#The Metrical Dindshenchas #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information The Metrical Dindshenchas ========================= Author: Unknown --------------- ### File Description Edward Gwynncompiled by Beatrix Färber , Saorla Ó Corráin Funded by University College, Cork and The Connacht Project, the Centre for the Study of Human Settlement and Political Change, NUI Galway and the HEA via the LDT Project 2. Second draft, corrected.Extent of text: 9180 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland — http://www.ucc.ie/celt (2004) (2008) (2011) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G106500BAvailability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. [RESTRICTED] Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies). #### Series Todd Lecture Series Text ID Number: 9#### Sources **Manuscript sources**- Dublin, Royal Irish Academy, MS 1229 (alias 23 E 25 alias Lebor na hUidre). Three main scribes, including Máel Muire mac Célechair meic Cuind na mBocht (slain by raiders at Clonmacnoise in 1106); see Kathleen Mulchrone and Elizabeth FitzPatrick, Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy xxvi–xxvii (Dublin 1943) 3367–3379.- Dublin, Trinity College Library, MS 1339 (H 2.18, Book of Leinster), pp. 151–170 and 191–216 of facsimile.- The Rennes MS, ff. 90–125.- Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 P 12 (Book of Ballymote), vellum; 1384–1406 pp. 349–410.- Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 P 2 (Book of Lecan), vellum; written in the years immediately preceding 1417, pp. 461–525.- Dublin, Trinity College Library, H 2 16 (Yellow Book of Lecan), pp. 438–455 of facsimile.- Dublin, Trinity College Library, MS H 3 3 (1322).- Dublin, Trinity College Library, MS H 2 15 b (1317), pp. 157–end (a copy of H).- Dublin, Trinity College Library, MS E 4 1 (1436).- Dublin, Trinity College Library, MS H 2 4, pp. 462–590 (an 18th cent copy of B).- Dublin, Trinity College Library, MS H 1 15 (1289), pp. 409–532 (an 18th cent copy of B).- Dublin, Royal Irish Academy, The Book of the Hui Maine, Stowe, D II 1, ff. 143–169.- Dublin, Royal Irish Academy, Stowe, D II 2.- Dublin, Royal Irish Academy, Stowe, B II 2. A fragment.- Dublin, Royal Irish Academy, Stowe, B III 1.- Dublin, Royal Irish Academy, Reeves, 832, pp. 61–197.**Editions/Translations**2. The poems on Ráth Essa, Faffand and Almu I were published in the Todd Lecture Series, vol. 7; the poem on Inber n-Ailbine in Atlantis 4, 235, from materials left by O'Curry; the poem on Lagin II appeared in Stokes' Bodleian Dindshenchas, p. 7, and in Atkinsons's and Bernard's Liber Hymnorum. **Secondary literature: a selection**2. There is an online bibliography on the Royal Historical Society website at http://www.rhs.ac.uk/; and journals devoted to the study of names and place names such as BUPNS, 1st and 2nd series, and Ainm have their own webpages at http://www.ulsterplacenames.org. 3. James Norris Brewer, The beauties of Ireland: being original delineations, topographical, historical, and biographical of each county. 2 vols. 1823-26. [Contains only the province of Leinster and the county of Cork with general introduction. No more published.] 4. G. H. Orpen, 'Ptolemy's map of Ireland'. Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, 4th series 24 (1894) 115-28. 5. Alexander Bugge, Caithreim Chellachain Chaisil. The victorious career of Cellachan of Cashel or the Wars between the Irishmen and the Norsemen in the middle of the tenth century. With translation and notes. Christiana, 1905. 6. H. Cameron Gillies,The place-names of Argyll, London 1906. 7. Patrick Power, The place names of Decies, London 1907. 8. Edmund Ignatius Hogan, Onomasticon Goedelicum, Locorum et tribuum hiberniae et scotiae. An index, with identifications, to the Gaelic names of places and tribes. Dublin and London 1910. An electronic edition which was compiled by the Locus Project, na Ranna Gaeilge, University College Cork, is available online at http://minerva.ucc.ie:6336/dynaweb/locus/ 9. Patrick Power, Place-names and antiquities of South East Cork, Proceedings of the Royal Irish Academy, vol. 34, section C, nos. 1 and 9, 1917-18. 10. Rudolf Thurneysen, Die irische Helden- und Königsage bis zum siebzehnten Jahrhundert (Halle a. S. 1921), reprinted Hildesheim (Olms) 1980, 36-45. 11. Paul Walsh, 'The earliest records of Fermanagh', Irish Ecclesiastical Record, 5th series 34 (1924) 344-55. 12. Liam Price, Place names of County Wicklow: the Irish form and meaning of parish, townland, and local names, Wexford 1935. 13. Éamonn O'Tuathail, 'Notes on some Irish place names'. Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, 67:1 (1937) 77-88. 14. C. Ó Lochlainn, 'Roadways in ancient Ireland', in: Féil-sgríbhinn Eóin Mhic Néill, ed. J. Ryan (Dublin 1940) 465-74. 15. Liam Price, The place-names of County Wicklow. 7 pts. Dublin 1945-67. 16. Thomas F. O'Rahilly, On Ptolemy's geography of Ireland, in: Early Irish History and Mythology, Dublin 1946 (repr. 1999) 1-42; 453-66. 17. Edward O'Toole, Place names of County Carlow, Carlow 1947. 18. Hugh Shearman, Ulster (The County Books series), 1950. 19. Julius Pokorny, Die Geographie Irlands bei Ptolemaios, Zeitschrift für Celtische Philologie 24 (1954) 94-120. 20. Paul Walsh, The place-names of Westmeath, Dublin 1957. 21. James J. Tierney, Ptolemy's map of Scotland, Journal of Hellenic studies 79 (1959) 132-148. 22. Liam Ó Buachalla, 'An early 14th century placename list for Anglo-Norman Cork', Dinnseanchas 2 (1966) 1-12. 23. K. W. Nicholls, 'Some place-names from 'The Red Book of the earls of Kildare''. Dinnseanchas 3 (1968-69) 25-37, 61-62. 24. K. W. Nicholls, 'Some place-names from Pontificia Hibernica'. Dinnseanchas 3:4 (1969) 85-98. 25. T. J. Hughes, 'Town and baile in Irish place-names'. In: Irish geographical studies in honour of E. Estyn Evans, eds. N. Stephens, R.E. Glasscock (Belfast 1970) 244-58. 26. Margaret Gelling, 'The Place-Names of the Isle of Man', Journal of the Manx Museum, 7:87 (1971) 168-75. 