#Scéla Cano meic Gartnáin #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Scéla Cano meic Gartnáin ======================== Author: [unknown] ----------------- ### File Description Daniel A. BinchyElectronic edition compiled by Beatrix Färber Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project; formerly CURIA 2. Second draft.Extent of text: 7150 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt (2001) (2010) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G100039Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. [RESTRICTED] Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies). This edition was prepared with the kind permission of the copyright owner. #### Sources **Manuscript sources**2. Dublin, Trinity College, Yellow Book of Lecan, pp. 128a–132b. See Robert Atkinson (ed.), The Yellow Book of Lecan, a collection of pieces, prose and verse, in the Irish language in part compiled at the end of the fourteenth century, published from the original manuscript in the library of Trinity College, Dublin by the Royal Irish Academy with an Introduction, Analysis of contents and Index (Dublin, 1896). For catalogue details see T. K. Abbott (ed.), Catalogue of the manuscripts in the library of Trinity College, Dublin (Dublin, 1900), MS H. 2. 16 (1318) pp. 328–337. 3. Dublin, Royal Irish Academy, B. IV. 2, written by Michael O'Clery in 1627/28, containing the poem in lines 450–497. For further details see Kathleen Mulchrone, T. F. O'Rahilly et al. (eds.), Catalogue of Irish manuscripts in the Royal Irish Academy (Dublin 1926–43), vol. 24, MS 1080, pp. 3021–29. **Editions**2. Kuno Meyer, Scéla Cano meic Gartnáin. From the Yellow Book of Lecan, col. 786 (p. 128a), Anecdota from Irish Manuscripts. I. (Halle/Saale 1907) 1–15. **Translations**2. Rudolf Thurneysen, Eine irische Parallele zur Tristan-Sage. Zeitschrift für romanische Philologie 43 (1924), 385–402. Addenda and corrigenda Zeitschrift für celtische Philologie 16 (1926) 280–282. **Literature including reviews**2. Joseph Loth, Un parallèle au roman de Tristan en irlandais au Xe siècle, Acad. des Inscr. et Belles-Lettres. Comptes Rendus, 1924, 122–134. 3. Myles Dillon, The Wooing of Becfhola and the Stories of Cano, son of Gartnán, in: Modern Philology 43 (1945) 11–17. 4. P. L. Henry, A passage in Scéla Cano meic Gartnáin, in: Ériu 20 (1966) 222–226. 5. Review of Binchy's edition: Gearóid Mac Eoin, in: Studia Hibernica 4 (1964) 244–249. 6. Review of Binchy's edition: Pádraig Ó Fiannachta, in: Éigse 11 (1964/66) pt.1, 76–79; 156 [corr.] 7. Review of Binchy's edition: Rachel Bromwich, in: Studia Celtica 1 (1966) 152–155. 8. Review of Binchy's edition: E. Bachellery, in: Études Celtiques 11 (1964/67; fasc. 2, 1966/67) 522–526. 9. James Carney, The so-called 'Lament of Créidhe', in: Éigse 13 (1969/70) 227–242. 10. Corrections to Thurneysen's edition: Michael O'Brien, in: Ériu 11, 86f., 158; 12, 244. 11. Tomás Ó Cathasaigh, The Rhetoric of Scéla Cano meic Gartná:in, in: Donnchadh Ó Corrá:in, Liam Breatnach and Kim McCone (eds.), Sages, Saints and Storytellers. Celtic Studies in Honour of Professor James Carney (Maynooth 1989) 233–250. 12. Tomás Ó Cathasaigh, The theme of ainmne in Scéla Cano meic Gartná:in, in: Celtica 15 (1983) 78–87. **The edition used in the digital edition**2. Scéla Cano meic Gartnáin. Daniel A. Binchy (ed), First edition [xxvii + 69 pp. vii Contents, ix–xxviii Introduction, 1–19 Text, 21–39 Notes, 40–65 Vocabulary, 66–67 Personal and Tribal Names, 68 Place–Names.] Dublin Institute for Advanced StudiesDublin (First published 1963. reprinted 1975) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. 18 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents pages 1–19 of the edited text. The poem from O'Clery's MS (B) which in Binchy's edition is printed beside the version from MS Y, is appended to the electronic edition. