#Lives of the Saints from the Book of Lismore #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Lives of the Saints from the Book of Lismore ============================================ Author: Unknown --------------- ### File Description Whitley StokesElectronic edition compiled by Elva Johnston Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CURIA Project. 2. Second draft.Extent of text: 71130 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt (1995) (2010) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G201001Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript sources**2. Chatsworth, Book of Lismore (at Chatsworth since 1930), folios 41ra1–84ra9 (facsimile foliation); published in facsimile: R. A. S. Macalister (ed), The Book of Mac Carthaigh Riabhach otherwise the Book of Lismore, Facsimiles in Collotype of Irish Manuscripts V (Dublin: Stationery Office for Irish Manuscripts Commission 1950). Stokes's edition was made from the original, lodged for him in the British Museum. 3. Dublin, Royal Irish Academy, MS 57, 477 (olim 23 K 5 see Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, fasc. 2, 163), made by Eugene O'Curry, c. 1839. 4. Dublin, Royal Irish Academy, MS 478, 474 (olim 23 H 6 see Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, fasc. 10, 1278), made by Joseph O'Longan in 1868. **Internet resources**2. The book is available online in .PDF format at www.archive.org. 3. See http://www.ucc.ie/celt/book\_lismore.html for further details and bibliographical information. 4. See http://www.ucc.ie/celt/ocurry\_lismore.html for Eugene O'Curry's description of the manuscript's rediscovery in 1814, from 'Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History' (Dublin 1861). **The edition used in the digital edition**2. Lives of the Saints from the Book of Lismore. Whitley Stokes (ed), First edition [cxx + 411 pp] Clarendon PressOxford (1890) ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration All editorial introduction, translation, notes and indexes have been omitted. Editorial corrigenda (pp. 404–411 and elsewhere in the edition) are integrated into the electronic edition. In general, only the text of the Book of Lismore had been retained, since variants are cited from other MSS in a non-systematic way and most are non-significant. Therefore, only significant variants are retained and these are tagged as variants. Missing text supplied by the editor is tagged. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been thoroughly checked and proofread. All corrections and supplied text are tagged. ##### Normalization The electronic text represents the edited text. The editor's expansion of the notum for 'vero' as 'immorro' is retained throughout. Words are segmented in accordance with CELT practice. ##### Quotation Quotation marks are rendered q; double quotation marks are nested within single quotation marks. ##### Hyphenation Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the volume; div1=the individual saint's Life or religious text; paragraphs are marked div2; poems are marked for stanzas and lines. Page-breaks and line-breaks are marked, and the number of every line-break is give as lb n="nnn". Folio numbers of the manuscript as rendered in the facsimile are marked mls unit="folio" n="n". ##### Standard Values Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd ##### Interpretation Names of persons (given names and surnames), groups (dynasties, tribes, peoples etc.), places are tagged. Offices and titles (king, abbot, lord etc.) are tagged. Numbers and dates are tagged. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the Life. Refs: LINE (LB)This text uses the DIV1 element to represent the Life. ### Profile Description Created: By unknown authors in Irish monastic scriptoria Date range: c. 1100–1200, various and unknown .#### Use of language ##### Language: [GA] Approx. 99% in Middle Irish and Early Modern Irish. ##### Language: [LA] Approx. 1% in Latin, mostly biblical citations. ### Revision History * (2011-11-14) Beatrix Färber (ed.) * Additions to header made. * (2010-04-30) Beatrix Färber (ed.) * Conversion script run, header updated; new wordcount made; file parsed; new SGML and HTML versions created. * (2008-08-29) Beatrix Färber (ed.) * Keywords added; file validated; header modified. * (2008-07-27) Beatrix Färber (ed.) * Value of div0 "type" attribute modified, content of 'langUsage' checked; minor modifications made to header. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:38:22+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2003-11-19) Peter Flynn (Validation) * Minor corrections to markup * (1997-09-15) Margaret Lantry (ed.) * Header modified; file parsed using SGMLS. * (1997-09-01) Margaret Lantry (ed.) * Header re-structured; text parsed using SGMLS. * (1996-01-31) Mavis Cournane (ed.) * Revised text parsed and mark-up verfied using SGMLS. * (1996-01-10) Elva Johnston (ed.) * Re-checking and re-correction of mark-up and text for second digital edition and segmentation of words completed (Oxford 1995-1996); biblical citations identified. * (1995) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Header created. * (1993-06-04) Elva Johnston (ed.) * Stokes's readings collated with the manuscript. Non-significant marking of expansions such as those for 'dano, didiu, iarum, immorro, acht, amal, amail, amlaid, amhlaid, cech, gach, gacha, cach, eter, etar, etir, eitir, ingen, ingine, mac, maic, meic' were removed. Expansions tags on Latin words were deleted. Adverbial 'co' was separated from the following initial. Stokes's change of 'noem' and its variants to Old-Irish equivalents, being unwarranted, was not retained. * (1993-05-11) Elva Johnston (ed.) * Stokes's readings and corrections checked. Non-significant additions from other MSS deleted. Significant verse passages from other MSS to be added/retained. * (1993-04-30) Elva Johnston (ed.) * First proofing completed. * (1993-02-27) Elva Johnston (ed.) * Data capture completed. * (1992-12-10) Elva Johnston (ed.) * Input began. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G201001 ### Lives of the Saints from the Book of Lismore: Author: Unknown ### List of witnesses * **BN**: MS in Paris, Bibliothèque national, fonds basques et celtiques 1 --- p.1 1] BE(THA) **Patraic** inso, & tabrad g(ach a)on legfas b*en*nacht f*or* 2] a(n)mannaibh na lanamhna dar' sc(ríbad in lebhar so). -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- #### 3] *POPULUS qui sedebat in tenibris uidit lucem magnam’’* Is. 9:2, Mt. 4:16 .i. in pob*ul* 4] dessidh i n-dorchaibh at-connairc soillse (móir), et in foireann ro bui i 5] bh-foscudh (bái)s fuarutar soillsi dia tainig a (n-inshor)cug*ud*. IN Spir*ut* Na*emh* 6] immorro, an Spir*ut* (as) uaisli cech spir*ut*, in Spir*ut* *do-rinfidh* (& ro) th*ec*uisc 7] in ecl*ais* ceachtardhai, petar(l)aice & nu-fhiadhnaisi, o rath h-*ec*nai & fhaitsine, IS 8] h-e in spir*ut* sin ro raidh na briathra-so {§}*tria gin in prím-**fatha Ysaias** mic **Amois**, 9] de cuius laude loquitur **Hieronymus***§ dicens: **Potius dicendus* est propheta 10] quam euangelista’’* . IS dia mol*ad* sidhe at-b*eir* **Cirine faidh** c*onad*h cora 11] suiscel*aigthe* do radha friss ina **faidh**, ara foillsi & ara imchuibhdhe frisin nua-f*iadnaise* 12] ro innis scela **Crist** & na h-*ec*ailsi noeimhe, cuna budh doig la nech 13] cu m-badh taircetul ro-fhet etar *do neth*, acht aisneis ret rem-the*cht*ach 14] cena iar bh-f*or*bhthiug*ud* in gníma. #### 15] Oen didiu dia taircetluib foillsigthib inni it-fiadhar sunn tria aisneis 16] *sechmadachte*. *Populus qui sedebat in tenebris uidit lucem *magnam*’’* Is. 9:2, Mt. 4:16 . IN 17] pob*ul* didiu dessidh i n-dorchaibh at-connairc soillsi moir. IS e didiu leth 18] atoibe in n-aisneis-sea lasin bh-**faidh** cu du i n-deb*air*t remhe in suiscel*aigthe* 19] cetnai: *primo tempore eleuata est terra **Stabulon** et terra **Neptalim**’’* Is. 9:1 . 20] Tainic didiu la h-athnuadhug*ud* na h-aimsire gloiri mhor & indocbail do **treib 21] Zabulon** & do **treibh Neptalim**. Conudh f*or* slicht na h-aisnesean-sin at-b*eir*: 22] ‘Populus qui’ et cetera. IN (popul) deiss*idh* i n-dorcha*ib*h. Madh iar sdair{folio 42rb} 23] cipinn*us* pop*ul* **Isr*ae*l** sin ro boi i n- dorchata na daeiri la h-**Asardhaibh**. 24] At-connairc soillsi na taithchreca don daeiri-sin .i. **Estras** & **Nemias** & **Iosue** & 25] **Zorbobel**. Madh iar sians immorro is e pop*ul* it- b*er*ur sunn, p*o*p*ul* na 26] n-gennte ro bui a n-dorchaib aineol*uis* ic adhr*adh* idhal & arracht, cu ro arthraigh 27] in fhir-shoillsi dhoibh .i. **Íssu Crist** *con*a **apsal*aib***, air bui dorchata mhor f*or* 28] cridhib na n-gennte cein co ro scail grian na firinne .i. **Íssu Crist** a ruithne fo 29] ceat*hr*a h-airdib in dom*ain* dia inshorchug*ud*. #### 30] Oen iarum dona ruithnibh ro eisreid grian na firinne isin n- dom*un*-sa, in 31] ruithen & in lasair & in lia loghmhar & in loc*hr*and laind*er*dha ro shoillsigh --- p.2 32] iarthar in bhetha, inti uasal dia ta lith & f*or*aithmet a n-ecmhong na ree-sea 33] & na h-aimsire .i. **noemh Patraic** mac **Calprainn**, aird-**esbul** iarthair dom*uin*, 34] **ath*air*** bathais & creitmhe bh- **f*er* n-Er*enn***. #### 35] IS ann iarum cheleabrait lucht na h-*ec*ailsi lith & foraithmhet inti **noem 36] Pat*raic***, & innist*er* ni dia fertuibh & mhirbhuil*ib* i ndh-*ec*alsaib na Cr*is*t*aid*i, 37] isin *sésse*d la dec Kl. April arai laithe mis grene isin bliad*ain* i tam cipinn*us*, in 38] margreit & in leg loghmhar isa lithlaithe so .i. **sanctus Patricius** **episcopus**. #### 39] Ad-fiadhat ind eol*aig* ba do **Iud*aidib*** dho iar m-bun*a*d*us*, air is foll*us* 40] as na mirbhuil*ib* do-rinne Dia air-sium *cona*d do **cl*ainn* Isr*ael*** dó, air is 41] dibh ro bat*ar* **Iud*aid*i** arcena; air in tan tuc*a*d in dig*al* la **Tit** & **Vespesan** 42] ro h-esreid*et*h **Iud*aid*i** fon m-bith & tainic a chin*él* bunaidh-sium **Phat*raic*** cu 43] **Bretnu**, & do-gabhadh foirb leo ann, uair at-fet **Pat*raic*** fein sin i n-aroili leab*ur* 44] dia ep*istl*ibh: *Nos dispersi sumus per multas regiones terrarum propter 45] peccata nostra eo quod Domini praecepta et mandata eius non custodiuimus’’* cf. Conf. 1 . 46] Cun*a*d don eisreid*et*h-sin do-ro*cht* a chenel bunaidh-sium cu **Br*et*n*u***. #### 47] **Patr*aic*** didiu do **Br*et*n*aib* *Al Cluaide*** a **ath*air***, **Poduig deoch*ain*** a **shenathair**, 48] **Conches** ainm a **mh*atha*r**, **ingen** **Ochmais** do **Frang*aib***{folio 42va} & 49] **siur** do **Mhartan** h- í, & i **Nemhtor** ro ghenair, & in leac f*or*s ro genair in tan 50] do-b*er*ar lugha n-eith*ig* foithi do-fussim uisq*u*i amal bhidh oc caíneadh in 51] gu fhoircill. Madh fir immorro in lugha tairisidh in cloch 'na h- aicn*idh* fein. #### 52] Ceit fhirt **Pat*raic*** inso & a m-broinn a **mh*átha*r** do-roine .i. **mac righ** 53] **Breatan** tainic co h-airm i m-bui in ben, co ro innail si dho & ro ghabh greim eisdi: 54] co t*u*c a **shetich**-siumh dig neme do **Chochmais** tria ét, co n*us*-ibh, cu ro ghab 55] **Pat*raic*** in neim ina ghlaic, & do- righne cl*oich* di ina laimh, *con*idh amhlaid sin 56] rucadh-sum. Ro mor*a*d ainm De & **P*atraic*** de sin. #### 57] O ro ghenair didiu **P*atraic*** rucadh dia bhaithi*us* c*u*sin mac n-dall clairein*e*c*h*, 58] **Gornias** a ainm, et ni bui us*ce* oca as a n-dingn*ed* in bathi*u*s, cu tard 59] sigin na croichi do laim na nuidhin tarsin tal*main* cur' meb*aidh* top*ur* as; 60] & nighidh **Gornias** a ein*e*c*h* assin top*ur*, & ro errslaic a r*us*cu dho; & ro 61] erlegh in m-baithi*us*, inti na ro fhoghl*aim* lit*ir* riam. Do- rine Dia tra firt 62] treda annsin .i. top*ar* as in tal*main* & a r*u*sca don doll & airleghiunn uird in 63] bhaithis donti n*a*c*h* fac*a* lit*ir* riamh. Ro fothaig*ed* immorro ecl*ais* f*or*sin 64] top*ar* sin in ro baistedh **P*atraic***, ocus is ann ita an top*ar* oc unn altoir, & 65] te*cht*aidh fuath na croichi, amal it-fiadhat ind eol*aig*. #### 66] Ron-gabh dano **siur** a **mh*átha*r** ind altramh, áir ba h-aimrit h-i fein. --- p.3 67] Ro n-alt iarum **Pat*rai*c** i **Nemptor** cur' bhó gilla, et is lia a tuirium & a ais- neis a 68] n-do-rindi Dia do f*er*tuibh & mhírbhuil*ib* aire ina naidin & ina gillaighe*cht*; 69] ár bui rath Dé 'na comuid*echt* in cech aeis. #### 70] Fect didiu do **Phat*raic*** a tigh a **muime** a n-aimsir gheimr*id* do-thoet tola 71] mor & lin*a*d us*ce* f*or*sin n-ár*us* i rabut*ar*, cur' bhaidh in tene, cu m-bat*ar* na 72] leastra & fointreabh an tighi f*or* snamh. Ro chai-sium dano f*or* a **mhuime**, 73] oc cuinghidh bhidh amal is bes do noidinuibh. ‘Ni h-e sin snim fil oruinn’, ol 74] in **muime**. ‘Do*us*-fuil didiu ní is tois*e*c*h*u dhuin inas biadh do denumh 75] duit-si, áir ni beo cidh in tene’. O ra-chuala **P*átraic*** sin, ro cuinn*ig* loc isin tigh 76] in bhail n*a*c*h* rainic in t-uisq*u*i, & ro thum a laimh isin n-uisq*u*i. Na coic 77] banna iarum do-bruinndis as a m*er*uib bat*ar* *cóic* oeible tein*ed* fo c*é*toir.{folio 42vb} 78] Ro las didiu in tene, & ní ro arthraigh *in t-usce* iar sin. Ro m(órad) ainm De & 79] **P*átraic*** don moir-mirb*uil*-sin. #### 80] Fe*cht* a n-aimsir geimr*id* *con-*aite*ch*t a **muime** brosn(a) *connaidh* cur' 81] tinoil lan a urtl*ai*g do phisibh oighridh, & t*u*c lais dia thig (c)o a **muime**. 82] ‘Ro b*a*d fhearr dhún’, ol a **muime**, ‘brosna conn*aid* chrin do thab*air*t diar 83] n-gor*ad* inas a t*u*cuis’. As-b*er*t-s*o*m fria **muime**: ‘Creit-si *cona*d sochma do 84] Dhia cu ro lasat na pisi amal crin*a*c*h*’. Amal ro suidhigh*e*d f*or*sin tein*id* 85] ro lassat fo c*é*toir [*gap: extent: 10 letters*] #### 86] Feacht do **Phat*raic*** & da **shiair** **Lup(ait)** (oc ingaire) caer*a*c*h*. Atn-aigs*e*t 87] na h-uain cu h-(opunn, amal) ba bes doibh, docum a (ma)ithr*e*c*h* d(o ól lomma.) 88] O 't-connuic **P*átraic*** & a **shiúr** in ni-sin, ro reithset co di(an) dia t*er*padh. Ad-rochair 89] an ingen, & ro ben a cenn fria cloich cur' bo comhfhoc*us* bas di. Luidh 90] **P*átraic*** dia saig*id* cu tard airrdhi na croichi tarsin crecht, & ba slan fo c*ét*air. #### 91] Feacht aili do **P*átraic*** oc na caeir*ib* co ruc in cu all*aid* chaeir*ig* uadh, cu ro 92] chair*ig* a **muime** gu mor. Luid didiu in cu arabháruch c*us*in maigin c*ét*na, 93] & in chúra imlan leis; et fa h-ingn*ad* in ní-sin .i. ais*ec* a fiacl*aib* in con all*aid* 94] immon m-biadh n-gnáhach. Morthar ainm Dé & **P*átraic*** de sin. #### 95] Feacht ann luid a **mhuime**-sium do bleag*un* a bó. Luid-si*u*m do ol dighi 96] leamhnachta lé. Das*acht*aight*er* immorro im boin isin m- buail*i* .i. Dem*on* 97] do-chuaidh innti, & do-b*eir* a h-adharc isin m-boin ba nesa dhi & nos-marbhann. 98] Ro marbh dono .v. bú ba dech isinn indis, & luidh iar sin isin n-dithreibh. 99] Teid iarum an **noem** .i. **Sucait**, tre comairle in Sp*ir*ta N*oeim* docum na .v. 100] m-bo, & dos-fuisigh iat a b-bas. Bennachais in m-boin n- dasachtaig ucut, & ba 101] cennuis iar sin amal chaeir*ig*. --- p.4 #### 102] Bui **dal** mhor la **Breatnu**. Luidh-sium don **dail**-sin la **aidi** & laa **muime**. 103] Tecmaing tra *co n*-erbailt a **aite** isin **dail**-sin. Ro shochtsat na h-uili dhe sin, 104] & ro chiset a comnesomh, & ro chí a com- mam, & adub*airt*: ‘A gill(i), cidh 105] umar' leicis *h-imarchoirthidh* do ec’? Luid iar sin **P*atraic*** docum a **aidi** & 106] do-r*a*d a lama ima brag(ait){folio 42vb} & at-b*e*rt fris: ‘Eirigh *co n*-dighsium 107] asso’. At-raigh fo c*é*toir la breit*hir* **Pat*raic*** & ruc f*or* a muin dia thig inní **Pat*raic***. #### 108] Feacht n-aill do-b*er*tis meic b*e*ca in phuirt mil dia **maitribh** as na miltenaibh. 109] C*o n*-deb*air*t a **muime** fris- sium: ‘Ni thabraisi mil dam-sa, a meic, 110] amal do-b*ear*uit meic in baili dia **mait*hr*ibh**’. Teit-sium iarumh docum in 111] uisq*u*i, & leastar lais, & senais an t-uisqui cur' bo mil, & *co* n-dernta cretre 112] don mhil-sin, & no ic(ad c)ech teidm. #### 113] Feacht ann at-bat(h lena)m alaile bannscaile no cungnadh la **muime** 114] **P*atraic*** ic bleag*un* a bo. As-b*er*t iarum **muime** **P*atraic***: ‘Tuc lat do mac 115] inniu isin n-innis feib no b*er*thea cech dia’. Do-ghní samlaid. A m-bat*ar* 116] iarum na mna oc on bleag*un*, & in mac marbh f*or* lar na buail*e*, do-breath 117] a **mhuime** leamlacht do **P*atraic*** & is-b*er*t fris: ‘Gairm cucatt in mac aile 118] *co n*-eisbhiudh comaidh friut’. ‘Táre, a naidhiu’, oul se, ‘ille’! A*t-r*a*cht* fo cedair 119] in mac a bas la togairm **P*atraic*** *co n*- eisbetar comm*aid* iarum. Ro mor*a*d 120] ainm De & **P*átraic*** de sin. #### 121] Feacht aili do-chuaidh **re*cht*aire in righ** da fhuacra for **Pat*raic*** & f*or* a 122] **muime** *co n*-dighsitis do glanad th(e)all*aig* in righ-thigi i n-**Al Cluaide**. Teit 123] iarum **P*átraic*** & a **muime**, co tainic in t-**aingeal** co **P*átraic***, co n- deb*air*t fris: 124] ‘*Guidh* in Coimdhi, & ni ba h- eicin duit ind ob*ar*-sin cu brath’. Glanais in 125] t-**aing*el*** in teallach iar sin, & at-beir ce no loiscthea a bh-fil do chonnudh i 126] m-**Br*et*n*aib*** isin tealluch ni bheth luaithne arnabharach ann, & comuillt*e*r fos sin. #### 127] Feacht aile didiu do-luidh **re*ch*tuiri in righ** do chuinghidh chisa grotha 128] & imme co **muime** **P*atraic***, & ní raibhi aici ní do- ber*a*d ind isin gaimredh. 129] IS and sin do-righne **P*átraic*** gruth & imm don t-sne*cht*a co rug*a*d don **righ**, 130] & o ro taisilbhadh don **righ** (r)o soadh a n-aicned snechta doridisi. Ro (m)aithedh 131] iar sin do **Phat*raic*** on **righ** in cis-sin. #### 132] Becc tra de mhor annso do mac-f*e*rtuibh inni **n*oe*m P*átraic***. #### 133] IS h-e tra *tuirthiudh toid- he*cht*a* **P*átraic*** docum n-**Eir*enn***. Bat*ar* .iiii. 134] **meic rig** **Br*e*tan** f*or* longi*us*. Rancatar{folio 43rb} cu n-d*e*rnsat orcuin i nn- 135] **Urmarc Leathu**, & do-recmaing lucht do **Br*et*n*aib* Al Cluaidhi** for tur*us* --- p.5 136] n-**Urmarc Lethu** in tan-sin, & ro h-orta isin orcuin sin. Ro h-ort ann cetam*us* 137] **Calpurn*us*** mac **Potaidhe** **ath*air*** **P*atraic*** & a **m*áthai*r** .i. **C*on*ces**. Ro ghabhsat 138] **P*átr*a*ic*** & a dhi **siair** .i. **Lupait** & **Tigris**. IS *ed* didiu leth lot*ar* **meic rig** 139] **Br*et*an**, timcill **Eirenn** atuaidh, cu ro rensat ini **Pa*traic*** fri **Miliuc mac h-ui 140] Bhuain** *con*a triur **brathar**. Ba h-esidhe **ri** **Dal n-Aruidhi**, et ro rensat a **shiair** 141] l*et*h n-aili & ni ma-fit*ir* daibh. Ba de tra ro lil- sium in t-ainm as ***Cothruighi*** 142] ar foghnum do cethrar muinnt*ir*e. #### 143] Bai tra do dhichr*acht* in fhoghnuma i m-bai **P*átraic*** co toimniudh cechae 144] dona cetheora muint*er*uib dia bh-foghn*a*d cum*a*d do a oenar foighneth, et 145] bai gidh in anmcairdine ele fair-sium .i. c*ét* slectain matan & c*ét* fescor & 146] oen-proind on trath co araili. #### 147] Bat*ar* didiu .iiii. h-anmanna fair .i. **Sucait** a ainm o *thuistidhibh*: 148] ***Cothraighi*** dia m- bui ic foghnum do cheathrar: **Magonius** oc **G*er*man**: 149] **Patricius** .i. **athair** na caith*er*dha, a ainm la **Selistinus** .i. **comarba P*etuir*** #### 150] O 't-connuic **Míliuc** gur' bo **mogh** irisiuch, ro cennuigh on triur aili cu 151] fognadh dó a oenar, & ro fhoghain *fo bes na n-**Ebraidhi*** fria re .iiii. 152] m-bl*iadne*, uair ba deithb*er* dhó iar n-aili genea*laig*; et iss *ed* ro h-erb*ad*h do, 153] ingaire muc; & ro cesair mór n-imn*ed* i n-ditribh **Sl*ébi* Mis**, amail it-fet fein 154] i liub*ar* a eip*ist*lech. #### 155] IS lia tra t*uir*iumh & aisneis a n-do-roine Dia air-sium isin ditribh. 156] IS ann sin don-athuig*e*d-som **Victor ai*n*g*el*** & no fhorchan*ad* im ord n-ern*aig*thi. 157] Tictís dono chuici-sium meic & **ingena** **Milcon** *con*a cnamat do, & nos-f*or*chanadh 158] im chrab*ud* cr*is*t*aid*i do reir f*or*cetuil in **aingil**. #### 159] IS inn inb*aid*h-sin it-connaic **Miliuc** fís .i. ***Cothraighi*** do thuidhecht cuca, 160] & lasair thein*ed* as a ghion, cu ro lái-seom uadh in tein*id* na ro loiscedh, & 161] ro loiscc a meic & a **ingina** comdar luaithr*ed*, & ro h-esreid*ed* a luaith fo **Eiri*nn***. 162] Ruc iarum **Cotraigi** breith{folio 43va} f*or*sin n-aisling, & at-b*er*t ba h-e tene in 163] raith diadha asa coimlaifed uad-sum iardain co **Miliuc**, & ni creitfedh do. 164] No loiscfed immorro p*e*ctha a mac & a **ingen**, & no creitfitis, & bidh irdraicc 165] a n-ainm fo **Eir*inn***. #### 166] I n-araili *aidchi* didiu isin du sin ro- cual*a* guth in **ai*n*g*il***, & at-b*er*t fris 167] i fis: *Bene, serue Dei, ieiunas et oras, et cito exiturus eris ad patriam tuam’’* . 168] Ro comhfhaicsigh tra aimsir fuas*laict*hi **Pa*traic*** a daire, air no cle*cht*atais na 169] gennte soer*ad* a **mog*a*** cecha *secht*m*a*d bl*iadne*. Ro imraidh iarum **Mil*iuc*** 170] cinn*us* no fhastfadh a **mhog*ad*** ocai .i. **Pat*raic***. Crenaidh didiu **chumhail** --- p.6 171] .i. **Lupait** **siur** **P*atraic***. Dos-b*er*t **Mil*iuc*** dia **mhog*aid***. Ro tinoiltea i teach 172] fo l*et*h *aidhche* a m-baindsi. IS annsen ro pritchai **P*átraic*** don **cum*ail*** cu 173] ro thocaitetar in *aidhchi* oc ern*aig*thi. ISin m*a*duin iarnamharach at-connuic 174] **P*átraic*** in gelchrecht i n-dreich na **cumaile**, *cu ro fhiafraigh fochunn in crechta*. 175] As-b*er*t in **cum*al***: ‘In tan ro bhasa i **Nemptor** i m-**Br*et*n*aib*** rot- ecmaing g*ur*' ben 176] mu cheann re cl*oich* g*ur*' bho comfhoc*us* bas damh. O at- connaic mu **brath*air*** 177] **Sucait** in crecht do-rat airrdhe na cro*iche* *con*a laimh tar mo cenn, 178] & ro h-ictha fo c*ét*oir’. Ro raidh **P*átraic***: ‘Misi do **brath*air***, & is me rot-íc, & 179] is trocaire De fo-d*er*a ar n-accomal doridhisi iarnar n- esreideadh’. Ro ghniset 180] iar sin atlaigi buidhi do Dhia, & do-cuat*ar* isin n- dithr*ub* iar sin. #### 181] O ro bui **P*átraic*** isin dithr*ub* at- cual*a* guth in **aingil** ica radh: ‘IS f*uir*idhe 182] didiu in long *co n*-dighi-sa innti c*us*in n-**Eatail** do fhogluim na screptra noime’. 183] IS *ed* ro raidh **P*átraic*** frisin **aingel**: ‘In duine dia bh-foghnaim-si fria re .uii. 184] m-bl*iadne* ni fharcabh-sa h-e cen a airle dam’. IS-p*er*t didiu in t-**ai*n*g*e*l**: ‘Eirc-si 185] co bh-fesair’. Do-roine **P*átraic*** amlaid sin. As-b*er*t **Mil*iuc*** na comarleicfeadh 186] muna thard*ad* tall*ann* oir dia chinn. ‘IS tual*ang* Dia cidh eadh on’, ol 187] **P*átraic***. Do-riacht **P*átraic*** isin dítreibh & at-cuaidh don **ai*n*g*el*** briathra 188] **Mil*con***. At-bert in t-**ai*n*g*el*** fris du i tat **Foillichta in Ai*n*g*il***: ‘Coimhet-sa 189] amar*a*c*h* araili torc ic claidhi in talm*an*, & do- cuirfea bruth oir dhuit ass, & 190] tabhuir ar do shaeire’. Ro comaill*ed* amlaid & ro leicedh{folio 43vb} **Sucait** 191] do imthe*cht* soer iar sin. Aithr*e*c*h* immorro la **Mil*coin*** deonug*ud* dia 192] **mhog*ad*** imthe*cht*, & fuid- hius a muinnt*ir* 'na dheg*aid* dia thab*air*t f*or* culai; 193] sech ni tharra-sum **Pat*raic*** & ni tharr*aid* in t-or ar n-imp*od*. #### 194] Luid didiu **Patraic** i crich h-**Ua Neill** f*or* *aighidhecht* co **Sei*n* Chianan**. 195] Is h-e ro fheall fair. Rod-rir ar chaire n-umai. Suidhighidh a coiri f*or* fraighidh 196] a theghduisi co ro lens*a*t a lamha don choire iar sin. Luidh a **ben** dia chab*air*. 197] Ro leansat a lamha-sidhe don coire. Luidh in mhuinnt*er* uili c*us*in coiri, & 198] ro leans*a*t a lamha uili don coiri, & ro lean in coiri don f*ro*ig*id*. IS annsin 199] ro raidhset: ‘Is **mogh** **righ** mhor-chumhacht*aig* ro rensam. Gairmt*er* duin 200] doridisi’. Do-lluidh **P*átraic*** iar sin cuca, & do-lleic a l-lamha dhoibh trena 201] n-aitrighi, & ro laiset in coire f*or* culai. #### 202] Luid **P*átraic*** iar sin la **Gulla** f*o*r muir & d*us*-fob*air* ainbhthine moir. 203] *Ro ghuidh* **P*átraic*** a Dhia leo & ba raeithin*a*c*h* in muir. IAr n-gab*ail* tiri 204] dóib do bha*tar* treden*us* i nd-oine iar scithlim a l- loin. *Guidhs*e*t* **P*átraic*** iarum 205] im cuinghidh bídh doibh co Dia. IAr sin do-rat Dia dhoibh muic n-uir --- p.7 206] fhon*aith*i, et do-breath mil choill*id*i do **P*átraic*** amal **Ioh*ain* Bab*taist***. 207] Scarais friu-saidhe & do-lluidh co **Nemptor**. O rainic iarum a ath*ar*dha 208] *ro ghuidhset* h-e im an*a*d acu, ocus ni frith uadh, uair cech tan at-codl*ad* 209] indar lais ba h-i inis na *n-**Gaeid*el**** at-ceth co cluin*et*h claiscetul na macraidi 210] o **Chaill Fochlad**. #### 211] Do-luidh didiu tar **Muir n-Icht** i n- airrt*er*deiscirt na h-**Etailli** docum **G*er*main** 212] .i. **sai-eascop** na h-**Eorpa** uili in tan-sin, cu ro legh in canoin n- ecl*us*dai lais. #### 213] DO-LUIDH co **Martan** iar sin cu **Torinis**, cu tart berr*ad* **ma*naig*** fair. #### 214] .XXX. bl*iadne* didiu a aoes in tan ro- siacht gu **G*er*man**, xxx. bl*iadne* oc 215] foghlaim oca iarum, & xl. bl*iadne* ic proicept a n-**Eir*inn***. #### 216] Ro fhaidh **German** iar sin inhí **Pat*raic*** do **Roimh** do airidin graidh 217] **esp*oic*** fair, & senoir **sruith** lais .i. **Egedius p*re*spit*er***, dia theastug*ud* fiadh 218] **Romanch*u***. #### 219] Luidh iarum f*o*r muir, nonb*ur* a lin, co rala an innsi cu n-fhaca in tech nua{folio 44ra} 220] & lanamain ann; & at-b*er*t f*ri*sin oclach bui isin tigh, cia fot *ro bat*ar** 221] annsin. ‘O aimsir **Íssu**’, ar se, ‘& is e ron-bennach conar tegduis, & bemait 222] amlaid co brath, et timarnai Dia d*ui*t- si’, ol in t-ocl*ach*, ‘dul do proic*ept* i tír 223] *n-**Gaeid*el****, et for- fhacaibh **Íssu** bhacaill lindi dia tabhairt d*ui*t- si’. Do-breat 224] iarum **Pat*raic*** **bachaill **Íssu**** leis, & do-luidh co **G*er*m*án*** f*or* cula. (As)- p*er*t 225] **Victor** fris. ‘Timarnai Dia doit-si du(l do) proic*ept* i tir ***Ghoid*el****’. ‘Dia 226] cloisinn dam’, ol **P*átraic***, [*gap: extent: 4*]ad dó *no raguinn*. ‘Tair-si’, ol 227] **Victor**, ‘dia acall*aim*- seom i **Sliab Herimon**’. #### 228] LUID **P*átraic*** iar sin, & ron- ecain fri Dia *dúrcraidhitaid na n- **Gaoid*el****. 229] As-p(er)t Dia: ‘Biat-sa’, ol se, ‘oc furtacht duid’. #### 230] LUID iarum **P*átraic*** do **Roim** *co* ro-et gradh **esbuic** o **comarba Pet*air*** .i. 231] Selestinus .xl.ú. o **Ph*e*t*ur***. IS e ro fhaidh **Palladiam espuc** docum n-**Eir*enn***, 232] acht ni ro gabhsat ***Gaeid*il**** a proic*ept*-side, ár ni dó ro cinn Dia a comhshódh, 233] acht is do **Pat*raic***. Luidh iarum **Palladius** f*or* cula *co* n-erbailt a m-**Br*e*tn*aib***. 234] Luidhset a caeimthe*cht*aidhi co **Roim**. #### 235] IN tan luidh **P*átraic*** fo gradh n-**esp*ui*c** is ann do-br*eth* in t-ainm is **Patricius** 236] fair. Do-radad g*rad* f*o*r **P*átraic*** iar sin o **G*er*man** & o **Shelistin*us*** & 237] ó **Mhatha** o **righ Romhan**. IN tan tra ro bas occ tabuirt g*raid* **esp*uic*** fair 238] ro f*re*acairset na *teor*a classai .i. cl*ass* muint*er*i nime & cl*ass* na **Roman*a*c*h*** & 239] class macraidhi **Cailli Fochl*aid***. Et is *ed* ro cans*a*d uile: *‘**Ibernienses** omnes --- p.8 240] clamant ad te puer’cf Conf. 71*. Ro fhaidh didiu **com*ar*ba Pet*air*** inhí **P*átraic*** do proic*ept* 241] do ***Ghaeid*eluib****. #### 242] A m-bai **P*átraic*** for muir ic ascnamh docum n-**Eir*enn*** *co n*-acai an clamh 243] f*or*sin carraic oc cuinchidh inaidh ar Dia isin cur*a*c*h*. IS ann sin rola **P*átraic*** 244] a leic isin muir resin clam, acht in tan do-ro*cht*at*ar* **Eir*inn*** fuarat*ar* in lec 245] ara cind isin purt. #### 246] Luidh iarum **P*átraic*** *co n*-geibh **Innb*er* De** i **Crich Cualunn**, & nibdar 247] failtigh na h-**iascaire** fris. IS ann sin do-r*a*d-s*u*m breithir f*or*sin n-innbhir 248] cu n*a*c*h* biadh tor*a*d ann cu brath. Et is e th*a*inic a n-ag*aid* **P*atraic*** .i. **Sínell** 249] mac **Finnchada**. Is h-e cedna f*er* do-chreid{folio 44rb} do Dhia & do **P*átraic***. 250] Et facbhuidh bennachtuin fair & f*or* a shil. #### 251] .XL. bl*iadne* on ló tainic **P*átraic*** a n-**Eir*inn*** co la a etseachtai. #### 252] Fo-c*er*d a luing iar sin sech **Eir*inn*** soir co h-**Inis P*átraic***. Luid i tír. #### 253] Aroet araili fer f*or* *áighide*cht** i suide & creitis dó. Luidh **P*átraic*** cum 254] a luingi d' acall*am* **Laeghairi** co **Temhr*aig***. Ro imir as-sidhe co h-**Innb*er* na 255] m-Barc**, & do-gní *aoighidhe*cht** a tigh fhir mhaith annsin. **Sescnech** a ainm. 256] Pritch*aid* **P*átraic*** breith*ir* n-De dhó, & creidid do Dia & do **P*átraic***. Baister 257] h-e iarum. Bai mac b*e*c aigi. Ro toltnaigh-sidhe do **Pat*raic*** & ro char gu mor 258] intí **P*átraic***. Gabhuis in mac cos **P*átraic*** 'na ucht, & n*í* r' aemh codl*ud* le 259] a **m*átha*ir** na a **ath*air*** in *aidhchi* sin, acht ba toirrs*e*c*h* & no chaifedh muna 260] leicthi i fochair **P*átraic*** h-e. Ar m*a*dain immorro, in tan do-chuaidh **P*átraic*** do 261] imthe*cht* f*or*a set, tuc*a*d a carp*at* cuice. Cuiris **P*átraic*** a chois isin carb*at*. 262] Iadhaidh in mac b*e*c a dhi laimh im chois **P*átraic***, & is *ed* ro raid: ‘Rom-leicid 263] aroen fria **P*átraic***, ár is e **P*átraic*** m' **athair** dileas’. Do-raidh **P*atraic***: ‘Baistt*er* 264] in mac & do-b*er*ur isin carbut’. C*o n*-eb*er*t **P*átraic*** iardain: ‘Bidh **comarba** 265] dam-sa in mac-sin’. Et do-br*eth* **P*átraic*** ainm fair, **Benignus** .i. **Benén**. #### 266] Teit iar sin a coeimthe*cht* **P*átraic*** co **F*er*ta bh-Fer bh-Feic** i **Muig Breg** 267] *ad*aig** chasc. IS annsin ro celeab*air* **P*átraic*** ord na casc, & adait*er* tene 268] cos*ec*artha acu do oifreann. Ba h-i sin *aidhchi* fhele **Laeghuiri** meic **Neill**, 269] ár ro gnithea la **Laeg*uir*i** feil a gene do gres gacha blia*dne* i **Temr*aig* Br*eg***, & 270] ni lamhtha la **Laeg*uir*i** tene d' fatudh in **Er*inn*** resiu no h-aduighthea tene 271] lais-sium i **Temr*aig***. #### 272] IS annsin ro mhall*ach* **P*átraic*** **Innb*er* n-Domnann** & **Innb*er* n-De**, & 273] ro bennach **Innb*er* m-Boi*n*ne** ar fuair iasc ann. #### 274] LUIDH iar sin co h-**Innb*er* Slainghe** cu ro fholuigh a lunga isin du-sin. --- p.9 275] *Con*idh ann do fhuair muc*aid* **Dichon** meic ***Trechimh***, bhail ita ***Sabull*** 276] **Pat*raic*** inniu, *co n*-ecidh dia **thig*er*na**. Luidh **Dichu** *co n*-greis a choin fona 277] **clerch*iu***. IS ann sin do ghab **P*átraic*** in f*er*sa: *Ne tradas bestis animam 278] confitenti*u*m tibi’’* cf. 1 Kings 13:4 et cetera. IAr sin so*cht*ais in cu & ni ro urchoid*ig* doibh. 279] O 't-connaic **Dichú** inhi **P*átraic*** ro fhuasluicc a *claidhiub* dia orcain. Seacais 280] a laim os a cinn{folio 44va} acedoir, cu n-d*er*na atach **Pat*raic*** & ron-gabh *con*gain 281] cridi, & ro creit, & ron-baist **P*atraic*** iar sin, *con*id h-e **tóis*ech*** ro ghab baisd*e* & 282] creidium la h-**Ull*tu*** o **P*átraic***. IS annsin ro idbair **Dichu** do **P*átraic*** in 283] **Sabull**. Senoir immorro **Dichu** in tan-sin. Do-rat **Pá*traic*** a rogha dó, a 284] *athnuaid*e*g*e*d* i n-aeis *trichtaig*i *nó* a dhul i fl*aith* nime fo c*ét*oir. ‘IS ferr leam’ 285] ol se, ‘mo athn*uaige*d*ed* ind aes *trichtaig*’. Bendachais **P*átraic*** **Díchoin** 286] gu n-deach*aid* i n-oitiud as a h-aithli. #### 287] Feacht do **P*átraic*** isin t-**Sabull** oc oif*re*ann. Luidh araili **drai** sech in 288] eacl*ais*. Fo-cerd a eachlaisc dar senist*ir* na h-*ec*ailsi isin coileach. Sluicid 289] in tal*am* in **drai** fo c*ét*oir. #### 290] LUID **P*átraic*** do proic*ept* do **Miliuc mac h-ui Bhuáin**, & ór lais ar gabail 291] in chreidme uadh, áir ro-fhid*ir* cur' bhó sannt*a*c*h* um *crudh* & um ór h-e 292] do sunnr*aid*. O 't-cual*a* **Mil*iuc*** **P*átraic*** do te*cht* cuigi nir' bo fail*id* dhe, ar ba 293] meabhul lais creidium dia **mogh** & dia *fhogantaidh*. IS i didiu comairli 294] ro aslag Dem*on* fair .i. tene do tab*air*t fair ina thigh bodein, cu ro loisc*e*d ann 295] & *co n*-d*e*ch*aid* dochum n-ithfirn. Ro foillsig*ed* do **P*átraic*** inní-sin, & is *ed* 296] ro raidh: ‘Ní bia **rí** na **righdamhna** uadh, & is ac foghnum dhaine ele bias 297] a shil & a seim*et*h do gres, & ni tharga a ainim a h-ifir*n* cu bráth na iar m-brath’. #### 298] IS i sin aims*er* do-rala **ri** feochair f*or* **Eir*inn*** .i. **Laeghaire** mac **Neill**. 299] IS ann didiu bai a shosad & a greim rigda i **Temr*aig***. Teora blia*dni* re 300] *tuidhe*cht** do **P*átraic*** i nn-**Eir*inn*** ro t*er*chans*a*t na **druidhi** a *taidhe*cht** 301] .i. **Luccatmhael** & **Luccra**. Et is *ed* ro raidhset: > 1. 302] Ticcfat tailcinn tar muir meirceann, > > 303] a m-bruit .i. a cocaill oifrind toillceann, > > 304] a crainn .i. a m-bachla croimcenn, > > 305] a miasa .i. a n-altoire a n-airrt*her* a tigi, > > 306] friscerat uile amen. > #### 307] IAr sin is-p*er*t **P*átraic*** ria **Dichoin**: ‘Eirg uaim’, ar se, ‘co **Laeg*air*i** mac 308] **Neill** co n-ebre mo aithi*us*c fris, cu rabh flaith & ecl*ai*s isin tir’. ‘Dia n-deoch*us*-sa --- p.10 309] cu **Laeg*ui*ri**’, ol **Dichu**, ‘itat .ix. n-geill dam-sa occa i **Temr*aig***. Muirbhfit*er* 310] mo geill & nom-muirbfit*er* fein in lín raghat.’ ‘Ternaife-sa fein & ternaifeat 311] do geill{folio 44vb} [*gap: extent: 8 letters*] sum [*gap: extent: 6 letters*] mdid [*gap: extent: 2 let- ters*] ge [*gap: extent: 2 letters*] gingu t*er*no’, ol **Dichu**, 312] ‘rag*a*t ar do bennachtain’. Luidh iarum **Dichu** co **Temhr*aig***. ‘IS e t*ra* in 313] fer’, ol **Laeg*uir*i**, ‘ceta ro creit don **Tailcenn** ria **f*er*u Eir*enn***. B*er*idh’, ol se, 314] ‘in f*er*-so a n-aen-tech re gia(llu), & tarduidh biadh saillti doibh & na tard*aid* 315] di(gh)’. Do-ron*a*d samlaid. Dosn-ainic [*gap: extent: 5 letters*] macdhacht & do-breath 316] drolmhuigh fhina dhóib [*gap: extent: 6 letters*]ae **P*átraic*** & [*gap: extent: 3 letters*] dáil doib & do-breth soillsi 317] [*gap: extent: 4 letters*] doibh [*gap: extent: 3 letters*]. Dosn- ainic **cleir*e*c*h*** cu casal lin uime & tall (na) glasa & na slabhr*ada* 318] dib, & t*u*c a n-eochu do ba f*or* lár in lis ina srianuibh, & ro osl*aic* doirrs(ea 319] na) **Temr*ach*** reompa. Leangait iar sin f*or* a n-eochu & ti [*gap: extent: 4 letters*] co **P*átraic*** i tir 320] n-**Ul*ad***. At-fet iarum **Dichu** a scel do **P*átraic***. ‘IS doigh’, ol **P*átraic***, ‘ní icfut 321] *fáithe nait fir fessa* in f*er*-sin co rissa fein’. #### 322] O ro comf*o*csig so(llumun) na casc ro midir **P*átr*a*ic*** n*a*c*h* raibhi baili in bu(d) 323] cora dhoib ard-shollum*un* na blia*dne* do cheileabr*ad* ina i **Muig Bregh** baile i m-bui 324] cenn druide*ch*ta & idlachta na h-**Eir*enn*** , & i n-ard-di*n*gna na h-**Eir*enn*** .i. i **T*e*m(raig)**. #### 325] Ro cheleab*air* do **Dhichoin**, & do-r*a*d a luing f*or* muir, & luidh co h-**Indb*er* 326] Colptha** & co **F*er*ta b-F*er* b-Feic** f*or* tir, & saidhidh a phubull ann, & ro bean(ad) 327] in tene chascda cois*ec*arta lais. Ba h-i (sin) aims*er* no ceileabraitis na gennte 328] in t-sol(lomun)-sin, & ba geis do **righ Temhra** tene d' fatud re tein*id* na **T*e*mr*a*c*h*** 329] in *ad*aig**-sin. Ni fhid*ir* didiu **P*átraic*** (in) geis-sin, & cia ro-fesadh ni tairmiscfed. 330] A( m-b)atar ann lucht na **Temhra** co bh-facat*ar* in ten(id) ro atta **P*átraic***, air 331] ro soillsigh **Mag m-Br*eg*** uile. Ro raidh in **ri** didiu: ‘Is coll cana & gesi dham sud, 332] & finnta dhun cia do-rine in tene u(t)’. ‘At-ciam in tene’, bhar na **druidhe** ‘& 333] ra-fhetam(ar) in *aidhche* a n-d*er*n*ad* h-i acht mina didbhuig(ther re) m*a*duin ni 334] baithfit*er* co brath’. Ro gab f(erg) in **ri** iar sin, & ro h-innl*ed* a carp*a*t do, & do-dech(aid) 335] co **Ferta b-Fer bh-Feic**. Do raids*e*t na **d(ruid)** fria **Laeghaire**: ‘Na h-eirc-si 336] c*us*na fira ucu(t) air do-ragat-som cucat’. Do-deochaid didiu **P*átraic*** cu h-airm i m- bui **L*aeghaire***. At-b*er*t **L*aeghaire***. [*gap: chasm in MS/extent: 2 folia*] {folio 47ra} #### 337] Luidh iarum **P*átraic*** co **Sith n-Aeda** (et ro )benn*a*c*h* **Conall** 338] & **F*er*gus** a mac. IS annsin do [*gap: extent: 6 letters*] ar a lamha f*o*r cenn an meic. Ingn*a*d 339] la **Conoll** inni-sin. As-b*er*t **P*átraic***: > 1. 340] Gignidh macan dia **fine**, > > 341] bidh sai, bidh **faidh**, bidh > > **file**, > > 342] inmhain lespaire glan glé, > > 343] nat ebera imarbhe. > --- p.11 #### 344] **Col*omb* Cille** mac **Feil*imthe*** insin. #### 345] Ro bennuch **P*átraic*** didiu **C*on*ull** mac **Neill** & a cenel, & for-fácuibh 346] bennacht f*or* a n-dáinibh & f*or* a n- innb*er*uibh & f*o*r a ceall*aib*. #### 347] LUIDH **P*átraic*** i **Tir n-Eog*ain*** & as-bert fria m*un*t*ir* ‘*Fomnid* nach 348] f*or*-tair in leo uathmhar .i. **Eog*an*** mac **Neill**’. IM-atarraidh doib frisin set .i. 349] **Muir*e*dach** mac **Eog*ain*** ro bui i tos*ac*h luirc na n-occ, **Sechnall** immorro do-bhui 350] i n-d*e*r*et*h luirc na **cl*ére*c*h***. IS ann as-b*er*t **Sechnall** fria **Muir*ed*ach**. ‘Rat-fia 351] a logh leam da creidi h-**ath*air*** do Dhia’. ‘Cia logh’? ol se. ‘**Righi** uait’, ol 352] **Secnall**. ‘Do-ghena amh’, ol **Muir*ed*ach**. *A bh-**Fidh Mhor*** is ann c*on*-rainicc 353] **Muir*ed*ach** & **Eog*an*** fria **P*átraic***. Ro creit didiu **Eoghan** do Dia & do 354] **P*átraic***. ‘Damadh a tigh no creit- tea’, ol **P*átraic***, ‘do-ticfatis geill **Eir*enn*** 355] dod tigh. Uair nach edh, ni ticfat co tisat tria n*er*t airm’. #### 356] LUID **P*átraic*** cu h-**Oiliuch na Righ** cu ro bennuch (in dún,) & f*o*r-facuibh 357] a licc ann, & ro tarrngair **righi** & ordan re h-edh f*or* **Eir*inn*** a h-**Ail*ec*h**, & do-rat 358] beannachtain gaiscidh f*or* **Eog*an***, & at-bert **P*átraic***: > 1. 359] Mu bheannacht f*or* na tuatha > > 360] do-biur o **Beal*ac*h Ratha**, > > 361] ocus f*or* **Cinel Eog*ain*** > > 362] deoraidh co laithi m-bratha. > 2. 363] Cein bes macha fo toruibh > > 364] beit a catha f*or* f*er*uibh, > > 365] cenn sl*ua*g bh-**f*er* bh-Fail** dia maigin, > > 366] saigidh daibh for cech tealaigh. > #### 367] LUIDH **P*átraic*** iar sin a n-**Dail Araidhi** cu da macuibh déc ***Caelbaidh***, 368] & do-rat beannachtain f*or*aib acht **Sarán** a oenar, & do-r*a*t mallachtain fair sein 369] cu nach gabhtha **righi** uadh cu brath. #### 370] Luidh **P*átraic*** i n-**Dail Araidhi** cu ro baist **espac *Olcán*** fil in airrt*er* 371] **Maigi Cobhai**, & cu ro legh **Mac Nisse** **C*on*aire** a shalma lais. 372] Luidh **P*átraic*** co h- **Eoch*aig*** mac **Muir*ed*aigh**, co **righ** **Ul*ad***, dia m-bui oc 373] damn*a*d{folio 47rb} & oc pian*ad* da **naemh- ogh** ro edbradair a n-oighi do Dhia, 374] ica (timt)urg*u*d i l-lanamhn*us* *&* i n-adhrad idhal. *Ro ghuidh* **P*átraic*** itghi leo arna 375] ro phiandai*s*, occus ni etas. Do-r*a*t didiu **Cairill** mac **Muir*ed*aigh** .i. **brath*air*** 376] in **rig**, imp*idi* la **P*átraic***, & ni ro aemh in **ri** fair. At-b*er*t **P*átraic*** fria h-**Eoch*aig***: 377] ‘Ni bhiat **righ** nait **rigdamna** uait co brath ocus a *n-oidhidh* f*or*t bhudhein. 378] Do **brathair** immorro .i. **Cairill** bhidh **ri** é budhein & beit **righa** uaidh & --- p.12 379] **flaithi** os do clai*n*d-si & os **Ull*taib*** uili co brath’, *con*ud iat sin sil na **righi** .i. sil 380] **Demmain** meic **Cairill** tre breit*ir* **P*átraic***. #### 381] Luidh didiu **seitig** in **righ** & slechtais fo chos*aib* **P*átraic***. Do-r*a*t **P*átraic*** 382] b*ennacht* dí, & ro b*en*naig in gein bui ina broinn, *con*ud h-e **Domhanghart** mac 383] **Eoch*ach*** insin. IS e f*o*r-facaibh **P*átraic*** ina churp fesin i **Sleibh Slanga** & 384] bíaid ann co brath. Uair is h-e sin in *secht*m*a*d fer f*o*r-facuibh **P*átraic*** 385] ana bheth*aid* oc coimet h-**Eir*enn***. #### 386] Luidh **P*átraic*** iar sin a **Dail Araidhi** tar **Fertais Tuama** co h-**Uaibh Tuirtre**. 387] Do-dech*aid* iar sin a n-**Uaibh Meith Tire**. IS ann tallsatar triar do **Uaibh 388] Meith** in dara boc no bidh oc tabhairt us*ci* do **P*átraic***, & do-dechat*ar* do luighi 389] eithich do **P*átraic*** cu ro mheichleastar in bocc fesin a bragait in tres fear dos-tall. 390] ‘Mo de broth’, ol **P*átraic***, ‘aisneidhidh in boc fes(in) a bhaile ar' h-ith*ed*. 391] Et o aniu cu brath’, ol **P*átraic***, ‘leanat buic fort claind & chenel’, & is *ed* on 392] comalltur fos. #### 393] LUID **P*atraic*** co **Firu Rois** iar sin. IS ann sin ro soe i clochu na faiscre 394] grotha cosin nemh. Et ro baithtea isin ath uile laich ro mhidhatar orcain 395] **Pat*raic***. #### 396] LUIDH **P*atraic*** iarum tar **Magh m-Br*eg*** i crich **Laigh(en)** co **Dun Nais**. 397] Ata lathr*ach* pupla **P*átraic*** i fhaighthi fria slig*id* anair, et ita tipra fria dun 398] atuaidh du in ro baisd **P*atraic*** da mac **Dunlaing** .i. **Ailill** & **Illann** & di **ingin** 399] A recent hand has made Aill into Ailbi Ai*li*ll .i. **Mugain** & **Fedhelm** ro i(d)b*er*(tatar){folio 47va} a n-oighi do Dhia, & 400] senais **P*átraic*** caille f*or* a cenn. IS annsin do-cuas o **Phat*raic*** f*or* cenn **re*ch*tuire** 401] **Náis**, **Faillén** a ainm. Ro doilbh-sein cotl*ud* fair, & adubhradh bai in **re*cht*aire** 402] 'na chodl*ud*. ‘Mo Dhe brath’, ol **P*atraic***, ‘ni h-ingn*ad* cidh tiu*g* chotl*ud*’. 403] Do-chuat*ar* a muinnt*er* iar sin do dusc*u*d in **re*cht*air*i***. Et frith marb h-e ar 404] an anum*ald*oit do-rine do **P*átraic***, *con*id de sin is athi*us*c m-breithri la **Gaedelu**: 405] c*o*dl*ud* **Faillein** i n-**Dun Nais**. #### 406] **Dricriu** didiu is e ba **ri** **O n-Garrcon** f*or* cinn **P*átraic*** in tan sin, et **inghen** 407] **Laegaire** meic **Neill** do **mnai** oca. Et do-diultsat fre **P*átraic*** immon 408] *bh-fleidh* oc **Raith Innbhir**. Et do-rat **Cilline** foilti dhó, & ro marbh a 409] aen-boin do, & do-rat dó i n-*airmed mine* fo-gheb*ad*h dia fhulung i tigh in **righ**. IS 410] ann sin at-b*er*t **P*atraic*** fria **mnai fhuine**, & si oc derchainedh a meic: > 1. 411] A b*en*, > > taisigh do macan! > > 412] to-taet torc mor do orcan: > > > --- > > p.13 > > > > 413] is do aibhell do-taet breo, > > 414] bid beo, bidh slan do macan. > 2. 415] IN t-arb*ur* > > 416] *is* dech do losail talm*an*: > > 417] is se > > **M*a*rcan** mac **Cillin** > > 418] duini b*us* de*c*h d' **Ibh Garrcon**. > #### 419] Fothaighis **P*átraic*** iarum cealla & congbala imdha i **Laign*ib***, ocus f*or*-facuib 420] bennachtain f*or*ru & f*or* h-**Uibh Cennsel*ai*g** sainriudh, & f*or*-facuibh 421] h-**Uasailli** i **Cill h- Uasailli** & **Mac Tail** i **Cill Cuilinn**, et ro oirdnestar **Fiachu 422] Finn** i **Sleibtib** in **esp*oc*oidi** in cuicid. Ro mhaidh dano **Failge Berraidhi** 423] co muirbhfedh **P*átraic*** du i comhraicfed fris a n-dighuil an idhail **Cinn 424] Croich**, ar is eisidhe ro ba dia do **Fhailgi**. Ro ceilset tra a muinnt*er* ar 425] **P*átraic*** inni ro raidh **Failghe**. Laa n-ann as-b*er*t **Odhran** a **aru** fre **P*átraic***: 426] ‘Ol atusa fri re cian og aruid*echt* duit-si, a popa, a **P*átraic***, nom-leic-sea 427] isin prim-shuidi inniu, & ba tusu b*us* **ara**’. Do-rine **P*átraic*** samlaid. 428] Luid **P*átraic*** i crich **Ua Failghi** iar sin. Teit **Failghi** cu tard fuasmadh 429] tria**Odran** i rict **P*átraic***. Nir' cian iarum *co* n-erbail **Failghi** *co n*-dech*aid* 430] a ainim a n-ithfern. Teit iar sin Dem*un* i curp **Failghe** co m-bui eter 431] dainibh{folio 47vb} amal b[*gap: extent: 7*] Teit **P*átraic*** iar céin mair iar sin co 432] **Failghe**, & ro thoiris an dor*us* in dunaidh i muigh, cu ro fhiafraig do aen do 433] **mhoghuibh** **Failghi** cait i m-bui **Failghi**. ‘Ro fhacbas-sa ina thigh’, ol in 434] **mogh**. ‘Raidh fris’, ol **P*átraic***, ‘tuide*cht* dom acall*aim*’. Teit in **mogh** 435] ar cenn **Failghi**, & ni fuair dhe isin tigh acht a cnamha lomai cen fhuil, cen 436] f*eoil*. Tic in **mogh** co **P*atraic*** cu m-bron & toirrsi & at-fet dó amal do-connuic 437] **Failghi**. As-b*er*t **P*átraic***: ‘On lo ro ghon **F*ailge*** mo **araid** am fhiadhnuisi 438] do-chuaidh a ainim a n-ithf*er*n isin gnim do-rinne, & do-choid*h* dem*un* ina 439] c*or*p’. C*on*id h-i *oid*ed** **Fhailghi** insin. #### 440] **Failghe Rois** immorro issi a clann fil isin tir inniu, & ro bennuch 441] **P*átraic***, & is uadh flaithi*us* in tire co brath. #### 442] LUIDH **P*átraic*** iar sin f*or* **Bealuch n-Gabrain** i tir n-**Osr*aig*i**, & f*or*- foth*aig* 443] cella & *con*gbhala ann, & adub*air*t no bh*et*is oirdn*id*i laech & **cl*é*r*e*c*h*** dibh 444] co brath, & ni biadh furail na*ch* coic*i*d f*or*ru cein no beitis do reir **Patraic**. #### 445] Ceileabhr*ais* **P*átraic*** dhoibh iar sin, & f*or*-facoibh martra sruithe ocu & 446] f*oir*enn dia m*un*t*ir* du ita ***Martarthech*** inniu i **Muigh Raighne**. #### 447] LUIDH **P*átraic*** iar sin i crich **Mhum*an*** do **Chaisiuil na Righ**. Co tarla do --- p.14 448] **Aenghus** mac **Nat F*ra*ich** **ri** **Muma*n***, & f*er*uis failti fris, & nos-beir lais dia 449] thigh don dun cusin maigin i ta **Leac P*átraic*** inniu, & creitis **Aeng*us*** do Dia 450] & do **P*átraic*** annsin, & ro baisd*et*h h-e & moran **d' f*er*aibh Mum*an*** maille fris. 451] IS ann sin tra tinnscnamh baithis bh-**f*er* Mum*an***, *con*adh ann as-bert 452] **Pat*raic***: > 1. 453] **Muimhnigh** dia nom-sáruighet > > 454] um **Chaisil** cenn a m-baithis > > 455] imghuin leo ar lar a tire > > 456] beit a **righi** fo aithis. > 2. 457] A **Caisil** ro > > bennachus > > 458] **Eir*inn*** co > > n-ic a h-ura: > > 459] *co mo > > dhá* laimh ro ben- nach*us* > > 460] c*on*na bia > > cen maith **Mumha**. > 461] IN tan tra ro bai **P*átraic*** oc ben- nach*ad* cinn **Aengh*us*a** luidh foghrain 462] na bacla trena traighidh. Iar bh-foirchinn immorro in bennach*aid* *co n*-accai 463] in crecht i cois **Aengh*us*a**. As-b*er*t **P*átraic***: ‘Cidh ro m-bai nad ebris 464] frium’? ‘Atar lem’, ol **Aen*gus***, ‘rop h-e corus in creitmhe’. ‘Rat-fia a logh’ 465] ol **P*átraic***. ‘Ni ragha do **chomharba**{folio 48ra} aidheadh n-gona onniu 466] cu brath acht oen-f*er* nama’. As-b*eir* **P*átraic*** co m-biad a rath i **Caisil**, ut dixit: > 1. 467] Eisseirgi **P*atraic*** a n-**Dun**, > > 468] a ordan a n-**Ard Macha**, > > 469] i telchan **Chaisil** cheolaig > > 470] ro > > dheon*aig* trian a ratha. > #### 471] Luidh **P*atraic*** a ***Muscraighi* Breoghain**. Laa n-ann didiu boi oc innlat 472] a lamh i n-áth ann cu torchair fiacail as a chinn isin n- áth. Luidh iar sin isin 473] telcha frisin ath anair, & do-tiaghar uadh do cuinghidh na fiaclu, et do-raitne 474] fo c*ét*oir in fhiacail isin ath amal grein. Et **Ath Fiacla** ainm inn atha et **Ceall 475] Fiacla** ainm na cille i farcaibh in fhiacuil. Et ro fhacuibh cethrar dia m*un*t*ir* 476] ann .i. **Cuirche** & **Loscan**, **Caileach** & **Beoan**. #### 477] Luidh iarum i tir **Ua Figinti** *co n*-d*er*na **Lonan** mac **Erca** **ri** **O Figeinti** 478] *fledh* do **P*átraic***, & **deoch*ain* Mantain** do m*un*t*ir* **P*átraic*** leis ica fur. 479] Do-lluidh cliar **aesa dana** co **Pat*raic*** do cuinghidh bídh. Fuid- hi*us* **P*átraic*** 480] te*cht*a uadh co **Lonan** & co **Deoch*ain* Mantain** do chuinghidh *neich* don 481] **oes dana**. As-b*er*tatar side napdis **druith** no b*er*nf*a*d a *bh-fleidh* ar tus --- p.15 482] As-b*er*t **P*átraic*** na biadh **rí** na **esp*oc*** o **Lonan** & na biad ard *congbhail* 483] **deoch*ain* Mantain** i tal*main*. IS ann sin do dech*aid* araili moethocl*ach*, 484] **Nesan** a ainm, & molt & *tanag* & tri faiscre grotha for a mhuin do **P*átraic***. 