passage ‘In t-íí dobeir a láim imalle rimm forsin méis, is é-sin 5041] no-m-mairnfe. Editor omits corresponding Latin passage Teit cetus mac duine fri croich & fri cessad, amal 5042] ro-terchanad de o chéin; Editor omits corresponding Latin passage mairc imorro don tíí triasa tídnaicther 5043] mac duine fri croich & cessad: Editor omits corresponding Latin passage ropud fherr co mor don duine-sin 5044] cena genemain etir.’ Editor omits corresponding Latin passage Ro-*fh*recair imorro Iúdas fer in braith, & 5045] is ed ro-ráid fri h-Ísu: Editor omits corresponding Latin passage ‘In dóig lat combad me-si sin, a mágistir?’ --- p.182 5046] Editor omits corresponding Latin passage Atbert Ísu fri h-Iúdas: Editor omits corresponding Latin passage ‘Atrubairtais-*s*i cetus, ar Ísu, 5047] is tú’ .i. mar bud ed atberead Ísu, ‘noco sénaim-se immut.’ 5048] Editor omits corresponding Latin passage Dia m-batar imorro icon choibfhleid, arróet Ísu barghin ina láim, 5049] & ro-bennach & ro-bris, & do-rat iar sin dia apstalu; Editor omits corresponding Latin passage & is ed ro-ráid 5050] friu ica tabairt dóib: Editor omits corresponding Latin passage ‘Gebid uaimm in m-bairgin-se & do-s-melid, 5051] uair is e-seo mo chorp-sa.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus o ro-gab iar sin bledhi lán do fhín 5052] 'na láim, do-rígne atlaigthe buide, & do-rat iar sin dia apstalu; & 5053] is ed atbert friu: Editor omits corresponding Latin passage ‘Ibid**h** uile ásin chailech-sa; Editor omits corresponding Latin passage uair is i-seo mo 5054] fhuil-se, fuil ina nu-fhiadnaisi dailfider dar cend shochaide, i 5055] n-dilgud chinad & targabal. Editor omits corresponding Latin passage Atberim frib, ar Ísu, na híb ó shund 5056] immach don chenel fhina-sa, cein {column 49a}co n-ebur in fín nua immalle 5057] frib i fhlaith m'athar.’ 5058] Matha mac Alfi, in súi forbarach do Ébraidib, is e ro-scrib 5059] in liachtain nóib-se, aisnédes don mor mírbuil pridchaiter isin 5060] laithi-se indíu .i. Ísu Crist mac Dé bíí, sláníccid síl Ádaim, do 5061] thidnocul glanrúine a chuirp fén & a fhola, fo gné bargine & fhína 5062] dia apstalaib, iar forba chásca iar n-dligud rechta Móysi. Oentu 5063] imorro & coibnius na liachtan-sa, is e leth atoibe [.i. is aentadach] 5064] ri Matha suiscelaig, co dú i n-derna in sláníccid Ísu tairchetul a 5065] chesta fadessin di*a* apstalu, co n-epert: Editor omits corresponding Latin passage ‘Ro-fhetabar-si uli,’ ar 5066] Ísu, ‘conid iar n-dédenus innoissi bias in cháisc, & tidnastar ann-sin 5067] mac duine fri croich & césad;’ conid for slicht na m-briathar-sin & 5068] in taircetail, ro-scríb Matha in liachtain nóib-se, co n-apair sund: Editor omits corresponding Latin passage 5069] ‘i cét ló na némdescata, tancatar a descipuil do chomarli fri h-Ísu.’ 5070] Editor omits corresponding Latin passage In cét lá némdescta atberair súnd, cethramad déc sin ésci 5071] cétna mís, nó-edpairtha thall ic maccaib Israel in t-uan cáscda co 5072] n-aránaib némdesctha immalle fris .i. comlanius ind ésci cháscda. 5073] Editor omits corresponding Latin passage Bés imorro & crábud in aráin némdescda, is as tóisech ro-tindscanad: 5074] on chet cháisc ro-chelebairset meic Israel in Ráméssi, i tír Gessen 5075] isind Égipt, dia tardsat forru na h-Égeptacdha co forécnech fácbail 5076] in tíre, co na ro-ermaisetar frisin tindenus descaid do chumasc ar 5077] in mein, amal ba gnáth dóib remi do dénum;—conid he-sin 5078] bés no-forcoimetatís cháidche ic celebrad na cásc. 5079] Editor omits corresponding Latin passage Is ed ro-ráidset *i*n*na* h-apstail fri h-Ísu: Editor omits corresponding Latin passage ‘cia h-airm inad shail 5080] lat co ro-thormala in cháisc?’ .i. in n-uan cáscdai. Editor omits corresponding Latin passage Atrubairt 5081] Ísu fríu-som: Editor omits corresponding Latin passage ‘ercid isin cathraig’ .i. i n-Ierusalem co demin; 5082] amal eráiles Moysi isind recht for maccu Israel, co n-apair: Editor omits corresponding Latin passage ‘bad --- p.183 5083] and dognéthe bar sollamain do chelebrad isin cathraig doroega in 5084] coimdiu ocaib’ .i. i n-Ierusalem. Editor omits corresponding Latin passage ‘Co araile n-duine’: Editor omits corresponding Latin passage comad ar 5085] chuimbre na tarut Ísu sund for-aird ainm díles in duine-se, & dia 5086] fhoillsiugud conachat anmand uaisle nat sloinnte sochenela isin 5087] t-shaegul, noemait & fhírenaigit nech icon choimdid, acht is *s*uailche 5088] & cain-g**h**nímai. Editor omits corresponding Latin passage Ocus apraid fris: Editor omits corresponding Latin passage ‘atbert in magister, Editor omits corresponding Latin passage as comfocus 5089] ind aimser.’ Editor omits corresponding Latin passage Aimser sin in báis co demin: Editor omits corresponding Latin passage is comfocus in 5090] aimser-sin; Editor omits corresponding Latin passage uair isin cethramad déc da-róna Ísu in taircedul-sa, & 5091] isin cóiced déc iarna barach focetoir ro-crochad. Editor omits corresponding Latin passage ‘Occut-sa 5092] dognímm in cháisc co n-descipluib.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus da-ronsat na descipuil amal 5093] ro-erail Ísu forru: Editor omits corresponding Latin passage is cóir *di*diu** a fhis conid ed dlegar dona timtirithidib, 5094] a n-umalóit do dénum cen tuilled cen dígbail, acht amal eráilfither 5095] forthu. Indisid imorro Lúcas suiscelach na desciplu airithe 5096] ro-fháid Ísu sund, do remfhúr ind uain cháscdai .i. Petur & Eoin. 5097] Editor omits corresponding Latin passage Occus ro-erlamaigsetar na h-apstail in cháisc .i. do-ronsat cuiccnecht 5098] inn úain cháscda & a aradain; amal eráiles Móysi isind recht for 5099] maccu Israel .i. uan firend bliadnaide cen locht cen ainim do 5100] édpairt in cech tégdais occaib iar comlín dóine & múinter, & a fhuil 5101] d'esrédiugud for fordorus in tige & fora ersannaib, dia noemud 5102] & dia coisecrud; & combad amlaid do-meltís hé,— & a n-iallacrand 5103] imma cossaib, & a cressa dara n-áirnib, a l-lorga & a m-bachla {column 49b}ina 5104] lámaib, fo gné thindenais & imdechta. Is aire imorro dognítis-sium 5105] sin uli do thoraind & do thairchetul in t-slánicceda .i. Ísu Crist meic 5106] Dé bíí, ro-remfhiugrad triasin uan cáscdhai. Editor omits corresponding Latin passage O thanic imorro in 5107] fescor, dessid Ísu ic meis cona apstalu malle fris .i. Editor omits corresponding Latin passage iar forbu na 5108] cethraime dec & iar tindscetul na coicdhe dec, la fuiniud n-grene, in 5109] tan tanic a mithig, is and-sin do-ro-maltatar in n-uan cáscdai iar 5110] n-dliged rechta Móysi. Editor omits corresponding Latin passage Ocus o m-batar ic próind, do-roine Ísu in 5111] tairchetul-sa doib, co n-epert: Editor omits corresponding Latin passage ‘atberim-si co fír frib, ar Ísu, is 5112] oen uaib no-mo-mairnfe-se.’ Editor omits corresponding Latin passage Oen em he o áirim, & nirbo oen 5113] o airilliud; oen o anmmaim & ó shlonnud, & nirbo hoen ó indracus 5114] nách o maithius. Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin foracaib Iúdás tróg ainfhechtnach 5115] a apstalacdacht & a epscopoti, amal ro-terchan in fáith de, co 5116] n-epert: Editor omits corresponding Latin passage ‘corub garit a ré & a remess in t-íí Iúdais, ar in fáith, 5117] & corub nech aile bes co l-luath ina apstalacdacht-som & ina 5118] epscopoti.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus ro-gab toirsi mor na h-apstalu. Editor omits corresponding Latin passage Ar díb fáthaib 5119] imorro ró-gab brón & toirsi súnd na h-apstalu: in cetna fáth, ar --- p.184 5120] brath in choimded etir; in fáth tanaise, uair robo dib-sium fén fer 5121] in braith. Editor omits corresponding Latin passage Is ed atberead cách fó leith dona h-apstalu fri h-Ísu: 5122] ‘in doig combad me-si sin, a thigerna?’ Editor omits corresponding Latin passage Ropad demin tra 5123] frisna h-oen n-apstal déc, na ro-imráidsetar riam brath in choimded; 5124] acht chena uair ro-fhetatar a n-enirte & a n-aprisce fén, is 5125] moo ro-chretsitar dia magister .i. do Ísu, andaas doib fén; amal 5126] atbeir Eoin apstal: Editor omits corresponding Latin passage ‘Is moo co mor, ar Eóin, ro-fhitir Dia 5127] rúine & derrite na n-doine andaas ro-fhetatar fén.’ Editor omits corresponding Latin passage Is e freccra 5128] do-rat forsna apstalu: ‘In t-íí dobeir a láim immalle frim forsin 5129] meis, is e-sin no-m-mairnfe.’ Editor omits corresponding Latin passage Is adamra sund ainmne & foite in 5130] choimdead! Editor omits corresponding Latin passage Is ed atbert ar tús in coimdiu .i. ‘is oen ecin uaib, 5131] or se, no-m-mairnfi-se; Editor omits corresponding Latin passage ’ acht uair ro-fhedlig chena fer in braith 5132] ina ulc, ro-chairig Ísu ni is foillsi biuc, acht aráide ní tharut a 5133] mm díles ar-aird, ar choicill dó, & combad moti no-gonfad a 5134] chocubus fén im denum n-aithrige don ulc ro-imraid. Editor omits corresponding Latin passage Dia m-batar 5135] imorro inda h-apstail ar-chena i m-bron & i toirsi, & o thucsatt 5136] a l-lama chuccu don méis ar imnari, sínid and-sin Iudas a laim 5137] forsin meis co dána & co h-esamain, combad fhollus triasin 5138] dánatus-sin, múinnterus & tairisnecht do beith dó-som sech cách fri 5139] h-Ísu. Indissid imorro Eóin, co tarut Ísu comartha aile do fhollsiugud 5140] a chinad for Iúdas, co nd-epert: Editor omits corresponding Latin passage ‘Cipe dia tardur, 5141] ar Ísu, boimm don bairgin fil im láim, iarna tumad i fhín, 5142] is e no-m-mairnfe.’ Editor omits corresponding Latin passage O ro-thúm imorro in m-boimb isin fhín, 5143] do-s-rat do Iúdas. Editor omits corresponding Latin passage ‘Teit imorro cetus mac duine asa deoin foden 5144] fri croich & cessad; Editor omits corresponding Latin passage mairc imorro don tí triasa tídnustar mac duine 5145] fri croich & cessad!’ Editor omits corresponding Latin passage Is and-sin ro-h-athordaiged Iudas anfhechtnach 5146] iar m-brath in slaníceda fodessin; uair nocon ed atbert Ísu: 5147] ‘mairc don apstal,’ acht is ‘mairc don duine’; mairc don duine 5148] út {column 50a}is airdircc i n-ulc & i peccad. Editor omits corresponding Latin passage Is aire imorro ro-thómaith Ísu sund 5149] bás & etarthuitim suthain do Iúdás, uair is e bunad cech uilc & cech 5150] imarbuis indíu ind nu-fhiadnaise, & as tempul diles do diabul: is 5151] trit ro-thídnaicset Iúdaide ecraibdecha in coimdiu Ísu Crist fri croich 5152] & cessad. Editor omits corresponding Latin passage ‘Ropud ferr co mor don duine-sin, cena genemain 5153] etir!’ Editor omits corresponding Latin passage ed on, ropud ferr co mor dó, cena breith etir andás a beith 5154] isin olcus hi-ta; Editor omits corresponding Latin passage no, ropad luga co mor pian Iúdáis, dia n-aplad i 5155] m-bróinn a máthar amal cech togluasacht, andás in phian bith-buan 5156] do-rala dó tria brath in choimded. Editor omits corresponding Latin passage Ro-*fh*recair imorro Iúdas fer --- p.185 5157] in braith, & iss ed ro-ráid fri h-Ísu: Editor omits corresponding Latin passage ‘in dóig combad me-si sin, 5158] a mágistir?’ Editor omits corresponding Latin passage Is aire do-rigne Iúdas in íarfaigid-se, conabud 5159] fhoillsigthi do chách a olc fair, diamad 'na thost no-beth sech 5160] na h-apstalu ár-chena; uair ropad demin les-sium, corbo he fén 5161] rop étairsi iar fhír fri h-Ísu; amal atberar isin derbárusc, ‘conscius 5162] ipse malí de se putat omnia dící,’ ‘túirid craide uamnig anbla.’ Rabí, 5163] ‘a magistir; Editor omits corresponding Latin passage ’ comartha aimirsi & étairisiniusa Iúdáis sin; Editor omits corresponding Latin passage uair 5164] ‘tigerna’ atrubratar na h-apstail ar-chena fri h-Ísu; e-sium imorro, 5165] ni ‘tigerna’ atrubairt fri h-Ísu, acht is ‘magister’: d'erchuitmed a 5166] chinad le*s*-sium sin, amal bad lugu do chinaid fiadu-som brath a 5167] ‘mágistrech’ andás brath a ‘thigerna.’ Editor omits corresponding Latin passage Atrubairt Ísu fri h-Iúdas: 5168] ‘atberi-siu cétus, is tú;’ Editor omits corresponding Latin passage amal bid ead atbered Ísu fri h-Iúdás: 5169] ‘follus for th'erlabra fén do pheccad;’ uair isat aentudach i 5170] n-aithiusc frisna h-apstalu ar-chena. Editor omits corresponding Latin passage Dia m-batar imorro icon 5171] chóibfhleid, arroet Ísu bairgin 'na láim, & ro-s-bennach, & ro-s-briss & 5172] do-rat iar sin dia apstalaib. Editor omits corresponding Latin passage O ro-chelebair Ísu do leir 5173] cáisc na fetarlaicce, tanic focetoir co cáisc inda nu-fhiadnaise .i. iar 5174] tomailt dóib ind uain cháscda iar n-diultad rechtai Moysi, ro-thídnaic 5175] iar sin glanrúin a chuirp fén & a fhola dia apstalu; Editor omits corresponding Latin passage & iss 5176] ed ro-ráid Ísu ica thabairt doib: ‘gebid uaimm in m-bairgin-se & 5177] tómlid, uair is e-seo mo chorp-sa.’ Editor omits corresponding Latin passage O tri modaib imorro etargnaigit 5178] na trachtaire noema corp Crist: in cétna corp .i. doennacht, ro-genair 5179] o Muire óig cen díth n-óige; in corp tánaise .i. ind eclais 5180] noem .i. comthinól forpthi na n-uli n-iressach, dianad cend in 5181] slaníccid Ísu Crist mac Dé bíí; in tres corp, in scriptúir noem, 5182] i nd-aisnéter glanrúin chuirp Crist & a fhola. 5183] Editor omits corresponding Latin passage Cesnaigther, cid armo fo gné bairgine & fhína d'airithe doberad 5184] Ísu sund glanrúin a chuirp fén & a fhola di*a* apstalu? Editor omits corresponding Latin passage Is e in 5185] fáth co demin,— uair in bairgen, sássad & imnertad in chuirp dogní; 5186] in fín imorro, immad fola dogní-side isin churp: cubaid *di*diu** am**laid**-sin 5187] in bairgen re corp Crist, cubaid *di*diu** in fín ria fhuil. Editor omits corresponding Latin passage {column 50b}Ocus *di*diu**, 5188] fáth aile and: amal díchuires in bairgen & in fín iar stair in n-gorta 5189] & in ítaid n-aimserdha on *churp*, is ámlaid-sin in sássad bith-beo, 5190] do-dechaid do nim .i. in coimdiu Isu Crist, dichurid in n-gorta & in 5191] ítaid suthain o anmain na n-iressach tria chomailliud a thiumna & 5192] a fhorcetuil. 5193] Editor omits corresponding Latin passage Cesnaigter *di*diu**, cid ara tabar usce immaille frisin fhín isin --- p.186 5194] cailech n-aithfrind? Dethbir ém sin; uair in fín, is ed doforne-side, 5195] Crist; amal atbeir fén isin t-shoscela: Editor omits corresponding Latin passage ‘is me-ssi, ar Ísu, in fhír 5196] fhínemain;’ — in t-uisqui imorro, is ed doforne-side, popul na 5197] n-iressach airmiter ar chorp do Christ; amal démniges Eoin sin 5198] tall isind abcolips, co n-apair: Editor omits corresponding Latin passage ‘na h-usci imdha tarfas[39](javascript:footNote('G206000/note039.html'))a 5199] dam, ar Eoin, popuil imdha na n-iressach sin indíu isin nua-fhiadnaise;’ 5200] Editor omits corresponding Latin passage uair iss ed dlegar and popul na n-iressach do fhedliugud 5201] chaidche hi Crist. Is aire *di*diu** dober**ar** icon édpart usce & fín 5202] isin cailech n-aithfrind. 5203] Editor omits corresponding Latin passage Cesnaigter *di*diu**, uair is aen fhecht ro-chés Crist darar cend-ne, 5204] cid dochanas [dúin] edpart chuirp Crist & a fhola cech dia? Is é in 5205] fáth: uair dogniamm pectha & dualchi cech lái, recmait a less ar 5206] naemad cech dhia ona pecthaib-sin triasin édpart nóim; — & *di*diu** 5207] ata dliged and .i. combad lugaide dechsad i n-dermat ond eclais, 5208] césad Crist dara cend a chúimniugud isin édpart cechlathide. 5209] Editor omits corresponding Latin passage Cesnaigter imorro, cid armbad a aithle áine & abstainte dechsad 5210] ind eclais indíu do airitin chuirp Crist & a fhola, & conid iar 5211] tomailt ind uain chascdha do-rat Ísu thall glanrúin a chuirp fén & 5212] a fhola dia apstalu? Editor omits corresponding Latin passage Is aire cetus do-rat Ísu thall glanrúin a 5213] chuirp fén & a fhola dona h-apstalu iar tomailt ind uain cháscdhai;— 5214] uair iss ed ro-dlecht de, cáisc fetarlaicthi do chelebrad ar tús, & cáisc 5215] ind nua-fhiadnaise do chelebrad focetoir. Sinde imorro indíu, is 5216] iar n-áine & aithrige n-díchrai dlegair duin [nó dín] dul don glan-rúin 5217] moir-se & don glanrúin ádamraigthi chuirp & fhola in choimded, 5218] mad sháil línd slan-dilgud ar cinad & ar targabál dúin o Día. 5219] Editor omits corresponding Latin passage Occus ro-gab iar sin bledi lán do fhín 'na láim. Editor omits corresponding Latin passage Oen chailech 5220] indises Matha sund do beith tall icon édpart; a dó imorro indises 5221] Lucás .i. oen díb-side ar cháisc fetarlaice, & araile ar cháisc 5222] nu-fhiadnaise; & is e-sside namá taithmetas Matha sund. Editor omits corresponding Latin passage Ro-gní 5223] Ísu atlaigthe buide Editor omits corresponding Latin passage .i. ruc a buide frisin athair némda, a dul 5224] fén cen nách cinaid fri croich & céssad dar cend chinad shíl Adaim. 5225] Editor omits corresponding Latin passage Ocus do-rat iar sin dia apstalu, & iss ed ro-ráid fríu: ‘iss í-so 5226] in fhuil-se fuil ind nu-fhiadnaise, dailfider dar cend shochaide.’ 5227] Editor omits corresponding Latin passage Ar *[40](javascript:footNote('G206000/note040.html'))*, atbeir Ísu súnd, a fhuil fén do thodail, & ní arna h-uilib 5228] dóinib. Deithbir ón, uair ní dona h-ulib dóinib ro-tharmnaig 5229] césad Crist; amal na ro-tharmnaig focetoir cid do Iúdás anfhechtnach. 5230] ‘I n-dilgad chinad & targabal’; Editor omits corresponding Latin passage ni ar saidbrius tra, nach ar --- p.187 5231] immud clainde, nach ar fot {column 51a}sáegail, atbert Ísu súnd a fhuil fén do 5232] thodail, acht is ar dhilgud chinad & targabál dona h-ulib iressachaib. 5233] Editor omits corresponding Latin passage ‘Atberim imorro frib, ar Ísu, nach ib-sa o shund immach 5234] don chenel fhína-sa, céin co n-ebar in fín nua malle frib i fhlaith 5235] m' athar.’ Editor omits corresponding Latin passage Is ed ro-tharngir Isu sund dia apstalu, co nach íbad fín, 5236] o uair na fledi-se immach, cein co n-ebad in fín nua malle friu-som i 5237] flaith Dé iar n-esergi. Editor omits corresponding Latin passage Uair démnigid Petar apstal, in slaníccid Ísu 5238] do chaithem bíd & lenda malle frisna h-apstalu iar n-esergi, co 5239] n-apair: Editor omits corresponding Latin passage ‘Ro-bamair-ne fén,’ ol Petar, ‘ic caithem bííd & lenda 5240] maille fri Crist iar n-esergi.’ 5241] Indisid imorro Eóin in ní do-rigne Ísu iar forbu na flede, co 5242] n-apair: Editor omits corresponding Latin passage — Atracht Ísu on choibfhled, & ro-lái *[41](javascript:footNote('G206000/note041.html'))*; ocus 5243] ro-gab iar sin lín-anart imme & criss tairis. Editor omits corresponding Latin passage Do-rat iar sin usce 5244] i l-lothor, Editor omits corresponding Latin passage & ro-gab iar sin for ósaic & indlat dia apstalu, & for 5245] tirmugud a cos don lín-anart búi imme. Editor omits corresponding Latin passage Do-ruacht *di*diu** ar tus 5246] co Símon .i. co Petar; Editor omits corresponding Latin passage & iss ed ro-ráid Petar fri hÍsu: Editor omits corresponding Latin passage ‘A 5247] thigerna, tu-su d' índlat dam-sa’? .i. bid fotai chucca! Editor omits corresponding Latin passage Amal bud 5248] ed atbered Petar fri h-Ísu: ‘Tu-ssu Dia, mei-se duine; tu-su 5249] tigerna, mei-se mog; tu-su táthcrithid in chinedu doenna, mei-se 5250] duine uli-pecthach.’ Editor omits corresponding Latin passage Ro-*fh*recair imorro Ísu, & is ed atbert fri 5251] Petar: ‘Ind ni dogni*i*m-se, noco tuig-se co se, a Phetair; tuicfe 5252] imorro iar-tain.’ Editor omits corresponding Latin passage Atrubairt and-sin Petur fri h-Ísu: Editor omits corresponding Latin passage ‘Cid dochanus 5253] beith imme, ar Petur, acht nochon indela-su dam-sa tria bithu 5254] sír.’ Editor omits corresponding Latin passage Is e freccra do-rat Ísu for Petur: Editor omits corresponding Latin passage ‘Mane léice-su dam-sa 5255] indlat duit, ni bia ar síth nach ár muinterus o shúnd immach.’ 5256] Editor omits corresponding Latin passage Is e freccra do-rat Petur and-sin for Ísu: Editor omits corresponding Latin passage ‘A thigerna, indail 5257] mo chossa! & ní namá, acht foilc cid etir mo chend, & nig mo láma, 5258] mas*a* a thol duit.’ Conid desmberecht sin dá cech iressach, conid 5259] móo do peccad dó, fédliugud isin cinded ecoir dogéna, andás 5260] tuidecht ass ho airigfes a indliged. Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin do-rat Ísu in freccra-so 5261] for Petur: Editor omits corresponding Latin passage ‘In t-i is glan, is lor do indlat a choss nama, uair is 5262] glan-som uile ar-chena; Editor omits corresponding Latin passage ocus atabar glana-si, acht chena ni h-uile 5263] isat glana sib.’ Editor omits corresponding Latin passage Uair ro-fhitir-sium co raibe fer in braith eterna 5264] h-apstalu; Editor omits corresponding Latin passage is aire-sin atbert Ísu friu-som: Editor omits corresponding Latin passage ‘Ni h-uile atabar glana.’ 5265] Editor omits corresponding Latin passage Ocus o thairnic fri h-Ísu osaicc & indlat dia apstalu, ro-gab imme 5266] doridise a etach fen; Editor omits corresponding Latin passage occus ó desid ina inud doridisi, iss ed ro-raid 5267] friu: Editor omits corresponding Latin passage ‘In fhetabar-si, ar Ísu, in fáth ara n-dernus-*s*a for n-osaic? --- p.188 5268] Editor omits corresponding Latin passage Magister & tigerna atberthi-se frim-sa; & is coir a n-aparthi, uair is 5269] amlaid-sin atú-sa. Editor omits corresponding Latin passage Ma da-ronus-*s*a bar n-osaic-se, & me tigerna 5270] & magister dúib, iss ed dlegair dib-se, co n-d**er**na cach uaib umaloit 5271] do Dhia feib a chumaing; Editor omits corresponding Latin passage uair is aire da-ronus-*s*a sin, cu ra-gabthai-se 5272] desmberecht dimm: amal do-ronus-*s*a umaloit dúib-se, 5273] co n-d**er**na cach uaib umaloit di araile iarm inntshamail-se.’— Editor omits corresponding Latin passage Is e-sin 5274] {column 51b} etargna fhollus na liachtan-sa. 5275] Editor omits corresponding Latin passage Techtaid *di*diu** in liachta-su etargnai spirutalda, is cubaid fri Crist 5276] & frisind eclais. 5277] Editor omits corresponding Latin passage In laa nemdescda atberar sund: iss ed doforne sin iar sians .i. 5278] aimser ind nu-fhiadnaise, i n-dlegar da cech iressach etarscarud fri 5279] h-aprisce a thol collaide; amal erailes in t-apstal co n-apair: Editor omits corresponding Latin passage ‘na 5280] bíd ar n-airfitiud fecht-sa, or in t-apstal, i serba & i n-arsaidecht na 5281] tol collaide, acht bíd i fírinde & i n-indrucas shualach & caen-gním.’ 5282] Editor omits corresponding Latin passage Tancutar na h-apstail do chomarli fri h-Ísu: Editor omits corresponding Latin passage is ed doforne sin, na h-iressachu 5283] do chur a comarli cusin coimdid, & do tiachtain 'na oentaid 5284] & 'na muinterus tria h-ires & cretium. Editor omits corresponding Latin passage Ercid isin cathraig Editor omits corresponding Latin passage .i. 5285] erdarcaigid Crist don uli domun; amal ro-terchan in fáith, co 5286] n-epert: Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-leath clú na n-apstal fond uile domun,’ ar in fáith. 5287] Editor omits corresponding Latin passage Co araile n-duine Editor omits corresponding Latin passage .i. cusin popul n-gentlide, ropa anaichnid do Dia 5288] anallana, céin ro-bui ic adrad idal & arracht. Editor omits corresponding Latin passage Occut-sa dogním in 5289] cháisc; Editor omits corresponding Latin passage amal bud ed atbered Isu frisin popul n-gentlide: ‘is duit-siu 5290] bus tarba mo chesad-sa, & is ocut edberthar glanrúin mo chuirp 5291] & m'fhola.’ Editor omits corresponding Latin passage O thanic imorro in fescor, dessid Isu ic meis, & a di 5292] apstal déc malle friss: Editor omits corresponding Latin passage is ed doforne sin iar sians, co thairnectair 5293] fiugra & foiscthe fetarlaicthe co fhédligend Crist do-gres isind eclais 5294] .i. 'ca follamnacht; amal ro-thairngir fén isin t-shoscela, co 5295] n-epert: Editor omits corresponding Latin passage ‘biat-sa do-gres, ar Isu, ic fortacht & ic foridin na h-eclaisi 5296] nóime.’ Editor omits corresponding Latin passage Is aen uaib no-m-mairnfe-se: Editor omits corresponding Latin passage iss ed doforne sin, in 5297] duine mairnes in coimdid indíu iar n-desmberecht Iudais; Editor omits corresponding Latin passage uair is 5298] e co fír iar sians renas in coimdid, in t-í charus & santaiges na 5299] maithusa erchradacha, & cos' na bí grád na uamun in choimded. 5300] Editor omits corresponding Latin passage In t-í dobeir a láim immalle frim forsin meis, is e-sin no-m-máirnfe: 5301] Editor omits corresponding Latin passage iss ed doforne sin, in fhoirend tomlit co h-esindraic glanrúin chuirp 5302] Crist & a fhola. Editor omits corresponding Latin passage Mairg imorro don tí triasa tídnustar mac duine 5303] fri croich & cessad; id est, Editor omits corresponding Latin passage is mairg siu & tall don tí theit co peccthaib & 5304] dualchib co méis in choimded .i. cosin altoir noib. Editor omits corresponding Latin passage Ropud --- p.189 5305] fherr co mor don duine-si cena genemain etir: Editor omits corresponding Latin passage iss ed doforne sin, 5306] combad fherr co mór do neoch cena genemain etir hi n-iris & i 5307] m-bathis, andas corp Crist d'airitin co pecthaib & dualchib fo scéim 5308] chrábuid thogoethaid. Editor omits corresponding Latin passage Arroét Ísu bairgin inna láim & ro-bennach 5309] & ro-briss: Editor omits corresponding Latin passage iss ed doforne sin, comach cuirp Crist asa deóin fén hi 5310] croich & i césad, amal chomaides-som fodéin isin t-shoscela, co 5311] n-epert: Editor omits corresponding Latin passage ‘leam fén comus m'anma do chor uaimm in tan bus ail 5312] dam, ar Ísu, & a gabala chucum doridisi.’ Editor omits corresponding Latin passage Occus o ro-gab iar sin 5313] blede lán do fhín inna láim, ro-gní atlaigthe buide, & do-rat iar sin 5314] dia apstalaib: Editor omits corresponding Latin passage iss ed doforne sin iar sians, thodail a fhola-som {column 52a}i 5315] croich & i cessad; amal ro-thoirned comach a chuirp iar-tain tria 5316] brissed na bairgine. Editor omits corresponding Latin passage Is ed ro-raid Isu fria apstalu: ‘ibid uile 5317] asin chailech-sa’; Editor omits corresponding Latin passage is aire na ro-terbod Iudas sund frisna h-apstalu, 5318] comad desmberecht *si*n** na ro-eschoitchennaigter nech indiu ón eclais, 5319] nacorup follus do chach fair ar tus a pheccad & a imarbus i n-Dia. 5320] Editor omits corresponding Latin passage Atberim imorro frib, ar Isu, na hib o sund immach don chenel 5321] fína-so, cein co n-ebar in fín nua immalle frib i flaith m'athar: Editor omits corresponding Latin passage iss 5322] ed doforne sin iar sians, nach isna edpartaib rechtaidib ata airfitiud 5323] in choimded, acht is a n-glanruin cuirp Crist & a fhola do edpart 5324] isind eclais nóib.— Editor omits corresponding Latin passage Is e-seo et*[42](javascript:footNote('G206000/note042.html'))*argna siansaide na liachtan-sa. 5325] Editor omits corresponding Latin passage Is coir imorro a fhis co fhilet da namait d'airithe icon édpart-se 5326] chuirp Crist & a fhola .i. fer no-s-airimend co dana & co slattra, & 5327] co peccthaib & dúalchib occa; & fer can peccad, nach airimend etir 5328] ar fainde & enirte a irse. Editor omits corresponding Latin passage Ataat *di*diu** dá charait tairissi icon edpart-sin 5329] .i. fer no-s-airimend co m-menicc, ara onoir & ar airmitin in 5330] choimded; & fer nacha-s-airímend etir, ara inísle & ara deroile 5331] fiadu fén. Editor omits corresponding Latin passage Uair manip dána re nech corp Crist do thaiscid i 5332] m-bréit no i l-lestar n-glan, is coru co mor edánus dia thabairt isin 5333] corp n-élnide o peccthaib & o dúalchib. 5334] Editor omits corresponding Latin passage Tréda imorro is demin do beith for-aird i fhiadnaise na h-édparta-sa, 5335] amal démniges Grigoir noem .i. aingel nime ica forgiull, dóine 5336] índraicce coa édpart, Crist fén oc a midemain. Editor omits corresponding Latin passage Uair cia h-iressach 5337] frisna cuntabairt ri tócbail a gotha don t-shacart icon edpairt, na 5338] nime do eroslucad, & classa aingel do thainiud ann-sin, & ind eclais 5339] nemdai & talmanda do oentaid & do accomul? Editor omits corresponding Latin passage Fégad *di*diu** co furechair 5340] cách he fén, narop slatracht na dánatus dó, dul i n-dail chuirp Crist 5341] & a fhola; amal fuaccras in t-apstal co h-acarb, in tan atbeir: Editor omits corresponding Latin passage ‘cipé --- p.190 5342] thóimles bairgin in choimded,’ar in t-apstal, & ‘ íbas a chailech co 5343] h-esindraic, is bidba chuirp & a fhola in choimded in fer-sin.’ Editor omits corresponding Latin passage Túired 5344] *di*diu** co dethidech in duine he fén ar tus, & bid ámlaid-sin [domela] 5345] bairgin in choimded & íbas a chailech; Editor omits corresponding Latin passage uair cipe thóimles & íbas 5346] co h-esindraicc, is dígail & is dammain dó fén tóimles & íbas ann-sin. 5347] Deithbir ón, uair ní geibend a míad fén do *churp* in chóimded .i. 5348] ní doilge leiss dul 'na dáil, andás i n-dáil cech bííd chena co coitchend. 5349] Editor omits corresponding Latin passage Uair manip ámlaid tiasum i n-dáil na h-édparta mori-se 5350] chuirp & fhola in choimded,— co n-uamun Dé, co cói ar cinad & ar 5351] targabál, co n-díute cride & menman, co nóime chuirp & cholla,— do-géna 5352] in édpart-sin combá bídba chuirp Crist & a fhola, & ro-n-bera 5353] co foréicnech co pianaib & todernaib suthaine iffirnd. Editor omits corresponding Latin passage Mad amlaid-seo 5354] imorro dechsam d'airitin chuirp Crist & a fhola .i. co n-iris & co 5355] n-gním forpthe, co n-deirc & trócaire {column 52b}ar bochtaib & aidilcnechaib in 5356] choimded, dogéna in edpairt-sin ar noemad & ar n-etarscarad o 5357] cech elniud chuirp & anma, i cein bemm i-fus isin bith frecnairc, 5358] & no-n-bera fa-deoid do aittreb na flatha nemda i frecnarcus Dé tria 5359] bith sír: i n-oentaid noem & nóem óg in domain, i n-oentaid apstal 5360] & descipul Ísu Crist, i n-oentaid deachta & doendachta meic Dé bíí, 5361] is oentu is uaisle andás cech oentaid, i n-oentaid na noem trinoiti 5362] uaisle oirmitnige, athar & meic & spiruta noim. 5363] Alme trócaire n-Dé uile-chumachtaig, co rísam uile in oentaid-sin, 5364] *cor airillem* , co ro-aittrebam, in secula seculorum, amen, amen. ### DE DIE PENTECOSTES. 5365] Editor omits corresponding Latin passage Occus o ra-forbaide laithe in Chencaigis, tarrasair na h-apstail 5366] uile immalle i n-oentégdais. Editor omits corresponding Latin passage Ocus in dara laa co h-opund tanic 5367] fogur do nim amal fogur gaithe móri, Editor omits corresponding Latin passage occus ro-lín in spirut noem in 5368] tegdais uli i ra-butar na apstail. Editor omits corresponding Latin passage Occus ro-artraigset doib tengtha 5369] fodlaide amal tenid, Editor omits corresponding Latin passage occus dessid in spirut noeb for cend cech oen 5370] duine fo-leith dona h-apstalu; Editor omits corresponding Latin passage occus ro-línta uli o rath in spiruta 5371] nóim, Editor omits corresponding Latin passage ocus na-labratis inda h-apstail a h-il-berlaib in domain, amal --- p.191 5372] dobered in spirut nóeb dóib eolas laburtha. Editor omits corresponding Latin passage Ro-batar imorro i 5373] n-Íerusalem ind inbuid-sin aittrebthaide Iúdaide, & fir chraibdecha, 5374] tancatar as cech ciniud fil fó nim. Editor omits corresponding Latin passage O ro-clos imorro in scel-sin fon 5375] cathraig .i. i n-Ierusalem, dochuaid slóg mor and: uair Editor omits corresponding Latin passage *nac*h* cluined* 5376] cách dib na h-apstail co labratis mirbuile meic Dé o m-berlaib-sium 5377] foden? Editor omits corresponding Latin passage *No-*h*ochtatís* imorro o menmain & no-ingantadís, co n-abrad 5378] cách dib di-araile:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ced on, nachdat Galile uli, ar eat, ind fhairend 5379] dogní in labrad-so? Editor omits corresponding Latin passage Occus cindus ro-chualumar-ni uathib-sium in 5380] berla in ro-genamar?’ Editor omits corresponding Latin passage Tarrasair i n-Ierusalem arin sollamain-sea 5381] fir in airthair .i. Parthi & Medi & Persa & lucht Mesapotamia; 5382] Editor omits corresponding Latin passage occus tarrustar and fir in tuaiscirt .i. lucht Capadoce & [aes] Ponte & 5383] popul na h-Assia bige; Editor omits corresponding Latin passage tarrustair and fir in deiscirt .i. Egeptacda & 5384] Affracda filet imon cathraig im Chirinen; Editor omits corresponding Latin passage & tarrustar and fir ind 5385] iarthair & ind fhunid .i. na h-Iúdaide batar i n-deoraidecht hi tírib 5386] Roman; Editor omits corresponding Latin passage tarrustar and *di*diu** na h-Iúdaide sainchan i n-Ierusalem im-a-cuairt; 5387] Editor omits corresponding Latin passage & tarrustar ann ina chendaige .i. lucht in chundartha asna 5388] h-indsib .i. a Créit, a Cicir, a Sicil, a Corsic; Editor omits corresponding Latin passage & tarrustar ann im 5389] chomathigid .i. popul na h-Arábi fri sruth n-Iordanen anair; Editor omits corresponding Latin passage & is ed 5390] atberdís na slóig-sin uli: ‘atchualumair-ne, or siat, adamra in 5391] choimded do labra dona h-apstalaib asar m-berlaib-ne.’ Editor omits corresponding Latin passage No-ingantaigidis 5392] imorro co mor, & is ed atbered cách díb ic imacallaim fri 5393] araile:Editor omits corresponding Latin passage ‘cia h-alt derb-airdhe seo etir?’ ar eat. Editor omits corresponding Latin passage Fairend aile 5394] imorro no-fháitbitis impu; & is ed atbertis, conid for mesca do nua 5395] fína ro-batar na h-apstail. 5396] Lucas {column 53a}suiscelaig fer na *leirais*néisen-si** , prim-dalta Póil apstail, liaig 5397] lan chomlan cuirp & anma cech oen duine iressaig isin eclais, is e ro-scríb 5398] in liachtain nóib-se, aisnedeas don mor mirbuil forcoemnacair 5399] arin sollamain-sea na Cengcagis .i. apstail & descipuil Ísu Crist do 5400] beith i tegdais foriatai, & in spirut noeb do thidecht forru i n-deilb 5401] thengad tenntige: & a linad ó rath in spiruta-sin, co ro-labairset a 5402] h-il-berlaib in domain, conid do chúimniugud na mór mirbuli-sin i 5403] nd-eclaisib na Cristaige co deriud in domain, scribais Lúcas in liachtain 5404] noib-sea, co n-apair sund:Editor omits corresponding Latin passage ‘Ocus o ro-forbaide laithe in 5405] Chencaigis, tarrustair na h-apstail uli i n-oen baile.’ 5406] Oentu & coibnius na liachtan-sa, is e leth is oentudach co dú i nd-erbairt 5407] Lúcas ria sund, ic aisneis do forcongru fororcongart Ísu fora 5408] apstalu i l-lóo na fresgabala, na digsitís nách leth o Ierusalem co --- p.192 5409] tísad rath in spiruta nóib forru isin Cengcaigis, co n-apair ica 5410] thaithmet-sin:Editor omits corresponding Latin passage Ro-athin Ísu dia apstalu, na digsitis o Ierusalem, 5411] acht co ra-ernaigtis ann co taidecht in spiruta noib forru, amal ro-tharrngir 5412] doib i l-lóo a *fh*resgabala dochum nime. Conid for 5413] slicht na m-briathar-si atbeir Lucás sund: ‘occus o ra-forbaide, etc.’ Editor omits corresponding Latin passage 5414] Ocus ó do-dechaid in Cengcaigis .i. o thanic in cóicatmad laa o 5415] dómnach na h-esergi; ar it cóic deich lathe airmither eter Cháisc 5416] esergi Crist & sollamain in Cengcaigis, i tanic in spirut nóeb forsna 5417] h-apstalu. Editor omits corresponding Latin passage Ba sollamain gresach la maccu Israel in sollamain-sea in 5418] Cengcaigis, ar na digsed i n-dermat leo tidnacul rechta do Móysi mac 5419] Amra i sleib Sina, is i cóicatmad laithe o chelebrad na Casc *tósige* 5420] in Rámessi .i. i tír Gessen i n-Egiptt. Editor omits corresponding Latin passage Is ann-sin toisech forfhuair 5421] in sollamain-sea in Cencaigis a h-airmitniugud ind nu-fhiadnaise, in 5422] tan tanic in spirut noeb forsna h-apstalaib isin cóicatmad loo iar n-es-ergi 5423] Crist, co labratis na apstail mirbuli meic Dé a berlaib examlaib 5424] in domain, iarna linad & iarna n-inordugud on spirut noeb. Editor omits corresponding Latin passage Is arin 5425] fháth-sin onoraigther in sollamain-sea ic lucht na nú-fhiadnaise. 