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged. ##### Normalization H prefixed to nouns with vocalic anlaut and nasalising consonants prefixed to anlaut consonants have been hyphenated off. The >punctum delens above a character is rendered by the corresponding entities for f, s, F, S in the SGML/XML file. The Web browser may not be able to display them in the HTML file. Italicised letters have been tagged hi rend="ital". The abbreviation for 'immurgu' was expanded. Letters supplied in square brackets by Binchy to restore the normal Old Irish form of a word have been tagged sup resp="DAB"; letters he regarded as superfluous, enclosed in round brackets, were tagged sic corr resp="DAB". Variant readings supplied by Thurneysen, Meyer and Gerard Murphy are included. ##### Hyphenation When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break or line break, the break is marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the tale; div1=the section; paragraphs are marked p; poems are treated as embedded texts, with stanzas and metrical lines marked lg and l. ##### Interpretation Personal and group names and place names have been tagged. Quotes have been rendered q. Poems and passages of rhetoric speech have been treated as embedded texts, with stanzas and metrical lines marked lg and l respectively. Foliation is indicated by mls unit="folio" n="nn". #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description Created: By one or more unknown author(s). Date range: c.850–900.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Old Irish. ##### Language: [LA] Some formulae are in Latin. ### Revision History * (2010-04-01) Beatrix Färber (ed.) * Header and file updated; new wordcount made; file reparsed. * (2008-09-27) Beatrix Färber (ed.) * Header modified, keywords added; file validated. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:28:33+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2004-03-25) Benjamin Hazard (ed.) * Additions made to the bibliography. * (2001-06-22) Beatrix Färber (ed.) * Insertion of *orig reg* tags; HTML file created. * (2001-05-29) Beatrix Färber (ed.) * Second proofing; markup of names and numbers. Insertion of *sic*, *corr*, *hi* and *sup* tags; parsing using NSGMLS; creation of HTML file. * (2001-05-24) Beatrix Färber (ed.) * Header created, file converted to ASCII; file parsed. * (pre-1998-06) Students at the Department of History UCC (ed.) * First proofing; structural markup added. * (pre-1996) Staff at the TITUS project (text capture) * Text keyed in. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G100039 ### Scéla Cano meic Gartnáin: Author: [unknown] --- p.1 1] {folio 128a}Baí imchosnom im rígi n-**Alban** iter **Oedán 2] mac Gabráin** & **Gartnán mac Æda maic Gabráin**, co torchair 3] leth fer n-**Alban** etarru hi cathaib & imargalaib. A n-**Inis moccu 4] Ché*i*n** ro-baí in **Gartnán**; is *s*í insi is dech con-rótacht *i 5] n* íart*h*ar domain, .i. stíall ar c*h*apar do dercibar{folio 128b} 6] cach teach baí isinn indsi la **Gartnán** ó féic co féic imonn indsi 7] uili connici in fíaltech; ba do dercór a indsi uili la **Gartnán**. 8] Seacht seisrecha leis for indair; secht n-áirge leis, .uii. fichit 9] bó cacha háirge. .l. lín fri h-aige altai esti amach, .l. lín fria 10] h-íascach. in .l. lín éisc, súainemain estib for senistrib na cuchtrach, 11] cluicine for cind cacha súainemna forind aireanach ar 12] bélaib in*d* rechtaire; cethrur oc téluch na n-iach cétsnáma 13] dó súas. Éiseum co léic ic ól meda foraa cholcaig. 14] Rucad mac do **Gartnán**, .i. **Canu mac Gartnáin**. Rucad-side 15] for altrom. Fo-rroilged la **Gartán** dabach i l-lac mara, & sí 16] lán di ór & di argat; & ro-marbtha lais in cethror ro-bátar oc 17] br*e*ith ind airgid inti, conda ruc in muir leis, & nách fidir acht 18] séisem & a ben & a mac. 19] Do-luid im*murgu* **Ædán** cucai-seom .xx. cét fot na geamaidhchi. 20] Coná dechadar acht a n-deachaid do rind gaí & do g*e*in 21] claidhibh, & ni baí crand dond indsi fri aroile im meadón laí 22] arna márach. 23] ‘Maith trá’, or **Cano**, ‘is ferr dún imgabáil ind fir-se ro-marb 24] ar n-athair; ní faicsiu ar cairdeas dó inás in fer ro-marb.’ 25] ‘Cid leath reghma*e*?’ or a muinter. 