485] As-b*er*t **P*átraic***: > 1. 486] IN macan > > do-toet atuaidh > > 487] is do do-berbadh in bhuaidh, > > 488] cona moltan f*or* a muin > > 489] docum > > **Cotraighi** do-fuil. > 490] Co n*us*-tuc **P*átraic*** dona **caintibh**. Amal batar iarum na **cainti** oc ithe in 491] muilt notas-sloicc in tal*am* fo cedair cu lotar i fudom*an* ith- frinn, & marait fos 492] na faiscre iarna sodh i clo*c*h*a*. Do-b*er*t iarum **P*átraic*** bennachtuin do **Nesan**, 493] & do-b*er*t gradh **deoch*ain*** fair, & is e fil i **Mungharait**. #### 494] Luidh **P*átraic*** iar sin i **Findine** fri **Domn*a*c*h* Mor** aniart*uaith*, telach 495] asa n-aict*er* in tuath fri **Luimn*e*c*h*** atuaidh, co tart bennachtain f*or* **Thuadm*u*main** 496] ar a dhuthrachtaighi do-d*e*chat*ar* *co n*-imat innmhuis leo ar cinn **P*átraic***. 497] **Cairthenn** macc **Blait**,{folio 48rb} **sen** **Clainne Tairrdealbhuigh**, ro creit 498] don Choimdh*id*, & ro baist **P*átraic*** i **Saingil** .i. sain **aingil** do-dech*aid* dia 499] acall*aim* annsin, & ni h-e **Victor**. Ní b*er*the dano clann do **Cairthenn** co sin. 500] IS ann sin rucadh **Eoch*u* Bailld*er*g** do **Chairthenn**. **Pat*raic*** do-chruth*aig* 501] don phairt croa, et co rabha in ball sin in a churp do comhartha ind fherta. 502] Ni dhech*aid* **P*átraic*** fesin isin tir acht at-ceth o **Luimn*e*c*h*** siar & budh 503] thuaid, & bennachais ind airet ad-*con*naic. Et prophetauit de **sanctis** qui in 504] eis *fierent*, nominibus et tempore quo peruenissent. #### 505] ‘IN t-ailen glas tiar’, ol **P*átraic***, ‘i m-belaibh in mhara ticfa caindeal do 506] m*un*t*ir* Dhe ind b*us* cenn athchomhairc dona tuath*aib*-sea, .i. **Senan** **Innsi 507] Cath*aig***’. Diagh .lx. vel .vi.xx bl*iadne* iarum **Sen*an*** mac **Gerrginn** meic 508] **Dhubhth*aig***. #### 509] Ni dhecha*id* dano **P*átraic*** dar **Luachair** ind **Iarmhumhain**. Prophetauit 510] de **Brenainn mac h-ua Alte**, qui nascetur .cxx. anno. Quo*d* impletum est. #### 511] LUID **P*átraic*** i ***Muscraighi* Thiri** baptisare et fundare fidem. Ibi inuenit 512] tres **fratres** .i. **Fuirc** & **Muinech** & **Mechar**, tri meic **F*or*ait** meic **Connla**. 513] Creitidh **Muinech** protinus, et ro m-beir as **P*átraic*** & ron- bennach & f*or*-fhacuibh 514] oirdn*id*i laech & **cl*ere*c*h*** uadh cu brath & **airdrighi** a thiri uadh 515] do g*re*s. #### 516] Ro bhui tra .uii. m-bl*iadni*i i **M*um*ain**, & iss *ed* do-rimet ind eol*aig* *co n*-d*er*na 517] aifrenn ca*c*ha *secht*m*a*d imaire do neoch *im-rulaidh* i **Mum*ain***. IArsanni tra --- p.16 518] ro fhoth*aig*estar **P*átraic*** cealla & congbhala la **M*um*ain**, & ro oir*d*nesdar 519] ***"áes gráid"*aes cecha graidh**, & ro ícc aes cecha tedhma, & ro thodhuisigh marbhu. 520] Ceileabhr*ais* doibh iardain, & facbh*us* b*en*nachtain f*or*ru. #### 521] LUIDH iar sin co h-**Ele**. Lot*ar* **fir Mum*an*** *ina dhiaidh* feib don-ucsat cach 522] dibh di alaile i n-deg*aid* **Pat*raic***. IS ann sin do airtetar fir **Mumhan**, f*er*uibh, 523] macuibh, mnaib, inhi **P*átraic*** .i. oc **Brosnachaibh**, cu ro lasat mor-ghair & 524] mor-broscar ar fhailti fheghtha f*or* **P*átraic***. Et is de sin ro h- ainmn*ige*d 525] **Brosnachu Ele**. #### 526] IS ann sin ro ceileabuir d' **f*er*uibh Mum*an***, & do-b*er*t b*e*nnacht f*or*ru: ut 527] dixit: > 1. {folio 48va}528] Beannacht De f*or* **Mum*ain***, > > 529] f*er*uibh, macuibh, mnaibh, > > 530] b*en*nacht > > f*or*sin talumh > > 531] do-beir taradh dhaibh. > 2. 532] Bennacht f*or* cech n-innmhas > > 533] gignes f*or* a m-brughaibh, > > 534] cen nach foiri > > cob*air* > > 535] bennacht De f*or* **Mhum*ain***. > 3. 536] Bennacht f*or* a m-bennu, > > 537] f*or* a leacu loma, > > 538] bennacht f*or* a > > n-glenna, > > 539] benn*ach*t f*or* a n-droma. > 4. 540] Gainiumh lir foa longnibh > > 541] roppat lir a tealluig, > > 542] i fanuibh, i > > reidhibh, > > 543] i sleibhibh, i m-bennib.B*en*. > #### 544] Luidh **P*átraic*** f*or* cul co **Firu Rois** cu ro thriall congbail in **Druim Mor**. 545] IS ann sin tainic in t-**aingel** & at-b*er*t f*ri*s: ‘Ni sunn do-raid Dia friut airisiumh’. 546] ‘C*ei*s*t*, cia h-airm’? ol **P*átraic***. ‘IS i*n* **Mhacha** thuaidh’, ol in t-**ai*n*g*el***. 547] Do-lluid **P*átraic*** iar sin do **Ard P*átraic*** fria ***Lughbhadh*** anair, & ro triall 548] congbail ann. Ticedh **P*atraic*** cech dia o **Ard P*átraic***, & ticedh **Mochta** 549] o **Lughbadh** aniar cu comraicdis imacall*aim* cech dia oc **Lic Mho*cht*a**. Laa 550] n-oen ann t*u*c in t-**ai*n*g*el*** eip*ist*il eat*ar*ra. Airleghuidh **P*átraic*** h-i, & iss *ed* 551] bui innti: > 1. 552] **Mochta** craibhdech credhal > > 553] bidh airm in ro gab*ad*, > > 554] **Patraicc** la breithir in **righ** > > 555] h-i **Macha** non-anadh. > --- p.17 #### 556] TEIT **P*átraic*** iar sin don **Macha** la breith*ir* in **aingil** co du ita **Ráith Daire** 557] inniu. Bui araili f*er* soimm airmhitn*e*c*h* ind inb*aid*h-sin a n-**Airt*er*aibh**, **Daire** 558] a ainm. Ro ghuidh **P*átraic*** intí **Daire** ar co tartadh inadh a reclesa do i 559] n-**Druim Saile*c*h**, du ita **Ard Macha** i*n*niu. As-b*er*t na tibhr*et*h in teal*aig* dho. 560] Do-br*eth* immorro in*ad* do isin glinn, du ita ind **Fherta** inniu. Foth*aig*i*us* 561] didiu **P*átraic*** fria re cian ann. Laa n- ann tuctha da ech **Daire** do ithe 562] feoir in du sin. Ro f*er*gaig*e*d **P*átraic*** de sin *curro* marb na h-eo*ch*u fo c*ét*oir. 563] *F*er*g*ai*gth*er** **Daire** umma h-eo*ch*u do mharb*ad*, & at-b*er*t in **cl*érec*h** do mharb*ad*. 564] Dos-fanic tamh & *tregat* opunn cu **Daire**, cur' bo focraibh bas dou. ‘Tocradh 565] in **cleir*ig*** fo-d*er*a sin’, ol in **ben** bui oca, ‘& ríaruidh fris’, or si. Do-cuas 566] iar sin do chuingidh uisq*u*i ern*aig*thi f*or* **P*átraic*** do **Daire**. ‘Ni sechm*ai*d’, ol 567] **P*átraic***{folio 48vb} [*gap: extent: 16*] ‘minbadh in ben didiu ni biad eseirgi do **D*air*e** co brath’. 568] Bennuighis **P*átraic*** in t-uisq*u*i, & raidhis a t*a*bairt do **Dhairi** & tar na h-eochu. 569] Do-gnit*er* amlaid, & at-ra*cht* **Daire** *co*na eochu fo cedair. Ruc*a*d didiu coiri umha 570] a n-edb*air*t do **Pat*raic*** o **Dhaire**. ‘Deo gracia’, ol **P*átraic***. Ro fhiarfacht 571] **Daire** dia m*uin*t*ir* cid as-b*er*t an **cleir*e*c*h***. ‘Gratiam’, or in m*uin*t*er*. ‘Ni 572] maith in luach deghcoiri’, ol **Daire**. ‘Tabhur uadh doridhisi’, ol **D*áire***. 573] Tucsat in coiri uadh doridhisi. ‘Deo gracias’, ol **P*átraic***. Indisit a m*un*t*er* 574] do **Daire** a n-as-b*er*t **P*átraic***. ‘IS e c*ét* briathar aici-siumh in graciam’, or 575] **Daire**, ‘.i. gratiam ica tab*air*t do & gratiam ica breith uadha’. Luidh **D*áire*** 576] *co*na **sheitig** iardain do oighr*éir* **P*átraic***, & ro edb*air*set in coiri do & in teala*c*h 577] *co*n-aiteach fair ria sunn dan ainm **Ard M*acha*** inniu, et **Ard Soil*ech*** a ainm 578] cosin. #### 579] IS amlaid immorro ro thoraind **P*átraic*** in raith, & in t-**ai*n*g*el*** reme & 580] esiumh *'na dhiaidh* *con*a muntir & *co*na shruithibh, & in **Bhachall **I*ss*u**** i l-laimh 581] **P*átraic***. #### 582] At é annso na **sruithe** at-cuaidh ferta **Pat*raic*** .i. **Colum Cille** & **Ultan** & 583] **Adhomhnan** mac **Tinde**, & **Airenan ind ecna**, et **Ciaran** **Beal*aig* Duin**, et 584] **esp*oc* Airmedach** o **Clo*c*har**, et **Colman Uamach**, & ***Cruimther* Collait** 585] o **Druim Relgech**. #### 586] Fear fír tra in f*er* sin o glaine aicn*id* amal uasal- **ath*air***. Fir **ailith*er*** 587] amal **Abraham**. Cennais dilg*ed*ach o cridhi amal **Moysi**. **Sailmcetl*aid*** 588] molbt*ach* amal **D*abi*d**. Estudh h-*ec*na & eoluis amal **Shol*moin***. Lestar 589] toghai fri fogra firinni amal **Phol n-aps*tal***. Fer lan do rath & *deolaidhe*cht** 590] in Spir*at*a N*aim*, amal **Eoin**. Lubhghort cain co cl*annai*b sualach. Gesca --- p.18 591] finemna co tairthigi. Tene thaeidhl*ec*h co n-gris n-gairthe & tesaige*cht*a na 592] mac m-beth*ad* um fhatudh & t-soillsiughadh dhesherce. Leo ar mharnirt & 593] chumachta. Colum ar chennsa & diuite. Naithir ar thuaichli & treabaire. 594] Fer maeth, cennais, um*al*, ailg*en* ria macuibh beth*ad*: ainmin, ecennuis fria 595] macaib bais. **Mogh** saethair & foghnama do **Christ**. **ri** ar ordan & cumachta 596] fri cuibriuch{folio 49ra} & tuasluc*u*d, fria soer*ad* & dhoer*ad*, fria beth*ugu*d 597] & marb*a*d. #### 598] IArna moir-mhirb*uil*ib-si, tra, & iar todhusc*u*d marbh, ar n-íc dhall & clamh 599] & bacach & aosa cacha tedhma olcena, iar bh- f*or*cetul bh-**f*er* n-Eirenn** & iar 600] m-baithi*us*, iar fothug*ud* cheall & mainisdr*e*c*h*, iar coscrad idhal & arracht & 601] ealadhan n-druidhe*cht*a, ro comfhoicsigh laithi a eitsichta inhi **noebh Pat*raic*** 602] & a dhula dochum nime. Et iss *ed* ro triall, dul do **Ard Macha** ar 603] cum*a*d ann no beth a eiseirghe. Do-riacht **Victor ai*n*g*el*** chuige, & is *ed* ro raidh 604] fris: ‘Eirc f*or*tculai don bhaili as a tudhc*a*duis .i. don t- **Sabhall**, ár is ann 605] at-bela & ní a n-**Ard Macha** do-r*a*t Dia d*ui*t h-eiseirghi. Th' ordan & th' oirech*us*, 606] do chrab*ud*h & t' f*or*cetul amal do-bhethea beo a n-**Ard Macha**. Do-gealluis do 607] **Dichoin** com*a*d aigi no beth h-eiseirghi’, ol in t-**ai*n*g*el***. Do-raidh **Pat*raic***: ‘as 608] i n-daeiri co crích dam-sa in tan nach cu*m*ngaim mo adhnacul isinn in*ad* 609] is tol dam’. Ro raidh in t-**ai*n*g*e*l**: ‘Ná bidh bron f*or*t, a **P*átraic***, ár biaidh 610] h-ordan & h-oir*echus* a n-**Ard M*acha***, gid a n-**Dun** bias h-eserghe; & do-rat Dia 611] maithi*us*a imdha d*ui*t. Or do-rat d*ui*t nemh do **Dhichoin** *con*a cl*ainn*. Do-r*a*t 612] d*ui*t moir*seser* g*ac*ha sathairrn d' **feraibh Eir*enn*** do br*eith* o phein docum 613] nimhe. Do-r*a*t d*ui*t gach aen ghebhus do ymonn i l-laithi a eit- seachta con*a*c*h* 614] bé ind Ithfern. Do-r*a*t d*ui*t cu m-ba tu b*us* **breithium** bra*tha* ar **f*er*uibh Eir*enn***’. #### 615] Do-roine **P*atraic*** comairle in **ai*n*g*il***, & ro thoiris i crich n-**Ul*ad***. #### 616] IN tan tra tainic uair a eits*echt*a **P*átraic*** do-rat **esp*oc* Tassach** c*or*p **Crist** 617] do, & ro fhaidh a spir*ut* docum nimhe isin dara blia*dain* .xxx. ar c*ét* a aoisi. 618] Tancat*ar* immorro **ai*n*g*il*** nime ar ceand anma **P*átraic*** & rucsat leo h-e docum 619] nime gu n-anoir & airmitin moir. Et gidh mor a anoir coleic bidh mo a 620] n-**dail** bratha in tan ad-reset fir dhom*ain* la f*or*congrai **Mich*il* archaing*il***. Et 621] raghait **fir Eir*enn*** a comhdail **P*átraic*** co **Dun L*et*hglaisi** *co n*-d*i*c*h*s*e*t maroen 622] friss co **Sl*iab* Sion**, baili i n-dingne{folio 49rb} **Crist** mes f*or* **cl*ain*n n-Adhaimh** 623] isin laiti-sein: in tan, didiu, suidfes **Crist** f*or* righshuidhi a mhiadamla ac meas 624] na tri muinnt*er* .i. m*uin*t*er* nimi & talm*an* & ithf*irn*. Et suidhfit in da **esb*al*** 625] déc imaille fris f*or* dibh righ- shuidhibh dec oc mes f*or* dibh **tr*eb*aibh** dec 626] **cl*ainn*i Isr*ahe*l**. Suidhfidh didiu **Pat*raic*** in tan sin f*or* righshuidhi a br*eth*em*h*nachta --- p.19 627] & midhfidh f*or* **f*er*uibh Eir*enn***, ár is e **P*átraic*** is **esbal** for **Eir*inn***, 628] & is **athuir** f*or*cetuil & irsi doibh, & is e b*us* **br*eth*eamh** f*or*ru i l-lo bra*tha*. Et 629] is maille fris ragait iar bh-fuighiull bratha in fhaireann ro com- haillset a timna 630] & a fhoircetal a n-aeintibh, a n-errn*aig*thi, a n- almsanuibh, a t*ro*cuire, a cennsa, 631] *a n-dilghitaidh* & isna timnaibh diadhaibh olcena isin bh-flaith nemhdhai. #### 632] Ro fhacuibh in t-**ai*n*g*el*** comhairle la **Pat*raic*** amal no h-adhnachta, & is e*d* 633] as-b*er*t fris: ‘Tucthar’, ar se, ‘da óc-dam dhisc*ir*i do cethrib **C*on*aill** a **Finnab*air*** 634] .i. o **Clo*c*har**, & suid*ig*t*er* do c*or*p a ceth*ur*rae*n*, & cibe l*et*h dhighs*e*t & 635] i tairis*e*t a n-aen*ur* bidh insin nod-*adnasta*’. Et do-ron*a*d amlaid iarna 636] eits*echt*. Et fri re da *oidhchi* dhéc.i. airet ro bat*ur* **sruiti** i **Eir*enn*** ica aire, 637] ni raibhi *a*daig i **Maig Inis** acht soillsi ai*n*g*elacda* ann. At-b*er*at araili is co 638] cenn m-bl*iadne* ro bui in t-soillsi ann. C*oni*d de ita **Tricha C*ét* na Soillsi**. #### 639] Bui tra triall cuiblingi moiri & cata itir **Ull*tu*** & h-**Ua Neill** ica cosn*a*m 640] do **Ard M*acha*** & **Ul*aid*** ica fhast*u*d acu fein. IS *ed* didiu tarfas doibh uili 641] breith in cuirp do cá*c*h dibh docum a thiri, cu ro et*ar*scar Dia fonn inn*us* sin 642] tria rath **P*átraic***. #### 643] Arroét didiu com*unn* & sacarb*ai*c o **espac Tass*a*c*h***, & ro fhaidh a sp*i*r*u*t 644] docum nime isin t-**Sabhall**. #### 645] Ro h-adhnacht immorro **P*atraic*** a n-**Dun da Lethgl*as*** co n-anoir & co 646] n-airmhitin, co bh-f*er*taibh & mirbhuil*ib* cech- laithidhi. Cidh mor, didiu, a 647] anoir colleic, bidh mo a n-**dail** bratha ind ***oentuidh*** **aps*tal*** & **descipul** **Íssu**, ind 648] **oentuidh** .ix. n- gradh nimhe, i *n-**oentuidh*** dheachta & daenachta Meic De, 649] a n-**aen*taid*** na naem-trinoidi .i. Ath*air* & Mac & Spir*ut* N*aem*. #### 650] Ailim troc*uir*e De uli*cu*mh*ach*taigh co risium ind **aen*taid*** sin IN saecula 651] saeculorum, amen. --- p.20 652] Beth*a* **Col*uim* C*ille*** annso 653] & tabr*ad* gach legfas a bheanna*cht* f*or* anmannaib na lanumhan 654] do cuir da scrib*enn* h-í. -------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- #### 655] *EXI de terra tua et de domo patris tua, et uade in terram quam tibi 656] monstrauero’’* Gen. 12:1 .i. Facoibh do thir & do thalamh & do coibnesom 657] collaidi & t' athardha n-dilis eram-sa, & eirc isin tir faillsigfet-sa duit. #### 658] IN Coimdhi fein do-rat an comairle cairdem*ail* sea do chenn na h- irsi 659] foirphthe & na creitme comlaine .i. do **Abraham** mac **Thara**, cu ro fhacb*a*d a 660] thir fesin .i. tir **Caldea** & cu tis*ed* dia ***ailithri*** isin tir no fhaillsighfed Dia dho 661] i. **Tir Tarrngaire**. **Moysi**, immorro, mac **Amhrai** **tais*e*c*h*** **tuaithi De**, in fear 662] ro lin*a*d o rath & o deolaidh*echt* in Spir*t*a N*óimh*, is e ro scribh in coibdhe 663] coisecartha tall i n-Genisis in Re*cht*a cu ro maradh do g*re*s o*c on* ecl*ais* in 664] chain chomhairle cairdem*ail*-sea in Coimd*ed* fadesin, do **Abraham**, do erail 665] **ailitre** fair, c*o n*-*e*p*er*t fris: *Exi de terra tua’’* Gen. 12:1 . Facoib do thir & do tal*main* 666] erum-sa. #### 667] IS ed scel erdraicight*er* on Coimd*id* fein da irail f*or* **Abraham** facb*áil* tire 668] **Caldea** rop athardha dhiles do & toidhe*cht* da **ailithre** i **Tir Tharrngaire** 669] ar daigh in mhaithi*us*a no bhiath do fein de & dia cl*ainn* & dia cineadh da eisi. #### 670] IN fer immorro dia tard Dia in comhairle-sea .i. **Abraham**, IS esidhe 671] *airmither* isin scriptur mar **ath*air*** don a h-uil*ib* iriseachaib, amal deimnighes 672] in t-**aps*tal*** *co n*-apair: ‘AS iat meic **Abraham** iar bh-fir’, ar in t-**aps*tal***, ‘na 673] h-uili nos-inntsamhlaighet o iris f*or*bhthi’. #### 674] IN mhaith didiu ro erail Dia sunn for **ath*air*** na n-iris*e*c*h* .i. for 675] **Abraham**, dleghar da macuibh na *dhi*aid** .i. dona h-irisechaibh uile a 676] comhall .i. a tir & a tal*am*, a n-innmh*us* & a n-airfit*e*d saeghulla d' facb*ail* ar 677] in Coimd*id* na n-dula, & dul{folio 49vb} i n-**ailithre** fhoirbhthi iarna inn 678] t-sam*ai*l-som. #### 679] Ó thrí moduibh immorro to- chuirt*er* na daine co h-aithnius & co muinnter*us* 680] in Coimd*ed*. IS e in c*ét*na modh, gresacht & adhannadh na n-daine on 681] rath diadha co tecait do fhoghnam don Coimd*id* iar n- deismire*cht* **Phoil** & --- p.21 682] **Antoin** **man*aig*** & na n-uili **man*a*c*h*** n-iris*e*c*h* olc*e*na no fhogn*a*d do Dia thall 683] is in **Eghipt**. To-chuirt*er* na daine on mudh than*us*ti tria proiceptoiribh 684] noemaibh pritchait in scriptur n-diadhai dona dainib iar n- deismir*echt* **Poil 685] apst*ail*** ro pritchai do genntibh *co nus*-t*u*c tre lin in t-sosc*él*a docum puirt 686] beth*ad*. To-chuirt*er* dano na daine on treas *mudh* tre *ecentaidh* .i. in tan coimeicn*igther* 687] fria foghnum De tria treabhlaiteibh & tre guass*ach*taibh b*áis*, no tre 688] deiliug*ud* frisna maithibh aims*er*daibh i m-bit, iar n- deismire*cht* sin **pop*uil* 689] Isr*ae*l** ro comshoi c*us*in Coimdhe o adhr*ad* idhal & arra*cht* iarna coimeicni*gu*d 690] ona treablaitibh & o na documhl*aib* fuair cach a cin*élai*b e*cht*rann*aib*, amal 691] innist*er* isin script*uir*. C*on*id da f*or*cell sin at-b*eir* in **faid D*au*id**: *O fo-ghebut 692] **p*o*p*ul* Isr*ael*** treablaide & guas*ach*ta mora not-gessiut & not-aitcet in Coimdhe 693] cu soer*ad* in Coimde iar sin iat o na documl*aib* sin’’* . #### 694] **Abraham**, didiu, cenn na h-irsi foirbhthi & na creidmhe comlaine, o 695] ra greis*ed*h on rath diadha ro comaill an timna ro for-congradh fair on 696] Coimd*id* .i. do-chuaid i tir **Caldea** co rainic airm a n-derbailt a **athair**, & 697] tainic as-side i **Tir Tarnngaire**. #### 698] Atait immorro tri h-ernaili o bh-facuibh duine a ath*ar*dha in tan teit ind 699] **ailith*ri***, et ita aen dibh-side arna fag*ur* focraicc o Dhia, & ata a dho ara fag*ur*. 700] Uair tan ann facaibh nech a athardha o curp namá, & ni etarscarann a 701] m*en*ma ria p*e*cthaibh & duailchib, & ni sanntaigh sual*ach* na so-ghnimh do 702] denamh. IN **ailithri**, iarum do- gnit*er* amlaid sin ni fhasann tor*a*d na tarba 703] don anmuin, acht saethar & imluadh cuirp co dimhain, ár is suaill a tharba 704] do neoch deirghi a atharda mina d*er*na maith 'na h-ecmais. Uair cid 705] **Abraham** fein{folio 50ra} is iar bh-facbhail dó a thire dilsi & iar n-et*ar*s(c)ar*a*d 706] fris iar curp do-r*a*t in Coimdi in comairli so *co n*-deb*air*t: *Exi de 707] terra tua’’* Gen. 12:1 : Ben do cheill budhesta dot tír & dot tal*main*, & na bidh do 708] m*en*ma re h-impódh fris doridhisi. Amal bidh edh at- b*er*eadh Dia fein cu 709] foll*us* re h-**Abraham**: Imgaibh o churp & o anmain o sunn immach it **ailithri**. 710] p*e*ctha & duailche in tire in ro aitreabuis anallana iar curp, uair is inann 711] do neoch & no aitreab*adh* ana atharda dia n- indtsamhl*aig*i bes a ath*ar*dha ina 712] **ailithre**, uair nochon ó shet *choss* nach o coimimluadh cuirp comfhoicsighes nech 713] do Dia, acht is tria denum sual*ac*h & so-ghnimh. Fea*ch*t aili immorro 714] facb*aid*h nech a atharda o duthr*ach*t cridhi & o mhenm*ain* cen cu 715] facaibh o c*ur*p, amal do-cuirethar dona h-oirdn*id*ibh tóchaithiumh a m-beth*ad* 716] ina tiribh fein cu bas ar ros-fastat tuatha & h-*ec*alsa isna ferann*aib* --- p.22 717] i m-bit, ar mhét a tarbha dhoibh, uair nach ar choll*aid*echt tairismhighit 718] 'na n-ath*ar*dha, gebidh a caein n-duthracht greim n-**ailit*re*** dhoibh ic on 719] Coimdhi. #### 720] Fea*ch*t aili facoibh nea*c*h a ath*ar*dhai cu coml*án* o c*ur*p & o anm*ain*, 721] feibh ro fhacs*a*t in da **aps*tal*** dec & lucht na h-**ailithre** foirbhthi dar' tarrngair in 722] Coimmde mor-maith dia n-eb*air*t isin t-sosc*él*: *Dénuid áiri*the* dhe so, ár ó 723] uath*ad* co soch*aid*i ro treicseabhuir orum-sa bar tir & bar coibhnesa coll*aid*i, 724] b*ur* sealbh & bar n-aibhnis saeg*ul*la co bh-fuighbhidh a c*ét* coibheis do 725] mhaith uaim-si i bhus isin t-soeg*ul* & in b*et*ha shuth*ain* tall iar b-fuighiull 726] bra*th*a’’* cf. Mt. 19:29 . #### 727] IS iat so lucht na h-**ailithre** com- laine iar bh-fír isa p*er*sainn at-b*ei*r in **faidh**: 728] *B*er*im a buidi r*iu*t, a Dhe, is **ailithre** & is deor*aid*e*cht* dam in soeg*ul* iar 729] n-intsamail na sruithe remthe*cht*ach’’* cf. Ps. 39:12 . #### 730] Soch*aid*e, tra, do **mhoghaibh** dilsi in Coimdh*ed*, itir p*et*arl*aic* & nu-fhiad*niss*i, 731] ro comulls*a*t co f*or*bhthi in comairli caen-dutra*chta*c*h*-sa & f*or*-fhacuibhs*e*t 732] a tir & a tal*main* & a n-ath*ar*dha & a coib*nes* coll*aid*i ar in Coimd*id* na n-dula, 733] & do-chuat*ar* ind **ailithre** i tiribh ciana comuighthi. Feibh ro comuill & 734] ro fhacoibh a duthch*us* talm*an*na ar gradh & uam*un* in *Choimdhedh*{folio 50rb} 735] an t-ard-**noebh** & in t-aird- **ecnuidh** & in mac tog*ai*di do Dia 736] dia ta lith & f*or*aithmet i n-ecmong na ree-sea & na h-aimsire .i. uasal-**shacart** 737] innsi **Góid*el***, in choer com- r*ai*c ro h-*ec*radh o thaillnibh & o danuibh ecsamla 738] in Spir*t*a N*óim* .i. inti **noem Col*um* Cille** mac **Feidhl*imid***. #### 739] IS ann ceileabrait na Cr*istaid*i lith & soll*omun* eit- sechta **Col*uim* Chilli**, 740] h-i cingtidh Iuin arai laithi mis grene ca*ch*a bl*iadne* isin laithi-sea inniu 741] & rl. #### 742] INdisit h-***ec*naidi** na *n-Góidel* ind inbaidh-sin cacha bl*iadne* b*e*can cumair 743] d' foillsiug*ud* shochair & shoerclanndachta **Col*uim* C*ille***, & dona f*er*tuibh & 744] dona mirbhuilibh diairmh*id*i do-roine in Coimdhi aire i bhus isin t-soeg*ul*, 745] & don fhorb*ad*h & don fhoircenn shainem*ail* do-r*a*t *fadeoidh* for a rith 746] m-buadhai .i. ro*c*htain co a fhír athardhai & co a dhuthch*us* fein .i. cu h-aitreibh 747] parr*duis* i frecnarc*us* De tre bithu sir. #### 748] Uasal immorro a ceneol **Chol*uim* C*ille*** i l- leth risin soeg*ul* uair do cenel 749] **C*on*aill** maic **Neill** ata- comnaic. Toich dó **righi** n-**Eir*enn*** iar n-genel*ac*h, & 750] tarcas dó mina leig*e*d uad ar Dhia. Follus cu m-ba mac togha do Dia h-é, ár 751] ro bhat*ar* **suithi** **Eir*enn*** ica thairchetal ríana gheinemhuin. --- p.23 #### 752] Do-rairn*gert* cet*us* sinns*er* **shacart** **Eir*enn*** **Sen Mo*ch*ta** **Lugba*id*** inti 753] **Col*um* C*ille*** bl*iadain* riana gheineam*ain*. Uair fe*chtus* do-lluid a **choic**, 754] **M*a*c Rith** a ainm, & coadh cno ina laimh, *co n*-eb*air*t **Mo*ch*ta** fris: ‘Ni leam-sa’, 755] ar sé, ‘an ferann asa tuc*ad* na cno so: taisigh iat co ti intí asa f*er*ann’. ‘Cuin 756] do-rega se’? or in **coicc**. ‘I cinn c*ét* b*liadne*’, or **Mo*cht*a**. No gnath*aiged* 757] dano **Mo*chta*** a aigheadh budht*uaid* oc ern*aig*thi. Ro fhiafraighs*e*t a 758] m*uin*t*er* dhe cidh ara n-den*ad* sin. Ro raidh **Mo*ch*ta**: > 1. 759] Macan *gignither* atuaidh > > 760] ic > > t*ur*c*a*b*ail* na m-bithó > > 761] *toirithnighed* **Ere** in breo > > 762] ocus **Alba** dhainech dhó. > #### 763] Do-rairng*er*t immorro **ath*air*** baitsi & f*or*cetuil na *n-**Goeid*el**** .i. **noem 764] Phat*raic***, dia m-bui occ bennach*ad* **C*on*uill** a **Sidh Aedha** in tan ro fhuirim a 765] dhi laim f*or* **Conull** & f*or* a mac, f*or* **F*er*gh*u*s** .i. a lamh dhes f*or* cenn **Fergh*us*a** 766] & a lam chlé f*or* cenn **C*on*aill**. Ro mhachtad **C*on*all** sin, & ro fhiafraig de 767] cidh ar ro shamhuigh a lamha amhlaid sut. Ro gabh{folio 50va} **Pat*raic*** in rann-sa: > 1. 768] Geinfidh macan dia **fhine** > > 769] bidh **sai**, bhidh **faidh**, bidh > > **file**, > > 770] inmhain lespaire glan > > gle, > > 771] na h-eb*er*a imarbhe. > 2. 772] Bidh **sui** ocus bhidh > > craibd*e*c*h*, > > 773] bidh dalbh la **righ** na righ-rath, > > 774] bidh buan ocus > > bidh bith-mhaith, > > 775] ron-fia in bith-fhlaith dia *dhidhn*ad**. > #### 776] Ra thirchan dano **B*e*c** mac **De** dia n-de*bair*t: > 1. 777] Macan **Eithne Toebhfhota** > > 778] sech is bail is > > bláthug*ud*, > > 779] **Col*um* > > C*ille***can cen on > > 780] nir' bo romh in > > ráthughadh. > #### 781] Do-rairn*gert* dano **esb*o*c Eog*an*** **Arda Sreath** *co n*-eb*air*t: > 1. 782] Mac b*er*uir *do* **Fhelim*i*d** > > 783] bidh > > mi*n*n f*or* cech cleir, > > 784] **Felim*id*** mac **Fergusa**, > > 785] maic **Conuill**, maic > > **Neill**. > --- p.24 #### 786] Do-rairng*er*t **Baide** mac **Bronaigh** a n-uair a eitsichta inti **C*olum* C*ille***, 787] *co* n-eibirt ria m*uin*t*ir*: ‘Ro genair isinn *aidhchi*-sea innocht mac n-uasal 788] n-airmheitn*e*c*h* fiadh Dia & daine, & do-ragha sunn i cinn .xxx. bl*iadne* 789] *ónnocht*. Dá fher dhec a lín, & is e fhoillsighfes mu lighi-sea & toirrnebh*us* 790] mu relec, & biaidh ar n-**aenta** in nimh & i talm*ain*’. #### 791] Amail ro tirchan*a*d o **sruith*ib*** **Eir*enn*** gein **Col*uim* C*ille***, is amlaid ro fiugradh 792] i bh-fisibh & i n-aislingibh feibh ro fiugrad isin taidhbh-sin tarfas dia 793] **m*áthai*r** .i. dar le brat mor do tab*air*t di cu rocht o **Indsi *Modh*** co **Caeir n-A*br*occ**, 794] & ni bhui dath nat bui ann: *co n*-acca ógl*ach* ind ét*a*c*h* thaitn*em*ach cu r*u*c 795] uaithi in brat isin n-aer, & ba toirs*e*c*h* **Eithne** dhe sin. Et atar le tainic in 796] t-ocl*ach* c*ét*na a dochum dor*i*disi, *co n*-eb*air*t ria: ‘A ben mhaith, ni rice a leas 797] bron na toirr*se* do den*a*m, acht is cora d*ui*t subhai & f*or*bhfailti: uair in 798] brat-sa iss *ed* do-f*or*ne *co m*-bera-sa mac, & bid lan **Ere** & **Alba** dia f*or*c*e*tul’. #### 799] At-connuic dano a ben imthasi aisl*ing*i eathaite in aeir & na talm*an* atar le 800] do breith in **athair** **Eithne** fo crich*aib* **Eir*enn*** & **Alb*an***. Ruc **Ethne** br*eith* 801] na h-aisl*ing*i sin: ‘Berat-sa mac’, ol si, ‘& ro- sia a f*or*cetal fo crich **Eir*enn*** & 802] **Alb*an***’. #### 803] Amal ro tirchan*a*d iarum o **sruith*ib*** **Eir*enn*** & amail it-ces i bh-fisibh, 804] ro genair **Col*um* C*ille*** amlaid sin. **Gortan** dano ainm an inaidh in ro genair. 805] h-I septit *Dec*imb*ir* dano arai laithi mis gre*ne*, & dardain ara*i* laithi 806] *secht*mhuine. #### 807] Amra tra in mac ro genair ann sin, mac do **righ** nimhe & talm*an*. .i. 808] **Col*um* C*ille*** mac **Feil*imid*** meic **F*er*g*us*a** meic **Conuill{folio 50vb} Gulban** 809] meic **Neill Naighiall*aig***. Do ***Corpraighi* Laig*en*** a **m*átha*ir** .i. **Ethne 810] Ollmhar** **ingen** **Dimai** meic **Naei**. Baisdt*er* iarum in mac la **Cruithnechan** 811] mac **Ceall*aig*** in t-uasal-**sha*cart***, & ro*s-*ail iar- dain arna radh d' **aingl*ib*** De fris. #### 812] O tainic tra aims*er* leiginn dó, luid in **cl*ére*c*h*** co araili **faid** bui isin tir 813] da fiar*faigi* dhe cuin bud choir tinnscetal don mhac. O ro fhegh in **faidh** 814] in nemh is *ed* ro raidh: ‘Scribh innosa dho aibghitir’. Ro scrib*ad* in aibghit*er* 815] i m-bairgin & *is amlaid do-romailt **Colum Cille** in bairgen .i. a leth fri h-uisce 816] anair &* a leth fria h-uisci aniar. As-b*er*t in **faidh** tria rath faitsine: ‘IS 817] amlaid bias f*er*ann in meic-si, a l*et*h fri muir anair & a l*et*h fri muir aniar’ .i. 818] ind **Eir*inn***. #### 819] Nir' chian iarum, luid & a **aidi** ar notluic gu **Brogach** mac **Deg*a*** c*us*an 820] **esb*o*c** do **Rathaibh Enuigh** a **Tír Enna**. Ro h-erb*ad*h ria **aidi**-sium risin **cl*ére*c*h*** --- p.25 821] ord **sacairt** do dhenamh isin inad-sin ar in sollam*un*. Ro g*a*bh imnaire eside 822] cor' *éimidh* in salm do ro*cht* do do g*a*bail Misericordias. Gabhuis immorro 823] f*er* in raith .i. **Col*um* C*ille*** in salm dia raith acht cena ni ro legh-som acht 824] aibghit*er* nama cosin. Ro mor*ad* ainm De & **Col*uim* C*ille*** tresan mírbhuil sin. #### 825] FEACHT aili luid-sium & a **aidi** do thoruma dhuine galair. Ic dul doib 826] tria chaill*id* tuislidh cos in **cleir*ig*** don carraic, gu torchair *co n*-erbailt cu h- obunn. 827] Do-r*a*t-somh a cochull fo cinn in **cléir*ig*** ár ni fhit*ir* n*a*c*h* ina chod*lud* ro bui. 828] Et ro ghabh f*o*r mebhraghadh a aicepta cu cual*atu*r araile **caill*ec*ha** a urleghiunn 829] co rice a recl*és*. IS *ed* do-rimhet ind eo*laig*, mile co leith do b*et*h etarra, et 830] cluinti co m*en*ic fog*ur* a ghotha in airet-sin. Tancat*ar* na **caill*ec*ha** iar sin, & 831] fuaratar in **cl*ére*c*h*** marbh ara cinn, & ro raids*e*t ris-seomh d*ús*c*a*d in **cleir*ig*** 832] doibh. Do-cuaidh-sium ac*é*tor docum in **cl*ér*igh** da dh*us*c*u*d. At-racht dano 833] in **cl*ére*c*h*** a bas la breit*ir* **Col*uim* C*ille*** amail bidh 'na chodl*ud* no b*et*h. #### 834] IS AND sin ro n-edbair **Col*um* Cille** don Coimd*id* na n-dula & *co*natuigh teora 835] itghi uadh .i. oighi & h-*ec*na & ***ailithri***. Do-ratait do na triur cu comlan. #### 836] CEILIBRAIS iar sin dia **aidi**, & do-r*a*t in t-**aidi** deonuch*ud* & bennachtain do 837] co dicra. Luidh iar sin d' foghlaim *ec*na c*us*an uasal-**shacart** .i. c*us*an **esb*o*c**, 838] co **Finnen** **Mhaighi Bile**. #### 839] FEACTUS ann teasta fín & bairg*en* ar **Fhinnen** oc onn oifriunn. Bennachais 840] **C*olum* C*ille***{folio 51ra} in t-uisqui cu ro-soidheth i bh-fin cu tart isin cail*ec*h 841] n-oiffrinn. Ra mor*ad* ainm De & **C*o*l*uim* C*ille*** tresin bh-firt-sin. #### 842] CEILIUBRAIS iar sin do **Fhinnen** i **Maigh Bile** ocus luidh cu ***Gemmán* 843] Maighist*er***. FECTUS oc denamh aicepta ac **G*er*man** *co n*-accatur ingin 'na n-dochum 844] oc teich*ed* re araili dun-oirgnid, cu torchuir 'na bh-fiadhn*us*e gur' bhó 845] marbh. Ro fhuirim **Col*um*** breit*ir* n-escaine fair co n-erbhailt fo cedoir. #### 846] CEILIBRAIDH iar sin do **G*er*man** & luid co **Finnen** **Cl*úan*a *h-Eraird***. 847] Ro fiaf*raig*-sium d' **Finn*en*** cia airm i n- dingn*e*d a bhoith. ‘Den*ai*d a n-dor*us* na 848] cille’, ar **Finn*en***. Do-ghní-sium a bhoith, & nir' bó dor*us* na cilli in uair sin. 849] At-b*er*t-sum cena ro bud h-e dor*us* na cathr*a*c*h* iardain. Et iss *ed* ón ro comhaill*ed*. #### 850] FEACHTUS do-mheil*ed* broin gach f*er* dona h-**esp*oc*aib** arnuair. **Aingeal** 851] do nim immorro no mheile*d* do-raith **Col*uim* *Cille***. Ba h-i sin anoir do-b*er*eadh 852] in Coimdi do-s*u*m ara shochenel*aig*i seo*ch* cach. #### 853] TAIDBSI tarfas fe*cht*us do **Finden** .i. da esca do turcbhail o **Cl*uain* 854] Iraird** .i. esca *órdhuidhi* & e*sca* aircd*id*i. Luid in t-es*ca* ord*uid*i i tuaiscert 855] na h-indsi .i. cu ro las **Ere** & **Alba** de. Luidh an t-esca aircd*id*i gu ro ghabh --- p.26 856] o **Shinainn**, g*ur*' ro las **Ere** ar medhon. **Col*um* C*ill*e** sin *con*a rath soceineoil & 857] *ec*na et **Ciar*án*** co taitnemh a shualach & a sho-gnim. #### 858] CEILEABRAIS iar sin **Col*um* C*ill*e** do **Finden** & luidh co **Glais Naiden**, ár 859] ro bui coeca oc foghlaim isinn inadh-sin ac **Mo Bhi** im **Chainn*e*c*h*** & im 860] **Comgall**, & im **Ciaran**. A m-botha fria h-uisq*u*i aniar. *Adhaig* ann ro bean*a*d 861] in cloc im iarm*ér*ghi. Luid **C*olum* C*ille*** don ecl*ais*. Lia mor isinn abuinn. 862] Luidh araidhi **C*olum* C*ille*** *con*a étach trethe. ‘IS calma t*ec*ar annsin inocht, 863] a h-**uai** **Neill**’! ar **Mo Bhi**. ‘IS tual*ang* Dia’, ol **C*olum* C*ille***, ‘in soetar do 864] dingb*áil* dinne’. Icc tiachtuin doib didiu isin ecl*ais* *co n*-acat*ar* na botha fria 865] h-uisq*u*i anair re comhfhocraibh na h-eccl*ais*i. #### 866] FECHTUS ann do-ron*a*d ecl*as* mhor ac **Mo Bí**. Bat*ar* na **cleir*ig*** ica imradh 867] cia lan bud m*ai*th la cach dibh do b*et*h acu isinn ecl*ais*. ‘Robo m*ai*th leam-sa’, 868] ol **Ciaran**, ‘a lan do macuib ec*a*lsa{folio 51rb} do tathaighid na trath’. 869] ‘Robo maith leam-sa’, ar **Cainnech**, ‘a lan do leabhruibh ocum do foghn*a*m 870] do macuibh beth*ad*’. ‘Robo maith leam-sa’, ar **Comg*all***, ‘a lan do shoeth & 871] do ghal*ar* do b*et*h am c*ur*p fadesin dom traethad & dom timargain’. 872] Do-ra*e*ga dano **C*olum* C*ille*** a lan do ór & arg*u*t do chumhd*a*c*h* minn & 873] mainisdr*e*c*h*. Ad-rubhairt **Mo Bhi** na bhudh sham*lai*d, acht ro bhudh saidbre 874] **sámhud** **Col*uim* C*ille*** inas cech **sám*u*d** etir **Eir*inn*** & **Alb*ai*n**. #### 875] ADUBHUIRT **Mo Bhi** re **dhaltuibh** derge ann in*aid* i r-rabhut*ar*, ár don- icf*a*d 876] teidm anaithn*id* ann .i. in Buidhe *Con*aill. Adub*air*t dano ra **C*olum* C*ille*** 877] na ro ghab*ad*h f*er*ann cu ro deonuig*e*-som. #### 878] LUIDH **C*olum* C*ille*** a **Cenel *Con*aill**. Do-chuaid tar an abhuinn dianad ainm 879] **Biur**. Annsin adub*air*t-sium: ‘**Bir** fri fochaide’; & ni luid in teidhm s*e*cha 880] sin, et is firt bithbeo beo*us* sin, ar cech teidhm acht co tiag*ur* tairis ní lean 881] s*e*c*h*a sin tre breith*ir* **Co*luim* C*ille***. #### 882] LUID iar sin do **Daire** re dun **Aeda** meic **Ainm*ire*c*h***: as eside ba **rí** f*or* 883] **Eir*inn*** in tan sin. Ro idhb*air* in **ri** in dun-sin do **Col*um* C*i*l*le***. Roob-side fo bith 884] timna **Mo Bhi**. Ac toid*echt* immorro dó as in dun ama*c*h *con*-ric fria dís 885] do m*un*t*ir* **Mo Bhi**, & criss **Mo Bhi** acu dho-som, & deonug*ud* f*er*ainn do ghab*áil* 886] iar n-ec **Mo Bhi**. IS ann adub- huirt **Col*um***: > 1. 887] Cris **Mo Bhi** > > 888] nipdar simne imm lo: > > 889] nír' h-osgl*ad* um shaith, > > 890] nír' h-iadhadh im ghó. > --- p.27 #### 891] Gabais **C*olum* C*ille*** iar sin dún **Aeda** & fothaighis ecl*ais* ann co bh-f*er*tuibh 892] imdha do den*u*m innti. #### 893] FEACHTUS ann ro fhaidh-sium a **manchu** isin chaill*id* do bein cael*aig* do 894] cumhd*a*c*h* ecl*a*si acu i n-**Daire**. IS ann ro boingedh, a bh-ferunn araili ogl*aich* 895] ba comhfhocraibh don ecl*ais*. Ba tocradh do-sidhe in *fidhach* do bein ina 896] fherann cin deonug*ud* dó fein. O ra-chuala **Col*um* C*ille*** inní-sin do-raidh re 897] mhuinnt*ir*: ‘B*er*idh lógh a *fhidhaich* dó do gran eorna, & cuir*id* isin tal*main*’. 898] Do-chuaidh immorro tar medhon samhr*aid* in tan sin. Ruc*a*d iar sin in gran 899] don ocl*ach*. Ro lai-side isin tal*main*. Ro fhas cur' bó abuidh am lugnasadh. #### 900] FEACHT do-sum a n-**Daire** do-br*eth* leanamh bec cuigi da bhaisd*ed*{folio 51va} . 901] Ni raibhi uisce i comhfhoc*us* do, co tard-som sigin na croiche tarsin carraic 902] bai na fhiadhnaisi, cu *ro mhuidh* tob*ar* uisce eisdi & gur' baisd*ed* in leanamh as. #### 903] FECHTUS do-sum n-**Daire**, no imraid*et*h dula do **Roimh** & do **Iar*us*al*em***. 904] Luidh-sium fe*cht*us iar sin a **Daire** cu **Toirinis Martain**, co t*u*c in soisc*él* bai f*or* 905] **Martain** c*ét* bl*iadne* i tal*main*, c*o nus*-facaib i n-**Dairi**. #### 906] MOR, tra, do f*er*tuibh & do mhirbhuil*ib* do-roine Dia ar **Chol*um*** i n-**Dairi**. 907] Ro char-som cu mor in cathr*aig* sin, *co n*-eb*air*t: > 1. 908] IS aire caraim > > **Dairi**, > > 909] ara reidhi, ara > > ghlaini, > > 910] ár is lomlan **aingeal** bh-finn > > 911] on chinn co ric > > araile. > #### 912] Fothaigidh iar sin **Raith m-Botha**. Annsin ro thodhuisc-seomh in **soer** 913] iarna bhadhadh a linn in muil*inn*. #### 914] FEACHT ann i **Raith Bhoth**, teasta socc ona mhuinnt*ir*, cu ro bennach-som 915] lama in meic bhic boi 'na fharr*ad*, **Ferghna** a ainm, *co n*-d*er*na sidhe in soc; & 916] ba h-eoluch n-gaibne*cht*a h-e o sin amach trena benn*acha*d-som. #### 917] LUID iar sin f*or* cuairt co **righ** **Tefa**, co tard sein do an t-in*a*d dan*a*d ainm 918] **Dermach** iniu, et do- roine recles ann. A n-**Dermhuigh** dano tuctha ubla s*er*bha 919] dho-som, cu ro bhenn*a*c*h* iat comdar soimhillsi. #### 920] IS o **D*er*mhaig** ructha uadha-som *claidhiub* senta do **Cholman Mor** 921] mac **Diarm*a*da**. IS e rath ro bui fair na h- apladh nech ina freacnarc*us*, *co*n-atuich 922] iarum araili duine bui a n-galar in claid*eb*. Tuc*a*d do cu m-boi oca. 923] *Bliad*ain** tra don cl*aideb* oca sech nír' bó beo, nír' bo bó marbh in airet-sin. 924] Co r*u*cadh in cl*aideb* uadh iar sin *co n*-erbailt fo c*ét*oir. IArsinní tra ro bheannach-som --- p.28 925] **D*er*mach**, et f*or*-facuib *coimeduidhi* da m*uin*t*ir* ann **Corm*a*c** 926] u **Liathain**. #### 927] LUID-SIUMH iar sin co h-**Aed Slaine** mac n- **Diarmada**. Taraill c*us*in maighin 928] risa raitter **Cenann*us*** inniu. Dún **rig Eir*enn*** eisein in tan sin .i. dun **Diarm*a*da** 929] meic **Cerbhuill**. O ra fhuirig didiu **Col*um* Cille** in dor*us* in duine do-ghabh 930] f*or* tairch*et*ul in *n*eic*h* do-biad don baili iardain,{folio 51vb} co n-eb*air*t iar sin 931] fria **Bec** mac n-**De** .i. **faidh** **Diarmada** meic **Cerb*aill***: 932] > 1. A **Bhicc** an, > > innisi dhamh, & rl. > #### 933] Ro raidh **Bec**: 934] > 1. **Cleirigh** > > fileat for ar lar, & rl. > #### 935] *Toirnidh* iarum in cathr*aig*, & bennachais h-i do leir, et adubairt ro bad h-i 936] *co*ngbhail budh airdi no bhiadh aca isna talm*an*daibh gen gub innte no beth 937] a eiseirghi. Oc denam na faitsine sin do-som do-rat a ag*aid* siardhes, & 938] ro fhaitbeasdar cu mor. Ro fhiaf*raig* **Baithin** fath na foilti. ‘L. mac beth*ad*’, 939] ar **Col*um* C*ill*e**, ‘gheinfes i n-aen-*oidhchi* don Coimdhi isinn imarach so thiar’. 940] **Grafann** **Cille Scire** ro thircan annsin feib ro comuill*ed* iardain. Dair mhor 941] immorro foa raibhi **C*olum* C*ille*** cein ro bai isin maigin sin ro mhair c*u*sna 942] h-aimsera *déidhincha* cu tor- chair tria dheilm n-gaeithe moire, co ruc araile 943] duine ní dia rúsc do coirtedh chuaran. O ra ghabh immorro na cuaranu uime 944] ro benadh o claime o bhonn co a bhaithis. #### 945] LUID-SIUMH iarum co h-**Oedh Slaine** *co n*-d*er*na faitsine do, *co n*-eb*air*t fris 946] ro bad slan saeghlach acht munbhat finghal*ac*h. Da n-d*er*na finghal ní bhia 947] acht ceathra bl*iadni* i m-beth*aid*. Ro shenastar dano cochall do, & do-raidh 948] nat gonfaithi cein no beth in cochall uime. Do-roine immorro **Aed Sl*an*i** 949] finghal tar breitir **C*oluim* C*ille*** for **Suibne** mac **Colmain** i cinn cethra *m-bliad*an**. 950] Luid-sium f*or* fecht: d*er*m*a*t*us* a chochull: marbhtar isin lo-sin. #### 951] FOTHUIGIUS **C*olum* C*ille*** cealla imda i m-**Breaghaibh**, & facbh*us* **sruithi** & 952] minna imda inntibh. Facb*us* **Ossene** mac **Ceall*aig*** i **Cluain Mor** **bh-F*er* 953] n-Ardai**. Luidh iar sin do **Mainistir**. IS ann sin ro ben a b*a*c*h*all-s*o*m risinn 954] arradh n-glainidhi fris ro freasghabh **Bóiti** docum nime, cu clos a foghar 955] fon cill uili, et ro fhoillsigh lighi m- **Boiti** & do-rinne amail do-rarng*er*t **Báide** 956] fadhesin i l-lo a eitseachta. Ba mor, tra, do cheall*aib* do- thorainn-sium & do 957] leabraibh ro scribh .i. ccc. ceall & .ccc. leb*ur*. IN leab*ur* ro scribhadh a 958] lamh, cidh foda no beth fo uisce ni báitte cid aen-lit*er* ann. --- p.29 #### 959] Fothaighis ecl*ais* i **Recrainn** airthir **Breagh**, & facbais **Colman deoch*an*** 960] innti. Fechtus{folio 52ra} bat*ar* isin ecl*ais* sin **Co*lum* C*ille*** & **Comghall** & 961] **Cainnech**. As-b*er*t **Comg*all*** *co n*-d*er*n*a*d **Col*um* C*ille*** idhpairt cuirp **Cr*is*t** & a 962] fola 'na fhiadn*us*i. Do-roine **Col*um*** umuloid doibh ime sin. IS ann at-connaic 963] **Caind*e*c*h*** col*om*na *teinntidhi* os cinn **Col*uim* C*ille*** cein ro bai oc onn 964] edhpairt. Ro indis **Cain*nech*** do **Comg*all*** sin, & at-conncat*ar* diblinaibh in 965] col*omna*. Fothaighis ecl*ais* isin in*ad* ita **Sord** inniu, & facb*us* fear sruith 966] dia m*uin*t*ir* ann .i. **Finan Lob*ur***, & facb*us* an soisc*él* ro scribh a lamh fadesin. 967] Toirneas dano an tiprait dan*a*d ainm **Sord** .i. glan, & senais crois. Uair ba 968] bes do-som crosa & polaire & tiagha leab*ur* & aidhme ecl*us*dai arcena *do 969] denum.* Senais immorro ccc. cros & .ccc. tiprat & .c. polaire & .c. bachall & 970] .c. tiagh. #### 971] LAA n-oen bui **C*olum* C*ille*** & **Cainnech** f*or* bru mara. Bui anfadh mor 972] f*or*sin fairrce. As-b*er*t **Cainnech** fri **Col*um***: ‘cid chan*us* in tonn’? As-b*er*t 973] **Col*um***: ‘Do m*un*t*er*-sa bai i n-gabhudh anallana f*or*sin bh-fairge *co n*-erbhailt 974] aen dibh, & dos-bera in Coimdi cucainne isin maduin imar*a*c*h* isin p*ur*t-sa 975] i tam’. #### 976] FEACHT do **Bhrighid** oc imthe*cht* **Churr*ig* Life**. O 't-connaic in **noemh-ogh** 977] in magh aluinn scoit-shemr*a*c*h* 'na fiadhn*us*e, is *ed* ro raid aice 'na menm*ain*, 978] da m*a*d le com*us* in muighi *co n*-idhber*a*d don Coim*did* na n-dula. Ra foillsig*ed* 979] do **Chol*om* C*ille*** & se 'na recl*e*s i **Surd**, *co* n-eb*air*t o ghuth mhor: 980] ‘As inann di oc on Coim*did* & com*a*d le fein do dili*us* an ferann do 981] idbair dhó’. #### 982] LUID **Col*um*** iar sin cu **Laighnib** co farcaibh cealla imda iarna bh-fothug*ud* 983] leo im **Druim Monach** & im **Maen** & cealla imda aile. #### 984] LUID iar sin cu **Cluain Mac Nois** cusinn imainn do **Chiaran** lais, uair 985] do-ríni molta imda do m*un*t*ir* Dhé, amail ro raid an **file**: > 1. 986] Soer tri coecca uaisli ina gach **aps*tal***, > > 987] at lin ferta > > fér, > > 988] aill tri Laidin *do*ba*soebail, > > 989] aill* tri Gaeideilg, *cain* in scel. > #### 990] IS a **Cluain** immorro do-luidh mac b*e*c 'na dhocum-somh cur' thall 991] brotairne beg da et*a*c*h* ce*n* airiug*ud* dó. Ra foillsig*ed*{folio 52rb} o Dhia 992] do **Chol*um*** inni-sin, & do-rarrngair don mac cu m-ba **sui** & com*a*d craibhd*e*c*h*. 993] Et iss e **Eirnin** **Cluana Deocra** insin. --- p.30 #### 994] LUID **Col*um*** iar sin i crich **C*on*nacht** for cuairt p*ro*cepta g*ur*' fhoth*aig* 995] cealla ile & congbala isin coiced sin im **Es Meic Eirc** & im **Druim Cliabh**, 996] & facbhais acu in bachaill do-rine fesin. #### 997] LUID **Col*um*** dar **Es R*uaid***, & foth*aigis* cealla ilarda la **Conall** & la 998] h-**Eog*an***, & foth*aigis* *eclais* a ***Toraigh***, & facb*ais* f*er* sruth dia m*uin*t*ir* innti 999] .i. **Ernine**. #### 1000] O ROLA **Col*um*** cuairt **Eir*enn*** uili, & ro shilasdar iris creidmhe, & ro baisd 1001] sloigh imda, & ro fhoth*aig* cealla & con- gb*al*a, & ro fhacaibh **sruithi** & minda & 1002] mairtire inntibh, tainic iar sin f*or* a m*en*m*ain* an cinnedh ro cinn o tho*sa*c*h* a 1003] beth*ad*, techd a n-**ailith*ri***. Ro imraith iarum dul tar muir do p*ro*cept b*réthr*e 1004] De do **Albanch*aib***. Luidh iarum f*or* fect .xlu. bl*iadne* do inn **Alp*ain*** .lxxuii. 1005] m-bl*iadne* a aeis comhlan. IS e immorro lin do-chuaidh .i. xx. **esp*oc***, .xl. **sacart**, 1006] .xxx. **deoch*an***, .l. **mac leighind**. #### 1007] LUIDH iarum fo sheol shoinm*e*c*h* cu ro*cht* an t-inad dan*a*d ainm h-**Í 1008] Chol*uim* C*ille*** aníu. *Ad*aig** cingcd*ise* is i immorro ro-siacht. Tangadar da 1009] **esp*oc*** bat*ar* isin tir do ghabhail a lamha ass. Acht ro fhaillsigh Dia do 1010] **C*olum* C*ille*** napdar **esbaic** iar bh-fir, *con*ad aire sin f*or*-fhacoibhset an indsi 1011] o ro indis a tinnrum n-dili*us* & a tuirthe*cht*. Adubh*air*t **Col*um* Cille** rea 1012] m*uin*t*ir*: ‘IS maith dhun ar fremha do dul fon talmain sunn’, & do-raidh: 1013] ‘As cead duib nech eicin uaibh do dul fon tal*main* sunn, no fo h-uir na 1014] h-innsi-sea, dia cois*ec*r*ad*’. Ad-ra*cht* suas **Odran** erlathad, & is *ed* adub*air*t: 1015] ‘Diam-gabthasa’, ol se. ‘As errlam leam sin, a **Odhrain**’, ar **Colum C*ille***. 1016] ‘Rat-fia a logh. Ni tibirt*er* idge do neoch icom lighi-se minab f*or*t-sa iarf*aig*t*er* 1017] ar tos’. Luid iarum **Odran** docum nime. Foth*aigis* **Col*um*** ecl*ais* aice iar sin. 1018] Tri .l. ri teoir a **máinchine** aici-sium in h-**I**, & .lx. ri achtail, amail adub*air*t 1019] in **file**: > 1. 1020] Amhra ocbhudh > > bai in h-**I**, > > 1021] tri *cóicait* a **mainchini**, > > 1022] ima curchaibh iar sin > > ler, > > 1023] oc imram tri fich*i*t > > f*er*. > #### 1024] O ro foth*aig* **Colum C*ille***{folio 52va} h-**Íí**, luidh f*or* cuairt proicipta fo 1025] **Alb*ai*n** & **Bretnu** & **Saxanu**, & dos-fuc docum n-irsi & creidme iar bh-fertuibh 1026] ile & iar tod*us*c*u*d marb a bás. Bai immorro araili duine isin tir dia 1027] ro pritcha **Col*um* Cille** co ra creit c*on*a m*uin*t*ir* uili don Coimd*id*. Ba f*or*mut 1028] la Dem*on* inni-sin, cu ro b*en*-se mac in duine út o galar thromm, *co n*-erbhailt de. --- p.31 1029] Ro badar na gennti og ecn*a*c*h* **Crist** & **Chol*uim* C*ille***. Luid **Col*um*** iar sin 1030] a n-ernaighthi dicra co Dia, co ro dhuisich in mac a bas. #### 1031] DIA m-BAI **Col*um*** i n-araili laithi ic p*ro*c*ept* dona sloghuibh, luid arali 1032] duine tar an abhuinn bui i comfhoc*us* doibh, ria m-beith oc eisd*echt* re 1033] m-breit*ir* n-De. Nos-b*en*ann in naith*ir* h-e isinn *us*q*u*i & no*s*-marbhunn fo c*ét*oir. 1034] Do-b*er*uir in mac i bh-fiadn*us*i **Chol*uim***. Do*s*-b*ei*r-sein crois dia bhachaill dara 1035] bruinne *co* n-erracht fo chedair. #### 1036] GALAR trom tainic dia thimtir*id*-seom .i. **Diarm*ai*t** a ainm, *co* n-erbailt, 1037] co n-d*er*na-som ern*aig*hthi leis cu ro thodhuisc a bas. Et ni nama acht ro chuinigh 1038] soeg*ul* .uii. m-bl*iadne* do dara eis bud- hesin. #### 1039] FEACHT ann tainic **Cainn*e*c*h*** uadha-somh a h- **I**. D*er*matais a bhachaill tair. 1040] In tan tainic ille fuair a bachaill ara chinn abhus, & léne **Col*uim* C*ille*** maille 1041] ria .i. cuid **Cainnigh** sin dia rachall-som i, et is airi do-righne-sium sin ár 1042] ro-fhit*ir* cur' bho comfhocraibh dia eitse*cht*. #### 1043] LOISE mor tainic do-sum fe*cht* an h-**I**. Ro fiarfocht de-sium fath na loisi. 1044] ‘Tene Dhe do nim’, ar eisium, ‘tainic f*or* teora catr*a*c*h**a* isin **Etail**, cu 1045] ro marbh teora mili d' f*er*uibh cenmotat mna & macu & inghena’. #### 1046] GAIRM ro-chuala sum fe*chtus* a p*ur*t h-**I**. Ann sin at-b*er*t-s*u*m: > 1. 1047] *Bachlach* 'san p*ur*t > > 1048] *con*a > > bachaill 'na chrob, > > 1049] do-aidhlebha mh' adhaircín, > > 1050] do dhoirtfe mo dhubh. > 2. 1051] Tairnfidh-som sis > > 1052] d' > > innsaig*ed* mu pháx, > > 1053] is benuidh fria mh' > > adhaircin, > > 1054] nos-faicebha fass. > #### 1055] FEACHT n-aill do **Col*um*** f*or*-facbhudh h-e ag bruith mairt do mheithil. 