27. Charles Thomas, 'The Irish settlements in post-Roman western Britain: A survey of the evidence', Journal of the Royal Institution of Cornwall, ns, 6:4 (1972) 251-74. 28. Éamonn de Hóir, 'The anglicisation of Irish place-names', Onoma, 17 (1972) 192-204. 29. Deirdre Flanagan, 'Settlement terms in Irish place-names', Onoma, 17 (1972) 157-72. 30. Magne Oftedal, 'Scandinavian place-names in Ireland', in: Bo Almquist, David Greene (eds.), Proceedings of the Seventh Viking Congress, Dublin, 15-21 August 1973 (Dublin 1976) 125-33. 31. C. Bowen, 'A historical inventory of the Dindshenchas', Studia Celtica 10 (1975-76) 113-137. 32. Myles Dillon, 'The Irish Settlements in Wales'. Celtica, 12 (1977) 1-11. 33. Breandán Ó Ciobháin, Toponomia Hiberniae 1, Barúntacht Dhún Thuaidh (Barony of Dunkerron North). Dublin 1978. 34. John Field, Place-names of Great Britain and Ireland, Newton Abbot 1980. 35. Tomás Ó Concheanainn, 'The three forms of Dinnshenchas Érenn', Journal of Celtic Studies 3 (1981) 88-131. 36. Thomas Fanning, 'Early Christian sites in the barony of Corkaguiney', in: Donnchadh Ó Corráin, (ed.), Irish antiquity: essays and studies presented to Professor M.J. O'Kelly (Cork 1981) 241-46. 37. Nollaig Ó Muraíle, 'The barony names of Fermanagh and Monaghan', Clogher Record: Journal of the Clogher Historical Society 9 (1984), 387-402; 11:3 (1982-5) 387-402. 38. Deirdre Flanagan, 'The Christian impact on early Ireland: place-names evidence', in: Próinséas Ní Chatháin & Michael Richter (eds.), Irland und Europa–Ireland and Europe. Die Kirche im Frühmittelalter–the early Church (Stuttgart 1984) 25-51. 39. Nollaig Ó Muraíle, Mayo Places: Their Names and Origins. 1985. 40. K. W. Nicholls, 'Medieval Leinster dynasties and families: three topographical notes', Peritia 5 (1986) 409-15. 41. Breandán S. Mac Aodha, 'The element áth/ford in Irish place-names'. Nomina 11 (1987) 115-22. 42. Proinseas Mac Cana, Place-names and mythology in Irish tradition', in: G. W. MacLennan (ed.), Proceedings of the first North-American Congress of Celtic Studies, Ottawa 1988, 319-341. 43. Helmut Jäger, 'Medieval landscape terms of Ireland: the evidence of Latin and English documents', in: John Bradley (ed.), Settlement and society in medieval Ireland: studies presented to F. X. Martin, OSA (Kilkenny 1988) 277-90. 44. Liam Mac Mathúna, 'The topographical vocabulary of Irish: patterns and implications'. Ainm 4 (1989-90) 144-164. 45. Breandán S. Mac Aodha, 'Lake-names on Mercator's map of Ireland'. Nomina, 12 (1989 for 1988/9), 11-16. 46. Dónall Mac Giolla Easpaig, 'The place-names of Rathlin Island'. Ainm 4 (1989-90) 3-89. 47. T. S. Ó Máille, 'Irish place-names in -as, -es, -is, -os, -us'. Ainm 4 (1989-90) 125-143. 48. Diarmuid Ó Murchadha, 'A reconsideration of some place-names from miscellaneous Irish annals', Ainm 4 (1989-90) 180-193. 49. Jeffrey Spittal, John Field, A reader's guide to the place-names of the United Kingdom: a bibliography of publications, 1920-1989, on the place-names of Great Britain and Northern Ireland, The Isle of Man, and the Channel Islands. Stamford, 1990. 50. A. J. Hughes, 'Irish place-names: some perspectives, pitfalls, procedures and potential'. Seanchas Ardmhacha: Journal of the Armagh Diocesan Historical Society, 14:2 (1991) 116-148. 51. Cathal Dallat, 'Townlands: their origin and significance', in: Tony Canavan (ed.), Every stoney acre has a name: a celebration of the townland in Ulster (Belfast 1991) 3-10. 52. A. S. MacShamhrain, 'Placenames as indicators of settlement', Archaeology Ireland, 5:3 (1991) 19-21. 53. Alan Mac An Bhaird, 'Ptolemy revisited', Ainm 5 (1991-93) 1-20. 54. Diarmuid Ó Murchadha, 'A reconsideration of some placenames from 'The Annals of Innishfallen'', Ainm 5 (1991-93) 21-32. 55. Place-names of Northern Ireland, general editor Gerard Stockman. 6 Vols. [v. 1. County Down I, Newry and South-West Down, eds. Gregory Toner and Mícheál B. Ó Mainnín; v. 2. County Down II, The Ards, eds. A.J. Hughes and R.J. Hannan; v. 3. County Down III, The Mournes, ed. Mícheál B. Ó Mainnín; v. 4. County Antrim I, The baronies of Toome, ed. Patrick McKay; v. 5. County Derry I, The Moyola Valley, ed. Gregory Toner; v. 6. County Down IV, North-West Down, Iveagh, ed. Kay Muhr;.] Belfast: Institute of Irish Studies, The Queen's University of Belfast, 1992-1996. 56. Place-names of Northern Ireland, general editor Nollaig Ó Muraíle. Vol. 7: County Antrim II, Ballycastle and North-East Antrim, ed. Fiachra Mac Gabhann. Belfast: Institute of Irish Studies, The Queen's University of Belfast, 1997. 57. Art Ó Maolfabhail, 'The role of toponymy in the Ordnance Survey of Ireland', Études celtiques 29 (1992) 319-325. 58. Gillian Fellows Jensen, 'Scandinavian place-names of the Irish sea province', in: J. A. Graham-Campbell (ed.), Viking treasure from the north-west: the Cuerdale hoard in its context (National Museums and Galleries on Merseyside Occasional Papers 5) (Liverpool 1992) 31-42. 59. Tomás G. Ó Canann, 'Áth Uí Chanannáin and the toponomy of medieval Mide'. Ríocht na Mídhe [Journal of the County Meath Historical Society] 8:4 (1992-93) 78-83. 60. Michael B. Ó Mainnin, 'The mountain names of County Down'. Nomina 17 (1994) 31-53. 61. Deirdre & Laurence Flanagan, Irish place-names. Dublin 1994. 62. Adrian Room, A dictionary of Irish place-names. Revised edition. Belfast 1994. 63. Dónall Mac Giolla Easpaig, 'Placenames and early settlement in County Donegal', in: William Nolan, Liam Ronayne, Mairead Dunlevy (eds.), Donegal: history & society. Interdisciplinary essays on the history of an Irish county (Dublin 1995) 149-182. 64. Nollaig Ó Muraíle, 'Recent publications relating to Irish place-names', Ainm 6 (1994-95) 115-122. 65. Micheál Ó Braonáin, Príomhshruth Éireann. Luimneach 1994. [A poem by a Roscommon poet on the River Shannon (1794) listing 30 tributaries and over 300 place-names.] 66. Diarmuid Ó Murchadha, 'A reconsideration of some place-names from 'The annals of Connacht'' Ainm 6 (1994-95) 1-31. 