26] ‘Reghmait i tír n-**Érind**; combráthair dún.’ 27] Do-gníther curaich lais. Lotar dochum thráchta. Is *s*amlaidh 28] do-dechadar dochum mara .i. cóeca læach. Brat corcra --- p.2 29] cóicdíabalta im cach n-aí; dá sleigh cóicrindi ina láim; scíath 30] co m-búailig óir fair; cloideb órduirnn fora chris; a mong 31] órbuidi dara ais. Is *s*amlid do-deachadar in .l. ban: brat 32] húaine co cortharaib argait; léne co n-dergindlead óir; deilgi 33] óir lánecair co m-brechtrad ngem n-ildathach; muinci di ór 34] forloisct*h*i; mind óir fora chind cach aí. In .l. gilla: inara 35] do síta buidi*u* impu co n-argud. Fithchell for muin cach 36] gilla*i* co feraib óir & airgid; timpán créda in láim chlí in 37] gilla*i*; da mílchoin ar slabra*i*d airgit ina láim deis. 38] Bátar meic **Æda Sláne** in tan-sin for crích n-**Ulad** for 39] tomaltaib, .i. dá mac **Æda Sláne** i comflaitheamnas; bádar-side 40] hi **Collmaig** hi crích **Ulad**. Ro-buí fáilti mór la suidiu, .i. trian 41] bi*i*d & leanna & attreib & indili dó. Nirbo lór la h-**Ædán** a 42] c*h*los-*s*in na fáilti do thabairt do-som la macu **Æda Sláne;** 43] andso cach rét leis dí nád fider in dabaig fo-roilged la **Gartnán**. 44] At-berad-som trá do-dechaid in Satan chuca, .i. co h-**Oedán**, 45] co n-éccid dó in dabaig áit a roibi, co tucad leis co m-buí ina 46] chuili fodeisin, & nocho{folio 129a} testa afaing esti. 47] ‘Bidh maith so’, or **Oedán**, ‘.i. in crod-sa **Gartnáin** do-bérthar 48] do macaib **Æda Sláne** ar marbad a meicc, .i. **Cana**.’ 49] Do-luid nónbur úad, & míach argaid leo, co m-bádar issind 50] arucol mac n-**Æda Sláne** cen fis cen airfis. **Cana** cona muintir 51] i tig fo leith isin lis. Ingen **Díarmada maic Æda Sláne** 52] ro-charastar **Cano** ara airscélaib cid síu do-thísed thairis. Ro-bátar 53] coím **Éreand** ica cchuindchid. Buí-si i nnairicol i tóeb 54] taigi **mac n-Óeda**. 55] ‘Toimsidher a n-argad’, or **mac Æda**. 56] ‘Ro-d-bia ón’, or ind *Albanaich*. 57] Ro-chúala*e* ind ingen in cocur hísin. Ro-gab imach, & 58] gebid fleisc ina láim, & luid co m-buí forsin fordorus ind lis. --- p.3 59] Is and do-lluid-seom imach ceathror, & óengaí i l-láim cech fir 60] do dul immach. At-bert-si: > 1. 61] Nochon *f*etar-sa indiu > > 62] la h-&**Éri** ná h-**Albanchu** > > 63] loech ná*d* *urgarad* **Cano** > > 64] cona gaí find *fortanu*. > 65] Oc teacht dó fon fordorus, do-ber*t*-si in slait ina chend & 66] dixit: > 1. 67] A **Chano** > > 68] faire i *file* fortharo; > > 69] masa dodchad, is mór de, > > 70] masa s*otch*ad, is tano. > 71] La tobairt bémme dó oc tuideacht imach, & as-bert oc teacht 72] dó *úaidi*: > 1. 73] Ní faiteach int Albanach > > 74] *im-thét* la lúth a láime; > > 75] atá ní nád faichlethar > > 76] gussu maic **Æda Sláne**. > 2. 77] Ní ar tharcud athchomsáin > > 78] do ríg cen écnach n-æra, > > 79] atá mór *dona doínib* > > 80] fo chíchib maicni n-**Oeda**. > 3. 81] A scél ro-chúala tria tech > > 82] ní sían n-álaind n-adbannach; > > 83] siretach nád cluinither; > > 84] ní faitech int Albanach.Ni. > --- p.4 85] ‘As robad so, a ingen,’ ar **Cano**. 86] ‘Cid robud’, orsi, ‘atá a damna and. Atáthar ac tomus argaid 87] ar bar marbad isinn arucul út.’ 88] ‘Maith dí’, orse. 89] Luid ina t*h*ech. 90] ‘Maith trá, is airc dúnn cia do-*g*nemis comairle.’ 91] ‘Cid so, a **Chano,**?’ ol a muinter. 92] ‘Ní "cid" maith’, ol **Cano**; ‘do-filter *cucand* diar 93] marbad in lín atám.’ 94] ‘Bés is ed ro-c*h*indead dún’, ar an óic. 95] ‘Atá ní as maith dún’, or **Cano**: ‘fúaitgem dona*ib* feraib na 96] cóic thigi *file* isind lis. Tíagat dá claidbech déc ar dorus cach 97] *tigi*. Ro-hicob-sa na rígu & nibat ríg na fotha.’ 98] ‘Maith’, or inn óic, ‘is fearr ainmne.’ 99] ‘Maith’, orse, ‘tíagh-sa dochum ind arucuil dús in*d*am 100] lécther ind. Dian*d*am léicther ind, ni-m *m*air*b*fider. Mani-m 101] léict*h*er, segaith-si ar éicin & no-m-léicid imach íarum.’ 102] Téit-seom dí do dorus in tigi. Tíagair di athchomarc 103] **Cano** i n-dorus in tigi. 104] ‘Do-lleic ind’, or **Díarmaid**. 105] ‘Tóet ind’, or **Bláthmac**. 106] Téit isa tech co fosad. Is and buí in sechi cusan argad for 107] lár in tigi. 108] ‘Tair etraind sund’, orsiad. 109] ‘Maith ind foil-se’, orse, .i. foil a athar. 110] ‘Bíd imod láim’, or **Díarmaid**. 111] ‘Ba dúthaich cia no-beth dí’, orse. 112] ‘Cia dúthchus ón?’ orsead. 113] ‘Scél trúag ón’, orse. ‘Atchúalabair m'athair-sea. Rob adlaic 114] leo-som daigh-íartaigi dam-sa;{folio 129b} .i. ro-foilgedh leis --- p.5 115] dabach lán di arcad. Ol is treisiu tocad **Ædán**, fo-fúair co tucad 116] úad crod an athar armo marbad-sa libh-si sund.’ 117] ‘At-beram’, or Díarmaid, ‘cia do-bertha lán in tigi co h-ochthaig, 118] ni-t rirfithe aire.’ 119] ‘Is buidi lend’, orse. 120] La sin gaibthi imach. Téit **Bláthmac** ina diaid. 