1056] Bui **athlaech** d' **f*er*uibh Eir*enn*** .i. **Mael Umha** mac **Baedain**. Ro fiaf*raig* 1057] **C*olu*m C*ille*** cia meit a loingthi *in tan ba oclaech*? ‘In tan baam oglach’, ol 1058] **Mael Umha**, ‘no chaithinn mart meth am shaith’. Ro f*or*-congair **C*olum* *Cille*** 1059] fair cu ro thoiml*ed* a shaith{folio 52vb} . Do-roine **Mael Umha** airesium sin. 1060] Ro chaith in mart uile. Tainic **Báithin** iardain & ro fiaf*raig* in ba h-errlamh 1061] in esair. Ro fhor-congair **Colu*m*** for **Mael Umha** cnamha in mairt uile do 1062] timarcan ind oen-bhaile. Do-ron*a*d amlaid. B*en*n*a*c*h*ais **Colum** na cnamha, 1063] & ro bai a n-uili fheoil impuibh co ruc*a*d don mheithil. --- p.32 #### 1064] FEACHT do **Chol*um* C*ille*** i mís Mái luidh d' fios scel na n-airemhon 1065] i tuaisciurt na h-indsi. Ro bhui ica comdhidn*a*d & ica f*or*cetul. ‘Maith’, ol se, 1066] ‘fon caisc do-chuaidh i mís Aipril, is ann sin do-bail dam-sa the*cht* docum nime. 1067] Acht nir' ail dam bron na toirrse duibh-si iar bhur soethar, *con*adh aire sin 1068] ro anass acuibh o caisc gu q*u*ingc*igis*’. O ro chualat*ar* na **manuigh** na briathra-sin, 1069] roptar toirrsigh co mor. #### 1070] RO-SSOI tra iar sin a ag*aid* siar, & at-b*er*t, ‘Ro bhennacha in Coimdhe 1071] an innsi *con*a h-aitreabhth*aib*’, & ro innarbu loiscinn & natracha aisdi. O ra b*en*n*a*c*h* 1072] immorro an innsi, tainic da recles. Nir' bó cian iarum tancat*ar* 1073] cricha na saboidi & tos*a*c*h* in domn*aig*, et o ro thocuibh a rosc a n-airdi táinic 1074] loisi mor dia ghnúis & ag*aid*, & at- conncat*ar* na **braithre** sin. **Ai*n*g*el*** De 1075] immorro tarasair ann sin os a cinn. #### 1076] LUID-SIUMH iar sin do bennach*ad* in t-sabhaill et at-b*er*t fria **Diarmuid** co 1077] *n-escomluifedh* *adhaig* domnuigh docum nime. Ro shuidh iar sin an senoir 1078] airmitn*e*c*h* .i. **Colum C*ill*e** f*or* or na *con*aire; air tainic scis do, g*er*' bhó gairit 1079] a uidhe, áir .lxxuii. m-b*liadne* a aes in inbh*aid* sin. #### 1080] LUID a dhochum in gerran do-bui occ na **manchuibh** annsa n-inis, & cíidh 1081] a n-ucht in **cleir*ig*** cor' bo fliuch a etach. Ro triall in fos .i. **Diarmuid** 1082] innarb*a* in gerr*ain* uadh. ‘Leicc dhó, a **Diarmait**’, ol **Col*um* C*ille***, ‘gu 1083] n-d*er*na a dhaethain der & toirrse acom cháinedh-sa’. #### 1084] IS LIA tra tuirium & aisneis a n-do-roine Dia do fhertuibh & do mir*builibh* 1085] isna talmannaibh ar **C*olum* C*ille***, uair ni fil nech *co n*-icfedh a thuirium co leir 1086] acht mina thisadh a ainim fein, no **ai*n*g*el*** do nimh dia n-aisneis. C*on*adh lor, 1087] didiu, duin so do thabairt ar dheism*er*e*cht*. {folio 53ra} #### 1088] Ní ro geinir tra do **Goidel*aib*** gein bud uaislea, na bud eaccn*aid*e, 1089] na bud soiceineilce inás. Ni tainicc dib araile b*u*d bec- cda, na bu umla, na b*u* 1090] inisle. Mor eim an inisle do **Colom Cill*e*** *con*ad é fein do-benad a n-iallacranna 1091] da **manchuib**, & *con*ad e do- indm*ad* doib. Do-beiread a cuid arba go m*en*ic ara 1092] muin don muilend & no meil*ed*, & do-beired lais dia toig é. Ni geibed lin na 1093] olonn ria cnes. No comruicced a taeb ria h-úir nocht. Coirthe cloiche 1094] no bid fo a cind do fhrithadart, & ni denad cid do codl*ad* eitir acht airet no bidh 1095] **Diarm*ait*** a **dalta** ag rádh tri caibdel don Biaid. *Atraiged* fo cedoir iar sin, 1096] & do-gnith gol & basgaire amail **m*áthair*** buid ag cained a h-aein-mic. No geib*ed* 1097] na tri *coéct*a a n-gainem na traga ria-siu no t*ur*ccb*ad* grian. ISin lo immorro 1098] no athaig*e*d na tratha. No idhbrudh c*or*p **Crist** & a fhuil. No pritchadh --- p.33 1099] soiscelu. No bhaist*ed*, no choisecr*a*d. No icc*a*d clamhu & dullu & bachacha 1100] & oes cacha tedma arcena, & no dhuisc*e*d marbhu. #### 1101] O THAINICC g*us*na *déidhenchuibh* do **C*olum* C*ille***, et o ro b*en*adh clocc 1102] iarm*er*ghi *adhaigh* domnaigh cingcdhighisi, luid-siumh ria cach docum 1103] na h-ecailsi, & do-roine sle*cht*ain & ern*aigh*thi dhicra iconn altóir. Ro lín 1104] in tan sin soillsi aingl*ec*dha in eacl*ais* uime da gach leith, & ro fhaidh ann sin 1105] in **sruith** airmhitn*e*c*h* a spir*ut* dochum nime i subhai & i bh-failte mhuint*er*i 1106] nimhe. Ata immorro a chorp i tal*main* abhus cu n-anoir & cu n-airmhitin 1107] o Dia & o dhainibh, co bh-fertuibh & co mirbhuil*ibh* cech laithi. Et gidh mor 1108] a anoir coleic bidh mo a n-**dail** bratha in tan *taitnebhus* amail ghrein 1109] nemh-thruailn*id*i a chorp & a anum. #### 1110] IS ann, immorro, bias in mor-ghloir sin & in mor- innocbhail do-somh, 1111] a *n-**aontuidh*** naoi n-gradh nimhe na tairmdhechatar, i n-**aontuidh** **aps*t*a*l*** & 1112] **deiscib*ul*** **Íssu Crisd**, *i n-**aontuidh*** deeachta & daen*achta* Mheic Dé{folio 53rb} 1113] *isin n-**aentuidh*** is uaisli cech **aent*aid*h**, i n-**aen*taid*** na naemh-trinoidi uaisli 1114] airmhitnighi .i. A*thair* & Mac & Spir*ut* N*oemh*. #### 1115] Ailim trocuire Dhe uilechumachtuigh tre impidhe **noemh Choluim**, co rosium 1116] uile in **aen*taid*** sin. Roissem, ro aitreabhum, in saecula saeculorum! Amen. --- p.34 1117] Betha **Bhrighdi**. *Tabr*a*d g*a*ch n*e*ch legf*us* in b*et*ha-sa **Brig*di*** bennacht f*or* anm*ann*aibh na lanom*a* da(r' scribad in lebar-so)* ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- #### 1118] *HII SUNT QUI SECUNTUR AGNUM QUOCUMQUE IERIT’’* Rev. 14:4 . IT iat so lucht 1119] leanuit in t-Uan neimeln*id*i cipe *con*air dech. 1120] **Eoin** mac **Zebedei**, bruinne- dhalta **Íssu**, **comarba** na h- Oighi, is é ro scribh 1121] na briathra-sa & ro fhacuibh a cuimne lasin n-Ecl*ais* don fhochraic & don 1122] logh ro thidnaic Dia don tres grad na h- Ecalsa *.i.* do lucht na h-oighe .i. 1123] tochoisceim inn uain neimhelnidhe. #### 1124] IS e immorro leth ataoibhi in n-aisneis-sea la h- **Eoin** cu dú a n-debairt: 1125] **Nemo potest dicere cauticum nisi illa .c.xl. iiii milia qui redempti sunt de 1126] terra’’** Rev. 14:3 . Ni thic do neoch mol*ad* na claiscetul *do denum* don Coimdh*id* 1127] acht *nech écin* do comhlan*us* na h- *Ec*alsa *ro congbhad* a n-gen*us* & a 1128] n-oighe & do-cenng*a*d do logh fola **Crist**. #### 1129] Áir is iat sin na h-ogha co deimhin. Conad f*or* slicht na m-briathar-sin 1130] ro raidh **Eoin**: *Híí sunt qui secuntur agnum’’* Rev. 14:4 .i. is iat lucht leanait in t-Uan 1131] *cipe* *con*air theit. #### 1132] IS e leanmhain in Uain, **Crist** do in t-samail & do thocoisceim tria 1133] comall*ad* rechta & t-sosc*él*a gan sainnt na talm*an*dai, gan grad na n-erchraidhe, 1134] imghabhail na h-anoire, dinsium in domhain, tarmnug*u*d dona h- uilibh, 1135] neimhdhenum indlighidh na aincridhi do neoch, fulang *cu foidhid*e*e*h** na 1136] n-amm*us* dianechtair, dilghudh do tabairt do lucht na h- ingreama. Gach 1137] maith done nech g*ur*ub ar metughud De do-ghne & narup ara anorug*ud* 1138] budein.{folio 53va} ‘INtshamlaid, didiu’, ar an t-**ecn*aid***, ‘amail bis an t-uan 1139] neimheilnidhe ind oigi colla, as inann on & corp neimh- thruailn*id*i Meic 1140] in Ath*ar* N*emda*.’ IN t-samlaid, dano, in t-uan rundai .i. **Crist**, a n-oighi & a 1141] naeimhe m*en*m*an* amail ro raidestar fein: *Bidh cu noem & cu genmn*aid*h’’* Levit. 11:44 , ar 1142] in Coimdi, *ár am noebh-sa fein & am ennac’’Levit. 11:44*. Ár ni f*er*di gen*us* an cuirp 1143] madh anfhoirbhthe & m*a*d eiln*id*i ind ainim. #### 1144] Sochaidhe tra do **noemhuibh** & do fhirenuibh ro comuillset in timna-sa na 1145] h-oighi a nu-fhiadhnuisi feibh ro comuill in **noemh-ógh** dia tá lith & f*or*aithmet 1146] i n-ecmhong na ree-seo & na h-aims*ir*e .i. **Sancta Brigida** uirgo Dei .i. 1147] **noemh Brighit** ogh in Coimdheadh na n-dula. --- p.35 #### 1148] IS and iarum ceileabhrait na *cr*is*taidhi* feil & lithlaithi na h- íí **noemh 1149] Brighdi**, i k*a*l*ainn* Febrai arai laithe mis grene iss iniú arai laithi sechtmhuini 1150] isin *bliad*ain** i tam. #### 1151] INnist*er* sunn iarum ní do fhertaibh & do mhirbhuil*ibh* na h-ii **noeb 1152] Brighdi**, & dia geinealach coll*aid*i .i. **Brig*it*** **ingen** **Dubth*aig***, meic **Dhemre**, 1153] meic **Bresail**, do **slicht Echach Finn Fuath n-Airt**. #### 1154] IN **Dubhthach**-sin immorro o ro genair **naemh Br*igit*** ro cennaig-sein 1155] **chumail**, **Broicsech** a h-ainm, **inghen** sein **Dallbronaig** do **Dail C*on*cub*air*** 1156] in deisc*er*t **Breag**. Ros-aentaigh **Dubht*a*c*h*** dó i l-lánamhn*us* in 1157] **cum*ail***-sin cur' bo alachta uadh. Ro gab ét **seitich** **Dubhth*aig*** imon **cumhuil** 1158] *co n*-ebuirt fria **Dub*thach***: ‘Mine renusa in **cumhail** út i tiribh ciana 1159] toicebhut-sa mu thinnscrai dhit, & rag*a*t uait’. Arai sin nir' bo ail do 1160] **Dub*thac*h** reic na **cumhaili**. #### 1161] FEACHT ann do-luid **Dub*thach*** & in **cum*al*** immaille fris i carp*u*t seoch 1162] thegduis araili **druadh**. O ro-chual*a* in **drai** foghar in carp*ait* is *ed* ro raidh: 1163] ‘A ghilla’, ar se, ‘fegh cia fil isin carp*ut*, ar is fog*ur* carp*ait* fo **rig** inso’. 1164] Ro raidh in gilla: ‘**Dubth*ach***’, ar se, ‘fil ann’. Luidh in **drai** ara cinn & 1165] ro fhiafr*aig*{folio 53vb} cuich in ben bui isin carp*ut*. ‘Leam-sa’, ar 1166] **Dub*thach***. **Maithgen**, dano, ainm in **druadh**, is uad **Ros Maithgin**. Imcomaircidh 1167] in **drai** in rob alachta o neoch? ‘Is alachta uaim-si’, ol **Dub*thach***. 1168] As-bert in **drai**: ‘Bidh amhra in gein fil ina broinn, ni bhia a cosmuil isna 1169] talm*an*daib’. ‘Ni leig dhamh-sa mu **shetig**’, ar **Dub*thach***, ‘gan a reic na 1170] **cumaili**-si’. Adub*air*t an **drai** tria rath faitsine: ‘Foighen*a* sil do **mhna**-sa 1171] do sil na **cumuili**, áir ber*aid* in **cum*al*** **ingin** reil taitnem*ai*c*h* thaitnighfes 1172] amail grein itir renna nimhe’. Ba buid*e*c*h* **Dub*thach*** don aithi*us*c-sein, ár ni 1173] rug*a*d **ingen** dó cosin. #### 1174] Tiag*ai*t iar sin chum a tighi, & do-gniset altug*ud* buidi diblínaibh. #### 1175] Ba *suaichnidh* tra gradh na h-ingine ag Dia, ár do-dhechat*ar* da **esp*oc*** 1176] do **Bretn*aib*** otha **Elpu** dia taircetul & dia bennachadh, **Mel** & **Melchu** a n-anmanna. 1177] Do-rat **Dub*thach*** failti dhoibh, & do- roine in **chum*al*** umhuloit & 1178] timt*er*e*cht* doib. Ba bronuch & ba toirrs*e*ch **seitig** **Dub*thaig***. IMcomaircid 1179] **esp*oc* Mel** di fath a toirrsi. Do-raidh in ben: ‘ár do-roisc **Dub*thach*** a 1180] **chum*ail*** dím’. Ro raidh **esp*oc* Mel**: ‘*Dethber* ge no dherrscaighed, ár foigenaidh 1181] do sil-sa do sil na **cumhaile**, acht tarnnaighfidh a sil-si dot shil-sa’. Ba --- p.36 1182] f*er*gach si de sin. IS and sin do-rala **file** de h-**Uaib Meic Cuais** o thochur 1183] maine do thig **Dhub*thaig***. O ro-fhit*ir* in **fili** fochunn feirgi na mna 1184] adub*air*t: ‘In recai in **cum*ail***’? ‘Reacfat’, ol Dubt*hach*, ‘ár is eicen damh’. 1185] Ro raidhset na h-**esp*uic***: ‘Ren in **cum*ail*** & na ren in coimp*er*t’. Do- roine 1186] samhlaid. Teit as an **file** *con*a **chum*ail***. I n-*adaig* iarum rainic in **fili** a 1187] thech, is ann do-rala fer noemh isin tigh og at*a*c*h* in Coimdh*ed* & oc errn*aig*ti. 1188] Ro foillsig*ed* do-somh lasair & col*om*a *tenntidhi* don in*ad* a m-bai in **cum*al***. 1189] Do-dhech*aid* araile **drai** a **Crich C*on*aill** do thigh an **fhil*ed*** remhraitte. 1190] *Ro luaigh modhud* na **cum*ail*e**. Ro rec in **file** ris in **chum*ail*** & ni ro reac in 1191] coimp*er*t bai ina broinn. Teit in **drai** *con*a **chum*ail*** leis dia thig. {folio 54ra} #### 1192] IS ann do-rala don **drai** *fleadh* mhor do dhenum a **Conaille**, cu 1193] ro gart an **ri** cuice docum na *fleidi*. IS ann rop aimser tuism*e*da do **mnai** in 1194] **righ**. Boi faidh i comaide*cht* in **righ**, cu ro fhiafr*aig* cara don **righ** dhe, ‘cuin bud 1195] maith sen don **righain** t*us*mhedh’? At-rubhuirt in **drái**: ‘Gein no tuisimhthea 1196] imaruch la turcbail grene na bud imuich na itigh no berta no fhoruaislighfead 1197] cech n-gein ind **Eir*inn***’. Reimhdheach*aid* tra t*us*mhed na **rigna** in uair sin, co 1198] ruc mac marbh. IN tan immorro do-choidh in **cum*al*** aramharuch la 1199] t*ur*cb*ail* ghrene, & leastar lan do leamhlacht 'na laimh, in tan tuc in dara 1200] coisceim tara tairrsiuch an tighi & a cos aili imuich, is ann ruc inn **ingin** *.i. 1201] **noem Brig*it****. Ro nigset na bantairsi inhíí **noeb Brig*it*** don lemlacht bui i l-laimh 1202] a **math*ar***. Ba cub*aid* immorro sin re h-airilliudh m-**Bri*gte*** .i. re 1203] deallr*ad* & re taitnium a h-oighi. Rucadh an ingen ac*ét*air iarna breith cu mac 1204] marbh na **rigna**, & o ra-siact anal na h-ingine in mac ad-racht a bas. #### 1205] LUIDH iar sin in **drai** cona **chum*ail*** & *con*a **ingin** i crich **C*on*nacht**, ár do 1206] **C*on*n*ach*tuibh** a **mh*áthai*r**, a **ath*air*** immorro don **Mum*ain***. #### 1207] I n-araili laithi do-luid in **cum*al*** do bleagun a bo, & for-facuib an ingin 1208] 'na h-oenar 'na cotl*ud* ina tigh. At-conncat*ar* araili com- fhoicsig in tegduis i 1209] raibhe an ingen f*or* las*a*d, *co n*-d*er*na aen-breo dhi o thal*main* co nem. IN tan 1210] tancat*ar* do cab*air* an tighi ni ro artraig in tene, acht ro raids*e*t ba lan do 1211] rath in Spir*t*a N*oeimh* an inghean. #### 1212] Laithi n-ann deisidh in **drái** *con*a **chum*ail*** i n-araile inadh, *co n*- aca*tar* in 1213] cannadas bui f*or* cenn na h-ingine f*or* lasadh. O ro shínetar a lama cuige, 1214] ní ro artraigh an tene. #### 1215] FEACHT ann ro cotail in **drai** *co n*-aca triar **cleir*e*c*h*** ind etuighibh taitnem*a*c*h*aib, --- p.37 1216] cu ro imretar ola for cenn na h-ingine, cu ro fhoirbhthighset ord in 1217] baitsi on beus gnathach. Tri h-**ai*n*g*il*** insin. Adub*air*t an tres **ai*n*g*el*** risin 1218] **drai** ba h-e ainm na h-ingine{folio 54rb} **Sancta Brigida** .i. **noem Brig*i*t**. 1219] Ad-ra*cht* an **drai** & ro innis inní at-connaic. #### 1220] I n-araili lo ro-clos guth na naidhen oc diucaire, & iss *ed* ro raidh: ‘Meum 1221] erit hoc’ .i. bidh leam so. O ro-chuala an **drai** sin iss *ed* ro raidh: ‘Comaillfid*er* 1222] inní at-b*eir* an ingen .i. bidh leam an f*er*ann iar- dain’, et iss *ed* on ro comhaill*ed*. 1223] O ra-chualut*ar* aitreabhthaigh an f*er*uinn sin ro fhuacratar in **drai** 1224] as in tir, gu n-dech*aid*-siumh dochum a ath*ar*dha fein. #### 1225] Ro alt tra in **noeim-ingen**-so .i. **Brig*it***, o chomairbhirt bid ecsamail fria 1226] a comaosu, áir bithe ina cech náidhi. Ni thoimhl*et*h biadh n-eisidan. 1227] No frithbhruidheadh biadh in **druadh** & no sceidh*ed*. Ro imraith in **drai** cidh 1228] ro m-bui an ingen. Doigh lais ba h-inglaine & corp*a*d a bhidh. Ro erbh iar sin 1229] bhoin n-o dheirg do bleag*un* foleith do **Brig*it***, & ro leic bhannscail n-irisigh 1230] dia bleag*un*. Toiml*et*h an ingen noebh sin, & ní sceidh*ed*. #### 1231] Ro alt iarum an ingen noeb-sa gur' bó timthiridh, et cech ní risi comhruicedh 1232] a l-lamh no fhoirbreadh. No lesaigheadh na caercha: no shasadh na h-elta: 1233] no bhiath*ad* na bochta. O tháinic calmat*us* & nert & meit do **Brig*it*** accobhrastar 1234] te*cht* do torruma a h-ath*ar*dha. Ro fhaidh in **drai** te*cht*a co **Dub*thach*** ar co 1235] tiss*ed* ar cenn a **inghine**. Tiaghait na te*cht*a co **Dub*thach***, & innisit fearta & 1236] mirb*uil*i na ingine. Teit **Dub*thach*** & ba fail*id* leis. Do-roine in **drai** failti 1237] fris, & do-ratt a **ingin** soer dhó. Tiagait iar sin **Dub*thach*** & **Bri*git*** dia tir i crich 1238] **Ua bh-Failghi**, & a **muime** malle fria **Brig*it***, cu ro ghab galar a **muime** ar toidhe*cht*, 1239] cor' faidh*ed* **Bri*git*** & ingen aile do chuinghidh dighi do coirmm dhí co 1240] araile fer oca n-d*er*nadh fl*ed* mhor. **Baethchu** a ainm-sidhe. Do-rat era f*or* **Bri*git***. 1241] Taraill **Bri*git*** iar sin co araili top*u*r gur' lin leastar as, & ro beannach cu ro soudh 1242] i m-blas corma, & do-b*er*t dia **muime**, & ba oghshlan fo cedair. IN *fhleadh* 1243] immorro icár' h-eimdhed isi, tiag*ur* dia h-ól & ni frith banna dhi. {folio 54va} #### 1244] FEACHT da n-dechaid **Dub*thach*** ar tur*us* cu farcuibh 1245] a **ingin** ica mhucaib, co tanc*a*tar da **meirl*ech*** cuice, co rucsat da thorcc don 1246] tred. O dho-chuat*ar* treall iar sin *con*d-ric **Dub*thach*** friu. Benais na muca 1247] dhibh. Do-thaet iarum co **Brig*it***, ‘In marut na muca, a **ingen**’? ar **Dub*thach***. 1248] ‘Airim lat’, ar **Bri*git***. Ro airimh **Dub*thach*** na muca, & ni teasta na*ch* muc 1249] dibh. #### 1250] Nir' bho cian iar sin tainic *áighe* uasal do tigh **Dub*thaig***, co n-d*er*nad --- p.38 1251] fóidhi dó, co tart*a*d coic thocta saill*e* do **Bri*git*** da m-berb*ad*. Do-choidh 1252] **Dub*thach*** am*a*ch. Do-thoet cu goirt ellscothach isin tech co **Brig*i*t**. Do-rat 1253] **Bri*git*** dó in coic*e*d to*ch*t saille ar trocaire. Nir' bo saithech in cu dhe. Do-rat 1254] **B*rigit*** tocht aili dhi. Doigh le-si ba codl*ud* don aighidh & nír' eadh on. 1255] Tainic **Dub*thach*** & ro raidh re **Bri*git***: ‘In ro bhearbhais in t-saill & in marat 1256] na h-uronna’? ‘Airimh-si iat’, or si. Ro áirimh **Dub*thach***. Ní testa ni dhibh. 1257] At-cuaid in *t-áighi* do **Dhub*thach*** a n-do-roine **Bri*git***. Ni ro chaithset na 1258] h-aighidh in biadh-sin, ár ro bat*ar* eisinnraic, acht *ro fodhladh* do bho*c*htaib 1259] & aidhilcnech*aib*. #### 1260] FEACHT ann do-rothluigh araili bannscal irisech co tis*e*d **Bri*git*** le i **Magh 1261] Life**, ár ro bui coimhthinol **senaid** **Laig*en*** ann. Ro foillsighedh d' **esp*oc* 1262] Ibhair** bai isin **dail** **Muire Ingen** do the*cht* isin **dail**. Teit in bannscal 1263] arnamharech, & **Bri*git*** m*ai*ll*e* fria, docum na dala. IS ann ro raidh **esp*oc* 1264] Ibhair**: ‘As i so in **Mhuire** ad- *con*nac-sa’. Ro benn*a*c*h*sat in uile shlógh inhi 1265] **noemh Bri*git***, conad h-i **Bri*git*** **Muire na *n- Gaeid*el**** o sin ille. #### 1266] IAr sin do-chúaid **Bri*git*** do torruma a **m*átha*r** bui i n-doeire. IS amlaid 1267] ro bhui in **m*áthai*r** a n- indlobrai ara cind-si, & bui f*or* airghi, & da bai dhec 1268] aice, & si oc tinol ime. Ro fhoghuin immorro an **ingen** co h-um*ail* tar eis a 1269] **m*átha*r**, & ro gabh f*or* leasug*ud* na h-airghi. In maisdr*ed* do-ghnith no rannadh a 1270] n-dibh cuibhrennaibh dec i n-anoir in da **esb*al*** dec in Coimdh*ed*, & ro shuidhig*e*d 1271] in treas cuibrinn dec{folio 54vb} cu m-ba mo inás cech cuibhrenn i n-anoir 1272] **Crist**, & do b*er*eadh do bochtuibh & do *aigheadhuib*. Ar at-b*er*eadh-si 1273] bidh **C*rist*** i p*er*soin cech *aighedh* irisigh. Ba h-ingn*a*d lesin m-**búachail** sin 1274] c*o n*-d*e*c*haid* la do acall*aim* in **druadh**. Ro fhiafr*aig* in **drai** & a **ben**: ‘In maith 1275] leasaighi*us* an ingen’? Tainic ann na bu. ‘IS maith’, ar an **buach*ail***. ‘Am 1276] buidhech-sa cipinn*us* & at reamra na laeigh’, ar ni ro-lamhair cassait **Bri*gte*** 1277] 'na h-ecmais. Do-chuaidh in **drai** & a **sheitig** don airghi, & r*us*c mor leo a 1278] rabhutar ocht n-duirnn dec dia lin*a*d do im. Do-rine **Bri*git*** foilti friu, & 1279] ro innail a cosa, & do-rat biadh dhoibh. IS ann adub*air*t **séitigh** in 1280] **druadh** re **Bri*git***: ‘IS do thancam*ur* dia fhis in ro gab greim inni 1281] ro h-erb*ad* friut. Cid fil ocut do im’? Ni raibhi immorro aici-si ind erluime 1282] acht tor*a*d cu leith maist*e*rtha. Do-chuaidh iar sin **Brig*it*** isin cuil*i*, & 1283] iss *ed* ro raidh: > 1. 1284] A MO **ruire**-sea > > 1285] conic inna h-uili-sea > > > --- > > p.39 > > > > 1286] bennuch, a Dhe, nuall gan gheis, > > 1287] cot laim dheis mo cuili-se! > 2. 1288] Mo chuili-sea! > > 1289] cuile Fiadhat finn, > > 1290] cuili ro benn*a*c*h* mo **Rí**, > > 1291] cuile ica m-bí imm. > 3. 1292] Tic **Mac Muire** mo chara > > 1293] du bennach*ad* mo chuile, > > 1294] *flaith* in dom*ain* co h-imeal > > 1295] ron-be immet la suidhe. > 1296] Et t*u*c leath tor*a*d maistirtha aniar. Ro fhaitbheastar **ben** in **druadh**, & iss *ed* 1297] ro raidh: ‘IS maith do linadh ruisc mhoir in cobhes ime- sea’. ‘Linaidh 1298] bhur rúsc’, ar **Bri*git***, ‘& do-bera Dia ní inn’. No theigheadh si beo*us* ina 1299] cuil*i* & do-b*er*ead leath tor*ad* gacha fechtais le aisdi, & do-gheibedh rann dona 1300] rannuibh út ag dul siar. Dia tucdais dano a raibhi do rus- cuibh oc **f*er*uibh 1301] Mum*an*** di no linf*a*d iat uile. Ro adhamhr*ai*g an **drai** & a **ben** an fhirt ad-conncat*ar*. 1302] IS ann at-b*er*t in **drai** re **Bri*git***: ‘In t-imm-sea & na bu ro blighis 1303] eadpruim-si duit, et ni bhia og foghnam dam- sa, acht foghuin don Choimdh*idh*’. 1304] Ro raidh **Bri*git***: ‘B*er*-si na bu, & tuc dam-sa soer(i) mu **mh*átha*r**’. Do-raidh 1305] in **drai**: ‘Ac sud do **m*áthai*r** soer dhuit & na ba, & cibedh at-b*er*a do-g(énsa)’. {folio 55ra} #### 1306] *Ro fhodhuil* **Brighit** iar sin na bu do bhochtaibh & aid- hilcnech*aib*, 1307] & do-baistedh in **drai**, & ba h-irisech & ba i comhuite*cht* **Brighdi** co a bhas. #### 1308] Tainic **Bri*git*** iar sin & a **m*áthai*r** le co tegh a h-**athar**. Cacha bh-faghbhaitis 1309] immorro a lamha-si do *chrudh* & bhiadh & airilliudh a h-**ath*ar*** do- b*er*eadh do 1310] bhochtaibh & aidilcnech*aib* in Coimdh*ed*, cur' bhó dimdhuch a h-**ath*air*** dhi 1311] aire sin, cu ro acobhrastar a reic na h-i **noemh Brighdi**. Luidh i carbat & a 1312] **ingen** malle fris, & adub*air*t: ‘Ní ar anoir ná ar *chataidh* duit dot-b*er*ur isin 1313] carp*ut*, acht is dod breith dot reic & do bleth bron do **Dhunl*aing*** mac **Enna**, 1314] do **righ** **Laig*en***’. O rancat*ar* co dun in **righ**, luid **Dubht*a*c*h*** isin n-dun c*us*in 1315] **righ** & fácbhais a *claidhiub* i bh-fail **Bri*gte*** isin carp*ut*. Do-thoet clamh co 1316] **Brighit**, & aitchidh ainm n-De re **Bri*git*** um ní do tab*air*t do. Tairb*er*idh 1317] **B*rigit*** *claidiub* a h-**ath*ar*** dhó. Raidhidh **Dub*thach*** risin **righ** iar toid- he*cht* 1318] anunn: ‘In cennechtha mh' **ingen** dím’? ‘Cidh ara reccai h-**ingin** fein’? ar 1319] **Dunl*aing***. ‘Ni *anse*’, ar **D*ubthach***, ‘ar bheith ac reic mh' indmhais & ica 1320] thabairt do droch-dhainibh truagha’. ‘Tucthar cucainn con n- fhacamar’, ar --- p.40 1321] **Dunlang**. Teit **Dub*thach*** ara ceann. O rainic do bhai oc feg*a*d in charbait ocus 1322] ni *fhacai* a *cl*aid*iub*. Ro fhiafr*aig* do **B*rigit*** cid do-roine don cl*aidib*. 1323] ‘Do-r*a*t*us*’, ar **B*rigit***, ‘do bhocht tainic dom *ghuidhi*’. Ro fhergaigh **Dub*thach*** 1324] gu mor friasi ar an cl*aideb* do tab*air*t i l-leth n-aili. O thainic **B*rigit*** 1325] i fiadhn*us*i in **rig** raidhis in **ri**: ‘Cidh ara n-gatai *crodh* & airilliud h-**ath*ar***, 1326] & anas mesa ann, cidh ara t*u*cuis in cl*aideb* i l- l*et*h n-aile’? IS ann ro raidh 1327] **B*rigit***: ‘Ro-fhit*ir* **Mac na h- Ingine**, diamadh leam-sa do comm*us*-sa cot uile 1328] innmh*us* & cot **Laighnibh** uile do-bherainn don Coimd*id* na n-dulai’. Do-raidh 1329] an **ri** re **Dub*thach***: ‘Ni comadhais dún cunnradh na h-inghine-sea, ár is uaisli 1330] a h-airilliudh fiadh Dia innámne’. C*on*ud amluidh sin ro soerudh **B*rigit*** dia 1331] dáire. {folio 55rb} #### 1332] Nir' bo cían iar sin cu táinic araile fer sochenelach go **Dub*thach*** 1333] do chuingidh a **ingine**. Ba tol do **Dub*thach*** & dia macuibh in ní sin. Ro opastar 1334] **B*rigit*** immorro. Do-raidh **brathuir** dia **braithribh** ria- si: ‘IS esbach in 1335] t-suil gl*an* fil at cind-sa gana beith f*or* adhart i bh-fail fhir eicin’. ‘Ro-fhit*ir* 1336] **Mac na h-Inghine**’, ar **B*rigit***, ‘ni beodha dhun massi do-b*eir* pudhur f*o*ruinn’! 1337] Do-rat iarum a mer f'on suil *co n*as-tall as a cinn, cu m-bui f*or* a *gruaidh*. 1338] O 't-connaic **Dub*thach*** & a **braithre** sin ro gheallsat nach ebertha ria-si dul co f*er*, 1339] acht an f*er* budh mhaith le fein. Tuc **Brig*it*** annsin a d*er*nainn fria a rosc & 1340] slanaighter fo chétair. #### 1341] LUID **B*rigit*** & araili ogha maille fria do ghab*ail* chaille o **esp*oc* Mel** i 1342] **Telcha Mhidhe**. Ba faeil*id* sein friu. Anais **B*rigit*** f*or* umhaloit co m-bad h-i 1343] *déidhin*a*c*h** for a tartta caille. At-racht col*uma* *teintidhi* dia cinn cu 1344] clethe na h-ecalsa. IS ann ro raidh **esp*oc* Mel**: ‘Tair, a **noem Bri*git***, co 1345] ro sentar caille f*or* do chenn riasna h-oghuibh aili’. IS edh do-rala ann tria 1346] grasa in Sp*irto* Nó*imh* gradh n-**esbuic** do eirleghiunn f*or* **B*rigit***. As-b*er*t 1347] **Mac Caille** nar' bho ord gradh n-**esp*uic*** f*or* bannscail. Adubhairt **esp*oc* Mel**: 1348] ‘Ni leam a comm*us*. O Dhia do-rat*a*d in anoir-sin do **Bri*git*** seo*c*h cach 1349] m-bannscail’, *con*idh anoir **esp*uic*** do-b*er*at **fir Eir*enn*** do **comarba** **B*rigte*** o sin 1350] ille. #### 1351] I n-ochtmadh uath*aid* ro genair **B*rigit***, i cedain sainriudh: i n-ochtm*a*d 1352] dec ro gabh caille: i n-ochtm*a*d .lxxx. do-choidh docum nime: i n-ochtm*a*d 1353] ro coisecradh **B*rigit*** fo lin ocht m-biaidi in t-soiscela ro comallastar, & biaid 1354] in trocaire do-roega **Br*igit*** dib-saidhe. --- p.41 #### 1355] FEACHT o ro chomfhoicsigh sollam*an* na casc duthracair tria dhesheirc 1356] coirm do denamh dona h-*ec*alsaibh imdhaibh ro bat*ar* impe, et ro bhui t*er*ca 1357] arbha in inbhuidh-sin h-i **Midhe**, & ni ro thecht **Br*igit*** acht oen-criathar bracha. 1358] Ni rabhutar dano{folio 55va} leastair ac muinnt*ir* **Br*igte***, acht da lothar. 1359] Do-ratsat a m-braich isin dara lothar. Ro linsat araile don chuirm. *Ro fodhlad* 1360] iar sin o **Br*igi*t** in chuirm do .uii. n-ecalsaibh dec bh-**Fer Tulach**, cu 1361] ro fherastar toradh in oen-mheich bracha iat tre *shobharthan* **Bri*gte*** o 1362] chaplait co minchaisc. #### 1363] FECHT ann do-luidh araile clamh co **Br*igit*** do chuinghidh bhó. Do-raidh 1364] **B*rigit*** ris: ‘Cia dhibh is ferr lat, bó do breith leat, no h-íc don claimhe’? 1365] Do-raidh in clamh ba ferr leis a ícc on cl*aim*i ina do- b*er*tha **righi** in dom*uin* 1366] dó. Do-roine **Br*igit*** ern*aig*hthi co Dia, cu ros-íc in clamh, & ro fhoghuin 1367] do **Br*igit*** iar sin. #### 1368] ARAILE **caill*ech*** do muinnt*ir* **Br*igte*** do-rala a n-galar trom cu ro mhianaigh 1369] leamhlacht. Ni tharla bo isin recleis ind inbhaidh-sin, cu ro linadh leastar lan 1370] d' uisce do **B*rigit***, cu ros-bennach, cu ro soudh i l-leamhnacht. do-rat don 1371] **caill*ig*** & ba h-oghshlan h-i fo cedair. #### 1372] O dho-cuaid immorro clu & oirrdherc*us* **B*rigte*** fo **Eir*inn***, tanc*a*dar da 1373] dhall do **Br*et*naibh** & clam ica remthus dia n-íc co **Br*igit***. Do-raidh **B*rigit***: 1374] ‘Bídh imuigh colleic cu ro a in ceileabhr*ad*’, ár deinmnedhaigh iat-sein. 1375] ‘Ro ícais daine dot cheniul fein ané, & ní ro fuirighis cen co n-icai sinne 1376] inniu’. Do-righne **B*rigit*** ern*aig*thi, & ro h-íctha a triur fo c*ét*air. #### 1377] O ro f*or*bhudh soll*aman* na casc do-fhiafr*aig* **B*rigit*** dona h-inginaib in 1378] roibhi *fuidheall* acu o linn na cascc. Do-raidhset na h-ingena: ‘Do-b*er*a Dia’, 1379] ol siat. IS annsin tainic dias ingen istech, & drongl*ac*h lan d' uisci leo. 1380] ‘Ro-fhitir **Mac na h-Ingine** ata maith ann’, ol **B*rigit***. Doigh le-si com*a*d 1381] coirm. Amal adub*air*t si sin ro soud a coirm toghuidi fo cedair. Do-ratad 1382] iar sin d' **esp*oc* Mel** & dona h-oghuibh arcena. #### 1383] ISANn aimsir c*ét*na tainic galar sula do **B*rigit***, & ba tiachair le a cenn 1384] cu mor. O ro-chuala **esp*oc* Mel** sin, iss *ed* ro raidh: ‘Tiagham aroen do 1385] cuingidh **legha**{folio 55vb} cu rot-léict*er* f*or*t cenn’. Do-raidh **B*rigit***: 1386] ‘Min b*a*dh anumhaloit d*ui*t-si, ni bhudh ail dam-sa **liaigh** c*or*pdai etir, acht 1387] araidhe do-ghenam anní at-b*er*a-sa’. O ro bat*ar* oc imthe*cht* do-rochair **B*rigit*** 1388] as a carp*ut* co tarla a cenn fria cloich cu ro crechtnaig*e*d cu mor & cu ro theip*er* 1389] in fhuil. Ro h-icta dano don fuil-sin di bannsc*ail* amhlabrai ro bat*ar* f*or* in --- p.42 1390] conair. Do-rala dhoibh iar sin f*or* a set in **liaigh** ica rabhatar iarraidh. 1391] O ro fhegh-sidhe in crecht at-bert: ‘Ni ro chuingea-sa **liaigh** aili o so amach 1392] acht in **liaigh** rot-íc don cur-sa; ár cia no bheitis **leagha** **Eir*enn*** icot leighi*us* 1393] ní dingnidis ni bhudh fherr’, *cona*d amhlaid sin ro slanaighedh **Bri*git***. #### 1394] FECHT ann do-rala **ri** **Teafa** i comfhocraibh doibh ar *fleidh*. Bai leastar 1395] cumdachtta i l-laim in **righ**. Gabhais araile fer anfhaitech as a laimh cu 1396] torchair *co n*-d*er*na blogha dhe. Do-gabhadh an fer la **righ** **Tefa**. Do-choidh 1397] **esp*oc* Mel** dia cuing- hidh & ni h-etas on **righ** acht a bhas, *co* n-atuigh 1398] **esp*oc* Mel** in leastar m-brisde & t*u*c leis co **B*rigit***. Do-rat **B*rigit*** a h-anal 1399] uime & *ro h- athnuaighed* a cruth ba ferr. Rucadh iar sin don **righ**, & 1400] ro fuaslaic*e*d in cim*bid*. Et adub*air*t **esp*oc* Mel**: ‘Ni h-oram-sa do-roine Dia 1401] an firt-sa, acht ar **Bri*git***’. #### 1402] FEACHT ann do-dhech*aid* **B*rigit*** do thigh araile oighi .i. **Brighit** **ingen** 1403] **C*on*aille** insin. In t-uisq*u*i do-r*a*tadh dara cosaibh do **B*rigit*** iar taidhe*cht* 1404] ro íc araili ógh ro bai istigh a n-gal*ar*. O dho- chuad*ur* immorro **Brighit** *con*a 1405] h-oghuibh do chaithium a proinne ro ghab **B*rigit*** f*or* fegadh na méisi co fada. 1406] Ro fhiafr*aig* an **Brig*i*t** aile: ‘Cid rathaigi-sea’? Do-raidh **B*rigit***: ‘At-ciu 1407] Dem*an* f*or* in meis’. ‘Ro badh maith leam-sa a fhaic- sin’, ar an ogh aile. 1408] ‘Tab*air* crois **Crist** ar h-ag*aid* & ar do shuil*ib*’, ol **B*rigit***. Do-rat in ogh, & 1409] do-connaic-si in Satan re toeb na meisi, a chenn sis & a cosa s*uas*, a dhe & a 1410] lasair as a craes & as a shroin. Ro raidh **B*rigit***: ‘Tab*air* freacra duin, a 1411] Diab*uil*’! #### 1412] ‘Ni chumngaim, a **chaill*ech***’! ar an Dem*an*,{folio 56ra} ‘gan fregra 1413] duit, a coimeduidhe timnai De, & a trocaireach fri bochto & fri muindtir 1414] an Choimdhedh’. #### 1415] ‘INdis duinn iarum’, ar **Br*igit***, ‘cid dia tangais cugaind 'nar 1416] **caillech*aib***’? #### 1417] ‘Araile og craibdech fil sund’, ar Deam*an*, ‘is 'na coimiteacht atussa 1418] ag f*ur*ail leisce & mai*n*deachtn*aig*e uirre’. #### 1419] Adub*air*t **Br*igit*** frisin oig h-isin: ‘Tabair cros **Crist** tar th' ag*aid* & 1420] tar do t-shuilib’. Do-ratt fo cetoir. At-condairc an og an torathar n-granna. 1421] Ros-gab ecla mor an og o at-condairc an Demon. Adub*air*t **B*rigit***: ‘Cidh 1422] ara n-imghaibhe in **dalta** icá tai leasug*ud* fria re cian’? Do-righne inn 1423] ogh aithrighi iar sin, & ro h-icadh on Dem*on*. #### 1424] Araile bannscal t*u*c rúsc lan d' ubhluibh co **Br*igit***. IS annsin do-ralad*ur* --- p.43 1425] claimh ic faighdhe ubhall co **B*rigit***. Do-raidh **B*rigit***: ‘Tab*air* dhoibh na 1426] h-ubla’. O 't-cual*a* in bannscal sin ruc a rusc uball chuice, & is *ed* ro raidh: 1427] ‘Duit-si fein t*u*cas-sa na h-ubla & ni do chlam- haibh’. Ba tocradh do **B*rigit*** 1428] tairmeasc na h-almsaine uimpe, & ro mall*ach* na cronna dia tuc*a*d. O rainic 1429] in bannsc*al* da tigh ni fhuair oen-ubhull ina h-ithlainn giar' bhó lan in tan 1430] ro fhacuibh & bat*ar* etairthigh o sin immach. #### 1431] FEACHT ann do-luidh **B*rigit*** co **Tefa**, & sloigh mora 'na comhaideacht, 1432] & dá clamh 'na *diaidh* cu tarla deabh*aid* etarra. In tan rob ail do clamh 1433] dibh araile do bhual*ad* ro shec a lamh uasa & ro crap lamh indalanai. 1434] Do-rons*a*t aithrighi iarum & ros-íc **B*rigit*** dia claimhe. #### 1435] Do-chuaidh **B*rigit*** co araili ecl*ais* a tír **Thefa** do cheileabhr*ad* na casc. 1436] Do-raid **ban-airchinnech** na h- ecalsa fria h-inghenaibh neach dhibh do umhaloit 1437] dia dhardáin cennla dona senoiribh & dona dainib fannaibh inlobhraibh 1438] bat*ar* isin recl*es*. Ni frith nech dhibh don umhaloit. Do-raidh **B*rigit***: 1439] ‘Do-gensa aníu in um*al*oit’. Cethrar do dhainibh galair bat*ar* isin recl*es* 1440] .i. anbhfabrachta & dasachtach & dall & clamh, & do-righne **Br*igit*** a fos a 1441] cethrar, & ro h-ictha o gach teidm bui f*orr*u. #### #### 1442] FEACHT ann do-chuaidh **Br*igit*** i n-araile tech{folio 56rb} for *áighidhe*cht**. 1443] Do-rala *co n*-dech*aid* in muinnt*er* uili immach acht aen-ghilla b*e*c 1444] anbhfhab*ra*cta, & se balbh, & ní fhit*ir* **B*rigit*** a bheith amlaid. IS ann 1445] tancat*ar* *áighid* co **B*rigit*** isin tech do chuingidh bhídh. Do-fhiafr*aig* 1446] **B*rigit*** don gilla bhalbh út, cáit i raibhi eochair na cuil*e*. Do-raidh in gilla: 1447] ‘ro-fhetar-sa baile i ta’. Do-raidh **B*rigit***: ‘Eirg & tab*air* damh’. Ro eirigh 1448] fo chedair & ro timthirigh do na *h-áigedhaibh*. #### 1449] IS AND do-rala coimthinol bh-**fer n- Eir*enn*** i **Tailltin**, airm i raibhe **Patraic** 1450] & **senadh** **Eir*enn*** uime. Do-cuat*ar* docum na **dala** **Bri*git*** & **esp*oc* Mel**, 1451] & fuarat*ar* caingin doil*ig* ara cinn 'san **oir*echtus*** .i. araile ben ruc leanbh ann, 1452] & is *ed* ro raidh, cor' bhó la h-**esp*oc* m-Bron** do m*uin*t*ir* **Pat*raic***, an leanp. 1453] Ro diult **esp*oc* m-Bron** nar' bo lais. Tucadh in ceist-sin co **Br*igit*** dia 1454] tuasluc*u*d. Ro fhiafr*aig* **B*rigit*** don mhnai, cia o ra coimprestar a gein, 1455] & do-raidh ria ná h-abradh breic. Do-raidh in ben: ‘is ó **esp*oc* Bron**’. Ro lín 1456] att & borrf*a*d a tenga ina cinn cu na caemnacair labhra. Do-rat **Bri*git*** airdhi 1457] na croichi dar ghin na náidhiun & ro fiafr*aig*: ‘Cia h-**athair**’? Do-fregair in 1458] naeidhi: ‘Duine duthair deroil fil a n-imeal ind air*echt*ais, is e sin m' **ath*air***-si’. 1459] Cu ro saer*a*d **esp*oc* Bron** amlaid sin tre rath **Brig*te***. --- p.44 #### 1460] IS AND sin do-chuaidh fer ar cenn **B*rigte*** *co n*-dighsedh do coisecr*ad* tighi 1461] nua do-righn*e*d aige. O ro erlamhaigh biadh do **B*rigit*** is *ed* ro raidh **B*rigit*** 1462] re a h-ingena: ‘Ni h-adha dhúin biadh ind fhir genntli*d*i sea do tomailt, ár 1463] ro fhaillsigh Dia dam-sa na ro baist*e*d etir h-e’. O ro- chuala in f*er* maith sin 1464] ron-gaibh congain cridhi, & ro baist **esp*oc* Bron**. Iar sin ro f*or*-congair **Pat*raic*** 1465] f*or* **Bri*git*** & f*or* a **comharba** co nach beth do g*re*s gan f*er* graidh 'na 1466] comhuide*cht*. IS aire ro ghabh **Nat Fraich** gradha **sacairt**. #### 1467] ISinn aimsir cé*t*na tuc fer do dheiscert **Breagh** a **mh*áthai*r** f*or* a mhuin 1468] co **Bri*git*** dia h-íc, ár ba h- anfhabrachta, co ros-lai dia mhuin f*or* fosc*ad* 1469] m-**Brigdi**, & o tharaill in foscudh rob óghshl*án* ac*ét*air. #### 1470] I n-ARAILE aims*ir* ann ad-conncat*ur* **Pa*traic*** chuca.{folio 56va} **Senadh** 1471] mor maille fris. Do-raidh **Lassair** re **Bri*git***: ‘Cidh do-ghenam frisin soch*aid*e 1472] tang*a*tar chucaind’? ‘Cidh do biudh fil ocuibh’? ol **B*rigit***. ‘Ni fhil’, ar 1473] **Lasair**, ‘acht aen- chúra & da bhairghin déc & becan loma’. Do-raidh **B*rigit***: 1474] ‘Ata maith ann. Do-gentar proicept bhreithre De dhun, & non-sasfait*er* 1475] uadh’. O thairnic do **Phat*raic*** in proicept tucad an biadh co **Br*igi*t** dia 1476] roinn, & ro benn*a*c*h*, & ro sasta in da phop*ul* De .i. **sam*a*d** **Bri*gte*** & **sam*a*d** 1477] **P*átraic***, & ro ba mhó cu mor a *bhfuidheall* ina in t-adb*ar* ro bhai ann ar t*ús*. #### 1478] ARAILI f*er* ro bhai i cill **Lassaire**, & ro bui a **b*en*** occá fhacbhail, & 1479] nís-geibheadh cuit na codl*ad* imailli fris, cu tainic co **B*rigit*** do chuinghidh 1480] eptha cu ro charadh a **bhen** h-e. Ro benn*a*c*h* **B*rigit*** usq*u*i dhó & is *ed* at-b*er*t: 1481] ‘Tab*air* in t-uisci-sin tar in tech *& tar bhiadh* & tar digh dhuibh fein & tar 1482] an leapuid a n-écmais na **mna**’. O do-ríne amhlaid do-rat in ben sheirc 1483] n-dímhoir do-som *con*ná faghbhadh bheith 'na ecmais cidh i l-leth in tigi fris, 1484] acht f*or* a leath-laim eiccin. Laa n-ann do-chuaidh-sium f*or* tur*us* & ro fhacuibh 1485] in **mnai** 'na codladh. O ra dhuisigh in **ben** at-racht co h-anbhfhail & do-chuaidh 1486] a n-deg*aid* an fhir cu bh-f*a*cuidh uaithe h-é & gabhal mhara etarra. Ro ghairm 1487] sí a **fer**, & iss *ed* ro raidh, no rag*a*d isin fairrce mina this*e*d som cuice. #### 1488] ARAILE bannsc*al* d' **Uib Maic Uais** tainic do fhaighdhe co **Bri*git***, & bui 1489] i t*er*cu do g*re*s roime sin. Co tard **B*rigit*** a criss di, & adub*air*t **B*rigit***, gibe 1490] teidm nó galar c*us*a m-b*er*tha no ícfad; & do-ronta samlaid, *con*adh amlaid sin 1491] do neth a bethamhn*us* o sin imach. #### 1492] FEACHT ann tancat*ur* caraid co **B*rigit*** araile sollum*un* & edhpairt leo, co --- p.45 1493] farcabhs*a*t a teach dia n-eis ce*n* *choimhetuidhi*. Tancat*ar* **m*er*ligh** iar sin, & 1494] tallsat*ar* na damhu ro bhat*ar* isin tigh. Ad-ra*cht* **abhunn Life** friu, cu tardsat 1495] a n-eduighi for adharcuibh na n-dam, cu ra impaset na daim otha sin c*us*an 1496] in*a*d a m-bui **Bri*git*** c*u*sna h- étaighibh leo. #### 1497] FEACHT aili luidh **B*rigit***: i **Magh Lemna** do acall*aim* **Pat*raic***. Bui ic 1498] p*ro*cept shoscela and{folio 56vb} . IS ann sin ro chotuil **B*rigit*** risin 1499] proicept. At-b*er*t **P*átraic***: ‘Cidh ar ro c*o*dlais’? Ro slecht **Bri*git*** fo tri & 1500] ro raidh: ‘Fís at-connac’, ol sí. #### 1501] ‘Innis in fhís’, ol **P*átraic***. #### 1502] ‘At-connac’, ol **Bri*git***, ‘cethra h-arathra *anairdeas* ro airsetar an indsi 1503] uile; & resiu thairsedh a sil*ad*, ro aipthighedh in bhuain, & tancat*ar* topuir 1504] gheala & srotha taitneamacha as na h-etrighibh. Eduighi geala um na 1505] síltoiribh & um na h-aireamn*aibh*. At-connac cethra h-arathru aili atuaidh, 1506] ro airset an indsi tarrsna, & ro soeiset an bhuain doridhisi, & ro fhas in corcai 1507] ro shils*a*t fo chedair gur' bo h-ab*aid*h, & tancat*ar* srotha duba as na h-eitrighibh, 1508] & eduighi dubha um na siltóir*ibh* & um na h-airemhn*aibh*’. #### 1509] ‘Ni doiligh sin’, ol **P*átraic***. ‘Na .iiii. h-arathru toisecha ad-connacuis, 1510] misi & t*us*a sin, silmaid cethir leab*ur* in t-soisc*él*a co sil*ad* irsi & creidmhe & 1511] crabhuidh. An bhuain at-connacais, na h-íí thecat docum n-irsi & creidmhe 1512] sin trianar fhoircetal-ne. Na ceathra h- arathra ad-connacais atuaidh, na 1513] saebh-fhoircetl*aid*i & na bregaire sin, laifid dar cenn in f*or*cetul shílm*i*d-ne’. #### 1514] FEACHT do **B*rigit*** a n-**Ard Macha** do-lluidh dias secce & dromlach 1515] uisce f*or*ro. Tancat*ar* do bennachadh do **Bri*git***. Do-rochair in dronglach 1516] dia n-eis, & do-chuaidh druim tar ais otha dor*us* ratha co **Loch Lapháin**. 1517] Acht ni ro brisedh & ni thorchair banna aisdi. Ba foll*us* do chach bennach*ad* 1518] **Br*igte*** f*or*ro. Iar sin adub*air*t **P*átraic***: ‘*Fodhail* ind uisq*u*i for **Ard Macha** 1519] & f*or* **Airthera**’, & ro-icadh gach n-galar & gach n-ainces bui isin tir. #### 1520] LUID **B*rigit*** i crich bh-**Fer Rois** d' fuascal*ad* chimedh*a* bui isin crich. 1521] Do-raidh **B*rigit***: ‘In lece orum-sa in cimid út amach’? As-b*er*t in **ri**: 1522] ‘Gia no b*er*thea dam-sa **righi** bh- **Fer m-Breagh** uili, ni thibhrinn d*ui*t in cim*id* 1523] acht na dighis-sea fó era do-b*er*thur anmchoimhet *oen-oidhche* erut-sa dhó’. 1524] Ro artraigh **B*rigit*** *deodh* lai don cimidh & do-raidh fris: ‘In tan tuaslaicfit*er* 1525] in slabradh dhit geibh in n-ymmonn so, & ela f*or* dha laimh dheis’. Do-gnit*er* 1526] amlaid. El*aid* in cimidh la breithir m-**Brigdi**. --- p.46 {folio 57ra} #### 1527] FEACHT do-luidh **Bri*git*** tar **Sliabh Fuait**. Bui dasachttach 1528] issin t-sleib no oircedh na cuitechtna. O 't-conncat*ar* na **caill*ech*a** h-e ros-gabh 1529] ecla & uam*un* mor iat. Adub*air*t **B*rigit*** risin n-dasachtach: ‘O dhat-rala 1530] ann pritchai breit*ir* n-Dé dhun’. #### 1531] ‘Ni cumngain’, *or se*, ‘gan umhaloit duit, ár it trocar fria muinnt*ir* in 1532] Coimd*ed* etir truagha & bhochta’. #### 1533] IS ann sin do-raidh in dasachtach: ‘Car in Coimdi, a **chaille*ch***, & 1534] not-carfa cach. Airmhitnigh in Coimdhe & not- airmhitnighfea cach. 1535] Ataigh in Coim*did* & not-atuighfea cach’. #### 1536] FEACHT *do-ghuidh* a h-**ath*air*** **naemh Bri*gte*** *co* n-dighs*ed* co **righ** **Laig*en*** 1537] .i. co h-**Ailill** mac n- **Dunlaing** do chuinghidh dilsighthe in *chlaidhib* do-rat 1538] dó fe*cht* aile. Do-thoet **B*rigit*** ar f*or*congra a h-**athair**. Tainic **mogh** don 1539] **righ** do acall*aim* **B*rigte*** & adubairt: ‘Dia nom-soertha don fhog- namh ica tu 1540] don **righ** ro budh am cr*ist*aidhi, & no fhoighenaind duit-si & don Coimdh*idh*’. 1541] Luidh **B*rigit*** isin dun & *co*natuigh di ascaidh cusin **righ** .i. dilsiug*ud* in 1542] *cl*aid*ib* do **Dubht*a*c*h*** & sóire don **mhog*aid***. #### 1543] ‘Cidh ara tib*er*-sa sin d*ui*t-si’? ar an **rígh**. #### 1544] ‘Do-b*ér*thar clann t-soineamhail duit’, ar **Bri*git***, ‘& **righi** dot macaib 1545] & nemh duit fein’. #### 1546] Adubairt in **ri**: ‘Flaith nimhe, ár níis-faicim, nís-chuingim. **Righi** 1547] dano dom macaib ni chuinghim ar am beo fein ar aird ann, ár gniat cach a 1548] aims*ir*. Tab*air* dhamh cena fot soeghuil a **righi**, & cath-bhuadhaighi f*or* 1549] **Leth Cuinn**, ár is m*en*ic cocadh eadrainn’. #### 1550] ‘Do-berthar’, ar **Bri*git***, & isedh ón ro comaill*ed*, ár .xxx. cath ro mheb*ad*h 1551] roime ind **Eir*inn*** & a nai a n-**Alb*a*i*n*** tria bennachtain **B*rigte***. Tancatur 1552] h-**Ui Neill** i **Laighnibh** iarna ecaibh-sium. T*u*csat **Laighin** a corp docum 1553] in chatha, cu ro mheb*ad*h rompa fo cedair. #### 1554] FEACT do **B*rigit*** ica caerchuibh isin **Currach** **co* n-acai* **mac leighinn** 1555] ana rith sece .i. **Nindedh scolaighi** esein. #### 1556] ‘Cidh dot-gní anbhfhor*us*ta, a **meic leiginn**’! or **B*rigit***, ‘& cidh innsaighi 1557] amlaid sin’? #### 1558] ‘A **chaill*ech***’, ol in **scol*aig*hi**, ‘*teighim* docum nime’. #### 1559] ‘Ro-fhit*ir* **Mac na h-Inghine**’, ar **B*rigit***, ‘is mo-ghenar theit in tur*us*, & 1560] ar Dhia dena ernuighthi leam-sa cu rab reidh dham dhul’. --- p.47 #### 1561] ‘A **Chaill*ech***’, or an **scol*aig*i**, ‘nochan-uain dam, ár atat{folio 57rb} 1562] doirrsi nimhe osluicthe innosa & ad-águr a n- dunadh frium. No mas acom 1563] thairmesc dhuit, *guidh* in Coimdhe leam g*ur*ub soraidh dhamh dul docum 1564] nime, & *guidhfet-sa* Dia f*or*t-su cu rob reidh dhuit, & *co r- ruca* il-mhile lat 1565] docum nime’. #### 1566] Ro ghabh **B*rigit*** p*ate*r leis, & ba craibhdhech o sin imach, & is h-e do-rad 1567] comman & sacarbhaic dhi iardain. Con*i*d as sein do-rala cumthan*us* **mac 1568] leighinn** in dom*uin* re **Bri*git***, co tab*air* in Coimdhi doibh tria atach **Bri*gte*** 1569] gach maith fhoirbhthi chuinghid. #### 1570] LUIDH **Bri*git*** co h-**esp*oc* Mel** co tis*e*d do thorainn a cathr*a*c*h* dhi. O 1571] do-chuat*ar* iar sin co dú i ta **Ceall Dara** inniu, ba h-í sin inbhuidh do-rala **Ailill** 1572] mac **Dunl*aing*** & c*ét* marclach do fhinnchaeluch leis dar lar **Cille Dara**, 1573] Tancatar dano inghena o **Br*igit*** do chuinghidh *neich* don caelach, et do-rat*a*d 1574] era f*or*ro. Ro beanaid na h-eich fo a marclaighibh fria lar. Ro gabhtha 1575] iarum suinn & slipredha dhoibh, & ni errachtat*ur* no gur' eadbair **Ailill** in c*ét* 1576] marclach do **B*rigit***. Con*i*d de do-ron*a*d tech mor **sancta Br*igte*** i **Cill Dara**, 1577] & is e **Ailill** ros-biath na soeir & ros-íc a *dulchinne*. Facbhais **B*rigit*** cu 1578] m-badh o **Ailill** mac **Dunl*aing*** no bh*et*h **righi** **Laigen** co brath. #### 1579] FEACHT ann tancat*ar* da clamh co **B*rigit*** do chuinghidh almsaine. Ní 1580] rabha araill isin coitcenn acht aen- bhó. Do-rat **B*rigit*** dona clamhaib in 1581] m-boin sin. Do-rinne in dara cl*am* atlug*ud*buide don Coimdh*idh*. Dimd*a*c*h* 1582] immorro in clam aile, ár ba diums*a*c*h*. ‘Do- choidh’, ar sé, ‘cid mh' airi-si 1583] m' oenar ria boin. Cu n-ice aníu, dano, ni rom- comhairmeadh-sa riam etir 1584] celiuda Dé & bho*c*hta & lobhrai. Ni bhiu dano i commaidh imon m-boin-sea’. 1585] Do-raidh **Bri*git*** risin clamh n-umhal: ‘Ansa i bhus co bh-faghthar ní dhuit, 1586] & teit as in clamh dims*a*c*h* út guna bhoin’. IS ann sin tainic fer co **B*rigit*** 1587] gu m-boin leis di, co tard don cl*am* um*al*. O dho-chuaidh immorro f*or* set in 1588] cl*am* diums*a*c*h* *f*or*fheimidh* imáin a bhó a oenar, co tainic f*or* cula co 1589] **B*rigit*** & co a fher cumtha, co raibhi ic glamhudh & ic imd*er*gad **B*rigte***. 1590] ‘Ni ar Dhia’, ar se, ‘do-ratuis t' eadhpairt,{folio 57va} acht is ar lisdacht & 1591] tromdhacht rot-gaibh frium-sa’. Tiaghuit iar sin in da clamh cum na 1592] **B*er*bha**. Ad-ra*cht* inn abunn friu. Elaidh in clamh um*al* *co*na bhoin tria 1593] bennachtain **B*rigte***. Tuitid in cl*am* diums*a*c*h* cona bhoin f*or* a tharr risin 1594] n-abhuinn cor' baithedh. --- p.48 #### 1595] FEACHT ann tainic **righan** **Crimhthain** mheic **Enna Cennseal*aig*** **rí** 1596] **Laig*en***, & slabr*a*d aircit le i n-edhpairt do **B*rigit***. Fuath deilbhe duine isin 1597] dara cenn de & ubhall aircit isin cinn n-aile. Do-rat **B*rigit*** dona h-oghuibh. 1598] Ro thaiscs*e*t na h-ogha gan fhis do **B*rigit***, ár ba mor no ghatadh a *crodh* & 1599] do-beiredh do bochtuibh. Do-ria*cht* clamh co **B*rigit***, cu tard **B*rigit*** in 1600] slabhr*a*d dhó ce*n* fhis dona **cailleach*aib***. O ro-fhedat*ar* na h-oghu is *ed* 1601] ro raidhset co bh-fheirg & lonn*us*: ‘Bec a mhaith duinne’, ar siat, ‘do 1602] trocaire-si do chach, & sind fein i riachtan*us* a leas bhidh & eduigh’! #### 1603] ‘Ataidh f*or* antacadh’, ol **B*rigit***. ‘Eirgidh isin ecl*ais* i*n* baile a 1604] n-denaim-si ern*aig*thi, & fo-ghebhthai ann bhur slabhr*ad*’. Do-chuat*ar* la 1605] **B*rigit***. Gia do-rat*a*d do bo*c*ht fuarut*ur* na **caill*ech*a** in slabhr*ad*. #### 1606] FEACHT ann tainic **ri** **Laig*en*** d' éiste*cht* re proicept *&* ceileabhradh dia 1607] casc cu **B*rigit***. Iar bh-fhorbhudh an cheileabhraidh do-chuaidh in **ri** f*or* sed. 1608] In tan do-chuaidh **B*rigit*** do chaithimh a proinne adub*air*t **Loman** clamh 1609] **Bri*g*te** nach caithfedh ní no gu t*u*ctha dhó armghaiscedh **righ** **Laig*en***, etir 1610] ghai & sciath & claid*eb*, *con*a bheirt foithibh. Do-chuaidh te*cht*aire o **B*rigit*** 1611] *a n-diaidh* in **righ**. O mhedhon immorro cu *nonai* don **righ** f*or* merug*ud*, & 1612] ní rancatar oen-mhile ceimenn co tuc in t-armghaisc*ed* uadha & co t*u*cadh don 1613] clamh. #### 1614] FEACHT ann at-connaic **Bri*git*** araili duine secce & salann f*or* a mhuin. 1615] ‘Cidh fil f*or*t mhuin’? ol **B*rigit***. ‘Clocha’, ol an duine. ‘Bidhat cl*och*a 1616] dano’, ol **B*rigit***. Do-ronta fo chedoir cl*och*a don t-sal*ann*. Tainic doridh*is*i 1617] an f*er* c*ét*na sech **B*rigit***. ‘Cidh fil f*or*t mhuin’? ol **B*rigit***. ‘Sal*ann*’, ol se. 1618] ‘Bidh salann dano’, ol **B*rigit***. Do- ríne fo chedoir sal*ann* dona cloch*aib* tre 1619] breit*ir* m-**B*rigte***. #### 1620] FEACHT ann tancat*ar* dá clamh co **B*rigit*** dá n-íc{folio 57vb} don 1621] claimhe. Adub*air*t **B*rigit*** risin dara clam nighi araile. Do-roine amhlaid. 1622] ‘Dena-sa’, ar **B*rigit*** risin clamh aili, ‘fosaic & nighe h-fir cumtha amal 1623] do-roine-seom umhaloit duit-si’. ‘Acht airet *co n*- facamar’, ol se, ‘ni *co n*-faicfium. 1624] Cidh on, in coir lat-sa, a **chaill*ec*h**, mhisi slan coam ball*aib* nuidhibh 1625] & com etach nua do nighi in claim granna út, & a bhaill dubhghlasa ic 1626] toitim de? Ni fiu leam-sa in nos a leitheit sin’. Ro nigh immorro **Brig*it*** 1627] fein in c*lam* umul truag. Adub*air*t in cl*am* dims*a*c*h* ro glan*a*d ar tus on --- p.49 1628] claime: ‘Atar leam-sa’, ol se, ‘is oeible tein*ed* *mhoidhid* triam croicenn’. 