67. Dónall Mac Giolla Easpaig, 'Early ecclesiastical settlement names of county Galway', In: Gerard Moran, (ed.) Galway: history & society: interdisciplinary essays on the history of an Irish county (Dublin 1996) 795-815. 68. Simon Taylor, 'Place-names and the early church in eastern Scotland', in: Barbara Elizabeth Crawford, (ed.), Scotland in dark age Britain, (Aberdeen 1996) 93-110. 69. Brian Ó Cuív, 'Dinnshenchas: the literary exploitation of Irish place-names', Ainm 4 (1989-90) 90-106. 70. Tomás Ua Ciarrbhaic, 'North Kerry placenames', The Kerry Magazine 7 (1996) 33-34. 71. Diarmuid Ó Murchadha, 'A reconsideration of some place-names from the Annals of Tigernach', Ainm 7 (1996-97) 1-27. 72. Gregory Toner, 'A reassessment of the element Cuilleann', Ainm 7 (1996-97) 94-101. 73. Gregory Toner, 'The backward nook: Cúil and Cúl in Irish placenames', Ainm 7 (1996-97) 113-117. 74. Kay Muhr, 'The Northern Ireland Placename Project 1987-97', Ainm 7 (1996-97) 118-119. 75. Conleth Manning, 'Daire Mór identified'. Peritia 11 (1997) 359-69. 76. Roibeard Ó Maolalaigh, 'Place-names as a resource for the historical linguist', in Simon Taylor, The uses of place-names (St. John's House Papers, 7) (Edinburgh: Scottish Cultural, 1998) 12-53. 77. Seosamh Ó Dufaigh, 'Medieval Monaghan: the evidence of the placenames'. Clogher Record: Journal of the Clogher Historical Society, 16:3 (1999) 7-28. 78. Patrick McKay, A dictionary of Ulster place-names. Belfast: Queen's University of Belfast, Institute of Irish Studies, 1999. 79. Nollaig Ó Muraíle, 'The place-names of Clare Island', in: Críostóir Mac Cárthaigh, Kevin Whelan, (eds.), New survey of Clare Island, volume I: history and cultural landscape (Dublin 1999) 99-141. 80. Gregory Toner, 'The definite article in Irish place-names'. Nomina, 22 (1999) 5-24. 81. Sharon Arbuthnot, Short cuts to etymology: placenames in Cóir Anmann, Ériu 50 (1999) 79-86. 82. Patrick McKay, A dictionary of Ulster place-names, Belfast 1999. 83. Kevin Murray, 'Fr Edmund Hogan's 'Onomasticon Goedelicum', ninety years on: reviewers and users', Ainm 8 (1998-2000) 65-75. 84. Art Ó Maolfabhail,'Ar lorg na Breatnaise in Éirinn', Ainm 8 (1998-2000) 76-92. 85. Diarmuid Ó Murchadha, 'A reconsideration of some place-names from 'Fragmentary Annals of Ireland'', Ainm 8 (1998-2000) 41-51. 86. Gregory Toner, 'Settlement and settlement terms in medieval Ireland: Ráth and Lios'. Ainm 8 (1998-2000) 1-40. 87. Michael J. Bowman, Place names and antiquities of the Barony of Duhallow, ed. by Jean J. MacCarthy, Tralee 2000. 88. Eoghan Ó Mórdha, 'The placenames in the Book of Cuanu', in: Alfred P. Smyth (ed.), Seanchas: studies in early and medieval Irish archaeology, history and literature in honour of Francis J. Byrne (Dublin 2000) 189-91. 89. Kay Muhr, 'Territories, people and place names in Co. Armagh', in: A. J. Hughes, William Nolan (eds.), Armagh: history & society: interdisciplinary essays on the history of an Irish county (Dublin: Geography Publications, 2001) 295-332. 90. Kay Muhr, 'The early place-names of County Armagh'. Seanchas Ardmhacha: Journal of the Armagh Diocesan Historical Society, 19:1 (2002) 1-54. 91. Historical Dictionary of Gaelic Placenames/Foclóir Stairiúil Áitainmneacha na Gaeilge, London: Irish Texts Society 2003. [Volume 1 of Hogan's revised Onomasticon.] 92. Petra S. Hellmuth, 'The Dindshenchas and Irish literary tradition', in: John Carey, Máire Herbert and Kevin Murray (eds.), Cín Chille Chúile, Texts, Saints and Places, Essays in honour of Pádraig Ó Riain, Aberystwyth 2004. 93. Pádraig Ó Riain, Diarmuid Ó Murchadha and Kevin Murray, Historical Dictionary of Gaelic Placenames, Fascicle 3 [C-Ceall Fhursa] (London: Irish Texts Society 2008). 94. Rudolf Thurneysen, Die irische Helden- und Königsage bis zum siebzehnten Jahrhundert (Halle 1921; reprinted Hildesheim: Olms 1980) passim. 95. Whitley Stokes (ed. & tr.), 'The prose tales in the Rennes dindshenchas', Revue Celtique 15 (1894) 272–336, 418–84; 16 (1895) 31–83, 135–67, 269–312. **The edition used in the digital edition**2. The Metrical Dindshenchas. in Volume 2Edward Gwynn (ed), Second reprint [vii + 108 pp.] Dublin Institute for Advanced StudiesDublin (1991) (first published 1906) (reprinted 1941) ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents even pages 2-84 of the volume. All editorial introduction, apparatus, extensive notes, footnotes and glossary have been omitted. The English translation is available as a separate file. Editorial addenda and corrigenda from volume 5, pp. 126-130, are integrated in the electronic edition. #### Editorial Declaration ##### Correction Text proofread twice. The editor's expansions are marked ex. Corrections are tagged corr sic resp="EG"; where the emendation is tentative, the corresponding 'cert' attribute has been allocated a value of 40 per cent. Corrections suggested in writings by Kuno Meyer and Rudolf Thurneysen are marked. Text supplied by the editor is tagged sup resp="EG"; ; æ and accented æae have been changed to ae, áe.. ##### Normalization All compound personal names are segmented in line with CELT practice. ##### Quotation There are no quotations. ##### Hyphenation CELT practice. Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, this break is marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the whole text; div1=the volume; div2=the individual poem; page-breaks and line-breaks are marked. The text is based mainly on the Book of Leinster. Folio numbers of the manuscript are not indicated in the printed edition. Passages in verse are marked by poem, stanza and line. ##### Standard Values Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd. ##### Interpretation Personal names, group and place names are tagged. #### Canonical References This text uses the DIV2 element to represent the poem. ### Profile Description Created: By one or more unknown authors in Irish monastic scriptoria. Date range: Middle Irish period.