121] ‘Atá ní no-t-bia, a **Chana**,’ orse. ‘Regait ind óic diar 122] n-inchaibh-ne murc*h*reich. Airg-siu ara chind & dos-fúairc, 123] & tuc th'arcad fadéin chucad.’ 124] ‘Am buideach de’, or **Cano**. 125] Téit íar sin coa muntir. (Im-rochomlai i*n*d n-i*n*seo) a 126] taigh dóib. No-s-gaib **Cano**. Aireblingthe co m-buí isin curach. 127] [*gap: omission?*]‘do thetarreacht ar m-baégail’, ar **Cano**. 128] ‘Is dáig’, orse*a*t. 129] ‘Olc dúib ám mo brath-sa. Ni fil isan churach-sa nabad i 130] tig m'athar-sa & mo máthar do-ucabtha.’ 131] ‘Maith, a **Chano**’, ar ann óic. ‘Cid tú bud chumachtach is' 132] tír i tám-ne, no-bemis dod réir. Atá ní as maith duit: t'argat 133] bodéin d'fácbáil lat & ar léici*ud*-nni diar tír.’ 134] ‘Bid fír dí’, orse. ‘Aircid ass.’ 135] ‘Cid so, a **Chono**?’ ar a muinter. 136] ‘Dar mo chumachta-sa’, orse, ‘ni gétar afaing asin churach-sa. 137] Ma ra-tocad dam-sa, as mé do-mélad a n-argat-sa.’ 138] ‘Atin bu*i*dig de’, ar an óic. 139] ‘Tucaid as.’ 140] Do-thoét (són) dochum tíre. 141] ‘Maith’, or **Díarmaid** — fáitsine ó Día leis-*s*ide. ‘Do-radad 142] lúag na h-ainmne*t* do-ronnai in gillai forsin fairgi: rígi --- p.6 143] n-**Alban** dó ceithri blíadna*i* fichet tar éis **Oedán**. Maith’, or 144] **Díarmait**, ‘tabraid fáilti dond fir do-thæd chucaib.’ 145] Co cend trí tráth íar sin nocho tall cris ná delg díb. 146] ‘Bennacht for cách do-*g*ní maith *f*rind’, ar **Cano**. ‘Tíagam-ni 147] do chollad.’ 148] Ba sí a comairle trá: do-lotar as fut na h-aidche co tuidcheatar 149] fa-des dar **Mag Murthemne** i **Mag m-Breg** hi **Cernai**. 150] Bátar géisi forsin tilich. 151] ‘Díbairg na h-éounu’, or a munter *fri **Cana***. 152] Do-léici irchor fair*ri*u; ni ránic. Is ann as-bert, ar ni ro-theilc 153] imroll riam: > 1. 154] Gési **Cernai**, mosrubthus, > > 155] dom li*i*cc ni ma*d* rogabas; > > 156] brónán foru dia coraib, > > 157] fo brónán form do imrolaib. > 158] Do-lotar síar arna bárach do **Loch Aindind**. 159] ‘Díbairg in lochain’, or cách. > 1. 160] A locho arseiseom > > 161] **Locha Aindindi**, ni-t rocho > > 162] ni scéoil indé a **Cernu** > > 163] *lochain locha* ni focha. > 2. 164] Ni airg éonu Maic Dé bí > > 165] > [*gap: extent: four syllables*] > ara clúim; > > 166] is beg tarba, ar ní mór a méit, > > 167] ro-s-léic amin ina n-dlúim. > 3. 168] Ni airg éonu in maigi; > > 169] niba foru mo sroibthene; > > > --- > > p.7 > > > > 170] ní hed do-m-ucai ó **Scí** > > 171] cocad fri géisi **Cernai**..g. > 172] Lotar íar sin dar **Sinaind** hi **Connachta** do ascnom co 173] **Gúairi**, co rángadar tech **Marcáin** las m-b*a*í **Créd ingen Gúaire**. 174] Ro-charastair-side cid síu thísed thairis anair. Is ann as-bert-si: 175] > 1. 176] **Cano mac Gartnáin** ó **Scí**, > > 177] **Créd** a **Maínmaig** i n-áni: > > 178] ba dirsin is mór do dú > > 179] ocus da muir eturru. > 2. 180] {folio 130a}**Créd ingen Gúairi** mad nach, > > 181] cóel in bath (?) etar-da-beth > > 182] ocus mac **Gartnán**, *in mac* > > 183] > [*gap: extent: two syllables*] > regad dia tochmarc. > 184] Ro-anacht-som dí a bale isi*nd* ó*i*r da-luid-seom la **Díarmaid** 185] dia tardaid **Díarmaid** in cath do **Gúairi**, co ro-anacht-som 186] immale. 187] ‘Airg a gilla’, orseiseam, ‘isi*n* leas. Cuindig comairce co 188] **Créid** dún co ríasam co **Gúairi**.’ 189] Is and as-bert-som intí **Cano**: > 1. 190] Beir imchomarc úaim-se > > 191] co **Créidi ingin Gúaire**, > > 192] is geb na runnu-sa dí, > > 193] do-bér-sa a coibéis úaidi. > 194] ‘Duid-seo do-berthar na raind-sea, a **C*h*réid*i***,’ ar **Colcu 195] mac Marcáin**. --- p.8 196] Is and as-bert: > 1. 197] A **Cholco**, > > 198] bec a fis duid cia doordo; > > 199] mo serc-sa do-radus d'fir > > 200] nád focus dam a forba. > 201] ‘Fir a cano,’ ar **Marcán**, ‘ni chara is é don muinter-si.’ > 1. 202] A **Marcáin**, > > 203] ni raba*e* d' éis do macáin; > > 204] nirop do macán ro-m-*s*á > > 205] corab tusu ad-bala. > 2. 206] Do se*i*rc neich sech araile > > 207] i tír n**Érend** ni dordo > > 208] mairg diamongnais **Cana** > > 209] & diam cara **Colcu**!A. > 210] Ro-liad-si íarum a*r* **C*h*olcain**, dia n-ebairt **Gúaire** fesin 211] dia n-etarchosaíd: > 1. 