5426] Editor omits corresponding Latin passage Is oentudach imorro o modaib immdaib in sollamain-sea na 5427] nú-fiadnaise ri sollamain [na] fetarlaicthi. Editor omits corresponding Latin passage Uair amal do-ratad recht 5428] tall ar thus *i* tenid, is amlaid-sin tanic indíu in spirut noeb 5429] forsna h-apstalu i n-deilb thengad tenntige; Editor omits corresponding Latin passage & amal isin uachtar 5430] slébi Sina tucad tall recht do maccu Israel, *sic* ro-foillsig 5431] in spirut noeb indíu a glanrúine dona h-apstalaib i nn-grianan 5432] ro-ard slebe Sióin .i. isin cendacul. Editor omits corresponding Latin passage I n-oen tegdais *di*diu** ro-batar na 5433] h-apstail uli Editor omits corresponding Latin passage .i. noco rabi nech dona h-apstalu na beth for-aird 5434] i l-loo taidechtai in spiruta noib forru isin Cengcigis, amal ro-boi 5435] Tomás inna n-ecmais i l-loo na h-esergi coimdetta isin Caisc. 5436] Editor omits corresponding Latin passage *I*m*malle* ro-batar inda h-apstail; {column 53b}Editor omits corresponding Latin passage imar bud ed atbered, oen indithim 5437] & oen dúthracht occu uli, & oen spirut & oen chomairle do denum 5438] toile Dé, iar frithbrud do thoil diabuil. Editor omits corresponding Latin passage I n-oen tegdais ro-batar 5439] na h-apstail .i. isin cendacuil nóib hi n-gnathaiged Petar & Eoin & na 5440] h-apstail ar-chena. Editor omits corresponding Latin passage Is he imorro lín ro-boi isin cendácuil in domnach 5441] na Cengcigis-*s*e, fiche ar cét, amal indisess Lucas suiscelach i 5442] n-Actaib Apstal. Editor omits corresponding Latin passage Ocus do-rala co h-opund fogar do nim .i. co luath 5443] tánic in fogur; Editor omits corresponding Latin passage ar noco techtand in spirut noeb dolma no doos ina 5444] *g*h*nimaib*, amal techtait na dáine. Editor omits corresponding Latin passage Do nim tánic in fogur; uair robo 5445] chubaid co tísad co fhogur do nemdaib in spirut noeb, tanic do fhorcetul --- p.193 5446] na n-apstal ima n-il-berlaib. Editor omits corresponding Latin passage Is aire atberar in spirut noeb do 5447] thabairt do nim, dia aithne dúin-ne co dardmís-ne grád do Dhia fil 5448] i n-nim. Editor omits corresponding Latin passage Hi talmain *di*diu** do-ratad, di*a* eráil co tardmís-ne don choimnesam 5449] attrebas in talmain *i*m*aille* frind. Editor omits corresponding Latin passage Amal fogur gáithe móre; 5450] Editor omits corresponding Latin passage uair i fégad & i con-diulg cech dána ro-thídnaicc Dia do sruthib fetarlaice, 5451] is dermáir & is diasnéte in tidnacul tuc indíu dona h-apstalu. 5452] Editor omits corresponding Latin passage Accus ro-lín in tégdais uli .i. in spirut nóeb ro-lín in cennacuil fén 5453] & na h-uile ro-batar ínnti in uair-sin; Editor omits corresponding Latin passage uair is saidbir in spirut nóeb 5454] do thídnocul cecha maithiusa dona h-ulib no-s-aitchend he co 5455] h-iressach. Editor omits corresponding Latin passage Ocus ro-artra*ig*setar [doib] tengtha fódlaide; Editor omits corresponding Latin passage indíu ro-follsiged 5456] dona h-apstalaib, ara n-umla & ara n-inísle, na berla ro-cúmscaigit 5457] o chéin icon tur tria díumus clainni Ádaim: ar tri fáthaib 5458] imorro ro-chumdaigsetar-sum in tor-sin; in cetna fáth, do erdarcugud 5459] a n-anma dara n-éssi; in fáth tanaise, comad árad fresgabala 5460] doib dochum nime; in tres fáth, comad anocul doib ar dilind dia 5461] tísad doridisi; ar ni ro-chreitset don derb-airde ro-chóraig Dia isna 5462] nellaib im nemthaidecht na dilend doridise .i. don stuaig nime. 5463] Editor omits corresponding Latin passage Amal tenid; Editor omits corresponding Latin passage cesnaigther cid armad hi tenid airithe sech cech n-dúil 5464] tísad in spirut noeb forsna h-apstalu. Is aire is a tenid ro-artraig 5465] in spirut noeb, ar díchorid-sum o cech cride, línas o rath & deolaidecht, 5466] tofliún & fuacht amirsi, & adannaid ann sánt & accobar na 5467] flatha nemdai. Editor omits corresponding Latin passage Cesnaigter beos cid armad i l-lóo tísad in spirut 5468] noeb forsna h-apstalu. Editor omits corresponding Latin passage Is he in fath, ar rob chubaid comad i sóillsi 5469] .i. i l-lóo no-thísad in spirut solusta forsna h-apstalaib solustaib. Editor omits corresponding Latin passage {column 54a} 5470] Acus is aire is tres uair in lai do-dechaid, ar is la tindscedul in tres 5471] rechta tanic. In cetna recht [.i. recht] i ra-butar uasal-athraig; 5472] in recht tánaise, recht litre i ra-batar fáithe; in tres recht, recht 5473] in ratha spirutalda in nu-fhiadnaise;— Editor omits corresponding Latin passage & *di*diu** fáth aile, ar is e in 5474] spirut noeb in tres persu na trinóti nóime. Editor omits corresponding Latin passage Ocus dessid in spirut 5475] noeb for cech oen duine fo-leith dona h-apstalaib; in ní atberut 5476] súnd .i. in spirut noeb do shuide, comartha sin a fortámlais & a chumachtan 5477] rigdai, & in chumsanta fil do-som isna nóemaib & isna 5478] fírenaib. Editor omits corresponding Latin passage Ocus ro-línait uli on spirut nóeb; Editor omits corresponding Latin passage is aire atberad na h-apstail 5479] comtar lána ón spirut noeb, dia fhis cona talla spirut aile 5480] accu, ar ni gabait etir na lestair lána a tórmach. Editor omits corresponding Latin passage Ocus ro-labairset 5481] inda h-apstail tria il-berlaib in domain; Editor omits corresponding Latin passage is e imorro lín na m-berla, 5482] a do ar sechtmogat. Editor omits corresponding Latin passage Conid aire-sin ro-thog ina muinterus da --- p.194 5483] dhescipul sechtmogat, co ra-chuibdiged airim na preceptore fri 5484] árim na m-berla. Editor omits corresponding Latin passage O díb modaib etargnaiter in rath-sa na n-il-berla 5485] tucad dona h-apstalaib: ar domuinet sochaide, na h-apstail conid 5486] as cech berla ro-labairset; fairend aile imorro, is ed atberut, conid 5487] on berla Ebraide namá ro-labairset, & conid air-side do-thaitne aeb 5488] a m-berla dílis do chach; aráide is ed is móo démnigit in aúgtair, conid 5489] as cech berla ro-labairset, Editor omits corresponding Latin passage amal dobered in spirut noeb doib 5490] eolas labartha; Editor omits corresponding Latin passage conid da fhorgell-sin atbert Pól apstal:Editor omits corresponding Latin passage ‘is e in 5491] spirut noeb-sin fhódlas a dhána dilsi do cach amal is áil dó & amal 5492] [conic] cach a n-airitin uad;’ Editor omits corresponding Latin passage & atbert in t-apstal a n-inud aile: 5493] Editor omits corresponding Latin passage ‘in spirut noeb,’ ar in t-apstal, tínaicid a rath in bale is áil dó, & 5494] in tan is áil leis, & don lucht dianad áil dó. 5495] Editor omits corresponding Latin passage Ro-batar imorro i n-Ierusalem an inbuid-sin aittrebthaide Iúdaide, 5496] & fir chraibdecha immdai Editor omits corresponding Latin passage .i. aittrebthaide gnáthacha na h-Íerusalem, 5497] & lucht tancatar a tirib ciana do ádrad in choimded indi. Editor omits corresponding Latin passage O gach 5498] ciniud fil fo nim .i. o gach ciniud i m-batar na h-Iúdaide; Editor omits corresponding Latin passage uair ó do-rónad 5499] ingréim na n-Iúdaide fó Antoich fo rig na n-Greic, ro-h-esraided 5500] na h-Iúdaide ar cech leth i tírib & i cendachaib cianaib in domain. 5501] Editor omits corresponding Latin passage Isna tírib-sin tictís fo thri cecha bliadna co tempul Dé do ádrad in 5502] choimded and, arna tri h-ard-shollamnaib-sea .i. ar Chaisc & ar Chengcaigis 5503] ocus ar shollamain na Tabernáculi. Editor omits corresponding Latin passage O ra-clos imorro in scel-sin 5504] fón cathraig, do-dechaid sluag mor and ind inbuid-sin, & 5505] ro-machtnaig o menmain in ní ro-chuala; Editor omits corresponding Latin passage mar bad ed atbered, ba 5506] h-ingnad ri lucht na n-il-berla, apstail in oen berla co labratis mirbuli 5507] meic Dé asa m-berlaib-sium fén triasin spirut noeb. Fairend {column 54b}aile 5508] imorro no-fháitbitis immpu, & iss ed atbertis, conid for mesca 5509] do nua fhina ro-batar na h-apstail. Editor omits corresponding Latin passage Cid do fhochuitbed atrubratar-som 5510] so, aráide is fír an ro-raidset; Editor omits corresponding Latin passage ar roptar lana na h-apstail o fhín 5511] in ratha spirutalda: Editor omits corresponding Latin passage uair is indíu do-rónad fín nua isna lestraib 5512] núib .i. indíu do-ratad forcetul soscela do phopul na nu-fhiadnaise 5513] la tittacht in spiruta nóib. Editor omits corresponding Latin passage Amal is onorach iarum & is airmitnech 5514] in t-shollamain-sea in spiruta nóib ic múinntir nime & talman, is 5515] amlaid-sin ro-fíugrad & ro-terchanad he o chéin a n-inadaib imdaib 5516] na scripturi noime. Ro-fíugrad cetus in tittacht-sa in spiruta nóib 5517] forsna h-apstalu isin tenid tanic do nim for édbartaib Ábeil 5518] fhíreoin, amal demniges Genis in rechta, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘tanic tene 5519] Dé do nim for édbartaib Ábéil, uair *ro thollnaigset* do Dia.’ Ro-fiugrad --- p.195 5520] *di*diu** isin tenid tanic tall forsin ruib, i fhiguir-sin in spiruta 5521] nóib do-dechaid forsna h-apstalu isin laithe-sea in Chengcaigis. 5522] Ro-fiugrad *di*diu** isin colomain tenntide tall, bui ic tabairt macc n-Israel 5523] asin dáire Egeptacda do ascnám tire tarngire, i fhiguir-sin 5524] in spiruta nóib ro-thóchuir in popul n-apstalacda a cúimge in 5525] ingrema Iúdaide i r-ra-batar, do fhorcetul chaich for cech leth; accus 5526] tocuires *di*diu** popul na nu-fhiadnaise a dorchaib chinad & targabal co 5527] sollsi sualach & cáin-gním. Ro-fiugrad *di*diu** in tittacht-sa in spiruta 5528] nóib isin chaindelbra shecht-delbach ro-s-insorchaig tabernacul 5529] Móysi, i fhigair-sin & i tóraind in spiruta secht-delbaig ro-inshorcaig 5530] ind eclais secht-gradaig isin t-*sh*ollamain t-shecht-mainech-sa 5531] in Chengcaigis;— amal ro-fíugrad *di*diu** tittacht in spiruta nóib a 5532] n-inadaib immdaib fón indus-sin. Ro-tarrngired o fháthib: ro-terchan 5533] ém Dauid mac Iesé, co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘failtnigid tiduabairt in 5534] t-shrotha cathraig n-Dé;’ im miad-sin in ratha spirutalda, i fhailtnigend 5535] ind eclais. Do-rairngert *di*diu** Iohél mac Salahel in fáith, co 5536] n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘doraga aimser, ar in coimdid, i todáileb-sa rath in 5537] spiruta nóib for cech n-oen duine n-iressach isind eclais.’ Do-rairngert 5538] aúgtar cecha fátsine & cecha fír fhessa .i. Ísu Crist 5539] fadessin iarna esérgi in tittacht-sa in spiruta nóib forsna h-apstalu, 5540] co n-epert friu:Editor omits corresponding Latin passage ‘doraga rath in spiruta nóib foraib.’— Is e-sin 5541] etargna fhollus na liachtan-sa. 5542] Editor omits corresponding Latin passage Techtaid *di*diu** in liachta-su etargna saingnusta, as imchubaid fri 5543] Crist & fri cech n-oen duine forbthe isind eclais. In árim ‘coecdach’ 5544] atberar sund, is ed doforne sin, cúmsanud suthain; uair is airim 5545] cúmsanta do-gres in árim coecdach, amal is follus sin a desmberecht 5546] iúbaile in coecat bliadna, i m-bíd cúmsanad do cach co sollonda 5547] ic aes rechta. Editor omits corresponding Latin passage Is aire imorro onoraigther in cóica laa, o Chaisc co 5548] Cengcaigis, i suba & i fhailte cen saethar áine no abstanaite, i fhiguir-sin 5549] & i tóraind in chumsanta bias dona fírenaib iar n-esergi; 5550] Editor omits corresponding Latin passage ar ni bia saethar no todernum tall dond eclais, acht cúmsanad 5551] & failte do-gres. Editor omits corresponding Latin passage Accus is aire-sin noco dentar isna lathib-sea 5552] sléchtana na cros-figell ic ernaigthe, & nocon fhorchoimetaither 5553] riagla {column 55a}na n-áinted n-gradach. Editor omits corresponding Latin passage Conid aire-sin is onoir domnaig 5554] dlegair da cech loo o Chaisc co Cengcaigis, ar ni dentar toin-side iar 5555] riagail na sruthi aine no sléchtana for oirmitin na h-esergi coimdeta. 5556] Acht cipe chena do manachaib no do clerchib craibdecha, diamba --- p.196 5557] hail áine do denum isna lathib-seo, noco tairmescthar immpu, 5558] iar n-desmberecht Póil & Antóin & na sruithi noem ar-chena, na 5559] tuaslaicitis *i n-*áine nach i l-loo aile acht *i n-*domnach namá. 5560] Editor omits corresponding Latin passage Da-ralatar inda h-apstail uile i n-oen tegdais .i. isind eclais 5561] nóib: is ed doforne sin iar sians, óentu na n-iresach indíu i 5562] tempul Dé, ic molad & ic adamrugud in choimded na n-dula and; 5563] Editor omits corresponding Latin passage uair cipe diamba háil corup lán on spirut nóeb, is ed is techta 5564] do, co ro-aithige co gresach tempul Dé, do molad & do etarguide in 5565] choimded and. Editor omits corresponding Latin passage Ocus ro-artraigset doib tengtha fodlaide: Editor omits corresponding Latin passage is ed 5566] doforne sin i l-leth fri rúin .i. ind eclais iarna lethnugud fó 5567] chethar aird in domain, do erdarcugud in choimded as cech berla. 5568] Editor omits corresponding Latin passage Ocus dessid for cech n-oen duine fó-leith dona h-apstalaib: Editor omits corresponding Latin passage is ed 5569] doforne sin, in cúmsanad bias dona nóemaib & dona fírenaib hi nim. 5570] Editor omits corresponding Latin passage Ocus no-labratís na h-apstail tria il-berlaib in domain; Editor omits corresponding Latin passage brechtrad 5571] na m-berla, is ed doforne sin, dana examla in spiruta nóib do thidnocul 5572] don eclais. Editor omits corresponding Latin passage Na buidne immda tarrustar i n-Ierusalem arin 5573] sollamain-sa: is ed dofornet sin iar sians, buidne immda na n-iresach 5574] i nd-eclais in nu-fhiadnaise. Editor omits corresponding Latin passage Na feranna examla sainchan i n-Ierusalem, 5575] asa tancatar na buidne-sin: is ed dofornet sin, na h-uli 5576] iresaig do thidecht as cech aird in domain indsin eclais, tria rath 5577] in spiruta nóib tanic indiu forsna h-apstalu. Editor omits corresponding Latin passage Is adamra co mor in 5578] t-ela-denmaid Hyphenation of the foregoing compound is rendered especially problematical by the fact that the first "d" could belong to the first or second element, or to both: the word appears to be a contraction, whether scribal or more fundamental, of "eladan-dénmaid" eolach-sa .i. in spirut nóeb! Editor omits corresponding Latin passage ar dogni in spirut nóeb 5579] cen fhuirech cech maith is ail do; Editor omits corresponding Latin passage fochetoir amal taidless in spirut 5580] nóeb i menmain in duine, no-s-forchanand im cech maith. Editor omits corresponding Latin passage Is lor 5581] d'fhorcetul in duine a thadall namá on spirut nóeb; Editor omits corresponding Latin passage uair fóchetoir 5582] amal shorchaides in spirut nóeb menmain in duine, no-s-cumscaig 5583] & no-s-atherraig asa ulc, Editor omits corresponding Latin passage & no-s-linand da cech maith iar n-dichor 5584] uad cech uilc. Editor omits corresponding Latin passage Ar ro-lín in spirut nóeb in gilla corba crutiri 5585] .i. Dauid mac Isé, & do-rigne corba salm-chetlaide togaide in 5586] choimded; Editor omits corresponding Latin passage ro-lín *di*diu** in gilla .i. Daniel fáith, & do-rigne de corba 5587] brethem cundail na senoire; Editor omits corresponding Latin passage ro-lín in iascaire n-anforcthe .i. Petur 5588] apstal, & do-rigne de corba preceptoir eolach in popuil Iúdaide; 5589] Editor omits corresponding Latin passage ro-lín ingreintig na n-eclas .i. Pól apstal, & do-rigne de corba 5590] forcetlaid ro-ecnaid na ngennte. Editor omits corresponding Latin passage {column 55b}Ro-lín *di*diu** in moer & fer tobaig na 5591] cis saegulla .i. Matha, & do-rigne corba hapstal & comba suiscelach 5592] in choimded. 5593] Editor omits corresponding Latin passage A brathri inmaine *di*diu** , or in t-ecnaid, fegaid lib conid mor --- p.197 5594] dliges a h-onoir in sollamain-sa in spiruta noib; Editor omits corresponding Latin passage ar isin sollamain-sa 5595] ro-fuasligthe na dóine, & da-ronait mec Dé díb tria thoga in 5596] spiruta nóib. Editor omits corresponding Latin passage Mad áil leind iarum, a braithre inmaine, na ro-fhedligemm 5597] i m-bas na pene suthaine arar collaidecht, caram in 5598] spirut noeb, triasa tidnaicther duinn in betha shuthain. Editor omits corresponding Latin passage Dichuirid 5599] *di*diu** cach uad elniuda a chinad & a thargabal, & fuired a chride corba 5600] hattreb chomadais don spirut nóeb; Editor omits corresponding Latin passage ar is mor in t-sollamain-sea 5601] dona cridib i n-aittreband in spirut nóeb. Tocuirem *di*diu** 5602] chucaind in spirut nóeb tria glaine cride & menman, amal erailes 5603] Ísu isin soscela, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘ma-genair dona glan-cridechib, ar 5604] bedit oc fegad in choimded tria bithu.’ Tocuirem *di*diu** in spirut 5605] nóeb tria umalóit & tria inísle, amal erailes Ísu oirnd a n-inud aile 5606] isin shoscela, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘cipe no-s-inislig i-fhus ar Dhia, 5607] uaisligfider thall o Dia.’ Tocuirem *di*diu** tria fulang phian & tréblaite 5608] i-fhus, ar tarngerid Ísu mor fhochraic do lucht na foiten, in tan 5609] atbeir:Editor omits corresponding Latin passage ‘ma-n-genar don foirind fhodmait treblaite & ingreim 5610] i-fus ar Dia, ar is erdhalta doib flaith nime.’ Tocuirem *di*diu** tria 5611] almsanaib & tria edpartaib, amal erailes Crist isin soscela, co 5612] n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘tabraid in almsain, a doine, & logfaither díb bar n-uile 5613] pectha & duailche.’ Tocuirem *di*diu** tria aine & tria abstanait; 5614] Editor omits corresponding Latin passage uair foillsigid in áine ruine & derrite na tódochaide, tocuirid na 5615] sualchi, dichurid na dualchi. Tócuirem *di*diu** tria ernaigthe, ar is 5616] mór moltar-side isin scriptúir, amal atbeir in t-ecnaid:Editor omits corresponding Latin passage ‘is ferr 5617] in ernaigthe oldat uli indmusa in domain.’ Tocuirem *di*diu** tria 5618] indarbud cecha dúalchi & tria airitin cecha sualchi: Editor omits corresponding Latin passage in t-í rop 5619] adaltrach, corub genmnaid; Editor omits corresponding Latin passage in t-í ropo caithmech, corop aintech; 5620] Editor omits corresponding Latin passage in t-í ropo fhercach, corop cendais; Editor omits corresponding Latin passage in t-í ropo gand, corop 5621] ernedach; Editor omits corresponding Latin passage in t-í ropo malartnach, corop mesarda; Editor omits corresponding Latin passage in t-í 5622] rop anbsaid, corop cobsaid; Editor omits corresponding Latin passage in t-í ropo diumsach, corop inisel. 5623] Editor omits corresponding Latin passage Cipe imorro ingaibes na h-uli ulcu-sa, & dodena na maithe ata 5624] frithraingecha dóib, scerthar triasin spirut nóeb o phéin na h-íttad, 5625] *on g*h*orta* shuthain, o chrith for détaib, o gloedaib aduathmair na 5626] n-démna, o gnúsib grannaib na riagaire, o brentaid dofhulachta na 5627] crumi, o thenid cen érdibad, & ó cech ulc nemacside ar-chena. 5628] Editor omits corresponding Latin passage Accus oentaigfiter triasin spirut nóeb i n-oentaid uasal-athrach 5629] & fháithe, i n-oentaid noem & noem og in domain, i n-oentaid 5630] deachta & doenachta meic Dé; isin oentaid is uaisle andas cech --- p.198 5631] oentaid, i n-oentaid na noem trinoti, athar & meic & spiruta nóib. 5632] Alme trocaire n-Dé, co r-issam uli in oentaid-sin; ro-s-alem, ro-s-attrebam, 5633] in secula seculorum, amen. {column 56a} ### IMDIBE CRIST, in dara baitsed, incipit. 5634] Postquam consummati sunt dies octa ut circumcideretur puer, uocatum 5635] est nomen eius Iesus, quod uocatum est ab angelo priusquam in utero 5636] conciperetur. Lucás suiscelach fer na ler-aisneisen-si, prim-dalta Póil 5637] apstail, liaig togaide cuirp & anma cech oen duine iressaig isin 5638] eclais, is e aisnedes in n-gnim n-adamraigthe forcoemnacair isin 5639] laithe-sea indíu .i. Ísu Crist mac Dé athar iar n-deacht & doendacht, 5640] mac *di*diu** sin .i. noem Muire oige *ingeni* iar n-doenacht & deacht, 5641] Dia & duine i n-oentaid en persainde, do dhul for recht n-imdibe 5642] amal fír dhuine, isin ochtmad lóo iarna ghenemain, do chomalliud 5643] rechta Móysi. Is e imorro leth is aentudach ind aisneisen-se fri 5644] Lucas, co dú i nd-edpart reme ina shoscela:factum est autem, 5645] dum ibi essent, impleti sunt dies purgationis eius ut pareret, et peperit 5646] filium suum primogenitum; conid for slicht na m-briathar-sin & na 5647] testeman-sin atbert in suiscelach:Et postquam consummati *p*os*t* 5648] dies octo *ut* *circumcidetur* puer. Cesnaigter sund, cid dia n-abair 5649] in suiscelach, conid iar n-ocht laib da-rónad in imdibe? uair 5650] isind ochtmad loo fén da-rónad ind imdibe. Mar bad ed atberad 5651] co follus:is iar forba secht laa & iar tíndscetul ind ochtmad lai 5652] tanic aimser ind imdibe. Dochóid Ísu and-sin fo recht n-imdibe, 5653] no is i forbu ind ochtmad lái da-rónad; is aisneis díles cen 5654] fhigurdacht iarma-sin fil and; no *do*no**no, i sinechdoig fil i comsuine 5655] sund .i. fuath laburtha sin is gnáth isin scriptúir .i. aisneis rainne 5656] for tóit, no aisneis toite for raind; & combad iarma-sin doneth 5657] Lucás suiscelach ind aisneis-se in tan atbert:Et postquam consummati 5658] sunt dies octo, *ut .c.c.*, & iar n-imdibe in meic iar forba ocht láa. 5659] Circumcissio de qua hic memoratur unum est de generibus babtismi Ueteris 5660] Instrumenti. Genera enim babtismatis sunt sex in Ueteri Testamento, 5661] quibus Noui baptisma figurabatur;— quorum primum genus est quando 5662] spiritus Domini super aquas ferebatur, et diuisit aquas ab aquis;— secundum 5663] genus ~~est~~ diluuium in tempore Noe, quod significat mortificationem --- p.199 5664] omnium peccatorum in diluuio baptismi;— tertium genus est aspersio sanguinis 5665] agni in Egipto, quo liberatus est populus Israeliticus de Egiptiaca 5666] seruitute, quod significat corpus et sanguinem Domini nostri .i. Christi, 5667] per quod spiritualis populus de tenebris peccatorum liberatur, unde ipse 5668] ait, qui manducat corpus meum et sanguinem meum bibit, ipse in me 5669] manet et ego in illo;— quartum genus est transitus rubri maris populo 5670] *liberate* et Faraone submerso, quod significat transitum uniuscuiusque 5671] (per bab)tismum, diabolo suggestionibus [.i. insidiis] suis dimerso;— 5672] quintum genus est sanguis uacce rufe trium annorum, quod significat 5673] sanguinea opera in trino homine mortificata;— sextum genus est ipsa 5674] circumcissio de qua nunc narratur. 5675] Ritus autem et religio circumcissionis, Deo patre iubente, a beato 5676] Abraham patriarcha (sumpsit) exordium; a quo etiam ut die circumcissionis 5677] nomen paruulis aptaretur exortum est, quia et ipse, cum a Deo circumcissionis 5678] testamentum acciperet, eadem die prorsus nominis augmentum 5679] promeruit. Uair cid Abraham fen in tan arroét demin forgell ind 5680] imdibe o Dia, *tu*c*ad* tuilled anma fair .i. Abraham. Uair tri 5681] h-anmunda ro-thecht fair, amal aisnedes Pilisio ic trachtad libair 5682] Ióib .i. Rám & Abram & Abraham; Ram a ainm ria tusmed chlainde 5683] do .i. ~~p*a*t*e*r~~ excelsus, —Abram imorro a ainm iar tusmed chlainni do .i. 5684] Pater eccelsus, — Abraham *di*diu** a ainm, in tan dochuaid fo recht 5685] n-imdibe, & ro-chreit do Día in ní is adamraigthe do-rarngered dó 5686] & dia shétig .i. mac do thusmed doib ina senntaid .i. in t-íí 5687] Ísac;— is inund ón & pater multarum .i. athair na cenel n-imda, ar 5688] immad-sin na cland & na cenel ro-geinsetar ó Ísac; & *di*diu** uair 5689] airmither-sum ar athair dona h-uile iressachaib no-s-inntámlaigend 5690] o iris forpthi. Queritur, quare Abraham primus circumcissus est? ideo 5691] scilicet quia promissum est ei de semine eius nasciturum esse saluatorem 5692] qui nos per baptismum ab omni peccato liberaret. Ideo autem Abraham 5693] circumcissus est ut, quia perfecte Deo in mente credidisset, in corpore 5694] signum circumcissionis acciperet, et indicium castigandi eos ab omni 5695] inquinamento carnis et spiritus, qui ad hoc semen et ad hanc fidem 5696] pertinerent. Nonaginta autem et nouem annorum erat Abraham quando 5697] carnem circumcidit *p*re*puíti* sui. Accus is aire dochuaid-sium fo 5698] recht n-imdibe isind oes-*s*in, uair is í-sin aimser in ro-aithin in 5699] coimdiu in timna-sin dó; conid desmberecht sin nach cóir 5700] fuirech na h-esnadud na timna n-diada cena comallad isind aimsir i --- p.200 5701] n-aithnigter o Dhia. Congruum erat, ut et eo die quo Deus contra naturam 5702] Isác nasciturum *promisit*, circumcissionem quod est signum fidei acciperet. 5703] Ismahel autem decimo tertio anno etattis suae circumcissus est, quod etiam 5704] Arabés qui ab eo instituti sunt custodi{column 56b}ebant. Multarum amplius gentium, 5705] et maxime que Iudee Palestineque confines sunt, usque hodie populi circumciduntur; 5706] et precipue Egiptíí Idumei Amoníte et Moabdite et omnis regio 5707] Sarracinorum que habitat in solitudine. Et in eadem die circumcissus 5708] est Abraham et Ismael *p*i*l*iu*s* eius et omnes uiri domus eius, tam uernaculi 5709] quam empticii, pariter circumcissi sunt. Isác autem primus octaua die 5710] circumcissus est: primus enim Abraham post circumcissionis imperium 5711] natus est; et nec immerito, quia non secundum naturam sed secundum mandatum 5712] Domini natus sit, preceptum circumcissionis primus impleuerat; 5713] ipsa autem circumcissio octaua die fierí precipitur, sic enim in lege 5714] scriptum est: infans octa dierum circumcidetur in uobis, masculus 5715] cuius preputii caro circumcissa non fuerit, delebitur anima illa de populo 5716] suo, quia *p*a*cl*u*m* meum irritum fecit. Cesnaigther, cid no-gebed greim 5717] n-imdibe tall dona mnaib? combad ind únascach órdai no-túidmenta 5718] do chluais na n-ingen iarna m-breith focétoir no-gabad gréim 5719] n-imdibe doib; no *da*no**, combad emeltus na fola místa & saethar in 5720] tusmiuda; no *da*no**, uair is e in duine cómlan in fer & in ben, & 5721] co n-gabad greim n-imdibe dib-línaib imdibe in fhir nammá. Tribus 5722] autem modis circumcissio agebatur:primo, ut agnosceretur populus Dei 5723] inter gentes; quando enim soli erant in herimo, circumcissi non erant;— 5724] secundo, ut corpora eorum agnoscerentur in bello;— tertio, propter gratiæ 5725] promissionem in qua erat per castitatem placandum. Uile autem membrum 5726] circumcidi precipitur;— primo, ut libidinis ardorem in ipso etiam 5727] coitu *te*m*p*er*ar*;— secundo, quia quod uelari debet circumcidendo corporis 5728] honestatem non subtrahit. Editor omits corresponding Latin passage 5729] Acht cesnaigter sund isin timna-sa na h-imdibe, cid fodera do 5730] Moyse, uair is e is mó ro-erdarcaig in timna-sin, & ro-scríb i l-lébraib 5731] in rechta fáthacda, ro-imdib fen, uair ni h-innister nech aile do 5732] imdibe occai acht oen mac dia maccaib namma, ro-imdib in 5733] máthair cu cloich n-géir, uair ro-t*ho*maith in t-aingel bás di, acht 5734] mina imdibed,— acht na h-uli ro-genitar isin dithrub ro-fhacaib dia 5735] n-imdibe ic Isu mac Nuin. Editor omits corresponding Latin passage Is demin conid ar-daig rúine ro-t-sechmaill 5736] Moysi fri re in cethrachat m-bliadan ro-búi isin dithrub 5737] in timna, ro-chomaill fri re se m-bliadan ar cethri cetaib remi-sin. --- p.201 5738] Editor omits corresponding Latin passage Uair cubaid sin fri erláthar & fri ruin na screptra .i. Moyse do 5739] erdarcugud na h-imdibe, Isu imorro dia comailliud; uair is foiscthe 5740] & is fiugra ro-batar isin recht, fírinde imorro & comailliud na 5741] fhiugar-sin isin t-shoscela, amal demniges Eóin sin, co n-apair: 5742] Editor omits corresponding Latin passage ‘tucad recht in fhorcetail diada tria Moyse mac Ambra, rath imorro 5743] & fírinde a chomaillte tria Ísu Crist mac Dé bíí;’ Editor omits corresponding Latin passage uair is bec condnanacair 5744] forcetul in rechta do noemad neich & dia fhorpthiugud, 5745] co tucad in spirut nóeb tria Ísu Crist, fri forcetul soiscela. Editor omits corresponding Latin passage Co 5746] scenaib & clochaib imorro do-rónad ind imdibe; & is cetfaid combad 5747] do charraic as ro-theprenset na srotha isin díthrub dognethe-side, 5748] & combad aire-sin atberad in t-apstal, ‘in carraic icca *t*h*cossce*m** 5749] cein ro-batar isin díthrub,’ no combad arna srothaib do-theprenset 5750] asin carraic do beith icca fhógnam fri re in cethrachat 5751] m-bliadan, adbertha in carraic dia tochoscem, no combad ar Christ 5752] ro-torned trethe do beth icca fortacht & do beth icca fhollamnas, 5753] atbertha in charrac icca tochoscem; uair is tria Crist a oenur ro-slanaigthea 5754] & slanaigter & slanaigfither inna h-uile iressaig. Iar n-dul 5755] don phopul dar sruth Iordanén, is and ro-n-imdib Ísu isin fherund 5756] dianad ainm Galgala .i. reuelatio .i. follus; uair ro-follsiged do-som 5757] ann-sin aingel Dé forsin gaisced ic diten & ic imdegail in phopuil 5758] ro-noemud ann triasind imdibe. Ideo autem Iesus circumcissus est,{column 57a} 5759] ne legem transgredi uideretur; unde ait: non ueni soluere legem *sed* 5760] adimplere. Redemptor ergo noster qui ut tolleret peccata mundi sine 5761] peccato uenit in mundum, sicut suo baptismate aquarum aquas subiuit 5762] lauacra consecrauit, ita etiam circumcissione quam suscepit non sua que 5763] nulla erant admissa purgauit, sed uetustatem nostre in se nature docuit 5764] innouandam. Cid *di*diu** ar nach sechend & ar nách inntshamlaigend 5765] ind eclais Crist ic timna na h-imdibe, amal seches isin bathis? Is 5766] he in fáth, uair d'*fh*oiscthib & do fhíugraib na fetarlaicthe thall 5767] in imdibe, & ro-erchransatar-side o thanic fírinde ina nú-fhiadnaise 5768] icca ra-batar tairchetul; do fhírinde imorro na nú-fhiadnaise icca 5769] ra-bus taircetul and in baithes; conid aire-sin fhédliges do-gres 5770] icond eclais. Editor omits corresponding Latin passage [lt ]3[gt ][For the remainder, which is almost entirely in Latin, see Appendix.] The only further Irish passage occurs at the very end of the homily in {column 59b}; the text in the transcript runs as follows: *Is a*n*d fógebth*ar* in onoir-si*n* .i. i*n* oentaid na noe*m* t*r*inóite uais*le* *air*mitn*ig*e uli-chum*acht*ach, ath*ar* 7 m*ei*c 7 spir*uta* n*oíb*. Al*me* t*r*o*caire* n-Dé u*ile*-cu*m**act*aig, co rísu*m* u*ili* i*n* t*-oentaid*-si*n*, rosairl*em*, rosaittrebam i*n* s*e*c*u*la s*e*c*u*lor*um*, am*en*.* --- p.202 #### XIV 5771] {column 66b}‘Omnia ergo quequnque uultis ut faciant uobis homines, ita et uos 5772] facite illis. Cech maith *di*diu** is ail lib *di*diu** do dénum duib o dóinib, 5773] comba hamlaid-sin dognéthi-si doib; Editor omits corresponding Latin passage uair is e-sin recht & 5774] faitsine.’ 5775] Tairmescthaid cecha sáibe, fuacarthaid & forcetlaid cecha fírinde, 5776] sithaigid Dé & dóine, Ísu Crist mac Dé bíí, slaníccid ind uli domain, 5777] is e ro-raid na briathra-sa do thinchosc a apstal & a descipul, & inna 5778] h-uli eclaisi, im chordus na dérci .i. co n-dernatís na dóine do maith 5779] & do déirc ria comnesom na h-ule no-accobratís doib fén, is dó~~ib~~-sin 5780] atbeir Isu ‘omnia, *Editor omits corresponding Latin passage*’ 5781] Matha imorro mac Alphi in shui forburach do Ébraidib, in 5782] cethramad fer ro-scríb & atcuaid in soscela comdetta, is e ro-scríb 5783] na briathra-sa i curp shoscela, co n-apair for slicht a maigistrech 5784] Ísu ‘omnia, *q*uae*c*umque* u*ultis**’ Coibnius imorro na cobige-sea, is e leth atóibe la 5785] Matha co dú i n-erbairt ria sund:Editor omits corresponding Latin passage ‘ma doberthi-si, ocus sib dóine, 5786] maith dabar clandaib, is móo co mór dobera in t-athair nemdai 5787] maith dia maccaib no-s-guidet;’ conid for slicht na m-briathar-sin 5788] do-rat Ísu in chomairle-seo, ‘omnia, *Editor omits corresponding Latin passage*’ Uair aithnid recht & 5789] fáitsine, grád do thabairt don chomnessom; Editor omits corresponding Latin passage uair is é cléthi & forair 5790] in fhorcetail diada in dearc; Editor omits corresponding Latin passage uair is i in dearc sualaig díles na 5791] Cristaide: Editor omits corresponding Latin passage uair na sualchi ar-chena, bit e ic deg-dóinib & ic droch-dóinib; 5792] Editor omits corresponding Latin passage ni thechtait imorro in dearc acht dég-dóine nammá; Editor omits corresponding Latin passage conid 5793] aire-sin atber Ísu:Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-fhindfat na h-ule dóine conid do mmo 5794] múintir-se dúib-se, dia cara cách uaib araile;’ Editor omits corresponding Latin passage & atbeir Ísu beus: 5795] Editor omits corresponding Latin passage ‘is hí mo chomarli dúib, co ro-chara [cách] uaib araile, mar ro-charus-*s*a 5796] sib-se.’ Editor omits corresponding Latin passage Indus imorro is cóir in grad do thabairt, faillsigid 5797] Ísu fén: Editor omits corresponding Latin passage is he erailes co menic isin scriptúir inna cardiu do charthain 5798] and, & inna naimtiu do charthain aire; Editor omits corresponding Latin passage uair is é techtus 5799] in deirc iar fhír in t-í charus in cara i n-Dia & in námait ar Dhia. 5800] Editor omits corresponding Latin passage Uair sochaide do dóinib carait a comnessu, & ní ar déirc, acht is ar 5801] cóibnes collaide; Editor omits corresponding Latin passage carait iarum in fairend-sin a comnessum, & ní ar 5802] déirc, & aráide ni-s-tá fochraicc aire-sin; Editor omits corresponding Latin passage uair ni co forpthi no-s-carait, 5803] acht is co collaide; Editor omits corresponding Latin passage conid aire-sin, in tan atbered in coimdiu, 5804] ‘is í mo chomairle dúib, co ro-chara cách uaib araile,’ & ro-thuill --- p.203 5805] fochétoir, Editor omits corresponding Latin passage ‘amal ro-charus-*s*a sib-se’; Editor omits corresponding Latin passage mar bud ed atberead co 5806] follus:Editor omits corresponding Latin passage ‘carad cách uaib araile, ar in fáith, uair ro-charus-*s*a sib-se.’ 5807] Editor omits corresponding Latin passage {column 67a} Ní ar nach fáth aile imorro ro-char Ísu a apstalu, acht ar 5808] chaen-*fh*uaraige & ar déircc; Editor omits corresponding Latin passage amal nách ar fáth aile *di*diu** ro-char Ísu 5809] a desciplu acht ar chaen-fuarraige & ar déircc, bad amlaid-sin carad 5810] cách úainn araile, & ni [43](javascript:footNote('G206000/note043.html')) for coibnius collaide nách ar shoccomul 5811] n-aimserdai, acht ar bóide & ar déircc; Editor omits corresponding Latin passage & inna h-uli is áil léind 5812] do denum dúin or cómnessmaib, bid ámlaid-sin dogném doib, 5813] Editor omits corresponding Latin passage conid aire-sin atbeir Ísu sund, omnia, *Editor omits corresponding Latin passage* Amal is áil léind *di*diu** ar 5814] fortacht ór comnesaim im cech ní recmait a less .i. dia m-bem 5815] i n-gorta co tardut biad dúin, dia m-bemm i n-ítaid co tardat dig 5816] dúin, dia m-bemm i r-riachtanus a less taige óiged, co tardat oigedecht 5817] dúin, & dia m-bemm i *noc*h*hta* co tardat étach dúin, dia m-bemm 5818] i n-galur co tísat diar torruma, dia m-bemm i cúibrech co tísat díar 5819] tuaslucad,— bad amlaid-sin doberum-*n*e co duthrachtach a fortacht 5820] diar comnesaim im cech ní recait a less. Editor omits corresponding Latin passage *Et* amal nách áil léind 5821] ar toccrád o neoch aile for doman, bad ámlaid-sin na toccráidem 5822] nech; Editor omits corresponding Latin passage & amal is áil leind dilgad dúin on fhoirind ro-thoccráidsem, 5823] bad ámlaid-[sin] doberam-ne dilgud don fhoirind ro-n-toccráid. Editor omits corresponding Latin passage Ocus 5824] tábrad cách úain fortacht di-araile, amal conic: Editor omits corresponding Latin passage in t-í *di*diu** is trén, 5825] nertad in fand; Editor omits corresponding Latin passage in t-í is laind & is escaid, gresed in lesc; Editor omits corresponding Latin passage in t-í is 5826] frithairech, dúsced in cotultach; Editor omits corresponding Latin passage in t-í is áintech, cairiged in craessach; 5827] Editor omits corresponding Latin passage in t-í is genmnaid, timairced in n-etradach; Editor omits corresponding Latin passage in t-í is éirnedach 5828] & is chondirclech, eráiled condercle for nech aile; Editor omits corresponding Latin passage in t-í is cendais & 5829] is rethinech, tócuired in fergach co mín & co cennais & co h-ailgen & co 5830] dércach; Editor omits corresponding Latin passage in t-í is láind & is failid don fháilte spirutalta, díchuired in 5831] torsi saegullai on chomnesam; Editor omits corresponding Latin passage in t-í is cunnail & is cobsaid, erailed 5832] cunnlacht for nech aile; Editor omits corresponding Latin passage in t-í traethus and fén dualaig inna maidmige, 5833] traethad máidmige neich aile; Editor omits corresponding Latin passage in t-í is umal & is inísel, tairbered 5834] in díumsach co h-inísle. 