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Middle Irish. ##### Language: [LA] One abbreviation is in Latin. ### Revision History * (2011-08-03) Beatrix Färber (ed.) * A correction on p. 36 (fercfa to ferta) integrated, which was brought to CELT's attention by Dennis Groenewegen, the Netherlands. * (2008-09-30) Beatrix Färber (ed.) * Keywords added; file validated, header modified. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-09T11:55:13+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2005-01-18) Beatrix Färber (ed.) * Line-breaks marked up; file parsed using nsgmls; html file created. * (2004-04-11) Beatrix Färber (ed.) * File compiled, proofed (2) and marked up structurally, and editorial corrections added. * (2004-04-11) Beatrix Färber (ed.) * Provisional header created and bibliography compiled. * (2004-05-18) Saorla Ó Corráin (ed.) * First proofing of text. * (2004-05-15) Saorla Ó Corráin (data capture) * Text scanned. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G106500B ### The Metrical Dindshenchas: Author: Unknown ### List of witnesses * **LU**: Leabhar na hUidhre * **L**: The Book of Leinster * **R**: The Rennes MS. * **B**: The Book of Ballymote * **Y**: The Yellow Book of Lecan * **H**: Trinity College, MS H 3 3 (1322) * **E**: Trinity College, MS E 4 1 (1436) * **M**: The Book of the Hui Maine, Royal Irish Academy, Stowe, D II 1 * **S**: Royal Irish Academy, Stowe, D II 2 * **S2**: Royal Irish Academy, Stowe, B II 2 * **S3**: Royal Irish Academy, Stowe, B III 1 * **V**: Royal Irish Academy, Reeves, 832 --- p.2 Rath Esa -------- 1. Sund dessid domunemar, iar tíchtain bruthmar báire, ingen Echdach Aireman ocus Étáine áine. 2. 5] Esa ainm na h-ingine; is di atá Ráth Esa; cét cech míl cen timdibe tucad lé, ba búaid m-bésa. - *Midir dalta* in find-ben-sin 10] fri h-ól fína ocus meda; nói m-bliadna dond ingin-sin i m-Brí Léith, láthar nena. - Tar cend Echdach Aireman ruc Midir Étáin n-ólaig 15] a Fremaind, ciarb aire-glan, co farcaib Banbai m-brónaig. - As-bert Codal crín-chossach: "Ní écen dúib a fochmarc; i m-Brí Leith ar fír-thossach; 20] é leth luidi for tochmarc." - La tóeb Echdach Aireman *lotar* slúaig Érend áine a Fremaind, ciarb aire-glan, do thogail Brí Léith láine. --- p.4 - 25] Nói m-bliadna 'con togail-sin, nírbo romór a h-oibne; Midir *ocond fholaim-sin*, oc admilliud na h-oipre. - Iar togail in t-shída-sin 30] doluid cóica fer fuilngech, (ropo delbda in díne-sin) d'acallaim na ríg ruibnech. - Tuctha and dia cétáine (ba scél n-irdairc rochúala) 35] do Echdaig i richt Étáine tri cóicait ban, bríg búada. - Is díb-sin doróega-seom, a ingin fír-glain fessin; ba gó aní romáide-seom, 40] conid sí dál forsndessid. - 'S í sin ruc Meiss m-Buachalla máthair Conaire chélig; ba dál amnas *uachalla*: *roselt* for slúag n-ard n-Ébir. - 45] Dia luid Eochaid atherruch do thogail Brí Léith láine tuc a mnái iar n-athelluch ó Midir, monur n-áine. - Is andsin dorimgart-seom 50] a eneclaind for Midir Eochaid fírén find-balc-som, conosruc iar n-dáil dligid. --- p.6 - Is é-so in cetharda doróegai Eochaid Airem, 55] co n-ilur drong decharda co lín scíath ocus claideb. - *Tóchur* for móin Lámraigi, fid for Brefni co feochra, dichlochad más már-Midi, 60] ocus luachair for *Tethba*. - "A ingen *domimgair-se*" ar Eochaid "ráid 'sind úair-se ca dindgna dom dindgnaib-se cosnotidnastar úaim-se." - 65] Is andsin doróega-si Ráith n-Ésa, fál fri find-blai, suide *asa saílfed-si* asnaccad na tri dindgnai. - Síd in Broga belgaig-se, 70] in tress dindgna cóir cétach, Duma n-Giall is' Temraig-se, Dún cáin Crimthaind i n-Étar. - Is andsin doridnacht-si ó Echdaig, rád cen fhulla, 75] co cach neoch dorimgart-si, co n-ilur a sét sunda. - Midir iar cúl mithisi doluid imon dáil n-détla co Echdaig doridisi, 80] imon caingin cóir cétna. --- p.8 - Gáid Midir in find-bile 'mo les n-dían 'mondernta[1](javascript:footNote('G106500B/note001.html')) Sigmall mac a ingine, fail i Síd noithech Nennta. - 85] Ogniad ainm a máthar-som, ingen-side do Midir; nochon olc a láthar-som cen descin cirt ná dligid. - Rucad Étáin aire-glan 90] siar, ciarbo tolcda in tustiu, la cend Echdach Aireman, co m-bói i Síd Nenta iar n-usciu. - Atá thiar in slóg-drongach oc Sigmall, síd cen fhulla, 95] oc úa Midir mór-glonnach, ocus ní thoracht sunda. --- p.10 Brug Na Bóinde I ---------------- Cináed Ua Hartacán *cecinit*.1. Án-sin a maig mic ind Óc, fairsing do rót, rethaib cét: forolgais mór flathe fír d' aicme cech ríg immotrét. 2. 5] Rotbrecai cach n-ingnad n-án a chlár find-glan, fichtib slúag, a thir férach fénach féig, a iath n-énach n-indsech n-úag. 3. Tech mic ind Óc ós do dind, 10] rígda fót fri féle find: taircet éim ós do lind duind géill a sídib Érend ind. 4. Ingen Foraind fort lár luind, cáin mál, ba molbthach in mind: 15] furri rolád in tor thall: ní gann in nath[2](javascript:footNote('G106500B/note002.html')) ós a cind. 5. At-chíu lind find Féic na Fían frit aniar, ní timm in gním, 20] co lá brátha, brígach bág, meraid hi fán rátha ríg. 6. Lánamain contuiled sund iar cath Maige Tuired thall: in ben mór, in Dagda donn: ní duaichnid a n adba ann. --- p.12 9. 25] Lecht in Máthai iarna guin léir fort a Bruig, breccas graig: *is é a chnáim* rochorbai in muir, diatá Inber Colptha cain. 10. Sechi bó Boadain buain 30] ós grúaid a liac budi báin: Termond ua Fían fedil féig im réid airthir *nemid* náir. 11. Hi Fertai na Fáilenn fand, is and *romaíded* in glond: 35] mór in gním n-úalle *dorind* écht Find *for féin* Lúagne lond. 12. Génair inneot mellach mac Cellach roslat leirg for lorc; ba túalnge trebe, rotchacht, 40] conappad éc n-úalle fort. 13. A barc brainech na tor tromm, tatbig trethan-tonn do dind: otha Chrimthainn Niad co Niall ba tu relec na fian find. 14. 45] Fintan Feradach fecht fland rothecht do thalmain in trom: Tuathal Techtmar, triath ar cland, foluing do land lechtach lom. --- p.14 17. Fedelmed Rechtach it rím, 50] ba gein gleccach fri cech tóir; *nídat écruthach hit tír*[3](javascript:footNote('G106500B/note003.html')), focheil Conn cét-chathach cóir. 18. Ní thoracht Art, aidble uird: immanaigtís luirg ar leirg: 55] rogab lige n-uachail n-ard arg na láech i Luachair Deirg. 