212] **Créd** la > > **Marcán**, niba mac, > > 213] ni gaib **Colcain** do thochmarc, > > 214] nu ruband **Créd** ar féle > > 215] acht is *a* fail *ó*enchéile. > 216] Lotar-sin dí co **Derlus** n-**Gúairi**, & ba fáilich friu. 217] ‘Fo-chen duid, a **Chano**!’ ar **Gúairi**. ‘Ni-t-recfider sund ar 218] argad ar scís do bíata. Niba scél mac n-**Oeda Sláne**. Ro-d-bia 219] biad & inilli*u*s, & fo-chen duid!’ 220] Buí **Cano mac Gartnáin** íar suidiu tremsi i fail **Gúaire**, .i. [*gap: extent: three letters*]trian 221] ind lis do **Gúairiu**, & trian n-aill *don lis* do **Chano**, & a trian --- p.9 222] n-aill do **Senchán Torpéist** .i. fili **Gúaire** & fer n-**Érenn** uile. Fer 223] beg trúag, i r-rúsc olla no-bídh do grés dia chadudh ara thrúaigi. 224] Cethrumthu bairgine do-meled co cend trí tráth. **Brigid** 225] bratbrú a chaillech-som no-chaithed *.iii.* ceathroimthi na 226] bairgine. Ba mór les-*s*eom a brú, conid **Brigid** bratbú a 227] hainm leis-seom íarum. Ba mór a h-erraigi. Fecht n-and do-luid 228] **Brigid** for tairireth. Fácaib a h-inailt fora erraithe-sem. 229] Óicbean-side chóem. Luid medón laí ara bárach dia thairbirt-som. 230] Oc tuidecht dí asin chuilich — 231] ‘Ná tair, ná tair, a ben!’ arse. ‘Am siniu-sa anda*í*-siu. At-chondarc-sa 232] do senmáthair-seo; ro-buí grísingin fora h-ordain 233] chlí. Scéfe dia tuidchis ní bus mó.’ 234] Airchetal do-roindi-seom do **Díarmaid mac Æda, Sláne**. 235] ‘Airg, a gilla’, orseisem, ‘co n-airchedal do ríg **Érenn**.’ 236] Téid-side sair. (Saidig) a n-airchedail. 237] ‘Is maith ind n-airchetul’, or **Díarmaid**. 238] Is ann buí-seom: oc sním irchomail fo Grip .i. gabar **Díarmada**. 239] 240] ‘Beir lat ind n-idh-sea do **Senchán**.’ 241] Luid-side síar & nirbo buideach. 242] ‘Asso, a bachlaich’,{folio 130b} orse, ‘id id n-irchomail duit i 243] ndúais t'airchetail.’ 244] ‘Óna*ib* rígaib ferr id adlaic a gillai’, orseiseam. 245] ‘Airg, a gilla’, *orse,* di*a* blíadnae, ‘co n-airc*h*edul do ríg **Érenn**.’ 246] Gaibid in gilla a n-airchetal. 247] ‘Maith’, or **Díarmaid**, ‘ber lat in gablaig-se do **Senchán**.’ 248] ‘Asso, a antocaid’, or in gilla, ‘gaiscead duit dot chuitmed 249] ór **Díarmaid**.’ 250] ‘Airg, a gilla, co n-airchetul do **Díarmaid**.’ (Is maith a 251] n-archetal.) --- p.10 252] Gaibid in gilla fair. 253] ‘Cade **Díarmaid**?’ 254] ‘Atá i n-arucol ic tomus óir & argaid. Ba maith duit teacht 255] chuici.’ 256] ‘**Oslaic**!’ ol in gilla. 257] ‘Cía so?’ or **Díarmaid**. 258] ‘Gilla **Seancháin**.’ 259] Gaibid in gilla a n-airchetal. 260] ‘Is maith’, or **Díarmaid**, ‘beir lat so do **Seanchán** .i. cét unga 261] do dergór & trí .xx. do argat duid fén.’ 262] ‘Maith, a gillai’, or **Senchán**, ‘cid do-t-gní fáilid don chur-sa?’ 263] ‘Atá maith sund dait’, or in gillai, ‘.i. cét unga do dergór.’ 264] ‘Is ferr, a gillai, oldás a olcugud.’ 265] ‘Airg, a gillai, co n-airchetul do **Díarmaid**.’ 266] ‘Regthair’, orse. 267] ‘Cade **Díarmaid**?’ 268] ‘Do-choid do thafand.’ 269] Luid 'na diaid isa slíab. Tecaid ind fir na n-diaid ind 270] aigi isin gleann. Fácabair **Díarmaid** iter a echaib. At-géoin in 271] gilla. Adroich in gilla iter na h-eachaib. Slaindid in gilla ind 272] n-airchedal dó. 273] ‘Maith, a gillai, ber lat so do **Seanchán** .i. trícha each ina 274] sríanaib & ina muincib.’ 275] Maith íarum in fer intí **Senchán**. Iarna idnocol-som 276] ó feraib **Muman**, *(do-)luid* co m-buí for **slé*i*b Eachtge** co **Gúaire**, & ni 277] rogab acht óentech do dénam imme, imon filid & imon sligid 278] ó **Echtge** co **Derlus**, .l. fer dó & .l. ban & .l. con & .l. gilla, & 279] b*u*ith fó muiriur ó Samain co Belltaine; & luid íarsint 280] *s*lighidh. Do-n-áraill bainne flechaid ina étan. 281] ‘Fé amaí!’arse, ‘ní co*ir* dí anní-siu im*murgu*, is gaimlóchad.’ --- p.11 282] & do-rónai allse ina étan, conid ed ro-n-uc & rob écen .uii. 283] cumala dó cach achaid ó sin co **Derlus**. 284] ‘Maith trá, a **Gúaire**’, or **Senchán**, ‘is romór turcbais-*s*eo 285] fort. Ba leór do **Chondachtaib** beith foar muirer ar n-dís cenco 286] tabartha*e* nech aile chucond; .i. in gilla ansa’, arse, ‘mac 287] **Gartnáin**, no-théisead amach fon túaith & na coin maithi leo, 288] & dénat ánius eturru.’ 