1629] Ro linadh h-e do claime o a mhullach co a bhonn ara anum*al*oit. #### 1630] FEACHT ann do **B*rigit*** oc te*cht* do laimh in **esp*uic*** cu tarfas di cenn puic 1631] do beith annsa chailiuch oifrinn. Ro opastar **B*rigit*** in cail*ec*h. ‘Cidh ara 1632] n-opai’? ar an f*er* graidh . ‘Cenn puic foillsight*er* dam ann’, ar **B*rigit***. 1633] Ro ghairm in t-**esp*oc*** in gilla t*u*c ind imaltoir, & adub*air*t ris tabhairt a 1634] choibhsen. ‘Do-chuadh*us*’, ar in gilla, ‘i tech a n- gabhar puic, cu tall*us* poc 1635] méth as & ad-uadh*us* mo sáith de’. Ro phend in gilla & do-roine aithr*ig*e. 1636] Do-chuaidh iar sin **B*rigit*** do laim & ni co n-facai in fuath. #### 1637] FEACHT ann tancat*ar* *áighidh* co **B*rigit***: at iat uaisli *cr*aibd*e*c*h*a .i. na 1638] *secht* n-**esp*uic*** fileat a tilaigh ind airrt*er* **Laig*en***. IS ann sin f*or*-congair 1639] **B*rigit*** f*or* araili f*er* dia muinnt*ir* te*cht* dochum in mhara *co n*-d*er*nad ias*ga*c*h* 1640] dona h-aighedhuibh. Teit in fer & a mhurgha lais & tecmh*aing* ron dó. 1641] Saidh*id*h inn in rónghai & cengl*aid* a theit dia laim. Tairrngidh in ron 1642] leis in f*er* tar in bh-fairrce co traigh mara **Breatan**, cu bh-farcuibh annsin h-e 1643] f*or* carraic iar m-brisiudh na téta. Ro cuir*ed* dano in ron f*or* culai, & a ghai 1644] ann, cu ro laa in mhuir h-e f*or*sin traigh ba comfhocraibh do **B*rigit***. Do-r*a*tsat 1645] immorro **iascaire** **Bretan** curach do **iascaire** **B*rigte*** o ro indis a scela dhoibh. 1646] Tainic iar sin tar muir co bh-fhuair a ron i traigh mhara **Laig*en*** i bhus, co ruc 1647] leis co *h-áig*eda** **Br*igte***.{folio 58ra} ISin m*a*duin do-chuaidh tar muir & 1648] do-ro*cht* dar muir m-**Breatan** doridisi dochum **B*rigte*** medhon lai. Ro mhors*a*t 1649] na *h-aeighedha* & in sl*úag* arcena ainm De & **Bri*gte*** triasin bh-firt-sin & 1650] triasan n-adhamhra. #### 1651] FEACHT ann do-ghabh mian araile **caill*ech*** do m*uin*t*ir* **Bri*gte*** im shalann. 1652] Do-roine **B*rigit*** ernuighthi cu ro soudh na clocha i salann, & ro h-ic*a*d in **caill*ech***. #### 1653] FEACT ann ro bui ***bachlach*** do m*uin*t*ir* **Bri*gte*** oc bein chonn*aid*. 1654] Do-rala dho gu ro mharbh peta sinnuigh la **righ** **Laig*en***. Ro h-irghabhudh in 1655] ***bach*la*ch*** lasin **righ**. Ro fhor-congair **Bri*git*** f*or* an sinn*a*c*h* *taidhe*cht** as in 1656] caill*id*. Tainic dano cu raibhi oc cleasaibh & oc cluiche dhoibh & don **righ** 1657] la f*or*congra **Bri*gte***. O dho-roine in sinn*a*c*h* a ghnímha do-chuaidh fon coill 1658] slan, & slogh **Laig*en*** etir chois & eocu & chona 'na deghuid. #### 1659] FEACT ann tancat*ar* **esp*uic*** co **Bri*git***, & ni raibhe aice ní do-ber*ad* doibh 1660] 'ar m-bleag*un* na m-bó fá dhó. Tucait na bai in treas fecht don baili & rop 1661] uilli leo in loimm annsin inas ce*c*h m-bleg*un*. --- p.50 #### 1662] FEACHT ann ro bui **meithiul** ag **Bri*git*** ic buain. Feraid fleoch*ud* mor 1663] i **Muigh Life** uile & nir' tuit banna ina gort-si. #### 1664] Ba dia f*er*t*ai*bh immorro, ro bennach in dall clairenech co t*u*c a s*úili* dó. #### 1665] FEACHT ann do-rala **Bri*git*** c*us*in m-**baintreab*thaig*h**, cu ro marb laegh a bo 1666] do **B*rigit*** & ro loisc a garmain fai. Do-ríne Dia ar **B*rigit*** ba h-oghsl*an* in 1667] garma arnamhar*a*c*h* & bui a m*áthai*r og lighi in lae*ig*. #### 1668] FEACHT do **B*rigit*** & d' **esp*uc* Eirc** i **Laignibh**. Do-raidh **Bri*git*** re 1669] h-**esp*oc* Eirc**: ‘Ata cathug*ud* itir do thuaith-si, & innosa comraicid’. Adub*air*t 1670] **mac-cl*ére*c*h*** do m*uin*t*ir* **esp*uic* Eirc**: ‘Ni doigh linn’, ar se, ‘c*oni*d fír sin’. 1671] Senais **B*rigit*** a ruisc in **mac-cleir*ig***. Do-raidh iar sin in **mac-cl*ére*c*h***: ‘At-cím-si’, 1672] ar se, ‘mo **bhraithre** icca marb*ad* innosa’, & do-rine aithrighi moir insin. #### 1673] FEACHT do **Bri*git*** oc inghaire chaer*a*c*h*. Tainic gataidhi chuice & tall 1674] .uii. multa uaithe. Arói ro h- airmh*edh* in tret, & frith na multa a n-oighe tre 1675] ern*aig*thi **B*rigte***. #### 1676] FEACHT do-ríne araile f*er*{folio 58rb} do mhuinnt*ir* **Bri*gte*** midh do 1677] **righ** **Laig*en***. In tan tanc*us* dia ol ni frith bainne ann, ar ro caith*ed* re **Bri*git***. 1678] Ad-racht **B*rigit*** do thesarcudh an truaigh, & ros-benn*a*c*h* na leastra, & frith 1679] an midh a comhlan*us*, et ba firt amhra eis- sein. #### 1680] FEACHT ann tancat*ar* na .uii. n-**esp*uic*** a h-**Uaibh Briuin Cualunn** o 1681] **Theal*aig* na n-Espac**, co bh-fuarat*ar* **Bri*git*** i l-luc re toebh **Cilli Dara** atuaidh. 1682] Do-fhiafr*aig* **Bri*git*** da **coic** .i. do **Blathnait**, in raibhe biadh aice. Adubhairt 1683] nach raibhe. Bá nár la **Bri*git*** gan biadh aice dona **noemhuibh**, & *ro ghuidh* 1684] in Coimdhe co dicra *co n*-deb*air*t in t-**ai*n*g*e*l** ria na bai do bleaghan in tres 1685] fecht. *Do-bligh* **Bri*git*** fein na bu, g*ur*' linsat na dabhcha donn ass, & 1686] ro linfatis cidh leastra **Laig*en*** uili, *co n*-dech*aid* in loim tar na leastraibh 1687] imach, *co n*-d*er*na loch dé, unde **Loch in Ais** .i. **Loch Leamhnachta** inniu. 1688] Ro mor*a*d ainm De & **Bri*gte*** dhe sin. #### 1689] Ár cach ní **co*n- aighedh* **B*rigit*** f*or*sin Coimdhi do-b*er*the di fo c*ét*oir, ár 1690] ba h-e a sainnt: sas*a*d bo*ch*t, dichur gacha documla, air- chisecht gacha truaigh. 1691] Ni raibhi immorro bhudh naraighi, na bhudh fhele, na bhudh cennsa, na bhudh 1692] umla, na bhud cunnla, a bud cuibdi ina **Br*igit***. Ni ro nigh riamh a lamha 1693] na a cosa na a cenn etir fhiru. Ni ro dhech gnuis fherscail. Ni labhradh 1694] cen loisi. Ba h-aint*e*c*h*, ba h-annac, ba h-ernuight*e*c*h*. Ba *foidhid*e*c*h**. Ba 1695] foilidh i timnuibh De. Ba cobhsaidh. Ba h-umhal. Ba dilghed- hac*h*. Ba 1696] d*er*cach. Ba comra choisecartha coimeta chuirp **Cr*ist*** & a fhola. Ba teampul --- p.51 1697] De. Ba righshuidi tairismhe don Sp*írut* Noebh a cridhe & a m*en*ma. Ba 1698] diuid & ba toirrs*e*c*h* do truaghaibh. Ba h-edrocht i bh-f*er*tuibh & mirb*uilibh*. 1699] IS airi sin is é a h-ainm itir duilibh, colum etir enuibh, finem*ain* itir *fhedhaibh*, 1700] grian etir rennuibh. IS é **ath*air*** na **noem-oighi**- sin, in t-**Ath*air*** nemhdhai. 1701] IS é a mac, **Ísu Crist**. IS é **aoidi**, in Spir*u*t N*oe*m,{folio 58va} con*i*d 1702] aire sin do-ghní in **noemh- ogh**-sa na m*ir*b*uil*e mora & na ferta diairme. #### 1703] IS í furt*achtaiges* da gach aen bis a cuimgi & a n-guasacht. IS h-i tracth*us* 1704] na tedhmanna. IS í tairnes f*eir*g & anfadh an mhara. IS í **ban-taircetl*aid*** 1705] **Crist**. IS i **righan** in deiscirt. IS sí **Muire na *n- Gaeidhel***. #### 1706] IS e **Colum Cille** do-righne an imann-sa do **Bri*git***, & is a n-aims*ir* **Aedha** 1707] mic **Ainm*er*ech** do-roine h-i. Et ba h-e fath a denmha. Anfud mor tainic 1708] do **Chol*um* C*ille*** in tan do-choid tar muir, co tarla i **Caire Breacan**, cu ro atuigh 1709] **B*rigit*** co tis*ed* feth dó, & *co n*-eb*airt* ‘**Br*igit*** be bhith-mhaith’. *Nó* is e 1710] **Brocan Cloen** do-roine, & as inann aim- ser a n-d*er*n*a*d & ‘Ni char **Bri*git*** 1711] buad*a*ch bith’. No as triur do m*ui*nt*ir* **Bri*gte*** do-roine h-i in tan do-chuat*ar* 1712] do **Roim** cu ro*cht*atar **Blasantiam**. Co tarla f*er* do m*uin*t*ir* na cathr*a*c*h* 1713] dhoibh imuig, cu ros-fiafr*aig* dibh in rancat*ar* a leas *aighidhecht*. Adubratar-som 1714] cu ranc*a*tar. Ro*us*-fuc leis iar sin dia thigh, co tarla doibh 1715] **scol*aig*i** ar *toidhecht* o **Roimh**, cu ro fhiafr*aig* dibh can as tangatar, & 1716] ced ara tancat*ar*? Adub*ra*tar-somh *con*adh ar *áighidecht*. ‘IS pudhar 1717] sin’, ar se, ‘ar is h-é bés in fir-sea marb*ad* a *aeighedh*’, & ro fhiafraighset-som 1718] sin tria thinchosc in **scol*aig*i**. T*u*cadh tra neimh doib i linn, cu ro mhols*a*t 1719] **Bri*git*** dia soer*ad*h & cu ro chansat ‘**Bri*git*** be bhith-maith’ & rl. Atibhset an 1720] linn c*us*an neim, & ní d*er*na *pudhur* doibh. Tainic iarum f*er* in tighi 1721] dia feg*a*d d*us* in ros-marbh in neim, & at-connaic iat 'na m-beth*aid*, & ad-connaic 1722] ingin t-sochr*aid* etarru. Tainic iar sin isin tech, & ro bui f*or* iarair na 1723] h-ingine & ni fhuair, & ro fhiafr*aig* dibh cidh do-choidh an ingen, & adubrat*ar*-som 1724] ni f*a*cadur etir h-í. Do-ratad tra cuibr*e*c*h* f*or*ro- s*o*m co marbhdais 1725] iarnamhar*a*c*h* mina foilsighdis an ingin. Tainic dano in **scol*aig*i** c*ét*na 1726] chuca *arnamharach* dia bh-fis, et inuenit cos in uinculis, et interrogauit eos 1727] quomodo euascrunt et cur ligati sunt. #### 1728] No cum*a*d h-e **Brenainn**{folio 58vb} do-righne in n-imunn-sa. Tainic 1729] dano **Brenainn** co **Brig*i*t** co bh-fesadh cidh ara tuc in bheist isin mhuir anoir --- p.52 1730] do **Bri*git*** sech na **noemhu** arcena. O ro-siacht tra **Brenainn** co **Bri*git*** 1731] *ro chuinnigh* co tart*a*d a coibhsina cinn*us* ro bhai gradh Dé oicce. Adub*air*t 1732] **B*rigit***: ‘Tab*air*, a **cléirigh**, do coibhsena prius & do-b*er*-sa iar sin’. Ad*u*bhuirt 1733] **Bre*nainn***: ‘on lo ro ghabh*us*-sa crabhudh nocha dechadh*us* tar .uii. n-immairibh 1734] ce*n* mo menm*ain* i n-Dia’. ‘As maith in coibhsen’, ol **B*rigit***. ‘Tabair-si 1735] dano, a **chaill*ech***’, ol **Bre*nainn***, ‘do choib*sin*’. ‘Do-fhit*ir* **Mac na h-Ingine**’, 1736] ar **Bri*git***, ‘on uair do-r*a*t*us*-sa mu m*en*m*ain* i n-Dia ni thuc*us* ass’. ‘Dar linn, a 1737] **chaill*ech***’, ol **Bre*nainn***, ‘as coir do bhiastuibh gia no b*er*ut anoir d*ui*t s*e*c*h*ainne’. #### 1738] No is é **Ulltan** **Arda Breacain** do-roine an ymonn-sa ar mol*ad* do **Bri*git***. 1739] Ár ba do **Dail C*on*cub*air*** do- som, & rop edh dano do **m*áthai*r** **Bri*gte*** .i. 1740] **Broicsech** **ingen** **Dallbronaigh**. I n-aims*ir* immorro da mac **Aedha Slaine** 1741] do-ron*a*d fesin, ár it e ro marbhsat **Suibhne** mac **Colmain Moir**, f*o*r l*et*h- laim 1742] **Ullt*ain***, do-ron*a*d: > 1. 1743] **Brigit** be bhith-mhaith, bruth ordhai > > oibhlech, > > 1744] don-fé don bhith-fhlaith an ghrian > > tind toidl*e*c*h*. > 2. 1745] Ron-saera **Brighit** sech > > dhrunga demhna, > > 1746] ro raena remhainn catha gach tedma. > 3. 1747] Do-rodhbha indonn ar colla cissao > > 1748] an chraebh co m-blath*aib*, an **m*áthai*r** **Íssu**. > 4. 1749] An fhirógh inm*ain* go n-ordan > > adhbhuil, > > 1750] bum saer gach n-inb*aid* lam **naemh** do **Laighnibh**. > 5. 1751] Leth-colbha flatha la > > **P*á*t*raic*** Primhdhai, > > 1752] an > > tlacht uas lighaib, an **righan** righdha. > 6. 1753] Ro bet iar sinet ar cuirp a cilicc > > 1754] dia rath ron-braeno, ron-saera > > **Brighit**.B. > {folio 59ra} #### 1755] Mor tra do f*er*tuibh & do mhírbui*lib* fon n- inn*us* sin 1756] do-righne in Coimde ar **Bhrig*i*t**. IS sé a mhet cunná cumhaing nech a fhaisneis 1757] acht mina this*e*d **asp*al*** fein no **ai*n*g*el*** De dia fhaisneis: acht cena is lor 1758] so ar dheism*ir*e*cht* dibh. #### 1759] O thainic tra c*us*na *deidhinchaibh* do **Brig*i*t**, iar fothug*ud* & iar 1760] bh-furtacht cheall & ecl*as* & altor*ach* n- imdha *iar* bh-f*er*tuibh & *iar* mirb*uil*ibh 1761] imdha at lir gainemh mara *no* renna nimhe, iar n-desheirc & trocuire, do-ruacht 1762] iar sin **Nindedh Laimhidhan** o **Roim Letha**. IS aire dano at-b*er*thea **Nindidh 1763] Laimh-idan** frissein, ár ni tard a laim fria thaebh o ro ghabh **Br*igit*** p*ate*r leis. 1764] Cun*a*d h-e do-rat comman & sacarbaic do **Br*igit*** & ro fhaidh a sp*írut* dochum 1765] nimhe. Atait a taisi isna talma*n*daibh gu *cataidh* & gu n-ordan & gu --- p.53 1766] n-airech*us*, gu bh-f*er*tuibh & mirbhuil*ibh*. Ata a h- ainim amal grein isin 1767] bh-flaith nemhdha etir claiscetal **ai*n*g*el*** & **archai*n*g*el***. Et gidh mor a h- anoir 1768] abhus coléic bidh mó gu mor in tan ad-rae ina lochrann lainnerdha i comlan*us* 1769] cuirp & anma i **mor-dail** lai bra*tha*, *ind **oentuidh*** **hyruphin** & **saruphyn**, in 1770] **aen*tuidh*** **Mic Mhuire óighe**, ISann **aen*tuid*h** is uaisli cech n-**aen*tuidh***, ind 1771] **aen*tuidh*** na noeim-trin*ói*te, Athair & Mac & Spir*ut* N*oem*. #### 1772] Ailim trocuire De uasail uilecumachtaig tre imp*id*i noeimh **Bri*gte***: 1773] ro airiltnigim uile in **aen*taidh*** sin, ra-issam, ra-aitrebam, in saecula! --- p.54 1774] Betha **Shenain** meic **Geirrginn** ------------------------------------- #### 1775] *MIRABILIS DEUS IN **SANCTIS** SUIS’’* Ps. 67:36 ET CETERA. IN Spir*ut* naom 1776] *do roisce ce*ch* sp*ir*at, in Spir*ut** ro les*aig*h in eclais cechtardhai 1777] .i. pet*ar*laic & nu-fhiadhnaisi o rath ecna & fhaitsine, is h-e ro raidh na briáthra-sa 1778] a gin in **righ**-**fhatha** **D*abi*d** meic **Iese** don mol*ad* & don adhamhrughadh fil 1779] do Dhia triana **noemhu** & triana fhirenu, amal at-b*eir* *Mirabilis Deus in 1780] **sanctis**’’Ps. 67:36*. {folio 59rb} #### 1781] Oen didiu dona **naemhuibh** & dona firénuibh triasa tainic 1782] mol*ad* & adhamhrag*ud* in Choimd*ed*h fiadh dainibh triasna f*er*tuib & tri*a*sna 1783] mir*builib* do-roine Dia aire i tal*main*, IN **noemh** uasal airmitn*ech* 1784] dia ta lith & f*or*aithmet i n-ecmong na ree-so & na h-aimsire .i. **sanctus Senanus** 1785] ***espocus***. #### 1786] IS ann didiu erdharcaigit in cr*ist*aidi lith & sol- lum*un* *a eitsea*cht*a* inti 1787] **noeimh Shenan** in ochtai K*a*l*ainn* Marta arai laithe mís grene, is indiu arai 1788] laithe sechtm*ain*e isin blia*dain* frecnairc i tam. At-fiadhat na h-eo*laig* *ní* do 1789] bun*a*d & do gheinem*ain* anti **noem Shenan**, o *ghuidhi* & o f*or*cetal do rath 1790] in prim-**fhatha** & in **aird-esp*uic*** **innsi h- Eir*enn*** .i. **noemh Pat*raic***, gein t-**Senain** 1791] & dona mirbhailibh do-rine Dia aire .i. #### 1792] **Seanan** mac ***Gerrginn*** meic **Cobhthaig** meic **Builc** meic **Dece** meic 1793] **Imchada** meic **Cuirp** meic **Roduind** meic **Luig*dech*** meic **Aililla** meic 1794] **Echadha** meic **Aengh*us*a** meic **Fiachra Find** meic **Coirp*ri* Bhaschain** meic 1795] **C*on*aire** meic **Mogha Lamha** meic **Luig*dech* All*aid*** meic **Cairp*ri* Croim- cinn** 1796] meic **Daire Dornmair** meic **Cairp*ri* Finnmhair** meic **C*on*aire** meic **Et*er*sceoil** 1797] meic **Eog*ain***. **Coimgheall** didiu **ingen** **Ernaig** meic **Golbine** **m*áthai*r** **Shenain**, 1798] do **Alltraighiu**. Do-rairngair immorro in primh-**fhaidh** & in prim-**apstal** ro fhaidh 1799] Dia do p*ro*icept d' **feraib Eir*enn*** .i. **noemh Pat*raic***, gein t- **Sen*ain***. Air 1800] in tan bái **P*átraic*** ic proic*ept* *do* h-**Uaib Figeinti** & ic a m-baithius i n-**Domhn*a*c*h* 1801] Mor** tancat*ar* **Corco Bhaiscind** gona **righ** .i. **Bolc** mac 1802] **Decce**, mur-choblach mor tar **Luimn*e*c*h*** atuaidh cu **Pat*raic***, & *ro guidhseat* 1803] **P*átraic*** fa próic*ept* doibh in la-sin & a m-baist*ed* fo cedair. Do-raidh **P*átraic*** 1804] friu-som airisiumh co m*a*duin ár ba scith in la-sin. Ro raidset **Corca Baiscinn** --- p.55 1805] re **P*atraic***: ‘Ni cumhgamait, ar is fas ar crich dar n-eis cen ocu ica h-imchoimhet, 1806] & ita ar coblach ce*n* n*e*c*h* oca recmait a leas 1807] tinden*us* docum ar criche’. Do-luidh **P*átraic*** iar sin ina carp*ut* 1808] co faic*ed* cach h-e & cu ro-cluindis a guth & proic*ept* brethri De uadha,{folio 59va} 1809] et ro creitset annsin do Dhia & do **P*átraic***. Canuid didiu **P*átraic*** 1810] in baithi*us* doib f*or*sin abhuinn bui a comhfhoc*us* doibh, & baistt*er* innte na 1811] sl*uaigh* uile. Et do-ratsat almsana mora do **P*átraic***. Bendach*aid* **P*átraic*** 1812] iat-somh, & do-raidh cu m-biadh im*a*d ana & innmh*us*a i **Crích Baiscinn** co brath. 1813] Ro áilset **Corca Bhaiscinn** f*or* **P*átraic*** toidhe*cht* leo do bendachadh a criche 1814] & do baist*ed* a m-ban & a leanamh & a **mog*a*d** f*or*-fhacsat dia n-eis. Ro raidh 1815] **P*átraic*** friu: ‘Nidam uain-siu do thuidhe*cht* libh & imluadh mu mhuinnt*er*i 1816] tar in sruth-sa inunn’. Ro raids*e*t **Corco B*aiscinn***: ‘Ata’, ar siat, ‘coblach mor 1817] linne dod timochar tar in muir, & not-b*er*um tairrsi cot uile mhuinnt*er*aib 1818] cosaibh tirmaibh, & dot-b*er*um aris f*or* culai’. Ro op **P*átraic*** aris dul leo, & ro 1819] raidh: ‘Ni fhetaim-si’, ar se, ‘facbhail na criche i tu no gu tair a cois*er*cadh & 1820] a m-bennach*ad* uile’. Et do-rat **P*atraic*** bennachtain f*or* **Corca Bais- cinn**, & 1821] f*or*-fhacaib buaidh cabluigh f*or*ro. {BN§}*Conid de sin ro chan **Pátraic** in rann-so: > 1. 1822] Ní > > ró > > 1823] do **Chorcco Baiscind**, > > ní gó; > > 1824] gen b*e*th cloidim f*o*r a cliu > > 1825] ni gébta*r* riu ni beas mó. >* § #### 1826] Do-raidh **P*átraic*** re **Corco B*aiscinn***; ‘In fil i foc*us* duin airm as budh reill 1827] damh-sa bar crich co ros-fegainn fein om shuidhi & co ro*us*-bennachainn as in 1828] maigin-sin’? ‘Ata eicin’, ar siat, ‘in tealach thall’ .i. **Findine**. Luid 1829] **P*átraic*** leo iarum f*or* mullach **Findine** & ro raidh *friu*: ‘An h-í so bar crich 1830] fria **Luimn*e*c*h*** i tuaidh co rice in n- oician siar’? ‘As si’, ar iat-som. ‘In 1831] roich’, ar **P*átraic***, ‘in sliabh tall tuaidh .i. **Sl*iab* Ellbe**, i crich **Corca Mruadh** 1832] in **Nindois**’? ‘Ni roich’, ar siat. ‘Ro-sia re m-brath’, ol **P*átraic***. ‘In roich 1833] dano bur crich in sliabh thall tair .i. **Echtgi** i crich ***na* n-*D*esa**’? ‘Ni roich’, 1834] ar siat. ‘Ro-sia iar cein’, ar **P*átraic***. Beannachais **P*átraic*** iarum **Corca 1835] B*aiscinn*** & do-raidh riu: ‘Ni ricthe a leas te*cht* dam-sa libh an bhar tír, ár ita 1836] gein ocuibh i m-broinn mhna, & is dó do-r*a*dadh o Dia b*ur* tir-si: is iarnachul 1837] bheithi, is dó fhoighentai & foighen*us* in cenel-sa **Ua Figennte**. IS e bus 1838] **Pat*raic*** duibh. Et bidh mór a cata in gein *gignith*er** lib. Mo- genar bias 'na --- p.56 1839] aircill. Et ann inis tall tiar a m-beluibh in mara, in fil{folio 59vb} aitreabh 1840] innte’? ar **P*átraic***, .i. **Inis Cathaigh**. ‘Ni fhil’, ar siat, ‘ar itá peisd adhuathm*ur* 1841] innte nach leicc a h-aitreab*ad* .i. **Cathach** a h-ainm’. ‘IS amra’, ar 1842] **P*átraic***, ‘an mind ordain & in lia loghm*ur* & in **mogh** airm*i*tn*e*c*h* sain-shercach 1843] oc Dia & oc dainibh in macan *gignith*er** ocaibh, ár is ara chinn coim*ét*tar 1844] tal*am* na h-innsi út i n-óighe, ár is ann bias a eiseirghi & eis*er*ghi shloigh moir 1845] do **noemuibh** maille fris’. IS ann sin ro raidh **P*atraic*** oc taircetal gene 1846] **Senain**: > 1. 1847] Gignidh macan > > 'san tir thiar > > 1848] isin oilen os aician, > > 1849] biaidh **Corca B*aiscinn*** fo > > láimh, > > 1850] f*er*uibh, macaibh ocus mnaibh. > 2. 1851] Bid án, uasal, *ordn*id*i* > > 1852] ac Dia ocus ag daínibh: > > 1853] mo-ghenar tuath ocus ceall > > 1854] bias ar cul > > in meic-sin, > 1855] WS moved the following six words from their original place between the above quatrains Bidh urdraic airmhitn*e*c*h* in mac-sin ar **P*átraic***, ‘uair do-bhera dhoibh sídh 1856] co n-imat gacha maithi*us*a & dichur gach teadhma indlighthigh dia n-d*er*nat 1857] reir in meic sin .i. **noimh Shen*án*** gu n-**dechmh*adaib*** & **primit*ib*** & almsanuibh 1858] do Dia & do **Shen*án***. Mairg dia **manch*aib*** immorro do-ghenat 1859] aimhreir in meic-sin, ár do-b*er*a Dia dighla troma f*or*ro in tan sin, cu m-bia 1860] dith f*or* a n-daínibh & f*o*r a n-indilibh, & bérthar ith & blicht & gach torad 1861] uathuibh iar sin, co m-beit fo gorta & dith, chu recfa cach a mac & a **ingin** a 1862] crich*aib* ciana ar a m-bethug*ud*, mina rabhut do r*éir* **Shen*áin***. Bidh urgna, 1863] oirdn*id*i a clanna isin bith freacnairc dia rabhut da reir’. #### 1864] O ro raidh **P*átraic*** na briathra-sa, oc tairchetal gene **Sen*áin***, & o ra bennach 1865] crich **Corca Bais*cinn***, faeidhis uasal- **shacart** & **deoch*an*** do **Romanch*aib*** 1866] bat*ar* maille fris, **Maculatus** & **Latius** a n-anmanna, immaille re **Corca B*aiscinn*** 1867] da m-baithi*us*. Et i *n- adaig* do-ro*cht*atar co **P*átraic***,*is* é sin aims*er* 1868] *do-pritchais*e*t* iris & creidium **Crist** & do-ronsat baithi*us* & comna i crich 1869] **Corco B*aiscinn***. IS ann dano ro thoghsat na **noeimh**-sin recles doibh & port 1870] a n-eis*eir*ghi do thaeibh puirt **Innsi Cath*aig*** don l*et*h tuaidh i n-ercomair **Reilgi 1871] Aingil Dé**, ár ro-fhetatar ba h-i **Rel*ic* in Aingil** i n-**Inis Cath*aig*** no biath esseirghi 1872] **Shen*áin***, & ba maith leo-som a n-eiseirghi do beith i comhfhoc*us* d' eiseirghi --- p.57 1873] **S*enáin*** cumadh{folio 60ra} aroen re **Sen*án*** ro dechsatais do 1874] **mhor-dail** bra*tha*. #### 1875] Nir' bho cian iar sin in tan boi **mor- dhal** **Corca Baiscinn** ind oen-bhaile. 1876] Tainic dano lanum*ain* docum in **aire*cht*a**. Amal do-ro*cht*at*ur* in t-**airecht** 1877] ad-racht in **drai** boi isind **airect*us*** rompa. O 't-connc*a*dar cach sin ad-ra*cht* 1878] in t-**oire*cht*** uile rompa, ár ba mor anoir in **druad** acu-som isin aimsir-sin. 1879] Faitbis in t-**aire*cht*** imon **drai**, & at-b*er*tsat fris. ‘Ba linn’, ar siat, 1880] ‘do-deach*aid* dhuit **Gerrginn** **aithech** & a **sheitig** do-ghní do ureirghi’. 1881] At-b*er*t in **drui**: ‘Ni do **aithech** do-ghniu-sa ureirghi, acht mac fil 1882] a m-broinn na mna thall, ár ad-resset **Corcu Baiscinn** uili roime. IS dó 1883] fhoighenat. IS e b*us* flaith doibh co bra*th*’. #### 1884] IN tan tra thainic aims*er* ghene in meic-sin .i. **Sen*án***, tairisidh a 1885] **mh*athai*r** *i*na h-oenar ina lubhghort fria deiseabhair na grene, & tainic **ai*n*g*el*** 1886] De dia furtacht cona raibhi docair di a tuism*ed* a meic, & bennachais in 1887] t-**aingel** in mac ruc*a*d ann. IN t- uaitne caerthuinn bai *i*na laimh oc tuism*ed* 1888] a meic gab*ais* tal*am* cu m-bai fo blath & duille fo cedair, & maraidh beo*us* 1889] in crann-sin. #### 1890] Nir' bho cian *dóib* iar n- gein in meic-si luidh a **má*thai*r** do uisq*u*i & a 1891] mac le 'na h-ucht. Tarasair iarum in **mh*áthai*r** f*or* lomr*a*d a smer don 1892] mhuine bui i comhfoc*us* in top*air*, ár ba i tus fhogham- hair ro genair **Sen*án***. 1893] Do-raidh in mac remhr*aidte* asa h-ucht: ‘An de sin, 1894] a **mh*áthai*r**, ár is proinn riana trath coir insin’. #### 1895] Oc **Muig *Lacha*** dano ro bhai ar tus aras & orba do *th*us*tidhibh* 1896] **S*enáin*** *riasíu ro genair **S*en*án***. Bai dano orba n-aill doibh oc **Tracht 1897] T*er*mainn**. Ata didiu ré cian eter in da fhorba sin. IN tan dano ba *h-áil* 1898] do th*us*tidhibh **S*enáin*** imeirghi do dhenam no thicedh **S*enán*** la *no* da la 1899] rempaibh do denamh thighi & lias & mhach*ad* & gach comhnacal cena ricdis 1900] a leas da bheith urrlamh ara cinn. **Sen*án*** immorro is *ed* ro gnith-saidhe ar 1901] dhesheirc cabhair da gach oen ricedh a les, & no bith url*am* ar cinn a m*uin*t*er*i 1902] tech nua aigi-sium. #### 1903] Feacht ann fergaighis a **m*á*r** fris-sium imon ní-sin, & is *ed* ro raidh: 1904] ‘A meic claindi & ceniuil’, ar si, ‘as beg do tharbha dhuin’. ‘A 1905] **mh*áthai*r**’, ar se, ‘dena{folio 60rb} airisiumh & rat-fia comnacal’. ‘Do-aircebha 1906] dhuinne inni-sin’, ol in **mh*áthai*r**. ‘Do-aircebha co fir’, ol **Senán**. 1907] In tan tra bat*ar* f*or* na briathraibh-sin *con n*-acat*ar* cuca isind aer na liasa & na --- p.58 1908] machadha & na nascu & ind uile comnacal ran- cat*ar* a leas f*or*-fhacaibset isin 1909] baili asa tancat*ar*. Cu ro fuirmeadh na bh-fiadn*us*i isin maighin robo des leo a 1910] suidhiug*nd*. Ro moradh dano ainm De & **S*enáin*** triasin firt-sin. #### 1911] Feacht dano lot*ar* **Corca B*aiscinn*** f*or* sluag*ad* a **Corca Mruadh** i **Ninduis**. 1912] B*er*idh dano nert foireicn*e*c*h* na flatha **S*enán*** isin crich sin. O ro-siactadur na 1913] sl*uaig* crich **Corca Mruadh** geibid f*or* innr*ed* na criche. **Sen*án*** immorro is *ed* 1914] do-roine: teit i sabull n-arbha bai i comfhoc*us* dó, & cotl*aid*h ann cein bat*ar* na 1915] sl*uaig* oc innr*ed* an tire. IMpoit na sl*uaig* docum a tire fein *i*ar n-indredh 1916] **Corca Mruadh** doibh. Facuibt*er* **S*enán*** isin t-sabhull ana chodl*ud* ait a raibhe. 1917] O thainic tra cach isin crich deis in t-sl*uaig* *día n-duth*aig* fein*, is amhlaid 1918] at-ces in sabhull i m-bui **S*enán***, ina thor tein*e*th f*or* las*a*d. O at-ces inni-sin 1919] tainic socraiti mhor dia thesarcain. O thancat*ar* i bh-fo*cus* don t-sabhall i m-bui 1920] **S*enán*** *con n*-acat*ar* ba slan don tein*id*. Lot*ar* araile dibh isin t-sabull *con* n-f*a*cat*ar* 1921] ind ocl*ach* *i*na chotl*ud*. Ro triallsat araili dhibh a ghuin. 1922] ‘Anaidh fris’, ol in f*er* maith ‘bes is cara no is coibhdealach 1923] *dúinn* fil ann, & is h-e ros-anacht in sabhall’. Ro fiafr*aig*set can dó. 1924] Do-raidh **S*enán*** ba don t-sl*uag* ro innr*ed*set in tir do, & ni bui cara na 1925] coibhdealach dhó isin tir. O ro airigset iarum curbo duine cu rath De h-e ro 1926] anaicset & ro idhnaicset uatha as in c*ri*ch co h- iml*an*. Luidh-sium co 1927] tech araili fir mhaith i crich na n-aicme do chuinghidh dhighi, ar ba scíth & 1928] ba h-it*a*dach oc imdeacht *a n-diaidh* in t-sloig. Bui dano *fleadh* urlamh isin 1929] tigh sin *do **ri*** na tuaithi. Ro h-eradh dano **S*enan*** & luidh cen b*iad* cen d*ig* 1930] as in tigh. Tainic in **ri** *docum an baile* do chaithimh na 1931] fl*ed*hi{folio 60va} 'ar *n-imthe*ch*t* do **Shen*án***. IN tan dono at-cós dó taispen*a*d 1932] an bhídh & in leanna frith, na uisq*u*i bren & na biadh bren. Ro ingantaighs*e*t 1933] na sl*uaig* in gnim-sin. Do-raid in **ri**: ‘Inn dech*aid* nech uaibh fo 1934] era bhidh *nó* leanna’? ‘Ni dhech*aid*’, ar siat, ‘acht oen-gilla do lucht *no* aes 1935] na creach tainic sunn do chuinghidh dighi, & ni tard*a*d dho’. Do-raidh in **ri**: 1936] ‘Tiaghar *a n-diaidh* in duine sin, ár is duine co rath De h-e’. Do-cuas *a n- diaidh* 1937] **S*enáin***, & t*u*cadh dochum an tighi, & ro benn*a*ch in biadh & in linn, & do- dhech*aid* 1938] a m-blas coir dhoibh, & ro ingantaighs*e*t na h-uili do *con*nuic in 1939] mirb*uil*-sin. #### 1940] Laa n-aill do-luidh **S*enán*** co n-damhaib a **athar** leis a h-**Urr*us*** aniar da 1941] m-breith sair do **Mhaigh Locha** *co* n-faca in muir lan ara chinn. Ba foc*us* dano --- p.59 1942] *adhaigh* in tan sin. Luidh do chuing- hidh thighi *aeigh*ed** co **Dun Mechair** bai i 1943] comfhoc*us* do. Ni raibhe dano **Mechar** ina dhún in *ad*aig** sin, & ro dhiultsat 1944] a m*un*t*ir* fria **S*enán***. Luid **S*enán*** f*or* cula docum in mara, 1945] do fhunnr*aid*i tragha, & ní raibhi i comfhocus dó tech ele dia rach*ad* annsin. 1946] Amhail lotur a dhaimh reme *a tracht in mara* *co* n-fhaca in mur-traig ara chinn. 1947] Iman*aid* a dhamha iarum tár in traigh. Amal ruc **S*enán*** a chosa 1948] tarsin adhart suas f*or* tir co f*or*cluin in tonn oc bein ria shaluibh. 1949] Sóaidh a m*en*ma fris in tan sin, & iss *ed* ro raidh: ‘IS lor dam *a fhat* i tú *oc**c on* 1950] loechdhacht-so’. Brisidh iar sin in gai bai 'na l*áim*, & do-righne crois de, & 1951] saidhidh i tal*main*, & sle*chtaid* fo tri aice do Dia. Luidh dana caibhdhen 1952] & ro aircset in *aidchi*-sin dún **Mechair**, & ro ortsat a mac, & r*u*c*ad* a **ben** a 1953] m-braid; & ni ro h-aitreabhad o sin ille in dún, & ni*con* dingentar co brath. #### 1954] Luidh **S*enán*** co farcuibh a dhamha oc a **athair**, & teit iar sin, & 1955] geibhidh bachaill o **Cassidan** *ancharad*ro gabh recles i crich **Urrais**. Do 1956] **Chiarr*aig*i Chuirchi** dano, do **Cassidan**. Leghaidh dano **S*enán*** a shalma & 1957] a ord ecalsa la **Cassidan**. #### 1958] Luidh dano **S*enán*** do leg*a*d cu **Notail** cu **Cill Manach Droichit** i crich 1959] **Osr*aig*i**. Ba h-e, immorro ord bai oc un scoil .i. no theighedh cech fer don 1960] scoil in la ro-soigs*e*d dó{folio 60vb} inghaire laegh na cille. IN lá dano 1961] do-rala do **S*enán*** te*cht* do inghaire na laegh in tan no imain*et*h a laeigh roime 1962] i l-leth-sea ticdis na bai **i*na n-diaidh*. In tan no iman*a*d na bai i l-leth n- aill 1963] ticdis na laeigh *'na n-diaidh*. IS h- i comhairle do-roine **S*enán*** fris-sodhain. 1964] Do-rad tóruinn dia bachaill etarra & na laeigh & tar in m-brugh a m-batar, & ni 1965] lam*a*d ne*ch*tar dhe te*cht* do shaig*ed* araili tar in torainn- sin, & ro ghnith 1966] **S*enán*** amlaid sin gach la ro-soich*ed* dó ingaire na laegh. *Téighedh* dano **S*enán*** 1967] do den*um* a leighinn iar sin co ticedh trath tab*ar*ta na m-bo dia n-innis. #### 1968] O ro-chual*a* **S*enán*** a radh do **Crist** fria **aps*t*al*u***, *Si quis inter uos uult 1969] maior fieri, sit uester minister *et seruus*’’* Mt. 20:26 ro ghabh do laim don scoil 1970] athaighidh *in muilind*. Blia*dain* dano núna *& gorta* moiri in b*liadain* sin. 1971] Bat*ar* *da* **latrainn** isin crich oc slait chaich. Ro raidhset i n-araile 1972] *aidchi*: ‘Cidh do-ghniaid innocht do iaraidh *neich* dún’? ‘Raghm*ai*t’, 1973] ar fer dhibh, ‘do mhuileann **Cille Man*a*c*h***, ár bidh aein-f*er* ann cech *n- aidchi* 1974] oc bleith arbha, & oircfimit an f*er*-sin, & do-beram cucainn in t-arb*ur*’. Lotar 1975] cu m-bat*ar* a n-dorus in muil*inn*. Fegait tria tholl na comla *co* n-fhacat*ar* --- p.60 1976] in dias isin muil*inn*, indalanae oc leighiunn, araile oc trathaire*cht* an 1977] mhuil*inn*. At-b*er*ut iar sin eturra: ‘Cidh do-ghenum? In bh- foiberam na 1978] fira’? ‘Ni fhoiberam’, ol siat, ‘ár in fer fil oc bleith is leis fesin in t-arb*ur* 1979] mheili*us*, & ni h-inann m*uin*t*er* dhoibh, & raghaidh dia thigh acht cu roisc dhó 1980] a bleith*ech*, & raghm*ai*t 'na *dhiaidh*, & oircfimít h-e, & b*er*m*ai*t linn a arbhur 1981] & a fhodhbh, & do-ragham iar sin *do*cum in muilleora & oircfimit h-é, & bermait 1982] a arb*ur* uadh’. Ro ansat iar sin gu tairnic in bleithech. Scoiris in 1983] t-ocl*ach* bui og bleith in arbha *iss*in muil*inn*. Iadh*ais* dano **S*enán*** a 1984] leabhur & contuil. Bui dano a chele cen codl*ud*. Anuid na **ladrainn** 1985] a n-dor*us* in muil*inn* co maduin. O thainicc in madan osluicid **S*enán*** 1986] in muil*enn*. T*ec*uid na **ladrainn** chuige isin muil*enn* & do-raidhset 1987] fris:{folio 61ra} ‘Cia ro bui itt farr*a*d cein ron-boi ic leiginn & ic codl*ud*’? 1988] ‘Nir' bo ma*ch*t*n*adh’, or **S*enán***, ‘cid h-e no b*et*h ann, inti dia n-ebhradh’ *Non 1989] *dormitabit* neque *dormiet* qui custodit Israhel’’Ps. 120:4*. ‘Caide-sidhe’? ar *s*iat-sum. 1990] ‘Atá i bh-fog*us*’, ar **S*enán***, ut dicitur: **Praesto* est *dominus* omnibus 1991] inuocantibus se’’Ps. 144:18*. Do- ghniat immorro aithrighi na **latrainn**, & ro laiset 1992] in ***aentaidh*** re **Notail**, & ro fheidhlighset iar sin *i*na chomhaide*cht* cein ba*tar* 1993] beo, & it iat fein ro innis in sc*él*-sin. #### 1994] *Aidche* n-aill do-luidh **S*enán*** do cuinghidh cainnel c*us*in **coic** do bleith 1995] in arbha. ‘Ni fhileat coinnle tumtha agam’, or an **coic**, ‘acht aen-chainneal, 1996] & b*er*-si lat coleic, & b*er*thar cainnli d*ui*t acht co tumthar’. Luid as **S*enán*** 1997] dia muil*inn* & a aen-chainnel lais. Fo-c*er*d dano m*en*ma in coca thairis cur' bhá 1998] slan a sechtm*ain*. IS ann do-raidh in **coic**: ‘IS ma*cht*nad linn na tic in 1999] **muilleoir** do chuinghidh cainneal & se ic bleith gach *n-aidhchi*’. Luid didiu 2000] i tos*a*c*h* *aidche* dia fhis cinn*us* no meileadh cech *n-aidhchi*, & fegaidh tria 2001] tholl na coml*ad* *co n*-acca in cainnealbra occa & in muil*enn* f*or* bleith a oenar, 2002] & sesium oc denam a leighinn. Luidh as in **coic** iar sin d*i*a thigh. Do-thoet 2003] dano arís arabaruch im iarmheirghi dia fhis cinn*us* dom- both isin mhuil*inn*. 2004] *Co* n-aca in cainneal cetna f*or* a cainnelbra feibh ro bhui tos*a*c*h* aidhchi. 2005] Luidh dano in **coic** dia thigh in fecht- sin, & do-toet doridisi *co* n-acai samlaid. 2006] Ro scaich la sodhain in bleith, & scoires in muil*enn* a aenar & do-b*er*ur in 2007] cainnel don **coic**. Ba derbh immorro lasin **coic** *ann side* ba sí in cainnel 2008] t*u*cadh uad ro bhui oc **S*enán*** ar caithimh cech *n-oidhchi* co cenn *secht*m*ain*e 2009] & ní ro didhbhadh. Teit in **coic** dano & at-f*et* do **Notail** inní sin. ‘As mac --- p.61 2010] raith do Dia’, ar **Notail**, ‘in f*er* isa scela si*n*. Timaircfidh muinnt*ir* do Dhia. 2011] Do-gena Dia mor do f*er*tuibh & do mhirbuil*ib* aire. As coir bheith 'na fhaitchi*us*, 2012] áir bidh mairg donti do-gena a aimreir. Mo-genar dontí b*us* riarach dhó’. #### 2013] Luid **S*enán*** laithe lá **aidi**, la **Notail**, f*or* tir*us*{folio 61rb} co **Cill Mhóir 2014] Arad Tire**. Amal rancatar dor*us* na cille *co* n-fhacat*ar* in sochraite n-d*er*mhair 2015] oc cáine & oc toirrsi .i. aen-mac **tuisigh** na tuaithe robo marb acu & se ica 2016] breith dia adhnacul. O 't-conncatar na **cleir*ig*** a n-docum ansat ara cinn, & 2017] ro raid in ben friu: ‘Ar an Coimdhi dia n-adhraidh, a clérchu, to-dhúiscidh 2018] *dam-sa* mo mac marbh’! ‘Monuar dhuit, a ben’, ar **Notail**, ‘a n-at-bere: is 2019] la Dia a chom*us* in gnima sin & ni la duine’. ‘Ar bháide & ar trocaire’, 2020] ar in ben, ‘áilidh-se lem-sa an Coimdi-sin cu ro thod- huisce dam-sa mh' aen-mac’; 2021] & do b*er**ad* in mac a bh-fhiadhn*us*i **N*o*tail**. ‘Na tuc ille in mac’, 2022] ar **N*o*tail**, ‘acht tab*air* do **Shenan**’. ‘A mo shruith’, ar **S*enán***, ‘ni coir a 2023] n-at-b*er*i’. ‘As coir eicin’, ar **Not*ail***, ‘ar is duit ro ceduigh Dia to-d*ús*cadh in 2024] mheic, et geibh in mac fot coim, ar as ced d*ui*t’. Ni lamhair dano **S*enán*** 2025] friththairisium friá **aidi**. Gaib- hidh in mac fo a coim, & ro dhluth*aig* 2026] fria cridhe, & do-ghni ern*aigh*thi n-dicra *air* maill*e* d*er*uibh. Nir' bhó 2027] cian tra gu cualat*ar* in mac oc labhra fa coim **S*enáin***, & do-rat in 2028] mac beo do **N*o*tail**. Do-rat **N*o*tail** i l-láimh a **mh*átha*r**. Ro mor*a*d ainm 2029] Dé & **N*o*tail** & t- **S*enáin*** triasin bh-firt-sin. Lotar iarum na **cleir*ig*** dia cill 2030] fein o ro gleset in les frisa tancat*ar*. #### 2031] Ro leth tra clú **S*enáin*** fona crich*a* da g*ac*h l*et*h ara mh*et* d' f*er*tuibh & 2032] do mir*builibh* do-ghnith Dia aire. Ticdis na tuatha & na cenela as gach aird 2033] ina dhócum: foirenn dibh *co n*-almsan*aibh* & *co n*-duthra*ch*taibh, foirenn aile do 2034] chuinghidh almsan, foir*enn* do cuinghid a n-ictha o gallr*aib*, foir*enn* do 2035] ghabhail a anmcairdi*us*a, foir*enn* da cur *a n-**aentad*** fris & do ail cu ro ghab*ad* 2036] in*a*d reampaibh. O ro airigh **N*o*tail** inni-sin ro raidh fria **S*enán***: ‘A **brathair** 2037] inm*ain*, as mith*ig* d*ui*t dul do ghab*ail* inaidh riasin pop*ul* fuil 'god togha’. 2038] Do-ráidh **S*enán***: ‘A **athair**, a **Notail**, ni coir inni it- b*er*i*d,* ár 2039] ni h-edh sin domidar-sa acht bheith i mainchine acut-sa do g*re*s’. Do-raidh 2040] **Not*ail***: ‘Ni h-amhlaid bias, acht eirg & geibh baile{folio 61va} risin pop*ul* 2041] fil 'gut furnaidhi’. ‘A **athuir** thogaidhi’, ar **S*enán***, ‘cidh no rag & cia h-airm 2042] i n-gebh inadh’? Do-raidh **N*o*tail**: ‘A meic inm*ain*, faillsighfidh d*ui*t inti fil 2043] 'gud togha in maigin a n-gebha’. #### 2044] LUIDH **S*enán*** do comhairli a **aidi** .i. **Not*ail*** i cenn sh*ét*a & --- p.62 2045] do-b*eir* **N*o*tail** a bennachtain dó, & geibhidh **Sen*án*** a n-**Inis Coirthe** do 2046] thaeibh na **Slaine** i crich **Ua Cennsil*aig***. Do-ghni dano ***aentaidh*** & **M'oedhoc** 2047] **F*er*na Moire**. Timnuid **M'aedoc** a baili dia eis do **S*enán*** & a bach*aill*, & 2048] geibhidh **aipdine** **Fherna** déis **M'oedoc**. #### 2049] Teit as a **apdhaine** do **Roim**. Teit o **Roim** d' acalduim **Martan** cu 2050] **Torinis**. IS ann ro bhui **Mart*an*** oc scribhiunn t-soscelai ara chinn-som. IS 2051] ann ro raidh **S*enán***: ‘Ropadh amra lium comtais iat na lamha ut at-cím 2052] oc on scribenn do-berad sacarbaic dam i laithe mo éitsechta’. ‘Bidh iat 2053] ecin’, or **Mart*an***. Et do-ghniat a n-**aen*taid*** ann sin, .i. **S*enán*** & **Mart*an***, & 2054] do-b*eir* **Mar*tan*** do **S*enán*** i comartha a n-**aent*a*d** in soisc*él*a ro s*cr*ibh ara cinn. 2055] IS essidhe sosc*él* **S*enáin*** inniu. #### 2056] Luidh **S*enán*** iar sin do saig*ed* **Eir*enn*** *co toracht* cu **Cill Muine** co 2057] **D*abi*d**. Do-ronsat a n-**aen*taid*** annsin **D*abi*d** & **S*enán***, & do-rat **D*abi*d** a bachaill 2058] do **S*enán*** a comartha a n-**aen*tad***. #### 2059] Luidh iar sin **S*enán*** f*or* muir do shaig*ed* **Ei*renn***, & gab*ais* ind ailen **Arda 2060] Neim*idh*** i crich **Ua Liathain**, & anaidh annsin fria re .xl. la & *aidhchi*, gur' 2061] fhaillsigh Dia do in*a*d a eis*er*ghi. Tainic dano **Raphel archaing*el*** d' agall*aim* 2062] **S*enáin***, & do-raid fris: ‘*Viriliter *age* et con- fortetur cor tuum, quia ad te 2063] Dominus tantam familiam congregabit’’* Ps. 30:25 . Eirg dano, & geib in*a*d risin mor- p*o*p*ul* 2064] fil *a*gut f*ur*nuidhi’. ‘C*e*is*t*’, ol **Senan**, ‘cia l*et*h no rag, & cia baili 2065] i m-bia mo eis*er*ghi’? ‘Ni tainic d*ui*t cu sodhain’, ar in t-**ai*n*g*el***, ‘ar ita do lín in 2066] p*o*p*ui*l do-rinolat chucat cu n*a*c*h* tallat ocut ind oen-bhaili. *Con*udh aire sin 2067] gebha-sa congbhala imdha ar tús, & ro seis iar sin cu maighin i m-be h-eiserghi’. #### 2068] Facb*us* **S*enán*** drecht dia m*un*t*ir* ann sin, & luid f*or* forcongra in **aingil** 2069] cu rainic **Inis Cara** i toibh **Luae**, & foth*aigis* ecl*ais* do Dia ann. IS ann 2070] tanc*a*dar lucht luinge a tiribh **Letha** dia n-**oilithre** ind **Eir*inn***, *cóic deichnebuir* a lin 2071] uili{folio 61vb} do aes foirfe. Ro tog didiu gach *dech*nebar dib a men- marc 2072] do **naemuib** **Er*enn***, & ro laiset for a muinter*us* riasiu tistais asa n-duth*aig* fein, & 2073] ro laiset forro ainecr*us* a n-indtige & a n-imtechta co toirsitis **Er*inn*** .i. la co 2074] n-oidce do gach ceitir*n* g*us*a **naom** asa mui*n*dter*us* no togad do luamaire*cht* 2075] a n-imramo co roised cach g*u*sa **noem** *do-raega*. It e dono **naoim** *do-raegat*ar** 2076] .i. **Findia** & **Senan** & **Brenainn** & **Ciaran** & **Bairrei**. A l-lá dono do-ralo do 2077] mui*n*dtir t- **Shenain** enechr*us* an imrama, ro raid an luamaire: ‘*Cuich* an la-so --- p.63 2078] aniu’? ‘Lá muindt*er*e **Senain**’, ar siat. ‘Torced cobair co luath uadaib 2079] ma ta ocaib nech nos-toire, ar do-rala an gaeth anarnagaid’. At-racht 2080] **esp*oc* *Mula*** dib fo c*é*toir, & as ed do- ralo ana laim cnaim na lairge air, áir as 2081] í uair ro bat*ur* ag proindech*ad*; & bendachuis in aer & at-bert: ‘A t-**Senain**, tiged 2082] cobair go luath, & taet an gaeth ina coir’. O ro raidh **esp*oc* Mula** na briat*hr*a-so 2083] tarla in gaeth **i*na n-diaidh* isin bhrut, *co n*us-tarla 'na feth choir, cu ro ghabhsat 2084] ic **Corc*aig***. Anuit a mhuindt*er* la **Barrae**. Lot*ar* olcena cu **Sen*án***, co h-**Inis 2085] Cara**, & ba foil*id* friu, & ans*a*t aice a m*uin*t*er* fein .i. **esp*oc* (Ioh)áin** & **esp*oc* 2086] Mula** a n-deichenb*ur*, & tiag*ur* uadh la m*uin*t*ir* co **Finnia** & **Ciaran** & **Brenainn**. #### 2087] IS AND sin tanc*us* o **righ** **Raithlind** .i. o **Lug*aid* Cíchech**, do cuingidh 2088] arr*ad* co **S*enán***. Do-raidh **S*enán*** frisna te*chta* nach biath fo chis do **righ** 2089] talm*an*da. Ba lon*n* la **Lug*aid*** ind aithesc- sin, & do-raidh re m*uin*t*ir*: 2090] ‘Beiridh mo each m-buadha c*us*in **cl*érech***, & biattar ar arb*ur* aice h- i’. 2091] T*u*cadh iar sin in t-ech co **S*enán***, & t*u*cadh a lind in proinntighi dia fothrac*a*d, 2092] & baitt*er* ac*ét*oir in t-each isin linn, *con*ná ces di acht a cara uasin lind; 2093] *con*adh de do-garar **Inis Cara**, ar ba **Tuaim n-Aba** a h-ainm co sin. #### 2094] O ro h-indisedh do **Lug*aid*** a ech do bhadh*ud* do-luidh co bh-f*eir*g & 2095] lonn*us* co **S*enán***, & baghaidh fris cu mór. Fergaighi*us* **Se*nan*** fria **Lug*aid*** 2096] & do-raidh na gebhtha **righi** cu brath uadh f*or* **Uaib Echach**, et do-raidh 2097] beo*us* no ghet*a*d nem & t*almain* aire mina thug*a*d a reir dho. Do-bat*ar* immorro 2098] da **dhalta** ag **Lug*aid*** .i. **Aedh** & **Laeghaire**, & do-raidhset*-side* ris: ‘Tabhuir a 2099] oighreir don **cl*ére*c*h***’. Do-rat iar sin **Lug*aid*** a oighreir doibh-sen & do **S*enán***, 2100] & facbhuidh **S*enán*** ordan{folio 62ra} do g*re*s f*or* cloinn **Luig*dech***. Do-rat dano 2101] **Aedh** & **Laeguiri** a oighreir do **S*enán***, et f*or*- facuibh **S*enán*** doib-sium **rigi** h-**Ua 2102] n-Ech*ach*** ocu do g*re*ss cen tiactain eatarra cein do- ghneat r*eir* **Shen*áin***. Cun*ad* 2103] de sin ro chan an **file** co rath n-De .i. **Colman** mac **Lenin**, an laidh: > 1. 2104] Aeinis > > **Senan** tes ind ailen **Arda > > Neimidh**, > > 2105] fria crab*udh* ceart, cídh > > n*a*c*h* co m-maith ba feacht feidhil. > 2. 2106] Feidhligi*us* ann cethr*a*c*h*a la la fir-fiadhait > > 2107] no gu > > tainic **Raphel ai*n*g*el*** cruth > > ad-fiadhait. > 3. 2108] As-rub*ar*t ris **Raphel aingeal** ro ataire > > 2109] ára > > tesseadh, taghraim sonae, do **Tuaim Aibhe**. > 4. 2110] Fothaighi*us* altoir iar suidhiu isin > > tuaim-sin > > 2111] la breithir n-De feidhl*igius* *ré* isin ruaim-sin. > 5. 2112] Raitti ris-sium o > > **Lug*aid*** lonn lith co maithgreim > > 2113] *arradh* co m-brigh cen > > na*ch* drochrainn do **righ** **Raith*lenn***. > 6. 2114] As-b*er*t **Sen*án*** > > frisna te*cht*aibh tograim n-allmhar > > > --- > > p.64 > > > > 2115] nach beth fo chis, na fa fhoghnam do **righ** talmhan. > 7. 2116] Lotar a te*ch*ta co > > **Lughuidh** cosin n- aithesc: > > 2117] fo*cht*ais f*o*rro ce*n* na*ch* n-aithi*u*sc coir a > > cleithescc. > 8. 2118] {BN§}*Búi ech amra lassin **Lugaid**, f*er* > *co* n-déine, > > 2119] aille da each ni frith ara m-beth > > a nd-**Éire***§. > 9. 2120] ‘Beiridh mh' ech-sa c*u*sin **clé*re*c*h***, lith no labhrad,’ > > 2121] ‘tré breithir m-brais cu ro biatt*ar* lais ar > > arb*ur*’. > 10. 2122] Cosin anall ba *h-edh* a h-ainm, **Tuaim na h-Abha**, > > 2123] cunudh de ata iar suidhiu, **Inis > > Cara**. > 11. 2124] Do-luid anes riu **ri** **Raithl*enn***, ruathar > > nualla*c*h, > > 2125] ar beluibh *caich* > > g*u*r-rabáidh fria **S*enán*** sluaghach. > 12. 2126] IS edh is-b*er*t risin **cleirech** **Lug*aid* *Cícheach*** > > 2127] tre > > labhra lonn a bhreith a n-uisci trom thirech. > 13. 2128] Fo bith a n-as-b*er*t *fris* **Senan**, sasadh n-allmhar: > > 2129] ní seol sidhe, ni gebhthar uait **righi** talm*an*. > 14. 2130] Ni gebhthar uait **righi** rathach, ruathar creachach, > > 2131] tre breithir **naeim** ni bat > > suthach ar **Ib Eachach**. > 15. 2132] Acht mina thabra mo r*eir*-sea, gnim gu > > n-glanbhail, > > 2133] radh as-robhart gétad orat nemh is > > talm*ain*. > 16. 2134] ‘Nocha maith do-ghni-si, a > > **Lug*aid***, gnim gu n-gartghail,’ > > 2135] ‘**Sen*án*** soer sreidh tab*air* do a > > r*eir*’, ar a **daltaibh**. > 17. 2136] Tab*air* a oighr*eir* don **cl*érech***, cruth ro techta, > > 2137] cen labra len, curap scel co deireadh m-beatha. > 18. 2138] Do-rad **Lug*aid*** r*eir* > > do **Sheanan** ara bh-fuighl*ed*,{folio 62rb} > > 2139] do-breth fír orda*n* fon*n* foghl*ac*h do > > cl*ainn* **Luig*dech***. > 19. 2140] {BN§}*O > > do-ronsat ógreír **Shenáin**, > > sássad sainri*cht*, > > 2141] in dís máraen **Aed** ocus > > **Laegaire** laindreach.*§ > 20. 2142] O do-rons*a*t oighr*eir* > **Shen*áin*** *sloindti* aiffrinn > > 2143] do-b*er*t doibh la > > *sídh* is so- chlainn **righe** **Raithlinn**. > 21. 2144] As-rubhairt briathar ind **apstail** shaer*us* saetha > > 2145] **righi** nat baeth d' **Aedh** is do > > **Laeg*uir*e** laechdha. > 22. 2146] O ro clai-sium cath f*or* dem*an* ni len > > claoine > > 2147] mór do ghradhaibh do-rat*a*d dhó > > **daltaibh** > > aine.Ai*n*i*us* > #### 2148] FOR-facuibh **S*enán*** iar sin ocht*ur* dia m*uin*t*ir* a n-**Inis Caro** im **Cillín** 2149] & im **Fheichin**, mac-saidhe **righ** ***M*ús*craighi*** & **dalta** do **S*enán*** h-é. LUID 2150] **Sen*án*** iar sin la f*or*congra n-De cu ro ghabh a n-**Inis Luinge**, & foth*aigis* ecl*ais* 2151] innti. IS ann sin tancat*ar* na **noemh- ógha** a dhochum .i. **ingena** **Brenainn** 2152] **righ** **O bh- Figeinte**, & ros-idbrait do Dia & do **Shen*án***. Ba h-i sin primit 2153] **Eogan*ach*ta Gabra** do **S*enán***. Facb*aid*h **S*enán*** iarum in recl*es* leo-som. lineation jumps from 2153 to 2155. An empty line-break is inserted here. 2154] --- p.65 2155] LUID **S*enán*** as-side co h-**Inis Moir** i nd-**Irr*us* Deisc*ir*t**. No*us*-b*eir* in gáeth 2156] seice cu ro gabsat a n-**Inis Tuaisceirt**. Anais dano **S*enán*** i suidhiu & foth*aigis* 2157] ecl*ais* do Dhia innte & facb*ais* drecht dia m*uin*t*ir* innti. #### 2158] LUID **S*enán*** iar sin cu ro ghaibh a n- **Inis Moir** & foth*aigis* ecl*ais* innti. 2159] Tipra asa tab*ar*tha us*ce* doibh, do-luidh ben do lucht na h- indsi do *nighe* 2160] eduigh a meic *i*na docum. At- connaic **esp*oc* Sétna** inní-sin, & ro raidh: 2161] ‘IS olc in gnímh út’. ‘Cía gnímh sin’? ar **Liber*n*** mac **Daill**. ‘Bannscál 2162] ag nighi eduigh a meic as in tiprait asa tab*arr* us*ce* oiffrind dún’. ‘Do-choidh 2163] a mac *uaithi* dar or n-**Éir*enn***’, ar **Liber*n***. IS ann bai in mac in tan sin 2164] oc cluichi f*or* bru inn aille i bh-fiadhn*us*e a **m*átha*r**. Do-fhuit in mac isind all. 2165] Goil*is* in bannscal *a n-diaidh* a meic. ‘IS olc dhaibh in dun-orcuin do 2166] denumh’, ar **S*enán***. ‘At-damam pen- nait forainn’, ar siat. Do-raidh **S*enán***: 2167] ‘Eirigh-si, a **escuip Setnai**, ar ita fochunn d*ui*t a m-basug*ud* in mheic, & b*eir* 2168] lat **Libher*n*n**, & facaib é f*or* an carraic gu r*u*ca Dia br*eith* fair, & t*u*c lat 2169] a mac don mhnái’. Luidh **esp*oc* Setna** cu farcoibh **Lib*er*n** in a carraic, 2170] & luidh f*or* iarair in meic, cu bh-fuair isinn orcel i raibhi,{folio 62va} & se 2171] oc cluichi frisna tonna .i. do-roicdis na tonna a dochum cu tibhtis uimme. 2172] No thibhedh-som frisna tonnuibh, & do-b*er*eadh a bhais fria h-uan na tonn, 2173] & ro lighedh amal uan lemhnachta, et bui in mac annsin on trath co araile. 2174] Geibhidh **esp*oc* Setna** in mac chuigi isin noi, & do-b*eir* do **S*enán***, & do-b*eir* 2175] **S*enán*** dia **m*áthai*r**. Do-raidh **S*enán*** fria h-**espac Setna**: ‘Eirg & t*u*c **Lib*er*n** 2176] as in carraic, ar at-ciu is coindircleach a **breithium** fris. Ni tic in muir chuice 2177] fot a bhachla gacha l*et*hi uad’. Luidh iar sin **esp*oc* Setna**, & do-b*eir* **Lib*er*n** 2178] lais as in carraic co h-airm i m-bui **S*enán***. #### 2179] Do-raidh **Lib*er*n**: ‘Ni má dhun cia no beimis inn aice neich im us*ce* sunn’. 