5835] Editor omits corresponding Latin passage In tan iarum dogenum inna h-uli-se o indfhethem craibdig 5836] dar comnesamaib, is ann-sin chomallmít timmna pritchaiter sund 5837] ‘omnia, *Editor omits corresponding Latin passage*’ Ocus is ann beos chomallmit in timna-sa .i. ‘car do 5838] chomnesam amal no-t-cara fén.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus cid uathad in timna-sa i 5839] fhoclaib, aráide is lethan {column 67b} hi ceill & i tinntúd & i n-etarchert; Editor omits corresponding Latin passage uair 5840] cia ret etir erailter isin recht diada nách comailter isin timna-sa --- p.204 5841] na dérce? amal démniges in t-apstal co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘is hí in dércc 5842] iar fhír comlánius in rechta diada;’ Editor omits corresponding Latin passage conid aire-sin fhomámmaigther 5843] i-fhus: ‘hec est enim lex et prophete,’ Editor omits corresponding Latin passage mar bud ed atbered, is í in 5844] dércc co fír-epertach cómlanius & forair in rechta diada & inna 5845] fáitsine. Editor omits corresponding Latin passage Uair aithnidir isind recht in timna-sa na déirce, in tan 5846] atberair:Editor omits corresponding Latin passage ‘dia fhaccara ech do charat inna laige fo eri, na h-erg 5847] secha, acht ro-tócaib immalle friss’; Editor omits corresponding Latin passage aithnider *di*diu** isind fháitsine 5848] in timna-sa na deirce in tan atberar:Editor omits corresponding Latin passage ‘roind & briss do bargin 5849] frisin accorach, & tabair fáilte & aigidecht don fhoirind recaitt a 5850] less’; Editor omits corresponding Latin passage ‘dia fhaccara nech cen etach imbe, tabair etach dó, & na 5851] deróilig & na dímicnid he, acht mar da cholaind fadén.’ Editor omits corresponding Latin passage In í *di*diu** 5852] aithinter thall hi timnaib na fetarlaicthe, iss ed a cetna erailes 5853] Ísu sund ind nú-fhiadnaise, co n-apair ‘omnia’, *Editor omits corresponding Latin passage* 5854] Is ic molad imorro na dérci atbeir Solum:Editor omits corresponding Latin passage ‘is calma & is 5855] sonairt in dearc amal bás’; Editor omits corresponding Latin passage uair amal etarscarus in bás in anmain 5856] on churp, is amlaid deliges in dearc in menmain foirbthe ona 5857] failtib talmandaib cosna failtib nemdaib. Editor omits corresponding Latin passage Ocus atbert Solam beos 5858] ic molad na derci:Editor omits corresponding Latin passage ‘locharn na derci, locharn tened & lassar.’ 5859] Editor omits corresponding Latin passage Is iat locharna atberair sund .i. ainimme na noem & na fhirén, 5860] lána eat do sheircc in choimded; Editor omits corresponding Latin passage carait imorro a comnesmu mar 5861] no-s-carait fén;— Editor omits corresponding Latin passage locharna sin tened & lassar: Editor omits corresponding Latin passage locharn tened cetus 5862] isin *déirc*, o m-bruthnaigit ar medon; Editor omits corresponding Latin passage locharn lassar imorro i 5863] n-gnimaib na fírinne, ó taitnet sechtair do chach; Editor omits corresponding Latin passage con*id* aire-sin 5864] atbeir Solam: ‘ni choemsat na h-usqi imdai co ro-airrdíbdat in 5865] déircc.’ Editor omits corresponding Latin passage Is iat usci & srotha atbeir Solam súnd .i. tidfhuabarta 5866] na n-ammus, o n-aimsigther na fíreoin co h-aicside no co nemaicside; 5867] Editor omits corresponding Latin passage uair aimsigther na fíreoin ona tri modaib-se .i. tria 5868] ingrintidib fállsaib, tria brathrib togoethachaib, tria intledaib 5869] inclethib in námut arsata .i. diabuil; Editor omits corresponding Latin passage aráide ni foruaisligter-som o 5870] nach mod díb-sin;— dethfir ón, uair isat lána do bóide & do throcaire, 5871] do sheircc & do uamun in choimded; Editor omits corresponding Latin passage conid aire-sin atberat-som 5872] co dána immalle frisind apstal:Editor omits corresponding Latin passage {column 68a} ‘cia rét, ar in t-apstal, no-n-scérad 5873] fri grád Crist? in ro-n-scérai tréblait no cumga no ingréim 5874] no gorta no tróge no nochta no guassacht no claidem’? Editor omits corresponding Latin passage ‘Cía 5875] dobera duine 'na déirc, ar Solam, a uili indmas do *bchtaib* in 5876] choimded, is nephní sin uli fia*d* Día ar mét a déirce.’ Editor omits corresponding Latin passage Uair ingnad --- p.205 5877] imdhai & ingnad mór in dearcc, a derbeoli fiadu fochétoir inna h-indmusa 5878] talmandai; Editor omits corresponding Latin passage uair dethbir dímicin dona h-indmassaib talmandaib 5879] arna h-indmusaib nemdaib. 5880] Editor omits corresponding Latin passage Is coir imorro conid sochaide i petarlaicc & i n-nu-fhiadnaise 5881] dia ro-gab gréim in dearcc do dénum; — Editor omits corresponding Latin passage is ara déirc 5882] & ara chendsa & ara edpartaib roba buidech Dia do Abél, 5883] mac Adaim; Editor omits corresponding Latin passage is ara déircc beos ro-saerad Noe ar thonnaib na 5884] dílend; Editor omits corresponding Latin passage is ara déircc *di*diu** & ara inísle forpthi ro-saerad Abraham 5885] dona gáibthib fuair in n-ailithriu; Editor omits corresponding Latin passage is ara déircc & ara chendsa 5886] ro-saerad Móysi mac Ambrai dona doccumlaib i r-raibe; Editor omits corresponding Latin passage is ara 5887] deircc & ar sonairte a hirse ro-saerad Dauid dona h-ingremaib 5888] fuair fora longais: Editor omits corresponding Latin passage is ara n-déircc ro-saerad na tri meic asin 5889] súrn tentide in ro-tochuired eat; Editor omits corresponding Latin passage is ara déircc ro-cometad 5890] óige Muire & ro-saerad ar choblige fherrdai; Editor omits corresponding Latin passage is ara déircc ro-chairig 5891] Pol apstal in n-í Petur apstal; Editor omits corresponding Latin passage is ar déircc *di*diu** ro-gab 5892] Petar uad-som a chairiugud; Editor omits corresponding Latin passage is ar déircc fhaismít na Cristaide a 5893] peccad don chomdid na n-dúla; is ar déircc *di*diu** logthar & díluigther 5894] doib-sium a pecthai ó Ísu Crist mac Dé bíí. Editor omits corresponding Latin passage Ni fagabar imorro in 5895] t-sualaig-sea na déircce o nach mod aile, acht do *thi*n*dnocul* in 5896] spiruta nóib, amal demniges in t-apstal co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-todáiled, 5897] ar in t-apstal, sercc Dé inar craidib, & is triasan spirut noeb 5898] do-ratad dúin in t-shualaig-sin.’ Editor omits corresponding Latin passage Is hí-seo in t-shúalaig triasa 5899] lógdar & triasa dílgaither a n-uile pecctha dona dáinib, amal atbert 5900] sin Isu fadéin de Maria Magdállai, ar mét a déirce; Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-dilgad 5901] & ro-logad,’ ol Ísu, ‘a pecctha immdai do Maire Magdallai, ar mét a 5902] trocaire & a déirce’; Editor omits corresponding Latin passage & atbert in t-apstal beos ic molad na dérce: 5903] ‘dichelid in dearc inna peccaid immdha.’ 5904] Editor omits corresponding Latin passage Is e-seo in sét rigdai triasa roichet na fíreoin in flaith nemdai, 5905] amal atbert in t-apstal:Editor omits corresponding Latin passage ‘faillsigimm dúib innossa in sét is uaisle 5906] and’ .i. sét na déirce. Editor omits corresponding Latin passage Caraid *di*diu** in coimdid in t-í charus in déirc; 5907] Editor omits corresponding Latin passage caraid in déirc in t-í charus in comnessom; Editor omits corresponding Latin passage in t-í imorro nach fil i 5908] n-déirc, ni fil-side i n-Dia, uair is ainmm do Dia dearc. Editor omits corresponding Latin passage Is ic molad na 5909] déirce atbert in t-apstal:Editor omits corresponding Latin passage ‘cia labrur-sa o bélraib dóine & o bélraib 5910] aingel, mine ra-b déirc accum, isam cosmail do uma fhógrach no 5911] do chlug bínd;’ Editor omits corresponding Latin passage {column 68b} nó cia beth fáitsine accum, no cia bo fhessarur-sa uile 5912] rúine & derrite na tódochaide, & cia beth do mét mo hirse *cor*um*-* 5913] cumscaigiur na slébti, mine raib beos dearcc accum, is bec a tharba --- p.206 5914] dam; Editor omits corresponding Latin passage & cia fhódlar m'uile indmusa do bochtaib in choimded, & cia 5915] doberur mo chorp i tenid dia loscad, mine raib dearc accum, is 5916] becc beos a tharba-sin dam. Editor omits corresponding Latin passage Is foitnech & is caen-*f*uairrech condirclech 5917] in dearc; Editor omits corresponding Latin passage ni formtig, ni gníand nách n-dímáin; Editor omits corresponding Latin passage ní díumsach, 5918] ní sanntach hí in dearc; Editor omits corresponding Latin passage ni chuindig nach seilb n-dílis di fodéin; Editor omits corresponding Latin passage ni 5919] fhergaig fri nech aile; ni gniand, ní immráidend nach n-olc for 5920] domun; Editor omits corresponding Latin passage toirsech hí don anfhírinde, láind imorro & subach forbaelid 5921] is e do fhírinne; Editor omits corresponding Latin passage fulngid inna h-uli ingremai, cretid inna h-uli 5922] thimnadai, sailid inna h-uile fhochraice. Editor omits corresponding Latin passage Maraid dogres in dearc; 5923] Editor omits corresponding Latin passage nemshnímach in dearc eter aithisib & immdergthaib & olcaib, caen-dénmach 5924] alaind suairc imorro eter miscenaib; Editor omits corresponding Latin passage cendais eter fhergaib, 5925] endac eter inntledaib; Editor omits corresponding Latin passage toirsig [& cnedaig & dobrónaig] don 5926] anfírinde do denam ina fiadnaise, subaig imorro don fhírinde. Editor omits corresponding Latin passage A 5927] bráithriu inmaine iarum, ar in t-ecnaid, santaigid in dearc do 5928] dénam! [*gap: extent: 5 lines*] 5929] In fhairend imorro nat carut i-fhus in t-sualaig-se na deirce, 5930] láifithir iar m-bás i fhúdomuin n-iffirn, dia pianad & dia n-dampnad 5931] tria bithu sír; Editor omits corresponding Latin passage is and-sin bess dígal cen trocaire don fhoirind ná 5932] dernsat trocaire; Editor omits corresponding Latin passage is and-sin daméntar inna h-uile ecraibdig o 5933] chrochdaib & o phianaib & o thodernaib diaisnetib; Editor omits corresponding Latin passage is and-sin nach 5934] bia dóib-sium nach cumsanud no nach cómdídnad, acht is pian 5935] t-shuthain bith-buan bias doib-sium. 5936] Qui autem hanc excelsam caritatis uirtutem secuti sunt, in celeste 5937] regnum, ubi indefectiua caritas permanet, uocabuntur; ubi nulla erit 5938] infirmitas, quia omnes in perpetua sanitate erunt; ubi nulla mors, quia 5939] omnes perhenni uita perfruentur; ubi nulla discordia, quia omnes in 5940] summa pace requiescent: ubi nulla *p*ames, quia omnes celesti pane 5941] saturabuntur; ubi consortium nouem graduum celestium non peccantium; 5942] ubi unitas diuinitatis Iesu Christi; ubi summa unitas sancte 5943] trinitatis Patris et Filii et Spiritus Sancti. 5944] Alme trocaire Dé uli-chumachtaig, co r-isam uli in oentaid-sin: 5945] *ros airll*em**, ro-s-aitrebam, in secula seculorum, amen. --- p.207 ### DON ALMSAIN incipit. 5946] Editor omits corresponding Latin passage ‘In tan *di*diu** dogéna almsain, *nacha-s-c*ommáid amal dogniat inna 5947] brécaire i n-dálaib & i nd-airechtaib do chuinchid a n-anoraigthe o 5948] dáinib; Editor omits corresponding Latin passage atberim co fír frib, or Ísu, fuarutar in fhairend-sin a 5949] fhochraicc; Editor omits corresponding Latin passage tu-ssa imorro, a duine fhíreóin, in tan dogéna almsain, 5950] na findad do lám chlíí {column 69a} an a n-dingne do lám deis; Editor omits corresponding Latin passage co raib th'almsu a 5951] n-infholach; Editor omits corresponding Latin passage & t'athair nemdai atchí cech n-derrit & cech n-infholuch 5952] dobera duit-siu lóg th'almsaine.’ 5953] Ísu Crist *mac* Dé bí, slaníccid ind uile domain, Dia & duine i 5954] n-oentaid oen persainne, is e ro-ráid na briathra-sa do thincosc a 5955] apstal & a descipul & cech fíreoin isind eclais, im chórdus tabartha 5956] almsaine .i. co na raib máidmige icca h-erfhuaccra, & conarup *ar* 5957] molad dóenna doberar in almsu, acht corop ar fhochraicc on athair 5958] nemdai atchí derrite & inchlethe in menman doenna, Editor omits corresponding Latin passage co n-abair sund 5959] Editor omits corresponding Latin passage ‘in tan *di*diu** dogéna almsain.’ 5960] Matha imorro mac Alphi, in súi airdircc forborach do Ebraib, is 5961] e ro-scríb na briathra-sa i curp shoscela, & ro-fhacaib i cúmni icon 5962] eclais. Oentu imorro & coibnius na h-aisneisen-sa, is e [leth] is aentudach 5963] fri h-Ísu co dú i n-ebairt:Editor omits corresponding Latin passage ‘a dóine, ar Ísu, tabraid dábar 5964] n-óid na dernaid bar fhírinde fia*d* dóinib do chuinchid bar moltai 5965] uaidib;’ conid for slicht na m-briathar-sin atbeir in slaníccid so, 5966] Editor omits corresponding Latin passage ‘in tan *di*diu** dogéna almsain.’ 5967] Editor omits corresponding Latin passage Uair is í in almsain in tres ernail na fírinde; Editor omits corresponding Latin passage uair is iat tri 5968] h-ernaile na fírinde .i. almsu, & áine & ernaigthe. Editor omits corresponding Latin passage Atat *di*diu** dí ernail 5969] for in almsain fadéin; Editor omits corresponding Latin passage is inund on & almsu do duine fodéin ~~&~~ almsu 5970] dia chomnessom; Editor omits corresponding Latin passage uair cipe dianid sháil do thabairt iar n-urd 5971] dligtech, is uad fén is cóir dó a tínnscetul; Editor omits corresponding Latin passage uair in t-í is olc & is 5972] dichondirclech dó fadéin, cia aile diambad maith no diambad 5973] chondirclech he? Atát Editor omits corresponding Latin passage *di*diu** dí ernail for almsain in duine fadéin .i. 5974] almsu dia anmmain & almsu dia churp. Editor omits corresponding Latin passage Almsu dia anmain cétus, 5975] is inund ón & na ro-dílsige nech a anmain do pecthaib & dúalchib, acht 5976] co ro-thimairge & co ro-thairbere don choimdid tria chomalliud a 5977] thimmna. Editor omits corresponding Latin passage Almsu *di*diu** dia churp, is inund ón & na ro-thraetha nech a --- p.208 5978] chorp andaas is uilliu téchta, amal demniges Pol apstal sin ina libur, 5979] co n-apair:—Editor omits corresponding Latin passage ‘is coir, ar in t-apstal, in corp do thairbirt & do thimorcuin, 5980] *&* aráide ní coir forran no forlond no forbrissiud d'imbirt fair, 5981] acht amal fholínfus, uair is lestar honorach don chomdid in corp i 5982] tarngairther in betha shuthain dona noemaib & dona fírenaib.’ 5983] Editor omits corresponding Latin passage Atat *di*diu** dí ernail forin almsain doberair don chomnessom .i. 5984] almsu dia anmmain & almsu dia chorp; Editor omits corresponding Latin passage amal forchanas nech he 5985] fén, forchanad a chómnessom, Editor omits corresponding Latin passage & amal certaiges *di*diu** nech he fén, 5986] corba h-ámlaid-sin certaiges a chomnessom; Editor omits corresponding Latin passage & amal chométus nech 5987] a noemdacht fén & a genus, cometad noemdacht & gen**m**mnaidecht & 5988] óige & genus a fhir chumtha & a chomnessaim; Editor omits corresponding Latin passage mad ántech *di*diu** 5989] nech fén, eráiled & faslaiged for a chomnessam curap áintech 5990] apstainech he. Editor omits corresponding Latin passage Ocus is ferr iar fhír in almsa-sin andaas in almsu don 5991] churp; Editor omits corresponding Latin passage {column 69b} uair is ferr co mor do almsain in animm da-rónad iar n-deilb 5992] & iar cosmailius Dé, do shásad o shástaib spirutaltaib in fhorcetail 5993] diadai, a thaithmech *di*diu** ó chúibrigib cinad & peccad & targabal, 5994] andáas in corp da-ronad do chriaid in talman d'fhortacht & do shaerad 5995] dona h-ecentadaib talmandaib i m-mbí; Editor omits corresponding Latin passage & is derrs*c*naigetu co mor 5996] do airliud ind ainimm do shaerad o chintaib & o phianaib & o thodernaib 5997] iffirnd, andaas in corp do shásad & do lessugud o aireraib na 5998] m-biad n-écsamail. Editor omits corresponding Latin passage Atat *di*diu** ernaile immda forin almsain doberar 5999] do chorp in chomnessaim. Editor omits corresponding Latin passage Uair atat sé h-ernaile forin almsain-sin; 6000] Editor omits corresponding Latin passage is inund ón &—biad do bocht, deog do ítadach, étach do nocht, 6001] cendsa & aigidecht don fhoirind ricfat a less, torruma aesa galair, 6002] umalóit & timthirecht don fhoirind beit hi carcair. Editor omits corresponding Latin passage Uair is díchondircli 6003] mor don brathair cen fortacht in brathar aile, uair is aen 6004] athair techtmait-ne uli ocaind .i. in t-athair nemdai; Editor omits corresponding Latin passage conid dia 6005] aithni-sin ro-sgrib Eoin in testemain-se, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘cipe,’ ar in 6006] t-apstal, ‘ica m-bia innmas in domain-si, dia nu-s-faccara *do*no** a 6007] brathair i m-bochta & i n-adilgnige, & mine derna airchissecht de, is 6008] follus nach techtann iar fhír grád Dé.’ Editor omits corresponding Latin passage Is don almsain-sin iar fhir 6009] dognither ar-daig chuirp in choimnesaim aithnes Íssa Crist sund, co 6010] n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘in tan *di*diu** dogéna almsain,’ is inund ón & in tan no-s-tídnaicfe; 6011] Editor omits corresponding Latin passage nochon apair Ísu, cia d'airithe dianad tabartha ind 6012] almsa, acht is do deochainib & do shacartaib dobertís dechmada ~~&~~ 6013] prímite ic aes rechta; dethfir sin, uair is iat no-bitís ic umaloit & ic 6014] timmthirecht isin tempul dar cend in popail. Editor omits corresponding Latin passage Mad iar forcetul --- p.209 6015] imorro inna nú-fhiadnaise, is dona bochtaib co demin is tabartha 6016] ind almsa; Editor omits corresponding Latin passage nárob athchomáiniugud saegulla *di*diu** dobera nech a 6017] almsain. Tabrad dia hóid in ní aithnius Ísu i n-inud aile isin 6018] t-soscela co follus co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘a duine, ar Ísu, in tan dogné cóibfhleid, 6019] na tócuir chucut do chairdiu ná do brathriu na do chomaichiu 6020] sáidbriu, na ro-tochuiret-side tu-su doridise, & narob hi-sin 6021] t'fhochraicc; Editor omits corresponding Latin passage acht in tan dogné cóibfhlid, tócuir chucut na bochta 6022] & na h-adelgnid & aes cecha treblaite & doccumlai, & fogebai a 6023] fhochraicc, uair ni thechtait-side ní asa tardat duit athcomainiugud 6024] th'almsaine,—doberthar imorro duit on choimdid na n-dúlai lóg 6025] th'almsaine i n-essérge na fhíren.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus is cen esnadud *di*diu** & cen 6026] *n*ách fuirech is taburtha ind almsu, amal demniges Solam sin co 6027] follus ina liubur co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘a duine, ar Solam, ni ro-erba don 6028] bocht, ‘eirg indnoisse & tair doridisse & dobér-sa iar sin m'almsain 6029] deit,’ {column 70a} acht tabair do focétoir, mad conice.’ Editor omits corresponding Latin passage Conid co laind *di*diu** & co 6030] h-éscaid as taburtha ind almsu; uair démnigid Iob fechtnach sin ina 6031] liubur co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘nocho ro-díultus, ar Iob, arna bochtaib in 6032] ní conatchitís form, nocho ro-fhuirgius *di*diu** iat hi ciana cen almsain 6033] do thabairt doib.’ Editor omits corresponding Latin passage Is coir *di*diu** almsu ara daen-chaire do 6034] thabairt, cid don phecthach dia m-be i m-bochta; Editor omits corresponding Latin passage uair cipe dobera 6035] almsain don phectach bocht, minab ara peccad dobera dó, acht 6036] ara doenacht, is demin is derb is airithe conach pectach shásus 6037] and-sin, acht is fíren; dethbir ón, uair nocon ar peccad no-s-carand, 6038] acht is ar in comaicned n-doenda ro-thecht; Editor omits corresponding Latin passage & céncob do 6039] bocht etir do-s-berai nech a almsain, aráide fogéba a fhochraicc, acht 6040] corub co cóen-duthrachtach do-s-bera do neoch ecin aile. Editor omits corresponding Latin passage Is coir 6041] *di*diu** almsu cid do námait, dia m-be i r-riachtain a lessa, amal aithnes 6042] Solam sin co n-apair co follus:Editor omits corresponding Latin passage ‘a duine, ar Solam, dia m-bé do 6043] náma hi n-gorta, tabair biad dó; no *di*diu**, dia m-bé a n-ittaid, tabair 6044] dig dó.’ Editor omits corresponding Latin passage Cubaid sin do thuicsin don t-shasad stairide .i. do 6045] shásad in bííd & in lendai, cubaid sin *di*diu** do thuicsin don shasad 6046] spirutalla in fhorcetail diada. 6047] Editor omits corresponding Latin passage In tan dogéna almsain, *náchas comáid*: Editor omits corresponding Latin passage is inund & nacha-t-geibed 6048] miad menman no díumas, cid i t'imradud don deig-gním 6049] dogéna; Editor omits corresponding Latin passage mar bad-he seo in ní atberad:Editor omits corresponding Latin passage ‘na déna comáidem na 6050] diumus aran deg-gním do-rónais.’ Amal dogniat na brecaire: Editor omits corresponding Latin passage is 6051] he in brécaire in t-í thadbanus sechtair do dóinib a beith maith, & --- p.210 6052] sé olc ar-medón; Editor omits corresponding Latin passage uair cibé dianid sháil delb do gabail de sech 6053] amal ata, is brécaire; Editor omits corresponding Latin passage uair triallaid-sium a beith maith, cenco fil 6054] amlaid iar fhír; uair is aire dogní a uile deg-gním,—ara molad o 6055] dóinib; Editor omits corresponding Latin passage is and dogniat a n-almsanai i n-dálaib & i nd-airechtaib do 6056] chuncid onóri o dóinib; Editor omits corresponding Latin passage is as-sin is follus conid brecaire iar fhír, 6057] cipé dogné nach n-deg-gním ara molad o dóinib. Nocon í 6058] *di*diu** in t-shualaig féin is molbthaige ic Dia, acht in indfhethium ara 6059] n-déntar. Editor omits corresponding Latin passage Is do thatháir in molta-sin shanntaigit na dóine, ro-scríb 6060] Iob noem in testemain-se ina libur, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘is cumair & is 6061] aimserdai molad na n-ecraibdech, fáilte *di*diu** inna m-brécaire tinaid & 6062] erchranaid fri prapud n-oen uaire; cia ro-sia *di*diu** díumus ind ecraibthig 6063] co neolu nime, trascerthar & malartfaither fa-deóid, amal 6064] salchar bís i fhél-tig.’ Editor omits corresponding Latin passage Atberim-se co fír frib, ar Ísu, fuarutar in 6065] fhairend-sin a fochraicc; Editor omits corresponding Latin passage is inund {column 70b} ón & a molad o dóinib, & is 6066] ar-dáig in molta-sin da-rónsat a n-deg-gníma; Editor omits corresponding Latin passage is inund ón & a 6067] molad fén fuarutar & ní molad Dé, uair is molad Dé ropud chóir 6068] doib do chuinchid, & ní a molad fén ara n-deg-gním dogéndais; 6069] Editor omits corresponding Latin passage uair in slaníccid Ísu, ní a molad fén ro-chuindig, acht is molad 6070] Dé, co n-apair: Editor omits corresponding Latin passage ‘uair ní molud fén, ar Ísu, condaigimm, acht is 6071] molad in athar nemda ro-m-fóid.’ Editor omits corresponding Latin passage Fuarutar ind fairend-sin a 6072] fhochraicc, is inund ón & *ni dernsat* in fairend a n-deg-gním ar ní 6073] aile acht ara molad o dóinib. Editor omits corresponding Latin passage Uair nocon ed is olcc and, nech 6074] do molad o dóinib ara deg-gním, acht is ed is olc and cetús, mad 6075] aire dogné nech a de*g*-gním, ara molad o dóinib, & narop ar 6076] fhochraicc on athair némda; Editor omits corresponding Latin passage uair nocon é a molud fén is coir do 6077] neoch do chuinchid, acht is molad Dé arin deg-gním dogéna; 6078] aráide ni fhil pudar and, cia moltar-som o dóinib ara deg-gním, 6079] uair gebdait desmberecht de inna deg-gním ind fairend atchíset na 6080] súalchi dogéna. Editor omits corresponding Latin passage Tu-ssu imorro, a duine fhíreoin, *in tan* dogné 6081] almsain, na findad do chlé a n-a díngne do deis; Editor omits corresponding Latin passage is inund ón & na 6082] cumaiscther occut hi coccubus do menman & do dligid santugud 6083] in molta doennai as rúin asin clíí, do indithim in gníma dírig as 6084] rúin assin deis; uair iss ed triallai comalliud in fhorcetail diada 6085] tria thabartus almsaine. Editor omits corresponding Latin passage Co raib th'almsa ind infholach: Editor omits corresponding Latin passage cia ret 6086] imorro ind almsu do beith ind infholach, acht a beith i coccubus 6087] derrit in menman nachu-s-faillsig sechtair do dóinib o briathraib no 6088] o nach comarthaib ailib? --- p.211 6089] Editor omits corresponding Latin passage Atat *di*diu** tri h-ernaile forsind almsain .i. almsu doberair sechtair 6090] nammá, amal ata almsu na m-brécaire; almsu aile *di*diu** ár-medón 6091] nammá, amal ata almsu na m-bocht; in tres almsu .i. ind almsu 6092] doberar ar-medon & sechtair, amal almsu na fhírén; & is í-sin almsu 6093] aithnes Ísu sund co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘co raib th'almsu ind infholuch; Editor omits corresponding Latin passage & 6094] t'athair atchí cech n-infholuch & cech n-derrit, dobera lóg th'almsaine 6095] duit;’ Editor omits corresponding Latin passage is inunn ón & dobera duit in flaith nemda iar fui*g*h**ell brátha. 6096] Is cóir *di*diu** a fhis conid sochaide i petarlaic & i n-nú-fhiadnaise 6097] ro-tholtnaigset don chomdid tria almsanaib & tria edpartaib: Editor omits corresponding Latin passage Abél 6098] cétus, in cet fhírén & in cet martír, is ara almsanaib & ara edpartaib 6099] ro-tholtnaig-sium do Dia & don chomdid na n-dúla, amal démniges 6100] [sin] Moysi mac Ambrai meic Cách meic Leuí meic Mechóir, i nn-Genis 6101] ind rechtai co follus, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘is ara almsanaib & ara 6102] edpartaib meniccib robo buidech Dia do Ábél mac Adaim’;—Editor omits corresponding Latin passage Iob 6103] fechtnach *di*diu**, is triana almsanaib {column 71a} & triana édpartaib immdaib 6104] meniccib ro-tholtnaig do Dia, amal atbeir fén sin ina libur, co 6105] n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘ond uair robam nóide, ar Iob, bam trócar & bam 6106] cendais fri bochtaib & fri h-aidilgnechaib in choimded; dogniind 6107] *di*diu** a n-dethite & airchisecht dib, mar no-béind athair doib, & no-betis-seom 6108] mec dam-sa’;—Editor omits corresponding Latin passage Cornil *di*diu** centúir, is ara almsanaib & ara 6109] edpartaib meniccib ro-airiltnig rath in Spiruta nóib do thaidecht 6110] fair, cid riasíu no-baistide etir;—Editor omits corresponding Latin passage Pol apstal *di*diu**, tuc almsana & 6111] édparta leis a tír na Grece co h-Ierusalem, conid aire-sin ro-s-fodail 6112] do bochtaib & do aidilgnechaib in choimded. Editor omits corresponding Latin passage Is follus *di*diu** conid 6113] sochaide i fetarlaicc & i n-nu-fhiadnaise, dia ro-gaib gréim almsu do 6114] thabairt. Editor omits corresponding Latin passage Cipe imorro duine nach denand desheirc & trocaire 6115] i-fhus arna bochtaib & ar aidilgnechaib in choimded ar-chena, 6116] fuilngebaid piana & todernama tall, amal demniges Iacob apstal sin, 6117] co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘biaid, ar Iacob apstal, dígal ce*n* nach trócar thall 6118] don fairind na denat cendsa no airchisecht i-fhus arna bochtaib.’ 6119] Editor omits corresponding Latin passage Uair na h-indmasa [doberam-ne] do bochtaib in choimded, ni h-uain 6120] fogabum iat, acht on choimdid na n-dula do-ratait dúin diar 6121] fhulang & diar lessugud fodéin eter chorp & anmain; & *di*diu**, do 6122] shásad bocht & aidilgnech & n-doine tróg díb. Editor omits corresponding Latin passage Iss ed *di*diu** is cóir 6123] dúin na ra-gbam accaind ar dhíles na h-indmusa do-ratait dúin uile 6124] co coitchend. Editor omits corresponding Latin passage Is dímáin tóimnit a m-beith endga ind fairend gabait 6125] occu ar diles na h-indmusa do-ratad doib-sium o Dia dia fhógnum féin --- p.212 6126] & do fhógnum chaich uile ar-chena co coitchend; Editor omits corresponding Latin passage uair in tan nach 6127] tídnaicet in fhairend-sin a n-indmassa fodéin dona bochtaib, is and-sin 6128] no-s-marbat; Editor omits corresponding Latin passage & is é lín *na* m-bocht marbait in fhairend-sin cech lái, 6129] in lín do bochtaib conicfatís do shassad & do lessugud do indmusaib 6130] na m-bocht fodéin; Editor omits corresponding Latin passage uair in tan tídnaicmit almsana & édparta do bochtaib 6131] & do aidilgnechaib in choimded, ni leind fén na h-indmassa 6132] doberam dóib, acht a n-indmassa dilse fadeissin. Editor omits corresponding Latin passage Conad aire-sin 6133] is do índmusaib dílsib in duine fadéin is tabartha ind almsu; uair 6134] démnigid Solam mac Dauida sin, ina liubur co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘is 6135] do indmassaib dílsib in duine fodéin, ar Solam, is cóir ind almsu 6136] do thabairt.’ Editor omits corresponding Latin passage Ind fairend imorro dogniat cennsa & trocaire i-fhus 6137] arna bochtaib, tabrat dia n-aire aithescc ailgen in t-slanicceda 6138] doib i nd-inud aile isin t-soscela, co n-apair:—Editor omits corresponding Latin passage ‘mad-génar,’ ar Ísu, 6139] don fhairind dogniat i-fhus desheirc & trocaire arna bochtaib, uair 6140] fogébat dearc & trocaire & airchissecht on choimdid na n-dúla i 6141] fuigiull brátha. Editor omits corresponding Latin passage Uair cipe duine na techtand in desheirc, ni 6142] thechtand nách sualaig; intí imorro techtas in desheirc, techtaid 6143] inna h-uli maithiusa [ocus inna h-uli shuailche] & deg-gníma. {column 71b} Na 6144] gebed imorro nech aicce combad do doberad almsain [.i.] don 6145] bocht a tibred laim; Editor omits corresponding Latin passage uair cid he in bocht condig ind almsain, 6146] aráide is e in coimdid no-s-eraimend; Editor omits corresponding Latin passage ‘a duine *di*diu**, don bocht 6147] doberi th'almsain, acht is e in coimdid [no-s-airimend uait, & is e] 6148] dobera a h-athcomainiugud duit.’ Editor omits corresponding Latin passage Uair ucht in boicht indiu, is e 6149] sin in t-arg i taiscither seoit & indmassa in choimded thall; Editor omits corresponding Latin passage conid 6150] dia foillsiugud-sin ro-scrib Solum in testemain-se ina libur, co 6151] n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘don choimdid, ar Solam, do-s-beir a almsain in t-í 6152] do-s-beir don bocht, & is é dobera a l-log dó.’ Editor omits corresponding Latin passage In fairend *di*diu** 6153] na tabrat almsana & edparta do bochtaib & do aidilgnechaib in 6154] choimded i-fus, tabrat dia n-óid adchossán aigthide accarb in 6155] t-slanícceda Ísu dóib i fhuigiull brátha, co n-epera friu:Editor omits corresponding Latin passage ‘uair 6156] ro-badus-sa i n-gorta & ni thardsabair biad dam; ro-badus i r-riachtain 6157] a lessa taige oiged, & ni thardsabair etir aigidecht dam; 6158] ro-badus beos i n-nochta & i tacha n-etaig, & ni thardsubair etach 6159] no tiugnach écin dam ummumm; ro-badus *di*diu** a n-inlobru & i 6160] n-galur, & ni thancubar dom fhiss no dom chumsanud no dom 6161] etarfuarad; ro-badus *di*diu** i carcair, & ni thancabair etir dom thorruma 6162] and no dom thaimniuch ass;’ & iss ed-seo atbera fríu, icca --- p.213 6163] n-dlomad & icca n-díulta uad:Editor omits corresponding Latin passage ‘scúchaid uaim, a mallachtnachu, 6164] isin tenid suthain ro-fúired do diabul cona droch-muintir & dia 6165] doescur-shluag;’ Editor omits corresponding Latin passage bale i m-bia doib-sium cói & crith for détaib & 6166] tólegad for roscaib; Editor omits corresponding Latin passage bale i m-bia dóib-sium comlanius cecha h-uilc & 6167] esbuid cecha maithiusa; Editor omits corresponding Latin passage bale i cúinnebar bás ona h-ecraibdechu & 6168] ni faigebar. Editor omits corresponding Latin passage Is ed atbera in coimdiu fria noemu & fria fhírenu, 6169] ica tócuired chuige fodéin dochum na flatha nemda: ‘toet, a 6170] bennachtnachu, & taisselbaid flaith m'athar ro-fuiread dúib o thús 6171] domain.’ Editor omits corresponding Latin passage Betit *di*diu** in fairend-sin .i. lucht na derci & na trocaire 6172] i n-oentaid uas[al]-athrach & fatha; Editor omits corresponding Latin passage i n-oentaid óg & noem óg & 6173] ailithrech & aithrigech & noem mairtirech in mor-choimded moir 6174] na n-dula; Editor omits corresponding Latin passage i n-oentaid apstal & descipul Ísu Crist meic Dé bíí; Editor omits corresponding Latin passage i 6175] n-oentaid na h-eclaisi cechtardai .i. nemdai & talmanda; Editor omits corresponding Latin passage i n-oentaid 6176] nói n-grad nime na tairmdechatar; Editor omits corresponding Latin passage i n-oentaid diadachta & doenachta 6177] meic Dé, isin oentaid is uaisli andaas cech n-oentaid .i. i 6178] n-oentaid na noem trinoite uaisle airmitnige uli-chumachtaige, 6179] athar & meic & spiruta noim. 6180] Almit trocaire De uli-chumachtaig, cu r-issam uli in oentaid-sin, 6181] cu r-*airll*, cu r-aittrebam, in secula seculorum, amen. #### XVI 6182] {column 72a} ‘Milia *milium*m** ministrabant ei et decies milies et centena milia 6183] astabant ei, míle do mílib aingel oc timtirecht don choimdid, ocus 6184] do-tharistis na míle deichde ocus na míle cetacha do-gres ina 6185] fhiadnaise.’ 6186] In spirut nóeb, in spirut is uaisli andas cech spirut, in tres persu 6187] na deachtu uaisli, is *c*h**omshuthain & is comfholbthaide frisin athair & 6188] frisin mac, is e ro-foillsig na ruine-si do Daniél faith; Editor omits corresponding Latin passage is don faith 6189] dia ro-fhás briathar ann-sin atbert in coimdid in n-aithesc-sa: 6190] Editor omits corresponding Latin passage ‘a Danieoil, a fhir in chain-duthrachta, tabair det óid na glanruine 6191] fallsigfet-sa duit.’ Editor omits corresponding Latin passage Cubaid **immorro** fer in chain-duthrachta do 6192] rada fri Daniél, ara mét ro-shanntaig co fhessad ruine & derrite 6193] De tria traethad & tria timorcuin a chuirp i n-aine & i n-abstanait. --- p.214 6194] Oen *di*diu** dona runib derritib ro-tadbanta do Daniel o Dia an ni pritchaiter 6195] sunn, Editor omits corresponding Latin passage ‘mile do milib oc timthirech*t* do Dia.’ 6196] Comuaimm & coibnes na h-ais*ne*sen-sa is e leth atóibe la Daniel 6197] ‘co dú i nd-ebert remi ina liubur:Editor omits corresponding Latin passage ‘tarfa~~[s]~~a dam,’ or Daniel, 6198] rig-shuide immda do chorugud im fhiadnaise, ocus dessid senoir 6199] uasal ann fora rig-shuide; Editor omits corresponding Latin passage a étach taitnemach amal snechta; Editor omits corresponding Latin passage folt 6200] a chind amal olaind n-gil; Editor omits corresponding Latin passage a rig-shuidi lassar tened, roith a charpait 6201] *di*diu** for lassad; Editor omits corresponding Latin passage no-rethed sruth tenntide ro-dian ina fhiadnaise.’ 