19. Ní thoracht Cormac cen lén: déad na fírinne, rodfír, rogab fos ós Bóind báin 60] forsin tráig ic Ros na Ríg. 20. Cairpre Lifechair fort lár: Fiachu Sraptine rán réil: Muiredach Tírech *din* Brí: in rí Eochu athair Néil. 21. 65] Ní thoracht Niall, nuall nad gó; dirsan dó in rian rorá, iar n-dul co h-Elpa fo secht ro fes a lecht áit itá. 22. Iarsin tánic cretem glan 70] for Mag Fáil, bés nirbo rom, co fail cách i reilcib noém dia scarad fri cloén fri col. --- p.16 25. Focheil cúane calma cáin a mag mic in Dagda déin: 75] *ná dernsat* adrad Dé móir andso dóib hitát hi péin. 26. Iatsom dimbúan, tussu búan, immotréide cech slúag slán: iatsom dosrogáeth a n-gáes, 80] tussu fogéba áes n-án. 27. Bóand bale roglas réil *Mana* sechut la *Séil* sláin cenn indais ui úabrig úaib Senbic a túaim immais áin. Án-s. 28. 85] Congalach col-lí cond fían, dían a buille, dond a dál: is búale rán-tor co rian, is cúane n-ard-chon, is án. Án-s. --- p.18 Brug Na Bóinde II ----------------- Macnia Mac Oengusa *cecinit*.1. A chóemu Breg, bríg nad bréc, co rinnib reb, rígda in rót: in eol dúib senchas cech thuir fuil sund i m-Bruig mic ind Óc? 2. 5] Fégaid in síd ar bar súil, is fodeirc dúib, is treb ríg, rogníth lasin Dagda n-dúr, ba dín, ba dún, amra bríg. 3. Fégaid Imdai n-Dagdai deirg: 10] forsind leirg, cen galmai n-gairg; rofer surge sóir iar seilg fri mnái cóim cen meirg cen mairg. 4. Fégaid Dá Cích rígnai ind ríg sund iar síd fri síd-blai síar: 15] áit rogénair Cermait cóem fégaid for róen, ní céim cían: 5. Dia luid ben mic Námat náir i n-dáil ar chend Dagdai déin, ocus in cú in a *díad*, 20] ciarbo thurus cian do chéin: 6. Dia luid Midir a Brí Léith fri tócbáil tréith, ba fó fríth: co tuc mac ind Oc ónd áth co scíath 'na scáth, ciarbo scíth. --- p.20 9. 25] Iarsain tucad, cialla cor, in mac dia nói m-bliadna m-bil. coa athair, ba cadla gair, dia thaig cosin Dagda n-dil. 10. Dogníth ergnam leis dond ríg 30] isin tshíd, tre brégrad[4](javascript:footNote('G106500B/note004.html')) m-búan, de atá, ní ceist cen rún, Duma Treisc ar súil na slúag. 11. Iarsin dlomais Dagda dúr asa dún, níb adba m-bróin, 35] co m-bái i n-*Ochun*, fecht co núaill, iar n-othur slúaig, iar u-úair óil. 12. Ferta Escláim, érimm sruith, a telctís cesta fir maith, fót co m-balc-raind, gním cen chleith, 40] do mac Calpraind ba rót raith. 13. In eol dúib Derc m-Buailc bil comarba fil immon mag, asa n-ésib loimm lúath lib a dig don tshlúag, *fíad-glonn* glan. 14. 45] In eol dúib Lecht Cellaig crúaid co núaill ellaig, erctha gáeth: atbath tre beirt láechda lúaith, dia m-bói thúaith for *báeth-bla báeth*. --- p.22 17. In eól dúib Lecht Gabra ind ríg 50] Cinaeda cen galma *gráin*; ruc búaid a siblachaib sréin do réir mic Irgalaig áin. 18. A Cír a Currel na mná, cia bale itá cechtar de, 55] *méraid* ó 'ndiu co tí bráth; ní ba messu ar chách a n-gné. 19. Fégaid lib, ba bág cech báird, ba fert fir áin, fuaim cen meirg, *fuirglid, is íath* n-gáela gairg,[5](javascript:footNote('G106500B/note005.html')) 60] síd æda Lurgnig for leirg. 20. And dogníth rúamna dia thríath for cúan-bla clíach ocus crích; ba h-ed slóg-dígal na túath, Mórrígan múad áitt i m-bíth. 21. 65] In eól dúib tre gnímrad n-gnáth, fri fáth fír-glan, fichtib tríath, iath n-acht-glan i m-bátar scéith, Carcar ind Léith i m-bái in Líath. 22. In eól dúib tre chátha cend 70] in glend i m-bíd Mátha mall? robíth iar n-inriud slóg seng; dogníth mór do imniud and. --- p.24 25. Iarsin tictís, gním cen chleith, ind ríg dia leith ó thír thoich, do descin in Máthai múaid, co cland cách fair crúaid a chloich. 26. Clandais Buide a liic laind 'sind raind forsmbíd Suide Find: fácaib fiad churib na n-glend a chend for Maig Murid mind. 27. Iarsin *lotar* Ulaid uill Leth cubaid Cuinn ar a chend, do gleic fri nert Máthai maill, combrúithe a baill for *Leicc* Bend. 28. Doringned leo duma n-dúr do múr for cnámaib in míl: ba hé in coscur, fecht co núaill, rothecht fri búaid ocus bríg. 29. Caisel n-Oengussa cen chol, Airther n-Oenlussa rodlen: mic Crundmáil forsndessid cin dia n-essib mid corbo mer. 30. Forsin Róot rígda in gleó in mic Óoc, cid dia m-bói? dia robriss súil Midir múaid, in fail úaib nech asidchói? A. --- p.26 Inber n-Ailbine --------------- 1. A fhiru Muirid, miad n-gle, do nach tuirim tailmire, *ráidfet* frib im threbthus te senchus *n-áith-glec* n-Ailbine. 2. 5] Bái riam fri rót-bla rorá uas Fótla cen fhodála: ba lúam cech líg-druing fria lá Rúad mac Rígduind rodána. 3. Riacht réim *raith-roga* cen raind, 10] dar muing maith mora moch-maill, d'acallaim a charat Gaill: ba réim rabalc co Lochlaind. 4. Luid tri nóithib, noithech glé, ba soithech co sír-gairge: 15] sochtsat, duba domna de, for formna na fír-fairge. 5. Femidset lúd as nach leth, robo dúr in dron-fhuirech; isin muir múad már cen meth 20] doluid Rúad rán roguinech. --- p.28 8. O *moslúi* dia tairdbe tra *fairge dar sál* sruth-sóeba, fuair *in sain-delgna*[6](javascript:footNote('G106500B/note006.html')) rosná, nói m-bain-delba *biuth-chóema*.[7](javascript:footNote('G106500B/note007.html')) 9. 25] Ráidset ris tre gle-alt n-glan ba h-ed [*gap: extent: one syllable*] fodroirgetar[8](javascript:footNote('G106500B/note008.html')) [*gap: extent: one line*] [*gap: extent: one line*] 10. [*gap: extent: one line*] 30] [*gap: extent: one line*] a nónbur ban búadach bil bá crúadach a n-indsaigid. 11. Fois nói n-oidche lasna mna cen doirche cen dér-guba, 35] fon fairge cen tonna tra for nói longa créduma. 12. Ciarbo h-alacht ben díb de (robo malart mithise) luid uadib cen chísal clé 40] co tísad afrithise. 13. O rafáid co muintir múaid ráid fri tuintib a throm-shlúaig: ba soalt sochlaind ní súail co toracht Lochlaind lonn-gluair. --- p.30 16. 45] O rancadar dar sál sair co n-ád is co n-oll-bladaib, anait secht m-bliadna ar blaid ic a charait comramaig. 17. Cechaing iarom Rúad na renn 50] tar srothaib, fial-mod fég-sheng, anair dar muir tríath-glan tend, co toracht íath-mag n-Érend. 