2180] ‘IS ara fíad duit-si’, ar **S*enán***, ‘ár ita tipra fot cosaibh isin bhaile i tái. Saidh 2181] do bhachaill ra taebh do coisi isin tal*main* & do- thep*er*fea us*ce* d*ui*t’. Saidh*id* 2182] **Lib*er*n** a bhachaill la taebh a choisi isin tal*main*, & do-eiprinn fo c*ét*oir top*ur* 2183] firuisce as in maighin-sin, & is h-e a h-ainm, **Tipra Libern*n***. #### 2184] Do-raidh **esp*oc* Dalann**: ‘As criata brisc in tal*am*: nochnaife in muir 2185] & ber*aid* leis ar reilgi-ne: ni maith in baili eiseirghi dun’. ‘Nib amlaid sin 2186] bias’, ar **Lib*er*n**, ‘acht tabhair mu da bhonn-sa frisin muir in tan do-ghenaidh 2187] mo adn*a*cal, & nom-bia-sa o Dhia na brisfe in muir in tal*main* sin o sin amach’; 2188] et ro comaill*ed* amlaid. #### 2189] FACBAIDH **S*enán*** **esp*oc* Dalann** & **esp*oc* Setnai** & **esp*oc* Eirc** & **Lib*er*n** --- p.66 2190] mac **In Daill** & araili fir noemu maille friu a n-**Inis Moir**, et do-luidh **S*enán*** 2191] cor' ghabh a n-**Inis Caeir*e*c*h*** & facbuidh drecht dia m*uin*t*ir* indti. Do-luidh 2192] **S*enán*** as sin cu ro ghaibh a n-**Inis Connla** i crich **Ua Setna**, & foth*aigis* 2193] ecl*ais* ann, et f*a*cb*aid*h dís dia m*un*t*ir* ann .i. **esp*oc* Fiannai** & **esp*oc* Findein**. #### 2194] IS AND sin tainic **Raphel archai*n*g*el*** d' acall*aim* **S*enáin***, & ro raid: ‘Tair 2195] leam co ro faillsig*iur* d*ui*t bhaile i m-bia h-eseirg*h*i, ár is mith*ig* la Dia a ro*cht*ain 2196] duid’. Lot*ar* iarum **S*enán*** & in t-**ai*n*g*el*** cu m-batar f*or* mullach **Feis**. IS 2197] annsin do-raidh in t-**aingel** fris: ‘Feg lat in n-indsi tall: is innti bias 2198] h-eis*eir*ghi{folio 62vb} & eis*eir*ghi shlóigh mhoir do **naemhuib** maille frit. Ni 2199] fhil a n-iarthar betha ail*en* is noeime. Ni d*er*n*a*d tocradh Dé ann. Ro fhaidh 2200] Día péisd adhuathmhur da imchoimhet *c*ona ro aitreabdaiss coraidh náit meic 2201] mallachtan innti, acht gu m-beth a naeime ar do chind-sa. Do- cuirfither romat-sa 2202] in bhéisd út as inn ail*en* na ro craide do m*uin*t*ir* *a* comaitriubh frie, ar is 2203] mith*ig* la Dia do dhul-sa do chumhd*a*c*h* ecalsa isin n-oilen sin. Bidh uasal 2204] airmheitn*e*c*h* an ecl*ais*-sin. Bidh cenn crabhuidh & bidh top*ur* *ec*na iarthair 2205] betha’. *Bid dín attaig do **Gall*aib*** & do **Gaedealaib***. Ro raid **Sen*án*** frisin 2206] n-**ai*n*g*el***: ‘As mith*ig* leam-sa inní is mith*ig* la Dia, ár is *ed* **con*naigim-si* do g*re*s, 2207] inní is tol do Dia’. La sodhain tocbhait na h-**aingil** leo h-e c*us*in licc cloichi 2208] f*or* a m-bídh *i*na shuidhi do mhullach **Fessi**, cu ro fhuirmit f*or* tul*aig* aird a 2209] medon na h-indsi, *con*udh de sin itá **Ard na n- Ai*n*g*el*** & **Lec na n-Ai*n*g*el*** a 2210] n-**Inis Cath*aig***. Canait mol*ad* do Dhia isin maighin-sin .i. **S*enán*** & na 2211] h-**ai*n*g*il***, & lot*ar* iar sin do shaig*id* na piasda c*us*an in*a*d a raibhe an péisd. #### 2212] O 't-chual*a* an peisd iat, ro craith *a c*e*n*d**, & ad-ra*cht* a guairi fuirre & a gairbh-driuch, 2213] & ros-feg co h-ains*er*g ainniardhai. Nir' bhó ciuin, cairdem*ail*, cennais 2214] in feg*a*d do-r*a*t f*or*ro, ar ba h-ingn*a*d le nech aile da h- indsaig*id* ina h-indsi. 2215] Do-ching dono a n-a n-dochum co tren & co tairpt*e*c*h*, cu ro crithnuigh 2216] in tal*am* fo a cosaibh. Ba h-eitigh, anaithn*id*, angbhuidh, adhuathmhar an 2217] míl doeir*ig* ann. Airrt*er* eich lé: rosc 2218] loindr*e*c*h* lasam*ain* 'na cinn os sí feigh feochuir fichda f*er*g*a*c*h* faebhrach 2219] f*or*-dherc fuilidhe firamhn*us* f*or*luaimhnech. Ba doigh la nech is trit 2220] no theig*e*d a rosc in tan ro shill*ed* fair. Da chois urgrana imremra foithe 2221] *i*ar n-airrt*er*. Ingne iarn*aid*i fuirre do-boingdis frasa tein*ed*h as na h-ail*ch*ibh 2222] cl*oiche* airm i cingdis tarrsa. Anal *tenntidhi* le, no loiscedh amal gris. 2223] Midhbolg aice cosmhuil re bolg-sidhe. Eithre muirmhil fuirre iar n-iartar. 2224] Ingne frithrosca iarnaidhi{folio 63ra} forra-saidhe. No lomraitis f*o*rrúsc in --- p.67 2225] talmhan leo in *con*uir no theighdis a n-deghaidh na píasta. IS cuma no imthighedh 2226] muir & tír in tan ba h-al dí. Ro fhiuch*ad* didiu in fairrce ar mh*ét* a brotha 2227] & ara neimhn*ig*i in tan no cingedh innte. Ní is n-etfaitis ethra, ni t*ér*nai 2228] uaithi ó sin inall nech at-fess*ed* a scéla. O do- ro*cht* iarum an péisd cu feochair 2229] c*us*in maigin i m-bui **S*enán***, osl*aic*idh a craes cu m-bó reill a h-inath*ar* 2230] tar in croes docum in **cleir*ig***. Do- thocuib **Sen*án*** a laimh la sodhuin, & 2231] do-b*er*t sig*in* croichi **Crist** *i*na *h-agh*aid**. Sochtais in pheisd iar sin, et is edh 2232] so ra ráid **S*enán*** fria: ‘At- b*er*im friut’, ar sé, ‘ind ainm an Ath*ar* & an Maic 2233] & in Sp*írto* N*ói*b, facuibh an n-indsi- sea, & ni d*er*na urchoit isin crich tarsa 2234] raghai na isin crich cosa ricfa’. Luidh acedair i*n* péist la breithir **S*enáin*** 2235] as ind ailén gu riacht **Dubloch** **Sl*éb*i Collain**, & ni d*er*na urc*ói*d do neoch 2236] co rainic sin na iar rochtain, ár ni lamhair te*cht* tar breithir **S*enáin***. #### 2237] LOTUR dano iar sin **S*enán*** & na h-**aingil** f*or* deisil timcheall na h-indsi cu 2238] rancat*ar* aris **Ard na n-Ai*n*g*el*** iar coisecr*a*d doibh na h-indsi, do-raidh 2239] **S*enán*** frisind **ai*n*g*el***: ‘Is amhn*us* in muir fil imon indsi, as doigh p*o*p*ul* 2240] imn*eda*c*h* indti’. ‘Gidh amhu*us*’, ol in t-**ai*n*g*el***, ‘gebe **manach** co n- umla 2241] craidhe ragh*us* fri h-erlathar uait-si ni baithfidir co tora cucat doridhisi’. 2242] ‘Roir Dia duit’, or in t-**ai*n*g*el***, ‘ni ba h-ithfern*a*c*h* iar m-brath anti dara ragha 2243] úir na h-innsi-si’. 2244] {BN§}*Is ann at-b*er*t in t-**aingil** in rann-so: > 1. 2245] Muir n-ard > > n-áinbthea*c*h seoch a taeb. > > 2246] debrad nocha > > rigda dúil > > 2247] ní blais*fe* pendaid acht ecc > > 2248] intí tara > > t*ét* a h-úir. >*§ #### 2249] O RO-clos fona tuath*a* an scel-sin .i. **Sen*án*** do aitr*eib* a n-**Inis Cath*aig*** & 2250] d' innarba na p*éiste* aisdi, O Ro-cuala immorro **Mac Tail**, **ri** h-**Ua Figeinti**, an 2251] scel-sin, ro fherguigh, & is *ed* ro raidh: ‘Cia ro- lamhair’, ar se, 2252] ‘aitr*eb* mo thire-sea cen deoin damh’? Faidh*is* a **rechtaire** uadh cu ro ghaibh 2253] ar **braithribh** **S*enáin*** .i. ar **Chael** & ar **Liath**, *co n*-dingbhaitis a m-**brath*air*** *asinn* 2254] innsi. Lot*ar*-saidhe don indsi co **S*enán***, & do-raidhset fris: ‘IS dot 2255] breith-si as in innsi-si thancam*ur*-ne,{folio 63rb} ar ro thubh **ri** h-**Ua Figennte** 2256] frind. At-beir is leis an indsi-sea & innse **Luimnigh** olcena’. ‘IS deimhin’, 2257] ol **S*enán***, ‘ni ba leis an indsi-sea, & ni ba mó a chuit dona h-innsibh olcena 2258] oldas mo chuid-si’. ‘IS deimhin, tra’, ar a **braithri** fris-sium, ‘is eic*en* duinne 2259] do bhreit-si as in indsi’. Geibidh iar sin ce*cht*ar dhe a lámha & ro tairrngit leo --- p.68 2260] ar eicin tar an carraic sis. Ba f*er*g*ach* didiu boi fris-sium, **Cael** oca sreing 2261] fris frisna clocha cur' brisedh uile. ‘Cidh tai’, ar **Cael** fria **Liath**, ‘na tairrnge 2262] in f*er*-so maille frium’? ‘Ni dhigen’, ol **Liath**, ‘as aithr*e*c*h* leam a n-d*er*nas 2263] fris’. ‘Da m*a*d do dhenam gnima ele thista is amlaid do- genta. Cidh 2264] armadh ferr lat do thir diles do breith uait inas breith an gilla-so as in tír 2265] n*a*c*h* leis’? ‘As usa lium*sa*’, ar **Liath**, ‘cidh facbhail na h- **Eir*enn*** inás sárug*ud* 2266] ind fir-si’. ‘Ni ba h-eic*en*’, ol **S*enán***, ‘áir aitreabhfuidh do clann *ad diaidh* 2267] an tír. In f*er* út char*us* an tír ni aitrebha fein na a cl*ann* dia eis, & bidh 2268] t*us*a nos-melfa’. Lot*ar* iarum as, & facbhait **S*enán*** ina innsi. Amal ro-sia*cht* 2269] **Cael** dor*us* a lis ind **Ochtar Maigi Fochailleach** luidh do dhian-bhas. O 't-connaic 2270] **Liath** inní-sin luidh co **S*enán*** arís & do-ghni aithr*ig*i. Do-raidh 2271] **S*enán*** *fri **Liath***: ‘Ni sechbhaidh d*ui*t cen **aentaidh** fria **Cael**, 2272] ár ni bhadh shia do shaeg*ul* *ina **Coel***, & ro ba*d* didhb*ad* do cl*ann*’. Do-raidh 2273] **L*iath*** re **S*enán***: ‘In tibhirt*er* c*or*p in truaigh út cucat’? ‘Ni tibirt*er*’, ar 2274] **S*enán***, ‘ár ní cub*aid*h a ainim ag Diabhul & a c*or*p lium-sa: acht adnaict*er* 2275] isin tul*aig* i torchair’. Ro h-adhnacht iarum **Cael** isin maigin-sin, & ro didhb*a*t 2276] a cl*ann* dia eis, & ata a thir la **S*enán***. #### 2277] LUIDH dano a **rechtaire** co **Mac Tail**, & at-fet a scéla dho. Ba bron*a*c*h* 2278] **Mac T*ail*** dona scelaib-sin, & ro raid: ‘IS saoth lium’, ar se, ‘*in bachlach* ut 2279] do ghab*ail* f*or*m ar éic*in*’. Adub*air*t a **dhrúidh** frisin **righ**: ‘Ni rice a leas a 2280] shnímh f*or*t, ar do-ber-sa sén chuigi, & at-bela no fuicfidh do thír lat-sa’. Ba 2281] faeil*id* in **ri** don aithiusc sin, & luidh in **drai** iarum, & do-beir dá **chairpthech** in 2282] **righ** i n-eccor for **S*enán***, & scorais isin maighin ba togha lais isinn innsi. 2283] Luid iar sin co h-airm{folio 63va} i m-bai **S*enán***, & ro chan brechta *i*na ag*aid*, 2284] & do-raidh: ‘Facuib an tír lasin sén- sa’. Do-raidh **Sen*án***: > 1. 2285] ‘Do-ro at > > cenn do shena.’ > > 2286] is f*or*t-sa b*us* mela. > > 2287] ba at tru c*en* deilm n-dina. > > 2288] is t*us*a > > not-béla. > #### 2289] ‘IS treisi an sen tuc*us*-sa lim’, ar **S*enán***, ‘& is ferr mo dhan’. ‘Biaidh 2290] ní dia fesam*ur*’, ol in **drai**, ‘ár do-ghen-sa inno*us*a ní na*ch* dingne-siu’. 2291] ‘Ni dingne-sa ní do maith etir’, ar **S*enán***, ‘na*ch* dingen-sa. Ce*ch* olc 2292] do-ghena cuirfidh Dia leam-sa f*or* cúlai’. Do-rat in **drai** doirche darsin 2293] n-grein con*ach* f*ai*cedh nech aighedh a chéli isind innsi. Senais **Sen*án*** 2294] na dorcha *co n*-d*e*c*h*atar as fo c*ét*oir cu m-ba sol*us*. Do-rat an **drai** toirn*ech* 2295] & saignenu imdha & cumasc mor isind aer. Senais **S*enán*** sin uili, & --- p.69 2296] b*er*the f*or* culai. O nar' chumhaing in **drai** tra ní do **S*enán***, luidh as ind inis 2297] & do-raidh re **S*enán***: ‘Nachat-aicim-sea ar mo chinn sunn in tan tíos aríss’. 2298] ‘Cidh theighi-siu’? or **S*enán***. ‘I l-leth *téighim*’, ol in **drai**, ‘ni fhedrais-si 2299] & ni fheisir cun ticabh,’ *& can do-rrag do dócum arís*. ‘Má ro-fhet*ar*-sa’, 2300] or **S*enán***, ‘ní ticfa t*us*a aris, san tír asa *téighi*, & ni ba soinmhech d*ui*t 2301] isin tir i ricfa’. LUIDH as iar sin an **drai** la feirg, & dolbh*ais* chiaigh uime 2302] ar na h-aiceasda cu m-bai i n-**Dairinis** .i. inis bui ar bel*aib* **Innsi Cath*aig*** 2303] anairdhes. IS airi do-chuaidh innti, *co n*-dighs*ed*h i f*or*mnai a dhana 2304] innti, & cu ro thochuir*edh* demhna dia fhoiridhin, ár nir' lamhs*a*t demhnai 2305] te*cht*a dia fhoiridin i n-dag*aid* **S*enáin***. O ro-siact tra an **drai** cu m-boi isind 2306] inis tic in muir tairrsi & baitt*er* in **drai** *con*a m*uin*t*ir* innti, *cona*d h-í sin 2307] **Carrac na n-Druadh** aníu. At-ces do **Mac Tail** an **drai** do bhádhadh, & 2308] ro fherg*aig* de co h-adhbhal. #### 2309] BOI dano in tan sin comhdhal f*or*sin **righ** i **Corca Mruadh**. Taraill lais co 2310] h-**Inis Cath*aig***, & raidhis fria **S*enán***: ‘IN tusa gheibhes mo thir frim-sa 2311] ar eicin, & ro mharbh mu **drai**? IS deimin bidh inann adnacul daib, áir leicfit*er* 2312] cl*oc*h fot braghait i fudhomhuin na fairrgi do *dighuil* f*or*t in gnima do-ronuis’. 2313] ‘Ni leat a chom*us*’, ol **S*enán***. Do-raidh dono an **ri**{folio 63vb} fria **S*enán***: 2314] ‘Na tiaghat mu eich i *mudha* ocut’. ‘Ni ba misi b*us* **echaire** d*ui*t’, ol 2315] **S*enán***. ‘IS chug*u*t-sa t*u*c*us*-sa mo eo*c*ha cu tisar dom thur*us*’. ‘IS tual*aing* 2316] Dia’, or **S*enán***, ‘connach ticfa-sa arís is-tir-sea, & cu*n* ná rís cen*n* do sheta’. 2317] Sluic*id* dano in tal*am* na h-eo*c*hu isin maighin a m-bat*ar*, i bh-**Fán na 2318] n-Ea*c*h**, a n-iart*ur* **Innsi Cathaigh**. Do h-indis*ed* don **righ** inni-sin, & ni ba 2319] f*er*di lais a m*en*ma. ‘Nir' choir d*ui*t’, ar a mac frisin **righ**, ‘a n-dene frisin 2320] **cleirech**, & do-fhetam*ur* do- ghebha díg*ail* f*or*t ind’. ‘Ni mo lem a brigh’, ol 2321] in **rí**, ‘inas cúra mhael lachtnai’. ‘Gin ghub nertm*ur* sin’, or **S*enán***, ‘as 2322] tual*aing* Dia co ticfa *h' aid*e*d-sa* dhi’. #### 2323] Luid iar sin in **rí** i cenn t-seda la feirg & dium*us*. IN tan dano ro-siacht 2324] cu m-bai oc imte*cht* ra taebh n-aille i tuaisc*ir*t **Chriche Baiscind**, fo-c*eir*d in 2325] cura mháel lachtna bedhg fo chosaibh na n-ech bat*ar* fon carp*u*t, *co n*-d*er*ns*a*t 2326] na h-eich cucl*aig*i moir fon carp*ut* roim in caeir*ig*, cu*n* rala in **rí** as in carp*ut*, 2327] cur' ben a cenn fria cloich, *co n*-eipilt de, & *co n*- dech*aid* la miscaidh **S*enáin*** 2328] fo dhimbuaidh martra docum ithfrinn isin maigin-sin, la dilsi a thire do 2329] **S*enán*** ó sin imach. --- p.70 2330] LUIDH dano **Dondan** mac **Leith**, **dalta** do **S*enán***, & da mac b*e*cu bat*ar* ic 2331] leighiunn *i*maille fris do bhuain duilisc leis ar tír. B*er*idh in mhuir a naei 2332] uadha, cu na búi oca naei ar cenn na mac, & ni raibhe noi ele isin innsi do 2333] cab*air* na mac. Ro baidhit dano na meic isin carr*ai*c. Tuctha dano a cuirp 2334] arnamhar*a*c*h* cu m-batar i tracht na h-indsi. Tancat*ar* a tuistidhi co 2335] m-bátar isin tracht & do-chuindighs*e*t a macu do tab*air*t doibh a m-beth*aid*. 2336] Do-raidh **Sen*án*** fria **Dondan**: ‘Abair frisna macuib eirghi dom acall*aim*’. 2337] Ro raidh **Donnan** frisna macuibh: ‘As ced duibh eirghi dh' agall*aimh* bar 2338] *t*us*tidhi*, ár it-b*eir* **Senán** fribh’. At-ra*ch*tat*ar* fo chedoir la f*or*congra **S*enáin***, 2339] & do-raidset fria *tuistidibh*: ‘IS olc do-ronsaidh rind, *oc* ar tab*air*t as in 2340] tír rancamar’. ‘Cid armad fherr lib-si’, ol a **m*áthai*r** friu-som, ‘anadh isin 2341] tir-sin anas tuide*cht* cucaind-ne’? ‘A **mh*áthai*r**’, ar iat-s*o*m, ‘gia do-b*er*tha 2342] cumachta ind uile dhom*uin* duinne, & a aibhnes & airphiteadh, ro budh inann 2343] linne & no bhemis i carcair{folio 64ra} ic feghain bheith isin beth*aid* & isin 2344] tír ranca*mur*. Na fuirghidh sinn, áir is mith*ig* linn ro*c*htuin arís an tíri asa 2345] tancumar, & do-ghena Dia f*or*nne c*on*a bia ar cuma f*or*uibh d*í*arneis’. Do-b*er*ud 2346] dano a *t*us*tidhi* deonaghadh doib, & lot*ar* aroen ra **S*enán*** docum a reclesa, & 2347] do-b*er*ur sacarbhuic dhoibh, & tiag*ai*t docum nimhe, & adnaict*er* a cuirp 2348] a n-dor*us* in recl*es*a a m-bai **S*enán***. Et it eat sin c*ét* mhairb ro h-adhnacht a 2349] n-**Inis Cath*aig***. #### 2350] TANCAT*AR* dano **Brenaind** & **Ciaran** cu ro ghabs*a*t **S*enán*** do **anmcharuid** 2351] doibh, ár ba sine inait fein, & ba h-uaisli a gradh .i. **esp*oc* S*enan***, & **sacairt** in 2352] dias aile. Ni raibhi dano biadh indairithi isin coitcenn in tan do-ríacht*a*dar. 2353] Ro bhát*ar* dano tredhen*us* cin bhiadh idir *aeig*ed*a* & mhuinnt*ir*, & ni thoract 2354] biadh o neoch. Ro h-indis*ed* dono do **Ne*cht*ain Cenn- fhada**, do **righ** **Ua 2355] Fighennti**, **Brenainn** & **Ciaran** a n-**Inis Cath*aig*** oc acall*aim* **S*enain***, & ba lan 2356] a treidhin*us* cen biadh. Ro raidh **Ne*cht*ain** fria **re*cht*aire**: ‘IN tairnic ocut 2357] fúr na *fleidhi* oca rabhadhuis denumh dam-sa’? ‘Tairnic’, ol in **re*cht*aire**. 2358] ‘Beir lat cu leir do **S*enán*** *con*a *aeiged*aib** fileat cin biadh a n-**Inis Cath*aig***’. 2359] do-ron*a*d amhlaid sin, & tainic in **ri** fein cu m-bai i purt na h-indsi, ár ni 2360] lamhair in **ri** te*cht* on p*ur*t cen deonug*ud* **Sen*áin***. Ro taispen*a*d in fhl*ed* don 2361] **choic**, & ro-fuc leis cu m-bui isin cuicind. Ro thochuir*e*d na **cl*ér*igh** dano 2362] d' agall*aim* an **righ** cu port na h- indsi, & iss *ed* ro raidh friu: ‘IS eadh is ail 2363] damh más airichthe mo dhuthracht c*ur*ub airichthe mo **manche** la **Sen*án***’. 2364] Slechtuid **Ne*cht*ain** do **S*enán*** in tan sin, & ro udhpair *con*a shil **i*na dhiaidh* --- p.71 2365] i m-bith-dilsi cu brath do Dia & do **S*enán*** i bh-fiadhnaisi **Brenainn** & **Ciarain**. 2366] Do-ratsat na **cleir*ig*** iar sin ben- nachtuin f*or* **Ne*ch*tain** & f*or* a shil cein no comalldais 2367] reir **S*enáin***, & do-raidhset *na **clér*ig*** .i. **Brénaind** & **Senán*** ná roiss*ed* 2368] **righi** na airech*us* na feibh thoch*us*a inte do shil **Nechtain** ná dingn*ed* reir **Sen*áin***. 2369] LUID iar sin in **ri** dia crich, & b*er*id bennachtain{folio 64rb} ona **noemhuibh**. 2370] Tancat*ar* dano na **cléirigh** *do*chum a recl*es*a, & ro bennachsat in fhl*eid* thuc*a*d 2371] dhoibh. IS annsin do-raidh **Bre*nainn***: ‘As deimhin’, ol se, ‘biaidh díg*al* 2372] Dé i bhus & tall f*or*sinti tomela tor*a*d aeine & urn*aig*hthi **S*enáin*** co deolaidh 2373] in tan is damh-sa a caithium & **Ciaran** na ro comarleic*e*d *co n*-d*er*nsam a luagh 2374] do aeine & urn*aig*thi ar tus’. #### 2375] BLIAD*AIN* tarta móir tháinic ann iar sin. Acainit a m*uin*t*er* re **S*enán*** 2376] b*eit*h cen us*ce* occu. Tainic iar sin **aingel** De do acall*aim* **S*enáin*** iar n-ern*aig*thi 2377] dó ina iarmheirghi, & is *ed* at-b*er*t: ‘IS mór acainit do m*uin*t*ir* friut 2378] bheith cen uisq*u*i. Eirigh *co n*-accam*ur* in bhaile i ta uisq*u*i i bh-foc*us* 2379] doibh’. Ad-rachtat*ur* fo c*ét*oir **S*enán*** & in t-**ai*n*g*el***, & do-chuat*ar* c*us*in maighin i tá 2380] in t-uisci inniu. Do-raidh in t-**ai*n*g*el*** fria **S*enán***: ‘Tochuil sunn’, ol se. 2381] Geibhidh cuaille cuill bui i comhfhoc*us* dó, & tochl*aid* an tal*am* amal ro raidh 2382] in t-**ai*n*g*el*** fris. Amal ro claid- headh **S*enán*** do-glan*a*d an t-**ai*n*g*el***. Do-raidh 2383] an t-**ai*n*g*el***: ‘As lor a dhoimne thochlai, ni bhia urcra ar uisci isin tiprait-si 2384] cein bias aitr*eib* isin cill-so, & icfaidh cech n-galar do-b*er*thar cuici’. Saidi*dh* 2385] dano **S*enan*** an cuailli bui *i*na láimh f*or* bru na tiprat cu raghaibh tal*am* 2386] fo c*ét*oir. Amhuil ad-rachtat*ar* na **braithri** ar m*a*duin *co* n-fhacat*ar* an tiprait 2387] lán d' uisq*u*i & in bili cuill f*or* a bru. #### 2388] FEACHT ann luidh **Ciaran** d' agall*aim* **S*enáin*** cu tarla clamha dhó in 2389] **Ocht*ur* Sceith**. Gabhsat ailgi*us* de cu tart a chasal doibh. Luidh iarumh 2390] ina enshnaithi cu m-bui f*or* bru na h-indsi athuaidh. Ro faillsig*ed* do **S*enán*** 2391] **Ciaran** do beith isin phurt. B*er*ur dano naei cen chodhuil ar cenn **Ciar*áin***, 2392] ár ní raibhi noi eli isin innsi. Luidh **S*enán*** cu m-bui 2393] isin p*ur*t, & a chasal leis fo a coim da thab*air*t do **Ciar*án***, ar na budh imd*er*g*a*d 2394] do b*eit*h cen cochull. Amail do-ro*cht* **Ciar*án*** in port do-raidh 2395] **S*enán*** la faitbedh: ‘**Ciarán** cen cochull’, or se. ‘Bidh gairit mu nochta’, 2396] or **Ciaran**, ‘ita casal damh fot coim-si’. Gabuidh **Ciar*án***{folio 64va} 2397] in casal uime, & is amlaid sin tancat*ar* cusan recl*es*, et is e sin casal **Ciar*áin*** 2398] iníu. #### 2399] **BRIGHIT** **ingen** ***Con* Cathrach** de h-**Úaibh Maic Tail**, **naemh-ingen** ógh, --- p.72 2400] gabhais reicl*es* i **Cluain Infide** f*or* bru **Shinna**. Ro bui aici-side casal i 2401] n-almsain do **S*enán***, & ni bhui aice te*cht*aire leis, *co n*-d*er*na cliab bec do fhleascaib 2402] cuill & co tart cú*n*n*a*ch friss, & co t*u*c an casal inn, & cu tard a ri*n*de 2403] do chuinghidh shacarbaice, & fo-c*eir*d iar sin in cliabh f*or* **Sinainn**, & at-b*er*t: 2404] ‘As ced d*ui*t sin do breith let co h-**Inis Cath*aig***’. IN la iarum rainic in casal 2405] co h-**Inis Cath*aig*** ra raid **S*enán*** fria **deoch*ain***: ‘Is cead duit má fo-gheibhe 2406] ni isin traigh a tabhuirt lat’. Luidh in **deoch*ain*** co bh-fuair in cliab isin 2407] traigh, & do-b*eir* leis co **S*enán***. Benaidh as in casal & n*us*-geibh **S*enán*** uime. 2408] Do-b*er*ar íar sin dá cloich t-sal*ainn* isin cliabh cétna, & do-b*er*ar in rinde co 2409] sacarbaic, & cuirt*er* f*or* an uisq*u*i cetna, & do-raidh **S*enán*** fris: ‘As ced d*ui*t 2410] so do breith cu ro thaispenu an rinde & an sal*ann* cu **Brighit**, cu **Cluain 2411] Infidhe**, & in salann aili do **Diarmait**, co h-**Inis Clothrann**’. O ra-siacht 2412] in cliabh co **Cluain Infidhe**, luidh **Brigid** chuigi & geibhidh chuce as 2413] an rinde & in dara sal*ann*. Do-b*eir* sruth **Sinna** beim uaithe f*or*sin cliabh 2414] co*nid* farcuibh oc **Diarm*ait*** a n-**Inis Clothrann**. Do- ghni dano **Brighit** & 2415] **Diarm*ait*** altughadh buidhe do Dia & do **Sheanan** iar sin. #### 2416] **CANIR Craibhd*e*c*h***, **naemh-ógh** do **Benntraighe** deis- ceirt **Eir*enn***, gabhuis 2417] dis*er*t ina crich fein. Bai *ad*aig** ann iar n-iarm*eir*ghi oc ern*aig*thi co tarfas 2418] dí cealla **Eir*enn*** uili, & tor tein*ed* dá cech cill dibh docum nime. In tene 2419] thurgaibh a h-**Inis Cath*aig*** as í ba mó dibh, & ba h-edro*cht*a, & ba dirgha 2420] docum nime. ‘IS cain in recles ut’, ar si: ‘iss *ed* rag*a*t-sa c*ur*ub aice bias mo 2421] eis*eir*gi’. Tainic roimpi ac*ét*air cen eol*us* acht in tor tein*ed* at-connaic oc 2422] las*a*d cen cumsan*a*d etir la & *aidhchi* co toracht cuice. O 2423] dho-ro*cht* immorro cu m-bai f*or* bru **Luimnigh** andes luid iarum 2424] cosaibh tirmaibh amal bid ar talamh{folio 64vb} réidh, cu m-bai i p*ur*t 2425] **Innsi Cath*aig***. Ro-fhid*ir* dano **S*enán*** inní sin, & luidh cu m- bui isin p*ur*t 2426] ara cind, & f*er*uidh failti fria. ‘ISs *ed* do- rocht*us*-sa’, ol sí. #### 2427] ‘A **Chanir**, eirigh’, ol **S*enán***, ‘docum mo **m*átha*r** do **shethar** fil isin indsi 2428] út tair, *co n*-d*er*ntar *h' áighidhe*cht** ann’. #### 2429] ‘Ni h-edh do-ro*cht*amar’, ol **Canir**, ‘acht is aire do-ro*chtus*, *co n*am-raibh 2430] *aighidhe*cht** lat-sa isin indsi- seo’. #### 2431] ‘Ni thiagat mna a n-indsi-sea’, ol **S*enán***. #### 2432] ‘Cid dia ta lat-sa sin’? ol **Canir**. ‘Ni messa **Crist**, ar ni lugha thainic 2433] do thathcreic ban inás do thathcreic fher. Ni lugha ro ces ar daigh ban inás --- p.73 2434] ar daigh fher. Ro bhat*ar* mná oc um*al*oid & oc timt*er*e*cht* do **Crist** & dia 2435] **aps*t*al*aib***. Ní lugha, dano, thiaghuit mna isin bh-flaith nemhdha inait fir. 2436] Cidh, dano, ar na gebhtha-sa mná cucat at indsi?’ #### 2437] ‘IS talchar atai’, ar **S*enán***. #### 2438] ‘Cidh on’, or **Canir**, ‘in roa inní **con*naigim*, inat mo thaeibh isin indsi-sea 2439] & sacarbhaic uait-si damh’? #### 2440] ‘Do-b*ér*thar’, or **Sen*án***, ‘inat eiseirghi d*ui*t sunn f*or* brú thuindi, & is *ec*al 2441] lim in mhuir do breith do taiss*e* as’. #### 2442] ‘Rom-bia-sa la Dia’, ol **Canir**, ‘ni ba h- edh tois*e*c*h* b*ér*as an mhuir as 2443] don inis in maighin a m-biu-sa’. #### 2444] ‘IS cet d*ui*t-si, tra’, ol **S*enán***, ‘techt a tir’. #### 2445] Ár is amhlaid ro bui sisi cein ro bat*ar* oc imacall*aim*, & sí 'na sesamh 2446] f*or*sin tuind, & a trosdan fo a bruinne amal bidh f*or* tír no bheth. Tic iarum 2447] **Caneir** f*or* tír, & do-b*er*ur sacarbhaic di, & teit docum nimhe. *Ro ir* 2448] Día **Canir** cibe thaidhl*es* a recles ria n-dul f*or* in muir ni baithfid*er* no gu 2449] ti aris. #### 2450] IS lia, tra, tuirium & aisneis a n-do-roine Dia do fhertuibh & do mhirbuil*ib* 2451] ar **Shenan**, ár ni fhil nech dia tiss*ed* a fhaisneis uile, acht mina tiss*ed* **ai*n*g*el*** 2452] Dé dia fhaisneis. IS lór tra in bec-so dhibh ar deismire*cht* .i. a betha 2453] inmhedhon*a*c*h*, a airbhirt bhith-bhuan cech laithe, a umhla, a chennsa, a caeinfh*u*arraighi, 2454] a ainmne, a ailgine, a dhesheirc, a trocuire, a dhilghidhche, a 2455] aeine, a apstanait, a ern*aig*thi, a frithaire g*re*sach, a menma indfh*et*hm*e*c*h* in 2456] Dia do g*re*s. Ni fil ne*c*h do-fh*et*f*a*d a innisi acht n*e*c*h* o Dia. {folio 65ra} #### 2457] Bat*ar* ile tra buadha **S*enáin***. Ba h-é in top*ur* glainide triasa 2458] night*er* ind uile pop*uil* ro erb Dia fris do glaine a fhoir- cetail. Ba h-e, dano, 2459] in nell nemhdhai triasa bh-fursanntar tal*am* na h-*ec*alsa & anmunna na firen o 2460] braen a f*or*cetuil co n-astudh sualach. IS h-é, dano, in locrann órdha ro h-adhn*a*d 2461] on Sp*írut* N*oemh* triasa teichet dorcha ci*n*udh & targabhal a tegdais Eculsa 2462] Dé. IS é in barc bith-bhuadhach b*er*ius slóghu na firian tar ainbhthine in 2463] dom*uin* cu tracht na h-*Ec*alsa nemhdha. IS é so in fetal coisecartha 2464] in **Righ** nemhdha do-gní sidh & set & corae et*ur*ro & meic dhaine. IS e 2465] so **maer** & **re*cht*aire** & **ronnaire** ro fhaidh an t-**Airdri** nemdhai do thabhuch 2466] císa sualach & so-gnímh do ilclannuibh ***Gaeidhil***. *IS é in lia loghmhar o 2467] cumhduight*er* an richedh nemhda’’* Jn. 15:1 do sloghuibh na talm*an*. IS é in leastar 2468] glan triasa n-dailt*er* fín breithre De dona popluibh. IS é in mor-**briug*h*aidh** --- p.74 2469] sona so-fhoircetuil no shasadh bochta & nochta. IS e gesca na fír fhinemna 2470] tuaraidh bheath*aid* & sas*a*d don dom*on*. IS e in fír-liaigh icas gallra & teadma 2471] anma cech dhuine irisigh isin ecl*ais* cr*ist*aidhe. #### 2472] O RO chomhfhoicsigh tra laithi a eitseacta in **noim**-sin .i. **Senan**, ar 2473] n-íc dall & bodhur & bacach & amhlabhar & gacha h-aimhreidhi arcena, IAr 2474] foth*ugud* cheall & recl*es* & mainistreach do Dhia, & iar n-oirdnedh indtibh-sein 2475] **esp*oc*** & t-**sacart** & ***áes gráid*aes gacha graidh** arcena fo ong*a*d & coisecr*a*d & benn*a*c*h*adh 2476] tuath, tainic ina mhenm*ain* do **S*enán*** te*cht* do dhenam ern*aig*hthi oc relcibh 2477] **Cassidain** a **aidi** & **sethar** a **athar** .i. **Scath Craibhdheach** **ingen** **Dubhthaigh**. 2478] Luidh iarum i leth-sin & aidhleadh leis co **Cill *E*ochaille** d' acall*aim* **ingen** 2479] **Neir** ro batar ann .i. **naemh-ogha** craibhd*ech*a ro ghabhsat caille fo láimh 2480] **S*enáin*** & ro bat*ar* f*or* a anmcairdi*us*. Ailit-sidhe dano do **S*enán*** co tardta 2481] c*or*p **manaigh** umhail dá mhuinnt*ir* cuca-somh ‘da adhnacal ocainn co rabdais 2482] a reilce oc ar n-imcoimet’. ‘Do-b*ér*thar cucaibh’, ar **S*enán***, ‘nech dia 2483] targha bar n-imcoim*ét* na bídh a shnim f*or*uibh’.{folio 65rb} Ceileabhraidh 2484] iar sin dona **noemh-oghuibh**, & do-ghni ern*aig*thi oc reilcibh **Cassidain**, & 2485] tic arís cu torocht in sceich fil isin fiadh re **Cill Eochaille** aníar. Cu cual*a* 2486] ann-sidhe in guth fris dona nemhaibh, & is *ed* ro raidh: ‘A **Shen*áin*** noeimh! 2487] tair docum nimhe’. Do-fhrecair **S*enán***, & is *ed* ro raidh: ‘Cex’, ar sé. Deisidh 2488] fo c*ét*oir isin maigin-sin. IS annsin ro tocbait **aingil** De **Martan** o **Toirinis** 2489] i neoll nemhdha, & fuirmidhset isin maigin a m-bui **S*enán***, & do-rat comna & 2490] sacarbaic dhó. Amar thairnic dó sin ro dheonuigh Dia ro tocbaiset na 2491] h-**aingil** **Martan manach** isin neoll cetna cu ro fhacuibset i **Toirinis** isin ló 2492] cetna. Ro raidh dano **S*enán*** fria mhuinntir: ‘Bídh mu c*or*p-sa sunn cu 2493] mochtrath’. Et faid*idh* **Senan** a spir*ut* docum nime etir airbhribh **ai*n*g*el*** 2494] f*or* cuiredh na Trinoidi i medhon lai i kl. marta. Bái dano c*or*p **S*enáin*** innsin 2495] co *aramharach*, & gia theasta soillsi na grene in *aidhchi*-sin uatha som ni 2496] theasta freacnarcus **aingeal** na soillsi nemhdha uathaibh. Tancat*ar* tra ar 2497] m*a*dain a m*uin*t*er* assan indsi ar cenn cuirp **S*enáin*** .i. **Odhran** & **Mac Inill** & 2498] **esp*oc* n-Iuil** & **esp*oc* Mula Segda** mac **Baith** & na **noeimh** arcena, & ro adhnaicit 2499] c*or*p **S*enáin*** gu n-anóir & airmhitin móir, & r*u*cs*a*t **aingil** a ainim c*us*an 2500] cumsan*a*d suthain a n-**aentaidh** na naeim-trinoidi & muinnt*er*i nime. Ailim 2501] trocaire Dhé tre imp*id*i **S*enáin*** co roisem in ***aentuidh**-sin*. In saecula saeculorum. 2502] Amen. --- p.75 2503] Betha **Fhindein** **Cl*úan*a h-Eraird** ---------------------------------------- #### 2504] AT-FIADAR DIDIU A CUMAIR F*ER*TA & MIR*BUILI* in craibhdhigh-seo & in 2505] forbhadh do-rat f*or* a rith m-buadha i bhos isin bith frecnairc: at-fiadhar 2506] sin ar airfited anma na n-irisech .i. **Findian** mac **Findtain**, meic **Conchraid**, 2507] meic **Dairchealla**, meic **Senaigh**, meic **Diarm*a*da**,{folio 65va} meic **Aedha**, 2508] meic **Fherghusa**, meic **Aililla Taulduibh**, meic **Cealtchair**, meic **Uithech*uir***. 2509] In **Findtan**-sin, didiu, do-ráidh-sem, tuc-side **setig** socenel*aig*, **Teluch** a 2510] h-ainm-side. Do-rala cu m-ba al*acht*a isidhe uadha-som. A n- aimsir a 2511] h-imt*r*uma co tarfas dí araili lasair thein*ed* do dul ina beola & a tiachtain 2512] a n-deilb eoin edrochta f*or* cula for in *con*uir cetna, dula don eon c*o n*-essidh 2513] for barr crainn, eoin & enluithi **Leithi Mogha** do thiachtain cuigi isin 2514] crainn-sin co n-asta uile aca-som, a tiachtain in eoin i l-**Leith Cuinn** *co* 2515] *n*-eiss*ed* ann-sidhe f*or* barr chroinn ele. Eoin & énluithe **Eir*enn*** do 2516] thiachtain cuice cu ros-fhasta ocai. At-cuaidh didiu in aisl*ing*i-sin dia 2517] **céli**. ‘Coimp*er*t craibhdhech eicin fil ocut’, ar se. ‘Scaram coimleapuid 2518] cein bhia-sa fon n-ind*us*-sin’. Do-ronsat amhlaid. Ni chaitheadh didiu 2519] **Teluch** fésin biadha inmarra acht luibhe ailghena & airera etroma, cu 2520] ro genair in ghein buadha sin. #### 2521] Rug*a*d iarum inti **noeim Finden** cu h-**Abban mac h- úi Chormeic** cu ro m-baist. 2522] Bat*ar* didiu dá thopar isin mag in ro baist*e*d-somh, **Bal** & **Dimbal** a 2523] n-anmanna. As an top*ur* dia n-ainm **Bal** ro baist*e*d-som amail ba cub*aid*h dia 2524] airilliudh. O ro forbair intí **noeimh Fhinden** ruc*a*d *co h-**esp*oc****, cu **F*or*tchernn**, 2525] cu ro legh salma & in t-ord n-ecclasda occa. Ro fhoth*aig*-siumh immorro tri 2526] h-ecalsa asa ghill*acht* .i. **Ros Cuire** & **Druim Fiaid** & **Magh n-Glas**. #### 2527] O ra-siact immorro co h-aes *trichtaighi* luidh tar muir. Taraill co **Tairinis**. 2528] Fuair senoir ara cind innti, **Caemhan** a ainm. Bat*ar* seal immalle & do-ronsat 2529] **aentaid**. Luid **Finden** iar sin cu **Cill Muine**. Fuair tri **suithe** ara cind annsin 2530] .i. **D*abi*d** & **Gillas** & **Cathmael** a n-anmanna. Rob e fath a comthinoil 2531] annsin, cosnum cennachta & **apdaine** innsi **Br*et*an** etir dís díbh .i. etir 2532] **D*abi*d** & **Gillas**. Do **br*eth*eamh** choitcenn ro aentuighseatt eatarra **Cathmhael**. --- p.76 2533] O 't-connaic immorro **Cathmhael** **noemh Finden** ro fhegh co h-innfheithm*e*c*h*:{folio 65vb} 2534] ‘Cia h-innithemh romhor’, ar **Daibhith** fria **Catmael**, ‘do-b*er*i f*or*san 2535] ocl*ach* n-anaithn*id* do-dech*aid* isin tech’? ‘Rath mor’, ar **Cathmhael**, ‘airighim 2536] air’. ‘Ma ata’, ar **Daibhith**, ‘rath fair, labradh inno*us*a as in bérla 2537] Br*et*nach et etercert*a*d in caingin ima taím-ne’. Do-rat **Finden** airrdhe na 2538] croiche tara ghin, & ro lab*air* as in m-Br*et*nais amail bhud h-é a berla bun*aid*, 2539] et do-rat an indse do **D*aibi*d** ar senser*echt*. #### 2540] Luidh iar sin **Finden** & **Cathmhael** & **D*aibi*d** & **Gillas** d' agalduim **righ** 2541] **Breatan** do chuinghidh inaidh reclesa fair. At-bert saidhe ná raibe oga. 2542] At-b*er*t co h-essomain immorro araili duine istigh: ‘Madh ail’, ar se, ‘dona 2543] **clerch*ib***, cuiret ass in loch mor-sa imuich a toebh in dúine & denat recl*es* 2544] doibh 'na inat’. ‘Dia n-d*er*n*a*t-somh sin’, ol in **ri**, ‘rot-biat cidh an dun*a*d-sa 2545] la toebh inaidh in locha’. Luidh **Finden** immorro & aithinne 'na láimh co 2546] rathum isin loch, cu ro theich roime isin muir: cu ro mor*a*d ainm De & 2547] **Finn*ein*** triasin moir-mirb*uil*-sin. Ro h- edpartha tra na feranna-sin do Dia & 2548] d' **Fhinn*ian***. Do-rat-sidhe iat dona **sruithibh** **Bretn*a*c*h*aib** bat*ar* malle fris. 2549] Ro foth*aiged* tri cathr*a*c*h*a ocu-side inntib. As dib-sidhe **Lann Gharban** *no* 2550] **Gabran** aniu. Bui immorro **Finden** **.xxx.** bl*iadn*e oc foglaim immalle frisna 2551] **sruithibh** **Breatnachuibh** bat*ar* malle fris. #### 2552] LAA n-aen ann lot*ar* **manuigh** isin caill*id* do bhuain chrann 'chum 2553] ecalsa. Ni ro leicset **Finden** leo ar chadh*us* dó. Tainic in **secnap** tara n-eis 2554] co **F*indén***, *co n*-eb*er*t friss: ‘Cidh ro m-bai’, or se, ‘ná dechadais isin caill*id*’? 2555] ‘Cidh o chianaibh’, ar **Finn*én***, ‘at-b*er*thea frind no raghmais: in tan dano 2556] at-b*er*ur frind no ragam acht fo-gabhur a comadhbhur dhún’. ‘Atat’, or in 2557] **secnap**, ‘dá óg-dhamh amuigh isind ach*ad*; timairc-si lat iat & eirg isin caill*id*’. 2558] Luidh **Finn*én*** leo isan caill*id*, & ba h-e feidhm toisech do-riacht an ecl*ais* a 2559] fheidhm. Ni fes immorro dil in t-**secnap** rota-cursaigh-seom. Ro mo*rad* 2560] a*inm* D*é* & **F*indéin*** tresin mo*ir*-m*irbuil* sin. #### 2561] FEACHT*US* tancat*ar* **Saxain** d' innarba no d' innr*ed* **Br*et*nach**.{folio 66ra} 2562] Ro gabhsat **longphort** i taebh shleibhi aird. Do-chuatar **Br*et*ain** i muinighin 2563] **Findein** im chuinghidh osaidh doibh o **Shaxanch*aib***. Luidh **F*indén*** f*or*sin 2564] n-umuloit. Do-ratsat **Sachsain** era fair. Do-rat **Finen** buille dia bach*aill* 2565] isin sliabh, cu torchuir in sliabh f*or* **Saxanch*aib***, cu na t*ér*no fer indisdi scel 2566] dibh. #### 2567] TAINIC iar sin tocra do **Fhinnen** dula do **Róimh** iar forbhadh a fhogl*am*a. --- p.77 2568] Tainic **aingel** Dé chuigi *co n*- eb*er*t fris: ‘A n-do-b*er*tha dhuit icc **Roim**’, ol 2569] sé, ‘do-berthar i bhos. Eirg & athnuidhig iris & creidium a n-**Eir*inn*** tar eis 2570] **Patraic**’. Do-dhechaidh iarum **F*innén*** do thoil De dochum n-**Eir*enn***. 2571] Luidh **Muir*e*dach** mac **Aengh*us*a** **ri** **Laig*en*** dochum puirt ana frithshet co n-do-fhuc 2572] f*or* a mhuin a tri h-uidedaib tar na tri *h-achdu* roptar nesa don phurt. 2573] Ann-side at-b*er*t fer do mhuinnt*ir* in **righ**: ‘Is tromdai atai, a **cleir*ig***, f*or*sin 2574] **righ**’. ‘Easpach sin’, ar **F*innén***, ‘ár in lín fecht*us* nom- gebhudh-sa f*or* a 2575] mhuin no bhiath in lín **righ** sin f*or* an cuic*i*d dia shil. Uair as fo tri dano’, ar 2576] se, ‘nom-gabh, gebuit tri **rig** dia shil **coic*e*d Laigen**’. Ro bennach **F*innén*** 2577] iar sin **Muir*e*dach** bhadein, & at- b*er*t: ‘Amail fuair’, ar se, ‘**mogh** De faeilti 2578] ocut, cu bh-faghbhu-sa faeilti ac muinnt*ir* nimhe i Tír na m-Beo’. Ro bennach 2579] dano broind a **sheitche** co ruc-side mac sainem*ail*, **Eoch*u*** a ainm *.i. **athair*** 2580] **Brandu*i*bh** iar sin. At-b*er*t in **ri** re **F*inden***: ‘Gebe in*a*d’, ar sé, ‘i **Laighnib** 2581] b*us* maith lat do-b*er*thar dhuit do dhenam do reclessa’. Tainic **aingel** Dé 2582] ria bh-**Finnen** c*us*an sliabh dan*a*d ainm ***Con*dal**. Ro imchuirs*et* **ai*n*g*il*** Dé h-é 2583] *con*a mhuindt*ir* i *n-adhaigh-sin* do mhullach in t-sl*éb*i isin glinn ba nesa dhó. 2584] At-b*er*t-somh isin m*a*duin ria m*uin*t*ir* techt isin caill*id* do bhuáin crand do 2585] cumhd*a*c*h* reclesa. Do-dhech*aid* aen dibh cuici-si*u*m ar cula, & geg do abhuill 2586] *con*a tor*a*d 'na láimh. Luidh-siumh amalle fris-side cusan inadh i m-bai in 2587] abhall. ‘Dentar’, ar essium, ‘in recl*es* isunna’. Dia m-bat*ar* f*or*sna briathr*ai*b-sin 2588] co n-fhaccat*ar* chuca **Bresal** mac **Muir*e*daig** & **Cremhthann esp*oc*** a 2589] **bhrath*air***. Luid **Breasal** co ra ghaibh{folio 66rb} co slatra laimh in 2590] **cléir*ig*** do deoin in **esp*ui*c**. Feargaight*er* iarum in **cl*érech***, *co n*-deb*air*t: ‘In 2591] lámh’, ar se, ‘ro sinedh do dlom*a*d dam-sa, *resiu* dorua in trath so imar*a*c*h* 2592] ind ingnibh seab*ai*c, cu ro fuirmidt*er* am fhiadhnaisi. In t- **esp*oc*** dano dia 2593] n-d*er*nadh deoin, ní ba h-ard a congbhail isna talm*an*daibh, & ni festar cidh 2594] inadh a eiseirghi’. Tang*a*tar immorro ***Osraighi*** f*or* creich isin tír 'arnamharach. 2595] Luidh **Bresal** dia fuapairt, cu ro marb*ad* and, cu tuc*a*d lasin seabac 2596] a lamh, co r*us*-fuirim i bh-fiadhn*us*e **F*indéin***, cu ro mór*a*d ainm De & **Finnein** 2597] don mhóir-mhirb*uil*-sin. #### 2598] TAINIC iar sin **Muir*ed*ach** **athair** **Bresail**, gu tard do **F*innén*** in magh as 2599] radlomh **Bresal** dó. Ro leasaig*e*d lais- si*u*m, *con*ad h-e **Achadh Abhall** aníu. 2600] Bai-sium .ui. bl*iadni* dec isin inad-sin oc foghnum don Coimd*id* na n-dula, 2601] co n-deb*er*t *an t-**ai*ngel**** fris: ‘Ni h-é so inadh h' eiseirghi’, ar se. ‘Bid h-e --- p.78 2602] cena inadh do comdhala riat **mhanchuibh** i l-lo bra*tha*’: *con*udh desin ita **Sliabh 2603] *Con*dala** .i. sl*iab* comdhala **Finnein** ria **manch*aib*** i l-lo bra*tha*. #### 2604] Ceileabhraidh **F*innén*** iar sin dia **mhanch*aib*** & tainic i crich h-**Ua 2605] n-Dunlainge**. IS ann-sidhe ro edhbair in **ri Coirpri** **Mugna Salcain** do-sum. 2606] Bui-si*u*m se bl*iadni* ann-sidhe. Tainic iar sin co h-**Achad Fhiacla**: ann-side do-rochair 2607] fiacal as a cind-som, cu ro fhol*aig* i muine dresa. Ic tiachtain 2608] doibh-sium iar sin as cun-aitchetar na **braithre** uadh ~~afhiacuil~~*com*ur*tha* d' facbhail 2609] acu, cu n-deb*air*t-seomh friu: ‘Eirgidh’, ar se, ‘c*us*in muine n-dreasa út 2610] at-ciche, & tucaidh as in fhiacuil f*or*-facbhas-sa ann’. Do-thiaghat iarum & 2611] fuaratur in muine ar las*a*d, & tucs*a*t in fiac*uil* leo, & is uaithi ro h-ainmnig*e*d 2612] in baile .i. **Achadh Fiacla**. #### 2613] TAINIC iar sin **Finnen** cu **Cill Dara** co **Brighit**, cu m-bui ic tiachtuin leiginn 2614] & proicepta fri re. Ceil*ebr*ais iar sin do **Br*ig*it**, & do-br*eth* **Brighit** fainne oir 2615] dho. Nir' bho santach-som imon saeg*ul*. Ni ro ghabh in fainne. ‘Ce no 2616] optha’, ar **Br*ig*it**, ‘ro-ricfea a leas’. Tainic **Finnen** iar sin cu **Fotharta 2617] Airbrech**. Do-rala uisce do. Ro innail a lamha as in *us*q*u*i:{folio 66va} tuc 2618] lais f*or* a bhais as an uisq*u*i in fáinne targaidh **Brighit** dó. Táinic iar sin 2619] **Caisin** mac **Nemain** co faeilti moir fri **Finden**, & ro n-eadhb*air* fein 2620] dó, et ro acain fris **rí** **Fotharta** ic cuinghidh oir fair ara shaeire. ‘Cia 2621] mét’, ar **F*indén***, ‘**con*naigheas*’? ‘No ghebhudh uingi n-oir’, ar **Caisin**. 2622] Ro thomhuis sé iar sin in fainne, *& frith uingi oir* ann. Do-rat **Caisin** h-i ar 2623] a shaeiri. #### 2624] TAINIC **Fin*dén*** iar sin tar **Bóinn** co h-**Eiscir m-Branain**, ait ita **Ard Relec** 2625] iníu. Ro foth*aig* ecl*ais* isin maigin-sin. Tainic duine etrocar chuigi-sium, 2626] **Baeth** a ainm. At-b*er*t frisin **cléir*e*c*h*** na bíat isin maighin-sin. Ro b*er*thea 2627] a rosc uadha achedoir. Do-roine aithr*ig*i iar sin & tuc*a*d dó arís a shúili. #### 2628] Crech do-dhech*aid* an inbh*aid*-sin a **F*er*uibh Tulach** sech recles an 2629] **cleir*ig***, co tarla d' áraile gilla don creich cu n-dech*aid* i sorn na h-atha bui i 2630] focus in reclesa. Ro faillsig*ed* do **Finn*én*** inní-sin. Luid-side & aidhme in 2631] berrtha leis, cu ro coronaighedh aca in duine-sin fon n-ecosc n- eclasda, cu 2632] ro légh ac **Finn*én***, co tart gradha fair iarumh, *con*ad h-e **esp*oc* Senaigh** .i. 2633] cetna **comharba** ro ghabh iar **F*innén***. #### 2634] FEACTUS d' **Finnen** oc glan*a*d thiprat oice. Tainic **aingeal** cuigi *co* n-eb*air*t: 2635] ‘Ni h-e so in*a*d na tiprat’. *‘(Do)-b*er*uinn’, ar **F*innén***, ‘g*us*an in*a*d a n-dl*egur*. --- p.79 2636] Luidh in t-**ai*n*g*el*** roim **F*innén*** seal soir on ecl*ais* gu ro foillsigh dhó inadh 2637] na tipraiti’*. ‘A mo coimdhi’, ar **F*indén***, ‘in saethar-sa do-ronsam-ne o 2638] chianuibh cidh bias de’? ‘Cibe tara ragha in uir ro claidhis’, ar an t-**aingel**, 2639] ‘do-geba trocaire on Coimdh*id*’. #### 2640] TANCATAR iar sin **noéimh** **Eir*enn*** cuca-som as gach aird d' foghlaim eccna 2641] oca, cu m-bat*ar* tri mile do **naemuib** imalle fris, con*a*d dibh-sidhe ro thogh-sum 2642] na da **aird-esp*oc*** dec na h-**Eir*enn***, amail do-fhi*n*dat ind eolaigh. Ocus 2643] at-fiadhat ind eol*aig* & na scribenna *con*na d*e*c*haid* nech dona tri mhile-sin 2644] uadha-som cen bhachail no soisc*él* no comartha suaichnidh eiccin, 2645] cunadh impaibh-sin ro gabsat a reclesa & a cathracha iardain. #### 2646] FEACHTUS ro faidh-sium a **dhalta** .i. **esp*oc* Senaigh**, do taiscel*ad* f*or* lucht 2647] a scoile d*us* cidh do-ghnítis. Ba sain, tra, an ní ica bh-faghbhaithe cach 2648] dibh, acht battís maithe uile. Frith, tra, **Colum** mac **Crimhthain** & a lama 2649] a sinedh{folio 66vb} úadh, & a menma indithmheach a n-Dia, & eoin oc 2650] tairisium f*or* a lamhu & f*or* a cenn. O 't-cuas do **Fhinnen** inní-sin at-b*er*t: 2651] ‘Lámha ind fhir-sin’, ar se, ‘do-bera com*unn* & sarcarbhaic dam-sa frisna 2652] *déidhenchu*’. #### 2653] *TAINIC **ai*n*g*el*** De co **F*innén*** *co* n- eb*airt* fris: ‘Ni h-e so inad th' eiseirghe, 2654] ár biaidh duine maith dot muindtir i sund’*. Tainic **ai*n*g*el*** co **F*indén***, 2655] cu **Ros Findchuill**, is eisidhe **Les in Memra** inniu. Ann sein gabh*us* **F*innén*** 2656] in fersa fathachda, *Hec requies mea*. Annsin tainic **Fraechan drui** a docum-som. 2657] Ro fhiarfocht-sum: ‘In ó Dia’, ar se, ‘ata dhait-si in fis fil ocut’? ‘A 2658] fhromhudh d*ui*t-si’, or **Fraechan**. ‘Abair cetam*us*’, ar **F*indén***, ‘inadh mo 2659] eiseirghi-sea. At-cim a nimh & ni fhaicim i tal*main*’. At-racht **F*innén***. ‘In 2660] t-in*a*d asa n-err*acht*air innósa’, or **Fraechan**, ‘is as ad-reis do **mór-dhail** bra*tha*’. #### 2661] TANCATAR iar sin a dha **shiair** co **F*innén*** .i. **Righnach** & **Richenn**, & a 2662] **mathair** .i. **math*air*** **Ciarain**, cu ra gaibhset i **Cill Righn*aig*i**. Luid **F*innén*** & 2663] **Ciaran** dia torruma. Bat*ar* na **caill*ech*a** oc acaine b*eit*h cen us*ce*. ‘A choimdhe’, 2664] ar **Finnén** fria **Ciaran**, ‘cait i bh-fhuighbhium uisq*u*i doibh sut’? ‘IN budh 2665] leasc lat-sa’, or **Ciaran**, ‘eirghi as an in*a*d i tai’? At-ract **F*innén***. ‘An t-inadh 2666] asa r' eirghis’, ar **F*innén***, ‘as é inadh na tiprat’. Ro fhiarfo*cht* **F*innén*** do **Righnaigh** 2667] cind*us* bai in **chaill*ech*** a **m*áthai*r**. ‘Ni cumangar ced *n-d(ul)* i n- aicsighudh 2668] di ar tromdha*cht* a h-anala’. Ro imd*er*g cu mor imon **cleir*ech*** & at-b*er*t-somh: --- p.80 2669] ‘In Coimdhe’, ar se, ‘airchesas cech aen don chinedh daena dia h-airchisect’! 2670] Luidh **Righnach** iar sin dia taigh. Fuair a **m*áthai*r** n-óghshlain la breit*ir* 2671] in **noeim**. #### 2672] Molad thuc **Geman maighist*er*** fechtus donti **noimh Fhinden**, iarna 2673] dhenum tria rithimm. ‘Ni h-ór tra, ná airget, ná étach loghmar’, ar **Gem*an***, 2674] ‘chuingim-si f*or*t ar an mol*ad*-sa, acht oen ni, f*e*rann bec fil ocam, is h-e 2675] étairthech, *co n*-d*er*nta-sa ernuighthe cu rub toirthech’. ‘IN t-immann do-righnis’, 2676] ol **F*innén***, ‘geibh ind uisq*u*i, & sreith in t-uisci-sin tarsin bh-ferann, 2677] & bidh toirthech’. Do-righnedh samhlaid, & ba toirtech in ferann. #### 2678] CRAND leimh bai ic **Rúadhan** **Lothra**, crann o sileadh linn shomblasta 2679] f*or* a faghbhudh cach in blas ba maith lais, con*a*d de no lesaighdis na **man*aig*** 2680] na h-áighidh, conadh do sin{folio 67ra} batur **manuigh** **Eir*enn*** ac togra 2681] gu **Rúadhan**. Tang*a*dar a **dhaltae** co **F*innén*** cu m-bat*ar* ica acaine fris a 2682] **dhalt*a*da** icá fhacbhail. Ron- gáidetar im dula leo co **Rúadhan** cu m-beth 2683] **R*úadan*** i coitchinne m-bethadh amail cach. Luid **Finnen** immaille friu gu 2684] **Lothra**. Ba h-edh toissech do- chuat*ar* c*us*an crann cu tard **F*innén*** crois dia 2685] bachaill tarsin crann, *con*ná ro sil banna ass. O ro- chuala **Rúadhan** inní-sin 2686] do-raidh uisq*u*i a thopair do thab*air*t dó. Do-rigne ernuighthe. Do-soud uisq*u*i 2687] na tiprat a m-blas lenna. In lind r*u*cadh do **F*innén*** *con*a **noemhuibh** do-rat-sidhe 2688] airrdhe na croiche thairis. Ro sóud fo cedoir a n-aicn*ed* uisq*u*i. ‘Cia 2689] tarba sin’? ar na **cleir*ig*** fria **F*innén***, ‘mina choiscir in tiprait’? ‘A **braithre** 2690] inmuine’! ar **F*innén***, ‘cidh táithe do **Rúadhan**, ár cidh a bh-fhuil d' uisce isin 2691] mon*aid*h-sea i taeibh in recl*es*a bhus ail leis do shoudh i lind shomblasta, 2692] do-gena Dia aire’. Ro gádatar iarum diblinaibh **Finn*én*** & na **noeib** inhí 2693] **Ruadhan** co m-beth *a b*et*ha* amal chach. At-b*er*t **R*úadan*** do-ghenadh sein 2694] ara **aidi**, ar **Fhinnen**. Ro cesnuigh cena ferann beag bui imon recless 2695] do bheith etoirthech. Ro bendach*ai* dano an f*er*ann sin, *con*adh toirthech. #### 2696] Luid **F*innén*** iar sin i crich **C*on*n*acht*** co **Druim Eitir Da Loch** i nh-**Úaibh 2697] Oililla**. Fuair **Muisi** & **Ainmire** ann ara chind & siat toirrsech do écaib a 2698] **sethar** an lá-sin. O ro airigh **F*innén*** inni-sin luidh isin tech i m-bai corp na 2699] **sethar**. Do-righne depraccoit n-dicra n-dedhghair fri Dia, cu ro thodhuisc in 2700] **caill*ig*** a báss, cu m-bui ica (fh)erdhaighis, et cu ro mharbh in laegh bui fo a 2701] h-aen bhoin, & cu tuc drolmaig n-englaisi dhó, cu ro bennach **F*innén*** an engl*ais* 2702] curra soudh a m-blas fina. Frith didiu in laegh beo 'arnamharach fo a --- p.81 2703] mhathair. Ro mor*a*d ainm De & **F*innéin*** triasin moir-mhirb*uil*-sin. Ro edbair 2704] iar sin **Múisi** & **Ainmire** a recl*és* do Día & d' **Finnen**. #### 2705] LUID **F*innén*** iar sin isin **Corunn** i crich **Luighne**. Tainic **Crumtir 2706] Dathi** co m-bai amalle friss. Tainic **aingel** Dé *co* n-eb*air*t fris: ‘In bhaile’, 2707] ar sé, ‘in debera fer dot muindt*ir* frit ‘is caein in t-ach*ad*-so’:{folio 67rb} 2708] foth*aig* ecl*ais* ann’. Nir' bho cian *co n*-deb*air*t f*er* dia mhuinntir-seom: ‘As 2709] cain’, ar se, ‘in t-ach*ad*-so’. Ro fhoth*aig*-siumh iar sin ecl*ais* isin inadh-sin. 2710] For-fhacaibh **cruimthir Dathi** isin dú-sin. Ita innsin tipra **Fhindein** & a lecc. 2711] Geb e duine othair dhech isin tiprait ticfa slan eisdi. Geb e dámh dhui*lech* thí 2712] cusin n-**airchindech** ni berthar a einech acht gu ro ghabha a ph*ate*r o*c on* leic-sin. 2713] Sic **Tipra Fhinnein** & **Leac in Pupail** ic **Ach*ad* Abla**. #### 2714] TAINIC iar sin **F*innén*** i **Coirp*ri* Mhoir**. **Aeng*us*** ba **rí** an inbhaidh-sin i 2715] **Coirp*ri***. Tainic a mac-saidhe .i. **Ne*cht*ain**, do dlom*a*d don **cleir*e*c*h***. Ro leans*a*t 2716] cosa a mhuinnt*ir*i don talum & at-bath fein. Táinic **Aengh*us*** iar sin 2717] cu tard a reir don **cl*ére*c*h***, co r*us*-dúisigh a mac do a bás, et co tard in*a*d 2718] reclesa dhó. For-fhacaibh-siumh **Grellan** mac **Nat Fraeich** annsin. #### 2719] O ra fhoth*aig* tra **F*innén*** cealla & congbhala fon n-inn*us*-sin, et o ra proitche 2720] breit*ir* n-De do **f*er*uibh Eir*enn***, do-dech*aid* docum a recl*es*a gu 2721] **Cluain Iraird**. LAA n-oen ann-side do **esp*oc* Senaigh**, dia **dhalta**-somh, ica 2722] fhég*ad*, amlaid at-connaic a caeile & a troighi mhoir h-e, in meit co n-airmitís 2723] a esnae triana étach inmhedhon*a*c*h* amach. At-connaic dano in cruimh do 2724] the*cht*a as a thaebh, et ba h-e in fath, ón uar-chris iarainn búi uime ardaigh 2725] pennaiti don c*ur*p cu ro thesc gu cnaimh. Caíis iar sin **esp*oc* Sen*aigh***. 