289] Rob ed ón ó medón laí co medón laí ara bárach: íar lécon a 290] chon dóib ni chomránic fer díb fri araile. Batar tuirsich oc 291] suidiu; celebraidhsed do **Gúaire**. 292] ‘Fír’, or **Gúairi**, ‘ro-fetar-sa a na-tathai.’ 293] ‘Ni taam ní’, or **Cano**, ‘acht maith lind ánius .i. cúaird **Érend** 294] do chur co n-acamar a n-din*d*gnu & a n-dúne & a cella & a cóemu. 295] Cucot-so do-regam & is úaid regmai. Ad-fíadar dún atá gilla 296] án andess la firu **Muman**, .i. **Illand mac Scannláin** do **Chorco 297] {folio 131a} Loíge**; maith lend dul dia acallaim.’ 298] ‘Teit dí’, ar **Gúairi**, ‘co tormola*i*d feis na h-aidchi lim-sa.’ 299] Lotar ón íarum, & do-llotar maithi **Condacht** do chelebrad 300] dóib. Do-lluid dí **Créd** & **Marcán** & **Colco** don irgnam. Ba 301] hécen im*murgu* ceathrar ó **Marcán** do choimét **Chréidi**. Conatictis 302] co **Gúaire** combad sí bad dáilem do feraib **Alban** & do **Chondachtaib** 303] ind aidchi-sin, co tard-si bricht súain forin slúag co 304] torchradar *ina codlud* acht sisi & **Cana**, co tuidchid co[*gap: extent: four letters*] co 305] m-baí forsin dérgud ocai-sseom oca thimgaire; conaná; h-étas 306] úad-som airet no-beth i nn-amsa[i]; mad dia n-gabad rígi 307] im*murgu*, do-regtha*e* ara cend-si, & is *s*í bean no-biad aicce 308] c'aidche. 309] Co farcbad lee-si a lia-som i n-airius dála. Ar ad-rubairt-seom 310] is isind liic ro-buí a anim. A mátha*i*r ro-buí i séola*i*; --- p.12 311] ro-chotail-side *co nfaca in dí mnaí sída ina dochum, 312] co tolaid* a anmain as fora béuol i richt lici, co tallsath a 313] máthair a l-láim indala n-aí. 314] ‘Anim do meic, a ben’, orsi, ‘ro-n-ucais.’ 315] ‘Rocomet mo máthair co corbam tualaing-se a chomét.’ 316] ‘Faicibthar lim-sa’, orsi, ‘i n-airius dála.’ 317] Ba fír són: rofacbad lee-si in lie, & do-berthe asin chriol 318] cach dia; as-bered-si íarum: > 1. 319] A lia > > 320] ó dodechur cach dia > > 321] ach*t* lochrad i nimnadmaim > > 322] ni géb m'anmain dot' madmaim. > 323] Tuideacht **Chano** in sin i n-&**Eacute;irinn** & co **Gúaire**. 324] Luid **Cano** co h-**Illand mac Scanláin** co ránic **Dún 325] m-Baíthi**. Ad-fíadar dó íarum a m-b*u*ith forind faithchi. 326] ‘Fochen dúib!’ or **Illann**. ‘**Cano mac Gartnáin** sin dom-roachtain-se 327] íarna m-brath & íarna reic do macaib **Æda 328] Sláne** ar argad & íarna m-br*e*ith do gortai la **Guaire**. Robar-bia 329] biad sunn; ni bia*e* for conair; nit-rirfider ar argad.’ 330] Con-gairt*h*er dó íarum a reachtaire. 331] ‘Na seacht core trá filed isin lis, nát gataigter do theni*d* 332] co cend m-blíadna oc (berb)*ad* *bi**i**d*. *Berid* na firu isa teach; 333] co cend trí tráth nicon reg-sa dia n-acallaim. Fritháilter do 334] biud & do lind.’ 335] Con-gairter **Corco Loígi** dó. 336] ‘Maith trá’, orse, ‘dom-ánic áinius mór. Cindas for cobartha-si 337] dam-sa?’ 338] ‘Bid maith do chobair lindi’, or ind óicc. ‘Dothaircgebat --- p.13 339] uaindi trí doim & trí tindi & tri dabcha cach anna, & nico*n* 340] raga bairgen dot dligiud-so.’ 341] ‘Mo bennacht fo*r* tuaith & cenél at-be*i*r!’ orse. ‘Et tusa, a 342] ben’, orse, ‘caidi th'impide{folio 131b} dam-sa? Is coir daig-impigi 343] duit, a*i*r nidad díchumaing. Ata*a*t .uii. n-áirge 344] lat, & .uii. fichid bó cach*a* áirgi di búaib, & .uii. sesrecha.’ 345] ‘Athaig & bachlaich domeled sin uile. Rot-ferfat cid téora 346] airgi díb dia m-breith i n-galad.’ 347] ‘Bennacht for cách ad-be*i*r!’ orse. ‘Bid ferr de mo menma. 348] Regait dia n-acallaim a fecht-*sa*.’ 349] Téiti iarum chuco. Feraid fáilti móir friu. 350] ‘Bennacht trá’, or **Cano**, ‘for cách don-áncamar. Ro-íca 351] Dia dar*ar* ceand, ór*e* nach ícfam-ne.’ 352] ‘Cid as áil dúib?’ or Illand. 353] ‘Athchuindgid ám ar cotai.’ 354] ‘Dar mo chumachta-sa’, or **Illand**, ‘nocho rega*e* asin li*s*-sa 355] frit sægal do chuindchid bi*i*d co n-digis i r-rígi n-**Alban**.’ 356] Téora blíadna*i* dóib isin lis-sin cen teacht as aidche 357] n-oígidechta. No-bídis oc im*b*irt fithchilli cach dia; bad*ar* 358] comthrén co nónai, no-bered **Cano** cluithi na nóna for **Illand**. 359] ‘At-águr’, or **Illand**, ‘urchra forsin caille.’ 