6202] Conid for slicht na m-briathar-sin atfet Daniel fáith in aithiusc-sa, 6203] co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘da-thimthiritis don rig uasal,’ or Daniel, ‘il-mile 6204] aingel ic follamnacht a dula.’ Editor omits corresponding Latin passage Do-thairistis *di*diu** na mile deichdo 6205] & na mile cetacha do-gres ina fhiadnaise; is iat-so *di*diu** na mili 6206] & [is iat]-so na (cu)inia dia ro-chan in faith, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘is 6207] immda & is diairmite,’ or in faith, ‘immat in t-sloig aingelacda 6208] fháiltniges do-gres imon coimdiud;’ oc aisnes in iumaid-sin 6209] [scribais] Daniel in cobigi nóib-sea, co n-apair, Editor omits corresponding Latin passage ‘na-thimtiritis don 6210] rig uasal, *or Daniel ilmili do ai*n*gl*ib* f*r*i follamn*acht* a dulai*’ Nocon aire cumad chinntech airium muntire nime 6211] ro-chind-sium in uimir-sin, acht uair na coemnacair in erlabra doenna 6212] iumad bud lia do aisnes oldas in lín-sin; uair atfet Grigoir noem, fer 6213] in raith diada, ic trachtad na h-indsci-sea in fatha, conid cinntech 6214] fia*d* Dia airem in t-sloig aingelacda & conid nemchintech fia*d* 6215] doinib; conid do-sin atbeir Grigoir iarum:supernorum ciuium 6216] numerus *infinitus* et finitus exprimitur, ut qui *est* numerabilis Deo esse 6217] **con*id iat nob*is** innumerabilis demonstretur, ‘is cinntech & is ecinntech 6218] *[44](javascript:footNote('G206000/note044.html'))* muntire nime .i. is cinntech i leth fri Dia *fri Dia*, & ecinntech i leth 6219] fria dainib.’ Editor omits corresponding Latin passage Atbeir *di*diu** in Grigoir cetna, conid lia co *mor* in 6220] forend do ainglib dogniat timthirecht & umaloit do Dia (oldas) in 6221] lucht tairisit i frecnarcus gnusi Dé. Ar it e da n-ord filet for 6222] ainglib, stantes et ministrantes .i. forend bis ina tost do-gres, & 6223] forend bit ic umaloit do Dia; ar is iat stantes ann (in lucht) tairisit 6224] fiad gnuis Dé inna noibe & ina fírinne budein (cen iml)uad itir, 6225] acht a n-indfhethium do-gres isin comdid, amal for-t-gella in scriptuir 6226] noem, co n-apair Editor omits corresponding Latin passage *am*al* ata isi*n* sc*r*iptuir* ‘conid he in coimdid nop ail don fhoirind-sin 6227] do shir-décsain.’ Ministrantes imorro, inda aingil tecait do 6228] thimthirecht iter Dia & doinib; in d(ala t)an is do nertad na noeb 6229] & na fhiren tecait, in tan aile ([45](javascript:footNote('G206000/note045.html'))) do thabairt digla forsna 6230] rigu & forsna tuathaib & fors*na* cathrachaib bite co cloine ina --- p.215 6231] pecthaib exsaml**aib**; tan aile *di*diu** is do tecait na h-aingil,—do denam 6232] fherta & mirbuili {column 72b} isna noemu & isna fírenu. 6233] Atat *di*diu** noi n-uird & noi n-graid for anglib nime, amal dorime 6234] in scriptúir: saraphin em is e in cetna grad .i. ardentes, diolesedaig, 6235] iars-in-ní diolsigit o sheirc *[*nó* a]*in choimded tria bithu i frecnarcus 6236] Dé cen tairmesc;—hiruphin *di*diu** in grad tanaise, dianad 6237] tinntúd anma multitudo scientie .i. immad fessa & ecna; ar it e ata 6238] mou atoibet do thopur ecna na deachta;—troni *di*diu** in tres grad, 6239] sedes a n-ainm .i. sosta & ríg-shuide in rig iat; ar is dib beres in 6240] coimdid a briathra fíriana for cech n-oen duine isin t-*sh*aegul;— 6241] dominationes *di*diu** in cethramad grad .i. follamnachta & tigernasa 6242] fri smacht for dóinib, & uair tigernaigit & follamnaigit dona cóic 6243] gradaib na decdamar;—principatus *di*diu** in cóiced grad .i. airichasa 6244] fri h-athi na n-gním, & ar it e ata uasal airchindech inna spirut 6245] n-uasal suidigther fri comus na timthirecht n-diada do a fómamaigthib;— 6246] potestates *di*diu**, cumachtu, iss ed a sessed n-grad fri follamnacht 6247] na n-doine; is e in grad-sin timairges ergala & fochaide & tédmunda 6248] na spirut n-angid .i. na n-démna, cona comarlecet doib frithorcuin 6249] do dóinib, na feochracht friu amal dúthracait;—uirtutes *di*diu**, nerta, a 6250] sechtmad grad; it e-sin na spiruta tresi n-iumfhoilngither firta & 6251] adamraigthe isna noemu & isna firenu;—archangeli, is e in t-ochtmad 6252] grad, dianid etarcert summi nuntii .i. techtaire forórdai, ar 6253] it é indisit na mor adamra & na tásca airegdai dona dóinib;—angeli 6254] in nomad grad .i. aisnetig, iars-in-ní aisnedit toil Dé, & cach caingen 6255] choir do shíl Ádaim iar forcongra in choimded. 6256] Editor omits corresponding Latin passage Ní aidilgnigend *di*diu** in comthinol uasal-sin muntire nime o 6257] anmannaib dílsib, uair cid na h-anmand o n-ainmnigther linde na 6258] h-aingil, is ona timthirechtaib frisa fhaiditer dochum na n-doine 6259] fuaratar na h-anmanna-sin sicut est Gabrihel .i. ‘fortitudo Dei,’ amal 6260] ata Gabriel, conid inund & ‘sonairti Dé,’ uair ba nert mor & ba 6261] brig don domun in ní do-rarngert .i. compert Crist & a gein;— 6262] *Raphiel* *di*diu**, dianad etarcert anma ‘medicina Dei’ .i. leges Dé: is 6263] e do-luid cu Toba fo-bíth na fortacht & na h-ícce do-rat do rosc 6264] Tóba;—Michael *di*diu**, asa lith & asa foraithmet atfiadar in eclais 6265] Dé isin laithe-sin indiu, ‘qui sicut Deus’ interpretatur, as inann ón 6266] & ‘in t-í is cosmail do Dia’; ocus nibu ainm cin tothacht & cin 6267] dethberius do-som sin, uair is cosmail o modaib imdaib do Dia --- p.216 6268] Míchael:is don Míchel-sin taisselbther na cóic buada-sa .i. a 6269] beith ina chóraid chalma ic toirnem na n-demna n-diumsach la 6270] brethir in choimded; ocus ica srained a n-ifernd asna sostaib 6271] uachtarachaib cosa saiget; is e *di*diu** cathaiges fri diabul tar cend 6272] anma cech oen duine iressaig in tan teit a curp; is e dobera dliged 6273] i fiadnaise Dé tar cend na noem & na fhiren i l-lou bratha; is e 6274] chathaigfes i n-deriud domain fri h-Ancrist i sleib Sioin, & berus 6275] buaid & coscur leis de; is e follamnaiges immalle frisna noemu cen 6276] crich cen forcend isin laith nemdai iar m-breth buada & coscuir. Is 6277] ann iarum erdercaigther lasna Cristaigib sollamain in tíí noib 6278] Michil i tert Kalaind Octimper ar-ai lathi mís grene, &rl. Isin 6279] inbuid-sin ro-coisecrad eclais don archangel-sa i talmain, i foraithmet 6280] & i cumniugud na mor mirbuili do-rigne isin aimsir-sin. Is 6281] ann iarum ata ind eclais-sin do Michel, amal dorrimet na scribenna, 6282] isin uaim i sléib ‘Gargain’ .i. isin cendathaig dianad ainm 6283] ‘Campania’; remídechatar t(ra a)irde ile coisecrad na h-eclaisi isin 6284] inud-sin; uair is e tossach mortha anma Michil isin bith frecnairc 6285] in chuimleng sonairt do-rigne frisin dracoin isin luc-sin:ro-n-delb 6286] demon i n-deilb dracoine dermaire, & luid co m-boi isin uaim i 6287] n-uachtar shlebi Gargain, co frithorgniged and-sin o plagaib & o 6288] thedmannaib do shilaib & do thorthib & do chethrib na tuath & 6289] na cendadach. Ro-imeclaigset na buirb & na genntlige in ní-sin, & 6290] dorúmenutar ba dea in draicc i m-boi in demon, co tabratís édbairt 6291] & almsana dó. Na h-ecnaide imorro & na Cristaige & na h-iressaig ro-thothlaigset 6292] fortacht o Dia, co n-deraib frisin coimdid, co n-aintib 6293] & co n-ernaigthib; ocus ro-guidset co tissed Michel archaingel dia 6294] cabair. Iar sin tra ro-foillsigead doib ([46](javascript:footNote('G206000/note046.html'))) ann, co tistais iarna 6295] barach isin sliab. O dachotar iarum isin sleib, do-choncatar an 6296] archangel *[Mich*el*]*, r*o*-fhodail in dracoin {column 73a} i noi rannaib, & ere deich n-dam in 6297] cech rann dib, in tan ructha dia loscad, cu ra-morad ainm Dé & 6298] Míchil triasan fhirt-sin. 6299] Bui *di*diu** araile fer soimm isin t-shleib .i. Garganus a ainm in 6300] fhir-sin, & is uad ro-h-ainmniged in sliab .i. sliab n-Gargan. Is ann 6301] ro-boi-side isin cathraig dianad ainm Seponte; fecht ann testa 6302] tarb do indilib Gargain; dochoid tra [.i. Gargan] cona mogadaib 6303] dia iarraid, co nu-s-fuair i n-dorus na h-uama i n-uachtar in t-shlebi; 6304] focherd iarum Gargan saigit forsin anmunna, uair ba fergach dia --- p.217 6305] thesbaid; tanic imorro chuca fen for cúlu a shaigit cu ra-s-geoguin 6306] fodessin, & ni coemnacar ní don anmunna cu-s ro-lad. Ba machtad 6307] mor la coemthechtaidib Gargain in ní-sin. Iar sin tra atcós in 6308] scél-sin do epscop na cathrach; fororcongair side cu ra-ainitis uli 6309] feraib maccaib mnaib, cu ra-foillsige Dia doib cia ardhe forcoemnacair 6310] is-in maigin-sin. O ra-forbad *di*diu** in tredan cusin aine, 6311] do-n-arfaid Michel do uasal epscop na cathrach [.i. Seponte] i fhis, 6312] et dixit Michel frisin epscop, ba he fo-t-[ruair] tidecht don t-saigit 6313] for culu on anmanna co Gargan cusin fher ro-la; & asbert 6314] Míchel, combad attreb dó i talmain in t-inad-sin. Ba bés iarum 6315] do lucht na cathrach, ernaigthe do denum isin luc-sin fri Dia & fri 6316] Míchel. Batar tra da dorus forsin uaim, in dara n-ái sair-des, araile 6317] siar-des; & ni lamtais ina doine inotacht na h-uama, acht no-ernatís 6318] i n-doirsib na h-uama. Ba hí-sin re & aimser tancatar popuil creitmecha 6319] .i. Benepontini a n-anmunna, do chathugud fri genntlidib; 6320] Sepontini *di*diu** a n-anmunna-side. Batar tra na Cristaige i n-aine & i 6321] n-apstanait resin cathúgud, ic attach Dé co tíssed Míchel archangel 6322] dia cobair; in tan tra dochotar na Cristaige do chathugud fria 6323] naimtib, ro-artraig Míchel archaingel doib, & ro-fhochroithed sliab 6324] n-Gargan uli, & tanic dorchatu tairis & toirne & teinnte; conid iar 6325] sin ro-theichset na gennte for culu iar tabairt madma forru, & ba 6326] h-uathad ro-ela dib la febra & tennti & biasta; secht cet tra, iss ed 6327] ro-loisc in saignen dib nammá, cenmotha in ní ro-marbad díb, & 6328] aduatar biasta & ethati. Do-l-lotar tra na Cristaige co coscur & co 6329] n-atlugud buide do Dia, co m-batar i n-uaim Míchil archaingil, 6330] & fuarutar folliuchta beca isin uir ic dorus airther-descert na 6331] h-uama, co nu-s-fetatar combad [he] Míchel archaingel ro-fhoillsig 6332] ardhe & comartha a fhrecnarcusa and. 6333] Iar sin ro-suidiged eclais & altoir isin luc-sin, & ro-edbairset 6334] iar sin edbarta do Dia & do Míchel isin inad-sin: ainm don eclais-sin 6335] *di*diu** Aposania [no Appodonia] .i. costa, fo-bith na folliucht [no na 6336] n-essi] batar inti. Ba cuntabairt imorro leo dús in ba dílmain 6337] doib inotacht in inaid-sin & a chosecrad: is i comarli do-s-gniset 6338] iar sin .i. ro-cúmtaigset eclais do Phetar apstal fri h-uamaid anair, 6339] & ro-suidigset dí altoir inti .i. altoir do Muire & altoir aile d'Eoin 6340] Babtaist. Ro-fóidset tra techta uadib co h-abbaid Róma .i. Silbestar 6341] a ainm-side [.i. in trichatmad abb o Phetar], dus cid dogentais --- p.218 6342] im choisecrad na h-eclaisi. *Rob i* comairli Shiluestair doib, airchindig 6343] na Róma, co ro-áinitis dib-linaib .i. comarba Petair cu 6344] popul na Róma, & aittrebthaide na cathrach Seponte. In adaig 6345] dedinach iarum ina h-aine, ro-artraig Michel do epscop na cathrach 6346] Seponte, co n-epert fris: ‘cid dochanus duib,’ or se, ‘coisecrad na 6347] h-eclaisi? uair ro-choisecras-*s*a fen chena hí. Ercid inti nama i 6348] m-barach,’or Míchel, ‘co n-oiffrennaib & co n-edbartaib, & guidid in 6349] coimdid im anmaim-sea’; & atbert, co na dernatís cumdaige de 6350] ór no d'argat isin eclais, acht combad glaine cride & menman & 6351] grésche ernaigthe dognethea inti. Do-luid iarum in t-archaingel 6352] inti .i. i n-deilb eoin etrochta, & da-ro-raind fot & lethet & airde ina 6353] h-eclaisi, & forácaib folliucht a mer forsan ailig, & marait beos. 6354] Ocus fororcongart don phopul timmna & forcetul rechta Moysi do 6355] comallud & forcetul soscela. Atat tra teora columna ic fulang na 6356] h-eclaisi-sin, & snidig banna la taeb na columna medonchi in cech 6357] aimser; bid lestar gloinide co slabradaib airgide fon usce-sin, & 6358] fodáilter dona tuathaib fri h-imfhulang n-ícce. Snigid banna aile 6359] la taeb na columan airthirche co línand lestar n-gloinide aile, is e-side 6360] usce fhodáilter fri sacarbaic & fri affriund. Snigid *di*diu** banna 6361] aile la taeb na columan iarthairchi asin telaig, dítnes ind eclais frisin 6362] altoir a-tuaid, & líntar lestar gloinide de; & tiagait in foirend is 6363] craibdige araile isin phopul iar n-airitin chuirp Crist & a fhola, co 6364] m-blaiset in lind somblasta-sin; & iccid in lind-sin {column 73b} cech n-galar & cech 6365] n-aingces. Ata *di*diu** ní aile do adamra ann, .i. cid mor in tepersain 6366] & in fleochad, ni thormaiget na bainde-sin, & cid mor in tartt, 6367] ni-s-dígaib. Ocus ni lamur tra inotacht na h-uamad-sin i n-aidche, 6368] acht is la fuined & la turgabail n-grene tiagar inti dó ernaigthe, co 6369] n-imnaib & co salmaib & co n-edpartaib don choimdid na n-dula. 6370] Editor omits corresponding Latin passage Tri h-erdaige dlegar do denum i sollamnaib na noem & na fhíren; 6371] Editor omits corresponding Latin passage is e in cetna erddach, celebrad & procept brethri Dé; Editor omits corresponding Latin passage is e imorro in 6372] t-erddach tanaise, edpairt chuirp Crist meic Dé bíí & a fhola, de 6373] chind in phopuil Cristaide; Editor omits corresponding Latin passage is e in tres erddach, biad & étach do 6374] thabairt do bochtaib & do aidelcnechaib in mor choimded na n-dúla. 6375] Editor omits corresponding Latin passage Cipe *di*diu** dogné ina h-erddaige-si, i n-ainmm noem Míchil archangil, 6376] bid fortachtaigthi Míchel dó tria bithu na bethad, & dia lathi 6377] bratha i n-esergi na noem & na fhíren & lucht in domain ar-chena 6378] cu coitchend. Editor omits corresponding Latin passage Is e **immorro** fáth ara n-abar airchindech re Míchel --- p.219 6379] archangel; uair in tan do-rígne Dia in domun, ro-choraig airchindech 6380] airithe dona h-ulib dúilib saindredach**aib**:Lucifer dona 6381] demnaib, grian dona rendaib, sliab Sioin dona slebtib, sruth 6382] n-Iordanen dona srothaib, finemain dona crandaib, colum dona 6383] h-enaib, in leoman dona biastaib, in lebedan dona bratanaib, 6384] Crist uas doinib. Ro-chóraid *di*diu** ann-sin Míchel archaingel i 6385] n-airechus & i n-abdaine for ainglib nime; Editor omits corresponding Latin passage is e in t-árchangel-sa 6386] indises i fhiadnaisi Dé ina h-etarguide doberait na nóib fair; Editor omits corresponding Latin passage is 6387] e-seo archangel na n-archangel, & in rind uas rendaib, & in tene 6388] tháidlech; Editor omits corresponding Latin passage is e-so bis oc cói & oc deprecóit arna h-ainimib 6389] bit a n-iffernd; Editor omits corresponding Latin passage uair in tan atchiat munter iffirnd gnúis náem 6390] Míchil archaingil, iss ed-so atberut:Editor omits corresponding Latin passage ‘a Míchil, is tu ar n-airchindech, 6391] a Míchil, is tu ar rig, a Míchil, is tú shaethraiges tarar 6392] cend do-gres.’ Editor omits corresponding Latin passage Is e-so tra freccra dobeir Míchel forra-sum: 6393] Editor omits corresponding Latin passage ‘bim-si,’ or Míchel, ‘ic attach in choimded do-gres for animmib na 6394] n-doine.’ Editor omits corresponding Latin passage Is e-so in t-árchangel asa guth resa n-erigfe in cined 6395] doenna do luaithred in talman i l-lo bratha, in tan doberthar do 6396] chach in ni dligfes:Editor omits corresponding Latin passage is ann-sin láifither na h-ecraibthig isin tenid 6397] suthain; airmm i m-bia doib pian íttad & gorta, uachda & tessa, & 6398] tened cin erdíbad tria bithu sír; Editor omits corresponding Latin passage airm i m-bia doib comláine cecha 6399] h-uilc & esbaid cecha maithiusa; Editor omits corresponding Latin passage bid ann-sin *di*diu** thoromfaiter na 6400] h-anfhireoin iar n-il-bliadnaib, & ní do dígbáil a péne, amal domúinet 6401] ecnaide, acht do thormach a pian. Editor omits corresponding Latin passage Rechtait imorro na nóib & na 6402] fíreoin isin m-bethad suthain iarna fhortacht tria Míchel archangel, 6403] & taitnigfit amal gréin isin fhlaith nemda; Editor omits corresponding Latin passage {column 74a} airm i m-biat i 6404] n-oentaid uasal-athrach & apstal, i n-oentaid aingel & archangel, is 6405] a n-oentaid is uaisle cech n-oentaid, i n-oentaid na noem trinóti 6406] forordhai, athar & meic & spiruta noim. 6407] Ail**mit** trocaire Dé tria impide noem Míchil archangil; ro-h-isam 6408] uli in oentaid-sin; ro-s-airillem, ro-s-aittrebam, in secula 6409] seculorum, amen! [For XVII., see Appendix.] No XVII. is to be found in the translation section presumably referred to in RA's note above; he may have meant to include a homily on the Transfiguration, the only prose piece which occurs between XVI. and XVIII. in the manuscript (107a-b). --- p.220 {column/line 107b 27} ### Incipit DON AITHRIGE in-so. 6410] Cia cetna ro-forchan aithrige do denam for tús? 6411] Ni 'nsa. Iohan Bauptaist & Ísu Crist & Petar apstal, is iat-sin 6412] in cetna triar ro-s-ordaig ind aithrige ar tús. Eoin Bauptaist, 6413] imorro, is aire ro-s-ordaig-sium aithrige do dénam hi cinaid na 6414] prim-fhaithe noem ro-marbsat in popul Iudaide .i. Danihel & Heremias 6415] & Eziciel & Isaias & Mannases mac Esticia meic Amois, & na 6416] fhaithe noem ar-chena; conid hi cinaid a marbtha-side & a 6417] n-ingremai ro-forchan Eoin aithrige forsin popul do-rigni na h-ulcu-sin. 6418] Crist fessin *di*diu**, ro-forchan in aithrige thanaise for Iruath & 6419] forsin popul n-Iudaide hi cinaid marbtha Eoin Bauptaist; ar is la 6420] Hiruath Tetrachai mac Herotis meic Antipater meic Herotis Asculontai 6421] ro-díchennad Eoin, & ro-n-ces Crist iar-tain, & ro-laad Petar 6422] hi carcair: is e-sin scel foraithmentar hic. Is a cinaid tra marbtha 6423] Eoin ro-forchan Ísu Crist fessin aithrige for chach amal ro-raidsium 6424] romaind. Petrus apstal imorro, is e ro-forchan in tres fecht aithrige 6425] forsin popul n-Iudaide hi cinaid chesta Crist fessin. Ar is iat-sin 6426] triar is togaide ro-forchan aithrige for chach, conid fora slicht 6427] teitt cech eclais hi forchantar aithrige o sin ille. 6428] Atat *di*diu** teora h-ernaile do legius cech pheccaid in duine .i. marttra, 6429] & baithes, & aithrige. Atat tra dí ernail is denta do neoch in 6430] tan do-s-gní aithrige chomlan .i. aithrige da cech ulc do-rígne o bic 6431] co mor; ocus {column 108a} aithrige aile, da cech maith na derna mad conic a 6432] denam. Ar cech olc dogné nech o bic co mor, dollogfaither tria 6433] aithrige n-dichrai, cenmotha ecnach na trinóti nama; ar is dimain 6434] do neoch nach maith dogena mad condic d*é* ecnach na trinoti. Mad 6435] iar Cirine faith imorro, is e ecnach na trinóti,—ferta & mirbuli 6436] meic Dé do chur i l-leth Belzebúb & for nefní ol-chena. Mad iar 6437] n-Augustin tra, is e ecnach na trinoti,—cen nach n-ernail aithrige 6438] do denam, no cride n-e**m**craibdech do beth ic neoch, & cen sailechtu 6439] fhocraice Dé no a trocaire do thecht fair, acht airisium ina ulc *&* 6440] dul i n-dérchained. --- p.221 6441] Atat *di*diu** cethri h-ernaile forsin aithrige comlain .i. ecosc na 6442] cinad, & fúisite, & locc, & aimser. Is e imorro inn écosc .i. cride 6443] imthoimnech co n-goirtius nemnech, co n-déraib troma, co lámchomairt 6444] moir & cilicc iar sin. Atat *di*diu** dí ernail forsin fhúisitin 6445] .i. fuisitiu doníther do Dia, & fúisitiu doniter do dainib. Uair iss 6446] ed dlegar do neoch cloechlod inaid do denum in tan do-s-gní 6447] aithrige n-díchra ina phecdaib, amal do-rigne Adam ar sen-athair, 6448] & Petur apstal ar forcetlaid. Ar is a parrdus do-s-gni Adam 6449] immarbus, & ro-díchuirthea asin lucc ina r-pecdaig dochumm inaid 6450] aile .i. hi talmain, do dena*m* aithrige. Petur apstal *di*diu**, i n-Ierusalem 6451] do-s-gní imarbus in tan ro-díult Ísu Crist fo thri, aidche a 6452] chesta, & fo hill-tuathaib in domain do-rígne aithrige isin peccad-sin. 6453] Is fora slicht-side is dénta do neoch aithrige indíu .i. dia 6454] pecdaige nech i l-locc airithe, iss ed is techta dó imgabail in luic-sin, 6455] & dul i l-locc aile do aithrige índ, co fhuisitiu a chinad for tús 6456] .i. in fáth ima n-derna peccad, & in t-inad & in aimser i n-derna, & 6457] aithrige n-díchra do dénam iar sin. 6458] Atat cethri h-ernaile forsin aithrige, do nach buidech Dia, & ní 6459] chabrut corp no anmain .i. aithrige dérchaintech, amal do-rígne 6460] Cáin mac Adaim iar marbad a brathar [.i. Abeil] i fhing**h**ail; ar ní 6461] derna aithrige acht dul i n-derchainiud & cen sailechtu trocaire Dé 6462] dia thair*i*sin. Ocus do-rigne Iudas anfhechtnach iar m-brath Ísu 6463] Crist fessin: dochoid i n-dérchoined, & do-rat fén gosti ima bragait, 6464] co ru-s-croch buden ina mignimaib, & co n-dechaid i n-dérchóiniud, 6465] conid hi a animm cet animm fora r-h-iadad iffern, iar tabairt na 6466] broti esti do Christ mac Dé. Ocus aithrige lesc no mall .i. cena 6467] dénum focetoir, is e-sside in ernail tanaise. Ocus in cethramad 6468] .i. *[ut faciam*us*]* aithrige a h-ulc i n-olc aile, no isin olc cetna doridise; ar 6469] mina imgabai nech in n-uli olc in tan do-s-gni aithrige, is dimain 6470] dó aithrige do dénum. Aslach diabuil tra, fodera do nech cen 6471] aithrige do dénum, ar is ed atbeir frisin duine ic aslach uilcc 6472] fair: ‘na déna aithrige indossa,’ or diabul, ‘uair bid fota do 6473] shaegul; ar is suaill in t-olcc do-rígnis, & is sochaide do-róine 6474] ulcu bud móu indatt,’or diabul; ‘uair is dirím méit trocaire Dé, & 6475] íccfaid-side cách dia cintaib,’ ol se. Conid forin aslach-sin 6476] diabuil dogniat cách ní innossa, & nicon dénat aithrige n-dichra fri 6477] Dia do díchor a cinad. Dauid mac Iese imorro, in rig-fhaith amra --- p.222 6478] is dech taraill talmain, is fris atbert Crist fessin: ‘fofhuarus 6479] duine amal mo chride hi talum,’ ol se; in tan tra do-rigne Dauid 6480] imarbus, & ro-marbad lais a milid fen imma mnái,—o do-s-gní 6481] aithrige n-dichra ind, ro-n-log Dia athair a uli pecdai dó tresan salm 6482] n-erdraicc .i. Miserere mei, Deus. Ezecias faith imorro, tuctha dó cóic 6483] bliadna déc fora shaegul, in tan do-rigne aithrige n-díchra co Dia. 6484] Maith tra in lóg dobeir Dia don tí do-s-gní aithrige n-díchra .i. 6485] fot saegail i-fhus, & flaith nime cen forcend, & coitsecht fri h-airfitiud 6486] énlaithe parthuis, & cen feirg n-Dé friss i l-lou bratha, in tan 6487] berus a bretha fírenu for cech n-oen. Gairde shaeguil i-fhus 6488] imorro, & iffern tall cen crich, is e log ata da cech oen na dingne 6489] aithrige n-dichra co Dia, &rl. {column/line 183a 23} ### PROCEPT NA MACHAABDAI in-so. 6490] Editor omits corresponding Latin passage ‘Cathaigid co calma, cobsaigther & cómnertaigther bar cride, a 6491] uli doine isa sailecht*ú* fil isin coimdid.’ 6492] In spirut nóeb, in spirut ro-inshorchaid in eclais chechtarda 6493] petarlaice & nua-fhiadnaise o rath ecna & fhátsine, is e in spirut-sin 6494] is augtar don labra-sa tria gin in rig-fatha Dauida meic Iese, co 6495] n-apar, Editor omits corresponding Latin passage ‘cathaigid co calma.’ Is do molad in Dauida-sin atberar 6496] isin shalm:Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-thog in coimdiu Dauid ina muinnterus, & 6497] ro-thócaib cu h-onorach o ingaire choerech in tí Dauid.’ Is e in 6498] Dauid-sin do-s-gní tri coecait moltai do Dia; & is e ro-h-ordnit on 6499] choimdid comba ríg & cumba fáid fír-epertach in cech ernail 6500] fhátsine he. 6501] Editor omits corresponding Latin passage In fers áirithi-sea imorro dia ta briathra hic, Editor omits corresponding Latin passage ‘cathaigid co 6502] calma’: is inand sin & nertatt na maithe [.i.] na sacairt iat fén 6503] tria énerti a colla on dér*[der]*gud dírech, triasa fhúidbet síd Dé & a 6504] múinnterus. Editor omits corresponding Latin passage Bíd féidm ferrda ocaib: is inand ón & na fágubar 6505] nech uaib i n-deathi no i l-laxa, cid i cúimce na tréblaite & na 6506] n-ingremand ra-bthaí. Editor omits corresponding Latin passage Ar is e cathaiges co calma in t-í fhédliges 6507] co lán cobsaid isna sualchib & i n-deg-gnímaib. Editor omits corresponding Latin passage Ocus calmaigther --- p.223 6508] bar n-indfhethium, a lucht, ídprathi bar cride craibdecha 6509] don choimdid: is inand ón & ni ro-fhergathí fo bés bandai fri 6510] fulang fochaide & tréblati in t-shaegail. Editor omits corresponding Latin passage A uile isa sailechtu 6511] fil isin coimdiu: ni don fhoirind shanntaigit & carait in saegul 6512] doberair in comairle-siu, acht is {column 183b} don lucht isa comdidnad & isa 6513] sailechtu fil i n-Dia. Is coitchend tra do fheraib & do mnáib in 6514] forcetul-sa, ar dlegar díb imalle corop ferrda a fheidm fognuma do 6515] Dia: cathaiged tra co calma in t-í shailes i n-Dia. Cathaigit *di*diu** 6516] co calma in lucht carait in coimdiu, & tecait i n-agid na n-ídal & [na] 6517] n-arracht la fóistin martrai, ar choimet & ar chomalliud in rechta 6518] athardai. Sochaide tra i petarlaic & i nu-fiadnaise do noemu & do 6519] fírenu, ro-chathaigset co calma & co sonairt ar Dia fri h-idlu & 6520] arrachtu, & dochótar fo buaid martrai a n-oentaid múinntire nime; 6521] amal ro-chathaigset co fedil & co ferrda oc díten in rechta diada & 6522] timna Dé, co n-dechsat fo buaid martrai, na martíre uaisle airmitnecha 6523] dia ta lith & foraithmet i n-ecmong na ree-sea & na h-aimsire, 6524] Editor omits corresponding Latin passage .i. na martíre noemda .i. Machábdai. Is and tra celebrait na Cristaige 6525] lith lathi na martiri-sea .i. hi kalaind Augaist ar-ai lathi mís 6526] grene, isin lathi-si indíu ar-ai sechtmaine isin bliadain hi taumm. 6527] Antiochus Epifanes uero .i. aroli immper do [*gap: extent: 4-5 letters*] ro-follamnaigestar 6528] oen bliadain déc iar cathaib immda fri h-Egipt & fri cennadachaib 6529] ilib. Ro-gab cen chuimleng Ierusalem, co ro-s-marb sochaide 6530] indi; ro-fhodbaid & ro-fhasaig in tempul, ro-ordaig rechtaire and; is 6531] e-side ro-chomecnigestar lucht na cathrach im chomalliud timnai 6532] & forcetuil ba sain fria fhor*c*etul fen. Is i n-ecmong na ree-sin & 6533] na h-amsire ro-boi isin fhích dianad ainm Modin aroli fer .i. 6534] ~~.i.~~ Mathias a ainm, mac Eoin meic Shimoin shacairt e-side, do 6535] bab Ierusalemdai. Batar cóic meic ocai .i. Eoin in cetna 6536] mac, diarbo ainm aile Gades; ocus Simon diarbo comainm 6537] Mathathias, & Iúdas frisa n-abar Machabeus, a quo na Machabdai; 6538] & Elizar diarb' ainm Saphus; & Abraam dia r-lil Ionathas. 6539] No-cathaigitis tra in coicer-sa dar cend in rechta athardai. Elizár 6540] *di*diu**, oen do shuidib in rechtai & fer nochat bliadan, fer sochraid 6541] cennais o gnuis, no-comecnigthea he im thomailt fheola mucc; ar 6542] is do thimnaib rechta Moysi nemthomailt fheola mucc & pattan. 6543] Ro-chind imorro in fer-sa ina menmain, na dingned na h-í naptar 6544] dilmain dó do denum, for seircc a bethad; ar ba ferr lais bás --- p.224 6545] sochraid do thecht dó oltas beith i m-bethaid miscnig do Dia a-bus. 6546] Do-dechutar iarum chuice fo cleith aroli dóine tria chardine, & 6547] ro-n-aitchiset im thomailt na fheoland ba dilmain dó do chaithium, 6548] & co n-aprad ‘ba h-i in fheoil ima comecnigthea do chaithem no-meled,’ 6549] & co saertha a bás triasin m-brec-sin. Ro-imráid imorro 6550] in t-í Elizár, ‘in ní ba cubaid dia ais & dia shendatu & dia 6551] sochenelchi; is e ro-airbert beth asa óitiu fo recht Dé’; & is ed 6552] atbert friu: ‘nocon indraic do fhir m'oesi-sea,’ ol se, ‘brecc no 6553] doilbiud do denam, co ro-midet sochaide dona moeth-oclachu 6554] Elizar, dianad slán nocha bliadan, do thecht co bethaid & co 6555] tesmailt na n-génti, & saebobthar na moeth-oclaig-sin tria mo brecc-si; 6556] & bam cintach-sa de-sen im shendataig; ar cia no-m-saerthar-sa 6557] isin bith fhrecnairc do phein & do thodernam na n-doine, ni 6558] chumcaimm co ro-imgaiber cumachta Dia uli-chumachtaig,’ ol se. 6559] ‘Is aire-sin atbel-sa co h-indraicc am shenndattaig, & lécfet desmbirecht 6560] sonarti & calmachta dona moeth-oclachaib dar m'esi, corbat 6561] erloma do bás ar comalliud rechta Dé.’ In foirenn imorro 6562] roptar cendsa fris ar tus, ro-soitea i fheirg {column 184a} & lonnus iarum fri 6563] h-Elizár forna briathra-sa, & midset conid for dásacht bói. Is ed 6564] tra atbert Elizár: ‘a Dé uli-chumachtaig, tucai-se co fódmaim-se 6565] na piana-sa & na todernuma erut-sa óm thoil & óm dúthracht 6566] fén, *á*r connigimm mo shaerad uadib.’ O 'tbert Elizar na briathra-sa 6567] co tuilled, ro-fhóid a spirut. 6568] Tarraid imorro in rig iar sin na secht m-brathri cona máthair, & 6569] no-s-comecnig co caithdís feola mucc & ídal-idpurtai; is ed atbert 6570] in cetna fer dib: ‘cid connige, no cid is áil duit, a rig? ar is ferr 6571] lind epilt o bás adétig, oltas tairmthecht in rechta athardai.’ 6572] Atbert in rig tra, ‘tengaid in fhir-sea do thescad, & a thócbail i 6573] n-ardi hi fhiadnaise a brathre’; & tucait beos ina bethaid for 6574] lannaib tened dia loscad iarum. In foirend aile imorro, boi cách 6575] dib oc nertad aroli, conid ed atbertsat: ‘atcí Dia in fhírinde, & 6576] comdídantar he ina mogadu & ina múntir fén.’ O ra-fhóid 6577] in cetna fer a spirut on mud-sa, tucad in fer tanaise co pein & 6578] todernum, iar fhendad a chrocind & a fhindfaid dia chind. Iarfaigset 6579] de iar sin: ‘in toméla na feola-sa,’ ol siat, ‘síu no-t-piantar 6580] in cech ball fo-leth fon indus-*s*a?’ Atbert-som iarum: ‘ni 6581] dingen-sa,’ ol se, ‘tol in rig imme-sin.’ Aire-sin tra forodomair na --- p.225 6582] todernuma mora-sa iar-tain, conid ed atbert oc tinfisin imechtraig 6583] a *bethad*: ‘conice-siu ar malart-ni don bith frecnairc ar comalliud 6584] in rechtai, acht toduscaid rí na n-uli sind a bás isin esergi 6585] n-urdraicc i m-bethaid suthain.’ 6586] Tuccad tra in tres fer dochumm na pian. Ro-shín a lamu, & is 6587] ed atbert: ‘do nim asselbaim na bulla-sa, & no-s-dímicnigimm 6588] for recht in choimded, & sáilim co n-géb na bulla cetna doridise;’ & 6589] ba h-e a mét ro-raid so, co n-ingantaigtis in uli menmain shonairt in 6590] oclaich-sin, ar bat nefni fiadu na todernuma & na piana tuctha fair; 6591] & ro-fóid a spirut. 6592] Tuccad in cethramad fer, conid ed atbert fon indus-*s*a: ‘is 6593] maith,’ ol se, ‘don lucht tidnaicther do bás arin coimdid, uair 6594] hicfaither o Dia doridise; na h-ecraibdig imorro, ni-s-bia esergi doib 6595] isin fhuigell.’ Ocus o ro-fhóid in fer-sa a spirut, ro-piansat in 6596] cóiced fer, conid ed atbert-som oc fégad in rig: ‘conice-siu 6597] ar marbad-ne, & do-s-gní cech ní is tol deit; ni ra-gba-su ocut ar 6598] cenel-ni combad deligthi o Dia, ar is ainmnetach he. Fégaid 6599] a mor chumachtu, indus conic do pianad-sa & pianad cech oein as 6600] dir duit.’ 6601] Tuccad in sessed fer chucu iar sin dia pianad; & in tan ro-siacht 6602] cusna dála dédenchu do, ro-ráid frisin rig: ‘na bí for 6603] comrorcain na for ecoir ni as sia, ar forodam-ne na h-ulcu-sa forar 6604] peccad fén, & for imarbus dun hi n-dia; tu-sa imorro no-t-pianfaither 6605] co sír, ar do-chathaigis co dána i n-agaid in choimded. 6606] Sinde tra gebmít cech deg-thairrngiri tairngaires dún ar comalliud 6607] a thimna & a fhorcetuil.’ 6608] Is adamraigti trá co mór & is indraicc o foraithmet máthair na 6609] macc-sa; fechtnach imorro noem máthair na macc-sa .i. Machába 6610] a h-ainm, uair cia itconnairc a secht maccu do marbad i n-oen lo in*a* 6611] fiadnaise, niba bronach de, acht ba subach forbailid, ar do-shail 6612] morfhochraicc d'fhagbail on choimdid aire. Boi iarum menma 6613] fherrda i n-écosc banda aicce, co ro-nert co calma cech macc fo-leth 6614] dia maccaib, co n-epert sí: ‘nico fetur,’ ol si,‘cindus ro-mbabair 6615] im bróind, & ni me-si do-rat tinfed na betha dúib, & ni me ro-comordaig 6616] bulla bar corp, acht duilem na n-uli dul; is e-sin 6617] ro-farcruth{column 184b}aigfe doridisi & dobera tinfed & betha shuthain dúib; 6618] ar ro-bar-dimicnigsebair fen ar comalliud a thimna & a rechtai.’ --- p.226 6619] Antoich imorro in rig o ro-thuic a chomthainsium fen, ro-dínsig 6620] & ro-dímicnig guth na mná & ro-s-cairig co mor. O ro-boi *di*diu** in 6621] macc ba sou and beos cen pianad, atbert in rig, & ro-thestaig o 6622] luga, co tibred anoir & cátaig n-gradai & muinnterus do dia n-adrad 6623] na h-ídlu; acht ar na cualai & ona r-gab in moeth-oclach na 6624] briathra-sa, ro-gab in ri in máthair, & bíd oca fhaslach forri, co 6625] nu-s-tesairced a macc do lámu na fheol-denmai. Fáitbis tra in 6626] máthair imon córaid crodai n-eccraibdech, co n-epert: ‘a meic, 6627] ol si, is me-si ro-t-imochur im bróind fri ré nói mís, & is duit 6628] do-ratus loimm na cích-sa co cend teora m-bliadan, & ro-n-ailes 6629] conice-so; aitchimm aire-sin co nu-s-féga nem & talmain cusna 6630] h-uli filet indib, co nu-s-dernai in coimdiu do nefni: na h-imeclaid 6631] tra in feol-denmaid-sea, acht geb as do thoil fen bás, co nu-s-tídnaice 6632] Dia duit bethaid suthain ar-oen frit braithrib.’ O tharnic 6633] don bandscail na briathra-sa co tuilled, atbert in moeth-oclach 6634] iarum: ‘a ríg, noco denaim-si ni for h'orcongrai no for h'aslach, 6635] acht erladaigimm & oentadigimm do fhorcetul in rechta do-ratad 6636] dún tria Moysi mac Amrai, dia ro-scrib in coimdiu do dheg-timna in 6637] rechta o meor isna taiblib clochda i sleb Sína; ar ma do-s-gní Dia 6638] feirg fri re m-bicc daig ar cuimbrig, dogena ar comdidnad iarum; 6639] uair mo brathri-siu, ra-pianais-*s*e o péin chumair, ataut i n-gloir & 6640] i n-oibnes na bethad suthaine: me-si tra amal mo brathri tidnacimm 6641] mo chorp & m'anímm arin recht n-athardai; & atchimm in 6642] coimdiu co n-d**er**na boide & trocaire, co soam rianar cenel & rianar 6643] popul, & co ra-t-piantar-sa, a rí cuilech, a choraid is mesa do doinib 6644] domain, o sroiglib & todernama dermáire, & co na ro-imgaba digal 6645] Dé uli-chumachtaig, co fhesara & co fhoisme conid e-sium a oenur 6646] is rig & is cumachtach na n-uli dúl.’ Is ann-sin ro h-adannad in rig 6647] colach eccraibdech o feirg & londus difhulachta frisin fer-sa, co 6648] r-pianad he ni bud ulli oldait a braithre ol-cena. Atbath tra in 6649] fer-sa & ro-thairisnig isin coimdiu co mor riana bás, iar nertad tra 6650] a meic dia máthair & iarna marbad ocin rig .i. Antoich. Tuccad 6651] in máthair fa-deóid dochum na pian & na todernum, co ro-fulaing 6652] uli, & ro-fhoid a spirut dochumm nime. 6653] Atcós don rig corba lán tempul Ierusalem di ór & argat: --- p.227 6654] ro-foid ann-sin in fer dianad [ainm] Helodorus, co tuccad uli 6655] indmas na cathrach chuca-sum. O ro-siacht tra Helidorus cona 6656] slog co Ierusalem, tanic isin tempul cona múntir do 6657] tabairt a indmais ass; ro-shín imorro popul na n-Iúdaide a l-lama 6658] dochumm nime, ic dérchoined & oc cuinchid fhurtachta 6659] cusin oen-Dia. Ro-artraigset in tan-sin fochétoir isin tempul da 6660] óclach shochraide thaitnemacha co h-adbul, & sroiglit co mor in 6661] ti Helidórus, co torchar cu l-lar, & se marb acht becc; ro-guid 6662] iarum in t-uasal-shacart in coimdiu aire, co ro-slanaigtea fo-chétoir; 6663] & fogni atlaigthi buide do Dia, & do-rat ídpurta don 6664] chóimdid co h-umal inisel. Do-dechaid iar sin cusin rig, co 6665] n-epert fris: ‘ma thechtai-siu nech is miscais latt, fóid co h-Ierusalem, 6666] & is amlaid ticfa chucat iarna sróigled, ar ata nert Dé isin 6667] inad-sin; ocus in t-í is*a* aitreb fil a nim, is e is coimetaid & is 6668] furtach*t*aig don inad-sin, & malartfaid cech oen dogéna midenam 6669] ann.’ 6670] Antoich imorro, lintar o díumus & o fheirg co r-thindscan[*...