2726] ‘Cidh dot-gni toirs*e*c*h*’? ar **Finnen**. ‘Do chaeili-siu’, ar **esp*oc* Senaigh**. 2727] ‘Ferfaidh cruimh f*or* h' asnaibh-si in chaile-sin’, ar **F*innén***. Moidi ón rochái 2728] **esp*oc* Sen*aig***. ‘Cuma dano duit’, ar **F*innén***, ‘toirrsi dho sin. Beruidh 2729] aen duine do c*or*p docum n-adhnacail’. #### 2730] IS lia, tra, tuiremh & aisneis a n-d*er*na in Coimdhe do f*er*tuibh & mhírbhail*ib* 2731] ar **noemh Fhinden**: áir mina thisadh a spir*ut* fein no **ai*n*g*el*** de nim 2732] dia n-indisi, ní caemhnacair nech aile a mhiadhamhla, a bh*et*ha inmhedon*a*c*h*, 2733] a comhairbirt bith-bhuan in cech lithlaithe, acht is Dia nama rod*us*-fid*ir*. 2734] Ba sí immorro a proinn lai .i. boim do ar an eorna & deogh do uisce: i 2735] n-domhnaighibh immorro & i sollumnaibh boim do ar an cruithne*cht*a, & orda 2736] do bradan fhon*ait*hi,{folio 67va} & lán copain do *mhidh* ghlan no do chormaim. 2737] No chairighedh na daine at-ceth ac craesach*ad* & no *ciedh & na* --- p.82 2738] pendedh a pec*ad*. Ni chodl*ad* f*or* clúimh na f*or* *colcaidh*, co comhairsedh 2739] a thoebh re h-uir noicht, & cloch do fhrithadhart fo chind. #### 2740] Glan-edhbart*a*c*h* do Dhia amal **Aibel** mac **Adhaimh**. Diprocoitech amal 2741] **Enoc** mac **Iareth**. Luamhaire lan-toltnaight*e*c*h* do airec no do fhollamn*acht* 2742] na h-*ec*alsa eitir tonnaibh in t-saeg*uil* amal **Noe** mac **Laimhiach**. 2743] Fir-**ailit*ir*** amal **Abraham**. Búidh bláith amal **Moysi** mac **A*m*ra**. Feidil 2744] fodhailt*e*c*h* amal **Iop**. **Eacn*aid*** eoluch amal **Shol*am*** mac n- **Daibhíth**. Primh-proiceptoir 2745] c*oi*tcenn & leastar tog*ai*de amal **Pol aps*tal***. Et cosm*ail*ight*er* o 2746] mhodhaibh imdhaibh fria **Pol**, áir amal ro genair **P*ól*** tes a tir **Cannan**, a cenel 2747] & a bhun*a*das tuaidh a tir **Caldea**, as amhlaid sin ro genair **Finnen** i bhus, i 2748] **Laighn*ib***, a cenel & a bhunad*ns* tuaidh a n-**Ull*taib***. Et amal ro legh **P*ól*** ic 2749] **Gamaliel**, ic **sui** in reachta, fri re .xxx. bl*iadne* cur' bhó **sui**, as amlaid ro legh 2750] **F*innén*** ag na **suidhib** **Bretnachaibh** adubramar fria re .xxx. b*liadne* cor' bó 2751] **sui**. Et amal ra tairmesc an t-**aingel** **P*ól*** na dighs*ed* do **Damaisc**, acht cu 2752] tis*e*d do shiladh irsi & creitmhe do chách, is amlaid sin ro tairmisc in t-**aingel** 2753] **Finden** na dighs*ed* do **Róimh**, acht co tis*e*d do shil*ad* irsi & cre*tme* do **f*er*uibh 2754] Eir*enn***. Et amal *ro nertadh* o Dhia **P*ól***, iar foth*ugud* ceall & ecl*as* & 2755] cathr*ach* isin athardha in ro ghenair, co tisedh do f*or*ceatal irsi & creidmhe 2756] do **Roimh**, as amlaid ro g*re*ssedh o Dhia **noeibh Fhinnen**, ar foth*ugud* ceall 2757] & cathr*a*c*h* 'na athardha, co tis*e*d do mhún*u*d & d' foircetal **noemh** **Eir*enn*** gu 2758] **Cluain Iraird**. Et amal ro tharrngair **ai*n*g*el*** do **P*ól*** na bhadh ithfirn*a*c*h* 2759] *cu bráth* nach aen no rag*a*d a n-uir **Romha**, as amhlaid ro tharngair in t-**aingel** 2760] do **F*innén*** na bhadh ithfirnach iar m- brath cach aen tara rag*a*d uir **Arda 2761] Relec**. Et amal at-bath **P*ól*** i **Roimh** dar cenn in pop*uil* Cr*istaid*i, arna 2762] h-erbailtis uili a pianaibh & i todhernaibh ithfrinn, as amlaid at-bath **F*innén*** 2763] i **Cluain Iraird** dar cenn **pop*uil* *na n- Gaeidhel***, arna h-eplitis uili don Buidhi 2764] Chonnaill. {folio 67vb} #### 2765] Et is annsin ro tharrngair in t-**aingel** do-somh co n-indarbf*a*d 2766] gach teidm & gach galar c*oi*tcenn a **Cluain Iraird** tre irnaighthi in t-samh*ail* 2767] & co n-indarbfadh a h-**Eir*inn*** uili tre troscudh **shámh*aid*** **F*innéin*** isin 2768] pup*ull* ic **Ard Relic** & ic **Ach*ad* Abhull** & i **Condail**. #### 2769] O do-dech*aid* immorro c*us*na *deidhinchaibh* dontí **noeimh Fhinnen**, 2770] ro fhaidhestar a **aingel** comuide*cht*a co h-**Inis *Mac* n-Indeirc** fri **Luimn*e*c*h***, 2771] co t*u*c-side **Col*um*** mac **Crimhthain** *con*a theigh liubhar fo dhuibh nell*aib* --- p.83 2772] cu **Cl*uain* Iraird**, cun ro ghaibh **Finnen** coman & sacarbhaicc dia láimh, cu 2773] ro fhaidh a sp*irut* dochum nimhe i cinn .xl. ar cet bl*iadne*. #### 2774] Ata immorro intí **noeimh F*hinnén*** i n-aibnes & i n-airfitedh etir m*un*t*ir* 2775] nimhe i bh-fhiadhnaisi Dhe dia ro fhoghain. ITat a relce & a thaisi gu 2776] n-anoir & gu n-airmhidin i talm*ain*, co fertuibh & co mirbhuil*ib* gach laithe, co 2777] traeth gach aen tic friu & coimhed*aid* gach aen cungn*us* leo. #### 2778] Gidh mor immorro intí **noeim F*hinne*n** i n-et*ar*scar*a*d a chuirp & a anma 2779] on mhudh-sin colleic, bidh mo a anoir iar n-eiseirghi ind **oentuidh** **noemh** 2780] nem-truailln*id*i, i **mor-dhail** bra*th*a, in tan b*us* **br*eth*eamh** f*or* **fheraibh Eir*enn*** & 2781] f*or* a mnaibh imalle fria **Patraic** (&) **I*ss*u Cr*ist***. Taitnighfidh insin amal grein. 2782] Biaid isin mhor-mhaith-sin, ind ***aentuidh*** **noemh** & **noem-ogh** in dom*uin*, i n-**aentaidh** 2783] naei n-gradh nimhe na dernsat imarbh*us*, isan **aen*taid*** is uaisli cech 2784] n-**aen*taid***, i n-**aen*taid*** na naeimh-trinoidi, Ath*air* & Mac & Spir*ut* N*oem*. #### 2785] Ailim trocaire Dhé, ro airiltnigem in **aen*taid*** sin! In saecula saeculorum. 2786] Amen. --- p.84 2787] B*etha* **Finnchua** **Bri Gobunn** inso. ----------------------------------------- #### 2788] BOI **BRUGAIDH** AM*R*A A n-**ULL*TAIB*** FE*CHT* n-AILL do **Mhughdhornaibh** 2789] do-shunnr*aid* .i. ***Findlogh*** mac **Setna** meic **Abruinn** meic **Branain** 2790] meic **Dubhda** meic **Aengh*us*a** meic **Erca D*eir*g** meic **Briain** meic **Ech*ach* 2791] Muighmedhain**. Bai **baincheli** oca fria ré .xxx. bl*iadne*, co n*us*-tarr*aid* bás 2792] in tan-sin .i. **Caemeall** **ingen** **Aedha Fogarta** do **F*er*uib Br*eg***{folio 68ra} . 2793] Ro fhurail a chara & a **chomhalta** féin fair .i. **Fiacha Súidhe** mac **righ 2794] Eir*enn***, te*cht* do thocmarcc **bainchele** eili *co*nná beth i s*er*g galair amal 2795] ro bhai do chumh*aid* a **mhná** fesin. Et ba h-i sin **Idhnait** **inghen** **Fhlainn 2796] Leith-d*eir*g** do **Chiann*acht*a Glinde Geimhin** o **Chomar Cinn t- Slebhe**. 2797] Tochmaircidh-sium iarum in n-ingin-sin cu m-bo torr*a*c*h* uadh. Urailidh 2798] immorro **Finnlogh** *con*a mhuindt*ir* f*or* a **comhalta** *.i. for **Fiacha Suigdhe*** 2799] feall f*or* **righ Temra** .i. f*or* **Blathmac** mac **Aedha Slaine**. Do-gnit*er* in feall, 2800] et geibhidh **Diarmait** mac **Aedha Sl*ain*i** **righi** **Temra** déis a **brathar**. Di-chuirt*er* 2801] atuaidh lucht an fhill .i. **Fiacha** mac **righ Temra** & **Findlogh** a **chomhalta** 2802] & mile tein*n*tech lais-sein. #### 2803] IS ann sin do-rala **Mael Tuile** mac **Cuilchi**, **anmchara** **Findlogha**, & 2804] faillsight*er* dhó an ingen do bheith torr*a*c*h*, & cum*a*d gein amra diam*a*d lán 2805] beoil bh-**fer n-Eir*enn*** in gein bai 'na broinn; & at-b*er*t **Mael Tuile**: > 1. 2806] INdsaighfidh > > gala, > > 2807] traethfaidh bidhbhaid, > > 2808] saighfidh > > mind-**righa**, > > 2809] bidh crann cuisc > > **Temra**, > > 2810] lesaighfes > > **Life**, > > 2811] fhoirfes **Laighne**. > 2812] IAraidh immorro an **cleir*e*c*h*** an gein bai i m-broinn na h-inghine do idpairt 2813] do Dhia & a thab*air*t docum leiginn, & geallait-sium do-som sin. IDlaict*er* 2814] iarum iat cu **righ** ***Con*n*acht***, cu h-**Eoch*aig* Tirmcarna**, & idl*aic*t*er* o **Eoch*aig*** --- p.85 2815] cu **righ** **Mum*an*** .i. gu h-**Aengh*us*** mac **Nat Fraeich**, gu **Caisiul**, et orduighidh-sein 2816] f*er*ann doibh i **Crich Mhogha Ruith**, & toirrnid-siumh ráith amra ann .i. 2817] **Raith Ua Cuile**. Do-gniat didiu a mhuindt*er* *fleadh* mhor do **rígh** **Fer 2818] Muighi** .i. do **Mhelli*n*d** mac **Tuirc**, isin ard fria **Raith Ua Cuile** aniar. Luidh 2819] **m*áthai*r** **Fhindchua**, & si torr*a*c*h*, cu *ro chuinnigh* digh don linn f*or* na 2820] *scoairib*, ár ros-gabh mían don linn, et ro h-erad h-i. Ro lab*air* in gein 2821] bai 'na broinn, & it-b*er*t so ann: > 1. Gerthit g*ur*thit > > erail-sium sala > > 2822] mor muincille melsedar **Ulaidh** uir > > amal melis milchu > > f*or* mhil cu > > rossam. > > 2823] Gertit > #### 2824] LUIDH iarum an ingen dia tigh, et scailit a c*er*calla dona dabhchaibh{folio 68rb} 2825] acedair dia h-eis, & teit in fhl*aith* dimhain fo lár. Do-roich **ri** 2826] **F*er* Muighi** .i. **Meleand**, c*us*in tech i m-bui in fhl*aith*, et o ro-chuala an scel 2827] gabhuidh *con*a bhuidhin lais f*or* lurg na h-ingine dia marb*ad*. Do-b*er*ur 2828] celtchair dhichl*et*hi imon ingin o rath na gene bai 'na broinn, co ro*cht* 2829] imshlan **Raith h-Ua Cuile**. Tainicc iar sin inbhaidh na h-ingine, & tecat 2830] idhain da h-indsaig*id*, cu ro th*us*imh in mac idhan ro bhui 'na broinn. #### 2831] BErar iar sin in mac thairrng*er*taigh co h- **Ailbhe** **Iml*ech* Ibhair** dia 2832] baistedh, & do-b*er*ar screaball dó ara bhaisd*ed* .i. sect pinginne oir. Bennachais 2833] **Ailbe** iar sin in ghein, & do-b*er*ar ainm fair .i. **Finnchua**, & at-rubairt 2834] **Ailbhe** a thab*air*t fria leighenn i cind a *secht* m-bl*iadne*. LOt*ar* iarum lucht 2835] in bhaistte & in mac leo cu **Raith Ua Cuile**. #### 2836] Teacar iar sin o **Chum*us*cach** mac **Cuind**, o **righ** bh-**Fer Tefa**, **mac sethar** 2837] d' **Finnchua** e fein, do cuinghidh in meic dia altram; & do-b*er*ar dó, & ailt*er* 2838] an mac i tigh **Cumascaigh** a n-**Ard na Rigraidhi** os brú **Locha Ri**, gu cenn 2839] *secht* m-bl*iadne*, cu tor*acht* **Comhghall** f*or* cuairt **Cl*ainni* Neill**, co tarla do 2840] thigh **Chum*us*c*aig***, co facaid in macamh óg isin tigh ara chind & spir*ut* 2841] **aingil** 'na comaidecht. Do-breth **Comg*all*** gradh do, & imchomaircidh cuich h-e? 2842] ‘**Findchua** sin’, ar siat, ‘mac **Findlogha**’. ‘Ocus misi ron-alt’, ar **Cum*us*cach**, 2843] ‘& **Ailbhe** ron-baisd’. Cuinghidh **Comhghall** in mac f*or* a **aidi**, & do-b*er*ur dó 2844] h-e. Do-rad in mac s*eir*c do **Chomhg*all***, & teit leiss co ár*us*, co **Bennchar 2845] Ul*ad***, & do-ghni leiginn oca amal cech n-**dalta** ele. #### 2846] Bui didiu ferghort cluana in tan-sin ac **Comhg*all***, & **mog*aid*** no bhidis ica 2847] coimet cu tor*acht* **Findchua**. O r'ptar toirrsigh iarum na **mog*aid*** at-b*er*t 2848] **Findcua**: ‘Leagar duinne 'mar n-**daltuibh** in ferghort do choimhet gach lai 2849] timcheall’. At-b*er*t **Comgall**: ‘Coimhet-sa *aníu* h-e ria cach’. Teit iarum --- p.86 2850] **Findchua** do coimet in fheoir. Tic **ri** **Ul*ad*** .i. **Scannlan** mac **Dunadhaigh**, 2851] *con*a sl*uag* do **Bennchar**,{folio 68va} & cuirit a n-eocha isin bh-ferg*ur*t co 2852] **Findchua**. Dí-chuiris **Findchua** fo tri uada iat. *Feargaigh*ther** friu *fa deoidh*, 2853] & escain*id* iat, cu ro soudhait na h-eich i cloch*a*, conad **Gort na Liag** at-b*er*ur 2854] fris ó sin ille. **Férgort na Mog*ad*** h- é cosin. Lonnaight*er* in **ri** de sin, & 2855] tiaghar uadh ar cenn **Comghaill** dia fhis uadh cia do-gen*a*d in gnim út. Tic 2856] **Comg*all*** guna **dhaltai*b*h** c*us*in **righ**, & **Findchua** i cuma chaich. Do-breth in 2857] **ri** aithne fair-siumh, *con*ud h-é do-roine in gnim út triasin tuarascb*áil* t*u*csat 2858] na h-**ar*aid*** do fair, & ruamnais rosc in **righ** 'na cinn comtar d*er*ga *teinntidhi*. 2859] Rath*aig*i*us* **Finnchua** inní-sin & f*er*gaighi*us* frisin **righ**, cu ro eir*ig* in tal*am* uimi, 2860] cu riact co a ghluinibh. Ad-chi **Comhghall** inní-sin, & sill*aid* tara ghualuinn, 2861] & at-bert fria **Finnchua**: ‘As fearr lat-sa do beith fein mór innúsa’, ar 2862] **Comg*all***. Imd*er*gthar im **Findchua** dhe sin, & cuiris a cheann fa chochall 2863] **Comg*aill***, cu ro loisc in cochull. ‘Ar Dia rit, a meic bic’! ar **Comhg*all***, 2864] ‘nachat-geibhedh ferg, & rat-fia do br*eth* fein o **righ** **Ul*ad*** & uaim- si’. ‘Cidh 2865] ar nacham-gebhudh ferg’, ar **Finnchua**, ‘umat shárug*ud*-sa & umam 2866] sharug*ud* fein don aen-g*ur*t gabala bui ocuinn? Beir-si do br*eith*’, ar 2867] **Findchua** fria **Comg*all***. ‘Berat’, ar **Comhg*all***, ‘acht gur' bhat buid*e*c*h*- sa’. 2868] Sillis **Comg*all*** f*or*sin **righ**, & at-b*er*t an **ri**: ‘Gach ni uma m-bia biat-sa fair’. 2869] ‘IS sí mu br*eth*’, ar **Comhg*all***, ‘na *secht* fichit bo blichta do-b*er*ur dam-sa 2870] uait-si gacha bl*iadne* a tab*air*t do **Fhindchua** cu cenn .xxx. bl*iadne* tarmheissi, 2871] & **abdhaine** **Bennchair**, & darabh a cinn*iud* do dhula i l- leith n-aili leath 2872] na cuarta-sin do-som & a l*et*h n-aili i bus’. Ba bhuid*e*c*h* **Finn*chua*** de sin, & 2873] cuirid in tal*am* on **righ** tarais ana áit, & loisct*er* uili cochall **Comg*aill***, *con*ad 2874] aire sin n*a*c*h* dleghar cochall um **comharba** **Comhg*aill***. Cun*a*d iat tri ferta 2875] **Finnch*ua*** iar rochtain co **Bennchar** .i. liaga cloch do dhenamh d' echaibh 2876] **righ** **Uludh**,{folio 68vb} & an tal*am* dh' eirghi imon **righ** có a gluinibh, & 2877] cochall a **aidi** do losc*u*d tria bruth a fheirge. #### 2878] Bai **Comghall** iar sin a m-**Bennchar** co cenn .ix. m-bl*iadne*. Et foillsight*er* 2879] dó bás do beith 'na ghoiri, & tiag*ai*t teachta uadha ar ceann **Ailbhe** co 2880] **Iml*iuch* Ibhair**, com*a*d dia láimh no dhighs*ed* dochum nime. Foillsight*er* 2881] do **Ailbhe** inní sin, & teit-sein *con*a dhírim **cleir*e*c*h*** cu ro*cht* **Bennchar**. Et 2882] do-ghniat a n-**aenta** & a cod*a*c*h* ann sin a triur .i. **Ailbhe** & **Comg*all*** & 2883] **Finnchua**. Teit **Comhgall** docum nimhe innsin do laimh **Ailbhe**, & facbhaidh 2884] **Finnchua** i n-**apdhaine** **Benncair** tara eisi co cenn *secht* m-bl*iadne*, & --- p.87 2885] erbaidh do **Ailbe** co m-beth **Finnchua** ria udh*acht* ceb é tan no ghebhudh dia 2886] lámh fair. #### 2887] IAr caithimh na *secht* m-bl*iadne* di- chuirt*er* **Finncua** o **Bennchar** & a 2888] h-**Ull*taib*** uili tria cuimhgi fherainn. Tic iar sin **F*innchua*** a h-**Ull*taib*** atuaidh 2889] cu tor*acht* la greas*acht* **aingil** cu **fira Mum*an*** & co a **righ** .i. co **Cathal** mac 2890] **Aedha**, gu **Caiseal**, et f*er*uidh in **ri** failte fris, & ordaighidh a rogha f*er*ainn a 2891] **Mum*ain*** dó. AS-b*er*t **Finncua**: ‘Ní c*et*uight*er* dhamh f*er*unn acht in bhaile 2892] a freic*er*a mu cloc mhe a n-oenar gan cungnum duini aigi’. At-b*er*t **Cath*al***: 2893] ‘Sir-si **Mum*ain*** cu ro freagra do clocc thu, & in bhaile a n-gebha rat-fia gan 2894] imrisan friut’. Tic **Finnchua** roime o **Chaiseal** co crich **Fer Muighi** .i. h-i 2895] cenn iarthur*a*c*h* **Maigi Maist*er*tha**, et siridh cai*n* in maighi d*ús* in freicer*a*d 2896] a clocc h-e, et do-freagair isin maduin arnamhar*a*c*h* i bh-**Fán Muilt**. Scoirit 2897] a n-eochu annsin, & leicit a f*or*oire dhibh, & scailit a m-buar & a tainte fona 2898] f*er*annuibh ba coimnesa dhoib. Do-gnit*er* iarum comhaighthes friu & diult*a*d, 2899] & gerrt*ur* a n-indile & buailt*er* *a n-aeghair*ed*ha*. Acaínit a mhuinnt*er* fria 2900] **F*innchua***. As-b*er*t **F*innchua*** fria **coic** .i. **Dronan** mac **Dronbic**: ‘Eirg 2901] c*us*an m-baili as comfhoc*us* duinn annso, & tab*air* tene lat ass’. Luid iarum 2902] an **coic** ar cenn na teined cu tech **rechtairi** **righ** **M*u*man** .i. **Baeth Brughai** 2903] & **Som** **ingen** **Mhothla** a **bhaincheli**. IMcomhaircis in **rectaire**: ‘Cia h-airm 2904] asa tanacais ar cenn tein*ed*’? As-beart an **coic**:{folio 69ra} ‘O **Fhinnchu**, 2905] o **dhalta** **Comhghaill**’. ‘In annsin bia fuirech fair’? ar an **re*cht*aire**. ‘Ni 2906] fhetar amh’, ar an **coic**, et cuinghidh an tene. Do-breath an **re*cht*aire** tria 2907] thoghd*acht* urchar d' aithinne dho. Gabhuidh in **coic** ana ucht, & iss *ed* bui 2908] uime, cochall **Finn*chua***. Timaircidh-sium in cochall imon tein*id*, & beir*id*h 2909] lais h-í. Cuiridh in **re*cht*aire** nech dia m*uin*t*ir* cen fhis don **coic** co fesadh in 2910] loiscfedh an cochull. Cuiridh in **coic** asa ucht an tene a fiadhn*us*e **Finn*chua***, 2911] & ní ro loisc finna na brothairne don cochall. Indisidh an te*cht*aire anní sin 2912] don **re*cht*airi** gur' thaeidhligh a mhenm*a* ind aith*rig*i, *co n*-eb*air*t cu tibhr*ed* 2913] failti dho gengu t*u*cadh nech aili. Lot*ar* iar sin in **re*cht*aire** & a **baincele** 2914] d' agall*aim* an **cleir*ig*** fesin, & riaraighit h-e, & slechtait do, & bhiathait an 2915] **cleir*e*c*h*** *in ad*aig*-sin* da gach bhiudh acht linn nama. At-fiadar do **righ** **Mum*an*** 2916] *con*idh ann ro ghabh **F*innchua***, i **Fan Mhuilt**, etir a portaibh-sium & a 2917] airg*e*da. Fergaighther **baincheli** in **righ** de sin .i. **Mughain** **ingen** **Fhiachrach 2918] Finn** **ri** **Eoghan*acht*a Locha Lein**. At-b*er*t si na toillfitis a n- en bhaili .i. 2919] muindt*er* **Finnchua** & a m*uin*t*er*- si. Fiafraighis in **ri** cá cís do-bertha don --- p.88 2920] **righain** & do fesin as in f*er*ann-sin. ‘Ni *anse*’, or an ***rechtaire***: ‘oen chúra fhinn & a 2921] furrthain *d' fholcadh* & d' únadh, & airmhed bracha as gach baili do nái m-bailib 2922] at coimhnesa dhamh. Eirgedh techtaire uainn’, ar in **rí**, ‘cu **F*innchua***, dia 2923] fhis in bh-faemhann an cis-sin, & mina faemhann eirgead l*et*h nn-aili’. Faemhuidh 2924] **F*innchua*** in cís-sin & geall*aid* a thab*air*t uadh, áir is ann sud ro faillsig*ed* 2925] do a ár*us* do beith & a thaisi & a eiseirghi i l-laithi bratha. Toraindter 2926] iarum in baili la **F*innchua*** .i. **Cuil Muilt**, & orduight*er* a airles, & cumhduight*er* 2927] a thighi, & *fodhailt*er** a muindt*er*a do na nai m-bail*ib* ele bat*ar* ind 2928] ar*us* ag **righ** **Mum*an***. Feidlig*id* iarum **F*innchua*** gu cian isin baili-sin. 2929] Cu tainic **Conaing** mac **Marcain**, **rí** na n-**Deisi**, do{folio 69rb} slechtain do, & 2930] co tart **F*innchua*** a sheut **anmcharut** a in*a*d fein ar nimh dho-somh. #### 2931] Tug*a*d tra cuigi-sium annsin *secht* n- **ollum*ain* ghabhunn** bat*ar* i comhfhaicsi 2932] dó *co n*-d*er*nsat *secht* corrana iarainn dó f*or* a m-biadh co *secht* 2933] m-bl*iadni* co faghb*a*d inadh a nimh, ár do-rat a in*a*d bunaidh do **righ** na 2934] n-**Deisi**. Bennach*aid*-siumh **gaibhne** in bhaile-sin, & facbhais buaid lamdai 2935] .i. n-g*re*sa dhoibh do ghres acht cum*a*d isin baili-sin do-ghendais *no* do-tinnscainfitis 2936] h-e, & buaidh n-**ollum*an*** dibh. Cuinghit na **gaibhne** fair-sium a 2937] n-ainm f*o*rsin m-baile a lógh a n-g*re*sa .i. **Brí Gobhunn**. To-chaithidh 2938] **F*innchua*** *secht* m- bl*iadni* f*or* a corranuibh acht *aen-ad*aig** nama. Et iss *ed* fo- d*er*a 2939] eisein .i. **Ronan Finn** **Maighe Lainde**, **mac sethar** **m*átha*r** do **F*innchua***, 2940] senns*er* noemh bh-**Fer m-Br*eg*** do toide*cht* dia atach-somh co tis*e*d do 2941] chabair **Cl*ainn*i Neill Naighiall*aig*** & **righ** **Midhi** .i. **Sechn*us*ach** mac 2942] **Aedha Slaine**, áir ro bhui cog*a*d allmhar*a*c*h* don mhuir f*or*ro, & ba do 2943] **Fhinnchua** ro boi in dán a bh-fhoiridhin. Et ba h-iat do-roine in cog*a*d-sin, 2944] **Breasal Bern-bhel Buaid-ealt*a*c*h*** & **Tuire Tortbhuilleach** & **Tinde Tren- mhor**: 2945] do **Breatnaib** iar m-bun*a*d*us* iat-sein. Et ba h-iat eicne do-ghnítis an loingi*us*-sin 2946] gacha bl*iadne* i crich **Ua Neill in deis- cirt**, port gacha luingi do losc*ud*, & 2947] crech*ad* gacha tuaithi, & giall gacha **fine** do breith leo. Do-b*er*ut iarum 2948] **Cl*ann*a Neill** benn*acht*a dontí do-thicf*a*d ar cenn **Fhinnch*ua*** co **F*er*uibh 2949] Muighi** dia cabair. Ro ghabh **Ronan Find** **Maigi Lai*n*de** do laim an 2950] um*al*oit sin. Faillsight*er* d' **Finnchua**, & se f*or* a chorranuibh, senns*er* noem 2951] **Cl*ann*i Neill** do beith f*or* slig*id* chuigi, et erailidh f*or* a **dhaltuibh** freastal & 2952] frithailimh na te*cht*airedh n-uasal-sin do dhenum. ‘Tabhur’, ar se, ‘ian 2953] measctha .L. do lind doibh, & proinn c*éit* do biudh, & m*a*d bec leo sin fuillt*er* --- p.89 2954] fris’. Do-riachtatar na **cleir*ig*** iar sin, & ro frithailit amal as-b*er*t **F*innchua***. 2955] Et ni thormailt **Ronán** ní don biudh-sain no gu tis*e*d **F*innchua*** dia chorranuibh 2956] chuice, dia acall*aim*. O ro-siacht a fhis co **F*innchua*** **Ronan** do beith i 2957] troscadh, ailidh **F*innchua*** in Coimdhi{folio 69va} cumh*acht*ach cu ro 2958] fhaillsig*ed* do an ní bhudh coir do dénamh, uair nir' bo áil dó dhula dia 2959] corranuibh comtais comhlana a sh*echt* m- blia*dna* f*or*ro. Tic iar sin spir*ut* 2960] **aingil** do nert*a*d **Fhinnchua** *co n*-dechad d' agall*aim* an **cleir*ig*** aili do ced 2961] **I*ss*u Cri*st***. Luidh iarum **F*innchua*** am trath proinne d' acall*aim* **Ronain**, gér' 2962] imnár lais a c*or*p tretholl iarna treaghd*ad* & iarna tholl*ad* do dhaeluibh & 2963] do phiasd*uib* d' f*ai*csin do neoch etir; et f*er*uid cach dhibh failti fri araili, et 2964] at-f*ét* **Ronan** d' **Finnchua** in toisc imma tainic. ‘Bidham umhal-sa frisin 2965] toisc-sin’, ar **F*innchua***. Lot*ar* iar sin rompa cu rancat*ar* tuatha **Teamra**. 2966] O at-conncatur **Clanna Néill** na **cleir*ig*** chuca do-bhi do mhett a n-eicne cu 2967] r' eirighset uile ar fhailti fria **Findch*ua***. IN *adaig* immorro do-ro*cht* 2968] **F*indchua*** co **Temr*aig*** ba sí *ad*aig** do- ro*cht*atar na **dib*er*gaigh**, & t*u*csat ag*aid* 2969] a long gu **Clannaibh Neill an deisc*eir*t** co **Dubhcomar**. At-cuas inní-sin do **righ 2970] Temhr*a*c*h*** & d' **Finnch*ua***. Eirghid iarum idir laech & **cleir*e*c*h***, & impóit ar 2971] deisil tria thecasc **Finn*chua***, & tecait rompa ina f*or*am-rith *co n*-acat*ar* na 2972] **dib*er*gaigh** uatha. Eirghidh iarum aicn*e*d an **cleir*ig*** friu *cu ro mhemhat*ar** 2973] spongcaibhle tein*ed* trichemhruaidhi as a dhetaibh sechtair, cu ro loisc in 2974] tene-sin cronna na sleg & doite & righthe na n- **dib*er*cach**, gur' bo toi tuaith-g*err*tha 2975] iat. ‘Eirghit’, ar **Finnchua**, ‘fesa uaibh dia saig*id* da fhis in tibritis 2976] slan dia bh-foghail’. Lot*ur* na te*cht*a cuca. As-b*er*tsat na tibritis slán 2977] doibh tria bhithu. Lonnuight*er* **F*innchua*** don aitheasc-sin na n-allm*ur*ach. 2978] Eirghit iarum a n-aein-fhe*cht* chuca, etir laech & **cl*ére*c*h***, *con*ad h-e olc déidhean*a*c*h* 2979] do-rónsat friu a n-gilladha do mharb*ad* & a longa do l*os*c*u*d & carn 2980] dia ceannaibh & dumha dia n-eduighibh; *con*adh amlaidh sin ro dhichuir 2981] **F*innchua*** na **dib*er*caigh**. Do-b*er*ur a br*eth* fein d' **Finnch*ua*** .i. **Dun Dubchomair** 2982] c*us*na *secht* n-dolaidhib bat*ar* fris, & corn lámha **righ** *con*a thimthacht do or 2983] d*er*g, & a thabairt sin dó gacha *sech*tm*a*d bl*iadne* o **righ** **Mide**. Gealltar sin 2984] uili d' **Finnch*ua***, & ceileabraidh do **Cl*annai*bh Neill** iar sin, & facbhaidh 2985] benn*acht*ain acu, & tic{folio 69vb} dia árus féin iardain. Con*a*d h-i sin 2986] fóiridhin **Fhinnch*ua*** ar **Clann*aibh* Neill** & ar **Fheruibh Midhe**, & cain uatha-som 2987] d' fhir a inaidh da eis cu brath. #### 2988] Fosaig*id* **F*innchua*** 'na in*a*d fein fria ré cian. --- p.90 #### 2989] IS ann sin do-éir*ig* cog*a*d f*or* **Laighnibh** fria linn **Finnch*ua***. **Sen Nuada 2990] Eici*us*** fa **ri** **Laig*en*** in tan-sin. Bat*ar* da **bainchele** oc on **righ**-sin .i. **Aífe** 2991] **ingen** **Rosa Failge** & **Anmet** **inghen** **Colmain** meic **Crimhthain** do h-**Uibh 2992] Cennsel*aig***, et a*nn*sa lasin **righ** issi inas in bhan Fhailg*e*c*h*, & ba torr*a*c*h* sein 2993] uadh. Cuinghidh in ben Chennselach in toirrchius bai o*c on* mhnai Failghigh 2994] do tab*air*t ar comus di. Gia ro gheall in **ri** di-si sin ní ro comuill. Cuiridh 2995] in **ri** fis fo cleith c*us*an m-ban Fhailg*igh*, & at-b*er*t fria dhul isin **Mum*ain*** síar 2996] ar comairce **Fhinnch*ua*** **Shlebhe Cua**, uair comairce mís & raithi & bl*iadne* 2997] aice-sein sech gach **noemh** aili da gach duine dar sarug*ud* bh-**f*er* n-Eir*enn***, 2998] áir ni lamhdais sloigh náit soch*aid*e, curaidh nait cathmil*id* ní do **Finnch*ua*** 2999] ar mhét a aicnidh, & ar saeire a cheiniuil, & ar mét a bhrotha & a bhrighe. 3000] Luidh iarum an inghin f*or* set i crich **Mum*an***, triar f*er* & n*on*bhar ban cona 3001] cairpthib leo, cu ro*cht*atar iart*ur* **Maighi Maistertha**, *cu ro mhem*aid*h* f*er*tais 3002] carp*ait* na h-inghine, *con*adh **Áth in Carp*ait*** ainm inn atha o sin ille. Urdhaingnight*er* 3003] in carp*at* re h-edh, & scail*id* doridisi & leathnaig*id*, *con*adh ass 3004] ro h-ainmnig*e*d **Druim Leathan** & **Ceall Droma** aníu. Gabs*ai*t iar sin idhain 3005] diana an ingin, et faillsigt*er* esein do **F*innchua*** & sé ica fhothracadh a 3006] n-dab*aig*h uar-uisci .i. **ben** **righ** **Laig*en*** do the*cht* chuige ar chomairci. Et 3007] as-b*er*ar uadha fria gan te*cht*a as an inadh a raibhe co r*u*cadh a toirrches, áir 3008] ni ghnáthaighdis **mna** naít bandala te*cht* ar ecl*ais* **F*innchua*** in tan-sin. 3009] B*er*idh ingen mac mochtrath *aramár*a*c*h**, & b*er*ar uaithi h-e dia bhaisd*id* co 3010] **F*innchua***. Baisdt*er* iar sin an mac & do-b*er*ar ‘**Findtan**’ fair .i. **Finntan** 3011] mac **Sen Nuadha Eices** meic **Breasail Bric**, meic **Fiachach Foibric**. Oilt*er* 3012] in mac oc **F*innchua***, & do-b*eir* a chích des dó, cu ro fhas bainne innti, & 3013] fogarthar dá **mh*áthai*r** imtheacht 'na tír fein. Do-bhí bisech{folio 70ra} ar an 3014] mac sin n*á*c*h* bíadh oca **mh*áthai*r** fesin dia m-beitis noenb*ur* **banaltrann** fai. 3015] Fortamhlaighidh iar sin in coc*a*d thair f*or* **Laighnibh** o **Chennsealach** mac 3016] **Dunlaing** meic **Dunadhaigh**, o raitt*er* h-**Úi Cennseal*aig***. Tecait iar sin a **aes 3017] gradha** co **Sen Nuadha Eiceas** da fhis cidh do-gendais risin coc*a*d-sin, ár ba 3018] senóir in **drai** ann. As-b*er*t in **rí**: ‘Ata cathaighi *con*ghaluch i cinn **Shlebhi 3019] Cua** .i. **Findchua** o **Bri Ghobhann**, & itá mac damh-sa aigi, & ticfaidh am 3020] shocraiti tre bháidh doigh am inmhain leis allos mo meic, & eirgedh airech*us* 3021] co naenb*ur* **eces** lais ara cenn, ár itá do mhét a naire na tibhre éra f*or* an **aes 3022] dana**’. Lot*ar* na **fil*id*** f*or* a sét cu ro*cht*atar i comfhoc*us* baile **F*innchua*** .i. 3023] c*us*an abuind fria cill anair. Faillsigt*er* sin do **F*innchua*** & se i n-dabhuigh --- p.91 3024] uar-uisci, & luidh g*us*an **aes dana** na tistais cuigi co tairsedh dhó-somh a 3025] fhothr*u*c*ud*. Fergaighit na **fil*id*** fris-sium uimi sin, & f*er*gaighidh-som frisna 3026] **fil*ed*uibh**. *Con*na dl*egur* **aes dana** do thea*cht*a tar an abhuinn anóir c*us*in m-baile 3027] o sin cen ceadug*ud*, et is dimbuaidh doibh da n-d*e*cat, *con*adh **Sruth na n-Eces** 3028] ainm na h-abhunn o sin ille. *Con*ná dl*egur* do **righ** **Laighean** te*cht*aire **fil*ed*** 3029] do c*ur* uadh o sin ille, & is dimbuaid dia cuire. Do- roich tra in t-**aes dana** co 3030] **Finnch*ua*** aithle a fhothr*ui*cthi, et as-b*er*ut fris: ‘Ar do chend-sa tancamar-ne 3031] o **righ** **Laig*en***’, ar siat, ‘co n-dighiss dia fhoirid- hin don coc*a*d fuil fair’. 3032] ‘Rag*a*t-sa fris sin’, ar **F*innchua***, ‘cen imrisain,& nidham leasc uime’. Luidh 3033] **F*innchua*** cu moch arnamhár*a*c*h* ina dhírim **cleir*e*c*h***, & **mac righ** **Laig*en*** lais, 3034] & in t-**aes dana**, cu rang*a*tar c*us*an **righ** cu **Dún uas Berbha**. F*er*thar failti 3035] fria **F*innchua***, et tairisis m*en*ma in **righ** fria mac, & fa buidheach don lesug*ud* 3036] t*u*cadh fair. Do-gnit*er* a freastal co maith. As-b*er*t **F*innchua*** frisin **rígh** 3037] comha shidha do bhreith uadh do **Chennsealach**, & muna gab*a*d cath 3038] d' fhuacra fair. Ge rucadh coma shídha gu **Cennsilach** nir' ghabh nach ni 3039] acht **Dun os B*er*ba** dh' arg*uin* *aramhár*a*c*h**. Gab*ais* f*er*g & fuasn*a*d an **cl*ere*c*h*** 3040] dhe sin, & do-badh fhearr lais cu faghbhadh cath in uair-sin. Córaight*er* 3041] iarum a chath la ce*cht*ar dhe, cur' bat comdlúthta,{folio 70rb} comharda iat. 3042] Teit **Finnch*ua*** i tús in chatha, & ro eir*ig* a barann & a bhorrf*a*d, & ro lín*us*tar 3043] to*n*n danatais a criche & a cheiniuil 'mon am-sin, et ro ghabh a cosa & a lamha 3044] & a súili f*or* slogh **Ceindseal*aig***, cu nar' thualuing n-imghona iat a n-ag*aid* a 3045] námhut. Tic iar sin tonn diadh*acht*a co **F*innchua***, & as-b*er*t friu gialla & 3046] aidide do tab*air*t do **righ** **L*aigen***, & nír' fhaemhsat inní sin eitir. Ad-ra*cht*atar 3047] **Laigin** a n-oein-fe*cht* lasin **cl*ére*c*h*** isin cath, et as-b*er*t **F*innchua*** na b*riathra* so: ‘A 3048] **Laighne**, nom-lenaidh-si’, et reliqua. Ro cuir*ed* iar sin in cath gan choicill, & 3049] nir' fagbhudh **mac righ** 'na shesamh ann acht **Cennseal*ach*** a oenar, et t*u*cadh 3050] .L. **mac righ** dhibh co **Dun Os Berbha**, *con*adh **Dinn Rígh** ainm an in*aid* sin 3051] o sin ille. O ra h-aincedh **Cennsil*a*c*h*** ro edhbair dilsi a clainne & a ceiniuil & 3052] a *iardaighi* do **F*innchua***, & ced da gach chrudh gacha *secht*m*a*d bl*iadne* dó 3053] fein & d' fir a in*aid* o **righ** **Laig*en*** & o h-**Uibh Cennsil*aig*** do g*re*s. Facbhuidh 3054] **F*innchua*** *buadha* do **righ** **Laig*en*** & do **righ** **Ua Cennsil*aig*** .i. genus ina 3055] **righnuibh** & ana mnaibh, & naire 'na n-ingenaib, & firinde 'na b-f*er*uibh. #### 3056] Cuinghes **ri** **Laig*en*** f*or* **F*innchua*** **Finntan** a mac d' facb*ail* aigi ina crich 3057] fesin, et ceduighi*us* **F*innchua*** dó sin, & t*u*c benn*acht* dia **dhalta**, et do-b*er*t a 3058] **dhalta** i fosug*ud* ann, & do- b*er*t a rogha dia **dhalta** in loechd*acht* *no* an --- p.92 3059] cleirche*cht*, et ruc in **dalta** do roghain in cleirche*cht*, et do-b*er*t f*er*ann dó 3060] iar sin .i. **Cluain Irarrois** frisa n- apar **Cluain Eidhnech** inníu, et cumthar trian 3061] cuarta in baili-sin d' **Finnch*ua*** do gres. #### 3062] Con*a*d iat sin gnimartha & ferta **Finnch*ua*** i **Laighn*ib***, & do-roich iar sin 3063] co adhbh*a* fein i **M*u*main**. #### 3064] IS é ba **ri** f*or* **Ull*taib*** in tan-sin, **Eoch*u* Croibh- d*er*g** mac **Scannlain** meic 3065] **Dun*a*daigh**, et ba h-i a **baincele**, **Moinginn** **ingen** **Daire** meic **Finnch*aid*** d' **f*er*uibh 3066] Mumhan**; et nir' ghabh o a f*er* gan te*cht* a **Mum*ain*** do cosnumh **righi** dia 3067] macuibh .i. **Cas** & **Cian** & **Cingid**, & gabh*aid*h in **ri** do laim sin. Foillsight*er* 3068] d' **Finnch*ua*** inni-sin .i. aslach Diab*uil* do tab*air*t da **mnai** for **righ** **Ul*ad*** um 3069] thoidhe*cht* i cenn catha i **Mumhain** cen fhotha. Et gabais ceim *con*albais 3070] **Finnch*ua*** annsin uma crich fein g*ur*' cuir fesa i n-ag*aid*h{folio 70va} **righ** 3071] **Ul*adh***, uair nir' ail dó a mharb*ad* i crich **Mhum*an*** fria linn, & dia tis*e*d tara 3072] sharug*ud* cu fuighbhedh bas & *aidhedh* anabuidh. Tancat*ar* arai sin 3073] **Ulaid** tria gres*acht* na mna cu riachtadar **Mairtine Mor Mum*an*** gan airiug*ud* 3074] do **righ** **Mum*an***, cor' ghabsat sos*a*d & **longphort** a n-**Ard na Righr*aid*i** frisi 3075] n-apar **Cnoc Samna** iniu. IS ann immorro do bi **Cathal** mac **Aedha Flaind 3076] Cathrach** **ri** **M*u*m*an*** & **Mum*u*** **ingen** **Fiacrach** a **baincele** a n-**Dun Eochair 3077] Mhaighi** in tan-sin, & at-ciat ar n-eirghi doibh na samhlacha i **Cnuc na 3078] Righr*ai*di** riu anes .i. na m*er*gedha ana etarbhuas*a*c*h*a & na pupla do breacsroll 3079] righda isin tul*aig* 'arna tocbhail. Lot*ar* fesa o **righ** **Mum*an*** d*us* cia 3080] ro bhai isin tul*aig*. ‘**Ri** **Ul*ad***’, ar siat, ‘& **Moingfhinn** **ingen** **Daire** ic iar*raid* 3081] **righi** **Muman** dia macuibh’. O ra h-indised do **righ** **Mum*an*** sin at-b*er*at a 3082] chomhairl*ig* & **maiti** **M*u*man**: ‘Tiaghar uainn ar cenn in chath*aig*e mharbhthaigh-sea 3083] rind anes .i. **F*innchua*** **Bri G*obann***, uair do-gheall dam-sa geb e 3084] tan no bheth éic*en* catha f*or*m co ticf*a*d a cenn catha leam dom chabhair & 3085] in **Cennchathach lais** .i. a bhachall fesin’. Lot*ar* na fesa gu **F*innchua*** .i. 3086] **Ger** & **Tualaing** & **Tursc*ur***, tri ghille in **righ**, & ad-fiadhat dó **rí** **Ul*ad*** do 3087] tiachtain tara sharug*ud*-sumh isin **Mhum*ain***. Gluaisis **Finnch*ua*** andsin ana 3088] shomhulrith charpuit, & a bhachall 'na laimh, gan airisium ria **cleirchibh** 3089] idir, cu riacht **Dun Eoch*air* *Maighi***, baile a raibhi **Cathal** mac **Aedha**. 3090] Ferthar failti fris on righr*aid*. As-b*er*t in **ri** sin fria **F*innchua*** dul do 3091] tabairt comhadh do **Ull*taib***, & o nár' thoich dó **righi** **Mum*an*** n*a*c*h* fuighbhedh 3092] h-i. Luid in **cl*ére*c*h*** fris- sin, & do-b*er*t **Moingfhinn** aithne fair uaithe, et at-b*er*t --- p.93 3093] fria macuib deab*aidh* logaissi .i.bregi do dhenamh ardaigh co tis*e*d in **cl*ére*c*h*** 3094] dia n-*etr*ain, & cu ro mharbdais a meic-si h-e, uair dob eg*al* leo in **cl*ére*c*h*** do 3095] bhris*ed* chatha f*or*ro, & dia marbhtha-som robo bec brigh **Muimnech** leo. O 3096] dho-rocht **F*innchua*** c*us*an **longphort** ro fhiafr*aig*: ‘Cia deab*aid*h sut do- ciam’? 3097] ar se. ‘Mo meic-si sut’, ar **Mo*ng*inn**,{folio 70vb} ‘oc deab*aidh* um **righi** 3098] **Mum*an***, & eirg-si dia n- etrain’. ‘Ni thó emh’, ar **F*innchua***, ‘áir bat sidhaigh 3099] meic **Moing*inne***’. Ni ro foemh*ad* tra o **Finnchua** in comha frissa n-dech*aid* 3100] co **righ** **Ul*ad***, et geibhidh f*er*g & fuasn*a*d h-e, & tic co **righ** **Mum*an***, & at-fet 3101] na ro gabhudh comha uadh etir. ‘DENUIDH’, ar **F*innchua***, ‘*cippe* com dhaingen 3102] catha dhibh o do-ro*cht*abair oen mhaig*in*’. Teit iarum **F*innchua*** i tús in 3103] chatha-sin, & in **Cenncatach** ina laimh .i. a bach*all*, & ten- naidh in comhairle 3104] & nertaidh in cath, & tic fo tri deisiul in t-sluaigh, & a bhach*all* 'na láimh, & 3105] cia ro cuindigh in **rí** in bach*aill* 'na láimh ní tard **F*innchua*** dho. Cum*a*d 3106] air fesin no beth maisi in catha do bris*ed*h dara eisi. INnlit **Ul*aid*** iat fein 3107] a n-agh*aid* **Muimhn*e*c*h*** annsin, & gabhuit a n-arma irghaili. Ro bhúirset & 3108] ro beicset amal damhu damhghaire, & tiag*ai*t a mul*l*ach an cnuic. Saighidh 3109] in **cl*ére*c*h*** in fán tarrsa, & leicidh in cnoc doib-sium. Croms*ai*t **Ul*aid*** co 3110] dicra do c*ur* in catha. O 't-connaic **F*innchua*** sin tarr*aid* iat fon suid*igud*-sin, 3111] conar' leic eirghi dhoibh sech a n-gluinib suas etir, & moidh*id* an cath f*or*ro 3112] a n-ag*aid* an aird. Cor' fhacuibh **F*innchua*** do **Muimhnech*aib*** maidm rempa 3113] i n-ag*aid* in aird o sin amach *co bráth* a n-ag*aid* allm*ur*ach, & gach sloigh arcena, 3114] & iss *ed* chomalltar iarfír. Do-rochuir **ri** **Ul*ad*** & a **shetig** **Moingfhinn** 3115] *con*a tri macuibh leo isin cath-sin, co fuilet a bh-f*er*ta & a lighi isin tul*aig* 3116] da n-eisi. #### 3117] Tecait a tri **dalt*a*da** co **F*innchua*** iar sin .i. **Coimde** & **Conmhach** & ***Con*craidh**, 3118] & do-b*er*at a lamha f*or* a gual*ainn*, & at- b*er*ts*a*t fris: ‘As dith **fine**, as 3119] f*or*ba fás, as sechna thire & talm*an* duit a n- do-ronais aniu, & inní rob ail d*ui*t 3120] do dhenamh .i. do bhraith-bheimenna do bei*n* f*or* **Ull*taib***’. Tair*is*is iar sin 3121] m*en*mha in **cl*ér*igh** & tairisid a aicn*ed*, & ainicer in t-sluaigh, *co n*-dechatar da 3122] einech imlan uadha. IMpoidh iar sin co **f*er*uibh Mum*an*** co tarlad*ur* dhó 3123] ara chinn i crolighi .i. **Cairthenn Finn** & **Cairthenn Donn**, & *secht* meic 3124] **F*or*annain** de h-**Uibh Cassin**, & **Fermac** & **Ifernan**, & aitchit in **cl*ére*c*h*** uma 3125] chabhuir,{folio 71ra} & do-b*er*at a bhr*eith* féin dó. IMpóidh iarum 3126] **Findch*ua*** friu, & bennachais iat, & slánaighidh triana fheartuibh & adhamhraibh 3127] cor' bhat slai*n*crechtaigh dia eis, et ord*aig*hit sein a cuarta dhó .i. .L. --- p.94 3128] ech allmardha a h-**Uibh Toirr(*del*)b*ai*gh** & .L. corn buabhaill a h-**Uib Caisi*n*** 3129] & .L. sitheal aircd*id*i o **mhaithibh** **Dail Cais**. Do-roich iar sin **F*innchua*** cosin 3130] **righ**, & do-b*er*ur a bhr*eth* féin do .i. bó cech lis on **Ardchnoc** .i. **Cnocc 3131] Brenuinn**, co **Dairinis** ic **Iml*iuc*h**, & bo bhith-blicht do **cl*ére*c*h*** a bhachla ce*c*h 3132] tan bérthar i ceann catha h-í, & coimeirghe re bh-fear a inaidh do gres ó **righ** 3133] **Mum*an***. Facbhais **Findch*ua*** b*en*n*acht*ain oc on righr*aid* & oc **f*er*uibh Mum*an***, 3134] & tic roime dia adbha fesin iar m-buaidh bh-fert & mirb*uile*. #### 3135] EIRGHEAS iar sin cog*a*d allm*ur*ach i **coicedh Conn*acht*** re linn **Fhinnch*ua***. 3136] **Tomalt*a*c*h*** mac **M*ui*redhaigh** ba **rí** **Conn*acht*** in tan-sin. A n-indmh*us*a immorro 3137] no b*er*tis allmhar*aig* uatha gacha blia*dne* tar muir sair, gur' fhacuibhset gorta 3138] & t*er*ce bidh isin coiceadh. Lotar fesa o **Thomalt*a*c*h*** co **F*inn*c*hua*** *cu ro dhingb*a*d* 3139] na h-allm*uraig* dhe & a br*eth* fesin do. Luidh **F*innchua*** lasna 3140] te*cht*aibh gu **Cruachain Maigi h-Ai**. Bat*ur* failtigh ***Con*n*acht*a** roime. Bat*ar* 3141] dono na h-allm*uraig* i bh-fosadhlar **longp*uir*t** ina bh-farr*ad* i **Cuil *Fedha***, frisi 3142] n-abar **Cul Cnam Rois** inniu. ‘Cidh as ail dúibh friu sut’? ar **F*innchua***. 3143] ‘Cath do thabhairt doibh’, ar ***Con*n*acht*a**. ‘Din-gebhut-sa in cath’, ar **F*innchua***, 3144] ‘dar cenn mu riara’. Geallait ***Con*n*acht*a** a br*eith* fein do-sum. Teit 3145] **F*innchua*** leo a ceann in catha & ad- cí na h-allmur*aig*h uadha. Geibhidh 3146] iarum teasb*a*c*h* d*er*mhair na h-all*muraig* annsin tria cum*acht*aibh an **cleir*ig*** 3147] a medhon a **longphuirt** dona sonnuibh iarn*aid*ibh batur i timcheall an **longphuirt** 3148] imacuairt, *con*ná frith dibh *aramharach* acht a cnama & a taisi a m*ed*hon 3149] a **longpuirt**, & frasa dia n- armaib 'na bh-farr*ad*: c*on*adh **Cuil Cnamh Rois** ainm 3150] ann in*aid* o sin ille. Tairisnighit ***Con*n*acht*a** iar sin{folio 71rb} a mhirb*uil*ibh 3151] an **cléir*ig***, & ord*aig*hit a cana & a cuarta dho, & ech gach deg-duine & screabal 3152] gach ae*n*n duine & err*ad*h **rígh** ***Con*n*acht*** o mhull*ach* co lar gacha blia*dne* dhó. 3153] FACBHAIS **F*innchua*** iar sin b*uaid* catha la **righ** ***Con*n*acht***, & b*uaid* n-gnima & 3154] b*uaid* marcachuis, & nach gebhadh nert allmhar*a*c*h* crich ***Con*nacht** cu brath 3155] da eisi, *con*ud h-e sin fotha **Finnch*ua*** a **Conn*acht*aibh** tria bhithu. Ceilibr*aid* 3156] **F*innchua*** do ***Con*n*achtaib*** iar sin, & tic có a mennat fesin i **F*er*aibh Muighi**. #### 3157] AS e ba **ri** **Ciarr*aig*e** in tan-sin, **Mothla** mac **Floinn** meic **Aengh*us*a**. Bai 3158] mac **brathar** aigi-sein .i. **Ciar Cuircheach** o raidht*er* **Ciarr*aig*i Cuir*cheach***. 3159] Ocus as-b*er*tadar **comalt*a*da** in **righ** marb*ad* an meic-sin a **bhrath*ar*** cu na*c*h 3160] tis*e*d fris, et ced*aigius* in **ri** a mharb*ad* amuich in tan no bhiadh oc seilg. 3161] Acht ní ro-siacht leo gia ro g*a*bs*a*t do laimh. At- fiadhar sin don **righ**, & do-b*er*ar 3162] linn somheasctha soola g*us*an n-gilla .i. **Ciar Cuir- cheach**, gur' cuir*e*d 'na chodl*ad* --- p.95 3163] h-é, & do-cuiredh a cur*a*c*h* aen-shluaisti f*or* muir, & seol*aid* gaeth é gu h-**Inis 3164] Fuamnaighi**, bhaile i raibhe **Magor Dub- loings*e*c*h*** do allmharchaibh. Gabhar 3165] aigi-sein **Ciar Cuircheach** isin chur*u*c*h* & innisidh a imthusa do **Mhagar**, & 3166] ainicis **Magar** h-é o 't-cuala a scela, & ise luach anacuil ro chuinn*ig* fair .i. eol*us* 3167] c*us*an crich asa taínic cu ro airgeadh h-i, ar ni bhídh arbhur na treabh*ad* aige 3168] 'na innsibh eidir. Lot*ar* iarum i **Ciarr*aig*i** fria re tri bh-faghmhar, gu rucsat 3169] a h-arbhur eisdi ana m-barcaibh iarna crech*ad*, co ro fhas gorta mor a **Ciarr*aig*e** 3170] uili dhe sin. As-b*er*t **Mothla** mac **Flainn**: ‘Eirct*er* uainn ar cenn ar m-**bráthar** 3171] bun*a*d-chineoil .i. **Finnch*ua*** **Sl*éb*i Cua**, cu ros-foire sinne amail fhoires cach’. 3172] Teacat na te*cht*a aniar co **F*innchua***, & at-fiadhat dó a tosca. LUID **Finnchua** 3173] i **Ciarr*aig*i** iar sin d' fóiridhin a bunad-cheiniuil, et ba si sin *ad*ai*g* thangatar 3174] na **dib*erc*aigh** isin tir, & gabhsat a bh-**Findtracht Cind Maghair**. Fiafraigidh 3175] in **ri** d' **Finnchua**, cidh do-genduis friu.{folio 71va} Fiafraigidh **F*innchua*** 3176] don **righ** cia h-olc do-ghnítis gacha blia*dne* isin tír? ‘Ni fhacbaít’, ar in **rí**, 3177] ‘a bec do arb*ur* isin crich dia n-eis’. ‘Leag*ur* scail*ed* dhoib’, ar **F*innchua***, ‘cu 3178] ro ghabhat a n-oir*e*da f*or*ru, & tecam-ne isin traigh tara n-eis, & is ced lim-sa ga*n* 3179] ar bh-f*ai*csin doibh cu tisat chucainn 'nar cenn’. Nir' bó cian iarum gu 3180] bh-f*a*cat*ur* cuca iat isin traigh, & a n-oir*e*da f*ur*m*a*da forra. Ro eirigh immorro 3181] a bharann & a bhorrf*a*d in **cleir*ig***, amail lanna d*er*glasrach *no* amail thoichim 3182] tuindi fria tír. Ba h-e tricce & tindisn*ig*i do- thoet **F*innchua*** a cath a **brathar** 3183] in lá-sin tre bhaidh cur' bho meidight*ir* airdigt*ir* fria seol primh-luingi uas 3184] fheth-fhairrgi ferta & cum*acht*a De tre *ghuidhi in **naeim*** i n- ag*aid* na n-allm*ur*ach 3185] in la-sin, cu ro eirg*e*tar tonna **Eir*enn*** fris. Ro ghabh tra scemhdh*acht* 3186] & leadarthaighi cho*n* h-e ina gaiscedh in la-sin. Gengu betis Iaeich ag c*ur* in 3187] chatha acht esiumh a aenur is roime no mhoidhf*et*h, áir is cuma no theasc*a*d 3188] da arm & da fhiaclaibh na h-allm*urchu*. Conadh de ro lil **F*innchú*** de .i. amail 3189] choin in la-sin h-e. Et t*u*csat in sluag **Ciarr*ai*g*he*c*h*** a n-aigti uili re *h-agh* & 3190] re gaisc*ed* in tan-sin, cu ná terna dona h-allmharch*aib* cen ghab*ail* *no* cin marb*ad* 3191] acht **Ciar Cuircheach** a aenar. Et is h-e **F*innchua*** ro ainic esein. Ro com- maidh*ed* 3192] an gnímh-sin acu iar sin, & ro móraid f*er*ta De & **F*innchua*** cuna g*a*bann nert 3193] allm*ura*c*h* gana duth*aig* budhein innti acht gu cuimn*edar* **Finnchú** oc tabairt 3194] in catha & a thabhuirt a n-ainm Dhé & **F*innchua*** & a chana dh' fir a in*ai*d da eis. #### 3195] AS-p*er*t in **rí** fris: ‘Beir do br*eith*, a **clei*rig***, & ben do beim císa orainn 3196] infecht-sa, uair bidh **manuigh** dhilsi d*ui*t-si & d' fir h' inaidh inne do gres’. ‘As í 3197] mo br*eth*’, ar **F*innchua***: ‘miach bracha gacha baile dhamh, *con*a furrthain do --- p.96 3198] bhiudh cacha blia*dne*’. Ro chinnset-som cu tibritis. AS- p*er*t iarum in **rí** 3199] n*a*c*h* fuighbhedh **Ciar Cuir*chech*** failti oca & no cheaduighfed d' **Finnch*ua*** a 3200] bhreith laiss.{folio 71vb} LUIDH iarum **Ciar Cuircheach** la **Finnch*ua*** 3201] .xxx. .i. a bh-fuair dia chairdibh & dia choiceil*ib* isin tir. CEILEabhrais **F*innchua*** 3202] iar sin don **righ** & don righraidh, & facb*ais* benn*acht*ain acu, & teit gó a aras 3203] fesin. Et cuiris **Ciar** a **Ciarr*aig*i Cuir*cech***, *con*adh uadh ro sloinn*ed*. Et dlig*id* 3204] **F*innchua*** gacha blia*dne* .xxx. torc o **Ciarr*aig*i Cuir*cech***. #### 3205] TEACAIT iar sin re linn **F*innchua*** **Clanna Neill in tuaiscirt** do ghabail 3206] **righi** **Mum*an***, uair at-cualat*ar* in tír ina folmaisi & **L*et*h Mogha** 'ar bh-fag*ail* leoin 3207] ima **righuibh** & ima codhn*a*c*h*uibh, & gan **rígh** diles orra. Gabhait iarum 3208] **longp*or*t** oc **Loch Sighleann** i n-**Gurt Cl*ainn*i Neill** aníu, & nír' bac*a*d dibh, 3209] uair nír' bhe **airdrí** f*or* **Mum*ain*** in tan-sin acht comard **oirr*ig***. Do-cuad*ur* 3210] immorro **Muimn*ig*** a muinighin a **noem** um cosc*ur* **Cl*ainn*i Neill** do breith, 3211] uair ni rabhat*ur* cuing*i*d chatha acu 'na *n*-ag*aid*. Do- bhí tra **mac rígh** acu 3212] in tan-sin .i. **Scannal** mac **rígh** **Ua Cairbre**. Erlamh airmhitn*e*c*h* do shil 3213] **Eog*ain*** esein, & adubairt gu ticfadh moirsheis*er* **naem** do cur in chatha acht 3214] gu m-beth aen-laech do **Clannaibh Eog*ain*** roime do **mac rígh** *no* **rigdamna**. 3215] At-cuas d' **f*er*uibh Mum*an*** cu raibhi f*er* calma don **Mum*ain*** .i. **Cairbre Crom** 3216] mac **Crimhthain t-Srei*b*** meic **Ech*ach*** meic **Aeng*us*a** meic **Nat Fraeich**, & fa 3217] mac **righ** & **righna**, & fa h-**adhb*ur* righ** acht gu righdais tuatha & **fine** é, & 3218] ro h-inniseadh doibh-sium a bheith ac seilg a n-droibheluibh & a b-fasaighibh & 3219] a *bh-fheduibh* .i. ar mhucaibh *& aigib*, & lot*ur* fesa uathaibh ara chenn, 3220] & adubratar fris no bherdais **righi** dó ar tia*cht*ain a cenn chat*h*a leo. 3221] At-b*er*t-sum friu ná raghadh no gu tis*ed* in cathaighi calma bai i **Mum*ain*** 3222] lais, .i. **Finnch*ua*** **Sl*éb*i Cua**. B*er*ar a fhis sin dona **naemaibh** út, & tecait 3223] sein ar ceann **F*innchua*** gu **maithibh** **M*u*man** leo da breith don chath. 3224] ‘Caidhi’, ol **F*innchua***, ‘in lucht ros- gabh do láimh in cath. Ní nert leo itir 3225] cu raibhais-si ica thab*air*t leo aroen fria **Scannal**. *Do-rum*én*ar- sa* ris’, ol 3226] **F*innchua***, ‘gidh leasc leam’;{folio 72ra} et tainic leo cu riachtatar **Loch 3227] Sil*enn*** gu **comthinol** **Mum*an***. Et do-ria*c*ht **Cairbre Crom** chuca *con*a 3228] shochr*ai*te amail ro gheall in tan ad-cual*a* **Finnch*ua*** do te*cht* ann, et ad- conncat*ur* 3229] **Cl*ann*a Neill** uatha ag eirghi gu moch isin matain ina **longport** ina 3230] m-broin adhbhail ildathaigh. Locuid **fir Mhum*an*** in cath re gráin **Cl*ainn*i 3231] Néill** & ar imut a laech & a trealaim, acht **F*innchua*** a aenar. Et comairlig*e*d Lineation jumps from 3231 to 3242. Ten empty line-breaks have been inserted. 