18. Eismech robói in rí co recht, nírbo deis-breth ná daig-bert; 55] cen dul co mná tar sruth slecht in cruth cétna rothairngert. 19. Tan rogab triath-tuirid tess i n-iath Muirid na mag-les, co crúad-chalad, clú cen ches, 60] rochúaladar in arm-gres. 20. Amrán sin na m-ban-ón binn, tria glan-rád n-glan-óg n-guth-binn, ic tetarracht Rúaid co rinn tar srúaim setal-balc sruth-glinn. 21. 65] Seólsat *curchán* créd nad clé, nír dub-chlár dér drongdige, a nónbur garg grinn-gel glé i n-Inber n-ard n-Ollbine. --- p.32 24. Olc-gním rogene andsin 70] ben díb cen ere n-essil, marbad maic Rúaid co m-blait bil ocus a maic fodessin. 25. Erchor don mac mó cach cair (ba treb-chol dó for talmain) 75] rolá amach tria cacad cain conidn-apad cen anmain. 26. And as-bert slúag son-ard-se rothecht Rúad rogarg rige uili cen chond im glonn n-glé 80] "Ba h-oll, ba h-oll in bine!" 27. Desin atá, tairm cen tnú, a h-ainm, ní do dailb didu, na h-aba, nad celam clú, feib adberam a fhiru. A F. 28. 85] Mad ainm for maige, míad n-ait, gairm cían cen chaire comraic, *ráitir* ón tuiredach tailc ó Muiredach mac Cormaic. 29. Nó mad ferr la tuaichliu tra 90] sell fri buaibthiu bladmara, ráidfit *buil-iath*, bái nad ba, ó Muiriath mnái Labrada. --- p.34 32. Labraid Loingsech co n-úath alt tadchaid[9](javascript:footNote('G106500B/note009.html')), túath toimsech tlacht-balc: 95] fi feb fuil-iath, fer co facht, ba hí a ben Muiriath macdacht. 33. Muiriath mór rodlecht mo dú, eo slóg roslecht a fidu: tan *rotríallad* nírbo thrú, 100] mar adfiadar, a fhiru. --- p.36 Ochan ----- Cinaed Úa Hartacán *cecinit*.1. Déccid fera níthaig Néill ós *lettir* déin díchmaig dúir: sund for ur slige na slúag rogab lige n-úar i n-úir. 2. 5] Níall mac Echach, assa lecht, luid fo shecht tar trethan tricht: roreraig comarbas Cuind co n-gaet ós muing mara h-Icht. 3. Dia ráid in drong dúr din múr 10] "*Áil dún décsin* ríg nondlig," atracht in mál súas iarsein, in gein ba h-uallchu fo nim. 4. Eochu, ba h-ed ainm ind fhir de Lagnib lir, lám co neim; 15] i tóeb Néill co n-gúalaind glain *sáidis* fiad na slúagaib sleig. 5. Cid ruc in Lagnech inund fri báig Saxan n-galbech n-gand guin ind ríg dond imram oll, 20] ingnad glond dorigned and. 6. Tan nosticed cith nó chrúas tócabtha súas, serig dúis: ba fír flatha iar n-dáil báis: maidm secht catha rena gnúis. --- p.38 9. 25] *Fírían focul* atbert Níall, dia n-gaet forsin rian tria rún, áitt i clanta ilad Néill, co teilctís a n-géill for cúl. 10. Aire-sin roléicthea ass 30] dar gáeth-rian n-glass, trom a thress, géill Saxan, ba mór-dál mass, géill Fhranc, géill Rómán andes. 11. *Lotar* asin Temraig síar fían a theglaig trelmaig tréin: 35] ba de bói iar m-baisse brón *Ochan* mór muntire Néill. 12. Celebrais i n-Ochain aird cách diaraile, aidble uird, Lagin, Mumain, rodasní, 40] Connaicht, Ulaid, *Fir Lí is Luirg*. 13. Láech dosrimthais, ropu rí; nírb fhand a chlí for bith-ché; ba suail do Níall, *nassad nin*, co toracht creitem dil Dé. D. 14. 45] Rannsadar a maic iarsin inis n-Airt, ba h-amra fir; is dóib *dobértar* a n-géill, céin beti neóil im gréin n-gil. --- p.40 17. Dá Chonall, Eogan atúaid, 50] Fiachu, Cairpre, Mane mín, Enna, ba h-óen-baile in tshlúaig, gabais Lóegaire do ríg. 18. Rí dosrat fo thalman tói, mairg na n-adrann for bith-ché! 55] rorand Muir Romur i n-dó ba ar omun tuaithe Dé. 19. Cland maic Cairne, cengta róe, diamtís umle imalle, ar imad óc ocus ech 60] nísfórfed nech acht mac Dé. 20. Luid sair dia n-éis, arm-char clí, Dathí, ba talchar fria ré; nírb fhand a chomul for cóe rorand in domun indé. 21. 65] Ua as dech ós grían *glan a gné* rochin ó Níall, násad n-glé, Colum Cille rogab h-Í búaid fir bí fil i tig Dé. D. --- p.42 Mide ---- Aed Úa Carthaig *cecinit*.1. Mide magen na marc mer, slige forsmbíd Art Oen-fher, lerg lán lainne Lugdech luid, clár clainne Chuind is Chobthaig. 2. 5] Cid diatá Mide ar in maig, fine síl Chuind chét-chathaig? cia gass glúair garg, glan in mod, cia h-arg ó fúair ainmnigod? 3. Mide mac bruthmar Bratha 10] meic dirmannaig Deatha, co roatái tenid n-diamair ós chlaind Nemid nert-giallaig. 4. Secht m-bliadna lána ar lassad don tenid, ba *trén-assad*[10](javascript:footNote('G106500B/note010.html')), 15] corscáil gairge in tened trell tar cethri h-airde h-Érend. 5. Conid ón tenid-sin tra, (ní banfót ní h-immarba) condlig a sír-chennach ind 20] cach prím-thellach in Érind. 6. Condlig a chomarba cain maige Midi medar-glain miach móeth-bleithe la muic find cacha h-óen-cleithe in Érind. --- p.44 9. 25] Co roráidset, nír sním súail, drúide h-Érend i n-óen-úair, "Is mí-dé tucad dún tair, dorat mí-gné d' ar menmain." 10. Corthinól Mide cen meth 30] drúide h-Érend i n-óen-tech: co tall a tengtha, túar n-garg, a cendaib na n-drúad n-dron-ard. 11. Co rosadnaicc fo thalmain Uisnig Midi mór-adbail, 35] co n-dessid ar a tengthaib in prím-shúi *'s a phrím-shenchaid*. 12. Gáine ingen Gumóir glain, muime Midi mid-chartchaig, ba ferr cach mnái, ciarbo thúi, 40] ba sái ba fáith ba prím-drúi. 13. Co n-erbairt Gáine co n-úaill re Mide cosin mór-búaid: "Is *ós neoch* rosníad ar tech conid deseo bías Uisnech." 14. 45] Uisnech ocus Mide múad asngabar h-Ériu arm-rúad, feib adfét in *suíde snas*, is *é sin* a dind-senchas. 15. Dín, a Dé, Aéd úa Carthaig 50] ar iffern co méit anfaid: *dia d' iráil a gréssa glé* for ríg mid-charthach Mide. --- p.46 Druim n-Dairbrech ----------------- Fulartach *cecinit*.1. Cid diatá in druim Druim n-Dairbrech? ba mór lá rathuill teglach; rem dán *at-chím* co cuimnech clár buidnech mar thír Temrach. 2. 5] Druim n-Dairbrech is dún álaind, múr gainmech fo thuind tóeb-sheing; láid *baird* bas greimm ria glé-raind fégaim din beinn aird óebind. 3. Druim n-drech-shlemon na n-dath-bord, 10] cuing leth-remor 'na leth-leirg, port mar Raigne na rath-bard, múr cath-garg Dairbre drech-deirg. 4. Dairbre drech-derg mac Lulaig, ba prap sreth-chelg iar Samain, 15] mac Ligmuine co leraib, irlaime im debaid danair. 