*] [lt ]3[gt ][Here ends the fragment.] #### XXXI 6671] {column/line 194a 2} Editor omits corresponding Latin passage ‘Ocus aithle ocht laa tarrustar na h-apstail doridise ar medon, 6672] Tomas imalle friu. Editor omits corresponding Latin passage Ocus tanic Ísu i n-dóchum doirsib foriatta, 6673] & tarrustar eterra ar medón, & is ed ro-raid friu: ‘pax uobis.’ 6674] Editor omits corresponding Latin passage Atbert iar sin fri Tomas: ‘tuc do mér hille, & fég mo lámu; sín 6675] uait do láim & tabair am thaeb, conarbat ancretmech ho sund 6676] immach.’ Editor omits corresponding Latin passage Ro-fhrecair tra Tomas, & is ed atbert fri h-Isu:Editor omits corresponding Latin passage ‘is 6677] tu mo choimdiu, is tu mo Dia!’ Editor omits corresponding Latin passage Is he freccra do-rat Ísu for 6678] Thomas: ‘ar itchonnarcais, is aire ro-m-cretis: Editor omits corresponding Latin passage mo-genar don 6679] foirind nacha-m-facatar, & ro-m-cretset.’’ 6680] Ioin mac Zepedei brun-dalta Ísu, comorba na h-óige, in dara 6681] apstal déc i n-urd apstalacht, in cethramad suiscelach ro-scrib in 6682] soscela coimdeta, is e atfet in gnim n-uasal n-oirmitnech pritcaither 6683] isin lathi-sea indiu .i. apstail & descipuil Isu do beth i tegdais --- p.228 6684] foriatta, & Tomas immalle friu isin ochtmad ló iar n-esergi Crist; 6685] ocus Crist do thidecht i n-dochum doirsib foriata, do demniugud a 6686] n-irse [.i. cretim] imon esergi, co tar~~r~~ustar eterru ar medon, co 6687] ra-s-bennach; con*id* aire-sin atbert Eoin, ‘*& p*os*t dies octa*.’ 6688] Comuaim imorro & coibnes na liachtan~~a~~-so, is e leath atoibe [.i. 6689] as dluith] co dú i n-erbairt Eóin, oc aisneis don taidbsin, dia n-ecid 6690] [.i. aisnes] remaind ina soscela:Tomas tra, Editor omits corresponding Latin passage *ó*en dona dib 6691] apstalu déc, ni ro-bi imalle frisna apstalu ar-chena, isin taidbsin-sea. 6692] Editor omits corresponding Latin passage Is ed ro-raidset na apstail aile fri Tomas: ‘atconncumar-ni, 6693] ol iat, in coimde.’ Editor omits corresponding Latin passage Is e tra freccra do-rat Tomas forra-som: 6694] Editor omits corresponding Latin passage ‘mine fhacur-sa slicht na cló ina lámu, & mine thardar mo láim 6695] ina thoeb, ní chretiub a esergi.’ Conid for slicht na m-briathar-sin 6696] atber:Editor omits corresponding Latin passage ‘& a aithle ocht lá .i. isin ochtmad ló iar n-esergi 6697] Crist, Editor omits corresponding Latin passage tarustar doridise na apstail ar medón.’ 6698] Editor omits corresponding Latin passage In sésed taidbsi is di ata briathar sund; Editor omits corresponding Latin passage uair ba cóic tarfaid in 6699] coimdid Isu dia muinntir hi n-dómnach na h-esergi;—Editor omits corresponding Latin passage in cetna 6700] taidbsi dib-sen, dona bannscalu noemu, oc dul dochumm in adno-cail;— 6701] in taidbsi tanaise, dona bannscalu cetna, oc tidecht on 6702] adnocul;—Editor omits corresponding Latin passage in tres taidbsi do Petar iar n-díultad a thigerna;{column 194b}—Editor omits corresponding Latin passage in 6703] cethramad taidbsi, dona desciplu tancatar amach o Ierusalem 6704] conice in fich dianad ainm Himmaus: Luc*á*s & Cleof*á*s iat-side, 6705] amal is cétfaid dona trachtairib;—Editor omits corresponding Latin passage in cóiced taidbsi, dona desciplu 6706] immda i n-Ierusalem; Editor omits corresponding Latin passage ocus o ro-gabsat-side occu comad spirut 6707] atchitis, is ed atbert Ísu friu:Editor omits corresponding Latin passage tabraid da bar n-oid, ol Isu, cona 6708] techtat na spiruta feoil na cnamu amal techtaim-sea; Editor omits corresponding Latin passage & o m-batar 6709] beos i cúnntabairt, is ed ro-raid-sim:Editor omits corresponding Latin passage in fhil biad ocaib sund, ol 6710] Isu, biad bud chubaid do thomailt? Editor omits corresponding Latin passage is ann-sin do-rat indi apstail do 6711] Ísu ordu do bratan fhonaithe & criathar mela; Editor omits corresponding Latin passage & o *ro-s-caith* ina 6712] fhiadnaise ní ba lor lais don bíud-sin, do-rat doib a fhuigell, amal 6713] ba gnath do riam; Editor omits corresponding Latin passage ro-s-failtnigset tra na h-apstail cu mor o fhegad 6714] in choimded iar n-esergi. Editor omits corresponding Latin passage In sesed taidbsi imalle frisna apstalu, 6715] amal innises Eoin;—Editor omits corresponding Latin passage in sechtmad taidbsi imorro, dona apstalu 6716] batar oc iascairecht i m-muir Thibriatis;—Editor omits corresponding Latin passage in ochtmad taidbsi dona 6717] h-aen apstalu déc, i sléib na Galilee, amal ro-tharrngir fen doib rena 6718] cesad;—Editor omits corresponding Latin passage in nóimad taidbsi dona apstalu cetna, oc tidecht for 6719] cula co h-Ierusalem i l-ló na fresgabala, amal aisnéd*e*s Marcus ina 6720] liubar;—-Editor omits corresponding Latin passage in dechmad taidbsi, in tan atconncatar ind apstail in slaniccid --- p.229 6721] Ísu oc fresgabail dochumm nime. Editor omits corresponding Latin passage Ár medon ro-batar i tegdais 6722] foriata, for oman na n-Iúdaide, amal atfét Lucás i n-Actaib Apstal; 6723] Editor omits corresponding Latin passage ar rop imecul in trét, uair ni bói a n-oegaire trebur oc a n-imchoimet. 6724] Editor omits corresponding Latin passage Roptar snimaig na descipuil, cena maigistir tairise oca 6725] forcetul; Editor omits corresponding Latin passage roptar toirsig na meic .i. indí apstail cena*a* n-athair bóid 6726] oca furtacht & oca remimthús;—Editor omits corresponding Latin passage conid arna fáthaib-sin tra 6727] ro-batar indí apstail i t*é*gdais foriata, Editor omits corresponding Latin passage & Tomas immalle friu; Editor omits corresponding Latin passage is aire 6728] doberair aisnés fó-leth sund for Thomás, ar is e oen discipul na boi 6729] imalle frisna h-apstalu isin cóiced táidbsi. Editor omits corresponding Latin passage {column 195a} Iar toidecht do cusna 6730] h-apstalu, itchuala leo Crist do esergi; Editor omits corresponding Latin passage ci*a* atchuala, nirbo áil dó a 6731] chreteam céin co n-aicced, ar is démniu a n-at*ch*íí súil inas a 6732] n-atchluin cluas. Editor omits corresponding Latin passage Tanic tra doridise in coimdid Ísu Crist, & do-rat 6733] a thoeb & a lámu dia túr don descipul amairsech .i. do Thomás. 6734] Editor omits corresponding Latin passage Ocus ro-shlanaig Ísu crecht na h-aimirse bói hi menmain Tomáis ar 6735] medón tria thaidbsin dó foillshlechta na crécht ro-thecht-sum sechtair 6736] ina churp. Editor omits corresponding Latin passage Is mou co mor ro-tharmnaid don eclais faind-ires 6737] & cunntabairt Tomais imon esergi, ina h-ires & credem sonairt 6738] na n-apstal ar-chena; Editor omits corresponding Latin passage uair ro-h-eráiled cretem na h-esergi for 6739] Thomas tria thúr & lamachtad in chuirp choimdetta, ro-shonartnaig 6740] ind-sin ar menma-ne & ar n-indfhethium imon esergi iar n-díchur 6741] uainn cecha cunntabarta & cecha amirsi. 6742] Editor omits corresponding Latin passage Tanic Ísu i n-dochum, doirsib foriatta: Editor omits corresponding Latin passage cesnaigther, uair is a 6743] fhír-churp a doenachta atracht Crist a bás, cindas dochuaid isin 6744] tegdais, doirsib foriata? uair ni regat cuirp na h-esergi tria churpa 6745] dluthi & tria churpa daingne .i. tria chlochaib & crannu. Editor omits corresponding Latin passage Is 6746] demin cetus cuirp na h-esergi combat foille & séime tria imfhulang 6747] in aicnid spirutalda, ba solamachtaige tra iar fhirinde in 6748] aicnid chorpda. Editor omits corresponding Latin passage Ar mírbuil *di*diu** as gabtha do churp in choimded 6749] dul isin tegdais foriatta; Editor omits corresponding Latin passage cia h-ingnad imorro ro-boi and iar fhír, 6750] cia no-dechsad hi curp nemthruaillnide iar n-esergi isin tégdais, 6751] doirsib foriattaib, in tan ro-genair hi colaind marbda on óig cen 6752] eroslucad n-inne? ocus ro-imthig iar-tain, cossaib tirma, forin 6753] muir; Editor omits corresponding Latin passage uair is riarach cech duil dia duilemain. Editor omits corresponding Latin passage Ocus tarustar 6754] eterra ar medon iarum: Editor omits corresponding Latin passage sund ro-chomaill Ísu in ní ro-tharrngir 6755] dia apstalu, co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage {column 195b} ‘baile a m-bia dias no triar,’ ol Ísu,‘ i 6756] comthinol im anmaim-sea, biat-su fen eterra ar medon.’ Editor omits corresponding Latin passage Is ed 6757] ro-raid Ísu fria apstalu, oc bennachad doib:Editor omits corresponding Latin passage ‘síd & cain-chomrac --- p.230 6758] dúib!’ Editor omits corresponding Latin passage Cubaid in t-ord forcetail do-rigne Isu sund .i. síd d'er~~r~~darcugud 6759] dona h-apstalu, comad laindite leo in forcetul do gabail do 6760] laim. Editor omits corresponding Latin passage Alaind tra in ní forcoemnacar ann .i. síd do erdarcugud 6761] don t-shíd .i. do Christ, dianad ainm síd; amal demniges in 6762] t-apstal, co n-abair:Editor omits corresponding Latin passage ‘is e Crist in síd iar fhír,’ ar in t-apstal; is 6763] e ro-aentadaig petarlaicc & nu-fhiadnaise. Editor omits corresponding Latin passage Labraid sund Dia sídamail 6764] na briathra sídamla dona h-apstalu sídamlaib. Editor omits corresponding Latin passage Is aire-sin 6765] ro-raid fria Tomás: Editor omits corresponding Latin passage cubaid ciamad for Tomás no-shaided Ísu sech 6766] na h-apstalu ar-chena, ar is dia forcetul & dia sonartugud [.i. a 6767] cretmi] tanic iar n-esergi; Editor omits corresponding Latin passage uair is do tanic in sét .i. Isu, do thabairt 6768] *é*olais do Thomas boi for aneolas anallana;—Editor omits corresponding Latin passage is do tanic in liaig .i. 6769] Crist, do thabairt hicce & fhurtachta don descipul inlabor .i. do 6770] Thomas;—Editor omits corresponding Latin passage is aire tra tanic in t-shoillsi .i. in slaniccid, co tartad 6771] sollsi eolais & irse do Thomas, boi i n-dorchuib aineolais & amirsi. 6772] Editor omits corresponding Latin passage ‘Tuc do mér ille, & fég latt mo láma’ Editor omits corresponding Latin passage .i. démniget innossa in 6773] ní ima ra-bi do chunntabairt o chianaib. Editor omits corresponding Latin passage Robo bec la h-Ísu a 6774] táidbsin do roscaib Tomais, mine thidnaiced dia thúr & dia 6775] iarraid o lamaib. Editor omits corresponding Latin passage ‘Sín uait do láim, & tabair am thoeb; & nirbat 6776] ancretmech ho súnd immach, acht corbat cretmech.’ Editor omits corresponding Latin passage Ní 6777] nama tarfaid Ísu sunn do Thomas folliuchta na cló ro-thecht ina 6778] lamu & ina cossaib, amal indises Lucás, acht tuarcaib do slicht in 6779] gói ro-thecht ina thoeb, amal indises Eoin .i. ina thoeb n-dess co 6780] demin. Editor omits corresponding Latin passage Ro-*fh*recair Tomas, & is ed adbert:Editor omits corresponding Latin passage ‘is tu mo choimde, 6781] is tu mo Dia!’ Editor omits corresponding Latin passage {column 196a} Cubaid dogarar sund on apstal o dib n-anmannaib 6782] in t-íí tairises co h-oentadach o dib n-aicentaib .i. hon doenacht & o 6783] diadacht; & erdarcaither on dib rachtaib .i. ho phetarlaicc & nu-fhiadnaise; 6784] & isa comairle comainsium in t-shaegail, & saint imon 6785] m-biad todochaide. Editor omits corresponding Latin passage [Atbert Isu fri Tomas:Editor omits corresponding Latin passage ‘uair itconnarcais, is 6786] aire ro-m-*or*’] Editor omits corresponding Latin passage .i. uair itconnarcais comartha in chesta, is aire 6787] ro-cretis gloir na h-esergi; Editor omits corresponding Latin passage uair atconnarcais mo doenacht, ro-cretis 6788] mo dheacht; Editor omits corresponding Latin passage uair itconnarcais o roscaib, ro-chretis o chride. Editor omits corresponding Latin passage ‘Ma-génar 6789] don foirind nách-um-facatar, & ro-m-cretsit.’ Editor omits corresponding Latin passage Failtnigid co 6790] mor in t-aithesc-sa in t-shlaníceda na geinnte; ar is díb ro-bói 6791] briathar occa sund, don foirind na ra-batar 'na frecnarcus, & no-chreit 6792] ho iris forpthe, & no-s-inntshamlaigend o chaen-gnimu; Editor omits corresponding Latin passage uair 6793] is e iar fhir credes co forpthi in t-íí chomailles in maith cretes ho 6794] menmain. Editor omits corresponding Latin passage Tairngirid Isu sund finfed [.i. óibnes] & fochraice --- p.231 6795] forordhai don foirind na facutar ho roscaib corpda, & no-s-credet ho 6796] chride ar medón, & no-s-faismet o belaib sechtair. Editor omits corresponding Latin passage Ar is i an ires 6797] fhorpthe iar fhír credeam na maithe nemaicside, & coimet na timna 6798] n-diada co sonairt & co dligtech, cu ró nech triasin ires-sin cusin 6799] fhír-gné .i. co fegad De isin *fh*infed [.i. is-in fechtnaige] & isin 6800] t-shochraidecht hi ta fiad aingliu. 6801] Editor omits corresponding Latin passage Is e-sin etargna fhollas na liachtan-sa. 6802] Editor omits corresponding Latin passage Techtaid tra in liachtu-sa etargna siansaide [.i. rúnda chiallmar], 6803] is cubaid fri Crist & frisin eclais. Editor omits corresponding Latin passage Mad iar sians tra [.i. 6804] iar ruin], na h-ocht lathi atberair sund: is ed dofornet sin, ocht 6805] liubair na nú-fhiadnaise; & ainm lathi forru-side ara sollsi & ara 6806] n-etrochta; uair amal inorchaither in corp sechtair ho shollsi grene 6807] & na rend ar-chena, is am**laid**-sin inorchaither in animm ar medón ho 6808] shollsi spirutalda na timna diada; amal démniges Ísu fessin, co 6809] n-abair:Editor omits corresponding Latin passage ‘cipe imthiges isin ló .i. cipe chomailles mo thimna, 6810] ol Ísu, noco benfa ail-beim.’ Editor omits corresponding Latin passage {column 196b} Uair imdhigmet-ne cen ail-bém, dia 6811] tóchaithem aimsir ar n-uli bethad do rér na scriptúri nóibe. Editor omits corresponding Latin passage Na 6812] descipuil tra ar medon: is ed dofornet iar sians [.i. rúin], in eclais 6813] do chumsanud co sidamail ina nóime & ina h-innracus fodessin, iar 6814] n-dichur uathi Iúdaide & indlaigtaide, eritecda & brathri togaethach, 6815] & cech uilcc ar-chena. Editor omits corresponding Latin passage Tomas tra, dianad etarcert anma ‘abisus 6816] scientiae’ .i. abis fessa: is ed doforne, na forcetlaide eolcha na-sechnand 6817] in eclais. Editor omits corresponding Latin passage Uair nach tarba in cend cena deta, ho 6818] mínigther na biada dona ballaib, is am**laid**-sin nach tarba in eclais 6819] cena h-ecnaide, mínigit glanrúin na screptra nóibe dona h-iresechu. 6820] Editor omits corresponding Latin passage Tanic Ísu chuca doirsib foriata: Editor omits corresponding Latin passage is ed doforne sin iar sians, conid 6821] comartha techta Crist cusna h-irisechaib, dia m-be occu síd 6822] & rethinche, cocridetu & brathardhacht, oentu & dercc, cennsa & 6823] díute. Editor omits corresponding Latin passage Ocus tarustar eterra ar medon: Editor omits corresponding Latin passage is ed doforne sin, conid 6824] frecnairc Crist iarna dheacht don eclais nóib, amal ro-thairngir 6825] dia apstalu, co nd-ebairt:Editor omits corresponding Latin passage ‘biat-sa do-gres,’ ol Ísu, ‘oc furtacht & 6826] oc foiridin na h-eclaisi nóibe.’ Editor omits corresponding Latin passage Ocus is ed ro-raid riu, oc bennachad 6827] doib, Editor omits corresponding Latin passage ‘sid duib’: Editor omits corresponding Latin passage is ed doforne sin, conid im shíd & im cho-credetaid 6828] chongabar in eclais; amal ro-gell beos dia apstalu, co 6829] nd-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘doberim mo shíd duib,’ ol Ísu; ‘facbaim mo shíd 6830] ocaib’ .i. facbaim in síd n-erchradach, doberim duib in síd suthain. 6831] Editor omits corresponding Latin passage Tuc do mér ille: Editor omits corresponding Latin passage is ed doforne sin, in eclais do thocuired co h-iris & --- p.232 6832] co cretium tria rath in spiruta nóib, dianad ainm in scriptuir, 6833] ‘degitus Dei’ .i. ‘mér Dé.’ Is aire tra doberair ainmm ‘meoir’ for 6834] in spirut nóeb, uair amal inchoisces fer cumachtach ona meor in 6835] gnim is ail lais do génam dia thimthirib, is am**laid**-sin ro-fhaillsig in 6836] t-athair nemdai dona h-irisechaib a rúine & a derrite triasan spirut 6837] nóeb; no amal is tri h-alta atat isin meor, is am**laid**-sin is e in spirut 6838] nóeb, in tres persa na deachta uaisle. Editor omits corresponding Latin passage Fég latt mo láma: Editor omits corresponding Latin passage credit 6839] mo doenacht & in chumachta fuarus on athair nemdai; amal 6840] chomáides Ísu ria apstalu, co n-abair:Editor omits corresponding Latin passage ‘tucad dam-sa,’ ol Ísu, 6841] ‘comus cech neich bus maith liumm do denam a nim & hi talmain.’ 6842] Editor omits corresponding Latin passage Sín {column 197a} uait do láim, & tabair am thaeb Editor omits corresponding Latin passage .i. creit isin scriptuir nóib 6843] fhaisnédes glanrúin mo chuirp-si & m'fhola. Editor omits corresponding Latin passage Ro-*fh*recair Tomas 6844] .i. cretid eclais in nú-fiadnaise cech maith forchanus in scriptúir 6845] diadai. Editor omits corresponding Latin passage Is ed atbert, ‘is tu mo choimdiu, is tu mo Dia’: Editor omits corresponding Latin passage is ed 6846] doforne sin iar sians, na h-iresechu credit co forpthi deacht & doenacht 6847] a n-oentaid oen persaine hi Crist. 6848] Is e-sin etargna shiansaide na liachtan-sa. 6849] Mad iar m-béstataid tra, na h-ocht lathi atberair sund: is ed 6850] dofornet sin, na h-ocht sualchi erechdai triasa roichend cech firen 6851] dochum *[47](javascript:footNote('G206000/note047.html'))*nime. Editor omits corresponding Latin passage In cetna sualaig dib-sin, in ires; in tanaise, in 6852] genus; in tress, in umalóit; in cethrumad, in dercc; in cóiced, in 6853] trebaire [.i. amainse]; in sessed, in mesardhacht; in sechtmad, in 6854] t-shonarti; in t-ochtmad, in fhirinde. Editor omits corresponding Latin passage Deiscipuil imorro Crist ar 6855] medon: is ed dofornet sin, na dóine foirpthe no-s-fégat fen co 6856] fuirechair, & no-s-deróiliget fen ar inísle; ní midet imorro a coibnestu. 6857] Editor omits corresponding Latin passage In t-í ordaiges a bethaid fon indus-sin, is ‘ar medón’ ata, & 6858] is airmide iar fhír eter desciplu Crist. Editor omits corresponding Latin passage Is ann tra thechtmait iar 6859] m-besdataid Tomás, dianad etarchert iar tinntud anmma, ‘abisus 6860] scientiae,’ ‘imad fessa,’ in tan ordaigimit ar n-uli gnimradu iar 6861] comairle in ecnai & na screbtra*t* nóibe; ar is dorcha cech oen i n-ecmais 6862] ecnai. Editor omits corresponding Latin passage Ar is e in ecna no-n-inorchaigend & no-n-ordaigend; 6863] is e *di*diu** erailes oirn miscais in t-shaegail & grád do Dia, biad do 6864] bochta, étach do nochta, dínsem na n-erchraide, & sáint na suthaine. 6865] Editor omits corresponding Latin passage Uair na maithe dogniam, is e in ecna erailes ornn a n-dénam; & na 6866] h-ulca imgabamít, is e in ecnai erailes ornn laim do thabairt friu & a 6867] n-imgabail. Editor omits corresponding Latin passage Ocus tanic Ísu a n-dóchum, doirsib foriata: Editor omits corresponding Latin passage n="6868"[gt ]sin .i. ho dúnmait-ne ar cetfaide fria cech n-olcc & fri cech n-anoirches, --- p.233 6869] conic Crist do fhédliugud & do aittreb induind. Editor omits corresponding Latin passage Uair dlegar 6870] dínn ar n-imcaissin do thimorcain, na ro-shanntaigemm indmas in 6871] choibnesaim co h-in*d*ilmáin, na ro-n-tairmescthar ho dímaines & o 6872] anoirches in t-shaegail, narup oirfited lind fégad furseori & dáine 6873] dóescaire, acht co nd-eb*ram* in ní atbeir in fáid:Editor omits corresponding Latin passage ‘mo roisc & 6874] m'índfethium cusin coimdid do-gres,’ ol in fáid. Editor omits corresponding Latin passage {column 197b} Dlegar tra 6875] coimet in étsechta, na ro-etsium co h-erfhetech fri h-ecnach na 6876] adchosan; uair is mor is lethreta in cined doenna frisin dualaig-sin 6877] in ecnaig; narop oirfited lind tra etsecht fri briathraib 6878] dimaine, na fri scelaib anoirchessa in t-shaegail. Editor omits corresponding Latin passage Is cóir dun tra 6879] srian do thabairt riar m-beol; na ro-luaidemm bréicc no borb 6880] erlabra na briathra doescaire, acht co ro-labrum briathra cundla 6881] craibdecha; na tardum mallachta ar mallachtain, acht co ro-chanumm 6882] in ro-chan in fáid remuind, co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘bennachfat 6883] do-gres in coimdid,’ ol in faid. Editor omits corresponding Latin passage Ho dúnmait ar cetfadai fon indus-sin 6884] fria cech n-anoirches, ticc Crist chucaind diar noemad & diar 6885] n-aittreb, & dogní síd eter ar corp & ar n-anmain; corup riarach 6886] ar coland diar n-anmain, & ar n-animm do Dia; co n-dergem na 6887] maithe talmandai ar grad Crist, & co n-epram immaille frisin 6888] apstal:Editor omits corresponding Latin passage ‘ropad he mo mian, ar in t-apstal, etarscarad mo chuirp 6889] & m'anmma, ar-daig co m-beind immalle re Crist.’ 6890] Editor omits corresponding Latin passage Is e-sin etargna besta na liachtana-so. 6891] Editor omits corresponding Latin passage Mad iar n-*an*agoig tra, na h-ocht lathi atberair sunn: is ed do-fornet 6892] sin, ocht n-aimsera in betha doennai. Editor omits corresponding Latin passage Uair iar forba se n-oes 6893] in t-shaegail hi-fhus, & in sechtmad oes hi comshíned friu .i. oes 6894] cumsanta na fhiren iar scarad fria a corp, doraga ind-sin in t-ochtmad 6895] oes .i. oes fhuigill bratha. Editor omits corresponding Latin passage Iar fhuigell bratha *di*diu**, bedit 6896] descipuil Crist ar medon .i. in eclas ulide & comthinól coitchend na 6897] fhírian airmither ar chorp do Christ, biaid a n-óibnesaib & i 6898] n-oireraib na flatha nemdai. Editor omits corresponding Latin passage *Et* biaid Tomás imalle friu, ‘immad 6899] fessa’; Editor omits corresponding Latin passage uair niba hanfhollas dona fírenu thall cech ní is 6900] anfhollus doib i-fhuss; Editor omits corresponding Latin passage uair ni bia doib nach n-aneolas, in tan 6901] ibdait na fíreoin topur in fhír fessa & in fír ecnai; Editor omits corresponding Latin passage ni bia tra dorcha 6902] and, ár bid follus do chach in fhír shollsi. Editor omits corresponding Latin passage Is and-sin bus follus 6903] in trinóit dona fírenuib. Editor omits corresponding Latin passage Is and-sin arthraigfes doennacht Crist; 6904] Editor omits corresponding Latin passage uair dú a m-bia doennacht Crist, is ann bérthar na nóib & na fireóin. 6905] Editor omits corresponding Latin passage Dorsib foriattaib: Editor omits corresponding Latin passage is ed dofórne sin, comba dúntai i l-ló brátha --- p.234 6906] doras na flatha nemda frisin uli peccthachu; Editor omits corresponding Latin passage {column 198a} uair ni raga etradach 6907] na sánntach, fergach na diumsach, formtech na celgach, isin flaith 6908] némdai. Editor omits corresponding Latin passage Ni gétar ar nach n-indraicc, ni tídnustar do nach esindraicc. 6909] Editor omits corresponding Latin passage Is and-sin bess síd & cumsanud forórda dona noemaib & dona 6910] fírenu; Editor omits corresponding Latin passage ni bia doib saeth na galar, Editor omits corresponding Latin passage ni bia doib bochtai na senntai, 6911] Editor omits corresponding Latin passage ni bia tra doib bás na dorcha, Editor omits corresponding Latin passage ni bia *di*diu** mian bíd na dige; Editor omits corresponding Latin passage acht 6912] biaid ann frecnarcus deachta & doennachta meic Dé, & frecnarcus 6913] na noeb thrinóti, athar & meic & spiruta nóib. 6914] Alim trocaire Dé uli-cumachtaig, ro-h-isam uli in oentaid-sin, in 6915] secula seculorum, amen. ### EPIFANIA DOMINI. 6916] Arroét Iosep in n-i noem Muire dia coimét iar comairle in 6917] aingil fo anmum chomaime, co ro-thusim a mac prim-geni; conid 6918] for slicht na m-briathar-sin aisnedes Matha sund. Is ann tra celebrait 6919] na Cristaide in sollamain-sea na redlainde cecha bliadna, i 6920] n-ochtid Enair, for-ái lathi mís grene,—inand ón & ar-ái lathi 6921] sechtmaine isin bliadain hi tám; acht indissid Eoin Cassión nách 6922] sain sollamain la h-Egeptacdu & la h-eclais in descirt uli .i. sollamain 6923] na gene coimdeta & na redlainne. Is ed fodera sin, uair is forin 6924] cet la ro-arthraig in redlu celebrait na h-Egeptacdu a sollamain, for 6925] octid Enair; for in lo dédinach tra, for octid Enair, celebrus in 6926] eclais Cristaide ár-chena; uair is uide dá mís déc bói dona druidib 6927] o-tha tír Arábia co tir Iuda, acht is tria mirbuil in choimded 6928] tancatar in luas-sa ara fhot in inntig-sin eter muir & tir. 6929] Is e *di*diu** ainm na soll*am*un-sa lasin eclais ‘theofania’ .i. ‘Dei 6930] apar*a*tio,’—is inand on & ‘arthrugud Dé.’ Dethbir ém sin, uair is 6931] indiu ro-arthraig mac Dé dona dráidib triasin rédlaind; & is a 6932] comainm in loéi cetna ro-arthraig in spirut noem i n-deilb coluimm 6933] fair-sium, i n-uair a baitsi; conid dia chuimniugud-sin tucad in 6934] t-ainm iarsin n-inde thoirnes forin sollamain-si .i. arthrugud Dé. 6935] In Bethil Iúda atberair sund, cathair sin in rig Dauida meic --- p.235 6936] Iese, in ro-tusmed Ísu Crist; & ba h-e a ainm for tús .i. Eofratta 6937] frugifer .i. toirthech, uair ba suthach toirthech in tír fen; & *di*diu**, co 6938] ro-thuisim in torad suthach sochraid, in slaníccid, innte: ar is 6939] inand ‘Bethelem’ iar n-etarchert anma & ‘tegdais in t-shásta.’ 6940] Cubaid ém, cemad isin cathraig rigdai no-genfed mac in ríg, & comad 6941] hi tégdais in t-shásta no-genfed in sássad suthain .i. Ísu Crist. 6942] Uair dethbir imorro, ro-tuilled Bethil Iúda, ár ata Bethil ele ann .i. 6943] hi treb Zabulóin beos. 6944] Is brecht tra, & is *[48](javascript:footNote('G206000/note048.html'))*nntabartach aisnédit in augtair genelach in 6945] rig-sa & a bunadus .i. Hiruath. Uair mad iar n-Eosifio, prim-shenchaide 6946] na n-Ebraide: as do Hiddomdaib do, iar m-bunad 6947] athardai; do Aráibecdu do tra, iar m-bunad a mathar. In t-Antipater-sin 6948] mac Hiruaith, ro-h-ergabad ina gilla becc he la slataigib 6949] do Hiddomdaib, & ro-h-alt he re cian occu ina mí-besaib fen; uair 6950] boi do {column 198b} dáidbre a athar na coemnacair a fhuasluccad .i. sacart 6951] tempuil Apuill asin Asculóin a athair. O ro-gnathaig *t*ra** Antipater in 6952] tír n-Iddomda, no-théged *do* menicc co h-Ierusalem, conid ann-sin 6953] do-rala a múinnterus frisin sacart, fri Hircán. Ocus don Antipater-sin 6954] is mac in t-Iruath-sa, fo n-génir in slaníccid Ísu Crist; conid 6955] ón chairdes-sin bói dia athair fri Hircán do-rala a oentu fen 6956] fria Rómanchu, co ro-s-cennaig flaithus tíre Iuda uli ho Octauin 6957] August; & boi tri bliadna trichat i r-rige mac n-Israel. Hiruath tra 6958] in fer isa mac Antipater meic Hiruaith Ascolonta e-sen, is ina 6959] aimsir-sium ro-genir Crist & Eoin Bauptaist, & is e ro-t-marb in 6960] maccraid i mm-Bethil Iúda. Hiruath Tetracha a mac-side, is ina 6961] aimsir ro-ces Crist & Eoin. Hiruath tra Agripa, mac side Arcilaus 6962] brathair on Tetracha; is lais-side ro-h-ergabad Petur & ro-ces Iacop 6963] Mor mac Zepedéi. 6964] Senchus na n-Iruath in-sin.—Iarfaigther tra, can a cenel na 6965] n-druad-sa, & cia tír asa tancutar? uair fogabar isin augtarrás 6966] slonnti immda examla forru .i. Caillde, & Persu, & Sabéi, & Arabéi. 6967] *K*a*lldai* do ráda friu ar fógluim a n-elathan do beth occu; no is o 6968] chomfocus a n-aittreue atberar *K*a*lldai* & Persa dib; Ar*ar*abecdai tra, 6969] & Sabecda co díles do gairm dib, iar fherund & ciniud: amal 6970] for-t-gella in scriptuir, co n-abair:roptar dráide rigda na drúide-si 6971] ina tirib fen; & is amal tancatar, co slogu mora & co n-ascadaib 6972] examla leo, do adrad in coimded. Cid dia tancatar do Ierusalem --- p.236 6973] sech Bethil Iúda? Is e fáth, uair ro-fhácaib in rédlu iat o 6974] thancatar le co tír Iúda, & do-dechatar-sum isin cathraig is ordarcu 6975] boi isin tir; & ba doig leo combad o Hiruath no-genfed in t-í batar 6976] iarraid; ar is e ba rig for Ierusalem, & is innte boi a bunadus. 6977] Is ceist in cu h-oband ro-gein in rédlu, no in o chéin ro-suidiged 6978] eter na rendu, & sí infhoilige iar trill? Is ed is mou demnigit 6979] augtair, conid co h-oband ro-tusmed hi don t-shollsi etherdai, & co 6980] ro-tuaislaiced focetoir fo aicned na n-dula-sin iarsin timthirecht-sin; 6981] amal is cu h-oband ro-arthraig in spirut noeb for Crist i n-uair a 6982] baitsi, & ro-tuaslaiced iar sin fo aicned na n-dúl dia n-dernad; no 6983] *di*diu**, is aingel Dé nime ro-arthraig isin delb-sin stelle, [amal is cetfaid 6984] sin do Augustin noem]. Cesnaigit augtair do mét & ardi & etrochta 6985] stelle. Atberait aroile comba mou hi oltás escai, & comba sollsi 6986] oldás grian, uair ni díchled sollsi grene hi isin ló amal cech 6987] redlaind. I n-etarmedon tra in aeoir fhuasnadaig ro-arthraig si eter 6988] escai & talmain acht comfhocsi hi do thalmain [indas do esca]. Editor omits corresponding Latin passage O 6989] ro-genir imorro rig nime for talmain, ro-fuasnaiged in rig talmaide; 6990] uair is énirt cech flaith talmaide i n-aithfégad flaithiusa nemdai. 6991] Et omnis Ierosolima cum eo Editor omits corresponding Latin passage : ar apéli dognétis comchetfaid dó; Editor omits corresponding Latin passage no is a 6992] miscais iar fhír Crist ro-bui accu; uair is menicc comchetfaigit na 6993] baill chlaena don chind chlaen. Editor omits corresponding Latin passage Is aire ro-thinolit leo-sum súid & 6994] airchindig in phopuil, co fessed indus bui a n-indfhethem imon rig 6995] ro-tairngered doib dia cenel fen, & co ro-fhóglainded uathib in 6996] cathraig in ro-génair: comad de-sside no-fhúided na dráide do 6997] thaiscélad uad for Ísu. At illi dixerunt, ‘in Bethel Iúdae.’ Is follus 6998] conid mor dlegaitt na h-Iúdaide dammain forru ó Dia, uair ni 6999] namá ro-fhetutar fota ria n-genemain Crist co n-genfed, cia ro-díultsat. 7000] Tunc Herodes clam uocatis magis: is aire imorro ro-gairm-sium 7001] na drúide fo chleith, comad gné n-onore leó an n-acallam 7002] don rig hi coccur, & *di*diu** na festais {page 199} Iúdaide in indethium ro-boi 7003] acca don mac, & na ro-thairmes*c*tís imme o nach mud écin a r-rig 7004] díles do marbad. Et mittens eos in Bethlem dicit: ‘ite et interrogate 7005] diligenter de puero, id est, in ciuitate an extra ciuitatem, qua die 7006] vel qua hora et quibus parentibus natus sit; Editor omits corresponding Latin passage & ho fo-n-gébaid, indis~~s~~id 7007] dam-sa, co n-dech-sa lib dia adrad.’ Is sain in ní atbert-som 7008] sechtair ind-sin o briathraib & ro-imráid o menmain; uair iss ed 7009] ro-gell sechtair, co n-aidérad in coimdid, & is ed imorro ro-chind o --- p.237 7010] menmain, a marbad. Qui cum audissent regem, abierunt, et ecce stella 7011] quam uiderant in oriente antecedebat eos, &rl. Is aire imorro testa in 7012] rédlu ona drúidib, cu ra-erdarcaigitís do chach in mírbuil ro-foillsiged 7013] doib, & *di*diu** comtis failtisgide d'facbail stelli a h-esbaid uathib; 7014] amal is follus sin o th~~o~~choscemtaige inna liachtan fén, in tan atbeir:— 7015] uidentes autem stellam, gauisi sunt gaudio magno ualde, et intrantes 7016] domum inuenerunt puerum cum Maria matre eius; Editor omits corresponding Latin passage & o ro-oslaicset a 7017] n-árccu, tucsat na tri máine-sea dó .i. ór & tuss & mirr. r do, a 7018] dualcus a rígdatta, uair doróisce in t-ór cech tinde, amal doróisce in 7019] rig inna h-uli;—túis imorro dó, a dualcus a diadachta, uair athascnaid 7020] a de-side iarna h-adandad i n-uaislib nime: cubaid sin fri 7021] h-uaisle na deachta;—mirr *di*diu** dó, a dualcus a doenachta, uair is 7022] gnáth mirr do thabairt im chorpaib dóine i n-ádnocul, conid 7023] maillite thinaid, amal do-ratad iar-tain ima chorp-som fén. 7024] Nomina et habitus et munera magorum Augustus Aurilius sic ait: 7025] primus eorum, Melcha nomine, senior canus cum barba prolixa et capillis 7026] prolixis et tunicca i*[49](javascript:footNote('G206000/note049.html'))*achintina .i. ulcha immlebur fair & folt fota & tonach 7027] uaine imme, sagoque millenio .i. lend buide, et calciamentis iachi**n**tinis, 7028] aurum quasi regi obtulit. Secundus nomine Caspar, iuuenis imberbis 7029] et rubicundus cum millenia tunicca sagóque rubeo et calciamentis *&* iachitinis, 7030] *.i.* *ó*clach amulchach derg, & tonach buide imme, per thus Deum 7031] cognouit. Tertius Patifarsa, ad*ó*lescens fuscus integre barbatus .i. óclach 7032] témnide lán-ulchach, rubeta tunicca, sagoque albo et uario, cum calciamentis 7033] millenis [.i. budio], per mirram filium hominis agnóuit. Omnia 7034] eorum uestimenta Sirica erant. 7035] Et responso accepto in sompnis ne redirent ad Herodem, per aliam 7036] uiam reuersi sunt in regionem suam. Ni h-e in sét iarsa tancatar o 7037] Ierusalem do Bethil dochuatar; no *di*diu**, ni h-inund sét etir tancatar 7038] asin airthiur & dochuatar doridise do fora cúlu; uair iar tír 7039] dochuatar, iar muir imorro tancatar, co ro-gabsat port i comfhocus 7040] tíre Iudae, co nu-s-tanic anbthine mor ann-sin, co ro-bris a longa 7041] do chomailliud in neich do-rarngert in fáith co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘tuaircfet-sa 7042] o anbthine dermáir longa in mara’; & is aire ro-chomarléic 7043] Dia in no-chombadud-sa, combad derb-airithe do Iúdaidib do 7044] chretium Crist .i. tria chomailliud na fáitsine ro-terchanad de, 7045] & conabud inann sét tiastais na drúid dia tír & tancatar ar-daig 7046] runi imchuibde. Editor omits corresponding Latin passage Ro-fiugrad em do chéin mair anall ona sruthib --- p.238 7047] arsataib in mirbuil-sea stelle: ro-fiugrad chetus isin columain tenntide 7048] ro-boi ic remtechtus in popuil Israel a tír Egipt co tír tharngiri, 7049] hi fhiguir-sin & i tóraind inna rédlainde-sea ic remtechtus na 7050] n-druad do tír cetna; & *da*no** ro-fiugrad isna taisceltaib noemaib 7051] ro-faitea o phopul Dé co h-Erechó do fhegad tíre tairngiri, & da 7052] r-tharchuirset for sét aile coa múintir, ar imgabail na h-etarnaide 7053] ro-h-indlit ara cind, o ro-h-airigthe iat icon taiscelad. Ro-terchan 7054] *di*diu** in faith uasal Isaias, dicens:Editor omits corresponding Latin passage ‘doragut sl*ó*ig immda a tír na 7055] h-Arábe, ór & tuis & mírr leo i n-edpart do Dia, & doberut gloir 7056] & molad do Dia trena n-edpartaib.’ Ro-terchan *di*diu** Dauid mac 7057] Iesé, co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘doberthar ascaid do Christ, de ór na h-Arábe.’ 7058] Hec iuxta litteram dicta sunt; ceterum iuxta spiritualem intelligentiam. 7059] Editor omits corresponding Latin passage Na tri draid tancatar do adrad Crist: is*s* ed dofornet sin, na h-uli 7060] chenela ro-genset o thri maccu Noe, do chreitem Crist & dia adrad. 7061] Editor omits corresponding Latin passage On airthiur tancatar: iss ed doforne sin, na h-uli iresechu tancatar 7062] do adrad in choimded as cech aird; uair tuarcaib grian na fírinde 7063] dóib dá cech leith, & ro-inorchaid ind uli domun: is si na fuinend 7064] cid *is-in á*idche dona fírenaib,—funid imorro i m-medon-lai dona 7065] pechdachaib. Editor omits corresponding Latin passage Co h-Ierusalem tancatar .i. co fégad síth, uair is ainmm 7066] do Christ síth; Editor omits corresponding Latin passage ‘uair is e Crist ar síth-ne, is é ro-accomail in eclais 7067] cechtardai’ .i. muinnter nime & talman. Editor omits corresponding Latin passage In redlu resna draide: 7068] is*s* ed doforne sin, etrochta in t-shoscela, no-s-beir co h-aithentus Crist 7069] & cóa chretium. Audiens autem rex turbatus est: iss ed doforne sin, 7070] diabul ica ra-bi ab*[50](javascript:footNote('G206000/note050.html'))*ainecht & rigi in domain-sea, d'ubtad & do sharugud 7071] tria chomailliud Crist; uair amal ro-shuidig diabul tre format 7072] bás do dóinib, is amlaid-sin ro-suidigestar *in* m-bethaid suthain tr*i*a 7073] deirc. Et mittens eos in Bethlem: Editor omits corresponding Latin passage iss ed doforne sin, na h-iresachu, o 7074] dergeit in domun co n-aithigit co gresach in m-bethaid rúnda .i. 7075] ind eclais, do thomailt in t-shásta suthain .i. chuirp Crist & a fholai. 