360] Deithbir ón: () na deich cúala ar .uii. fichtib matain & fescor 361] isa tech. Is ann as-bert **Cano**: > 1. 362] Hi forbol > > 363] feada fidruis ni glie: > > 364] in fid nochon urcraba > > 365] tusa for urchra bie. > 366] ‘Nocho tibar dom aire a fecht-sa’, or **Illand**. --- p.14 367] Tuchta thrá iar sin gé*i*ll fer n-**Alban**, nónbur 368] gíall díb, co m-bátar i tig **Illaind** fri h-inillius do **Chano** i rríge 369] n-**Alban**, co fargobtha co h-**Illann**. & co cend trí tráth ria n-dul 370] do **Chano** as nicon rabai fer fri 'roile do muintir **Chano** & 371] **Illainn** re*e* c*i*ana acht ag cóe & ag *dograe*, & lám cháich díb 372] dar brágaid a chéle. 373] ‘Maith, a **Chono**’, or **Illann**, ‘bam marb-sa ria cind blíadna 374] darth' éisi. For fóesam n-Dé duid-seo trá ~~ria cind blíadna~~.’ 375] Ruc im*murgu* **Cano** uadh-som .l. ech dubglas & .l. coire n-umai & 376] .l. (araid merach). 377] A llá-sin a cind blíadna ro-marbsat a thuath fesin in 378] n-**Illand**, .i. mac **Conath** & **Cúán mac Sanaisi**, coná raba crand 379] fri aroile do **Dún Buíthe** arna bárach. Isin ló-sin ro-baí curach 380] fa **Cuano** *l^ **Cano*** forsin fairrgi oc tafand íar n-gabáil rígi 381] n**Alban**. Cél tuindi lais íarum .i. fis tuindi: co n-aca in tuind 382] dergrua*i*d chuici isin churach, .i. fuil **Illaind**. At-racht 383] íarum & ro-gab a boiss diarailiu co m-bátar a sreba fola eistib, 384] & dixit: > 1. 385] A mu Búach > > 386] aiges in tond frisin m-brúach, > > 387] **Illann mac Scanláin** do guin > > 388] nibo célmaine inmain. > 2. 389] A mu Búach > > 390] feras in tond frisin m-brúach, > > 391] in mend ad-fét, ciaso scíth: > > 392] **Illand mac Scannláin** ro-bíth. > 3. 393] A *mo* Búach > > 394] do-thoét in tond frisin m-brúach, > > > --- > > p.15 > > > > 395] > > dursan dúindi in scél garb: > > 396] **Illann mac Scanláin** is marb. > 4. 397] Ard a núall > > 398] aiges im **Choire dá Rúad**; > > 399] dirsann, a rí ruides gréin, > > 400] manab i > > cé*i*n basu uadh. > 5. 401] **Coire dá Rúad** in roglas, > > 402] aicde sruthaidi senbras, > > 403] is mór bruitheas a chuithe > > 404] genco bruithi aní berbas. > 6. 405] Ma con-measaind a muir múadh > > 406] aiges im **Choire dá Rúad**, > > 407] ricfad mo churchán, is nglé, > > 408] co tír **Corco Loíge**. > 7. 409] A **Chúán maic Sanaisi**, > > 410] abair*t?* seo is tairise > > 411] basam dóig guin do chnis > > 412] dáig ind échta do-righnis. > 8. 413] A meic **Condaid** íar m-**Bernas**, > > 414] gním do-rignis robo bras; > > 415] foichli ócu alla-don > > 416] ma 'tchonnarc guin **Illadon**. > 9. 417] Fir **Érend** ó thráig co tráig > > 418] ro-scáig díb a n-imarbáig; > > 419] ni fil and bas líach don dáil > > 420] i n-diaid **Illaind maic Scannláin**. > > > --- > > p.16 > > 12. 421] **E*a*ss n-Gabra** > > 422] ima-rédhed mór n-amra > > 423] sescach **Illaind** ara-thá > > 424] **Eas n-Gabra** ni imrega. > 13. 425] **Dún mBaíthe**, > > 426] in tan ro-trebad **Illand**, > > 427] ba tinech, ba tilcobach, > > 428] & ba forad find*do*nd. > 14. 429] A sneac*h*ta h-uaraidhi, > > 430] i n-**Dún Baíti** nib*sa* sám; > > 431] nibsad adbul, a fir báin, > > 432] for taíb thaigi **maic Scandláin**. > 15. 433] Fri bui mo chairdeas do ar brui > > 434] nib in inmain na fonanu > > 435] fotan forsa n-dorchair dáib > > 436] i tæb **Illaind maic Scanláin**. > 16. 437] Fo-dilfe gulban indiu > > 438] is ed im aimercliu > > 439] i n-dún timchell*t*a na cúach > > 440] as and ro-baí, a m*o* Búach.A. > 441] Do-llotar leis trá íar sin **Saxain** & **Bretain** & fir **Alban** co 442] tarad láim dar **Corco Loígi**, co romarbad leis **mac Condaid** & 443] **Cúán mac Sanaise** cona fineochus. & ni thánic a chrích **Corco 444] Loígi** cor fácaib **mac Illaind** i nd-airdrígi*u* **Corco Laígi**, & 445] cor fácaib **Dún m-Baíthi** fo sláne amail fon-rácaib i m-bethaid 446] **Illaind** iter bú & damu & eocho & aitreb, & co ruc gíallu do **Corco 447] Loígi** leis for inillius do **mac Illaind** sund. --- p.17 448] Baí-seom i rígi*u* **Alban** íar sin. Is and asbertad-som 449] forcomhad:{Manuscript Y } > 1. 450] Cid dech do lindaib flatha? > > 451] ebthair flaith lindai fualang; > > 452] niba rí aran **Érind** > > 453] mani toro coirm Chúaland. > 2. 