5. Fidgai Fochmaind is Gaileoin niptar moch-maill dia lán-réir: Firbolg, *is Domnann* dírím, 20] ba sír-mín gairbe *i n-gád-méin*. 6. Fine Chrecraige ind úr-óir Gúmóir Brecraige bán-áir, Mendraige Dairbre dúan-fhéil, ba búan-léir gairbe grán-áig. --- p.48 9. 25] Tuc Tuathal na ferg *fuillid* do Dairbre derg 'mon grellaig maidm immach dar cach mongaig, cath Commair gairb ós glennaib. 10. Dairbre drech-derg 'con drumain 30] ní 'rondegtherb ria dremmaib: Tuathal cosin grúaid glonnaig dia chongaib chrúaid rochengail. 11. Tuathal Techtmar in mílid, mór a recht-blad dar rígaib: 35] docer Dairbre co n-dúanaib dia thúagaib, *aidble ind ídail*. 12. In cnocc-sa catha in chomlaind, a éicsiu datha derbaim: maith dia fhir in lá labraim 40] d'fhaglaim cid diatá in deg-druim. --- p.50 Lagin I ------- 1. Rohort in rigrad 'moa ríg, (ba gním olc, ba domna h-ír); loisc Loingsech Móen, méit gaile Cobthach Cóel mac Ugaine. 2. 5] Ba Túaim Tenbath cosin olc in ríg-dind rán, in rochnocc, cornoirg Labraid, lán n-gaile, diarchuir ár a maccraide. 3. O rohoirged, *is* é a fhír, 10] Cobthach cóel, a thrichait ríg, corgénair mac mór Maire cóic cét bliadna bith-glaine. 4. Ba tossach glíad is gaile pían Chobthaig for Lóegaire; 15] de dorochair Cobthach Cairn la h-úa Lóegaire lond-gairb. 5. Luidset dond orgain for sét Labraid, Dubgaill trichat cét, 'na congaib ágmair assaid, 20] cona lágnib lán-glassaib. 6. O na *laignib-sin* ille rogairit Lagin *Laigne*: la Loingsech Móen, co méit olc, Cobthach Cóel ba díb rohort. 7. 25] Meraid 'ca chlaind co tí bráth, corob cocad ríg rognáth: Oilill Lóegaire do lot la Cobthach Cóel cétna h-ort. --- p.52 Lagin II -------- 1. Labraid Loingsech, lór a lín, lasrort Cobthach i n-Dindríg, co slúag *lagnech* dar lind lir, díb roainmnigthea Lagin. 2. 5] Tuaim Tenba a ainm riasin cnuicc in' rogniad ind orgain: is Dindríg óshin ille, ó marbad na rígraide. 3. Da cét ar fhichit chét n-Gall 10] co *lagnib* lethna leo anall: de na *lagnib* tuctha andsin, de atát Lagin for Lagnib. --- p.54 Sliab Bladma ------------ Fulartach *cecinit*.1. Blod mac Con maic Caiss clothaig maic Uachalla ilchrothaig romarb Bregmáel, gobaind glain Cuirchi maic Snithe snámaig. 2. 5] Cuirche cendmar, ba rí rot for Medraige is for Herot; is lais ná fúair fóesam fír Blod mac Con meic Caiss clothmín. 3. Cechaing 'n a luing, láthar n-glé, 10] ó Bun Gaillme glan-úaire, ó Áth Clíath in Herut uill cosin n-Áth Clíath i Cualaind. 4. Dolluid iarum iar lín chor co Ross Náir maic Eidlicon, 15] co roselb i sain-rainn son in slíab dianid bunad Blod. 5. Atbath fer find, figed gail, i Sléib Bladma, blad adbail, Blad mac Bregoin, buidnib tor, 20] do thám i Sléib bledaig Blod. 6. *Aliter* Nó 's ó mac Bregoin borrfaid Sliab Bladma co m-ban-tolcaib; a tarba ní cian ó crad[11](javascript:footNote('G106500B/note011.html')) in slíab mar tarla ó trén-Blad. --- p.56 9. 25] Nó bleda mara nar mall, bíasta, *ruiseda*[12](javascript:footNote('G106500B/note012.html')) a n-anmand, tánic fo thalmain na treb, conid uatha atá Sliab Bled. 10. Blod mac Con meic Caiss clothmín 30] romarb buachaill Bregmáil báin, gobann Cuirchbi meic Sníthe, rogab ac Ross Tíre Náir. --- p.58 Fid n-Gabli ----------- Find *cecinit*.1. Inmain dam in Gabol glan tuc forom for fid *flescach*: ní'r dáig luaige co logud, rogáid uaid a ainmnigud. 2. 5] Tarclam Ainge grinne n-glan cen taidbe fri tinsanad: cach crand cen timme ria thúr isin grinne buc barr-úr. 3. Drochta dogníd dia ingin 10] ós gním ochta aird-inbir: ní shiled cen lán mara: nodiled dál n-óentama. 4. Is é dafall, forum sceóil, Gaible Glass mac Ethedeóin; 15] dafarlaic cen lúag n-astair a Beluch fhúar Fhualascaig. 5. Rogab foss ic finib Flaind: dligid a doss a derb-chaill fer rotháid is rothall tair: 20] ic mnáib cach amm rop inmain. --- p.60 Mag Life -------- 1. Life luchair, leór do blaid, ingen Channain chét-churchaig fuair gairm n-gaire il-lóg astair ainm in ma ge, is mór-ascaid. 2. 5] Tuc ascaid togaide tig dálem Conaire chélig d' ingin Channain cét codal Deltbanna dét drech-sholam. 3. Lámnad roloit Lifi laind 10] i Purt Ágmar i n-Áraind: ruc mudaid mac Druchta de, di chumaid lór láech-Life. --- p.62 Berba ----- 1. In Berba búan a bailbe, saiges dar slúag sen-Ailbe; is fis fedma fáth dia fail Berba, bláth cech blad-focail. 2. 5] Ni fuailfed focheird inti luaithred Mechi mór-millti: rosbalb rosberb cen athbach salchur serb na sen-nathrach. 3. Nathir fo thrí focheird cor 10] tathig in m-beirg dia bronnud: cnáifed dia álaig óg n-ell slóg sádail na sen-Érend. 4. Aire-sin romarb *Mac Cécht*: ba fotha garb din glan-echt, 15] dia chosc co búan din bronnud ós cach cúan, din chomlongud. 5. Eól dam a lecht leth rolá fert cen tech is cen tuga: a lúaith olc cen áib n-enga 20] fofúair socht i sáer-Berba. --- p.64 Moin Gai Glais -------------- 1. Culdub mac Déin dia Samna luid hi céin, in cath-amra, do chuingid chomraic óen-fhir co Fidrad fíal forfáilid. 2. 5] Desin dorochair Fidrad d'imairiuc na trén-bidbad: aided Fidraid féig iar feirg do láim maic Déin daiger-deirg. 3. Gae Glass úa Loga na lecht 10] ba mass, fri fola frithbert: bái leis sleg taith fri tola dorigne Aith án-goba. 4. Is é ba nia Fiachach féil úa Loga liamna lonn-géir: 15] ba greit gáid cen díl im dul: dia láim dorochair Culdub. --- p.66 Faffand ------- Fulartach (?) *cecinit*.1. Broccaid brogmar co n-gním gíall do chiniud gorm-glan Galían, dó ba mac Faifne in file, ní gó taithme tiug-mire. 2. 5] Ba hí máthair in maic maiss Libir ind láthair lond-braiss; ingen dóib in dían dírmach ind Aige fhíal il-gnímach. 3. Oll-mass in cethrur cáem cass; 10] ba clethchur sáer co sognass; athair is máthair co n-áib, ingen is bráthair bláth-cháin. 4. Tucsat na siabra side– nír gním tiamda téithmire– 15] delbsat i n-deilb láig allaid Aigi sáir co serc-ballaib. 5. Roshír h-Érinn or i n-or re cach n-albín rúad rogor, corchúardaig Banba m-brethaig 20] co calma fo chaém-chethair. 6. Tarnic a gním is a gal, fríth sund co sír a sernad; tucsat i m-brianna i m-bine fianna Meilgi Imlige. --- p.68 9. 25] De-sin atá Aige úar for sruth in maige, mét snúad; ó roscráided cen chuiscle, rosdáiled ar dían-uisce. 