7076] Editor omits corresponding Latin passage Ocus o dachótar isin tegdais, fuaratar in mac i n-ucht a máthar: is 7077] ed doforne sin, Crist fodéin do gabail isind eclais don lucht chraibdech 7078] no-s-aithig; ut dicit in salm-chetláid:Editor omits corresponding Latin passage ‘aithigid do**m** thegdais, 7079] a choimdiu, & dodén t'adrad isin tempul nóeb i n-attreba.’ Et 7080] apertis tesauris suis: iss ed doforne sin .i. na tri h-etargna fogeib ind 7081] eclais isin scriptúir noib; is inand ón & stair & sians & anagoig; 7082] no *di*diu**, na trí dána édbras ind eclais do Christ .i. óige & aithrigi 7083] & lanamnus dligtech. Editor omits corresponding Latin passage Dochotar iar sét aile dochumm a tíre: iss --- p.239 7084] ed doforne sin, na h-iresechu, o ro-laiset díb tigernas diabuil dia 7085] ra-fhogainset anallana i sét na h-indirge, co n-adrat innosa i sét na 7086] h-irse cathalacda ind fír Dia, chretir i nd-oendacht aicnid & i trédacht 7087] persainde, conid do a aenor fhognait, amal aithnes in scriptúir, 7088] co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘adair don choimdid & do Dia, & fad dó a aenur 7089] fógna.’ Hic est spiritualis sensus huius lectionis. 7090] Moraliter uero, Editor omits corresponding Latin passage na tri dráid tancatar on airthiur: iss ed dofornet 7091] sin *iar* *m-*bestataid, in duine threda tairises o *churp* & o anmain & o 7092] spirut, iarna inorchugud o shoillsi in fhorcetail diada, co n-érnend 7093] na dana trédai, iris & frescisciu & déircc do Dia trédai .i. don trinoit. 7094] Editor omits corresponding Latin passage In redlu resna draidib: iss ed doforne sin, trócaire Dé do fhortacht 7095] in duine, conid áil leis cech maith do dénam, & co sánntaid adrad 7096] in choimded tria h-edpartaib; amal for-t-gella in faith, co n-apair: 7097] Editor omits corresponding Latin passage ‘trócair Dé fodéin fhaslaiges form cech maith dogníu.’ Editor omits corresponding Latin passage Hiruath do 7098] fhuasnad: iss ed doforne sin, in diumus do thairnem tria inísli **nó**tria 7099] umalóit isin duine dogní toil Dé; ut dixit Solam:Editor omits corresponding Latin passage ‘dichuirid in 7100] coimdid uainn dúalaig in díumais tria rath umalóiti.’ Apertis tesauris 7101] suis, &rl. Editor omits corresponding Latin passage .i. o d'fhéchas in fíren brechtrad na sualach i n-arg a 7102] anma, togaid in sualaig i*s* sochraidiu fia*d* Dia and, & no-n-edpair 7103] do Dia. Editor omits corresponding Latin passage Uair idpraid in n-ór do Dia in t-í dia fhoillsig Dia ecnai, 7104] & o tharmnaigid do chach ina fhorcetul, amal ata isin scriptúir 7105] diadai:Editor omits corresponding Latin passage {page 200} ‘cid mor fháiltnigit ciúil & cóibleda menmain in duine, is 7106] mou co mór fháiltniges ind ecna diadai.’ Editor omits corresponding Latin passage Édpraid *di*diu** túis don 7107] choimdid in t-í no-s-aitchend o chride glan ina ernaigthe, ut dicit 7108] in fáith:Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-athascná m'ernaigthe co dírech chucat, a Dé, amal 7109] diaid thúsi adantar i n-edpairt duit.’ Editor omits corresponding Latin passage Édpraid em in morail don 7110] choimdid in t-í traethus dualchi a cholla tria apstanait, amal atbeir 7111] in t-apstal:Editor omits corresponding Latin passage ‘troethaid bar colaind tria óine, co n-erbalat ón 7112] mud-sain a h-accobrai.’ Na draid tancatar do adrad Crist co 7113] n-dánaib examla i n-oesaib examlai .i. oclach & moeth-oclach & 7114] senoir: iss ed dofornet sin iar m-bestataid, conid ed is téchta dun, 7115] co ro-fhógnam do Dia in cech áis, & cu ra-edpram dó na dána 7116] logmara-sa .i. deig-imrád & deig-briathra & deig-gním. Editor omits corresponding Latin passage Dochuatar 7117] na dráid iar sét aile dochum a tíre: iss ed dofornet sin iar m-bestataid, 7118] na h-iresechu, impait o sheircc in domain-sea fora b' airchindech 7119] diabul, co n-imthiget i toil Dé iar sét dírech na fíren .i. i Crist; 7120] uair is ainmm do Christ sét, amal atbeir fen:ego sum uia et ueritas --- p.240 7121] et uita. Is e-so in sét,—uair is iarma athascnáit na fíreoin dia 7122] n-atharda fén .i. don fhlaith nemda; fírinde *di*diu** he,—uair is bréc 7123] cech maith i-fus, i fégad na mathi tídnaicther uad-som thall dona 7124] fírenaib; betho imorro he,—uair fédligit na nóib accu isna hinataib-sin, 7125] cen ais, cen forcend, cen erchra. Hic est moralis sensus huius 7126] lectionis. 7127] Dies ergo uenerabilis est in ecclesia celi et terre hic dies; quam multa 7128] sunt mirabilia huius diei teofaníe! .i. Dei apparitionis per dominicam 7129] stellam! hodie stella Christum querentibus *[.i. magis]*monstrauit; hodie babtizatus 7130] est Dominus noster Iesus Christus ab Iohanne Iordanis flumine; hodie 7131] consecrati sunt omnes fontes, hodie spiritus sanctus in columbae specie 7132] super Christum descendit; hodie de quinque panibus quinque milia 7133] hominum saturauit; hodie aquas in uinum conuertit, *i pan-* Galilee. 7134] Et idem Dominus noster Iesus Christus qui in hac die magis et gentibus 7135] apparuit, in die iudicí iustís et peccatoribus apparebit: iustís ad gloriam, 7136] impíís ad penam. Tunc stupa collecta .i. sinagoga peccantium, in 7137] tenebras tradetur exteriores; ubi erit pena famis, pena sitis, pena 7138] frigoris, pene caloris, horride tenebre, facies demonum, uoces tortorum. 7139] Iusti autem ibunt in uitam eternam; ubi iuuentus sine senectute, uita 7140] sine morte, Christus cum patriarchis, Christus cum martiribus et cum 7141] uirginibus; isin oentaid is uasli andas cech n-oentaid, i n-oentaid na 7142] noem trinoti airmitnigi, athar & meic & spiruta noim. 7143] Alme trocaire n-Dé, co r-ísam uli in oentaid-sin, ro-s-airillem, 7144] ro-s-aittrebam, in secula, [51](javascript:footNote('G206000/note051.html')). #### XXXIII 7145] {column 201a} Angelis suis mandauit de té Deus, ut custodiant te in omnibus uíís 7146] tuis. Dauid mac Iesé, ard-rig clainni Israel, in prim-fháid amra, 7147] is e ro-faillsig ina shaltair nóib conid aingil is timthireda 7148] do Dia oc stiúrad & oc follamnugud in chinedu doenna isna h-ulib 7149] shétaib. Editor omits corresponding Latin passage Noi n-uird aingel filet a nim .i. Angeli, Archangeli, Uirtutes, 7150] Principatus, Potestates, Dominationes, Troni, Hirophin, Sarophin. 7151] Editor omits corresponding Latin passage Aingil, is inand iar n-etarchert fhocuil & ‘techtaireda’; archaingil 7152] tra, inann & ‘uasal techtaireda.’ Aingil infhuiter o Dia d'erail na --- p.241 7153] n-gnim coitchend maith n-adamrai forna dóinib; uair in tan ticc 7154] imrádud maith hi menmain duine,—im oidigecht do duine bocht, no 7155] im thorruma na n-galarach, no imm dig don tróg, no im cech maith 7156] eli is cosmail friu-sin,—aingil erailes sin. In tan tra teit oen dia 7157] oilithre, no in tan postar, no teit fo gradaib in choimded, no in tan 7158] gabus altrom Dé, no in tan dogní tempul i n-anoir in choimded, no 7159] maith mor ele is cosmail friu-sin,—archaingel erailes sin. Nói 7160] n-grada aingel filet a nim, & in dechmad grad talman, id est, Michael 7161] archangelus, isa l-líth & isa foraithmet chelebarthar isin lathi-sea 7162] indiu i n-eclaisib na Cristaige. Editor omits corresponding Latin passage Is inann Michael iar n-etarchert, 7163] & ‘*cia* amal Dia.’ Is do tucad stiurad & follamnus na n-anmand 7164] dochum parrthuis; Editor omits corresponding Latin passage ‘is tu,’ ol Dia fri Michael, ‘airchindech & cend & 7165] oirchindech, ro-ordaiges forsna h-ulib anmannaib, dia stiurad & dia 7166] follamnugud dochum parrduis.’ Mo-n-genar dogní a char*a*trad co 7167] cairdemail frisin Mícahel-sin, hi n-áine, i n-érnaigthe, i n-almsanib! 7168] Mo-n-genar anmain fogabar co glan dia stiurad on Míchael-sin, 7169] dia deliugud ó demnaib!—Ar tri fáthaib celebarthar sollamain 7170] do Michael sech cech n-archaingel aile .i. for saerad in tairb bói i 7171] *n*-dorus na h-uama, & ar marbad na biasta i sleib Gargáin, & ar díten 7172] na Cristaige hi cath muige Campain for Sharristínib. Editor omits corresponding Latin passage Is coir dún 7173] aisnes cumair dona tri mor mírbulib-sea. Editor omits corresponding Latin passage Ata araile cathir i 7174] crichaib na Campáne, dianad ainm Sepontina; is innte bói aroli 7175] fer saidbir sochinelach, dianad ainm Gargan. Editor omits corresponding Latin passage Is ón G**h**argán-sin 7176] do-rata ainmm forin sliab, conid sliab n-Gargán ó sin ille. Boi 7177] do sháidbre in Gargán-sin, comba lán in sliab uli dia indilib. Boi 7178] *di*diu** tarb gle-gel eter cethraib Gargán, & ba mó a grad fri Gargán 7179] oldait a uli cethra; acht do-rala tan co m-bói in tarb for sechrán & 7180] iarrair, co n-dechsat na h-oegaireda dia indisi do Gargán, co m-bói 7181] in tarb for iarrair. Atracht Gargán co tindesnach, co ro-shir 7182] diamra in t-shlebi don tarb, & nocon fhuair; acht do-rala co frith 7183] in tarb i n-dorus aroli uamad narbo aichnid do dóinib có sin. Ro-gab 7184] tra ferg mor Gargán, co nu-s-léic soigit i n-diaid in toirb; & ní 7185] dernai erchoit don tarb, acht ro-soud in soigit for cúlu co Gargán 7186] fen, co ru-s-ledair co mor he; conid iatt {column 201b} a múinnter ro-s-imorchur 7187] he cóa thech; & ba ingnad frisna h-ulib in mírbuil-sea. Editor omits corresponding Latin passage Ro-ordaiged 7188] [*di*diu**] ho epscop na cathrach trédenus do lucht na h-eclaisi 7189] & na cathrach ol-chena, co fhoillsiged Dia doib in ní ima ra-butar. --- p.242 7190] Faillsigis aingel Dé i n-aislingthi di-aroile senoir, co n-epert fris: 7191] ‘is maith a n-dernsabair.’ ol se ‘.i. a shiriud ó Dia in ní bís i 7192] n-aneolas do dóinib.’ Editor omits corresponding Latin passage Ro-s-frecair in senoir & atbert:Editor omits corresponding Latin passage ‘*c*e*s ol se* cia 7193] thu-sa, a óclaich thaitnemaig?’ Editor omits corresponding Latin passage Atbert in t-aingel: ‘me-si, 7194] ol se, Míchael archangel; is mé bís i fhiadnaise in duilemun co 7195] sír. Ocus ro-thogus dam fén in locc m-becc nemélnide út sech 7196] inad du in talmain; cumdaigid tempul anórach dam isin lucc 7197] út, dia thorruma o oilithrechaib in domain a cethar aird na 7198] cruinde.’ Ro-comailled am**laid**-sin, conid prim oilithre fós sanct*e* 7199] Micháel de monte Gargano. Gar d'aimsir iarum co n-dechad Gargán 7200] isin sliab do thorruma & d'fhethium a thrét, amal boi ann, 7201] co fhacca béstín m-bicc m-buide is áille bói do béstib domain, co 7202] m-boccótib gela amal snechta, condergi amal chorcair. Tócbaid do 7203] thalmain hi, conid ed atbert: ‘Ata én ingen cruthach ocumm, 7204] ol se, & sochaide oca cunchid; & is étáil liumm in béist bec-so 7205] d'*fh*águail dia tabairt don ingen-sin, co n-d**er**nai petta di.’ Teit 7206] remi dia thig, & ruc in béist lais, co tarut dia ingen. Atbert a 7207] ingen fris: ‘A athair inmain,’si, ‘is mó lium so d'*fh*águail 7208] oldás mor d'innmas & d'argut.’ Oilis in ingen iarum in daltan 7209] m-becc-sin. Garit tra don béist and, in tan ro-dhorchaid & ro-forruamnig; 7210] ro-métaig co mor beos conarba luga hí hi cind mis 7211] oltás orcc cránai. Ni-s-téged nech do muintir Gargán secci do 7212] leith, dona tabrad sceim némnig co letrad feóil & lethar on chnáim 7213] immach. Geranaigit in muinter uli sin, conid ed atbertís: 7214] ‘marbthar,’ ol siat, ‘in béist démnach!’ Ro-fháslaig Gargán tra a 7215] marbad. Ro-díult a ingen, & is ed atbert: ‘ropud ferr lium,’ ol 7216] si, ‘bás d'*fh*aguail dam buden oldás mo dalta do marbad.’ Métaigis 7217] in béist iarum, conarba luga hí hi cind teora mís oltás 7218] torcc n-allta teora m-bliadan. Iar sin ro-marb sí triur mor do 7219] muintir Gargán, & sluicid as a cind; iar sin folmaiged leth na 7220] cathrach di. Hi cind bliadna tra ro-forbair conaba luga hí oltás 7221] dam dílend. Fásaigther in baile uli di fá-deoid, & dochótar catharda 7222] in baile hi comairle, dús cid dogéndáis fria. Editor omits corresponding Latin passage Cathaigset i n-agaid 7223] na biasta iarum, & ni boi poind doib ann, uair ro-s-taifnit & ro-marbait 7224] sochaide dib. Iar sin lécit in catharda uli di, co n-dechsat 7225] lucht na cathrach isin t-shléib. In béist tra, o na fuair-side ní 7226] no-ch*o*cnad isin cathraig, ro-s-len folliuchta in t-shlóig & ina cetri --- p.243 7227] isin t-shleib. Teit *di*diu** fo thrédu Gargán, & ro-marb dímór dib. 7228] Tinolsit iarum lucht na cathrach uli, & lécset cathugud don béist, 7229] & do tharb Gargán: ni ro-s-tarmnaig ní, acht becc na ro-nithaiged 7230] in tarb isin n-gleo-sin. Editor omits corresponding Latin passage In ám-sin tra, ro-thatin óc milid armach 7231] co n-etach taitnemach, co laind n-ordai, {column 202a} co r-thatin eter na slógu ar 7232] medon, & atbert: ‘Cret dobérad sib don tí no-dingebad in béist 7233] díb?’ Atbertsat uli o aen bel fris: ‘Dobermais,’ ol siat, ‘sínn 7234] fen i n-dílsi & ar n-uli máine.’ Atracht in mílid frisin m-béist. 7235] Ro-frecratar srotha tened a srónu & a belu na biasta; ro-dérg & 7236] ro-ruthnig in mílid, & a chloidem tenntige ina láim. Ro-lingestar 7237] in béist eteruas i n-aeor, co ro-artraig in slog demun ina smút 7238] chéo immpe; ro-thatin in slog aingel imón mílid, co m-batar ina 7239] niúl gel imme. Ro-bruthnaig in milid i n-agaid na biasta, co 7240] tarut béim cloidim di & ro-thescc hi i n-díb rannu. Lingid isin 7241] t-shléib in dara leth na biasta dar tri mile cemend; ro-ling in mílid 7242] ina diaid, co ru-s-athmarb hí;—& ata tempul anorach ind-sin i 7243] comartha in choscair-sin. Tanic in mílid iar marbad na biasta do 7244] acallaim lochta na cathrach, & is ed atbert:Editor omits corresponding Latin passage ‘M*é*-si,’ ol se,‘Michel 7245] archangel .i. bar [car]a bunaid-si; uair is mor bar n-dethitiu lium. 7246] Demun tra tanic chucaib i n-deilb na biasta dabar n-discailed .i. 7247] mín alaind socharthanach ticc diabul do mellad chaich: serb & goirt 7248] iarum. No-discailfed in béist út in cruinne ho thurcbail co fuined, 7249] mine discailte hí fén for tus. Editor omits corresponding Latin passage Acht is ed-so thothlaigim,’ ol Michel 7250] ‘i persain in choimded fesin .i. co ra-b grad caich 'ga chele ocaib. 7251] Editor omits corresponding Latin passage Ernid dechmada na n-uli filet ocaib do fhulang na n-eclais; tidnacid 7252] bar n-almsana [cu trocar] do bochtu & do deblenu Dé; Editor omits corresponding Latin passage ernid étaige 7253] do bochtu.’ Editor omits corresponding Latin passage Iarsna labarthaib-sin & iar labarthaib immda aile, 7254] ro-fhresgab Míchael i fhiadnaise in uli shlóg batar inn-sin dochum 7255] nime.—[Scéla na biasta co-sin.] 7256] Ro-erig cathugud mor eter lucht Sepontína & lucht Neapolis: 7257] Cristaide lucht Sepontína, Pág*á*ndai *di*diu** in drem aile. Uathad na 7258] Cristaide, at ile na Págándai. Ro-throiscset na Cristaide fria Dia & 7259] Míchel ima fhurtacht. Ro-artraig Michel doib, & atbert friu: 7260] ‘Ercid a m-barach do chur in chatha, & do-icfam-ne inar n-aingliu 7261] mar caeraib tened do marbad na Págandai inbar fhiadnaise.’ Iar 7262] sin atrachtsat na Cristaide dochumm in catha. Ro-ergetar na 7263] caera tened & na sóignena asin aeor, co ro-s-marbsat hil-míle na --- p.244 7264] Págándai. Editor omits corresponding Latin passage Is dia rér-sin atberair isin saltair nóim .i. ‘is tu 7265] th'oenur, a Dé, dogní th'aingliu spirutaldai, & dogní do thimtirige 7266] condat tene loiscdech.’ Ro-mebaid iar sin dona Págánda, & ro-cretset 7267] do Dia triasin mírbuil moir-sin.—Editor omits corresponding Latin passage [Scela in chatha co-sin.] 7268] Bid a fhis ocaib co ticfa Michael doridise do chobair in chineda 7269] doendai. Ancrist imorro, duine e-side genfes i n-deriud domain. 7270] Derb-shiúr dó budén a mathair. Tomm liath hi cert-medón a 7271] édain; oen shuil asa chind i m-medon in tuimm-sin. Oen mhala 7272] fair, & ro-sia tra on chluais co 'raill allathís dia shúil. Oen chlar 7273] a chorp {column 202b} uli; oen chlar a thraigthi. Tairrngid na crunna asa 7274] prému; sáidid a m-bairr i talmain & a m-bonai suas, & do-s-beir 7275] duille la torad for préma & for bonu na crand. Dogéna ór & arcut 7276] do indebar & do otraigib na n-ech & na cámall & da cech étarba 7277] ol-chena, & sílfaid anchretem fón m-bith. Ni báid usce he, & ni 7278] loisc tene & ni geba iarn. Helíí & Enóc tra, atat i m-bethaid fós i 7279] parthus; gebid étt mor iat, co ticfat do chath fri Ancrist; ni bia 7280] poind doib ann, uair marbthar eat. Iar sin tic Michael do nim, & a 7281] cloidem derg tenntige ina láim, & muirbfid Ancrist. Dingebaid 7282] Michael in plág-sin am**laid**-sin; comfhocsigfid lathi brátha iar sin. 7283] Editor omits corresponding Latin passage Sendfid Michael a stocc co nd-eracht in uli asa n-ádnacthib. 7284] Doraga in brethem bratha do mess forin cined n-doenda. Do-s-bera 7285] na maccu mallachtu dia clíí isin tenid suthain; do-s-bera a 7286] noemu & a fhírenu dia deiss .i. lucht na dérci & na trócaire, 7287] do ascnám flatha Dé, do thochaithem na fledi ro-fúired doib o thús 7288] domain, i n-oentaid na trinoti uaisle uli-chumachtaig*e*, athar & 7289] meic & spiruta noib. 7290] Alme trocaire Dé tria impide Michil archangil; ro-h-isum uli 7291] in oentaid-sin, ro-s-airillem, ro-s-aittreuam, in secula seculorum, 7292] amen. --- p.245 #### XXXIV 7293] {column 243a} Atberair isin naemad caibdel fichet do lebar Matha, co tanic 7294] araile fer dochumm in athar nemdai, dia fiarfaide de, cindas dogébad-se 7295] a chuit don flaith nemdai. Ba h-i freccra chumair tuc-sum 7296] air ind-sin: ‘mad ail duit,’ ol Dia fessin, ‘dul dochumm na bethad 7297] suthaine, coimet na h-aithneda do-fhácsam ac Moysi mac Amra iter 7298] da claraib;’ & ata cuit dib díultadach & araile daingnighthe; & a n-as 7299] diultadach dib, is écen a sír-choimet, & is lór in dara cuit do 7300] choimet in tan tic amm a coimeta; & is amlaid thuicit na h-eolaig in 7301] fhreccra-sa tuc in t-aen Dia, .i. cech aen na coingéba a aithneda, comba 7302] h-iffernd a adba bunaid, & combat mallaigthe o Dia, amal atbeir 7303] Dauid: ‘is mallaigthe na dáine claenus ot aithnib.’ Ocus ata 7304] annsa cethrumad caibdel fichet do lebar Moysi, co r-aithin Dia do 7305] Moysi mallachad luchta sáraigthe na n-aithned co h-aduathmar; & 7306] ata annsa lebar cétna in bendachad thuc Dia for lucht coimeta 7307] na n-aithned, & cech ní ro-géll Dia doib hi-fhus, & flaith nime 7308] iarum. ‘Mass ed, coimet na h-aithne,’ ol Dia fessin, & ‘coimetfaid 7309] siat tú.’ 7310] In chet aithne dib-so: ‘na h-adair dee bréci, acht me féin 7311] m'aenur’; creid mé, & dam, & indam, & cuir mo grad ós cind cech 7312] aein; & tabair grád dot chomarsain amal tú fodén. Ocus aderait 7313] ind eolaig co filet na deich n-aithneda isin da aithne-si: uair damad 7314] dil la nech a chomursa, ni choillfed se én aithne dona secht 7315] n-aithnedaib benas frisin chomarsain; & ata 'san aithne-si gan 7316] credium do chrandchuraib, na d'upthaib ban, no do glór en, no 7317] d'aislingthib, no d'aimmsir escai, no do la chrosta, no d'fháistine 7318] duine d'a marand indíu. 7319] In dala aithne tra: ‘na glacc ainmm do Dia co dimain’; 7320] & saraigther in aithne-si o thri modaib; .i. in cet mod dib in 7321] tan doberar luige fíre cen ádbar no le h-adb**h**ar ata 'na peccad 7322] marbtha and fén; & ata in chuit-se don luige ina éthech oca 7323] thabairt, & ni dlegar a chomall;—in dara mod le m-brister hi .i. in 7324] uair doberair luige, ce raib se ina fhír, ‘ba chnedaib Crist’ no ‘bá 7325] ballaib Crist’ beos; & is mó so ina in cet peccad, uair doberait-sium 7326] aithis do Dia oc ainmniugud a ball for leith, mar nach indénta; --- p.246 7327] & ata figuir aige-seo isin lebar re n-abar Leuiticum, amal 7328] do-s-furail Dia fen er Moysi, ‘in bean do-rinde a shamail-seo do 7329] clochad,’ & ni fetar arím ca mence & ca med ro-s-ordaig Dia pian 7330] adbul annsa peccad-sa. Ocus is bec in da modh-sa atrúbramar oc 7331] fechain in tress mod, .i. na brégi re tabar luige, uair is i is pian choir 7332] do lucht in ethig, a cuirp a-bhus do crochad & a n-anmunda do 7333] riagad tall a n-iffernn; & ata so hi cuis in ethig, in t-i tuc lebar 7334] aiffrind no dealb Dia no naeim dia naemuib i n-esliss, corab í-so 7335] ciall a luige, .i. ‘doberim,’ ol se, ‘maitheam & dilsiugud forna 7336] h-aifrendaib & for furtacht na naem & fora n-glóir, & gabaim chucam 7337] mo chuit don phein t-shuthain; & ni h-ed amain, acht cech ball 7338] d'a n-gluaisimm cusin luige-sin, dilsigimm cech maith dia n-derna 7339] riam lesin m-ball-sin, gach paiter d'a r-gabus riam lesin m-bel-sin, 7340] & cech maith d'a n-dubairt, doberim sin uli i l-laim n-diabail.’ Ocus 7341] amal do-s-beir pax don lebar d'eis a éthig, bid oc gabail *[52](javascript:footNote('G206000/note052.html'))*eda o 7342] Dhia cumm degulta ris; mass ed, bíd adbar acut luige oca 7343] thabairt, & bíd i n-adbar choir & i*n-*a fírinde, no bi gana thabairt. 7344] In tress aithne: ‘cúimnig na dómnaige do naemad,’ .i. 7345] oibrigthe fechtnacha do denum ínntib, amal aderair in Apocolipsi, & 7346] amal atbeir Solam in Eclesiastico isin nomad capdel déc .i. dena ní 7347] maith isind lo maith, & na dena bec d'olc ann; uair is i-sin congbail 7348] is uaisle ocin aithne-si, & is annsa do brissed, .i. na peccaid 7349] marbtha do shechna and; & ata a fhiguir-so annsa cóiced caipdel 7350] fichet do lebar na Nuimre, .i. co r-chuir Moysi & Árón in duine 7351] fuaratar oc tinol a aire [.i. connaid] air isin t-shabóit, .i. co r-chuirset 7352] hi prísún he, co fhindais cia breth do-s-berad Dia fair; & is i breth 7353] ruc Dia dó, a clochad fochetoir. Is he immaircess in t-ere-si co 7354] spirutalda, amal adeir Augustin, *in t-í*nach sechnann peccad 7355] marbtha dia domnaig d'airithe, uair is e-sin in t-ere trom beress in 7356] animm leis a n-ichtar iffirn; & is don ere-sin labras Heremías fáid 7357] isin sechtmad caipdel fichet, .i. ‘na h-imarcraid ereda isin t-shaboit,’ 7358] .i. peccad; & is don ere {column 243b} cetna labras Dauid isin t-shalm: 7359] Editor omits corresponding Latin passage ‘atat mo pheccaid ina n-eri throm formo muin.’ Sechnum na 7360] peccaid dia domnaig saindrud, ceincob denta la ele iat, uair ata 7361] brissed na h-aithne d'imarcraid ina n-denum dia domnaig maille re 7362] a cin fén; & ni h-ed as inntrecthi in peccad ann, acht ni dlegar 7363] umla ele ann do-roissed i peccad, acht onórugud sollamnach; uair --- p.247 7364] aderair in libro Exódi isin fichetmad cáipdel, ‘dena h'obrigthe fén, 7365] .i. obrigthe na colla, isna se la ele, & na dena obair dómnaig.’ Ocus 7366] ina fhigair-so do-rinde Dia in t-oibriugud sé lathi annsna lathib 7367] ele, & bói hi tost isin t-shaboit. Mass ed, os e in t-anumm is 7368] úaisle, & ni h-ed amain, acht is uaisle én anim ina a tanic & a ticfa 7369] do chorpaib,—o thucad se la d'fógnam na collai, in t-én la tuccad 7370] don animm, ni dlegar ann acht oibrigthe na h-anma, .i. oiffrind & 7371] urnaigthe & diadacht do legud & do scríbad, & almsana do bochtaib 7372] & oibrigthe na trócaire ol-chena; & gab fon aithne-si gach lá saire 7373] era fhuil cengul on eclais, a onorugud mar in dómnach. 7374] Ocus is iat-sin na tri h-aithne benus re Dia; & frisin comarsain 7375] benait na secht n-aithne-so sís. 7376] In cethramad aithne: ‘tabair onoir dot athair & dot 7377] máthair,’ chollaide & spirutaldai; & is immda fáth o n-ab'égen 7378] a n-onórugud .i. do shíned do saegail for tús; uair do-gell Dia féin 7379] saegal fotai do chách dia chind-sin; amal ata in libro Exodi, isin 7380] **fichetmad** cáipdel, & atbert-se isin tress cáipdel do liubur Sholaim, 7381] ‘cipé do-s-bera in onóir-sin, méraid se co fota.’ In dara h-adbar, 7382] chuind beth fordha shlicht; uair ro-gell Dia 'sa lebar cetna, ‘cibe 7383] do-s-berad in onoir-si, co m-beth clann aibind aige.’ Adbar ele, 7384] amal atbert Dia 'sa lebar cetna, ‘tabair onoir dot athair,’ ol se, & 7385] ‘dogeba bendacht in athar nemda~~i~~ isin lo deidinach.’ Adbar ele, 7386] uair adeir isin inad cetna, ‘is glóir don mac,’ ol se, ‘in t-athair 7387] d'onórugud, & is mí-maise mór a beth fa essanóir.’ Adbar ele, 7388] amal adeir Tóbias annsa cethramad cáipdel, ‘cúimnig mar do-immchur 7389] do máthair tú ina broind er fead nói mís, & a fhuair 7390] do galar acut breith, & a fuair do shaethar & do shalchar acut 7391] oilemain,’ nó ber fén ina ghill, & cuimnig in uair na raibe árach 7392] agut fén ort. Mass ed, in tan ata do nert acut, tabair dáib mar 7393] thucsat duit, uair ata in nádúir fén ica furail-so, cenco cenglad 7394] Dia dítt he, ar gáel na fola, & er co ra-mian leisin nádúir maith do 7395] dénum i n-adaig maithiusa. Mass ed, o da-forcomail Crist so ort, 7396] & do-rinne fen romut he, mar aderar isin dara caipdel *[53](javascript:footNote('G206000/note053.html'))* 7397] do lebar Lúcais, co m-bói Crist fen oc mogsaine do Muire & do Iosep; 7398] & atbeir lebar na Ríg, 'co n-dechaid Solam i coinde a máthar fen dia 7399] h-onórugud; & adeir Ambróis in Exameron, ‘co cuirend in chorr-grian 7400] a clúm & a h-etti fa h-athair in tan bís arsaid;’—tabair dot --- p.248 7401] úid in anoir-si do thabairt uaitt gan immdergad; & gach umla 7402] & gach ní ele rig a chorp a less, a n-dénum dó; & da faicea ainfhis 7403] no mí-bésa ann, a múnad & a chertugud gan scandail; uair ro-dligfithéa 7404] dítt so do denum re nech ele i n-aimsir na h-écne. 7405] Mass ed, is mó co mór dliges tú t'athair d'furtacht .i. t'athair 7406] collaide & t'athair spirutulda ina m-bethaid-sin; & iar n-ég doib, 7407] aiffrind & almsana & guide do dénum, & do chendach doib dia 7408] tabairt a purgadóir chumm flaithémnais, uair is uaisle so na cech 7409] anóir, & is cora frichnam immpe na fa anóir na colla; & mina d**ér**na 7410] tú sin, dogéntar ritt mar dho-rinned re h-Apstalón, nech d-innarb a 7411] athair fén .i. Dauid asa flaithius .i. dogéba tú betha garit a-bus & 7412] bás suthain tall. Ni h-ead amáin, acht ni fhuil [maith] dogeba ar 7413] chongbail na h-aithne-si, na fúidbe a chontrardai-sin asa brissed, 7414] uair ní ré dáinib shamlaid na doctúraig cech aen na cóimlet in 7415] aithne-si, acht re madraib, uair in comfhat bís in madrad ina 7416] chuilén, atmaid-se a máthair & is inmhain leis hí, & amal médaiges, 7417] ni aithnend-se a athair no a máthair sech na conu ele,—is amlaid-sin 7418] don duine-si; acht is messa he, uair theit animm in madraid 7419] leis fén, & maraid animm in droch-duine a n-iffernn, comfhat re 7420] glóir Dia. 7421] In coiced aithne: ‘na déna adaltrass’; & ata cech uli 7422] gné allamuíg don posad fon aithne-si; gé tat gnethi is trumma 7423] ina' cheli dib, & iss ed is cóir so do shechna ar cúissib immda. 7424] In cet adbar dib, ata essanóir do Dia ann, .i. a thempul fén & a 7425] thégdais tairise, .i. cridhe & corp na mna no in fhir do-ch{column 244a}endaig 7426] se & do-glan fa chomair fén, in uair da-ordaig tond baitsi do chur 7427] on eclais air, sin do thruailled & do shalchad ón drúis, & diabul do 7428] liged ina inad fén ann, amal adeir in sálm:Editor omits corresponding Latin passage ‘do-loiscset do 7429] thenid na drúissi tempul Dia’ [.i. corp in duine]. Fath ele, bán 7430] cóir a sechna, ata sí ina dubachus d'ainglib nime, amal adeir libró 7431] Ysaíe, ‘co n-éigit na h-aingil co sérb in uair dogníther in drúis triamar 7432] dho-míllset na dáine in gáel glaine do-bí doib ríu’; uair do rér 7433] Augustín, as inann nadúir don duine & don aingel; & o dha-peccaid 7434] in duine, dochóid se *i n-a*thardacht ón aingel. In tres 7435] adbar bá n-dlegar a sechna .i. a beith ina glóir ac diablaib, uair 7436] as inmain lesin spirut inglain in peccad némglan; & adeir Ambrós, 7437] ‘cid inmain la diabul cech peccad, is é-so in dara peccad is annsa --- p.249 7438] lais for bith, & in peccad ele .i. ídpairt dona deib;’ uair salchair 7439] corp & animm leo-so, & scristair duine asa *fh*laithemnus leo; & 7440] adeir Augustín ‘co ra-b sailche in duine ina diabul, ór techid in 7441] diabul furailes in drúis rempi cein bither oca denam.’ In cethramad 7442] cúis, ata peccad na drúisi ina dígbáil don chomarsain, amal 7443] adeir Pól apstal ad Corint*hios*: ‘na denamm drúis amal dognít 7444] daine ele’; & adeir in gluais, ‘co fuaratar tri míle fichet do dáinib 7445] bás tré mnaib na Madianta, & co tanic tria drúis én aidche do-rinned 7446] fri mnái in deochain bás cóic míle déc for fichit míle do 7447] dáinib.’ Máss ed, tabair dot úid do shechna co glan forin olc-sa, 7448] o ta do nádúir aige a dhescad do thecht dona dáinib na dénann h-e, 7449] dia ra-but 'na comarsain dó; & cúimnig gana fhulang dot 7450] chomarsain no dot chompanach drúis do dénum, da fhétair a 7451] bascad immpu; uair dia fhuilngir, biaid t'animm ina gill co sír; 7452] & is dóig a descad do thecht dot chorp mar thanic remi. Adbur 7453] ele fana sechanta peccadh na drúisi,—ar a dochraidecht; uair 7454] robad olc la nech salchar do buain fria édach amuig; mass ed, 7455] is doilge co mór, édach na h-anma do shalchad, .i. in choland; & da 7456] derbad co ru-bí amal adubairt Íob isin dechmad caipdel: ‘do-chuir 7457] tú feoil & lethar mar étach umam’; & ader Solam, 'cona fil fógnam 7458] d'imarcraid do Dia icon duine drúth sech na h-ainmigib brúidemla, 7459] uair ithit & ibit, collait & comriachtait na h-ainmige, & ní denat 7460] na dáine-si acht am**laid**-sin. Is truag in turus don duine, techt 7461] annsa saegul do riar thrualli na h-anma, & in t-animm glan résúnta 7462] do-chruthaig Dia fa chosmailius fén do thrégen uirre; & ader 7463] in t-apstal, ‘in lucht da ra betha a colann fona míanaib [do frestal], 7464] is é in bás bus betha doib iar n-éc .i. iffernn,’ re'n-dubairt Iob, mar a 7465] fhuil bás gan bás & crich gan crich & esbuid gan esbuid .i. bíd 7466] in bás beo ind-sin, & in crich oc tinnscna, & nach aithnend in esbuid 7467] indus do beth esbuid uirri ann. Mass ed, is olc in cendaige in t-í 7468] do-s-beir in glóir, icna fil deriud na tossach, do chind na glóri 7469] erchraide-sea in pheccaid marbtha & do chind péinne co sír. 7470] In sessed aithne: ‘na dena duine-marbad’; & atat cóic 7471] gnethi icon duine-marbad: in chet gné díb-sin .i. droch-esimplair. 7472] Is hí-so tra in gné duine-marbtha dogniat na preláti, in tan doberait 7473] droch-shómpla do gním no do bréthir no do mhaitnechtaige tre díth 7474] certaigthi in phopuil; uair is í esimplair & gním & tecosc na preláti --- p.250 7475] is betha spirutalda do chách bís futhib. Mass ed, in tan na 7476] fádbait a m-biad díles, is écen dia n-anmannaib bás d'fhaghbail, 7477] amal atbeir Grigóir: ‘cech animm téit do díth a thecaisg, is e a 7478] prelait fén ro-s-marb he’; & is mo so co mór iná 'n corp do marbad, 7479] uair in tan marbthar in corp, ni dentar ind acht scarad cuirp 7480] & anma, & ni lugaite marus in t-anumm; in tan tra marbthar in 7481] animm, scarthar fri Dia hi fochetóir, uair is e-sin in bas fíre. In 7482] dara gné don duine-marbad .i. fuath; da derbad-sin, amal atberair 7483] i l-liubur Eóin, isin tres caipdel: ‘is duine-marbthach in t-íí 7484] dobeir fuath’; ór do-marb sé a animm fén; amal adeir Pól apstal 7485] oca derbad-sin: ‘da tucaind a fhuigind don t-shaegul do déiblénu 7486] Dé, & mo chorp beos do loscad ar grád Dé, & dia n-dérnaind 7487] cech maith fhédus cride do smuaintiugud, da m-beth fuath duine 7488] ina chómnaide am chride, & bás d'fhagbail fái-sin cen aithrige,— 7489] dobeind a n-iffern cen crich.’ In tress gné don duine-marbad .i. 7490] marbad na tengad; is don gné-sin in t-athimrád, & dochomairle 7491] beos do thabairt do marbad duine, amal do-marbatar Iudaide Crist 7492] mac De, & amal do-marb Dauid Húrias, & amal do-marb sétig 7493] Hiruaith Eoin Bauptaist. In cethramad gné, in marbad dogní 7494] lám, amal do-marb Cáin mac Ádaim a bráthair .i. Abél. 7495] Is doilig in gním-sa re dénum, ge ead do{column 244b}gníther cu cóir he, 7496] amal adeir Hieronimus: ‘cibe dán bés duine-marbad & droch-gnímradu 7497] .i. gaid & égen & éthech co sír, ni duine-marbad a fhuil-sin 7498] do thogail, acht umalóit do Día & don recht.’ Ocus da n-d**er**ntar 7499] duine-marbad, acht am**laid**-so, atat nethi immda ina agaid; a h-aen 7500] díb, ata in náduir ina agaid, uair is clann én athar & én máthar 7501] sínd .i. Adaim & Eua; én athair & en máthair spirutalta acaind .i. 7502] Crist & in eclais; mass ed, is mí-nádurdhai dúinn o nach fil nech 7503] ar slicht Ádaim acht braithre dúbalta a cheli do marbad. Ata in 7504] duine-marbad beos i n-agaid in résúin; uair adeir in résún, ‘nach 7505] dénta duit do nech aile in ní na bud maith leat do dénum duit fén,’ 7506] amal adeir Tóbiás isin cethramad caipdel: ‘ó 's follus co fuil 7507] fuath in báis acut fén os cínd cech fhuatha, na sanntaig bás 7508] d'imbert for nech aile.’ Ádbar aile do chongbail na h-aithne-si, 7509] amal adeir i m-Malicia .i. isin cethramad caipdel, ‘co n-dénand 7510] in duine-marbthach náimdenus for leith fria cech persain don 7511] trinóit,’ .i. do-chuir se a n-ádaig in athar .i. a mac do marbad, uair --- p.251 7512] is mac do Dia cech Cristaige; do-chuir sé a n-ádaig in meic .i. 7513] tresan duine do-chennaig se, & nach d'ór no d'argat truallnigthe, 7514] acht dia fhuil fén & dia fheoil .i. in duine-sin do marbad co h-ecóir; 7515] do-chuir i n-agaid in spiruta nóim .i. in tan do-baitsed in duine, 7516] do-cuired ola choisrectha air amuig, asa tuicther comartha in 7517] spiruta náeim do beith suidigthe ina chride. Mass ed, cibe 7518] duine do-marb he, tuc sé essanoir don spirut nóem .i. do-sháraig a 7519] chomartha. Dia derbad-sin atbert in t-ecnaid: ‘uch, cad dogéna 7520] in bocht dana h-égen dul fó breith na tri persan bias i n-aen 7521] persain in lá-sin oc dénam in brethémnais, gen áigne ic nech 'na 7522] agaid, acht estecht re ráda .i. ‘ércid, a l-lucht na mallachtan isin 7523] tenid suthain!’’ Ocus adeir lebar na Rig, ‘co ticfa sédiud fa lucht 7524] in duine-marbtha i n-agaid shétid na fergi, asa tanic in duine-marbad, 7525] & co scuaibeobthar amal míltóga a n-iffern iat.’ In sessed 7526] gné don duine-marbad .i. in spreid le n-díngned nech a bethugud a 7527] bein de, & is í-so in gné duine-marbtha dognít na tigernada tuathi 7528] & eclaisi, bít oc dénum adbair do argain na n-óglach, d'fhaghail in 7529] gné chóra, & ni d'grad a certaigthi, acht do mian édala; & in uair 7530] na denat fén sin, bíd gadaige ina oclaechaib occu;—is e codlad in 7531] leomain dogniat in fhoirend-sa .i. a súli oslacthi, a máir & a 7532] fhedmannaig oc crechad cháich, & iat fén ina suan. Do-tharngair 7533] Dia foden so i m-beol Dauida, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘do-shluigetar mo 7534] thuath amal biad in aráin’ .i. amal bís arán ina thús da cech 7535] caithem da n-déntar; mar sin, cech féidm dá n-érgend era tigerna, 7536] caiter máin na n-oclach ris. Ata *di*diu** da chin isin ngním-sa .i. 7537] ata hicc anma in duine ort da r-benais a betha, & cin na h-ecni; & 7538] is ecen co n-icthar cech ní da fhuigir amlaid-so, sul dechair i 7539] flaithius Dé. 7540] In sechtmad aithne: ‘na dena gait.’ Ata cech uli glacad 7541] nemchetaigthi da n-dingir ar chomaigthech can chead do thigerna 7542] in raeta fén fon aithne-sí; acht mona derna i n-dochus co ra-cead 7543] leis se; & d'fhéchair ann-sin in fhuil gáel no munterus duit risin 7544] tii for' ghlaccais, fá bud chasmail fris in cet-sin do thabairt; & mina 7545] fhuil, is gadaige thu ba glaccad, gé do-sháilis combad cead leis 7546] he; uair do-sháilis ní ecasmail; & ma ta in gael ann chena, & gan 7547] rún droch-gníma acut-sa, ní gadaige thu, uair ni dentar gait gan 7548] rún gaite, & is on chúis cetna-sin is diles don duine in n-ám bias --- p.252 7549] a chorp a n-gill ris biad bec beras ó ghorta in tráth-sin he, a buain 7550] do duine chonaich, no étach dá ra-bi 'na gill, & nách ot mí-bésaib 7551] fén tanic do bochtacht, acht dot deóin, no Dia da tabairt chucat, 7552] & cen buaidred ardo béssaib uathi, ór do-fhacaib Dia cech maithius 7553] cómdíles do chách i n-aimsir na h-écne. Mass ed, in uair ata i 7554] riachtanus a leass ort, is leat fén in ní choingebas tú do máinib in 7555] duine út .i. don imarcraid fil aice; & osa let fén he, ní gadaige thu 7556] ica glaccad, & gan rún gaite acut, acht úmla doní tú don recht, o 7557] nách ail laisin fher conáich a thabairt da deoin.—Ní h-ead amáin 7558] ata in goit fan aithne-si, acht ata in égen; uair is mo co mor in 7559] écen iná 'n goit; & is moo na sínte láime dogniat lucht na crech 7560] oldáit na gadaige; on ló is mó is móu a résún a-bus & tall,—uair 7561] atat tri h-urdail & aithgen in t-sheoit fén o fhir na h-écni do réir léx & 7562] chanóine, & ni fhil acht da urdail & aithgen on ghadaige, mona 7563] berar air oc dénum na gaide; mar sin, amal is mo pian in chuirp 7564] i-bhus on écin ná on gait, bid mou pian na h-anma thall iar 7565] n-écaib.—In tres gné don gait .i. usaracht édáil 'ca dénum do díth 7566] do chomarsan: ata so i n-agaid aithne in ghráda, uair ro-dligfithi 7567] dítt riachtanus a less do chomarsan do fhórithin, {column 245a} & airlegud can 7568] édail do denum air, acht mina fhása bisech náddúrda duit fén do 7569] thorad do chunnartha; & dá derbad, corab gadaige cech oen 7570] dogní úsairecht, amal atbeir soscela Matha, in uair ro-díchuir 7571] Crist na cendaigeda a tempul Ierusalem, co n-ebert sé friu: 7572] ‘goirfither tech na h-urnaigthe dom thech-sa, Editor omits corresponding Latin passage do-rinnebair-si tégdais 7573] n-gadaige de.’ Ocus is messa in usaracht na 'n gadaigecht; 7574] uair ni berend in gadaige leis acht a m-beir cen fhis, & o chomichib 7575] is mo bereas,—berid fer na h-usarachta ní cosaird & cen fhis ona 7576] comarsannaib & óna nemchomarsannaib; & is aire-sin do-thecaisc 7577] Dia fén a persainn Heremías fáid .i. ‘coimétad cech duine he fén era 7578] chomarsainn,’ & na bíd tairise aige asa bráthair i cúis na h-usarachta, 7579] & ná gab mar édail seo, a duine; uair adeir Augustin; ‘is dammainte 7580] in édáil asa fhuaruis t'indmus & fora r-trégis do thigerna’; 7581] ‘& damad he in bith uli dogebtha maille re díth t'anma, 7582] atbeir Lucás, cá bud fherrde do-sin?’ & cá bud mesti, in doman 7583] do dhul a n-díth air, & a animm do lesugud? Mass ed, os asa 7584] chennaigecht dob áil le fer na h-usarachta dul a m-bisech, mairg dó, 7585] mélltar isin cuit-si don chennaigecht .i. in ní buan uasal do reicc --- p.253 7586] fri diabul tar cend in neith nach anand aige; amal atbeir Solam i 7587] n-Eclaisiastach, ‘co m-bia triur óigred oc fir *na* h-usarachta .i. bésti & 7588] nathracha & cruma’: beit a máine ocna piastaib .i. ag cairdib na 7589] colla; biaid a animm oc nathrachaib neime .i. ac diablaib; & biaid 7590] ag crumaib a chorp; ni thibre nechtar dib-so a chuid fen arin dá 7591] chuid ele.—Ocus ni h-ed amáin ata égen & gait & úsaracht fon 7592] aithne-si, acht ata in t-shímóntacht .i. cech ní dogebthar do chind 7593] na h-eclaisi, no neich spirutalda ele, no in bethugud dogabar do 7594] chind máine; uair ata d'ulc arin símontacht sech in úsaracht, 7595] co m-bí in t-í dobeir hí ina shímontaig amal in t-í gabus,—ni 7596] bi tra i n-úsaracht acht in t-í gabus namá.—Ata fós fón aithne-si 7597] in imbirt; uair is gadaige in t-í immres, & is mo co mór he 7598] na 'n gadaige. Dia derbad-sin, glaccaid sé in ní nach leis fén 7599] cen baranta aige acht titul ata crosta o dligud eclaisi Dé .i. o lex & o 7600] chanóin. Dogní so gadaige de for tus, & fer éicne he iarum; uair is 7601] d'aindeoin chride in tii dia m-bentar tóibgither hí: ac sin brissed na 7602] h-aithne-si fa dó innte.—Ocus ata in t-sháint beos innte .i. in fhrém 7603] o fhás in uli olc: ata sáint máine do chomarsan aithne ele oca 7604] brissed; ata ethech & bréga & luigeda dímaine cen áirem: ac sin 7605] brissed na cet [aithne]; ata ferg & torsi & fuath; ata dortad fola co 7606] menic; ata tregen cech deg-obri; ata caitheam na h-aimsire, tuccad 7607] d'fhógnam duit, re droch-ceird. Is mair*g* mairg, ol in t-ecnaid, 7608] gabus in athgairit-si dochumm n-iffirn .i. en olc do dénum i n-a fil 7609] cech uli olc!—Ocus ata bán aithne-si fós cech ní dogabar er leth-fhiadnaise 7610] & er cheilg .i. scél brégi do dheilb bá m-benfa ní de nach 7611] tíbre duit indas ele, & cu forlethan cech ní da fhuidhbe do chínd 7612] neich ata ina peccad ann fén. Ata sin fon aithne-si, & teit accra 7613] ann [.i. d'á oigir] isin t-saegul do reir dligid don tí da r-benad 7614] cech ní ro-raidsium anuasana; & da n-gaba aithrechus in t-íí fuair 7615] iat, caithfid a n-aisec ina shaegul, no ina phurgadoir do breith a 7616] anm-charut; & mina fhaga se aithrechus a pheccaid re n-ég, bid 7617] iffern a crich, & biaid pian for leith er son cech peccaid air, airet bes 7618] Dia ina glóir fén. 7619] In t-ochtmad aithne: ‘na dena leth-fhiadnaise.’ Is he 7620] dogní leth-fhiadnaise, in t-íí da legar fiadnaise a n-dóchus a indracuis, 7621] & doní brég don fhír, & chuires luige mar shéla forri; amal 7622] atbeir Béit isin t-shessed caipdel fichet de lebar Matha .i. ‘co --- p.254 7623] lenand fer na leth-fiadnaise lorg Iúdais,’ uair do-recc se Crist .i. in 7624] fhírinde do chind na brégi. Tug in duine-si fós aithis do Dia, uair 7625] do-shalaig se ainmm Dia in airet do-fhét sé; uair adeir Leuitico: 7626] ‘na salaig ainmm do Dia féin’ .i. na tabair d'éthech he. Is 7627] nemthrócar i n-Dia in duine-si .i. dobregnaid se séla Dé; & do-chuir 7628] fós er Dia, co ru-brégach he; amal atbeir in dial*a*go ‘gurab é ainim 7629] do Dia fén bus luige duit,’ & da-ordaig Dia in t-ainm-si do chur mar 7630] shéla era fhírinde. Mass ed, cibé do-chuir in {column 245b} séla-sa erin 7631] m-bréig, do-derb se gur brecach Dia; & ni fhuil báll do ballaib fhir 7632] na leth-fhiadnaise nach dénand naimdenus er leith fri Dia; & ni 7633] h-ead amáin, acht tuc se bás do fén, ór ata isin chet chaipdel do 7634] lebar na h-Ecna, ‘co marbann in bél brégach in animm.’ Mass ed, 7635] o marbus in brég in animm, ro-marbad in brég fora r-cuired séla 7636] Dé iarna goid uada in luige thuccad fó ainmm Dia, no fó 7637] chreatúir coisrechta écin, dia fhuil aige; uair ni dlegar luige do 7638] thabairt fona creatúirib nemchosricthe .i. dar duine, no talum, no 7639] aer, no a samail-sin; & minab lór lett a n-abair ann-so for cúis in 7640] éthig, d'féch thuas isin dara aithne, & dogebar tuilled ann. Dogní 7641] fós fer na leth-fiadnaise aindliged dia chomarsain, amal atbeir in 7642] libro Prouerbiorum: ‘urchar do shaigit nemi & cloidem gér don 7643] chomarsain, fer na leth-fiadnaise;’ & peccad dolegis hí, amal atbeir 7644] Solam, ‘conach étir in chned cen fis a doimne do legius, noco 7645] festar hí;’ is mar sin ni fétar in chned dobeir in leth-fiadnaise 7646] forin animm do lesugud fri Dia, noco lesáigther a tanic esti d'ulc; 7647] & ni h-urusa a fhis-sin d'fhádbail, má tucais cuit in fhir-se don 7648] fhir aile do thorad [do] brégi, & ni bia in ní-sin oc nech cóidche acht 7649] co h-écoir, & biaid cin peccaid cech duine díb-sin ort-su. Mass ed, 7650] is dolegis hí, & atbeir Isaias fáid, 'corab casmail fer na leth-fhiadnaise 7651] frisin béist re n-abar locusta (& brucus a h-ainm, co 7652] fhásait sciathana forri, & mar fhásait, is locusta, quasi longa *l*asta 7653] atberar fria): & is í-so in t-ochtmad plág lé 'r-buail Día Faró rig 7654] Égepti cona phopul in uair do-chongaib sé ina agaid fen iat, co 7655] tug deich plaga éxamla orra; & is í in cet phlág dib-sin .i. fuil do 7656] dénum don usce uli, acht atat anmunna na plág-sa i l-libro Exodi; 7657] & tuc-som tra na deich n-aithne do Moysi & do clainn Israel i n-agaid 7658] na n-deich plág-sa; & is í plág fhreccras d'aithne na leth-fiadnaise 7659] díb .i. locusta, uair atat tri nadúire icon péist-si, & samailter fria --- p.255 7660] duine iat: in cet náduir, is urchoitech a fiacla, uair gerraid sí 'na 7661] cínd toraid & guirt & fínemain dia fiaclaib, is amlaid-sin dogní 7662] in duine-si .i. benaid se na dáine asa frému da thengaid ic buain a 7663] n-oigrechta díb;—in dara náduir, fora n-iumat in uair thecait, is 7664] mar sin is línta in doman do lucht na m-brég;—in tress náduir fil 7665] icon péist-si .i. doní leimnech isin t-shámrad, & bíd si i comnaige i 7666] n-gémrad, is mar sin dogniat lucht na leth-fiadnaise leimnech on 7667] peccad co araile er fead na bethad-sa, & mar thic in gémrad .i. in 7668] bás, scuirid se da shúgrad, uair ni-s-fil súgrad, bail a m-biat .i. a 7669] n-iffern. Is demin [*di*diu**],in t-apstal, cibé bus casmail frisin béist-si 7670] isin t-shaegul, bíd dia phianaib a n-iffern na pésti-sin fesin ic 7671] cocnam a fhola & a fheola do gnath, comfhat fri Dia er nim.—Atat 7672] *di*diu** da dhruing aile do lucht na leth-fiadnaise .i. lucht in uilc brégi & 7673] locht na maithiusa brégi;—in cet drong dib .i. lucht in athimráid 7674] fria cosmailend in scriptúir na h-ainmhidea bréna .i. in nathair nemi 7675] ré n-abar serpens, & in aspa, & in sindach, & in mucc; uair is í is náduir 7676] doib-so: in t-inad & in biad is sailche d'innsaigid & d'ithe, na h-inaid 7677] & na biada glana do shechna; is mar sin do lucht in athimráid, dia 7678] fhaicet sualtaige no gním maith i n-duine, fácbait sin cen luad, 7679] & indsaigit cech locht & cech anib dia fhaicet ínntib, & ní da 7680] certugud acht dá *tát*h*air*; & tábrat lucht in athimráid da n-úid co 7681] n-dénat aindliged do Dia, & dia comarsain, & doib fén .i. dogniat 7682] gait er Dhia in tan berit a óclach fén uada .i. in uair aderait gurab 7683] droch-duine in duine maith, tucatar do diabul he amal do-fhédsat; 7684] dognít fós aindliged dia comarsain, in tan gadait clú na comarsan, 7685] uair [is uaisli] in clú ina 'n t-ór; dognít fós aindliged doib fén, uair 7686] doberait a n-animm fén do diabul. Ata figair aige-so in Leuitico 7687] isi*n* nómad caipdel déc, amal atbert Crist fessin: ‘na mallaig 7688] do duine bodar;’ uair is inand mallachad dó & don tí na fil er lathair. 7689] Ocus bíd a fhiss acut fós, nách saer lucht estechta in athimraid 7690] forin comarli-si, uair atbert Iohannés *C*r*istosom*us**, ‘gurab inand a 7691] dénum & a estecht’ .i. is peccad duit, in duine-si fén [d'fhulang] oc 7692] dénum a áimlessa, & is peccad fós a fhulang oc buain a chlú do nech 7693] aile. Amal brisit lucht ind immolta bregi {column 246a} in aithne-si, is mar sin 7694] brisit lucht in molta dímáin hí; uair atbeir in t-ecnaid, ‘is cosmail 7695] fri*a* h-Iúdás in t-íí doní molad brégi’ .i. beith ica molad [& ic pócad] 7696] in duine, & 'ga thídnocul dia náimdib .i. do diablaib. Is direch --- p.256 7697] tuicther so tre Iob, tug póic dia brathair fen .i. do Massan; do-chuir 7698] a lám dess timchell a chínd da pógad, & da-chongaib in claideb 7699] ina láim clíí da bualad.—Samail ele beos d'fir in molta bregi .i. 7700] lucht cantairechta in diabuil, oc cantain ciúil dona pectachaib dia 7701] cur ina codlad; uair atbeir *Iasas*iás fáid, ‘is truag dona dáinib 7702] adeir corub olc in maith, & gurab maith in t-olc;’ & goirther fós 7703] coin in diabuil díb, gherrus leth iarthair in duine & dogní munterus 7704] fria n-aichthib, & atbert Isaias fós, ‘gach duine a dubairt conid 7705] maith tú, no in gním dogénta, do-méllsat tú, uair do-chongbatar thu 7706] isin olc cetna.’ Cipé nech tra molfas gním ata ina peccad ann 7707] fén, inand sin & a molad do beth i n-agaid Dia; uair do-gabais 7708] a l-lín diabuil ann-sin he; más ed, do-marb tú he cu spirutalta, & 7709] do-marb se thu beos. Sechain de sin er grad Dia beth ic fédmandus 7710] don diabul. 7711] In nómad aithne: ‘na sanntaig ni do chomarsan;’ & 7712] tuig na millend a smuaintiugud-so thú, no smuaintiugud eli da 7713] olcus, mina chuire do chomairle & t'aenta leis; amal atbert Bernard 7714] naem ina shermóin, ‘nach damnann droch-shaint duine do muntir 7715] Crist ganin aenta.’ Mass ed, is e is brissed don aithne-si do 7716] chomairle & do smuaintiugud le cheli chum neith d'fhágbail co 7717] h-olc; no saint immarcradach do beth acut hi cuirfe do chride, & 7718] do thoirméscad umat fógnum do Dia, gé dofhagtha cu coir hí. 7719] Ocus atat da chúis icon toirmesc-sa: in cet cúis dib, atbeir Daniél, 7720] ‘co n-duiscend se ferg Dia’ .i. do-rindetar dímáin do Dia lena 7721] mianaib fén do-threicset he .i. fer pósta na h-anma nach dénand 7722] siubal uathi, mina scuire in duine fen uadha he; amal atbert Dia 7723] tra i persain Matha: ‘mi-se do gnáth maille rib.’ Mass ed, in 7724] uair thréices in duine he er lennán utmall m-brégach .i. er máinib 7725] in t-shaegail, cá h-ingnad ét & ferg do dúscad air-sium? & adeir in 7726] t-ecnaid, ‘gurab lenmaige in cundrad-sin,’ uair is í náduir in 7727] lenib, an ní is messa do shanntugud; is mar sin dogní fer na 7728] sáinnte: lingther do smuaintigib éxamla a chride ar tus, indus 7729] do-fhetfad ní d'fhágbail; & iarna fhagbail, cindus do-choingébad 7730] sin aice, & cindus do-chuirfed tuilled ina chend; indas co salchand 7731] se lebaid in spiruta náeim ona smuaintigib-sin;—& mar nách 7732] mothaig in lenab urchóit in airm no na tened thogras, noco 7733] loiscther *nó* noco n-gerrthar hé, is mar sin nach airig in sánntach --- p.257 7734] urchóit na sprédi nógo tuitenn se i n-uamaid in báis; amal atbeir 7735] Solam:Editor omits corresponding Latin passage ‘in t-í dobeir grád don guasacht, dogéba sé bás ann.’ 7736] Ocus is é a indshamail-so do grád dobeir in t-én don ghoiste no 7737] don chliabán er mian in bic bíd bís fúthib; & amal charas in luch 7738] biad in fhidchait, & nach tuigit a n-guasacht nogo tecat lucht innill 7739] na sás-sin ina cend. Is mar sin bít in lucht shanntaigit in saegul: 7740] ni aithnit gurab diabul do indill he nóco fhaicit chuca he iar 7741] n-éc da m-buain as a phainntér. In dara h-ádbar ar nách molta in 7742] t-sáint, amal atberait ind ecnaid, co n-ullmaigend fer na sainte inad 7743] do dhiabul; uair is annsna crannaib a m-bí co cuas o loscad no o 7744] brenad donít sindaig a n-ádba, & donít préchain nit: is mar sin don 7745] t-shanntach arna loscad & arna brénad on t-saint, & nit icna diablaib 7746] ina uachtar oca chur i peccad na sáinnte, & uamanna accu ina 7747] h-íchtar ica chur i peccad na colla. Mas ead, in ní do-thoigébad 7748] ferg Dé & d-uillmechad inad don diabul, is cin gana toirmesc, 7749] amal atbeir in t-apstal:—Editor omits corresponding Latin passage ‘na tabraid inad don diabul’ .i. na dénaid 7750] sáint .i. grád Dia a thabairt don t-shalchar saegulta; or ni h-e a 7751] beith agut is olc duit, acht co fhagthar hí co cóir, & a cor ar díl 7752] maith. Ni mar sin d'iumarcraid na sprédi, acht doní si dáine do 7753] dhallad; uair amal nach fedand in dáll oibriugud no sibal do 7754] dénam, is mar sin ni fedand in t-íí era m-bí esbuid na n-grás; or ni 7755] aithnend se olc sech maith, & osa dáll a chride, berid diabul leis ina 7756] eolas fen he. Mass ed, in t-íí is dáll mar seo, da m-bacann 7757] grad in t-saegail úmla na h-anma do denum .i. deirc & urnaigthi; 7758] adeir Matha {column 246b} ina shoscela: ‘is i a phian diles, a chur — iar 7759] cengul a lám & a choss—isin dorchatu ichtarach,’ mar na faicfea 7760] solus co bráth no iar m-bráth; & a shuile oc sír-chái, & a déta for 7761] crith hi cinaid miana a shúl & a beoil; & er grád Dé riut, a duine, 7762] cuir rét bethaid fén er obair dligthech, no ót gael, no ar déirc, no 7763] bi cen ní d'fhágbail cu h-olc. 7764] In dechmad aithne: ‘na sanntaig ben pósta do chomarsan’; 7765] & adeir in gluais in-so, co fil toil in pheccaid-sin fon aithne-si; 7766] uair is crosta duit beth for tíí mna do chomarsan, cinco derna 7767] gním; & is ar gráin in pheccaid-sin docuired aithne ar leith fair 7768] fén, sech gnéthib ele na drúisi. Uair ata tuaruscbail tróm erin 7769] peccad-sa ic Solam isin tres caipdel fichet in Eclesi*asti*co. Cetamus, 7770] cipe duine do-bris so, do-neimchreit se do recht Dé, uair is --- p.258 7771] e ord in phósta ord Dé co dírech, acht cid leis cech én ord; uair is 7772] e fén do-rinne pósad er tús iter Adám & Eua; & is e locc a n-dérnad 7773] .i. i pardhus; & is í aimser ina n-dernad .i. i stait na nemurchoite 7774] .i. roim peccad. In dara h-olc dogní duine .i. brissed móti, in uair 7775] doníther pósad, dobeir in fer & in ben móit ina tost, cona deleochar 7776] nechtar dib re cheli co bás. In tres olc dogní in t-íí brises pósad 7777] .i. adhaltras; uair is inand & goid .i. glaccad leptha in duine ele 7778] dia salchar. Mass ed, os olc bó no capull do ghoit, is messa 7779] co mor duine do goit; amal atbeir in t-apstal .i. ‘ni lesin mnái 7780] fén na lesin fher pósta cumachta a corp budén, acht lesin persain 7781] út ele.’ Mass ed, in ní nach leis fén itir, is gadaige thu-sa ona 7782] ghabail uada; & iss ed e-sium ona thabairt duit. Ni h-ed sin tra, 7783] acht tecait uilcc immda ele assin adaltras .i. tic díchor óigrechta ona 7784] h-óigrib dílsi co bráth; uair in trath sháiles duine mac díles do 7785] beth aige, is de dogní oighir; & in tan nach mac dó he, & dogní oigir 7786] de, is ro-mor in guasacht, in óigrecht-sa do gnáth do beth for 7787] sechrán ona h-óigrib dílsi; & o nach fétar fiss dígbala in uilc-sin 7788] d'fhaisnés, is mar sin nach étir a leigess. Tecai*m* asin pheccad-sa 7789] fós cumasc na fola fén fora cheli; uair pósaid fer ben i n-dóchus 7790] gan in gael ann; & tan ann, is í a ben gáeil fen phósas; & atbeir in 7791] t-ecnaid, ‘is mairg [thic] annsa saegul-sa, & na h-uilc-si do thecht 7792] trit;’ amal atbeir in soscela, ‘is mairg tre' tig in scannal, & dobad 7793] fherr dó can techt na techt mar sin.’ Mass ed, o tharla in 7794] gráin-si erin adaltras, is cóir duit aderait na h-eolaig na nethe-si as 7795] bud doig algus a dénma do shechna co maith .i. silled na súl; 7796] uair atbeir in fellsam, ‘is í in t-shúil comla in báis;’ & dia 7797] n-oscailter in chomla-sa & diabul do ligad istech ann, cuirfid se in 7798] cride druim tar ais .i. tempul in spiruta noim, & gebaid se nert forin 7799] longphort-sa uli .i. forin corp, & cuirfid na boill d'fhognum do 7800] fén uli ó sin amach. Is aire-sin atbert Iób: ‘do-rinnes caingen 7801] rem shúilib’ .i. rem doirseoir .i. na súile, dia coimét fén arna 7802] drochfhechsanaib, & in cride da choimet arna drochsmuaintigib; 7803] & atbert Solam beos: ‘do-rinde mo shúil crech mh' anma.’ Ocus 7804] is e faicsin craind an imarbais do-rinne Eua for tús; & atbert Heremiás 7805] fáid beós: ‘tanic in bás tar doirsib mo chuirp is-tech, & tara 7806] fhuindeocaib’ .i. tarmo shúilib, & tarmo chluasaib; & do-gab sé 7807] nert ormm as-tig. Mass ed, os iat na céimenda asi n-déntar in --- p.259 7808] t-adaltras .i. silled, & comrád iarum, tadall na lám iar sin, in gním 7809] fen fa-deoid; & bid a fhis acut co fhil cech céim díb-sin maille re 7810] run céna ina peccad marbtha. Ocus is í pian diles in peccaid 7811] marbtha-sa .i. brissed in phosta .i. bás in che*d*-duine clainde isin 7812] t-shaegul, & bás sír tall don anmain. Uair is iat na h-obrigthi 7813] glana cland na h-anma; & os é in credem oibriugud is túsca dib, 7814] dogeib sé bás on adaltras; amal atbeir in t-ecnaid, ‘nach déntar 7815] adaltras gan brissed in chredim’; & o brister in credem, ni bí 7816] fognum er ni da n-dentar cen fúndamit fái; & a dhuine, na beir th' 7817] aimsir ass do réir mian do cholla, uair da m-bera, adeir Solam isin 7818] ochtmad caipdel fichet in Ecclesiastico, ‘co tíbre in cholann t'animm 7819] do chur a coscair dia naimtib’ .i. do diablaib iffirn, bail a n-duiseochar 7820] hit agaid do chomrag cech ní da tucais toil écoir .i. do cóic cetfada 7821] corparda, amal atbeir in Eze*ts*iele; ‘ecce ego suscitabo omnes amatores 7822] tuos contra [lt ]3[gt ]*te*,’ & cetera. Finit, amen. #### XXXV 7823] {column/line 248a 45} Editor omits corresponding Latin passage ‘Bud amlaid-so *di*diu** dognéthi ernaigthe:Editor omits corresponding Latin passage a athair fil hi nimib, 7824] noemthar th'ainm; Editor omits corresponding Latin passage toet do flaithius; Editor omits corresponding Latin passage bid do toil i talmain, amal 7825] ata i n-nim; Editor omits corresponding Latin passage tabair dún indíu ar sásad cechlathi; Editor omits corresponding Latin passage ocus log dun ar 7826] fiachu, amal logmait-ne diar fhéchemnaib; Editor omits corresponding Latin passage ocus ni r-lecea sind i 7827] n-amus n-dofulachtai; Editor omits corresponding Latin passage acht ro-n-sóer ó cech ulc; amen, ro-p fír.’ 7828] Aircthid cecha maithiusa, sidaigthig Dé & dóine, Isu Crist mac 7829] Dé bíí, [is e] is augdar na h-ernaigthi-sea, do thincosc a apstal & a 7830] descipul & na n-irisech ar-chena co forcend in t-soegail, imm chordus 7831] dénma ernaigthi, co n-apair sund:Editor omits corresponding Latin passage ‘bud amlaid-so dognethi 7832] ernaigthi.’ 7833] Matha, imorro, mac Alphei, in súi erdraicc do Ebra*id*ib, is e 7834] ro-scrib in ernaigti-se i curp soscela, ar na ro-dermaited ind eclais 7835] ord denmai ernaigthi, co n-apair sund for slicht a maigistrech Isu 7836] Crist:Editor omits corresponding Latin passage ‘bud amlaid-so dognéthi ernaigthi.’ Comuaim imorro & 7837] cóibnies ciallaide na cobigi-sea, is e leth atóibe la Isu, co dú i 7838] n-epert ria sund, ic forcetul a apstal:Editor omits corresponding Latin passage ‘in tan imorro dognéthi 7839] ernaigthi, na bíd immad erlabrai ocaib ica dénum, amal is bés do --- p.260 7840] génntib; Editor omits corresponding Latin passage {column 248b} uair iss ed is doig leo-side, conid móti éstither riu, 7841] immad erlabra do denam; Editor omits corresponding Latin passage na h-inntshamlaid-si *di*diu** in foirend-sin; 7842] Editor omits corresponding Latin passage uair ro-fhitir chena bar n-athair, .i. in t-athair nemdai in ní ricthi 7843] a less uad, cid riasíu dognéthi itir a atach & a etarghudi’; conid 7844] for slicht na m-briathar-sin atbert Isu na briathra-sa:Editor omits corresponding Latin passage ‘bid amlaid-so 7845] *di*diu** dognéthi ernaigthe.’ 7846] Editor omits corresponding Latin passage Cesnaigther, uair ro-fhitir in coimdiu cech ní recmait a less 7847] uad, cid riasíu donemm a etarghuide, cid ara n-erailend Isu 7848] foirn sund ernnaigti etir do dénum? Is e a freccra-sin, cumad 7849] duthrachtaigite dobermais-ne ar menmain & ar n-índfhethium inar 7850] n-ernnaigthi cusin coimdid, is erlum do-gres do thabairt cecha 7851] maithiusa connagum dún; & *di*diu**, co ro-fhásad noemad & coiseccrad 7852] don duine inmedonach .i. don anmain dligthig asin ernaigthi-sin; 7853] Editor omits corresponding Latin passage conid aire-sin erailes Isu foirn sund ernaigthe do denum, in tan 7854] atbeir:Editor omits corresponding Latin passage ‘bud amlaid-so *di*diu** dognethi ernaigthe.’ Editor omits corresponding Latin passage Amal bud ead 7855] atberad Isu ria apstalu: ‘o ra-thairmiscius-*s*a imuib nuall & 7856] immad erlabrai do dénum in uair ernaigthe, cindimm díb innossa 7857] glón-shnáthi ernaigthe cumbri do denum; & curab ed atberthí oca 7858] denum, Editor omits corresponding Latin passage ‘a athair,’’ Et supra. 7859] Editor omits corresponding Latin passage Ar tri fáthaib imorro ro-s-cumbrig Isu in ernaigthe-sea .i. in 7860] ‘pater’: is e in cetna fáth, .i. na ro-thairmisced in ernaigthe emilt 7861] na h-apstalu do urd a proceptai & denma firt & mirbuli;—is e in 7862] fáth tánaise, combad erusaite do chách a mebrugud a beth cummair;— 7863] is e in tres fáth, uair noco recar a less immad erlabrai ic 7864] attach in choimded, amal démniges Isu fén, in tan atbeir:Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-fhitir 7865] chena bar n-athair, .i. in t-athair nemdai, ar Isu, in maith 7866] ricthí a less uad, cid riasíu dognéthi a athchunchid’; conid aire-sin 7867] ro-eráil Isu foirn ernaigthe, & curab ed atberum oca denum 7868] Editor omits corresponding Latin passage ‘a athair,’ etc. Editor omits corresponding Latin passage In tan atberum ic ernaigthe ‘a athair’ frisin 7869] coimdid, fúismimít ann-sin, conid 'nar mec don choimdid & do 7870] Dia, & conid athair dún in t-athair nemdai. Editor omits corresponding Latin passage Ni fhuaratar tra 7871] sruthi na petarlaicthi, .i. Abram & Isác & Iacop in ro-miad slónnte-si 7872] on choimdid: dethbir sin, uair is mou is ara uamun no-fhógnatis 7873] dó thall, inás ara grad & ara inmainecht. Editor omits corresponding Latin passage Do phopul 7874] *di*diu** na nu-fhiadnaise, dianad erlam fochraicc & inottacht na flatha 7875] nemdai, tuc Dia in ro-miad sloinnti-sea, co n-apair ica attach 7876] & ica etargudi, Editor omits corresponding Latin passage ‘a athair.’ Forchanaid *di*diu** Isu sund somataig & --- p.261 7877] sochenelchi in t-shoegail, na dernat uaill na uabur forsna bochtaib 7878] & forsna dochenélchib; uair is inunn athair aiditit occu dib-línib, 7879] in tan atberaitt ica n-ernaigthe Editor omits corresponding Latin passage ‘a athair;’ uair ní fhetait na 7880] somataig nach na sochenelchi in ernaigthe-sea do chantain co fíren 7881] na co cráibdech, manip iris leo a m-brathirsi do aiditin frisna 7882] bochtaib & frisna dochenelchaib. Editor omits corresponding Latin passage Córaigium *di*diu** uile ord ar 7883] m-bethad i sualchib & i sobésaib, dáig co ro-n-gabthar inar 7884] m-braithrib do Christ & inar maccaib togai don athair nemdai; 7885] Editor omits corresponding Latin passage uair cindus is dána leis ‘a athair’ do rád frisin coimdid, in t-íí 7886] sharaiges co follus a thimnai & a fhorcetul? Editor omits corresponding Latin passage Uair in t-athair 7887] nemdai, is ed connaig mec noemu do beth aice ic a fhógnam. 7888] Editor omits corresponding Latin passage Cid *di*diu** is córu dona macaib cona ra-b nech is moo grad occu 7889] inas a n-athair bóid? Editor omits corresponding Latin passage uair cia maith na tibre in t-athair dia maccu 7890] no-s-guidet, {column 249a} .i. dona h-irisechaib, in tan do-rat doib a comáirem ar 7891] maccaib do fén, & co n-aprat fris ica etarguide ‘*p*ate*r n*oste*r*.’ Editor omits corresponding Latin passage Is tú 7892] ata tria bithu cen tosach, cen forcend, amal aisnedes in fáid, co 7893] n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘is tú th'oenur, a chóimdiu, or in fáid, fhédligius do-gres 7894] cen crich cen forcend fordo fhlaithius.’ Editor omits corresponding Latin passage ‘Isna nimib atái,’ .i. 7895] isna noemaib & isna fírenaib chomallit do thimmna & do fhorcetul; 7896] & ainmm nime forru-side, ara sollsi & ara n-etrochta. 7897] Editor omits corresponding Latin passage Noemthar th'ainm: — Editor omits corresponding Latin passage ni h-indut fén connagum noemad 7898] th'anma, a Dé, uair is noem do-gres, acht induind fén écin, .i. co 7899] ra-bum-ne co noem & co nem-*el*hélnide fot anmum-su. Editor omits corresponding Latin passage Is é imorro 7900] noemad anma Dé iar fhír indin-ne ar m-beth-ne cu forpthe fora 7901] scáth-som céin bemm i-fhus; amal eráiles Isu forsna h-irisechu, 7902] a n-inud aile isin soscela, co n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘bad amlaid-so,’ or Ísu, 7903] bus follus do chách sollsi bar sualach & bar sogním, .i. co ro-fhása 7904] molad & adamrugud don athair nemdai trébar coen-gnimaib-se. 7905] Editor omits corresponding Latin passage Toet do fhlaithius:.i. fuigell brátha; uair is ann-sin 7906] fogébat na nóib & na fíreoin cech maith chomlán on choimdid. Editor omits corresponding Latin passage Is 7907] dánutus mor don pecdach cui*n*chid flaithiusa Dé do thuidecht, 7908] .i. fuigell brátha, & cen uamun fair na pian & na todérnum doberthar 7909] forsna pecdachu isin fhuigell-sin, Editor omits corresponding Latin passage ar is ed *di*diu** connagum 'nar 7910] n-ernaigthe lathi brátha do thidecht écin; is ed is coir dún, co 7911] ro-ímgabumm feib ar cumaing na pianna ra-móra fodémut na 7912] pecthaig isin lóo-sin. 7913] Editor omits corresponding Latin passage Bíd do thol hi talmain amal ata i n-nim:Editor omits corresponding Latin passage .i. amal atat --- p.262 7914] aingil nime dot rér cen peccad cen imarbus, tabair dona dóinib, 7915] cu ra-fhógnat duitt co noem & co nem-hélnide hi talum; Editor omits corresponding Latin passage no, amal 7916] ata do thoil isna noemu & isna fírenu chomallit do thimnai & 7917] t'fhorcetul, tabair rath comshóthi dona pecthachaib cu ra-fhógnat 7918] duit fón indus-sin; Editor omits corresponding Latin passage no, amal ro-bói cend na h-eclaisi, .i. in coimdiu 7919] Isu Crist dot réir ó cech mud, sorthig rabar n-ernastaid, .i. risin 7920] eclais fognam duit co firian & co forbthi iarna inntshamail-seom. 7921] Editor omits corresponding Latin passage Tabair dún indíu ar sássad cechla*i*thide; Editor omits corresponding Latin passage comad 7922] aire dobertha ainm sásta cechl*á*thide sund, for cech ní o fhulangar 7923] betha aimserdai na n-dóine i-fhus isin t-shoegul; Editor omits corresponding Latin passage no, cumad aire 7924] dobertha ainm sásta cechlathide and, for glanrúin chuirp Crist & a 7925] fhola domélut na h-iresaig cech dia do mhéis in choimded, .i. don 7926] altoir nóim: Editor omits corresponding Latin passage conid ica aithne-sin atbeir Ísu a n-inud aile isin 7927] t-soscela:Editor omits corresponding Latin passage ‘mine chaithi-se feoil meic Dé bíí, & mina ebthái a 7928] fhuil, ar Ísu, .i. mine thoimeltái co h-iresech glanrúin mo chuirp-sea 7929] & m'fholai, ni fhóigbithi in m-bethaid suthain dabar sássad;’ 7930] Editor omits corresponding Latin passage no *di*diu** co demin, is aire doberar ainm cechlathide sund, arin airfitiud 7931] spirutalla bís do nimib na noem & na fhírén do chomailliud 7932] thimna Dé & a fhorcetail. Editor omits corresponding Latin passage Tabair dún indíu: Editor omits corresponding Latin passage indíu *di*diu** connagut in 7933] sássad fororda-sin, uair ni cuincithea anallana céin batar na dóine 7934] i n-dorchaib chinad & targabal, acht is indíu écin connagar, .i. i 7935] sollsi fhessa & fhóisiten, & i frecnarcus gréni na fírinde, .i. in 7936] cóimded, Isu Crist, meic Dé bí. 7937] Editor omits corresponding Latin passage Ocus log dún ar fhiachu, amal logmait-ne d'ar 7938] fechemnaib. Editor omits corresponding Latin passage In tan connagum cech lái dilgud o Dia, is follus co 7939] n-denum cech lái peccad, recmait a less dilgud omain; Editor omits corresponding Latin passage ocus connagum 7940] cech lái dilgud dún o Dia, bid amlaid-sin doberum cech lái dilgud 7941] don fhoirind ro-n-tocraidet; Editor omits corresponding Latin passage dlegar imorro da cech duine cu coitchend 7942] dilgud do chuinchid, uair ni ruibend nech hi-fhus cen peccad 7943] écin ina chomitecht, cid nóidiu oen lóei no oen áidche he, amal 7944] atbeir Eoin apstal:Editor omits corresponding Latin passage ‘mad ed atberum, ar Ióin, co na fil peccad 7945] ocaind, is imaind féin doberum bréicc and-sin, & ni fír dún ar m-beith 7946] amlaid.’ Editor omits corresponding Latin passage ‘Log dún ar fhiachu,’ Editor omits corresponding Latin passage is iat féich connagum {column 249b} do logud dún, 7947] feich ar cinad & ar targabal; Editor omits corresponding Latin passage in tan *di*diu** atberum inar n-ernaigthe 7948] Editor omits corresponding Latin passage ‘a Dé, tabair dilgud dún,’ fóismemít ann-sin condar pecthaig & co 7949] n-eplemar inar pecdaib & inar n-dúalchib; Editor omits corresponding Latin passage uair is bás do neoch etir 7950] iar fír a scarad o Dia tria imarbus, is betha imorro comshód chucai --- p.263 7951] tria choen-gnímaib; Editor omits corresponding Latin passage ar is e dul o Día nemchomall a fhorcetuil, is e 7952] imorro tidecht chuca, na timnadu diada do comalliud. Editor omits corresponding Latin passage ‘Amal 7953] logmait-ne diar fhechemnaib; Editor omits corresponding Latin passage ’ is ed tic ó Ísu sund, co nach 7954] fóigbem-ni fén dilgud o Dia, acht mina thardam ar tús dílgud don 7955] fhoirind ro-n-tocráid; amal démniges i m-baile aile isin t-*sh*oscela 7956] *co* n-apair:Editor omits corresponding Latin passage ‘mine lógthai-se co cáin-duthrachtach,’ or Ísu,‘don 7957] fhoirind ro-n-tocráidet, ni thibre in t-athair nemda dúib-si dilgud 7958] fhar cinad & fhar targabal:’ Editor omits corresponding Latin passage cipe imorro na logfa o cride & o 7959] menmain don chomnesom, ní dilgud chuinches do fén and-sin o 7960] Día, acht pian & todernum. 7961] Editor omits corresponding Latin passage Ocus nach-ar-léic i n-amus; Editor omits corresponding Latin passage *.i.* ni ro-lécea índ i n-dérchoined 7962] no i nd-amus n-dofulachta na coemsam d'fulang. Editor omits corresponding Latin passage Ni h-ed *di*diu** is cóir 7963] dún do chuinchid ar Dia, na tartar aimse forind itir, uair fásaid in 7964] maith-se dib co menic, .i. díchor dualach & forbairt sualach, acht is 7965] córu dún corub ed connesum fair in ní ro-chuinnig in fáith 7966] romaind, co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘déna mo fhromud & mo derbud, a Dé,’ or in 7967] fáith,‘o amus t-shofulachta.’' Editor omits corresponding Latin passage In tan *di*diu** atberum isin ernaigthi 7968] choimdetta Editor omits corresponding Latin passage ‘a Dé nach-ar-léic i n-amus,’ ni h-ed chuinchemít and-sin, 7969] na [ro]-tartaither aimse foraind, acht is ed, na tartaither oirn 7970] aimse dofhulachta no-n-scarut fri forpthecht & fri fírinde. 7971] Editor omits corresponding Latin passage Acht déna ar soerad ó cech ulc. Editor omits corresponding Latin passage Ni h-ed is lor dún do 7972] chuinchid sund, ar soerad arin olc nach dernsamar, acht co 7973] ro-n-soerthar cid on ulc do-rónsamar; Editor omits corresponding Latin passage uair ó dogéna Dia foraind 7974] in cechtarda-sin, ni bia gábud na guasacht dún and iar sin. Editor omits corresponding Latin passage In tan 7975] atberum inar n-ernaigthi Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-n-soer a Dé,’ tocarmít ann-sin chucaind 7976] Dia diar soerad & diar n-díten, & aititmít co h-umal inísel ar 7977] m-beith fén a n-doire arar pecthaib & arar n-dualchib; Editor omits corresponding Latin passage uair cia 7978] connesed a shoerad & a fhuaslucud, mine áiriged a beith o mud 7979] écin i nn-dóire & i nn-docraite? ‘Ro-n-soer, a Dé, o ulc’ .i. o peccad, 7980] o diabul, o iffernd, o amus dofulachta. 7981] Amen .i. ro-p fír: Editor omits corresponding Latin passage glass sin & foriadud na h-ernaigthe coimdetta, 7982] & is é a etarchert ic Aquil ‘fideliter’ .i. ‘co tairise;’ is e imorro a 7983] etarchert oc Cirine ‘uere,’ .i. ‘co fír’; ar is fír & is tairise co-n-érnither 7984] o Día don irisech na h-uli maithiusa chuinches co forbthi 7985] isin paitir. 