3232] 3233] 3234] 3235] 3236] 3237] 3238] 3239] 3240] 3241] --- p.97 3242] **F*innchua*** **Fir Mhum*an***, & adubairt n*a*c*h* leicfithe baile dia b-f*er*unn doibh 3243] dam*a*d loc*a*d leo. Do-raidhs*e*t **Fir Mum*an***: ‘Atait **Cl*ann*a N*éill*** ar tri 3244] coimlín-ne’. AS-p*er*t **F*innchua*** *a n-imarcraidh do shlaidhi* comtis coimlina, 3245] eto ro bheitis coimhlín cach do mharbhadh a fhir chomhl*ainn* iar sin. Cidh tra, 3246] ro gress & ro n*er*t **F*innchua*** & **Cairbri Crom** **fir Mhum*an*** 'cum an chatha, áir 3247] ni raibhe **Cairpre** ara imghab*áil*. Ro aemsat **fir Mumh*an*** in cath tria naire 3248] & tria n*er*tadh **F*innchua*** & **Cairbri**. IS ann sin ro choraighset **Cl*ann*a Neill** 3249] iat fein 'cum an chatha, & tancatar a n-dail **fher Mum*an*** cu dian & cu das*acht*ach 3250] .i. doiri dia n-armaibh uasa cennuibh & leibheann da sciathaibh 3251] 'na timceall. Eirghit **Muimn*ig*** 'na n-ag*aid* iarum & a **naeim** leo, et g*er*' s*a*t 3252] liu do **Cl*annai*b N*éill*** ro sraein*ed*h in cath forra a nertuibh **naemh** & curadh, & 3253] leantar in maidm, & dichenntar móran dibh, & tinoilt*er* a cind a n-aen-inadh, 3254] & do-b*er*ur i l-**Loch Sil*enn*** frisa n-ab*ar* **Loch Cenn** aníu. Et righthar 3255] **Cairbri Crom** mac **Crimhthain** f*or* **Mhum*ain***. Et aitchidh **F*innchua*** Dia 3256] um deilbh mhaith do thab*air*t fair, uair ba scairb*ig*hi a dhenamh, & fuair 3257] **F*innchua*** ó Dhia a rogha dealbha dhó, *cona*d **Cairp*re* Caemh** at-b*er*thea fris 3258] iar sin iar n-aithearr*a*c*h* crotha & d*a*tha. A **Cill Crom-ghlaise** ro h-ail*ed* in 3259] **Cairp*re*** sin ac **Sceallan Chael**, con*a*d de ro lean **Cairp*re* Crom** dhe, amail 3260] as-bert: > 1. 3261] Fa direch o > > chinn go bonn > > 3262] ge at-b*er*tea fris **Cairp*re* > > Crom**: > > 3263] as de run-geibh ainm re ais > > 3264] ara altramh a **Cromglais**. > 3265] Beannachaidh **F*innchua*** **fir Mhum*an*** & **rí Caisil** annsin .i. **Cairbre**{folio 72rb} 3266] *con*a shil, & do-rinne in **rí** cad*a*c*h* fria **F*innchua*** do fein & da shil, & 3267] sraein*ed* catha ria **Cl*ainn* Cairpre** in tan do-bertais a n-ainm Dhe & **F*innchua***, 3268] *no* minn dia mhinnuibh oca ag dul a n-deab*aid*h, & bhidh leo a buaidh; et 3269] geallais **F*innchua*** n*a*c*h* cuirfedh cath o sin amach. Cinnit **Muimnigh** ima 3270] **rígh** cana **F*innchua*** f*or*ru .i. in cet laegh & in c*ét* uan & in c*ét* arc d' **Finnch*ua*** 3271] & d' fir a in*aid*h o **f*er*uib Mum*an***, & coimhet a inaidh ar **Clannaibh Cairp*ri*** 3272] do g*re*s. Et almsa as cech sroin o **F*er*uib Muighi** d' fir a inaidh, & a *ghuidhi-*sium 3273] dhoib-sium ind am eicne, & *guidhf*e*d*-sium Dia um shlicht **Coirp*ri*** & 3274] **Chathail** d' foirithin iar bh-fir. #### 3275] TEIT **F*innchua*** iar sin dia mhennat fesin; & teitt iar sin do **Roim**, uair rob 3276] aithr*e*c*h* leis na catha do-chuir & na gnimha do-roine ar connailbhe & ar 3277] bhaidh brathairsi. Ocus ro chan na runna-so sis: --- p.98 Lineation error, line 3277 duplicated. The duplicate is here rendered 3277a. > 1. 3277a] SEACHT catha ro chuires-sa, > > 3278] as me **F*innchua*** cin meabhuil, > > 3279] o chath **Duine Dubhchomair** > > 3280] gu cath **Finntraicht Cinn Maghair**. > 2. 3281] Cath i **Temhr*aig*** thuc*us*-sa, > > 3282] cath i **Laign*ib*** lem crabh*ad*, > > 3283] cath a > > **Mum*ain*** mhedhonaigh > > 3284] do-rad*us* h-e cen gabhadh. > 3. 3285] Cath **Locha Cenn** > > comramh*ach* > > 3286] ar **Clannuibh > > Neill** cin mheab- hail, > > 3287] cath **Cruachna Ai** ollbladh*ach* > > 3288] as romam-sa *ro mheam*aidh**. > 4. 3289] Mu thachar fria **Muimhn*e*c*haib*** > > 3290] le mac > > **Aedha** lem fhertuibh, > > 3291] mu chatha re > > cuimn*e*c*haib* > > 3292] coir a n-airimh 'na sechtuibh. > 5. 3293] Co **Roim Letha** mh' > > **ailithre** > > 3294] f*or* slig*id* > **Poil** is **P*etair***, > > 3295] i mainistir **Bronaidi** *.i. **Buidi** meic > > **Bronaigh*** > > 3296] rom-airm*i*dt*er* 'na > > sectaibh. > 3297] *Con*adh iat-sin gnimhradha & geinem*ain* **F*innchua*** & a chatha & a conghala 3298] & a thur*us*a o do-labuir a m-broinn a **mh*átha*r** no gu n-dech*aid* do **Roim 3299] Letha**, cu raibhi fria re m-blia*dne* innti oc aithrighi, amail ro scribh fesin i 3300] Leabhur **Mainistreach Baidhi Meic Bron*aig***. #### 3301] [1](javascript:footNote('G201001/note001.html')). #### 3303] *Finit re **Fionnchua***. --- p.99 3304] Betha **Brenainn** meic **Fhinnl*ogh*a** ----------------------------------------- #### 3305] *BEATUS UIR QUI TIMET DOMINUM, IN MANDATIS EIUS uolet nimis’’* Ps. 111:1 . 3306] IS fechtn*a*c*h* & as firén foirbhthe in fer f*or*sa m-bi ecla & imuam*on* an 3307] Coimd*ed* cum*acht*aigh & accobhras co d*er*mhair timna & f*or*ceatal De do 3308] comall*ad*, amail luaitt*er* i canoin petarlaice & nu- fhiad*niss*i in t-aithi*ns*e-so. #### 3309] Sochaidhi tra do uasal-**aithribh** & d' **faidibh** & d' **aps*t*al*aib*** & do 3310] **deiscipl*aib*** in Choimdh*ed*h, frisi n-debhradh i pet*ar*l*aic* & i nui-fhiad*niss*i 3311] in t-aitheasc-sa .i. a bheith fechtn*a*c*h* firen f*or*bhthe f*or*asta ar accob*or* & ar 3312] ailgi*us* leo na timna & in f*or*cetuil diadha do com- hall*ad*, & ar imecla in 3313] Coimd*edh* co foirbhthe 'na cridibh & 'na m*en*mannaibh cen scrutain aili acht 3314] m*a*d sin. #### 3315] A oen iarum don luct-sin in nui- fhiad*niss*i, 3316] intí *diata* lith & f*or*aithmet ind ecmong na ree-sea & na h-aims*ir*i .i. 3317] h-i .uii. kl. Iuin .i. **Brenainn** mac **Finnlogha** do shlicht **Ceir** meic **Fhergh*us*a**. 3318] Ceann creitme & crabhaidh ermhoir in dom*uin* uili inti **noem Brenainn** .i. 3319] amail **Abraham** n-iris*e*c*h*. **Sailmchetl*aid*** primh-fhathacdai amail **Daibith** mac 3320] **Iese**. ***Ec*n*aid*** derrscaight*e*c*h* amail **Shol*main*** mac n- **D*aibi*d**. **Re*cht*aidhi** 3321] amail **Mhoysi** mac **Amhra**. Tintodhach tidhnaict*e*c*h* amail ***Hieronymus Cirine* fáidh**. 3322] Intliuchtach amhra amail **Aguistin**. Mor- leighnidh primh-coitcheann amail 3323] **Origin**. Ogh amail **Eoin** *bruinne-dalta* in Coimdh*ed*. **Soiscel*aigthe*** amail 3324] **Matha**. Foircetl*aid* amail **Pol**. 3325] *Cend* **dithreabhuch** amail **Eoin Baitsi**. **Trachtaire** amail **G*ri*g*oir* Roma**. 3326] Techtaire treab*ar* mara & tire amail **Noei** mac **Laim*ech***. Uair amail 3327] ro thocaibh **Naei** in n-airc uas tonnghor na dil*enn* ind airdi, as amlaid sin 3328] toiceb*us* **Bren*ainn*** a **mhancha** & a mhuinnt*er*a{folio 72vb} a n-airdi úas 3329] tein*id* bhrátha, cuna ria dé na ceo na crithir iat tre cumh*acht*aibh & 3330] caen-crab*ud* **Bren*ainn*** meic **Finnlogha**. #### 3331] A n-aims*ir* immorro **Aeng*us*a** meic **Nat Fraeich** **righ** **Mum*an***, is ann 3332] ro genair intí **noemh Bren*ainn***. Do ***Chiarraigi* Luacra** dhó .i. do **Alltraigi 3333] Caille** do-shainnr*ed*. --- p.100 #### 3334] Bá fer saer socheneoil craibhd*e*c*h* iris*e*c*h* a **athair** in meic-sin .i. 3335] **Findlogh**. IS amhlaid bat*ur* in lanamhain sin, i smact & i coibl*ig*i 3336] dlighthigh fo riag*ail* **esp*uic* Eirc**. At-connaic **m*áthai*r** **Bren*ainn*** aisl*ing*i 3337] resiu ro genair **Bre*nainn*** .i. lan a h-ochta dh' ór glan do bh*eit*h aice & a ciche 3338] do taitnemh amail t-sne*ch*ta. IAr n-indisi na h-aisl*ing*i d' **esp*oc* Eirc** adubairt 3339] gu n-geinf*et*h uaithi gein chumh*acht*ach bhudh lán do rath in Sp*ir*ta Nó*emh* 3340] .i. **Bren*ainn***. #### 3341] ARAILI fer saidhbhir bai i n-aitreibh co fada *ó* taigh **Finnl*ogh*a**, **Airdi** 3342] mac **Fidh*aig*** a ainm. Tainic primh-**fhaidh** na h-**Eir*enn*** in tan-sin co tech 3343] **Airrdhe** meic **Fidh*aig*** .i. **Beg** mac **Dé**. Ro fiafraigh **Airrdhe** do 3344] **Bec**: ‘Cid ni is nesa dún innosa’? Adubairt **Bec**: ‘Geinfidh do **rí** dilis 3345] dingbhala fein eadrat & muir inocht, & bidh sochaidhi do **ríghaibh** & do 3346] **ruir*e*c*h*aibh** aidheor*us* he, & ber*us* leis docum nime.’ ISinn *adh*aig*h- sin* 3347] gene **Bre*nainn*** rucs*a*t *tricha* bó *tricha* laegh ag **Airrdhe** mac **Fidh*aig***. 3348] IAr sin ro éirig *co mo*ch* arnabarach* **Airdhi**, & boi oc iar*rad* in 3349] toighi a ruc*a*d in mac beag, & fuair tech **Findl*ogh*a**, & in naidhiu ann, & 3350] ro shlecht co duthr*acht*ach 'na fhiadhn*us*i, & ros- edbair in *tricha* loilg*e*c*h* *con*a 3351] laeghaibh dhó, et ba si-sin ced-almsa **Bre*nainn***. Ro gabh iar sin an **brug*aid*** 3352] in mac ana laim, & adubairt: ‘Bidh **dalta** dam-sa in mac-so tre bithu na 3353] beth*ad*’, ol se. #### 3354] A *n-ad*aig** immorro ghene **Bre*nainn*** ad-connaic **esp*oc* Eirc** **Alltraigi 3355] Cailli** fo aen-lasair d*er*mhair amail na aices riamh roime, & timt*ir*e*cht* examuil 3356] na n-**aingiul** i n-ed*aig*hibh glegheala imon tír immacuairt. Eirghi*us* **esp*oc* 3357] Eirc** gu moch *aramharach*, & tainic gu tech **Finnlogha**, & ro ghabh in mac ina 3358] laim, & adubhairt fris:{folio 73ra} ‘A dhuine Dhé’ .i. duine fhoigen*us* do 3359] Dhia, ‘gabh mhisi cucat amail **mhanach** n-dili*us*; et cidh soch*aid*i is forbhfhaeil*id* 3360] friat ghein as f*or*bhfail*id* mu cridi-si & mh' ainim’, ol **esp*oc* Eirc**. Iar sin 3361] ro shlecht 'na fhiadhn*us*i & rochí co d*er*mhair i comurtha fhaeilti, & ron-baist 3362] iar sin, & tug*a*d **Mo Bhí** fair mar ainm art*us* o a *th*us*tidhibh*. {BN§}*ut dixit **poeta:** > 1. 3363] **Mo Bhi** a ainm-sium ar tus > > 3364] o *thustidhib*, caomh a rus: > > 3365] macaom sl*uagh*ach, sirthech, seng, > > 3366] ba > > cob*ai*r d' **Feraib Erenn**. >*§ 3367] IAr sin ro fherastar broen find .i. ciabhor fhinn, cu ro lín in --- p.101 3368] **Fhianann** uili. As de-sin bha **Broenfinn** a ainm-sium. Finn immorro 3369] do-radh fris, ar ba find o churp & o anmain: {BN§}*ut dixit: > 1. 3370] **Braonfind** a ainm-sium iar sin > > 3371] o c*u*rp ocus o anmain > > 3372] on braon-sin fuair > > slain > > 3373] o **epscop > > Eirc** a aon rain. >* § #### 3374] IS ann sin ro scennset tri muilt corcra as in top*ur* *fiacha* bais*tigi* 3375] **Bre*nainn***. ut: {§}*> 1. 3376] Tri muilt corc*r*a, suairc in t*r*ed, > > 3377] fiach*a* baistigh **Bre*nainn*** beg, > > 3378] ro sgeinnset, ba caom an cor, > > 3379] as in > > top*u*r an aonor. >*§ #### 3380] Rucs*a*t a mhuinnt*er* leo h-e cu m-boi bli*adan* occa iar sin *ica altrum. 3381] I cind bliadne iar sin* ruc **esp*oc* Eirc** lais h-e ar am*us* a **mhuime** fein .i. **Íta**, & 3382] bai *coic* blia*dne* oc **Ítta**, et t*u*c in **chaill*e*c*h*** gradh *n*- d*er*mair dou, áir it-ceth 3383] timt*ir*e*cht* na n-**ai*n*g*el*** h-uasa & rath in Sp*irt*u N*óim* fair co foll*us*, et 3384] no bhith **Bre*nainn***, oc sir-ghaire frisin **caill*ig*** cech tan at-cídh h-í. ARAILI 3385] la ro fhiar*faig* **Ita** dhe: ‘Cidh do- gní faeilti dhuit, a naeidhi*u* 3386] noemh’? ol si. ‘T*us*a’, ol se, ‘at-cím oc labra frim choidhchi & ogha imdha 3387] ele amail t*us*a, & siat acum comhaltram as ce*c*h laímh diachéle’. 3388] **Aingil** immorro bat*ar* annsin i n- dealbhuibh na n-ogh. *> 1. 3389] **Aingil** i > > n-dealbhaibh ógh fhind > > 3390] bad*a*r ic alt*r*am > > **Br*enainn***, > > 3391] as cech laim ina cheile > > 3392] don naoidhin cin mor-mheile. >* #### 3393] Iar sin ro legh oc **esp*oc* Eirc** a shalma co g*re*ssach *i cinn .u. m-bl*iadne**, & ba 3394] fada la h-**Ita** beith 'na ecmais. Ni rabha immorro bó blicht oc **esp*oc* Eirc**, 3395] áir ní gabhudh almsana *o neoch* acht b*e*can o dhainibh riaghalda. Ro boi-siumh 3396] tra i n-araile la occ iar*raid* bainne f*or* a **aidi**. ‘IS tual*aing* Dia ón, *a 3397] mic*’! ar **esp*oc* Eirc**. IS iar sin ticedh ind agh all*aid* cech lái do **Shleibh 3398] Luachra** *con*a laegh le, co m-blighthe do-sum h-i, & teighedh a h-oenar isin sl*iab* 3399] iarna bleag*onn*. #### 3400] IS annsin boi **Bríg** inna farr*ad*-s*u*m .i. **d*er*bhshiur** dhó, & ba d*er*mhair 3401] méd a grada lais, ár ba foll*us* dó timt*ir*e*cht* na n-**ai*n*g*el*** fuirre, & ro fhegadh 3402] gnúis a **aidi** amail ruithen *n*-grene samhr*a*ta. --- p.102 #### 3403] ARAILI la *do-chuaidh* **esp*oc* Eirc** do proic*ept*. Luid-seom{folio 73rb} 3404] lais isin carput, & ba h-aesach deich m-blia*dne* **Bren*ainn*** in tan-sin. Facab*ar*-somh 3405] a aenar isin charp*ut* iar n-dul don **cl*ére*c*h*** don proicept. Suidhi*us* **Bre*nainn*** 3406] isin carp*ut* & se oc gabail a shalm a áenar. IS annsin do-riacht 3407] ingen min *macdachta* mong- bhuidhe, do cenel rígda, gusan carp*at* cuici-siumh, 3408] & sillis fair, & feghaidh a ghnúis aluinn edrocht, & fuabrais leim chuice isin 3409] carpat fo chedoir & a cluiche do denamh ris. IS ann as- pert fria: 3410] ‘Imthigh *dod tigh* & b*eir* mhiscaidh cidh dod-fucc ille’, & geibhidh-sium 3411] ialla in carp*ai*t, & gabhuidh f*or* a *sraeighl*ed** cu cruaidh cu raibhi ic cai & occ 3412] diucairi, cu ria*c*ht gu h-airm a raibe a **m*áthai*r** & a h-**ath*air*** .i. in **rí** & in **rigon**. 3413] IMpoidi*us* iar sin **esp*oc* Eirc**, & gabuidh ica cairiughudh-sum cu gér im bual*ad* 3414] na h-oighi neimeln*idh*i. ‘Do-gen-sa aithrighi inn’, ar **Bre*nainn***, ‘& ab*air*-si h-í’. 3415] ‘Tair isin uam*aid*h-sea co m*a*duin’, ar **esp*oc* Eirc**, ‘& bí at aenar inntí cu 3416] tor*us*-sa cug*u*t imar*a*c*h*’. Suidhis **Bre*nainn*** isin uam*aid*h iarum, & gabhais a 3417] shalma & a immna molta don Coimdh*id* innti. Oirisidh **esp*oc* Eirc** i bh-farr*a*d 3418] na h-uamadh ic eiste*cht* ra **Bre*nainn*** cen fhis dó. At-clos tra foghur gotha 3419] **Bre*nainn*** ag gab*áil* a shalm m*íle* ceimeann f*or* ce*c*h l*et*h. Do-cluinti foghur 3420] gotha **Coluim C*ille*** in comhfhad cetna in tan no bhith ic cantain a shalm & a 3421] immunn. *> 1. 3422] Foghar gotha > > **Bren*ainn*** bhinn > > 3423] isinn uama 'con > > fhiannaind, > > 3424] mile ceimend in > > cech dinn > > 3425] at-cluintea a ard-guth alainn. >* 3426] IS annsin ad-connuic in **cl*ére*c*h*** *buidhne* **ai*n*g*el*** súas cu nemh & anúas co 3427] tal*main* immon uamh*aid* co m*a*duin. O sin imach immorro nír' chumhaing 3428] nech gnúis **Bre*nainn*** d' f*ai*csin ar im*a*d na ruithn*e* n-diadha acht **Finan 3429] Cam** a aenar, áir ba lán do rath in Spir*ta* N*óim* éisidhe, *& is edh fo-dera do a 3430] fáicsin-sium seoch cach, ut dixit: > 1. 3431] Silledh f*or* > > aghaidh m-**Bren*ainn*** > > 3432] ni cumgaid nech > > a n-**Eirind** > > 3433] acht > > **Fínan Cam**, caom an modh, > > 3434] ar > > m*e*t a ratha a aonor. >* #### 3435] ARAILE la bat*ar* oc imthe*cht* f*or* an slig*id* .i. **Bre*nainn*** & **esp*oc* Eirc**. 3436] Do-rala oen óclach ina cuide*cht*a f*or* an slig*id*. Teacmhuidh didiu namhait --- p.103 3437] bat*ur* aigi dhó .i. moirshes*er* laech, & gabhais ecla mhor in t-oclach, & 3438] adub*air*t: ‘Muirbhfit sud mhisi innosa’.{folio 73va} ‘Eirg bec*an* ar 3439] scath in chairthi cl*oich*i ucut’, ar **Bren*ainn***, ‘& sín ara scath tú’. Do-ghní-si*u*m 3440] tra amlaid sin, et tocbhuidh **Bre*nainn*** a lama fria Dia, & do-ghní 3441] ernaighthi, co ro soei*r*tea in t- óclach i rict coirthi cloichi. Teacait iarum a 3442] namhait-sium cosin coirthi, & benuid a cenn de ina richt-som, & gonait in 3443] coirthi 'na thoebh, & faccbhait in cloch 'arna dicenn*ad*, & berait in cenn leo 3444] a rict cinn a namhat. Et mar*aid*h beos in cl*oc*h sin isin luc cetna. 3445] *Con*udh annsin do-roine **Bre*nainn*** cl*oic*h don duine & 3446] duine don cl*oich*. ‘Denaidh aithr*ig*i’, ar **escup Eirc**, ‘uair ceann na cloiche 3447] fil occuibh, & ro imthigh bur namha imshlan uaibh’. Do-gníat iarum aithr*ig*i 3448] n-dic*ra* fo riag*uil* **esp*uic* Eirc** o sin immach. #### 3449] IAR b-fogluim immorro canone petarluice & nui- f*iadnaisse* do 3450] **Bren*ainn***, dob ail dó riagla **noem** i n-**Eir*enn*** do scríb*ad*h & d' fogluim. 3451] Cedaighis tra **esp*oc* Eirc** do-sum dul d' fogluim na riagla-sin, ár ro-fhitir 3452] g*ur*up o Dhia ro bui do-somh in comairli-sin. Et adubairt **esp*oc* Eirc**: 3453] ‘Tar doridhisi cucam-sa, & na riagla-sin leat, cu ro ghabha tú gradha uaim-si’. 3454] IAr n-dul do-som d' agalluim a **muime** .i. **Ita**, is *ed* adubuirt in cedna fris .i. 3455] riagla **naemh** n-**Eir*enn*** d' fogluim, & adubhuirt ris: ‘Na dena foghl*uim* ag 3456] mnaibh na ac óguibh cu nach d*er*ntar h' égnach. Imthigh’, ar sí, ‘& teicemh*aid* 3457] laech *suaichnidh* sochenelach dhuit ar an slig*id*’. Ecmaing, dano, ba h-é 3458] mac **Lenin** in lae*c*h-sin. IAr n-imthe*cht* immorro do **Bren*ainn*** do-rala mac 3459] **Lenín** dó. IS ann do-raidh **Bre*nainn*** fris: ‘Dena aithr*ig*i, ar itá Dia ocut 3460] toghairm, & baat mac dili*us* dó o sunn amach’. IS annsin ro-soei **Colman** 3461] mac **Lenin** c*us*an Coimdhi, & cumhduight*er* ecl*as* lais fo cédair, ut dixit 3462] **C*o*l*man***: > 1. 3463] **BRENUINN** breo beth*a* buadh*aig* > > 3464] beim in ael airimh aenuigh > > 3465] siar cu > > h-airbhire in aenuigh > > 3466] **Thíre Tairng*ir*e** taebhuigh. > {folio 73vb} > 3. 3467] Ní taebh fri fann na feles, > > 3468] coemh a cland cubhaidh ires, > > 3469] mac fial > > **Finnlogha** re bas > > 3470] dim cech dindrogha > > dliges. > 4. 3471] Dlighidh *midh* modh > > nad maidim, > > 3472] aibinn modh mag nat senaim, > > > --- > > p.104 > > > > 3473] ard-urdaig **Mhum*an*** magda > > 3474] cli cumd*aig* > **Banba** **Bre*nainn***.Br. > 5. 3475] Mu chin bhias ina dhírim > > 3476] lir lebinn dom*uin* dedhuinn, > > 3477] **fir Eir*enn*** tar ler lilit > > 3478] co > > **Brighit** is co > > **Bre*nuinn***.**Bren*ainn*.** > 6. 3479] **Colum Cilli** ceall ualann > > 3480] inmhain inne ina shenaim, > > 3481] rad b-**fer n-Eir*enn*** a h-innair > > 3482] in > > flaith a birraib **Brenainn**. > > 3483] **Brenainn**, breo. > #### 3484] IAR SIN ro-siact **Bre*nainn*** crich ***Con*n*acht*** fo clú araili fir craibdhigh 3485] bai ann .i. **Iarlaithe** mac **Logha**, meic **Trena**, meic **Feic**, meic **Macta**, meic 3486] **Bresail**, meic **Sir*ach*ta**, meic **Fiach*ach* Finn**. Et ros-fogl*aim*- sium .i. 3487] **Bre*nainn***, na h-uili riagla ***naom*** Eir*enn*cha aici-sein. Et as-b*er*t fria **Iarl*aith*i**: 3488] ‘Ni h-ann so bias h' eiséirgi etir’, ar se. ‘A meic noeim’, ar **Iarl*aith*i**, ‘cid 3489] uma bh-folcai f*or*ainn ratha diadhai in Spir*t*a N*ói*b*h* filet innat cu foll*us* & 3490] cum*acht*a díairmh*id*i in Choimdh*ed* cum*acht*aigh fil gu h-incleithe it m*en*main 3491] neimelln*id*i? TUSA tra do-ria*ch*t cucam-sa do fhoghl*aim* occum’, ol **Iarl*aith*i**. 3492] ‘Misi immorro bias og*u*t-sa o sunn amach, acht geibh misi it **mhanchaine** 3493] tria bithu na beth*ad*. Act cena’, ar **Iarl*aith*i**, ‘abuir frim cait i m-bia mo 3494] eis*eir*ghi’? At-b*er*t **Bre*nainn***: ‘Dentar carput nua leat’, ar se, ‘ár is 3495] senoir thu, & eirg inn f*or* an slig*id*. Ocus cipe inadh i meb*s*at dá fhertais an 3496] carp*ait*, is ann bias h' esseirghi & eis*eir*ghe shochuidhi immaille frit’. 3497] IAr sin tra teit in seanóir isin carput, et ni cian rainic in tan ro mebsat da 3498] fhertais in carp*ait*; et as é ainm an inaidh-sin, **Tuaim Da Ghual*ann***. IS ann 3499] sin do-ronsat a n-dís in laidh-sea eturra, ic feghudh na reilgi uathaibh, & 3500] timt*ir*e*cht* na n-**ai*n*g*el*** co foll*us* dí; & as-b*er*t **Bren*ainn*** na .u. c*ét* rainn di & 3501] as-b*er*t **Iarl*aith*i** iar sin: > 1. 3502] ARD reileac na > > n-**ai*n*g*e*l** n-a*n* > > 3503] at-cim > > tar mo shuil, > > 3504] ni tadhbhaist*er* ithfern uar > > 3505] anas tardtar ana h-uir. > 2. 3506] Com*a*d oin iar tairceall cros{folio 74ra} > > 3507] Do-ro in fotan glas > > 3508] niba h-aitreabh > > dheam*an* n-dúr > > > --- > > p.105 > > > > 3509] taithfentar dhun ass. > 3. 3510] Bidh aird-ceall cu n-imut cliar > > 3511] i m-bíat **sen*ad*h** mor, > > 3512] bidh lighi tren ocus truagh, > > 3513] bidh > > sl*ig*i do shl*óg*. > 4. 3514] Diultfait do **man*aig*** do cill, > > 3515] bid b*eir* > > tab*air* treall, > > 3516] olc in comha ros-bia inn > > 3517] tadhall ithfrinn tall. > 5. 3518] Ticfat do **braithre** > > biaidh uair. > > 3519] du-roichset do chein, > > 3520] bidh t*us*a bhus fuighleoir dhoibh, > > 3521] do-genat do reir. > 6. 3522] IN airet donet mu riar > > 3523] *mairet* in da clar, > > 3524] *cuirfit* a naimdhi i cein, > > 3525] lasf*ai*t amail grein. > 7. 3526] IN airet do-net mu reir > > 3527] budh fir dhamh an rann, > > 3528] betit a meic tara > > n-éis, > > 3529] ni biat i pein tall. > 8. 3530] Mo-genar thoghfas in clar > > 3531] ard na n-iub*ur* n-úr, > > 3532] ni ba > > h-itfernach iar m-brath > > 3533] neach ro-sia 'na h-uir. > 9. 3534] Ni budh bairnech a mheic > > **Dhuach** > > 3535] rot-fia lim-sa a luach, > > 3536] neam ocus tuile ce*n* tlath, > > 3537] mo chuile cen > > crich. > 10. 3538] *Buaidh* **rígh** is **cleir*ech*** dod shil > > 3539] i cein bed > > dom reir; > > 3540] nocha cirrfa nech do giall > > 3541] cindfet tar gach reir.et reli- > > qua. > 3542] IAR b-facbail **Iarluithe** annsin do **Bre*nainn*** gab*ais* roime f*o*r amus **Mhuighi 3543] h-Ai**. Do-rala immorro **ai*n*g*el*** do f*or* an slig*id*, & is *ed* as-b*er*t fris: ‘Scríbh’, 3544] ar se, ‘briathra in crabh*aid* uaim-si’. Scribhais **Bre*nainn*** annsin oc onn 3545] **aingel** ind uili riag*ail* n-eclusdai noemdha, et mar*aid* bheo*us* in riag*ol* sin. 3546] IN tan immorro bat*ar* oc imthe*cht* in muighi *co n*-aicet in fuat, & duini marbh 3547] fair, & a charait icá cháin*iudh*. ‘Tairisnig*id* isin Coimdhid’, ol **Bre*nainn***, --- p.106 3548] ‘ocus bidh beo in duine fil ocuibh’. IAr n-denum ernaighthi co Dia do 3549] **Bre*nainn*** eirghes in t-ocl*áech* acedoir, & b*er*ait a muinnt*er* leo h-e co 3550] bh-faeilti n-d*er*mhair. Iar sin tra geibhidh cach ica fheg*a*d- somh cu mor, & 3551] berait leo h-é cu **righ** in mhuighi. Et tairgidh in **rí** ferann do in bhaile in 3552] bhudh ail do isin maigh-sin, & nír' ghabh uadha, ár nír' bail leis beith isin 3553] magh-soin. #### 3554] IAr scribeann tra riaghla ind **ai*n*g*il*** & riagla **noemh** n-**Eir*enn*** *con*a 3555] m-besaibh & *con*a crab*ud* do **Bre*n*a*inn***, impais co h-**esp*oc*{folio 74rb} Eirc**, 3556] & gabais gradha uaidh. IS ann at-cualaidh-siumh isin t- sosc*él*a: *Qui 3557] relingquit **patrem** *aut* **matrem** aut **sororem** aut agross centuplum 3558] *in praesenti accipiet* et uitam eternam posidebit’’* Mt. 19:29-30 . IS iar sin tra ro fhás gradh in 3559] Coimdh*ed* co d*er*mhair ina cridhi-siumh, & ba h-ail dó a thir & a tal*am* & a 3560] *th*us*tidhi* & a athardha dh' facb*ail*, & ro thothl*aig*h co duthr*acht*ach ar an 3561] Coimd*id* cu tard*a* thalm*ain* n-d*er*rit n-diamhair n-inill n- aluind n-etarscartha 3562] dhó o dhainib. IAr codl*ad* immorro do-sum in *adaigh-sin* cu cual*a* guth 3563] in **aingil** do nimh & at-b*er*t fris: ‘Eirigh, a **Brenainn**’, ar se, ‘& do-rad Dia 3564] duit inní ro cuinghis .i. **Tir Tairng*ir*e**’. EIRghis **Bre*nainn*** iarum, & ba maith 3565] lais a m*en*m*a* on aitheasc-sin, & teit a aenar i **Sliabh n-Daidche**, & feghais 3566] ind aicen n-dermair *n- dofholachta* uadh f*or* cech l*et*h, et is ann sin at-connuic-sium 3567] an innsi n-aluind n-airegda co timt*ir*echt*aib* na n-**aing*el*di**. Iar sin tra 3568] anaidh-siumh tredhen*us* annsin, & codlais doridhisi. Tic **aingeal** 3569] in Coimdh*ed* dia acall*aim* annsin, & at-b*er*t fris: ‘Biat-sa’, ar se, ‘o sunn imach 3570] maroen friut tria bhithu na beth*ad*, & múi*n*fet*-sa* duit an innsi n- ál*ainn* 3571] at-connarcais & is mian lat d' faghbail’. Cíís **Bre*nainn*** annsin co dermhair 3572] ara fhaeiltighi leis aitheasc in **ai*n*g*il*** fris, & do-ghni atl*aigth*i buidi do Dia. #### 3573] EIRghes iar sin **Bre*nainn*** as in t-sleibh, & tic co a m*uin*t*ir*, et at-b*er*t friu: 3574] ‘Dentar tri longa mora libh’, ar se, ‘& tri sretha do rámhadhuibh for cech 3575] luing, & tri seola do croicnibh, & *tricha* f*er* an cach luing’, acht nír' bhat **cleir*ig*** 3576] uile. *ut dixit **poeta**: > 1. 3577] Tri longa seolais in saoi > > 3578] tar tonngar > > mara romaoi > > 3579] t*r*icha f*er* in > > cech luing lais > > 3580] tar t*r*eath*an* mara mongmais. > 2. 3581] T*r*i sr*e*tha do > > ramaib leo > > 3582] ar gach luing dib, caom an gleo, > > > --- > > p.107 > > > > 3583] seol c*r*oicenn g*o* loinne*o*lais > > 3584] isna tri > > longaib seolais. > 3. 3585] Nochu **cleirchiu** > > luid uile > > 3586] for loing*es*, caom in chaire, > > 3587] m*u*nt*e*r h-(*uath*ad), lom a > > lí, > > 3588] isna tri longaib > > seolai. >* #### 3589] SEOLAIS tra **Bre*nainn*** mac **Finnlogha** annsin for ton*n*ghor in mara 3590] mong-ruaidh & f*or* treathan na tonn toebh-uaine & f*or* beluibh ind aicein 3591] ingantaigh adhuathmhair agairbh, airm a b-facatar ilar na m-biast 3592] m-beil-d*er*g muiridhi; et fo- geibhdís ailena 3593] aille ingant*ach*a, & ní tairistis inntibh *sin* beos. #### 3594] BATUR tra amlaid sin fria re .u. *m-bliad*an**{folio 74va} f*o*r an aicen 3595] n-ingantach n-anaithnidh n-aineolach dhoib-sium; et ni tharla duine dhoibh 3596] frisin re-sin, & ni roibhi esb*aid*h dhuini dia pop*ul* f*or*ru, & ní ro frithortadh 3597] corp na anum duini dib; et ba h-ingnadh inní sin, ar ni ro leicc **Bre*nainn*** 3598] doibh lon do breith leo, acht at-b*er*t ba tualuing Dia biadh doibh in cech 3599] dhú i m-beitis, amal ro shasastar na .u. mile dona .u. aranaibh & don dhá 3600] n-iasc*aib*. #### 3601] IN tan immorro ba comfhocraibh don chaisc, batar a m*uin*t*er* icca radh 3602] fria **Bre*nainn*** dula f*or* tír do cheileabhr*ad* na casc. ‘As tual*ang* Dia’, 3603] ol **Bre*nainn***, ‘tal*am* do thabairt *duin* in gach inadh b*us* ail dó’. IAr 3604] toidhe*cht* immorro na casc toccbhais in mil mór m*uirid*i a fhormna a 3605] n-airdi uas treathan & uas tonnghar in mara, cur' bho tal*am* com-trom cobhsaidh 3606] amal faichthe choimh-reidh chomh-aird. Et tiaghait-sium f*or*sin tal*main*-sin, & 3607] ceileabrait in caisc ann .i. oen la & da *oidhchi*. Iar n-dul doibh-sium ana 3608] longuibh sceinneas an bl*ed*mil fon muir fo chedair. Et ba h-amlaid sin do-ceileabraitis 3609] in chaisc co cenn *secht* m-blia*dne* f*or* druim in mil moir, amail 3610] at-b*er*t ***Cundedan***: > 1. 3611] Carais > > **Bren*ainn*** buan-chrab*ud*h > > 3612] do reir > > **shenuid** is **shamhaidh**: > > 3613] *secht* m-blia*dne* ar druim in mil mhoir > > 3614] ba docair in coir chrab*aid*h. > 3615] Uair in tan ba comhfhocraibh don chaisc cacha blia*dne* no thocbhadh in mil 3616] mor a druim co m-ba tal*am* tirim te*cht*aidhe. --- p.108 #### 3617] ARAILI laithe dhoibh f*or* an aicen n-ingant*a*c*h* co bh-facadar srotha 3618] doimne dubha in mara mong-ruaidh, & as 3619] inntibh-sin do-rimart*us* a longa dia m-badh*ud*h ar mhet na h- ainbthine. 3620] Gabhuidh cách iar sin ic feg*a*d i n-ag*aid* **Bre*nainn***, ár ba d*er*mhair met in 3621] gabhuidh i r-rabut*ur*. Tocb*us* **Br*enainn*** a ghuth cu h-ard, & at-b*er*t: ‘AS lor 3622] d*ui*t, a mhuir mor-sa’, ar se, ‘mhisi m' oenar do badhadh, & leicc uaid in lucht-so’. 3623] IS ann sin tra ro fhethnuig in mhuir, & toirnes *fethedha* i na soebchoire 3624] fo cetoir. O sin imach{folio 74vb} iarum ní ro erchoitset do neoch aile. #### 3625] ARAILI laithi bat*ar* f*or*sin muir. Tainic Diabol a n-deilbh shenta 3626] adhuathmhair aidheid*ig* inglain ithf*er*n*aid*i *co n-deisidh* f*or* seol na l*uinge* a 3627] bh-fiadhn*us*e **Bre*nainn***, & ní fhac*a* nech acu-som h-e acht **Bre*nainn*** a oenar. 3628] Fiafraighis **Bre*nainn*** de cidh má táinic riana aimsir choir .i. ria n-aimsir na 3629] h-esseirghi moiri. ‘IS airi tanac’, ar Diab*ul*, ‘d' iar*rad* mu phianta i clusaluibh 3630] doimhne in mara duibh dorcha-sa’. Iarf*aig*i*us* **Bre*nainn*** do-sum: ‘Cidh on, 3631] cait i b-fuil in locc ithfern*aid*i sin’. ‘Truagh sin’, ar Diab*ul*, ‘ní chumaing 3632] nech a faicsin & se beo iar sin’. Cidh tra foillsighis Diab*ul* annsin 3633] dor*us* ithfrinn do **Bre*nainn***. ET fegais **Bre*nainn*** in carcair n-gairbh n- guirm 3634] lan do brentaidh, lan do lasair, lan do mhosair, lan do **longportaibh** 3635] na n-dem*an* neimhn*e*c*h*, lan do ghol & d' eighiumh & d' urchoit, & gaire truagha 3636] & nuallghotha mora & golfad*a*c*h*, & basgairi *na* tuath pecthach, & betha 3637] dhub*a*c*h* bron*a*c*h* i cridhibh pe*n*e, i carcraibh teneadh, i sruamuibh na 3638] sreat*h* sír-thein*ed*, i cailiuch bith-broin, i lathachuibh dubha dorcha, i 3639] cathairibh trom-lasrach, i n-imut bróin & bais & riagh & cuibr*e*c*h* & troimthres 3640] n-dichumhaing cu *m- blaedh*ail** adh*uath*m*ur* na n-dem*an* neimhn*e*c*h*, i n-aite 3641] bhith-dorcha, bith-fhuair, bith-brein, bith-shal*aig*, bith- ciamair, bith-ghairbh, 3642] bith-foda, bith-mhúichn*ig*, marbhthaigh, mhalartaigh, muchna, *mhoing-teinntidhi* 3643] ichtair *adheitig* ithfrinn. For sleasaibh sliabh sir-thein*ed*, cen an*a*d, 3644] cen airisium, acht sluaigh dhemhna ica tarraing i carcraibh troma, 3645] *teinntidhi*, dorcha, doimne, diamra, doera, dubha, deinmeacha, 3646] sir-dheabt*a*c*h*a, sir-throtacha, sir-scithaigh, sir- marbhthaigh, 3647] sir-bheogholaigh, gaethach, golfartach, grechtha 3648] g*er*an*a*c*h*, gothach ghoirt, ghudhamhn*a*c*h*, cruma, croma, cruaidhe, calma, 3649] cend-mhora: & biasta buidhi, bel-mhora{folio 75ra} . Leom*ain* lonna 3650] léitme*c*h*a*. Dracuin d*er*ga demhn*a*cdha. Tigri trena tangn*a*c*h*a. --- p.109 3651] Scoirpi gorma gimac*h*a. Seabhuic ruadha, ro-arda. Gribha garba, goib-ghera. 3652] Daela dubha, dronn-mhora. Cuili gera, guilbn*e*c*h*a. Creabair croma, cnamh-ghobacha. 3653] Farcha troma, iarn*aid*i. Susta senta, sen-garbha. Cl*aidib* gera. 3654] Gai ruadha. Deamna dubha. Teinnti brena. Srotha neimhe. Cait ac scripadh. 3655] Coin ic l*et*r*a*d. Gadhair ic tafunn. Demhna ic glaed*ad*. Lochu brena. Lathacha 3656] mora. Cuithi dorcha. Gleanna doimne. Sl*éb*ti arda. Creaca cruaidhi. 3657] **Longphort** salach. Pian*ad* cin anadh. Saithi sannt*a*c*h*. 3658] Tachar m*en*ic. Troit cin fhuir*e*c*h*. Demhna ac pian*ad*. Betha 3659] bron*a*c*h*. Airm i fuileat srotha secdha s*er*bha sir-brena 3660] lobhtha leaghtha loisct*e*c*h*a loma luatha lain-thein*ed* cumhga 3661] cruaidhi cairrg*e*c*h*a. F*a*da fuara fodhoimhne. 3662] Muighi loma loiscnecha. Tulcha corra gimhacha. Glennta 3663] cruaidhi crumhacha. Mointi garbha deilgn*e*c*h*a. Caillti dubha teinntidhi. 3664] Slighthi salcha biasd*aid*i. Mara te*cht*a tuilbrena. Cloithe aidble iarn*aid*i. 3665] Uiscedha dubha domillsi. Aitte imda ecsamhla. **Samhadh** salach sir-dhub*a*c*h*. 3666] Gaetha goirti geimhr*e*ta. Snechta secdha sir-shilti. Lanna d*er*ga 3667] *teinntidhi*. Gnuisi doera dor- ch*aid*i. Deamhna luatha leitmecha. Piana 3668] aidble *ec*samla. #### 3669] IS annsin ro fiafraighs*e*t a muinnt*er* do **Bre*nainn***: ‘Cuich agailli’? ol 3670] iat. Do-innis **Bre*nainn*** doibh cu rub Diab*ul* boi oca agalluimh, & ro indis 3671] doib becan dona pianuibh ad-connaic, amail adubhr*a*mar amal frith 3672] i sein scribheannuibh na pet*ar*l*aic*i. #### 3673] IS annsin as-b*er*t fer dia m*uin*t*ir* ra **Br*enainn***: ‘Leicc dam-sa’, ar se, 3674] ‘cun n-facar ni dona pianuibh-sin’. IArna ch*etugu*d do ith- fern *con*a 3675] ilpian*aib* d' faicsin ba marbh ac*ét*oir, et is *ed* as-b*er*t ic ecc: ‘Mairg, Mairg, 3676] Mairg’, ar se: ‘tainic & ticfa & ticc isin carcair-si’! iar sin tra do-gni{folio 75rb} 3677] **Bre*nainn*** ern*aig*hthi, & aith- beoaight*er* in f*er* sin ba marbh da m*uin*t*ir*. #### 3678] Nir' bho cian do-chuatar as sin in tan fuaradar an inghin min, macd*acht*a, 3679] mong-bhuidhi. Gilithir snechta *nó* uan tuinne, & sí marbh iar tab*air*t buille 3680] do ghai trena f*or*mna, *co n*-deach*aid* itir a da cich. Ba d*er*mhair immorro 3681] m*ét* na h-ingini sin .i. c*ét* traig*ed* ina h-airdi & nai traighthe itir a da cich & 3682] *secht* *traighid* i bh-fot a meoir m*e*dóin. Taithbeo*aigi* **Bre*nainn*** h- é fo chedair, 3683] & ro baist iar sin, et ro fhiafr*aig* a cenel di. ‘Do aitreabt*a*c*h*uibh in 3684] mhara damh-sa’, ar si .i. don lucht oilit & *ernaidit* eiseirgi doibh. Fiaf*raigis* 3685] **Bre*nainn*** di cidh ba h-ail le: ‘In docum nimhe ragha fo chedair, *nó* in docum --- p.110 3686] h' athardha’? Do-freagair an ingen tre berla nar' thuic nech aili acht 3687] **Bre*nainn***, & is *ed* adub*air*t: ‘Docum nime’, ar si, ‘uair do-cluinim gotha 3688] na n-**ai*n*g*el*** oc mol*ad* an Choimd*et*h cumh*achtaig*’. IAr caithium immorro 3689] chuirp **Cr*ist*** & a fola don ingin at- bath ce*n* na*ch* snimh, *& adnaict*er* co h-onor*a*c*h* 3690] h-i la **Br*enainn*** annsin*. #### 3691] ARAILE la do-bat*ar* f*or*sin muir co soinmhech, & siat oc imramh, *co n*-accatar 3692] araili inis ál*aind*, & si ard, acht cena ní fhuarat*ur* port reidh. 3693] Bat*ar* cu cenn da la dhec uimpi immacuairt, & nír' fh*ét*sat dula innti frisin 3694] re-sin. At-cualatar immorro gotha daíne innti ag mol*ad* in Choimd*ed*, & 3695] ad-conncat*ar* ecl*ais* *n-aird n- airegda n-aibinn* innti. IAr cloiste*cht* doibh-siumh 3696] fhoghuir lochta na h-innsi, cotlaidh **Bre*nainn*** *con*a mhuinnt*ir* 3697] acedoir ina suan spir*t*al*da*. Uair nar' leicit-sium tra docum na h-indse 3698] cuirthear clar ciartha dhoibh anuas & se scribtha, & is *ed* bai ann: ‘Na 3699] den*aid* soethar frisin innsi-sea do tia*cht*ain innti, ár ni ticfaidhi do gres, acht 3700] an inis iarrthai fo-gebhthai, & ni h-í so h-i, & eirg dod thír fein & dod tal*main*, 3701] ár itá sochuidhi ann ocut iar*raid*, & las bhudh ail h' faicsin, & túir na s*cr*iptuire 3702] noemdha, quibus dictum est **mansiones* Dei *multae* sunt’’* Jn. 14:2 . Amal bidh edh 3703] ad-b*er*eadh:{folio 75va} as imdha aitti & adba aili oc on Coimdhi a n-ecmais 3704] na h-indsi-seo’. IAr sin tra impait*-sium* on innsi-sin, & b*er*ait leo in tabhuill 3705] ciartha út i comartha failti & deithiten lochta na h-innsi thuc dhoibh, et 3706] no h-airleghtha cach dia aca-s*u*m amal bidh o Dia no b*er*tha dhoibh. #### 3707] ARAILE la bat*ar* oc imram in mhara. Gabhuis íta d*er*mhair iat, 3708] cur' ba comhfhocraibh bás doibh. IS annsin at-conncatar na srotha aille 3709] eocharglana usq*u*i ic teip*er*sin & ic snighi as in carraic. Fiafraighit na 3710] **braithre**: ‘In ibham in t-us*ce*’? ar siat. ‘Bennachaidh ar tus h-e’, ol 3711] **Bre*nainn***, ‘dia fhis cret h-e’. IAr m- beannach*ad* immorro in uisq*u*i, & iar 3712] cantain alleluia h-uasa, traighid fo chedoir na srotha, et ad-conncatar iar sin 3713] in Diab*ul* ic sceird*ed* na n-uiscedh uadh & ic marb*ad* in lochta no*us*-ibh*et*h. 3714] Saerthar-som tra annsin tre cumh*acht*aibh **Bre*nainn***, & irchraidhis a n-íta 3715] fo c*ét*oir. F*or*-iattar immorro in loc-sin f*or* Diab*ul*, cu n*a*c*h* d*er*na olc fria 3716] duini na fria h-anmannuibh eli o sin amach. #### 3717] IAR m-BEITH immorro do **Bre*nainn*** *secht* m-blia*dni* f*or* loingi*us*, 3718] impáis doridhisi co a thir & co a thal*main* fein amal ro f*or-co*ngradh fair isinn 3719] innsi. IS annsin do-chuatar lucht a thire & a thuaithi fein 'na ag*aid*, & bat*ar* --- p.111 3720] ica fhiafraig*id* de cidh poi*n*d boi dhó dia loingi*us*; & t*u*csat máine & ascadha 3721] dhó amal do-bherdais do Dhia. Iar bh-facb*áil* immorro in t-saeg*uil* do ilibh 3722] dhibh leanait iar sin **Cr*ist***, & do- ghni-sium f*er*ta & mírb*uil*i imdha annsin, & 3723] do-shlanaigh aos gal*air* & cuimhrighthi, & ro innarb demhna & duailche. #### 3724] ACCaillis iar sin a **aidi** .i. **esp*oc* Eirc**. Tainic iar sin co du a m-bui a 3725] **mhuime** .i. **Íta**, & iarf*aigius* di cidh do-ghenadh fría loingi*us*. Feraiss **Ita** 3726] foeilti fris amal no f*er*adh fria **Cr*ist*** cona **apstal*aib***. Et is *ed* at- b*er*t fris: 3727] ‘A meic inmhain, cidh dia n-d*e*c*h*adhais f*or* longais c*en* a chomhairle frium-sa, 3728] uair in tal*am* ica tái iar*rad*h ar Dhia nocha n- fhaghbhai h-i iarsna croicnibh 3729] marbhaibh mochlaigibh-sin. Uair tal*am* noemh cos*ec*artha h- í, & ni ro doirt*e*d 3730] fuil duine riam innti. Acht cena’, ar si, ‘dentar longa crannda lat,{folio 75vb} 3731] & is doigh is amhlaid sin fagheba in talamh shire’. #### 3732] IAR SIN tra luidh **Bre*nainn*** i crich **Conn*acht***, & do-gnit*er* long mor 3733] mhírbulla aice ann sin, 'sí d*er*scaight*e*c*h* d*er*mair, & teit innti *con*a mhuindt*ir* 3734] & *con*a phop*ul*, et b*er*uit luibhi & sila ecsamhla leo da c*ur* innti, et dano 3735] b*er*uit **soera** & **gobhuinn** leo iar n-at*a*c*h* **Bre*nainn*** doibh ima lec*onn* maroen 3736] ris. IS annsin tainic in **crosan** cu **Bre*nainn***, & sléchtais ina fhiadhn*us*i, & 3737] is *ed* at-b*er*t fris: ‘A **Brenainn**’, ar se, ‘geibh ar Dhia mhé, & airchis dom 3738] troighi *co n*-dighser lat’. B*er*is **Bre*nainn*** lais h-e iar sin; & teit isin luing 3739] leo .LX. fer immorro ba seadh a l-lin, & bat*ar* uili ic mol*ad* in Coimdh*ed* & 3740] a m*en*man*a* cu Dia, amail at-b*er*at na scribhinn. #### 3741] IS e, immorro, leath tóisech ro ghabs*a*t, f*or* am*us* **Áirne**, co dú i m-bui **Enne** 3742] & **Pupu** *& **Rochath***; & bat*ar* re h-edh mís ana bh-farr*ad*. #### 3743] IAR n-DULA, immorro, doibh seal*ad* siar o **Araind** at-ciat in t-ail*én* mor 3744] n-ard n-airegda n-alainn. IS AND sin immorro ro bat*ar* loch*ait* amail 3745] mhur-chata, & linuit in tracht fo c*ét*oir dia slucudh-som. IArfaighit, immorro, 3746] na **braitre** do **Bre*nainn***: ‘Cidh áilgidit na loch*ait*-si’? ar siat. ‘Ar n-ithi-ne 3747] & ar slug*ud*’, ar **Bre*nainn***. IS annsin dano at-b*er*t **Bre*nainn*** frisin 3748] **crosan**: ‘Eirg’, ol se, ‘& caith corp **Cr*ist*** & a fhuil, & eirg iar sin docum na 3749] beth*ad* suth*ain*i, ár at-cluinim-si clascetal **aingel** icot togairm cuca’. Ba 3750] maith lais-sium sin, & is *ed* as-b*er*t: ‘A **Thig*er*na**’! ar se, ‘cia m*ai*th do-ron*us* 3751] in tan dom-b*er*ur acedair docum n*ime*’? IAr caithiumh tra cuirp **Cr*ist*** & a 3752] fhola don **crosan**, lingidh fo chedair co faeilti d*er*mhair, *co n*-duatar na mur-chata 3753] h-e uile acht beg dia chnamuibh. Et adhluict*er* leo-s*u*m sin, & scribhthar a 3754] ainm a **martralaic**, ár ba **mairtír** amra h-é. IS foll*us* as sin *con*naircle in --- p.112 3755] Coimdh*ed* ar in foll*us*-p*e*ct*a*c*h* tháinic *fa dheoidh* isin luing do thogha 3756] ar tus dochum nimhe. IS amhlaid sin tra bias cech caen- duthr*acht*ach 3757] *deidhin*a*c*h** thicfa isin ecl*ais* cu ragha ar tus docum nime tre *imarcraidh* 3758] caen-duthr*acht*a sech in lucht bat*ar* rompa: ut **Christus** ait: *nouisimi primi, 3759] *primi* nouisimi’’* Mt. 19:30 . #### 3760] IAR bh-facbáil immorro doibh na h-indsi-sin gabais galar opunn in 3761] **gabhuinn** cu m-ba comfhoc*us* bas. At- b*er*t **Bre*nainn*** fris:{folio 76ra} 3762] ‘Cidh mh*acht*nuighi’, ar sé, ‘eirg dochum na flatha nemhdha amal ro thúiris 3763] duid *c*us*aniu*, *nó* m*a*d ail lat b*eit*h isin t-saeg*ul* beo*us*, do-gen-sa ernuighthi fort 3764] co Dia, & fo-ghebha slainti’. At-b*er*t in **gobha**: ‘At-cluinim’, ar se, 3765] ‘guth in Coimd*ed* ocum togairm;’ et iar caithimh cuirp **Cr*ist*** & a fola dhó, 3766] teit docum nime. BAI, tra, ceist mor itir na **braitribh** 'mon c*or*p do beith 3767] gan adhnacul, ar ni raibhi tal*am* 'na bh-farr*ad*. IS annsin do- raidh **Bre*nainn*** 3768] a adhnacul idir tonnaibh in mhara, ár in té do- róine nemh & tal*main* & na 3769] duili arcena, is tual*ang* h-e tonna in mara dh' fastúdh in cuirp inntibh co nemchumhsc*aigth*i. 3770] Cidh tra acht adhnaicit-sium in **g*obainn*** itir tonnuibh in 3771] mara, cen rochtain cu tal*main*, sis, cen eirghi ar uachtar shaile, cen chumscug*ud* 3772] anunn *nó* ille, acht amal bidh a tal*main* no b*et*h; et biaidh annsin cen 3773] truaillnedh cu tora la an mesr*aig*hthi. #### 3774] IAR bh-Facb*áil* immorro dhoibh-sium an inuidh-sin ad- conncatar talm*ain* 3775] m-bic n-d*er*oil. IAr n-gab*ail* doibh phuirt annsin líntar in port f*or*ru do demnaibh 3776] i n-dealbhuibh abhac & luchrapan, & a n-gnuisi com dhubh fria gual. 3777] IS andsin at-b*er*t **Bre*nainn***: ‘Cuiridh ind ancaire imach, ár ni fh*ét*fa nech 3778] dul isin tir-si, acht intí gnifes catha fria demhna & doirtfes fola 3779] toraibh’. Bat*ar* tra annsin cu ceann *secht* la **con*a n- oidhchibh*, & nír' fh*ét*sat 3780] a n-ancaire do thocb*ail* anís. Et facbuit annsin h-e idir na cairrcibh i leanm*ain*, 3781] & imthighit ass iar sin. BAT*ur* som, tra, a n-doc*u*mal mor d' esb*aid*h an 3782] anc*uir*i & d' ecc in gabunn, ár ni raibi acu angcaire na **gobha** do-gneth doibh 3783] h-e. IS ann sin adub*air*t **Bre*nainn*** fria **sacart** da m*uin*t*ir*: ‘Dena-sa feidm 3784] **gabunn** gu ceann in mís so’. Beannachais tra **Bre*nainn*** lamha in t-**sacairt**, 3785] ar ni ro fhoghlainn gaibhnecht. IS annsin do-roine in **sacart** angcaire *n*- d*er*scaight*e*c*h* 3786] n*a*c*h* frith roime *ná* 'na dheag*aid* a com-maith. {folio 76rb} #### 3787] IMr*a*it iar sin f*o*rsin aicen seal siar, et fo-ghabhat an 3788] indsi m-bic n-aibinn n-aluinn co n-imat eisc aireghdha iarna fhacbhail --- p.113 3789] don mhuir*traigh* i *cusalaibh* i caislibh na h-innsi airdi-sin. A m-bat*ar* ann 3790] iarum imonn innsi imacuairt *co n*-fhaicet ecl*ais* clochdha innte & senoir etlaidhi 3791] *aigh*ed*h bhan* ic ernuighthi innti. As amhlaid bai in senoir-sin, cen fhuil, cen 3792] fheoil, acht leathar tana truagh f*or*sna cnamhaibh cruadhloma- sin. IS ann 3793] at-b*er*t an senoir ut: ‘Teich, a **Bren*ainn***’, ar se, ‘co luath. Fil immorro mur-chat 3794] mor sunn amail og-dam no ech trebliadhn*aid*i iarna fhorbairt do iasc 3795] na h-indsi-sea. Imghabhaid-si h-é’, ar in senoir. Gabait-sium 3796] ina luing fo c*ét*oir, & imr*a*it f*or*sin aicen cu h-athlumh iarum. AMUIL bat*ar* 3797] ann *co n*-fhaccat*ar* in *m*- biast-cat muir*id*i ic snamh *'na n-diaidh*: meidight*ir* coire 3798] n-umh*aid*i cechtar cech ruisc dhou. Fiacla *torcdha* lais. Guaire aitenndai 3799] fair. Craes onchon aga, co nirt leom*an*, cu conf*a*d con. IS annsin gab*us* 3800] cach dib-som f*or* ernuighthi fri Dia ar met na h-ecla rotas- gabh. IS ann 3801] as-b*er*t **Bren*ainn***: ‘A Dhe uilichum*acht*aigh, tairmisc do phiast dind ná 3802] ron-ethad’! Eirghis iar sin bleidhmhil mor muir*id*i 3803] & gab*us* cach dib oc badh*udh* a celi & f*or* cathug*ud* cu cruaid, cu ros-baidh 3804] cach a cheli dhibh i fudhom*ain* in mara, & ni fac*us* ne*cht*ar dibh o sin 3805] imach. Do-gniat immorro **Bre*nainn*** & a muinnt*er* *atlaighi* buidhi do Dia, 3806] & impoidhit aridisi co du i m-bui in senoir, et f*er*ais in sen*óir* f*ailti* friu, & cíis 3807] ar met na faeilti, et do-rinne na runna beca-sa ic ferthain f*ailte* ra 3808] **Bre*nainn***: > 1. 3809] Dia do betha, > > a **Brenainn**, sunn &rl > > 3810] {BN§}*f*or* creatha denaim na tonn: > > 3811] fota atú 'cot íarr*ai*d ann, > > 3812] buide lem t' iadhad 'mun fhonn.* > 2. 3813] Di f*er*aib dec bam*ur* sunn, > > 3814] do-cuadar éc in **samad** sunn: > > 3815] acht misi ro facb*ad* dib > > 3816] ba m*ai*t*h* in lín bad*ur* ann. > 3. 3817] Lodam*ur*-ne d' iarr*ai*d nimhe, > > 3818] dirim a h-**Eir*inn*** ili, > > 3819] tar tonnaib in mara mir, > > 3820] *con*air ro b*ad* coir d' iarraid. > 4. 3821] Fuaram*ur* innsi n-fhuair n-aird > > 3822] uas trillsib na tonn trengairg, > > 3823] seisem innti sealaib sealg > > 3824] err*a*maid eséirghi a h-aon aird. > > > --- > > p.114 > > 7. 3825] Dabucsum linn in cat m-b*e*c, > > 3826] rinn ni tainic cen cor lac: > > 3827] da-rorbair f*or* cnamaibh eisc > > 3828] angb*aid* in beist amlaid ro fhast. > 8. 3829] Faeilidh mo craidhe co n-drucht > > 3830] frisna h-aoighedaib dom-ria*cht*: > > 3831] mith*ig* dam-sa to*cht* fo lía > > 3832] imthiges dia f*or* a sét.Día > § 3833] ‘Do **f*er*uibh Eir*enn*** damh- sa’, ol in senoir, ‘& da fhear dec do- d*e*c*h*amar diar 3834] n-**ailithri**, & do-rat-sum in m*ur*-chat *m*-biasd*aid*i ut lin*n* ana én bhic, & ba 3835] h-inm*ain* linn h-e cu mor, & ro fhorbair iar sin cu mor, & ní ro erchoit duinne 3836] riam,{folio 76va} et isat marbha aein-fher dec dhibh, & itu-sa sunn m' aoenar 3837] *a*gut irnaidhi-si cu tarda corp **Cr*ist*** *& a fuil* dam & dula iar-soduin docum 3838] nime’. Foillsighi*us* immorro in senoir doib-sium in tal*main* icca rabutar iaraid 3839] .i. **Tir Tarrngairi**. IAr caithimh tra cuirp **Cr*ist*** & a fola don t-senoir, luidh 3840] docum nimhe, & adlaict*er* annsin h-e maroen ria **braithribh** cu n-onoir & 3841] *co n*-airmhitin móir *acus* cu salmaibh & cu n-imnaibh, ind ainm in Ath*ar* 3842] & in Maic & in Spir*t*a N*óimh*. #### 3843] IAr sin tra ro-siachtatar-som in talm*ain* ica rabatar iar*raid* fria re 3844] *secht* m-blia*dne* .i. **Tir Tairng*ir*e**, amal ita in prouerbio, *qui quaerit inuenit’’* . 3845] IAr rochtain immorro doib-siumh i comfhocraibh in tiri-sin, & ba h-ail doibh 3846] port do ghabail ann, at-cualat*ar* guth araile senor*a*c*h*, & is *ed* at-b*er*t friu: ‘A 3847] dhaine lan-shaethracha, a **oilithr*e*c*h*a** noemhdha, a lucht ernaighit na logu 3848] nemhdha, a bheatha bith-scith ic ern*aid*i in tiri-sea, *ernaidhid* bican da bar 3849] saethar coleic’. Iar m-beith immorro doibh-sium seal annsin ina tost at-bert in 3850] senoir ut friu: ‘A **braithre** inmuini’, ar se, ‘cidh n*a*c*h* faicthi-si in tal*main* 3851] n-airegda n-alaind-sea arnar' doirtedh fuil duini riam, & nach imchub*aidh* 3852] do adhnacul pect*a*c*h* na droch-dhaine ann. Facbhuidh didiu in bhar luing 3853] cech ni fil ocuibh cenmothá becc n-etuigh umaibh nama, & tec*aid*h anís’. 3854] IAr tiachtain immorro doibh-sium f*or* tír pocais cach díbh a chele, & cíis in 3855] senoir cu mor fria met na faeilti. ‘Siridh & feghaidh’, ar se, ‘brughe parrthais & 3856] muighi milidhi in tiri sol*us*ta, suaichn*id*h, socharthan*aig*, soc*h*archain, n-aird, 3857] n-aireghdha, n-aluinn, n-oeibhinn. Tir boladhmhar, blathmhin, benn*acht*ach. 3858] Tir ilcheolach, airphetech, nuall-fhaeilt*e*c*h*, nemh- thoirrsiuch. Airm i bh-fuighbhidh’, 3859] ar in senoir, ‘slainte ce*n* galar, aeibhnes cen imrisan, **aoenta** cen 3860] tachor, flaithes cen scail*edh*, sáimhe{folio 76vb} cen dímhaine, soeire cen --- p.115 3861] saethar, **aenta** sol*us*ta **aingel**, air*er*dha parrthais, timthirecht **aingeal**, fleadhug*ud* 3862] cen airdhidhbhadh, seachna phene, aighthe firen, tochaithium na 3863] mor-casc, betha benn*acht*ach, coir, chumdaighthe, moir, mhilidhi, saeir, saim, 3864] sorcha, cen dubhai, cen dorchai, cen pec*ad*, cen aimnert, i cor- paibh edrochtaibh 3865] nemh-truailn*id*i*b,* i sostaib **aingeal** f*or* bruighibh **Tiri Tarr*ngiri***. IS 3866] adhbhul a soillsi & a suthaighi na h-indsi-sin, a saimhe, a s*er*caighi, a caeimhe, 3867] a chobhs*aid*i, a fostacht, a loghmaire, a reidhi, a ruithn*ig*i, a glaine, a gradhmhaire, 3868] a gile, a cheolbinni, a noeimhe, a niamglaine, a soeire, a sádhaile, a 3869] h-aille, a h-ailgine, a h-airdi, a h-edrochta, a h-airmhidiu, a lanshidh, a lan-**aenta**. 3870] Mo-genar, tra, bias co n-degh-airill*iud* & *co n*-*d*e*ch-ghnim*aib**, & gairfeas **Braen 3871] Find** mac **Findlogha** ina ***aentaidh*** isin l*et*h-sin’, ar in senoir, ‘do 3872] bhith-aithreibh na h-indsi i tam tre bithu na beth*ad*’. #### 3873] IAr bh-f*ai*csin immorro doibh-sium in pharrthais sin etir ton- nuibh in 3874] mhara, machtnuighit & ingantaighit cu mor mírb*uil*i De & a cum*acht*a, & anoraighit 3875] in Coimdhi cu mor iar bh-faicsin na moir-mirbal-sin. #### 3876] IS amlaid immorro bai in senoir noemh sin, cen etuch n-daenna etir, acht 3877] ba lan a corp uili do clumuibh gleghealaibh amail cholum *nó* fhailinn; & ba 3878] h-erlabra **aingil** acht bec bui aice. Ceileabharthar in teirt leo iar m-bein a 3879] cluicc. *Canait* atlaighi buidhi do Dhia & a m*en*man*a* tudmidi ind. Ni ra laimset 3880] ní do fhiarf*aigi*, & no aemdais a n-anmcairdine dho la 3881] t*ur*cbhail soiscela. #### 3882] IS e dano proic*ept* ba m*en*ca do-gníth **Petar** & **P*ól*** & na h-**aps*tail*** noemhdha 3883] olceana, in proicept-so na pian & na fochraice, ar ro aibhsighthea dhoibh 3884] fon cuma c*ét*na. IS e dano proic*ept* do-rindi **Siluest*ar*** **ab Roma** do ***Con*santin** 3885] mac **Elena**, d' **airdrigh in dom*ain***, isin **mor-dail** dia ro edb*air* **Ro*i*mh** do 3886] **Pet*ar*** & do **P*ól***. IS e so proic*ept* do-righne **Fabian comarba P*etair*** do **Pilip** 3887] mac **Gordian**, do **rígh Romhan**,{folio 77ra} dia ro creid in Coimdhi*dh* & 3888] dia ro creitsett il-mhile aili annsin; et ba h-essidhi ceid **ri do Romanch*aib*** 3889] do-creit in Coimdi **I*ss*u Cr*ist***. IS e so, dano, proic*ept* gnathaighi*us* h-**Ely** do 3890] dhenumh do anmunnuibh na bh-firen fochrunn na b*eta*d i Parr*thus*. 