454] Cormand Comuir Trí n-Usqi > > 455] san can im **Inber Fernai**; > > 456] nicon eisbius súg tairis(?) > > 457] berta do chormu*i*m **Cearnai**. > 3. 458] Cormand Cell **Tíri Éle** > > 459] it é la **Mumain** merda, > > 460] cormand Irlóchra arddad, > > 461] cormand dorindi derga. > 4. 462] Coirm Chailli Gartan co llí > > 463] dáltir for ríg **Cíarraigi**, > > 464] is ed lind ind **Érind** áin > > 465] a ferait **Goeidel** arbáig. > 5. 466] Hi **Cúil Tola** do-foscai > > 467] escra druimlethan daglaith, > > > --- > > p.18 > > > > 468] dáltir fledól for **Luignib** > > 469] diamba folt crín samraid. > 6. 470] Hibeas cormand hi Cúlaib > > 471] ní torm teglaig domeso > > 472] for Findia robo sesta > > 473] cormann **Murthemne** mesca. > 7. 474] Ebthair im **Loch Cúan** cormand > > 475] ibthair a cornu sirchu, > > 476] a **Maiginis** la h-**Ulltu** > > 477] frisin-gair comad ard ilchu. > 8. 478] La **Dál Ríada** cain-ebar > > 479] im gaítho glasa gabtha > > 480] lethdeog fri caindli sorcha, > > 481] clisit curaid dáig abtha. > 9. 482] Cormand **Saxan** na seirbe > > 483] san can im **Inber in Ríg**, > > 484] im crích **Cruithne** im **Gergin** > > 485] cormand derga amal fín > 10. 486] A fir, tidnaig a dig dó > > 487] do **mac Gartnán maic Ædo**; > > 488] nir an do **Scí**; combo rí, > > 489] tuc dó in dig at-roilli. > > > --- > > p.19 > > 13. 490] A fir, tidnaig mo dig dam > > 491] imme roíred mo chísel; > > 492] ni fil, as-berad, is' tig > > 493] bud comsuide dom-isig. > {folio 132b} > 15. 494] Ní comsude dom-ánic > > 495] nach íar nós crechta imrud > > 496] ro-saig m'éolas diam thairind diruith > > 497] ca dech do latha indimrud.cia. > 498] Aas and dí no-bídh a dál-som fri **Créid**: oc **Inbiur 499] Colp*t**h*u** a cind blíadna. No-bíd **Colcu mac Marcáin** i suidi*u* 500] cach lái céd lóech. Is and as-bered-si: > 1. 501] Andar la fer bís a céin > > 502] **Inber Cind Bera** is réid; > > 503] tacair do neoch ni sela, > > 504] is réid **Inber Cind Beara**. > 505] Oc **Loch Créda** atuaid im*murgu* ro-dálsad fo-deoid. Téid-si fo 506] thuaid & a llie lie; do-thoét-som dí anair ina luing co 'monaccaib 507] dóib. *Dan-airthet* teora longa conid rubatar & co 508] n-érlai ar éicin a lluing. Amail ad-chondairc-si a gnúis-seom, 509] *do-rochair* co n-derna brúar dia cind imon carraic & co r-roímid in ligi foa 510] tóeb-si. Marb-som dí i cind .ix. trá ír th tíachtain sair. 511] Scéla **Cano maic Gartnáin** & **Crédi ingine Gúaire** ann sin. 512] Finit.*Manuscript*B ------------- > 1. 450] Cidh dech do linnibh flatha > > 451] eabthor laith lenno fuagg > > 452] niba ri arine **Eirinn** > > 453] mana tora cuirm Cualann > 2. 454] Cormann Comair Tri n-Usqe > > 455] san can im **Inber Fearo** > > 456] nicon eisbius sug tairbhertho > > 457] de cormannoibh **Cearo** > 3. 458] Cormann Comair Cell h-**Ele** > > 459] it e la **Mumain** merdho > > 460] cormann Irluachro ardo > > 461] cormann Dairine dergo > 4. 462] Coirm Cailli Gortan co lli > > 463] daltir for rígh **Cíarraigi** > > 464] is edh linnd ind **Erinn** ain > > 465] as ferait **Goidil** irbaigh > 5. 466] Hi **Cul Tola** dofaoscat > > 467] escro druimlethan daglaith > > > --- > > p.18 > > > > 468] daltir fledol for **Luignib** > > 469] diamba folt crin samradh > 6. 470] Hibius cormann i Culaib > > 471] ní torom teglaig dotota > > 472] fri finn nua ba sesto > > 473] cormann **Muirtemne** mesco > 7. 474] Ebdair im **Loch Cuan** cormann > > 475] daltir a curnu sírchu > > 476] im **Maighinis** la h-**Ulto** > > 477] frisgair comad ard ilchu > 8. 478] La **Dail Riado** coineabar > > 479] im goithæ glaso gabhtho > > 480] leithdeogh fri coinnlibh sorcha > > 481] clisit cuirn arccoit abhthao > 9. 482] Cormann **Saxan** na seirbi > > 483] san can im **Innber ind Rig** > > 484] im crich Cruicne im **Geirgin** > > 485] cormann dergo amal fín > 10. 486] A fir tidnaic a dig do > > 487] do **mac Gartnain maic Aoda** > > 488] nir an do soi compo ri > > 489] tuc deo in digh atroilli > > > --- > > p.19 > > 13. 490] A fir tidnaic mo dig dom > > 491] imer oired mo chíssel > > 492] ni fil asberat astigh > > 493] bid comsuide domisidh > {folio 132b} > 15. 494] Ni comsuidi domfanic > > 495] nach iaros crechto imnirudh > > 496] rosaig m'eolus do driuth > > 497] ca dech do flatha lindrudh >