7986] Editor omits corresponding Latin passage Is coir imorro so do fhis, cid mor do ernaigthi aile donemm 7987] timchell na paitri conach araill connagum ínntib acht a fhil isin --- p.264 7988] patir; Editor omits corresponding Latin passage cipe *di*diu** atbera oc dé*[54](javascript:footNote('G206000/note054.html'))*nam a ernaigthe, ‘a choimdiu, tabair 7989] dam imad cruid & airiltne, feib do-ratais don fhir-sa aile, métaig m' 7990] onoir & mo chadus & mo chumachtu isin t-shoegul;’ ocus mad aire 7991] chuinces sin ara mían & ara áilces fén, & manip ar-daig lessa 7992] chaide, ni-s-fagaib isin patir ní risi cúibdigthea na h-itgi-sea; 7993] Editor omits corresponding Latin passage cipe *di*diu** dogné ernaigthi fon indus-sin, ni buidech itir Día dia 7994] ernaigthi. 7995] Editor omits corresponding Latin passage Ar se fáthaib imorro gabar in pater i sanais;—Editor omits corresponding Latin passage in cetna fáth, do 7996] chomalliud na comairle do-rat Ísu da apstalu, co n-epert, Editor omits corresponding Latin passage ‘a duine 7997] iresaig,’ or Ísu,‘in tan dogné ernaigthi, eirg {column 250a} a n-inad n-derrit, & dún 7998] tar th'éis, & attaig ann-sin in coimdiu in infholuch;'—Editor omits corresponding Latin passage in fáth 7999] tanaise, .i. ar shaine fri h-ernaigthi na m-brécaire;—Editor omits corresponding Latin passage in tres fáth, ar 8000] anóir & ar dethitin na h-ernaigthi fodessin; ar is comlánti bís i céill 8001] & menmain chaich a gabail i sanais;—Editor omits corresponding Latin passage cethramud fáth, dia fhis conid 8002] comfhocus in comdiu don fhoirind no-s-aitchet co h-irisech,’ 8003] cid i sanas donet a etargudi;—Editor omits corresponding Latin passage in cóiced fath, o bés cecha comairli; 8004] Editor omits corresponding Latin passage uair cech comairli derrit bis eterna cairdib, is a sanais is coir a 8005] dénum;—Editor omits corresponding Latin passage in sessed fáth, fo brath; Editor omits corresponding Latin passage uair is ed is gnáth in náma do 8006] brath i sanais; Editor omits corresponding Latin passage i sanais *di*diu** mairnit sund na nóim & na fíreoin in 8007] námait n-arsata .i. diabul don athair nemdai, in tan atberat fris ica 8008] etarguide, Editor omits corresponding Latin passage ‘ro-n-soer on ulc,’ .i. o diabul. 8009] Editor omits corresponding Latin passage Ro-fiugrad tra in ernaigthe-sea, .i. in pater, i táidbsenaib imdaib 8010] sruthi na fetarlaice; feib ro-fiugrad isin árud secht-ceimnech tarfas 8011] do Iacob eter neam & talam, i fhigur-sin na patri secht-ernaligthi 8012] triasa n-athascnat na h-iresaig dochumm nime;—Editor omits corresponding Latin passage ro-fiugrad *di*diu** in 8013] pater hi secht senmannaib ro-sheindset na sacairt táll i n-Ericcó, di-a 8014] torcratar do raith secht múir na cathrach, & dia ro-benad in 8015] t-ochtmad múr, i fhigur sin & i toraind na h-ernaigthe-sea triasa 8016] trascairther secht múir cathrach diabuil .i. na secht caire cenna, & 8017] tresa fuaslaicther in t-ochtmad múr, .i. dúalaig in chráis;—Editor omits corresponding Latin passage amal 8018] ro-fiugrad *di*diu** in ernaigthe-si i n-uasal-athrachaib ro-terchanad o 8019] fháithib, feib ro-thirchan Iasias mac Amóis, co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘dogéna 8020] in coimdiu,’ or in fáith, ‘ernaigthe chumair triasa logfaiter a n-uile 8021] pecda & dualchi dona dóinib’. 8022] Editor omits corresponding Latin passage Is e-so in t-ord iarnaide o traetar cumachtu diabuil, amal atbeir 8023] Iob i persaind in choimded, Editor omits corresponding Latin passage ‘tuaircfet-sa do chumachta-su a 8024] diabuil, ar in coimdiu, o urd iarnaide,’ .i. on patir. Editor omits corresponding Latin passage Is hi iarum --- p.265 8025] ernaigthe in coimded fadein; Editor omits corresponding Latin passage is i iarum ernaigthe díles na Cristaidi; 8026] Editor omits corresponding Latin passage is hi *di*diu** ernaigthe thairises ó'n airem rúnda, .i. ón airem sechta is 8027] gnáth isin scriptúir, ic toraind rúine & siansa comláine; Editor omits corresponding Latin passage is i-so 8028] ernaigthe doróisce cech ernaigthe;—Editor omits corresponding Latin passage uair is secht n-dana **air*æ~~i~~gegda* 8029] airmither don spirut noem; hi secht lathib no-bithea oc celebrad 8030] na cásc ic sruthib na phetarlacci; Editor omits corresponding Latin passage is secht sechtmaine shollumanda 8031] *di*diu** o cháisc co cengcidis. 8032] Editor omits corresponding Latin passage Is ona secht n-ernailib-sea na patri cusin remlíne coitchend fil 8033] rempu díchuirthar na h-ocht coire chenna, .i. díumus, etrad, sant, 8034] uabar, inócbail craes, ferg, toirsi, snimche;—Editor omits corresponding Latin passage uair attach inísel in 8035] athar uasail tairnid in díumus; Editor omits corresponding Latin passage noemad anma Dé induind tre genus 8036] díchurid in etrad; Editor omits corresponding Latin passage sir-attach flatha Dé do thuidecht díchurid in 8037] sáint; Editor omits corresponding Latin passage {column 250b} *is i*n*un*n* ón & mian toli Dé do chomalliud tairnid in máimide; Editor omits corresponding Latin passage cuinchid in 8038] t-shasta cechlathide coiscid in craes; Editor omits corresponding Latin passage slan-dilgud na cinud cin 8039] choimet n-écraite traethaid in fheirg; Editor omits corresponding Latin passage rethinche & cobsaidecht fri 8040] fulang n-ingrema [& amus] láid uainn dúalaig na toirsi saegulla; Editor omits corresponding Latin passage in 8041] t-shoire etaide on choimdid díchurid in snimche.* 8042] Editor omits corresponding Latin passage Sochaide imorro i fetarlaic & i n-nú-fhiadn[ais]e dia ro-gab greim 8043] ernaigthe do denum;—Editor omits corresponding Latin passage ro-tharmnaig cetus do Móysi mac Amra, do 8044] thaisech tuathi Dé, dia ro-s-clái tuath Amalech, & ní o nirt góei no 8045] chlaidim, acht o nirt ernaigthe;—Editor omits corresponding Latin passage rí craibdech *di*diu**, innister isin 8046] scriptuir, .i. Ezecias mac Achaist, dia m-bói forbaise for Ierusalem, 8047] do-rígne ernaigthe n-díchra co Dia, cu ro-marb in t-aingel i n-oen 8048] aidche cóic míle ochtmogat ar cet míle do shlog na n-Asardha in 8049] oidche-sin;—Editor omits corresponding Latin passage in fer cetna beos Ezecias, dia m-boi i n-galor dofh*o*lachtu 8050] comba comfhocus bás dó, do-rígne ernaigthe & aithrige 8051] n-díchra, & ro-thuill in coimdiu cóic déc do ara shaegul;—Editor omits corresponding Latin passage in banscal 8052] craibdech *di*diu** indister i l-lebraib Rig .i. Anna, o do-rigne áine & 8053] ernaigthe n-dúthrachtaig co Día, tucad di in mac erdraicc, .i. 8054] Samuél fáith;—Editor omits corresponding Latin passage in puplican *di*diu**, taithmetus Ísu i parabail in 8055] t-soscela do thuidecht i tempul Ierusalem, ro-buail a ucht co h-umal 8056] & co h-inísel, & is ed atbered ic dénum a ernaigthe, Editor omits corresponding Latin passage ‘a chóimdiu, 8057] airchis dímm, & tabair dilgud dam do mo peccthaib & do mo 8058] dualchib,’ Editor omits corresponding Latin passage ocus tucad slán-dilgud a chinad & a thargabal dó arin 8059] ernaigthe-sin. Is follus asna desmirechtaib-sin conid sochaide 8060] i fetarlaicc & i n-nú-fhiadnaise, dia ro-gab greim ernaigthe do 8061] denam. Editor omits corresponding Latin passage A braithre inmhaine, or in t-ecnaid, mad áil leind slándilgud --- p.266 8062] dúin o Dia, denam ernaigthe co díchra & co dúthrachtach fri 8063] Dia, amal eráiles in t-apstal oirnd, co n-apair, Editor omits corresponding Latin passage ‘denaid ernaigthe cen 8064] etarfhuarud;’ Editor omits corresponding Latin passage uair gebe gnathaiges ernaigthe do dénam co forbthe, 8065] immgabad na h-erchraide, santaiged na suthaine, mianaiged gréin 8066] na fírinde, .i. in coimdiu Ísu Crist do fhégad i nd-nim, uair nach 8067] cumaing colléic a fhégud i talmain. Editor omits corresponding Latin passage Tabram *di*diu** co duthrachtach ar 8068] roisc & ar indfhethium co Dia, mad ail leind fedliugud i tír na 8069] m-beo, .i. is-in *fh*laith nemdai; Editor omits corresponding Latin passage uair da tardum ar n-indfhethium 8070] & ar menmain co duthrachtach i-fhus cusin coimdid, ro-sesium 8071] nach tan cusin fhailte fhorordai fil cen crich cen forcend: Editor omits corresponding Latin passage is ann-sin 8072] betit dúin na maithe-sea .i. sollamain suthain, sith cen debaid, 8073] cumsanud cen fhuasnud, i n-oentaid uasal-athrach & fhátha in 8074] domain, i n-oentaid mairtirech & apstal in choimded, i n-oentaid 8075] nóem & nóem og muntire nime, isin oentaid is uaisle andás cech 8076] oentaid, i n-oentaid na noem trinóti uaisli oirmitnaige, athar & meic 8077] & spiruta noim. 8078] Ailem trocaire n-Dé uli-cumachtaig, co r-ísam uli in oentaid-sin, 8079] co r-álem, co r-attrebamm, in secula seculorum, amen. #### XXXVI 8080] {column/line 251b 38}Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescat in 8081] monte sancto tuo? Ro-iarfaid *di*diu** Dauid mac Iese .i. in rig & in 8082] fáith amrai tresin spirut noem inshorchaidius & fhoillsigius dána 8083] & derritus inna ngním n-diada, co n-epert:Editor omits corresponding Latin passage ‘A thigerna,’ ol se, 8084] ‘cúich itir aittrebus isin tabernacul íchtaraig fil acut? Ocus *di*diu** 8085] cúich cúmsanfus i n-airdde do *fh*laithiusai forordai iter do noem 8086] aingliu?’ Frecairter tresin spirut noem e-sium, co n-epert: 8087] Editor omits corresponding Latin passage in t-í genmn**aid**ess cen locht [.i. cen peccad] ina lenmain, & in t-í 8088] chomaillfes in fírinde do-gres, & in t-í dogéna cech maith co 8089] cumaing, & in t-í labrus in fírinde ina cride cen cheilg cen 8090] elathain, & *di*diu** in t-í nach déni olc fria chomfhochraib, & in t-í leis 8091] nach áil maith do fén, acht comchoitchend maithiusa don chiniud 8092] doenna, & in t-í náchu-s-tocráid na braithre i n-ernail cech uilc. Conid 8093] dia chomalliud-sin atbert Ísu ina shoscela, dicens, ‘amen, --- p.267 8094] amen dico uobis, nisi conuersi fueritis, et ef~~f~~eciaminí sicut paruuli, non 8095] intrabitis in regnum celorum.’ Uair is dreimm doccomal lesin 8096] anmain dreimm na secht nime: Editor omits corresponding Latin passage is ed atfét Augustín noem, co 8097] tecat da shlog hi comdáil cecha h-anma iar scarud di fria curp .i. slóg 8098] díreccra dofhulachta taitnemach, co n-etrochta grene, co soillse 8099] ruthnig, co m-binde ceoil, co claiscetul aingel, co fhailti n-difhaisnethi 8100] do ainglib nime, hi comdail na h-anma, mad fechtnach fíren hí;— 8101] mad pecdach anfechtnach imorro, tic slog mor dub dorcha il-brén 8102] il-bruthach debthach trotach tuaircnech tindesnach forbrén folum 8103] fergach feochair foloiscthi scretach gothach goirt gér gubudach 8104] ámnus etrocar maithnech marbthach malurtach arnaid aindseirg 8105] aduathmar niatta néimnech naimtige nemmoerdai tuath-bil tairm-glicc 8106] trén-chalma olcach ainmech imres[nach] do démnaib, i comdáil 8107] anma cech peccthaig: aslaigthech cecha uilc in slóg-sin, & 8108] tairmesctaid cecha maithiusa. Ocus *di*diu** is amlaid tecait na sloig-sin, 8109] & pluicc thenntige for lassad ina lamaib, & berai dergai tenntige 8110] leo, forchadai troma iarnaide, lecca [55](javascript:footNote('G206000/note055.html')) loisctecha, clóthi géra 8111] rind-áthi, gaei ruada ro-garba leo, clóidme teanda tenntige, tuaga 8112] troma foebracha, sústa sénta sen-garba, & na h-airm démnacda ar-chena. 8113] Do thuarcain tra & do phianad anma cech pheccthaig tic 8114] in slog mor-sin na n-demna cusna h-armaib-sin leo, *ut d*i*x*it** fria: 8115] Editor omits corresponding Latin passage ‘a animm anfhechtnach, a anim ararb urusa aslach cech uilc, 8116] & ná ro-{column 252a}fhóem in maith itir; Editor omits corresponding Latin passage cáit i tái innossa .i. in fhile it churp? 8117] & ma tái, esti frin-ne, co n-aicillem thú coléic’; uair ní tharraid in 8118] animm asin curp ann-sin. Editor omits corresponding Latin passage ‘Crét tái cen diumus do denum 8119] inossa? uair ni r-anais riam cus-indíu ica dénum; Editor omits corresponding Latin passage cret tái cen 8120] ecnach & cen athchomsán & cen feirg & cen saint & cen accobar cech 8121] uilc? uair ni ra-badais riam cen na h-uilc-sin do dénum; & cret duit 8122] innossa cena n-denum? Editor omits corresponding Latin passage Ro-charais in doman anallana co mor, & 8123] is e in domun ro-t-méll, is e thidlaices tú innosa inar lamaib-ne 8124] tra;’ ol na diabuil frisin animm tróig peccthaig. Editor omits corresponding Latin passage ‘Cia tast itir 8125] a-tái? acht erig suas cusin doman robo tend fort anallana, ica 8126] chosnam ar mét a sherci latt; Editor omits corresponding Latin passage cid [no cret] tái innossa cen grád don 8127] bíud, dia tucais grád mor anallana? Editor omits corresponding Latin passage cret tái *tú* cen fleda d'ól & cen 8128] biada examla d'iarraid? uair ní r-anais anallana ica n-iarraid. Editor omits corresponding Latin passage Cia 8129] h-impód sin doniat do shuile it chind, & cret nochtas do shúile 8130] innossa? Editor omits corresponding Latin passage Cia siabrad sin fil fordo bel? uair dochiam-ne h'fhiacla --- p.268 8131] uile nochta; Editor omits corresponding Latin passage cia b*á*nait & dúb-glasait do beoil, & cid ma fhuarait & 8132] dubait do chossa i-trasta? Editor omits corresponding Latin passage cia tast ata for do chride celcach, cen 8133] scrutain & cen bréca do denum anossa, amal dognithe riam cus-indiu? 8134] Editor omits corresponding Latin passage cret tái cen t'anál do lécud immach anossa? uair is menic 8135] ro-thelcis anallana hí iar n-denum do tholi fén i n-ernail cech 8136] pheccaid.’ 8137] Editor omits corresponding Latin passage Is aire-sin *di*diu** chanait sloig díreccra dímora duba dorcha na 8138] n-démna claiscetul diabulda & oirfitiud serb-goirt cen cheol cen 8139] áinius dona pectachaib, [.i. don anmain], ic escómlad di asin churp, 8140] uair is ann bís in anim in airet-sin ina curp, *ut d*i*x*it** fria: 8141] ‘ercid, a demnu,’ ol siat, & ‘gabaid bar n-armu cathaigthe, & tuaircid 8142] in corp n-ainfecht*n*ach-sa, asa n-dérnad nemthoil Dé anallana & 8143] toil ar máigistrech-ne .i. Lúcifer, cona dóesc*u*r-sluag; & *di*diu**, brisid 8144] & gonaid in anmain, ro-aentaig frisin corp-sin i colaib & i pectaib, 8145] & na ro-aentaig fria a duilem ina maithiusaib & ina sognímaib; & 8146] tairrngid lib hi iarna tuarcain i fhúdomain ifirnd, for leccaib lomma 8147] loiscthecha, for beraib derga iarnaigib, for srothaib adfhuara derga 8148] trom-thened, & for il-phianaib examla ifirnd ar-chena.’ Iar sin tra 8149] gabait na demna na h-armu examlu-sin, do phianad na h-anma 8150] anfechtnaige. Editor omits corresponding Latin passage Iar sin tra téit in animm cusin m-bél, dia fhis in 8151] fhétfad dul trit imach: Editor omits corresponding Latin passage atbert in bás frisin anmain: ‘na tair in 8152] conair-sea, uair atú-sa ann.’ Editor omits corresponding Latin passage Iar sin teit in animm cusin sróin 8153] dia h-inotacht, & tic in bás fora cínd, conid ed atbert fria: ‘ni 8154] h-í seo do chonair, uair atú-sa ann.’ Editor omits corresponding Latin passage Teit cusin rosc, daig dula 8155] trempu imach; Editor omits corresponding Latin passage atbert in bás fria: ‘eirg cu loc aile, ar ni thicfa 8156] súnd.’ Editor omits corresponding Latin passage Iar sin téit in animm cu tollaib na cluas, dia fhétad an 8157] inotacht; et dixit mors:Editor omits corresponding Latin passage ‘na tair tra form, ar atú fort chind.’ 8158] Editor omits corresponding Latin passage Iar sin téit in animm tria mullaig in chínd súas, & toirnid fair immuig; 8159] & is ed atbert ar ingantus lee in bruitt aeoir gabus uimpe: 8160] Editor omits corresponding Latin passage ‘coich itir,’ ol sí, ‘in brat-sa fil umum-sa? & cia thuc dam he? .i. bratt 8161] in aeoir fhuasnadaig fil imum; acht ni ro-aithnius anallana he, & 8162] ni h-e m'étach féin seo itir; & cáit i fhil m'étach? .i. in n-étach 8163] taitnemach alaind ro-gabus imumm ar tús in tan tanuc cusin corp 8164] truailliche-seo.’ Ocus ciarbo alaind taitnemach co sollsi grene, co 8165] taitnem na sollsi suthaine *[.i. in c*ae*l*u*m]*, o tánic ann ar tus in n-étach-sa, is gorm 8166] salach nemthaitnemach étig aduathmar i-trasta he; & is trom gné a 8167] pheccaid fair anosa. ‘Ocus *di*diu**, cuich itir ro-benustar dímm m'étach --- p.269 8168] bunaid,’ ol in anim, ‘no cia ro-lamustar mo nochtad uime, no cia 8169] h-airm i fil, co ngabaind umum he?’ Editor omits corresponding Latin passage Frecrait na démna di-sse, oc 8170] imchained fria, & is ed atbertsat: ‘a ainimm anfhechtnach, a 8171] aite diabuil, a chiste na fergi, a choimét na sainte, a ailcius in 8172] molta dímáin, a muime na n-demna neimnech-sa, a chuimniugud 8173] cecha h-uilc, a dermat cecha maithiusa, a chuile brén na n-uli 8174] peccad, a fhír-indilltech na n-il-chelg n-exsamail, a dorus ifirn, a 8175] cliath fri nem, a ban-cheli díngbala diabuil, a irnas*[56](javascript:footNote('G206000/note056.html'))*taid muinntire 8176] ifirn, a oirfitid na n-demna n-dub-sa, a frescisiu in t-slóig dórcha, {column 252b} a 8177] fhastud na n-drong n-demnach, a shechmallach for slánícid in 8178] chinedu doenna, a adamaint ar dhúire fri forcetul bréthri Dé do 8179] choitsecht, a shantach na sét saegullai, a némderlaicthech díb iar 8180] sin, a némdércach fri déblenaib Dé, a il-geranach imchosaitech il-brethach, 8181] a bil-*l*aburthach il-chlesach il-bras, a diumsach nem-opthach 8182] fri h-ernail cech uilc, costi frinde colléic co n-acaillium thú,’ 8183] ol na démna frisin animm tróig peccthaig. Editor omits corresponding Latin passage ‘Uain-ne tra,’ ol diabul, 8184] ‘tucad duit-se in n-étach-sin fil imut, a animm thróg .i. étach in báis 8185] & in pheccaid, is e-sin ro-n-dubustar fén amal atái.’ 8186] Editor omits corresponding Latin passage ‘Dethbir ón duit-siu cia no-gaba in n-étach-sin imut,’ ol na 8187] démna frisin animm;‘ uair is sochaide romut ro-t-gab, cid aithrech 8188] leo he. Ro-gab *di*diu** Adam ar tús uime hé iar peccad in imarbois 8189] dó;—ro-gab iar sin Cáin mac Ádaim imme he, iar marbad a brathar 8190] .i. Abél meic Ádaim tria format;—ro-gab *di*diu** Iúdas Scarióth 8191] in n-étach cetna imme, in tan ro-braithestar slániccid in chinedu 8192] doenna .i. Ísu Crist mac Dé bí;—-ro-gab *di*diu** Choephás oirchindech 8193] na sacart n-Iúdaide imme he, in tan bói ic crochad Crist. Editor omits corresponding Latin passage Cia cúis 8194] tra dún a thuba it agaid-sea th'oenur a gabail immut? acht ro-gabsat 8195] in ciniud doennai acht bec in n-étach-sin immpu .i. étach in 8196] peccaid.’ Editor omits corresponding Latin passage Iar sin ráidit na demna fria: ‘a anim anfhechtnach! 8197] tenc lett do chorp anosa, & fég lett in teglach dub dorcha duaibsech, 8198] ina r-aittrebais anallana .i. in baile asa tanacais chucainde inar 8199] coinde.’ 8200] Editor omits corresponding Latin passage *I*ar sin dogní in animm aithrige n-díchra truaig toirsig, co 8201] nuall-guba n-dermáir, & co n-imaithrechus nach fógnand di; & is 8202] e ainm na h-aithrige-sin isin scriptúir nóib .i. sera pen *RA does not however indicate that he is supplying matter here iten*tia .i. 8203] mall aithrige, nach fógnand do neoch a dénum. Editor omits corresponding Latin passage Ocus atbert in 8204] animm: ‘donímm anosa aithrige chucut, a Dé uli-chumachtaig, --- p.270 8205] tar cénd mo pheccad n-imdai; & is aithrech lemm anosa iat, cerba 8206] mían liumm ica n-denum.’ Editor omits corresponding Latin passage Ar sin lecaitt na démnu in animm 8207] dochumm nime lasin aithrige-sin, dáig fhochuitbid impe; & teit sí 8208] tra dochumm nime, uair lecar di dula. Editor omits corresponding Latin passage Iar sin tecait na démna co 8209] h-aithige aduathmar & co h-agarb etrócar, co luinde laburtha, co n-accobar 8210] pianta na h-anmma ina frithagaid, dia fastud & dia 8211] toirmesc, cona tísad dochumm nime; *ut d*i*x*it** fria: ‘is follus 8212] dún comad maith latt dula dochumm nime anosa, acht chena ni 8213] ro-airigsium fort anallana .i. fordo gnímrad, na fordo choen-duthracht, 8214] na fordho braithirse, na for h'úmla, na for h'inísle, na 8215] for h'ernail dochum maithiusa, áilcius dula dochúm nime ocut, in 8216] tan ro-bádais oc sánntugud indmais in t-shaegail. Cia leth tra tégi, 8217] a ro-thruag, no cindus lamai dula, no cia maith fil acut in tan tégi 8218] dochumm nime, amal is tol deit? Impód fort chúlu coléic, a 8219] animm thróg,’ ol na démnu. Editor omits corresponding Latin passage Iar sin impais in anim frisin corp, 8220] & ercid a ferg fria, co m-bói oc imcháined frisin corp, dicens:— 8221] Editor omits corresponding Latin passage ‘a choland chruaid, a thempuil diabuil, a tégdais dub dorcha dona 8222] diabulda, a thopur brén, a chuli chrum, a chiste comthinoil cech 8223] pheccaid, a thraite choinde & chómraid na n-drong n-demnacdai, a 8224] fhaill & a lesci áine & ernaigthi & estechta forcetail Dé, a maigen 8225] toltanaiges do diabul cona doescar-shluag, a dergud na n-uli 8226] procept & forcetul, a uli chocraid & glóir dímain, a thaiscid sen-pheccaid, 8227] a thuilled nua-pheccaid, a agaid fria lochtaib, a druimm 8228] fri sognímaib, a náire fri maith, a nemnáire fri h-olc!’ ol in animm 8229] frisin corp. Editor omits corresponding Latin passage ‘Ni bia dom fhuirech-sa anosa mar-oen frit,’ ol in 8230] animm frisin corp, ‘acht bec bet oc tuba h'uilc & t'anchredim & do 8231] pheccaid it agaid; & co ro-chasáiter tu anosa i fhiadnaise na n-drong 8232] n-démnach-sa;’ et dixit:—Editor omits corresponding Latin passage ‘a choland chruaid, a dúrda fri comull 8233] forcetail brethri Dé, a riar nemcharut .i. diabuil, a nemriar carut .i. 8234] Ísu Crist, a rig trócar ailgen ar maithem h'uilc fen, a iúdic angid 8235] etrocair fri logud a pheccaid do neoch aile, a adamaint fri comairlib 8236] diada Dé & fri riar tusmigti collaide, a choland brén, a luaithred 8237] salach, a chré chír-dhub fri truma na peccad n-éxamail, a chiste na 8238] brén-fola, a thibriucht na n-uli nuallach, a uaibrech inchlanda in 8239] étraid, a loc tairisme in chráeis hi cinaid bóegail na h-anma, a 8240] díumus cen fuirech cen adbur a dénma, a thégdais díngbala diabuil, 8241] {column 253a} a choimet na fergi, a dermat in dilghudai, is menicc ro-thaidlis --- p.271 8242] anallana ar immud na peccad,’ ol in anímm frisin corp. ‘Eirg 8243] tra,’ ol in animm, ‘dochumm do máigistrech .i. diabuil; uair is dó 8244] ro-fhógnais cus-indíu, co ruca lais cusin adbai n-erlaim fil aice duit 8245] .i. i clúsalaib duba dóimne dorcha detfadach maichnig marbthaig 8246] malartaig íchtair ifirnd,’ ol si; ‘a ochlai dorchai na sinnach sír-chelgach 8247] .i. a indshamail t-shinnaig for imad do chelg & t'elathan, 8248] ic mellad cháich; a fhetán néimnech na nathrach, a orghán 8249] dingbala diabuil, a shútrall adanta o thenid na peccad .i. amal bís 8250] sútrall for lassad co sír, is amlaid-[sin] ná r-baithestar hernail cecha 8251] forcetail immad & adandad lasardai na peccad n-éxamail batar it 8252] lenmain-siu cus-indíu, conid de-sin ro-m-baithestar-sa anosa i 8253] fúdomain íchtair ifirn; a choimét na fergi, a lesugud in díumais, a 8254] nemshechna na sáinte, a nemdermatach in chróeis co n-accobar in 8255] etraid, a charna crum, a buaili biast, a thulach cómdala in diabuil, 8256] a ádbai na n-doel n-dúb-gorm,’ ol in animm frisin corp; Editor omits corresponding Latin passage ‘uch, uch, 8257] tra,’ ol si, ‘mairg dam-sa, tánic hit aittreb, uair is ed no-m-baithend 8258] anosa i fúdomain pheinne ifirn; uair mina báitea-su mé hi cin do 8259] pheccaid, ni-s-bíad pian form itir; Editor omits corresponding Latin passage ocus *di*diu**,’ ol sí, ‘is uime ro-m-crochthar-sa 8260] for immud h'uilc-si; & is uime ro-m-castur, & ro-m-piantar, 8261] & ro-m-báiter & ro-m-riagthar hi n-glaccaib na n-drong n-demnach-sa 8262] for iumad do peccad-sa,’ ol si. Editor omits corresponding Latin passage ‘Cid,’ ol si, ‘acht maillechut-sa 8263] tú co sír,’ ol in animm frisin corp; & ‘bid he mo dán iter drungu 8264] démnu, baile a m-bíu 'com pianad, beth icot mallachad-sa, & oc rád 8265] uilc fritt, & ica thuba it agaid amal ro-sáraigis in coimdiu cumachtach,’ 8266] ol in animm frisin corp. 8267] Editor omits corresponding Latin passage Iar sin tra frecrais in corp don anmain, et dixit fria:Editor omits corresponding Latin passage ‘a 8268] animm cruaid,’ ol in corp, ‘a dúrda dub dorcha dochinelach, a 8269] charrac ar dúire fri forcetul brethri Dé do gabail, a thirimm thróg 8270] shecdai shendai, a chuithem dub dorcha ina fothraictís na demnu 8271] iar n-denam a toli deit co menicc, a lathach brén, a gosti cúibrig in 8272] chuirp o aslach diabuil, a thulach bocásaig na n-démnu n-aduathmar 8273] n-dub-sa, a chnocc coinde & comdála na n-uli nuallach, a aite 8274] áiniusa na n-uli démnu, a thopur híttad na n-démna neimnech, a 8275] indshamail talman cen usce, uair in slaide iairnn bís hi talam cen 8276] usce ni fétar a aittrebad ar imud piast n-examail and, is amlaid-sin 8277] na r-fétustar forcetul brethri Dé airisium innut, ar imad na n-demna 8278] n-duaibsech, iar n-denum ádbai indat, oc furail uilc fort, & oc toirmesc --- p.272 8279] cecha maithiusa imut conice-so, & oc tidecht it coinde dot 8280] pianad anosa i fúdomain ifirn,’ ol in corp frisin anmain. ‘A duil 8281] is mesa dona h-ulib dúilib, ro-chomaillis & ro-chuimnigis forcetul dúr 8282] diabuil, ro-shechmallis forcetul trocar ailgen in choimded chumachtaig; 8283] olc tra do chomáin orm-sa i-trasta, a animm inglan,’ ol in 8284] corp; Editor omits corresponding Latin passage ‘uair no-beind-si cen pianad cen riagud, amal cech talam no 8285] cloich no crand n-aprisc, mani gabaind tu-su chucumm am oentaid; 8286] & is tú ro-m-tídlaicend anossa i n-glaicc n-diabuil dom pianad 8287] tria bith sír, a anim anfhiren,’ ol in corp. 8288] Iar sin teit in animm on churp la drungu démnu, & facbaid 8289] mallachtain aice, & berid mallachtain uada; et dixit in corp frisin 8290] anmain ind-sin: ‘eirg tra i l-lámaib na demnu & diabuil cona 8291] doescar-sluag; áitt i m-bia comlántius cech uilc & esbuid cecha 8292] maithiusa, i frecnarcus múnntire diabuil .i. for leccaib lomma 8293] loiscthecha, for glenntaib dóimnib tenntigib, for beraib ruadaib ro-garbaib, 8294] for clóithib dergaib tentigib, for srothaib neime némnechaib, 8295] for carrcib cruadib casracha, for lochaib tiugaib téchtaigib, for 8296] crandaib camma corracha, for slegaib remra rind-aithi, for forbaid 8297] aduair adétig; hi tégdais tirimm tenntige il-brein aduair imthruim 8298] usquide salach maichnech marbthach malartach dub dorcha detfadach 8299] mosach muchna mallachtnach, co n-iumad piast n-éxamail 8300] oc pianad na pecc*d*ach, for na múraib tiuga troma téchtaige bréna 8301] bruth-loscthi, for srothaib troma tened, for srothaib na n-usqui 8302] n-dub n-dorcha n-domilis, for lochaib bréna biastaige, for innsib tolla 8303] tenntigi, for gáib géra rind-aithi iarnaide, for slebtib tenda garba 8304] gímacha, co clóthib nemi muchnai marbthaig, co cloidmib uaraib 8305] aigthigib, co n-gol-gaire n-aduathmair, co scretaib & égmib luardaib, 8306] co n-iachtad n-díchumaing, co cói n-étarbaig ic anmannaib na peccdach, 8307] ica pianad, ica riagad, ica loscad, ica lethrad, ocna slogaib 8308] dubaib doeraib na n-demna n-duaibsech, oc tarraing na n-anmand 8309] pecdach leo, for pianaib examlu ifirn íchtaraig; co slabradu derga 8310] troma tentigi, co fharchaib dergai iarnaidib, co sústaib troma 8311] foebracha, co srothaib fota fír-dóimne, co n-imat piast n-éxamail 8312] inntib-side, co mellaib dergaib umaide leo ina lámaib, oc tuarcain 8313] na n-anmand [na] peccdach díb-sin. Is and-sin dogniat na h-anmunda 8314] pecdachu nuall-guba n-dermáir n-dofhulachta n-dichumaing 8315] n-dochraid n-difaisnesi n-étrocair némnig náimtigi nemmoerdai [57](javascript:footNote('G206000/note057.html')) --- p.273 8316] n-écomlaind os aird, ica pianad, ica riagad la drungu 8317] demnu, oc sechna gnúsi Dé tria bith {column 253b} sír, & ic dul la múnntir 8318] n-diabuil a n-ifern cen crich cen forcend.’ 8319] Editor omits corresponding Latin passage Iar sin tra tic slog mor solustai taitnemach toethinech alaind 8320] étrocht examail cennais bulid bendachtnach salm-glicc set-glan 8321] suairc sochraid socharthanach, co n-oirfitiud n-éxamail, co m-binne 8322] ceoil, co claiscetul aingelacda, co n-imud na soillsi suthaine, co 8323] n-aithescaib somillsi, co m-briathraib oentudacha, co *n*-diadacht 8324] cáttamail ón t-soillsi suthain .i. ona nimib do anglib etrochtai, hi 8325] coinde & i comdáil anmma in fíreóin, et dixit fria:Editor omits corresponding Latin passage ‘a anim noem, 8326] a anim aittrebus iter noemu do-gres, a chroch saegulta, a fhochraicc 8327] irlam, a thigerna in rig-*thige* nemda, a ban-námu diabuil, a ban-chara 8328] taitnemach in choimded cumachtaig, a derb-siúr ro-thairisi 8329] rig na n-uli, a chuli in chrábuid, a chiste na m-bendacht m-bith-buan, 8330] a dermaitech na n-uili nuallach, a failtech erlum múntire 8331] nime, a ban-taiscthid tairisi rig na n-uli n-dúl, a chomarli nem-chinntech 8332] fri Dia, a thulach cómdala na n-aingel, a díultad diabuil 8333] cona aslaigib, a maisi fororda in pardais aingelacda, a ban-chometaid 8334] na rún n-diada cen éliugud, a ingen dingbala ríg na n-uli, 8335] a grad tairisi na n-aingel nemdai, a fhuath nemchoimsi & a thain-sium 8336] diabuil, a chride tairise do rúnaib derritib Dé, a chatháir 8337] chomnaide rig nime! Editor omits corresponding Latin passage Can bic din séis m-bínd la filidecht & oirfitiud 8338] n-amrai & ceol combind comaentadach comchubaid bár-oen frinde 8339] anosa co sír-sír dot ríg díles dingbala budén .i. in ríg fora r-thrécis 8340] cech n-olc, & fora n-dernais cech maith .i. Ísu Crist mac Dé bíí, rig 8341] nime & talman & ifirn. Editor omits corresponding Latin passage Na ~~n~~démnu tra ni lémut tidecht isin baile 8342] i m-bia, & ni érchoitigfet duit do-gres, ara mét ro-imgabais iat isin 8343] t-saegul. Editor omits corresponding Latin passage Tair bic anossa i l-lamaib aingel & árchaingel, dáig co 8344] n-dechsum mar-oen cusin fhlaith solusta suthain fil icon choimdid, 8345] dia noemaib & dia fírenaib, i frecnarcus gnúsi Dé uli-chumachtaig; 8346] i n-oentaid nói n-grad nime na tairmdechatar, i n-oentaid uasal-athrach 8347] & fátha, i n-oentaid apstal & descipul meic Dé; isin oentaid 8348] is uaisle oltás cech oentaid, i n-oentaid na trinóti uli-chumachtaig*e*, 8349] athar & meic & spiruta noim.’ 8350] Alme trocaire Dé uli-cumachtaig, tria immpide na n-uli noem; 8351] ro-ísumm uli in oentaid-sin, ro-s-airillem, ro-s-aittrebam, in secula 8352] seculorum, amen. --- p.274 #### XXXVII 8353] {column/line 258a 11} Slaníccid in cheniuil doenna, Ísu Crist, mac Dé athar iar 8354] n-deacht, mac Muiri ingine iar n-doenacht, Dia & duine i n-oentaid 8355] oen persainde, is e ro-raid na briathra-sa, do tinchosc & d'forcetul 8356] lochta na h-eclaisi, co festais indas bud chóir dóib áine do denum .i. 8357] co na ro-thadbatis gné m-broin na droch-fétha forru sechtair, in tan 8358] dodendais áine, amal dogniat na brecaire, do chuinchid a n-admolta 8359] o dainib; acht corab gné chiuin fháilid do-adbatís sechtair forru, 8360] & co n-dernatís in áine i n-derritius a cride & a menman don athair 8361] nemda fil a n-infoluch; conid do-sin atfét Isu in coibige choisecartha-sa. 8362] Matha imorro mac Alphei, in súi Ebraide, is e ro-scríb i 8363] cairt soscela, co r-fhacaib i cumni lasin eclais, co n-apair for slicht 8364] a maigistrech .i. Ísu: ‘in tan tra dogéna áine, na bí cosmail frisin 8365] m-brecaire itir.’ Ar atat ocht n-áine na tuillet fochraicc .i. [i] áine 8366] écni, in tan na fagaib nech ni ro-melad no na lecar dó cia fhagbad, 8367] & duthracair a thomailt dia coemsad no dia fagbad;—[ii] áine 8368] uaille, ar chuncid molta o dóinib, amal dogniat na brecaire;— 8369] [iii] áine sainte, ar chuncid indmais no domain uasail;—[iv] áine do 8370] chroes, in tan chaithius nech forcraid rempi no iarum, no in tan 8371] taisces a chuid budéin in ní no-chaithfed i n-amsir a áine; noco buidech 8372] Dia don tí do-s-gní in áine-sin, ar ni do Dia dogní duine so, acht 8373] dó buden, in tan na tidnaicc do bochtaib a chuit áine;—[v] áine oc 8374] tomailt chuirp Crist & a fhola; is triasin áine-sin etarscarthar nech 8375] frisin m-bethaid suthain, ut Christus dixit: ‘acht mine chaití 8376] feóil meic in duine, & mine ebthai a fhuil, ni fhúigbithí in m-bethaid 8377] suthain’;—[vi] áine *di*diu** o fhoglaimm ecna Dé, ni thulli fochraicc 8378] do neoch, acht dofairce péin & digal for nech; ar is truma in t-aneolus 8379] oldas cech n-olc;—[vii] áine *di*diu** o brethir forcetail Dé, cena 8380] h-estecht & cena comall; ni thuille fochraicc acht do-s-lí péin & 8381] todernam, amal aderar isin t-soscela .i. ‘in t-í nach sástar o 8382] brethir Dé, ní mairend se .i. duine marb hi curp beo .i. betha in 8383] chuirp in anim, betha na h-anma Dia; amal is marb in corp i 8384] nd-ecmais in anma, is amlaid is marb in animm cen Dia;—[viii] áine 8385] *di*diu** cen almsain do thidnocul; ni thairce tarba na somáin do nech.’ 8386] Atat *di*diu** cóic duailche *[58](javascript:footNote('G206000/note058.html'))* co 8387] trebar .i. immradud ina m-biad i n-ámsir áine, & deinmne impu, & --- p.275 8388] ferg, & brón, & uaill. Is ead is mó hicthar tria áine .i. etrad & croes, 8389] ut dixit Ieronimus faith .i. conid tria áine is mou gabus omun 8390] diabul. Atat *di*diu** trédi indarbus démnu in étraid o neoch .i. lubair, 8391] díthreb, áine. Atat *di*diu** cethri lína, dona dlegar áine .i. mec beca, 8392] & oes galair, & oes umalóti, & senóri sruthi. Atat *di*diu** da ní is mou 8393] dobáidet fochraicc oltás áine: & ro-chairig in fáid noem .i. Esias 8394] iat: debtha, & cosnuma i n-amsir áine. Is áine mesraigthi *di*diu** in 8395] áine dofuaslaicthe locc no inad uasal & uighid sruthi & sollamain Dé 8396] & aimser domnaig. Is do molad na h-áine mesraigthi-sin & dligthige, 8397] a m-bi nech, áine in chuirp ona biadaib talmanda, & áine na h-anma ona 8398] pecdaib raiter sund. Sochaid tra ó thus domain, ro-s-malairt 8399] deinmne & croes: ar is tria chroes ro-milled Adám & ro-h-indarbad a 8400] parthus. Is tria áine *di*diu** ro-t-míll Esáu a prímgentecht, co ru-s-recc 8401] fria a brathair .i. re h-Iacop arin crúibechan m-bec itchonnairc aice; 8402] is tria áine *di*diu** thomailt m-bíd hi tig in t-shaeb fátha tar sarugud Dé, 8403] ro-h-oirced ón leomun, Addo .i. in faith uasal; is tria áine *di*diu** ro-malarta 8404] sochaide aile la toeb na foirni-sea. Sochaide tra i petarlaic & 8405] i n-nú-fiadnaise, dia ro-tharmnaig in áine dligthech; ar is tria áine 8406] do-r-idnacht Dia recht do Moysi mac Amrai; is tria áine *di*diu** ro-ss-uc 8407] popul Dé coscar do Amalechdaib; is tria áine ro-fast Iésu mac 8408] Nuin gréin uas talmain, co tairsed dó dilcend a namut; is tria áine 8409] ro-logtha a pecda do lucht Ninúe, co ro-saerait for digail Dé; is 8410] tria áine aroét Helíí fáith rath faitsine, co n-derna ferta h-ile & 8411] mirbuli mora hi talmain; is tria áine do-s-gní Dauid aithrige, co 8412] ro-log Dia dó a phecda; is tria áine & irnaigthi in popuil Iúdaide 8413] ro-saerad Ierusalem i n-amsir Ezechie rí Iúda do lamaib na 8414] n-Asarda batar a n-imshuidi impe: & do-rat aingel Dé, tanic do 8415] díten na cathrach, tenid námut & bás & dóire & plaig for Asardu, co 8416] ro-marb cóic mile ochtmogat ar cet míle dib; is tria áine tra 8417] ro-saerad Petur apstal don charcair & don chombadud a m-búi-sium; 8418] {column 258b} is tria áine & irnaigthi & almsain ro-airiltnig Cornil cenntúir 8419] rath in spiruta nóim fair, riana baithis: is tria áine do-ratad 8420] baithis do Pól apstal & ro-diligthea a thorgabala dó; is tria áine 8421] ro-foillsigthea ruine nime do Eoin bruinde, dalta Isu. It e-sin *di*diu** 8422] ratha & dimmbuada na h-áine; ocus at imda a buada ar-chena. 8423] Mo-n-genar don chach do-s-gní co cóir in áine, ar is neam a 8424] n-iarbaige.