10. Sruith-lind sin cen bás co bráth, 30] snás dar Lifi co lond-gnáth; *mad t'aire*[13](javascript:footNote('G106500B/note013.html')), ní tairm cen taig, Aige a h-ainm in cach inbaid. 11. Moslúi síar inna shide in drúi dían in deg-fhile, 35] d' ainmed ríg Beirre co m-blaid, Meilge maic Cobthaig cundail. 12. Fúacrais ar in ríg co recht anim is on i n-óen-fhecht, 's aithis fri sír-gail setbad 40] i n-dígail a deg-shethar. 13. Dorochair in file féig dind fhochaind amnais acbéil; romairned co sír segma ar ainmed ríg ro-Themra. 14. 45] Rocúrad rosedlad se, rodedlad fri doenmige; for Faffaind na fían fergach fúair grafaind dían díbergach. --- p.70 17. Rosgáid *im ascaid* andsin, 50] áitt *im-masclaig* in mílid; combeth fria gairm–gním n-guba– a ainm sír in sen-duma. 18. Is eol dam fri tibri tra aided Libri is Broccada; 55] ní h-amdarc in fáth dia fail ráth in' roadnacht Broccaid. --- p.72 Almu I ------ 1. Almu Lagen, les na Fían, port ragnathaig Find fir-fhial, dorala sund a slicht sai*n* i*n*ní d'atá Almu ar Almai*n*. 2. 5] Almu ai*n*m i*n*d fhir rosgab re li*n*d Nemid na nert-blad; marb thall si*n* tilaig úane, do thám opund oen-uaire. 3. Almu rop alaind i*n* ben 10] ben Nuadat móir m*i*c Aiched rachunig, ba fír i*n* dál, a ai*n*m ar i*n* cnocc comlán. 4. Nuada drúi ba duni garg; darónad leis dún dronard; 15] racomled leis almu i *n*-aill don dún ule ar n-a thorai*n*d. 5. Oen-gel i*n* dún, dremne drend, mar nogabad áel h-Er*end*; dond alamai*n* tuc d'a thaig, 20] is de atá Almu ar Almai*n*. 6. Tadc m*a*c Nuadat, nertaid gail, drúi Cathair Moir cu mór-blaid, dó rafhacaib a athair Almui*n* cona h-ard-rathaib. 7. 25] Ingen gnoach oc Tadg thrén, darab ai*n*m Murni mun-cháem; rocunged o Chu*m*ull in ben; rosérastar Tadc taeb-gel. --- p.74 10. Rasuc Cumull ar écin, 30] i*n*gin Taidc, cer gním étig; bliadai*n* can chert is can chlód do Murni ic Cu*m*ull chath-mór. 11. Cíís Tadc *cu trén-athach* re Cond calma cét-chathach, 35] roni*m*derg, adbul in t-olc, ronglám, ba mór i*n* mudocht. 12. Focairther o Chund chalma do Chumull facbáil Banba; corchurset cath Cnucha thall, 40] co torchair re Cond C*um*all. 13. *Nói* t*r*áth re cur in chatha darónad fer i*n* ratha re hi*n*gi*n* Taidc i*n* táeib-gil, darronad Fi*n*d fír-fhe*n*nid. 14. 45] Luid Murni ar marbad a fir, cu ránic Almai*n* n-oen-gil; ba caintech c*um*thach rabáei; nirbo dethbir do*n* deg-mnái. 15. Alaind bái i*n* rígan cu rath, 50] o*cus* si tháeb-lán torrach; rafhocair Tadc, mór i*n* mod, a marbad a*m*-mudugod. 16. Roraid Cond co nhgili glacc: "Ba ferr lim co m-béra macc, 55] i*n*und máthair cor-rathaib do Chu*m*all is do *m*'athair." 17. Diultaider ic Taidc co trén; do Murni ba do*m*na dér; ar nírla*m* a labrad, 60] a*m*-milliud, *nó* a*m*-moch-marbad. --- p.76 20. Dolluid co Temair fi*n*d Fail Murni *muin-chaí*m** cnis [*gap: extent: 2 syllables*] coroiarfaig do Chund ca*n* chol a h-imth*ús* a h-ordugod. 21. 65] "Imthig-siu," ar Cond, "is ced li*n*d co Fiacail Fí m*ac* *Con*chi*n*d der-fiur Cumaill tall istaig Bodmall B [*gap: extent: 5 syllables*] ". 22. Dolluid co Temraig Margi 70] Murni mun-chai*m* cu n-ardi; *Con*la gilla Chuind ca*n* chol ca [*gap: extent: 2 syllables*] d'a ordugod. 23. Ba faelid ria i*n* gilla g*r*ind i*n* Fiacail Bi mac *Con*chind, 75] ba fálid Bodmall cu becht, ba faelid uile in t-airecht. 24. Arsai*n* rucad Fi*n*d febda rí na Fian, mór a menma; *nói* mhbl*iadna* *fichet* mod tend, 80] rop é rig-fhénnid h-Er*end*. 25. Cungis Find ar Tadc na tor íc Cumull móir do marbod cath can chardi dó, can dáil, *nó* comrac oen-fhir d'fhagbáil. 26. 85] Tadc uair nir thualai*n*g catha i *n*-agaid i*n*d fhir-fhlatha, rofhacaib leis, ba lór dó, mar robái uile Almó. A. --- p.78 Almu II ------- 1. Almu robo cháem dia cois, ingen Beccáin brat-sholois, ben Iuchna na cíab, cét crod, ó r' iarr Almu ainmniugod. 2. 5] Mór dia búadaib, dia buidnib, dia slúagaib, dia sen-bruidnib, rofes co fonnmar a clú, dia n-apar ollmar Almu. A. 3. In tan musdáiltís 'n-a dáil 10] fian mic Cumaill enech-náir bat forud fer n-garg im gú, ropat all ard a Almu. A. 4. O thictís a h-esair áin Clanna Bresail in buan-áig 15] fri toisc sóid tar Segsa snu, br>almain dóib in deg-Almu. A. --- p.80 Alend ----- 1. Alend óenach diar n-ócaib, ráth Airt cona ríg-rótaib, fertas búada for a blai, conosfuair Fál mac Fidgai. 2. 5] Fert in' rochland Conchend clí mac Fergnai, fer co find-lí, lerg-luam Lugdach, letrad cailc, *forad ba* Setnai síthbaicc. 3. Brug forsmbíd Messdelmond dúr, 10] leis conuargbad a ard-múr; is d' a brunnib attib dig Mess Scott Scegra di Laignib. 4. Faithche Ruamaind, ruamnad rind, co falgib flatha forfhind, 15] tír chadla, cathir crichid, grianán i m-bíd Andrithir. 5. Ferand Fergusa fairge, orba uais co n-imarde, flesc Find maic Rossa rebaig, 20] ríg-dinn Bresail Bregamain. 6. Luchdond letrad lecne líach ótá Gabrán co Áth Clíath, i Fáil Segi snáad lind, ba garga a gluind im Alind. A. --- p.82 9. 25] Bethir bethrach, breó co n-gail, lepad luithech do láechraid, fri ré Niad Corb, calma cend, *ba h-adma alma* Alend: A. 10. Carpat Catháir, comrar sét, 30] tailc *rothairmchell* triathu trét, lúad cech medra, monur n-glé, ard-rí Emna is Alinde: A. 11. Fidchell Fhiachach, búadach rí, dracon daigrech, dron a chrí, 35] ruamnais tria rígu rinne, nenaisc *níthu* Alinde: A. 12. Brí Bresail beólaig fri gail: leis ba Tuaim Tenbad Temair: rí gorm for gabru grinne 40] rochroth armu Alinde: A. 13. Sruthar saeglond nodassaig, Segsa snás a Síd Nechtain; Life, luathem a linne: tibit tulmag Alinde. A. 14. 45] Triar trén-fher, trialla clas, Buirech, Fiach is Aururas, *it é* cen meth, monor n-glé, acclaidset múr nAlinde. A. --- p.84 17. Buirech focheird uad do ráith 50] dar in múr, nírbo rothláith, ail focheird *dia riged rind* - conid hí 's ail i n-Alind. A. - Robái sund [*gap: extent: one monosyllabic word*] ben *balla*[14](javascript:footNote('G106500B/note014.html')), ingen Lugdach loech-banna, 55] fria gairm nirbo dirgna dremm, diarbo ainm rígda Alend. A.