3891] IN tan iarum osluicis h-**Ely** an leabur don proic*ept* tecuit annsin anmunna 3892] na bh-firen i rechtuibh en n-glegheal cuice da cech aird. Indisid dano dhaibh 3893] ar tús fochraice na firen; aibnes & air*er*a fl*ath*a nime, et at forbhfhaeiltigh-sium 3894] ind airet-sin. Indisidh iarum doib piana & todernama itfrinn & erbhadha --- p.116 3895] laithi bra*th*a. IS foll*us* cu mor gne m-broin f*or*ra-som fesin annsin .i. 3896] h-**Eli** & **Enoc**, *cona*d h-e sin Da Bron Flatha Nime. IAdhuidh h- **Eli** iarum 3897] a leab*ar* proicepta. Do-ghniat ind eoin nuallghubai d*er*mhair in uair-sin, & 3898] tennait a n-eittiu fria curpu co tecat srotha fola eistibh ar om*un* pian ithfrinn 3899] & laithi b*rátha*. IN tan iarum is iat anmunna na **noem** dian*a*d erdhalta sir-aitriubh 3900] flatha nime do-gniat an gubai sin, ba*d* deithbhir do dhainibh in 3901] dom*ain* ciamdais d*ér*a fola do-ghnetis oc airichill laithe bra*tha*. 3902] Bete immorro uilc imdha & imnedha isin laiti sin .i. i l-laithi 3903] bra*tha*. 3904] IS andsin icfus in Coimdi a commain fein ria ca*ch* aen n-duine isin dom*un*: pian 3905] lais dona pect*a*c*h*uibh, fochraic dona firenuib. Cuirfit*ir* iarum na pecthaigh 3906] annsin i fudhomh*ain* na pene suthaine f*or* dos-iadhta glas breithri De 3907] fo mhiscaidh **br*eth*em*an*** bra*tha*. Berthar iarum na **naeim** & na fireoin, lucht 3908] na desheirci & na trocuiri, f*or* deis De Athar, do bith-aithribh flatha nimhe. 3909] Beit iarum isin mor-gloir sin ind **aontaidh** dhee*acht*a & daon*acht*a Meicc De, 3910] ISind ***aoentaidh*** is uaisli cech **aen*taid*** .i. ind **aen*taid*** na naoimh-trinoiti uaisli 3911] uilicum*acht*aighi, Ath*ar* & Maic & Spir*ta* N*óimh*. #### 3912] Ailim trocuiri De uasail uilicum*acht*uigh tre impidhe **noeimh Brenuinn**, 3913] ro airiltnighium uile ind **aen*taid***- sin, roissam, ro aitreabum, in saecula 3914] saeculorum! --- p.117 3915] Betha **Ciarain** **Cl*úan*a Mac Nois** --------------------------------------- #### 3916] *OMNIA QUE CUMQUE UULTIS UT *FACIANT* HOMINES UOBIS ITA et 3917] uos faciatis illis’’* Mt. 7:12 .i. Cech maith as ail libh do dhenamh dhuibh o 3918] dhainibh bidh amlaid sin ra ghnéthe dhoibh. Haec est enim lex et 3919] prophetae, uair is é sin rect & faitsine. #### 3920] Tairmeascaidh cecha h-uilc immorro, *fuacarthaidh* cecha maithi*us*a, 3921] sídhuighi Dé & dáine, **I*ss*u Cr*ist*** mac Dé bhi, sláinicidh ind uili dhom*ain*, 3922] IS é ro raidh na briathra-so do thinchosc a **aps*tal*** & a **deiscip*ul*** & na h-uili 3923] ecalsa im comhlud na desherce .i. *co n*-d*er*ndais na daine do mhaith & do 3924] dheirc fria coibnesom ind uile do-ghendais doibh fein. IS do sin at-b*eir* 3925] **I*ss*u**: *Omnia quae cum- que uultis’’* Mt. 7:12 . **Matha** immorro mac **Alfei**, in **sui** 3926] f*or*bhur*a*c*h* de **Ebhraib**, in cethrum*a*d fer ad-cuaidh in sosc*él*a coimdheta, is e 3927] ro scribh na briathra-so i curp shoscela, *co n*-apair f*or* slict a **maigistreach** .i. 3928] **Is*s*u**: *Omnia quae cum- que ’’Mt. 7:12* .i. Mad do-b*er*thi-si an bhar n-dainibh maithe da bar 3929] clannuibh as mo cu mor do-b*er*a in t-**Ath*air*** nemhdha m*ai*th dia macaibh 3930] non-guidet, *cona*d f*or* slict na m-briathar-sa do-ráidh **I*ss*u** in comairli-si. 3931] *Omnia que cumque et reliqua’’Mt. 7:12*. Uair aithn*id*h rect & fáitsine gradh do tabairt 3932] do Dia & don coib*nesam*. Uair as é clethe & forair in f*or*c*et*uil diadha in d*er*c, 3933] uair is si in d*er*c sual*aig* dhili*us* na cr*is*taidi, uair na suailche arcena bite oc 3934] degh-dhainibh & oc droch-dhainibh. Ni tectann immorro in deirc acht 3935] deg-daine nama, *con*adh air sin at-b*eir* **I*ss*u**: ‘*IS ann ro-fhinnfat na h-uili 3936] daine *con*idh dom muinntir-si dhuibh, dia cara cach uaibh araili amal 3937] ro car*us*-sa sibh-si’’Mt. 5:46, Lk. 6:32*’. #### 3938] Sochuidhi immorro do macuibh beth*ad*, etir **aps*tal*a** & **desciplu** in 3939] Coimd*ed*h, o sin ille ro comhaillset cu duthr*acht*ach & cu leir in comairli-sin 3940] tuc **I*ss*u** doibh{folio 77va} um comhall*ad* na derce feibh ro comuill & tuc 3941] saeingradh don d*eir*c sech gach sualuigh in t-**aps*tal*** uasal oirmitn*e*c*h*, in 3942] t-**anmchara**, *in oeibelteoir*, in fer dia ro las iarthar in betha a bh-fertuib & a 3943] mirbhuilibh, a suailcibh & a so-ghnimhaib .i. **Sanctus Ciaranus** **sacerdos** et 3944] **apostulus** **Christi**, In t-uasal-**sacart** & in t-**aps*tal***, inti **noeim Ciaran mac in --- p.118 3945] t-Saeir**. Mac ón in t-**Saeir** do-roine nemh & tal*main* c*us*na h- uilib fil*et* inntib, 3946] m*a*d iarsan geineal*ac*h nemhdha. Mac in t-**Saeir** denmha carpat & cech 3947] saeirsi arcena h-e iar sin n-geneal*ac*h talm*an*da. #### 3948] IS ann didiu airmitnighit ind irisigh lithlaithi in uasail-sin, i *q*u*ingtidh* 3949] septimp*er* arai laithi mis grene, isin laith-si iníu arai laithi *secht*m*ain*i. #### 3950] At-fiadhat didiu taithmet cumair dia fertuib & dia mhirbhuil*ib* in 3951] craibhdhig-sin ar airfit*e*d anma na n-iris*e*c*h*, & dia ghenel*ach* coll*aid*i & dia 3952] coimp*er*t bhith { caith & don fhorb*adh* do-rat f*or* a rith m-buadha isna talm*an*daibh. 3953] Fer didiu onoiri móire ic on Coimdh*id* in fer-so. Fer dia ro cong*aib* 3954] Dia a chathr*aig* .L. bl*iadne* rian a geinem*ain*. Fer fil a n-urd **apst*al*** la **Cr*ist*** 3955] isin dom*un*-so, amal ro ráidh **Colum Cille**: *Quum tu **Christi** **apostulum** 3956] mundo missisti hominem’’* 'Alto et ineffabili' Lib Hymn I, 157 . Locharn didiu h-e f*or* lasadh co soillsi ecna & 3957] forc*et*uil amal ro raidh **Co*lum* C*ille***: ‘*Lucerna huius insolae, lucens .l. 3958] mirabili’’*’. Fear ro fhothaighistair aird-ecl*ais* asa ruc*ad* greim riagla & *ec*na & 3959] f*or*c*et*uil do uilib ecalsaibh na h-**Eir*enn*** amal ro raidh in t-***ec*na*id*** cetna: 3960] *Custodiantur reg- mina’’* et caetera .i. Coimh*ét*tar oc **sruithibh** na g-cathr*a*c*h*-so 3961] na ríagla & na f*or*cetla & na bésa arichta on **maighist*er***, o **Ciaran**, *con*id 3962] iat-saidhe ríagla & besa ro scailtea & ructha do uilibh cathrachuibh **noebh** 3963] **Eir*enn***, ár is aisti b*er*ar ríag*la* & besa fo **Eir*inn*** uili. } #### 3964] Fer fil a n-urd na primh-**fhaithe** oc on Coimd*id* isin dom*un*-so amal 3965] ro ráidh in **fáidh** c*ét*na: ***Profeta** qui nouisimus’’* , et cetera, ár bai dia uaisli & dia{folio 77vb} 3966] airmhitn*ig*i oc on Coimdh*id* cu ro tirchanadh o fhaidhib f*o*da riana 3967] genem*ain*, amal ro thirchan **Ysac** & **Eoin Baup*taist*** **I*ss*u**, et a n-is uaisli and. 3968] Ro tircan cet*us* **Patraic** mac **Calpuirn** i **Cruachan Oighli**, iar n-dunad in 3969] crainn imma thaisib isinn inad i ta an cath*air*-sin aniu. Ro thirchan 3970] **Brighit** o 't-connaic in lasair *& in t-**a*i*ngel*** .L. blia*dne* ria **Ciar*án*** isinn inadh 3971] i tat crosa **Brighdi** indiu. Ro thircan **Bec** mac **De** *co n*-deb*air*t: ‘Andsin, a 3972] **meic in t-Saeir**, it casair chaeimh cot clasaibh, cot coraibh, cot cairpthibh, cot 3973] ceolaibh’. Ro thirchan **Col*um* C*ille*** i n- **Ard Abla** do **Aedh** mac **Brannuib** *no* 3974] ***Brenainn***. #### 3975] IS e so didiu genel*ach* **Ciar*ain***: **CIARAN** mac **Beoit** meic **Olchain** meic 3976] **Dichon** meic **Cuirc** meic **Cuindenn** meic **Cuinneadha** meic **Feic** meic **Maeil 3977] Cathr*ach*** meic **Lairi** meic **Lairne,** meic **Cuiltri** meic **Gluin*ig*** meic **Coirp*ri*** --- p.119 3978] meic **Logai** meic **Meidle** meic **Duibh** meic **Lugna** meic **Feidl*imid*** meic 3979] **Ech*ach***, meic **Bresail** meic **Deghadh** meic **Reo Soirche** meic **Reo Doirche** 3980] meic **Tighernmhais** meic **Follaigh** meic **Eithreoil** meic **Ireoil Fáidh** meic 3981] **Eirimhoin** meic **Mhil*ed* Esb*aine***. #### 3982] **Beoid** dano mac **Olchain** do **Latharnaibh Maighi Molt** do **Ull*taib*** a 3983] **athair** talm*an*da inti **Ciar*ain***. **Dar Erca** **ingen** **Ercain** meic **Buachalla** a 3984] **math*air***-sium, ut dixit **Ciar*án***: > 1. 3985] **Dar > > Erca** mu **m*áthai*r**-si, > > 3986] nírbo bannscal olcc, > > 3987] **Beoit soer** mo > > **ath*air***-si, > > 3988] do **Latharnaibh Molt**. > 3989] Do **Chiarr*aig*i Irluacra** didiu dia **m*áthai*r** .i. do **Glasr*aig*i** insainnr*iud*. **Glas 3990] fili** didiu a **senath*air***. Ba h-í fochonn a n-acomail na deisi sin. Dia n-dech*aid* 3991] **Beoid** do thorruma a **brathar** bat*ur* i crich **Ceneoil Fhiachr*a*c*h***, o 't-connac-sium 3992] an ingin .i. **Dar Erca**, f*or* a cinn ro chuindigh f*or* a *tuisdidhibh* cu tuc*a*d 3993] dó h-i iar bh-fír. Et ruc coicc macca dhó iar sin, & is e so ord ara rucaid .i. 3994] **Lucoll** a primh-gein, **Donnan** in tanaisti, **Ciaran** in treas, **Odran** in cethram*a*d, 3995] **Cronan** an *cóice*d, & ba **deochain**, uasal-**shacairt** immorro na **cethra** meic 3996] aili. Ruc didiu teora **ingena** do, & bat*ar* di óigh dibh-saidhi .i. **Lugb*e*c** & 3997] **Rathbeo**. **Pata** immorro in tres **ingen**, & ba **feadhbh craibhd*e*c*h*** iside. IT e 3998] inso relge i tat taisi na **naemh**-sin .i. **Lucholl** & **Odhran** i n-**Isil Ciarain**; 3999] **Donnan** & **Ciar*an*** i **Cluáin Mac Noiss**. **Cronan deoch*an***{folio 78ra} & 4000] & **Beoit** & na tri h-**inghena** i **Tigh Meic in t-Saeir**. #### 4001] BAI, tra, **rí** ecraibhd*e*c*h* in tan sin i **Crich h-Ua Neill** .i. **Ainmiri** mac 4002] **Colgan** a ainm-sidhe. No ordaighedh-sidhe na tuatha & na cenela fo chíss 4003] ro-trom. Luidh didiu **Beoid** f*or* teich*ed* in **righ**-sin i crich **Conn*acht*** cu 4004] **Cremhthann** mac **Lughd*a*c*h*** meic **Dall*ain*** .i. **ri Eir*enn***, co **Raith 4005] Cremthainn** a **Muigh Ai**. #### 4006] IS ann ro coimpredh **Ciar*an***, i sex k*a*l*ainn* Iuin, & ro genair i sex k*a*l*ainn* 4007] Marta. Ro tirchan*a*d gein **Ciar*ain*** o **Lugbrann** .i. o **druidh** in **righ** 4008] remhraidhti. Dixit in **drui**: > 1. 4009] Ró ic > > gabair **Aengh*us*a** > > 4010] dia raibi i cris i > > cliaba*n* > > 4011] tucad i sog n-aen-lo-sa > > 4012] o > > Dhia in firt-sin do **Ciar*an***. > --- p.120 4013] O ro-chuala in **drai** i n-araili lo fogar *an* carp*ai*t, ‘*Fogur carb*ai*t* fo **rig** annso’, 4014] *ar se*. O 't-cotar na gille imach ni fhacatar acht **Beoid** & **Dar Erca** isin carp*ut*. 4015] O ro faitbiset na gille imon n-**draidh**, is *ed* ro raidh: ‘In mac fil i m-broinn na 4016] bannscaili’, ol se, ‘bidh **ri** mor h- e, et amal do-aitne grian idir renda nimhe 4017] do-aitnebha-sum i bh-f*er*tuibh & i mirbhuil*ib* diaisnéidhi isna talm*an*daibh’. #### 4018] Ro genair didiu iar sin **noemh Ciar*an*** i **Maigh Ai** icc **Raith Crem- tainn**. 4019] Ro baist*e*d o **deochain Iustus**, uair rob imcub*aid* cum*a*d o fhiren no baistfithe 4020] an firén. #### 4021] I N-araili lo at-bath ech **Aengh*us*a** meic **Cremthainn** cu ro gaibh toirsi 4022] moir do ecuib a eich. O ro chotuil tra **Aengh*us*** ro artraig **aingel** De dhó 4023] ind aislingi, & is *ed* ro raidh ris: ‘Ticfa **Ciaran mac in *t*- Saeir** & to-duiscfe h' ech 4024] dhuit;’ & is *ed* on ro comhaill*ed*, ar tainic **Ciar*an*** la breithir ind **ai*n*g*il*** & ro bennach 4025] uisce co t*u*cadh darsind each, & ad-racht fo c*ét*oir a bas. Do-rad 4026] immorro **Ae*n*gh*us*** ferann mor do Dhia & do **Chiar*an*** ar thoduscadh an eich. 4027] **Tír na Gabrai** ainm in fherainn. #### 4028] I N-araili lo ro chairigh a **mh*áthai*r** esium. ‘Do-b*er*at, tra’, ol si, ‘gille 4029] bheaca in baile mil leo amuich as na miltenuibh dia muindt*er*aibh, & nocha 4030] tabrai-si dhuinne’. O 't-cual*a* **Ciar*an*** inní-sin, luidh co araili top*ur*, & lín*aid* a 4031] leastar as, & bennachaidh cur' bhó mil tog*ai*de, & do-beir in mil-sin dia 4032] **mh*áthai*r** cur' bo buidhech. Et as í sin mil-sin r*u*c*ad* do **deoch*ain* Uis** i 4033] lógh a bhathis-sium. {folio 78rb} #### 4034] I N-araili lo ro ghresset droch-dhaine coin *fheochair* co 4035] **Ciar*an*** da l*et*r*a*d. O 't-connaic **Ciar*an*** in coin, ro chan in fersa-so: *Ne tradas 4036] bestís animam confitentem tibi’’* Ps. 73:19 . Et o ro ráidh-seom sin ad-rocuir in cú fo cetoir 4037] & nocho n-err*acht* o sin. #### 4038] Ba h-e immorro monur do-b*er*tis a th*us*tidhi fair-sium .i. inghaire, fo 4039] cosm*ail*i*us* **D*abi*d** meic **Iese** & **Iacoip** & na **sruithi** anall, ár ro-fhit*ir* Dia 4040] cum*a*d **bhuachail** treabhuir do moir- tretuibh eisium .i. treta na n-iris*e*c*h*. 4041] IAr sin f*or*-caemhnacair ní adhamhraighthi icc **Raith Cremhthainn** i **Muigh 4042] Ai**, eisiumh oc coimet indile a **aidi** .i. **deoch*ain* Uis** oc **Fidharta**, & sist 4043] fhoda etarra. Ro-cluineadh-som immorro inni it-b*er*eadh a **aidi** amal no betis 4044] toebh fria toebh. IS ann sin táinic sind*a*c*h* co **Ciar*an*** as in coill, & gníth 4045] cennsa fris. Do athaighedh co m*en*ic chuigi, cu ro erail fair umaloit do 4046] dhenamh dhó .i. a leab*ar* salm dh' imochar etarra & a **aidi** .i. **deoch*ain* Uis**. --- p.121 4047] Uair in tan at-b*er*eadh oc **Fidharta**: abair so a n-ainm ind Ath*ar* & in Maic 4048] & in Spir*t*a N*óimh* do-cluineadh **Ciar*an*** ic **Raith Cremthainn** otha sin cu 4049] d*ered*h in aicepta, & no bhídh in sinnach gu h- umul oc irn*aid*i in aicipta, co 4050] tairseadh a scribenn i ceir cu tabhradh lais iar sin cu **Ciar*an***. FEACHT ann 4051] mebhais a thangn*acht* aicinta triasin sinnach gur' fhobair f*or* ithe a liubhair, 4052] uair ba sanntach um na leadhbuibh bat*ar* uime dianechtair. O ro bhai-sium 4053] oc ithi in liub*air*, is ann tainic **Aengh*us*** mac **Cremhthainn** gu céitheir*n* 4054] & gu milconuibh cuici, cu ros-toifnetar h-e, cu nach fúair a dhín a n-in*ad*, 4055] *co n*-deach*aid* fa chochull **Ciar*ain***. Ro mor*a*d ainm De & **Ciar*ain*** tre anacol 4056] in liub*air* ar in sinn*a*c*h*, & tria anacul in t- sinn*aig* ar na conuibh, et is e in 4057] leab*ar*-sin Polaire **Ciar*ain*** aniu. #### 4058] IS friu as cuibhdhi sin fria droch-dhainib bite i comfhocraib don 4059] ecl*ais*, & fo-gabut torba na h-ecalsa, eter com*uinn* & baithi*us* & bhiadh & 4060] f*or*cetul, & arai ní anat-sum oc ingreim na h- *ec*alsa, cu tic *mortlaid* & galar 4061] anaithn*id*h chucu,{folio 78va} conadh andsin { as eic*en* doibh tuidhe*cht* fo 4062] diten na h-*ec*ailsi, amal do-chuaidh in sinn*a*c*h* fo cochull **Ciarain**. } #### 4063] I n-araili la do **m*áthai*r** **Ciar*ain*** oc denumh glaisne cu ro-siact co tabuirt 4064] eduig innti. IS ann ro raidh a **m*áthai*r** fris: ‘Amach d*ui*t, a **Chiar*ain***! Ni 4065] h-ada leo-s*u*m fir a n-aein-tigh fria dathug*ud* eduigh’. ‘Sriabh odhur ann-sumh 4066] on’, ol **Ciar*an***. Do neoch tra do educh tuc*a*d isin n-glaisin ni raibhi na*c*h 4067] n-etuch dibh cen sreibh n-uidir ann. Do-gnithir dorisi inn glaisin, *co n*-deb*air*t 4068] a **mh*áthai*r** fris-sium: ‘Eirc-si imach dano infecht-sa, a **Ciar*ain***, & na bidh 4069] sriabh odhur ann, a **Chiar*ain*** 'nósa’. IS annsin do-raidh-sium: > 1. 4070] Alleluia Domine, > > 4071] rob geal glaisin mo > > **muime**! > > 4072] ce*c*h tan > > ti am laimh > > 4073] > > rop gilither cnáimh, > > 4074] ca*ch* *tan* ti a bruth > > 4075] rop gilithir gruth! > 4076] Cech ed*a*c*h*, didiu, do-rat*a*d innti rob aen-geal iar sin. Do- gnither an treas 4077] fect in glaisin. ‘A **Chiar*ain***’, ol a **m*áthai*r**, ‘na mill umam innosa in 4078] n-glaisin, acht bennachthar lat h-i’. O ros-benn*ach* immorro **Ciar*an*** ni d*er*nad 4079] roimpi na *'na diaidh* glaisin bhudh com maith ria, ar cidh ed*a*c*h* **Ceniuil 4080] Fiachrach** uili do-b*er*thi ina h-iarcain nos-gormfadh; & no gormadh *fadeoidh* 4081] na conu & na catu & *na* crunda frisa comhraiced. --- p.122 #### 4082] FEACHT do-sum oc inghaire bhó. Do-táet cu all*aid* ro-trúagh cuici. Iss 4083] e arosc m-breithre no bidh aice-sium .i. ‘don-fair trocuire’! ‘Eirg & tomuil in 4084] laegh, & ná bris & na h-ith a chnámha’. Do-chuaidh in cu & do-righne 4085] amhlaid. O rogheis in bó oc iaraidh in laeig, is *ed* ro raidh a **m*áthai*r** 4086] fris-sium: ‘Innis, a **Chiar*ain***, cia airm i ta laeg na bo-so, toircedh uait in 4087] laegh cibe *aid*ed** i n-dech*aid*’. Do-chóidh **Ciar*an*** c*us*an in*a*d a n-duaidh in 4088] cú in láeg, cu ro tinoil cnama in laeigh, & do-rat i fiadhn*us*i na bo, & ad-ract in 4089] laeg & ro sheasaimh. #### 4090] In araili *lo* tancatar **foghl*aid*** a h-**Uaibh Failge** do mharb*ad* daeine 4091] i ***Ciniul* Fiach*rach***, cu b-fuarat*ur* inti **naeim Chiar*an*** oc leighinn ica indilib, cu 4092] ro trialls*a*t dia marbh*ad*, acht cena ro benuit-som o dailli,{folio 78vb} & ni 4093] caemhnacair cor do cois na do láimh doibh no gu n-dernsat aithr*ig*hi, & cur ro tuasluicthea 4094] tre breithir n-De & **Ciar*ain*** iat. #### 4095] FEACHT aili ro fhaidh a **athair** eisium do idhnacul coiri don **righ** .i. do 4096] **Fhurban**, *co nus*-tarlatar boicht dó f*or*sin conuir & atn-aig cairi in **righ** dhóibh, 4097] cor' cuibrighed-som annsin, & t*u*cad daeiri fair ac un **righ**, & ba h-e monar 4098] no h-erbtha fair, bró do bleith. F*or*-caemhnacair mirbhuili mora annsin .i. 4099] in tan ro triall-som bleith na bron no impa a h-aenar, & do-gnith samlaid 4100] do gres, et ba h-iat **aingil** in Coimdh*ed*h no mheil*ed* dia raith-seom. Nir' bhó 4101] cian iar sin cu tancatar **gobuinn** a tiribh **Mum*an***, & teora cair*ed*ha leo do 4102] **Chiaran** a n-almsain, cu rub amhlaid sin ro saer*ad* **Ciaran** o fhognum in **righ**. #### 4103] IArsna h-iibh sin, tra, ba mith*ig* la **Ciar*an*** teact f*or* scolaidhe*cht* 4104] d' fhogluim *ec*na cu **Finden** **Cluana h-Iraird**. Ro chuinn*ig* immorro bhoin 4105] f*or* a **m*áthai*r** & f*or* a **athair** dia breith lais dia fhoglaim. At- b*er*t a 4106] **mh*áthai*r** na tibhr*ed* do. Ro beannach-som boin dona buaibh .i. **Odhur 4107] Ciar*ain*** a h-ainm o sin amach, et do-dhech*aid* *con*a laegh *a n-diaidh* **Chiarain** 4108] otha sin gu **Cl*uain* Iraird**. Do-rat-som iarum tí dia bhachaill eat*ar*ra, ár ní 4109] roibhi airbhe etarra, & no bhith in bo oc lighi in laeigh, & ní ticeadh cechtar 4110] dhibh tarsin toraind. Loim immorro na bo-sin no rannta etir in da **esp*oc*** 4111] dhec-sin *con*a muinnteruibh & **con*a n-áigheadhaibh*, & nos- folartnaig*e*d uili 4112] iat, ut dixit: > 1. 4113] Caeca f*or* cet comlana > > 4114] no biathadh > > **Odhar Ciar*ain***, > > 4115] la > > h-áidhib, la lobhrána, > > 4116] la lucht > > proinntigi is griana*i*n. > --- p.123 4117] Ata immorro sece na h-Uidhre i **Cl*uain* Mac Nois**, & gebe anum scar*us* ria 4118] corp don t-seich*id*-sin aitreab*a* in b*et*h*aid* suth*ain*. #### 4119] BAt*ar* didiu da **esb*oc*** dec na h-**Eir*enn*** a scoil **Findein** i **Cluain Iraird**, 4120] ut dixit: > > 4121] 1. **.r.** > Da > > **Fhinnen**, da > > **Cholum** caidh, > > 4122] **Ciaran**, **Cainneach**, > > **Comghall** cain, > > 4123] da **Brenainn**, > > **Ruadhan** co li, > > 4124] **Nindedh**, **Mo > > Bi**, mac **Nat Fraeich** > > 4125] .i. **Mo Laisi** **Daminnsi**. > 4126] IS e ord no bhith acu .i. ce*c*h **esp*oc*** dibh do bleith na bron a la. **Aingil** didiu 4127] no mheil*ed* in m-broin do-raith **Ciar*ain*** in la ba leis. #### 4128] Tucadh **ingen** **righ** **Cual*ann*** fecht*us* c*us**in* **Finnen**{folio 79ra} do 4129] léghadh a salm iar n-idhbairt a h-oighi do Dhia. Ro erb **Finnen** ra **Ciar*an*** 4130] an ingin, cum*a*d aigi no leghudh a salma. Ni fhac*a* tra **Ciar*an*** do c*ur*p na 4131] h-ingine cein bat*ar* immale acht a traighthi nama. #### 4132] TANCATAR didiu dá clamh dhéc cu **Finnen**, dia n-ic. Faidhis **Fin*nén*** 4133] iat cu **Ciar*an***. Ferais **Ciar*an*** failti friu, & luidh leo on cill siar, & bean*aid* 4134] fótt as in tal*main* *cur' mhemh*aid** sruth uisq*u*i glain as. Do-rat-sumh tri tonna 4135] donn *us*q*u*i tar ce*c*h bh-fer dibh, comtar óghslana fo chedoir. #### 4136] ISin scoil-si beo*us* no athaig*e*d damh all*aid* cu **Ciar*an***, cu tabr*a*d-sum 4137] a leab*ar* f*or* congnaibh an daimh. Laithi ann at-cual*a* **Ciar*an*** an clocc. 4138] Ad-raigh suas co h-opunn risin cloc, araidhe ba dene *ad-racht* in t-agh all*aidh*, 4139] & luidh as *con*a leabhar f*or* a congnaibh. Ciar' bhó fliuch in la-sin & inn 4140] *ad*aig**, & ciar' bho oslaicthi an leab*ar*, ni ro fliuch*ad* oen-lit*er* ann. Ad-racht 4141] in **cl*ére*c*h*** iarnamhar*a*ch, & do-riacht in t-agh all*aidh* *con*a lib*ur* imshlan do. #### 4142] ISin scoil-sin didiu tainicc **Nindedh Saebh- ruisc** o **Lochuibh Eirne** do 4143] legadh cu **Finnen**, & ní raibhi leab*ar* oca. ‘Essidh leab*ar*’, or **Fin*nen***. 4144] Rola **Nindedh** cuairt f*or* an scoil, & ni fuair o neoch dhibh lib*ar*. ‘In 4145] ranacais in moethóclach fil i tuaisciurt na faighthe’? or **F*innén***. ‘Raghat 4146] inno*us*a’, or **Nindedh**. In tan iarum rainic **Nindedh**, is ann luid **Ciar*an*** tar 4147] teistemain medhon*ach* liubuir **Matha**: *Omnia quecumque uultis ut faciunt 4148] homines uobis ita et uos faciatis illis’’* Mt. 7:12 . ‘Tancas do ias*acht* liubhuir’, 4149] ar **Ninnedh**. ‘Don-fair trocuire’, ar **Cia*ran***, ‘as fris leghaim-si & iss e*d* as-beir 4150] in teistem*ain* frium cech ni budh maith dam do dhenamh dhamh co 4151] n-dernaind do neoch. Beir-si in leab*ar*’, ol **Ciar*an***. Ro fiarfho*cht* a aes cumtha --- p.124 4152] de *aramár*a*c*h** occ denamh in aicipta, cait i m-boi a leab*ar*?{folio 79rb} 4153] ‘Dos-fuc dhamh-sa’, ar a **Ninn*id*h**, ‘bídh **Ciaran l*et*h Matha** a ainm, ar fer don 4154] *sco*il. Acc, ar **Finden**, acht **Ciar*an* leith n-Eir*enn*** {e uili,}’ ut dixit **Fin*nén***: > 1. 4155] Oc > > **Finnen** ro leghastur > > 4156] **Ciaran** craibdhech gu n-greische, > > 4157] leath liub*air* leis cin léginn, > > 4158] l*et*h **Eir*enn*** dó > > da esse. > 4159] IS uadh sin rucadh in m-breithir n-urdraic co **Roim** co h-**Alaxander** .i. non 4160] legam ***Marcum*** quo usque compleuera*m* ***Mattheum***. #### 4161] Do-rala tra iar sin t*eir*ci arbha & fhuluing don scoil- sein, cu m-ba h-eicen, 4162] f*er* maith dibh f*or* timcheall do choimet in builc arbha do- b*er*thea don mhuileann. 4163] Do-rala do **Chiar*an*** iar n-urd timchill, bolc corcai do breith don 4164] mhuilinn. Ro raidh-si*u*mh oc oscailt in builc-sin: ‘A Choimdhe’, ol se, 4165] ‘ro badh maith lium cum*a*d cruithne*cht* chaein, & com*a*d shás*a*d adhbhul, 4166] ailghen, oirmhitech so dona **sruithibh**’. For-caemhnacair amhlaid sin .i. 4167] **ai*n*g*el*** De ro tairbir*e*d in muil*enn* ina laim-si*u*m, & esium oc gabhail a shalm 4168] gu n-glaine cridhi & menm*an*, & in coirci do- b*er*thea inn ba cruithnect 4169] tog*ai*de oc toidhecht as. Tic didiu **inghen** **airchinnigh** in mhuil*inn* cu raibhi 4170] ic saichthin f*or* **Ciar*an***, & cu tart gradh dhó, ár ba h-ailli a dhealbh oldas cech 4171] duine a com-aeis { didiu duit, ol **Ciar*an***, ‘nách edh do-b*er*i dot aire ercra 4172] in t-saeg*uil* & laithi bra*tha* & piana ith- frinn ara n-imghab*ail* & fochraic nime ara 4173] ro*cht*uin’? O do-chuaidh an ingen dia tigh innisidh in scel- sin dia h-**athair** & 4174] dia **m*áthai*r**. Tancatar saidhe & tarcatar an ingin do **Ciar*an***. ‘Dia n-edbra 4175] a h-oighi do Dhia’, ol **Cia*ran*** & dia bh-fogna dhó, baam aent*a*dach-sa fria. 4176] Ro idpair didiu an inghen a h-oighi do Dhia & do **Chiar*an***, & ro idhbuir-sum a 4177] muinnt*ir* uili a m-bith-fhoghnum & a m-bith-dilsi do **Chiar*an*** o sin amach. O 4178] do-chuat*a*r dia tigh tuc*a*d cuibrenn uata do **Chiar*an*** .i. tri bairgena cruithnechta 4179] *con*a bh-furrthain do (sh)aill, & d' feoil leo, & leastur lan do *lin*d{folio 79va} 4180] O ro fhacoibhset na timthirigh sin, & o r*u*cs*a*t benn*ach*tain, ro raidh-sium: 4181] ‘Don-fair troc*uir*i’, or se, ‘ni cubhuidh dúinne so do c*ai*thimh seach na 4182] **braithribh** aili’. Fo-ceird iar sin an biadh uili iarna mhiniug*ud* c*us*in muil*enn*, 4183] & fo-c*eir*d in lin*n* *co n*-d*er*na min cruithnechta dibh uili. O ro airigh **Ciar*an*** in 4184] timthir*id* ica f*or*choimhet frisin cleith, do-rat breithir fair *co n*-debuirt fris: 4185] ‘Rom-bera corr’, ar se, ‘do shuil as do cinn’! F*or*- caemnacair amlaid iardain, --- p.125 4186] uair benais p*e*ta cuirri a shuil asa chinn cu rabha f*or* a *gruaidh* oc dul dia 4187] thigh dhó. Tainic in t-**aircinnech** acedair maille frisin timthir*id* cu ro shlechtsat 4188] do **Chiar*an***, & ro edbuir in muilenn *con*a fherann uili do **Ciar*an*** ar 4189] ícc in gilla. Tard **Ciar*an*** a d*er*nuinn frisin súil cu rola 'na h-in*a*d, & tard 4190] sigin na croichi tairrsi cur' bhó oghshl*án*. } #### 4191] O ro scaich tra meilt in arbha frith cethra builc lána do cruithneacht 4192] coss*ec*artha annsin tria rath De & **Ciar*ain***. O ro-siact-sum dia thigh *con*a 4193] arbhur lais do-righne tuara dona **sruithibh**. Tuara on ba ferr thucad dhoibh 4194] riamh. Or on aimsir frith an mainn rundai tall ic **macuibh Isr*ae*l** ní frith 4195] samail in tuara-sin, ár is amlaid ro boi, gu m-blas cacha *d*eg*h-bhidh*, etir 4196] mhidh & fhín, cu ro shas & cu ro slan*aig* iat uili. Uair gach duine gal*air* bai 4197] isin cath*raig* uili di neoch ro chaith ní dhe ba h- oghshlan fo chedair. #### 4198] Ni ro airigset na **sruithi** ind iarmeirghi *in ad*aig**-sin cu primh iarnamarach. 4199] O ro fiafr*aig* **Finn*én*** do **Ciar*an*** in mhirbhoill f*or*-caemnacuir ann 4200] ro innis **Ciar*an*** uili o thos*a*c*h* co tidhnacul in mhuil*inn* & in fherainn *con*a 4201] aidhmibh no *con*a dhainib dhó a n- idhbairt, ‘et ac sin duit-si in f*er*ann-sin 4202] uili, a **Fhindein**’! ar **Ciar*an***. IS annsin do-rat **F*indén*** a bennacht co duthr*acht*ach 4203] do **Chiaran**. Ut dixit **Fin*dé*n**: > 1. 4204] A > > **Ciar*ain***, a cridhican! > > 4205] ar do > > noeime not-caruim. > > 4206] dot-ria rath a dhilican > > 4207] imut flatha ocus feruinn. > {folio 79vb} > 3. 4208] A **Chiar*ain*** uais ~~oirnidi~~ *ollblad*aigh**! > > 4209] duit rop soma gach freacra, > > 4210] cu rab it > > cill comhramh*aigh* > > 4211] imut orduin is ecna. > 4212] Do-rat*a*d tra in benn*acht*-soin co dúthr*ach*tach do **Chiar*an*** tria ro-gradh & tria 4213] meisci sp*írt*al*da*. Con*a*d annsin f*or*-fhacuib l*et*h derce & ordain & *ec*na fria 4214] **firu Eir*enn*** do **Chiar*an*** & da cathraigh. For-fhacuib didiu **Ciar*an*** ana aice-sium 4215] & ara *ca*thr*aig*, *con*adh de sin ata ana **Fhindein**. F*or*-erlangair didiu in 4216] t-arb*ar*-soin **samh*ad*** **F*indéin*** gu cenn .xl. la *con*a *n-oidhchibh*, et ro taiscedh 4217] a trian do aes galair, ár ro ícadh cech n-ainces, & ni ro lamh luch na peist 4218] a mhill*ed* *co n*-derna cre dhe *fa dheoidh*, & no ic*a*d cech n-galar f*or* a 4219] tab*ur*tha. --- p.126 #### 4220] LAITHE n-oen do **Chiar*an*** oc tinol **meithli buana** cu tarla dhó araili 4221] ocl*áech* dár' ainm **Clúain**. ‘Tab*air* cabhuir dhún *i*c on* buain* amar*a*c*h*’, ol 4222] **Ciar*an***. ‘Do-bhér’, ar **Cluain**. O dho-chuaidh immorro **Cluain** dia thigh, 4223] at-b*er*t fria muinnt*ir*: ‘Abraidh-si’, ar sé, ‘mo bh*eit*h-si a n-galar dia tistar 4224] ar mo chenn o **Ciar*an***’. O ro h-indis*ed* don gilla do dhech*aid* ara cenn-som 4225] sin, at-chuaidh do **Ciar*an*** inní sin. Faitbes **Ciar*an*** ica cluinsin, & ro tuic 4226] conadh f*or* togaeis ro bai **Cluain**, uair rob fhaidh De íarbhfír **Ciar*an***. O 4227] do-chuat*ur* tra muinnt*er* **Cluana** dia dhuscad is amhlaid fuarut*ur* h-e, cin 4228] anmain. Ro chaeins*e*t a mhuindt*er* cu mór h-e, & tancatar lucht an imfhoraidh 4229] fai cur' fhiafraighset dibh fochunn na h-accaine. ‘**Cluain**’, ar siat, ‘do-chuaidh 4230] imshlá*n* ina leabh*aid* & marbh anosa h-e, & is é **Ciar*an*** ros-marbh ona breithir, 4231] o nach dech*aid* don bhuain lais’. Tiaghuit in lucht-sin uili do *etarghuidhi* 4232] **Ciar*ain*** um thaithbheog*ud* in mhairbh. ‘Do- ghenum-ne uili’, ar siat, ‘buain 4233] d*ui*t-si, & do-béram ar **mainchine** & ar bh-foghnamh d*ui*t & do Dia cu brath, 4234] dia n-duisce dhun in marbh’. IS annsin at-b*er*t **Ciar*an*** fria **scoloic**: ‘Eirg-si’, 4235] ol se, ‘& beir mu bhachaill lat docum in mhairbh, & tab*air* sighin na croiche 4236] don bhachaill f*or* a ucht, & geibh in rann so:’ > 1. 4237] ‘Rodháil **Cl*úain***’ > > 4238] ‘aniu cucam-sa do bhuain,’ > > 4239] ‘ar > > is gal*ar* án f*or*rich’ > > 4240] ‘beo ina thigh > > marbh fofhuair’. > {folio 80ra} #### 4241] Ad-racht iarumh **Cluáin** acedair, & do-riacht co luath 4242] dochum **Ciar*ain***. ‘Bend*acht* fort, a **naemh Chiar*ain***’, or se: ‘is maith ina 4243] n-d*er*nuis frim, ar is buidhi lium tuidhe*cht* ó ilphianuib ithfrinn. Anois 4244] ro-fh*et*amar tarbha na h-um*al*oite, & etarba na h- anum*al*oidi, & ro-fh*et*amar 4245] in mor-cataidh fhuil oc on Coimd*id* f*or*t-sa, & fil ic m*uin*t*ir* nime cu coitcheann’. 4246] Ro shlect iar sin do **Ciar*an***, & do- rat a **mhainchine** dhó. #### 4247] Ro fhiafraigset araili dona **cleirchibh** do **Fhinnen** cia no taispenfadh in 4248] irn*aig*thi in tan nach beth **Finnen** i bhus. ‘In t-ocl*áech* út’, ar **F*innén***, .i. 4249] **Ciaran**, ‘esidhe’. ‘**Abdhaine** do-b*er*e dhó’, ar **Brenainn** seoch chach. ‘Do-rad*ad*, 4250] do-b*er*ar, do-bertar’, or **Finnén**. Form*a*t didiu lasna **naemhu** inni-sin cenmota 4251] **C*olomb* C*ille***. #### 4252] IS ann ro fiafr*aig* araili dib-sum cia dona **naemuibh** budh mo fochraic a 4253] nimh. ‘Don-fair trocuire’! ar **Ciar*an***, ‘ro-finnfaigt*er* in ar congbhaluibh ar --- p.127 4254] tal*main*’. IS ann sin do-righne **Brenainn** **Birra** faitsine dhó: ‘Gebmait-ne da 4255] congbail f*or* **Brenainn**, f*or* dib srothaibh itir prim-chath*rach*aibh, & in d*et*hbir 4256] bias etir na da sruth biaidh etir met na cathrach’. #### 4257] IN tan immorro ba *mithigh* do **Chiaran** toidhe*cht* o **Cluain Iraird** iar 4258] bh-foghluim léiginn & *ec*na, f*or*-fhacuib in Uidhir oc **Ninded** noemh, acht 4259] as-b*er*t-s*o*m a seche do rochtuin dó iardain, et at-b*er*t **Ciaran** foss: ‘Gidh 4260] sochuidhi do-chab*air* dia blicht ro budh liu dia tibhreadh a seiche cab*air*’. Et 4261] as-b*er*t-som: ‘Ce*c*h ainim ragh*us* asa churp do sheich*id* na h-Uidhre nocha 4262] pianfaid*er* a n-ithfrenn’. #### 4263] At-connuic **Finden** aisl*ing*i do-sum & do **Colum C*ille*** .i. da esca isin aier 4264] *co n*-dath oir f*or*ru. Do-chuaidh indalanae f*or* fairrce sortuaidh os mhedon 4265] **Eir*enn***. **Colum C*ille*** sin cu taitnemh a shaeiri & a socenelche et **Ciaran** 4266] cu taitn*e*m a d*er*ce & a trocuiri. #### 4267] TEIT **Ciaran** iar sin d' acallaimh{folio 80rb} **righ Eir*enn*** .i. **Tuathail 4268] Maeilgairbh**, do cuingidh fair **chumhaili** bai aigi. Do-r*a*t tra **Ciar*an*** a 4269] dhorn imon m-broin ar deirc, & ro gheall cu bh- foighenadh deis na **cum*ail*e**. 4270] Ro d*er*luic **Tuath*al*** iarum in **cum*ail*** do Dia & do **Chiar*an***, & do-rad fos a *eta*c*h* 4271] rígda, & do-rat **Ciar*an*** do bo*chtaib* fo c*ét*óir. #### 4272] FEACHT ann do-luidh **Ciar*an*** do cuingidh **c*um*uili** aili c*us*in **righ** .i. cu 4273] **Furbaidi**. IS annsin tuc fer ele boin do-sum a n-edbairt: tuc araili brat dó, 4274] tuc araile aighen. Do-rat-sum uili do bhochtuibh fo chetóir isin lo cetna, et 4275] do-rat Dia tri h-edb*ur*ta roptar ferr do **Ciar*an*** .i. coiri deis a aighin, da brat 4276] dec deis a aen-broit, da bai dec a n-in*a*d a aen-bhó. O 't-connuic in **rí** inní-sin 4277] *do-rat* in **cum*ail*** dó. #### 4278] O thainic tra co celeabhr*ad* do-sum dia **aiti** targ*aid*-siumh a chathr*aig* 4279] do fhoghn*u*m dho. ‘Acc’, ar **Finden**, ‘nir-ben do *chathraig-si* fri nech aili 4280] acht fri Dia do-rat sain-s*eir*c d*ui*t s*e*c*h*ainne uili’. Cíidh **Ciar*an***, ar ba h-uas*al* 4281] lais a **aite** do thaircsin a chathr*a*c*h* dhó. ‘Biaidh dano **aenta** edrann cena’, 4282] ar **Finn*én***, ‘& ni ba *nimhidhech* na talm*an*da intí millfeas ar n-**aent*aid*h**’. ‘Bidh 4283] amlaid’, ar **Ciar*an***. Do-imth*ig* **Ciar*an*** roime iar sin. Et is ann t*u*c **Col*um* 4284] C*ille*** in t*est*-si fair > > 4285] 1. **r*a*nn** > Amhra ocl*áech* teit uann siar, > > 4286] **Ciar*an* mac in > > t-Shaeir**: > > 4287] ce*n* saint, ce*n* uail, ce*n* > > ecnach, > > 4288] ce*n* etradh, ce*n* aeir. > --- p.128 #### 4289] IAr sin do-cuaidh **Ciar*an*** co h-**Aruinn** do agall*aim* **Enna**, & at-condcad*ur* 4290] aen-aisl*ing*i **Ciar*an*** & **Enna** .i. crann mor toirth*e*c*h* i farr*ad* srotha f*or* medhon 4291] **Eir*enn*** *co n*-didn*a*d **inis Eir*enn***, & ros-dech*aid* a thor*ad* tar muir bai imon innsi 4292] amuigh, & ticdis eoin an dom*ain* gu m-b*er*dis ní dia thor*ad*. At-cuaid **Ciar*an*** 4293] in fhis do **Enna**. Ro raidh **Enna**: ‘An crann mor at-connacuis t*us*a fein 'sin 4294] áir it mor *fri tua* & doenaib, bid lan **Eiri** dot thanoir. Ditneb*aid*h 4295] fo sc*at*h do ratha an innsi-sea, & sasfuider soch*aid*i ó rath th' áine & 4296] th' urn*aig*ti. Eirg didiu la breith*ir* n-Dé f*or* ur srotha & foth*aig* ecl*ais* ann’. #### 4297] Fect*us* do-san a n-**Aruinn** ac tír*ad*h isin áith, & **Lonan Cerr** malle fris, 4298] & i frithb*e*rt no bhidh-se coidhci fri **Ciar*an***, *co* facad*ur* in naoi f*or* nó- chombáth*ad* 4299] 'na b-fhiadn*us*i. ‘Indar leam’, ar **Lonan**, ‘baidhfid*er* inníu in *nói* út, & loiscfid*er* 4300] in aith-sea le m*ét* na gaeithi’. ‘Acc’, ar **Ciar*an***, ‘in *nói* út loiscfid*er*, & as 4301] bád*ud*h baidfidh in aith-sea{folio 80va} *con*a h-arbhur’. Ocus iss *ed*h ón 4302] ro comhaill*ed*, uair terl*á* lucht na *nói* & tuc*ad*h in nou i farr*ad*h na h-atha. 4303] Gabuis tene in aith & loisct*er* in nóu, *atn-aig* in gaeth s*ét*edh f*or*sin áith *con*a 4304] h-arb*ur* isin fairgi, g*ur*' báid*ed*h tre breith*ir* **Chiar*ain***. #### 4305] O do-dhech*aid* **Ciar*an*** a h-**Aruinn** tachr*aid* bo*c*ht dó ar in *con*air. *Atn-aig* 4306] **Ciar*an*** a chasal lín dó & do-toet co h-**Inis Cath*aig*h** do ben- nach*ad* do **Shena*n***. 4307] O ro bhui-sium ina aen-bhrut ro foillsig*ed* do **S*en*án** inní-sin, & do-chuaid 'na 4308] choinne, & casal lin fó ocsail, & do- raidh re **Ciar*an***: ‘Nach nar’, ar se, ‘**sacart** 4309] do imth*echt* cen chochull’. ‘Don-fair trocuiri’! ar **Ciar*an***, ‘airchisfid Dia 4310] atá cochull dam-sa fo choim mu senor*a*c*h*’. O do- ró*cht* **C*iaran*** gu **Cl*úain* 4311] Mac N*ois*** dob ail dó co ructha casal eli uadh do **S*en*an**. Ro leic*ed*h in casul 4312] fri sruth na **Sinna**, & ro-sia*cht* gen fhliuch*ad* gu p*or*t **Innsi Cath*aig***. Adub*air*t 4313] **S*en*an** re **mhanch*aib***: ‘Eirg*i*d don muir & fo-gheb*aid*h *aeighidh* ann, & 4314] tucaidh libh *co n*-anoir & *co n*-airmhitin’. O dha- chuat*ur* ima*c*h na **man*aig*h**, 4315] fuaratar in casul f*or*sin muir, is se t*ir*im, & t*u*cs*a*t leo h-e co **S*en*an**, & ro ghni-sium 4316] atlug*u*dh buidhi don Coimd*id*h, & as e sin cas*al* **S*en*an** inníu. #### 4317] Do-dhech*aid* iar sin co a **braithribh** co h-**Ísill**, & do-rat **Cobhtha*c*h** mac 4318] **Brecain** **Isel** do Dia & do **C*iaran***, & do-aitreabh annsin maille na **braithribh**. 4319] Et do-bhi la ic denum a aicciupta immuich f*or* in ach*ad*, do-chuaidh-sium do 4320] thorruma a *aeigh*ed**, & f*or*- facuibh a leab*ur* osl*aicth*i co m*a*tain fon fl*iucha*d, 4321] & ni rainic banna fliuch in leb*ur*. #### 4322] Fe*cht*us do-bhi **C*iaran*** ag *cu*r sil an **Ísill**. Do-taed bo*cht* *cu*gi. *Atn-aig* 4323] **C*iaran*** mam don gran 'na ucht, & ro soud*ad*h fo c*ét*oir in gran a n-or. --- p.129 4324] Tuc*ad*h carp*a*t *con*a ech*aib* do **Ciar*an*** o **Aengh*us*** mac **Crimththuin**. 4325] Do-rat **C*iaran*** don bocht ar in ór, & ro soe in t-ór a n-gran, & ro siol*ad*h an 4326] gort de. #### 4327] Ro bui immorro lo*c*h i farr*ad*h **Ísill**, & no aitreabdais aes tuaithi & 4328] daescarshl*úag* an innsi bui fair, & do- thairmisc*ed*h nual & fog*ur* in lo*c*hta-sin 4329] ad-tarbha um na **clerch*iu***. *Ro ghuidh* **C*iaran*** in Coimdi cor' alta asa h-in*a*d 4330] in innsi, & do-ron*a*d in ní-sin, & at- cith*er* beos an t-in*ad* a roibi isin lo*c*h re 4331] cuimn*igu*d in fh*er*ta-sin. #### 4332] O ná caemnac*a*tar immorro na **braithri** fulang deercí **C*iarain*** ara m*ét*, & o 4333] ron-gaibh f*or*mat, do-raidhs*e*t fris: ‘Eirg uann’, ol siat, ‘ár ni ruibem a n-aein-in*a*d’. 4334] Do-raidh **C*iaran***: ‘Diam*a*d sunn’, ar se, ‘no beinn-si gidh **Isel** an 4335] t-in*ad*-so arai luic, ro b*ad*h ard arai n-anoire & n- airm*i*ten’.{folio 80vb} 4336] As ann ro raid-sium so: > 1. 4337] ‘Ciar-sa isiul ro b*ad*h ard’ > > 4338] ‘mina thís*ed*h in fodhard:’ > > 4339] ‘in fodhard mina this*ed*h’ > > 4340] ‘ro > > b*ad*h ard g*er*sa ísel.’ > 4341] Do-r*a*t **C*iaran*** annsin a liubhair f*or* oss n-all*aid*. Ro comaithig-seom iarum 4342] in n-os n-allaid ce*c*h a tiged. Do-chuaid in t-agh roime-si*u*m co h-**Inis 4343] n-Angin**. Do-cuaid-sium isin innsi & nos- aitreabhann. #### 4344] Do-d*e*chad*ur* iarum a **braithri** c*u*igi-sium as gach aird. Ro bhui araili 4345] uasal-**shacart** isin innsi. **Dainel** a ainm, do **Breatn*aib*** dhó, & ron-greis Diab*ul* 4346] gu ro f*or*mdigh re **C*iaran***. R*u*cadh iarum cua*c*h rigda co tri h-enuib ordha o 4347] **Chiar*an*** do-sum i comartha n-dilg*ud*ha. Ro ingant*aig*h an **sac*ar*t** inni-sin, & 4348] do-ríne aithrighi, & do-shle*cht* do **C*iaran***, & do-rat an innsi dó. #### 4349] Fe*cht* do **C*iaran*** an **Inis Angin** gu cual*a* in gairm isin purt. Ro raidh 4350] risna **braithribh**: ‘Eirgidh’, ar se, ‘ar c*e*nn adbhair b*ur* n-ab*ad*h’. O rancat*ur* 4351] an port ni fhuarad*ur* ann acht moethógl*áec*h tuata. Raidhit fri **C*iaran*** inní-sin: 4352] ‘Eirg*id*h arai sin ara chenn arís. Foll*us* dam-sa f*or* a ghuth co m-ba h-e bh*us* 4353] abb daib-si am deg*aid*h’. T*u*cadh iarum in t-ogl*ach* isin innsi co **C*iaran***, & 4354] ro bherr **C*iaran*** h-e, & ro legh aigi, & ba h-e sin **Enna mac h-ui Laigsi** .i. fer 4355] noebh adhamr*aig*thi 'con Coimd*id*h, & is e rob ab iar **Ciaran**. #### 4356] Do-rala cu torch*uir* sosc*él*a **C*iarain*** isin lo*c*h o araili **brath*uir*** anfhait*e*c*h*, 4357] & ro bhui cu fota fon loch. I n-araili laithi a n-aimsir samhr*aid* do-cuad*ur* bai 4358] isin lo*c*h gu ro len iris an t-shosc*él*a do cois bó dhibh, co t*u*c le gu port tirim. --- p.130 4359] As de sin ata **P*or*t in t-Sosc*éoil*** a n-**Inis Angin**. O ra h-oslaiced immorro in 4360] sosc*él*, is amlaid ro bui, glegheal, tirim, gan dith litri tre rath **C*iarain***. #### 4361] Tainic araili fer do **Corca Baiscinn** co **C*iaran***, **Donnan** a ainm, mac 4362] **brathar** do **Senan** mac ***G*errginn**, & in ann **m*átha*ir** dó & do **S*en*an**. ‘Cidh 4363] accobrai *nó* cidh theigi’? ol **Ciar*an***. ‘Do chuingidh inaidh i tairisiur & i 4364] foighén do Dia’. For-facuibh **C*iaran*** **Inis Angin** la **Donnan**. Ro raidh 4365] **D*onnan***: ‘Uair as condeirc d*ui*t frium, facuibh ní dod comurth*aib* & dot 4366] minnaib agum’. Facb*aid*h **C*iaran*** aigi a soisc*él* .i. an s*oiscél* frith as in lo*c*h, 4367] & a clog & a fher imchuir .i. **Mael Odran**. Tri bl*iadne* immorro & tri mís ro bui 4368] **C*iaran*** a n-**Inis Angin**. Et is *ed* tainic iar sin co h-**Ard Manntain** i farr*ad* na 4369] **Sinna**. O 't-connuic-sium aibhne an inaidh-sin, iss *ed*h ro raid: ‘Madh annso 4370] thairismit’, ar se, ‘bidh imda saidbreas in t-shaeg*uil* aguinn, & bid uaithti 4371] anmunna docu n*im*i as’. Tainic iar sin c*us*in m-baile-sa. **Ard Tiprat** a 4372] ainm in tan sin. ‘As sund immorro anfam*it*, uair bat imdha anm*ain* docum 4373] nimhe as, & biaidh torroma o Dia & o dhainib coidchi forsin in*a*d-so’. 4374] I n-o*cht* k*a*l*ainn* Febra ro ghabh **C*iaran*** i **Cl*ua*in**, in *dechma*d esca, i sathrann. 4375] Ocht*ur* immorro do-chuaidh leis. i. **Ciaran**, **Aeng*us*** mac **Nisse**, **Cael Cholum**, 4376] **Mu Lioc**, **Lugna mac h-ui Moga Laim**, **Colman** mac **Nuin**. Amhra tra 4377] ro gab*ad*h an congbhail-sin la **Ciar*an*** i Cl*úain* *con*a o*chtur* iar *d-daidhe*cht** 4378] do thonnaib *in uisce* feibh ro ghabh ***Noe*** mac **Laimhiach** in dom*an* *con*a ochtar 4379] iar tuidh*ech*t do thonnuib na dil*enn*. As annsin ro clann **Ciar*an*** an c*ét* cleath 4380] i **Clú*ain*** & **Diarm*ai*d** mac **C*er*b*aill*** maille ris. At-b*er*t **C*iaran*** re **Diarm*ait*** ic 4381] sádh*ud*h na cl*et*hi: ‘Leic, a laeich, mu laimh uas do laim, & bia-sa uas **fher*aib* 4382] Eir*enn*** i n-**aird- righi**’. ‘As ced lium’, ar **Diarm*ait***, ‘acht co t*u*ca comarda 4383] dam aire sin’. ‘At-ber immorro’, ol **C*iaran***. ‘Cid at uath*ad*-sa inniu baat **ri 4384] Eir*enn*** in trath-sa imarach’. Ba fior-son, dano, ar ro marb*ad*h **Tuath*al* 4385] Maelgarb** **rí E*i*renn** in oidchi-sin, & ro gab **D*iarmait*** **rigi** h-**Eir*enn*** *aramhár*a*c*h**{folio 81ra} 4386] & ro edhbuir c*ét* ceall do **Ciar*an***. *Cona*d dia f*or*cell sin as-b*er*t: > 1. 4387] At-b*ér* co fír f*oi*rgl*idh*i > > 4388] cid uath*ad* do dream dhámh*a*c*h* > > 4389] bát ***rí Eirenn*rí aebhda oirdn*idh*i > > 4390] > > Eir*enn*** in trath-sa imárach. > 2. 4391] Marb*ad*h ***Tuathal Maelgarb*Tuathail tog*aid*he > > 4392] > > Maelgarbh** bá gairm gu*n* gloire, > > > --- > > p.131 > > > > 4393] as de itá in rádh roghaidi > > 4394] > > ba h-e a écht **Mael Móire**. > 3. 4395] Gen mhaidm is gan eirscl*aid*i > > 4396] ro ghab **Uisnech** nír iar > > n- **dál**. > > 4397] do-rat **Diarm*ait*** d*e*rrse*aig*hthi > > 4398] cét ceall do Dhia 's do > > **Chiar*án***. > 4399] IAr sin ro shaidedh in cl*et*h, & adub*air*t **C*iaran*** ica sáth*ad*: ‘Ac so’, ar se, 4400] ‘i rosc **Triuin**’ .i. **Tren** mac-sidhe ro bhui i n-**Dun Cluana Ichtair** ro triall 4401] anum*a*loit do-s*u*m. Mebhuis fo c*ét*air a aen-suil 'na cinn la breit*ir* **C*iaráin***. #### 4402] Araili lá do-bhad*ur* na **braithri** a n-ít*aid*h moir & siat ic buain i **Cl*uain***. 4403] Foidhit araili timtiridh uathaibh cosin **cl*ere*c*h*** co r*u*ctha *us*q*u*i doib 4404] isin g*ur*t, *cona*d ann is-p*er*t **C*iarán*** dia ro ghabhduis inniu f*or* a n- ít*aid*h 4405] no imfhulaingfedh saidbreas mor in t-shaeg*uil* dona **braithrib** thicf*a*tis dár n-eis. 4406] As d*er*bh eimh, ar na **braithri**, ‘as f*err* linne ainmne ara tib*er*t*ar* fochr*ai*c 4407] dhuin fein do denamh, & dia ticfa les dona **braithribh** 'nar n-deg*aid*h, inas sas*a*d 4408] ar n-it*ad* inniu’. Tuc*a*d telcoma lan d' fhin otha tire **Franc** cosin m-baili do 4409] **C*iarán*** i logh na h-ainmne-sin, & ro mhair blagh don telcomu-sin sunn co 4410] h-aims*er*a *déidhincha*. O thainic immorro in fesc*ur* ro b*en*n*a*c*h* **C*iarán*** 4411] l*es*t*ur* lan d' *us*q*u*i, & ro soudh i fín tog*aid*hi, & ro dáil*ed*h f*or* na **manch*aib*** 4412] *co*na bai fl*ait*h ro d*err*sc*aig* don fhl*aith*-sin. Ár do-d*e*c*h*ad*ur* m*uin*t*er* 4413] **Col*uim* C*ille*** o h-**Í** iar n-aims*er*aibh fodaib cosin *ca*thr*ai*g-si. Ro fuir*ed*h 4414] fl*ait*h doibh, & ro h-*er*d*ur*caig*ed* triasin *ca*th*raig* uili n*a*c*h* raibhi roimpi na*ch* 4415] 'na d*egai*d f*lait*h a com-maith. As annsin as-p*er*t s*en*oir ro bui i tich 4416] **sruithi**: ‘Ro-fet*ur*-sa’, ar se, ‘fl*ait*h ba f*err* indas. Ferr in fl*ai*th do-ríne **Ciar*án*** 4417] dia **mhanch*aib*** dia m-bat*ar* a n- ít*aid* mhoir, cu ro-soi-sium in t-*us*qui i fin 4418] doibh. Narub scel cen com*ur*dha duibh-si sin’, ar in s*en*oir, ‘misi fein ro dail 4419] in fin-sin, & teighed mh' orda dar *eochair* in bl*ed*hi isin fin taisc*i*d-si, & fin- naidh 4420] innosa boladh mh' orda*n* ara tuma isin fin an tan sin’. Tanc*at*ar & ro rasasta 4421] uili o bol*ad* in meoir-sin. Ad-rubr*a*tar: ‘As f*e*rr’, ar iat, ‘in fhl*ait*h-sa ina cech 4422] fl*aith* in fl*ait*h isa bol*ad* mhar*us* iar n-aims*i*r ro- f*o*da f*or* meor. Benn*acht*’, 4423] ar siat, ‘f*or* **C*iarán***, & b*en*n*acht* f*or* in Coimd*id* ro dhan*aig*h do cech maith’. #### 4424] **Crichidh** **Cl*úan*a**, **scoloc** **C*iaráin***, do- cuaidh co **Saig*ir***, cu ro feidhl*ig*h fri 4425] re cian innti, cu ro asl*aig*h Dem*an* fair in tene senta bui ic na **manch*aib*** isin 4426] cucht*air* do bhad*ud*h. It-b*er*t **Ciar*an*** **Saigri** na caithf*ed* biadh co tistais 4427] *aeigh*id** do-bhér*ad*h teine dhó. Luid immorro **Crich*id*h** uaidib seal*ad* b*e*c 4428] se*cht*air in *ca*thr*ach* g*u*r' marbsat coin allta & noch*ur*' mhills*e*t a c*or*p. --- p.132 4429] O ra-cuala **C*iarán* mac in t- Sair** bas a ghilla, luidh co **C*iarán*** **Saigri** dia 4430] chuinghidh. O ra-sia*cht* is *ed* as-p*er*t **C*iarán*** **Saigri**: ‘Is *ed* tóis*e*c*h* ricthi a 4431] leas *us*q*u*i dar b*ur* cosa, acht ní fhil tene ocuinn do thég*ad*h *us*q*u*i dhuibh, 4432] acht tuc*aid*h-si bur n-aid*ed*h*a* t*ened* duin, ar is daeibh ro cinn Dia’. IS annsin 4433] tuarcoibh **C*iarán* mac in t- Shaeir** a lamha docum nime, & do-róine ern*aigth*i 4434] n-dicra. Iar f*or*b*ad*h na h-ern*aigth*i tainic t*ene* do nim *co n*-eisid f*or* a ucht. 4435] Ro thim*ur*c a uct imon t*enid* & dus-fuc lais cosin mainist*ir*. Fo-c*eir*d uadh 4436] in tein*id* f*or* lar, & ni ro mill cid brothairne don casal bui ime. Ro tathbheod*aig* 4437] dano a gilla at-bath roime sin, & ro caith proinn malle riu-san. Do-rons*a*t a n-**aeint*aid*h** 4438] annsin na da **Q*u*iarán**. ‘Saidbri*us* an t-saeguil’, ar **Q*ui*arán mac 4439] in t-Saeir**, i **Saig*ir*** moir. ‘E*c*na & ord*an* cen ercra i **Cl*uai*n Mac N*ois***’, ar 4440] **Q*u*iarán** **Saigri**. Nocu raibhi anim **C*iaráin*** isin baili-sin acht fri re .vii. mis 4441] nama, *co* n-d*e*c*haid*h do*cu*m n*im*i isin *noma*d la i míss{folio 81rb} medhonaigh 4442] fhoghmhuir. #### 4443] O ro-fhid*ir* immorro **Ciarán** g*ur*' chomhfhoicsigh laithi a eitsichta, do-roine 4444] faitsine gu toirrsi móir. Adub*ar*t ro budh mhor ingreim a *ca*thr*a*c*h* o 4445] droch-dhainib fri der*ed*h n-dom*ain*. ‘Cedh, immorro, do- ghen*u*m-ne ind 4446] aimsir in lochta-sin’? ol na **man*aig*h**, ‘in ocut thaisibh-si anfam*ait* *nó* in 4447] l*et*h n-aili raghm*ai*t’? ‘Eircidh’, ol **Q*u*iar*án***, ‘& facbhuidh ma thaisi amhail 4448] fhacbaith*er* cnama oiss re grein, daigh as ferr dhuibh *aitreabh* immalle 4449] frium-sa in nim innás feidhliug*ud* icum thaisibh i bhos’. O ro chomhfoicsigh 4450] tra aimser a eitsichta dontí **noeibh Q*u*iaran** ind ecl*ais* bic, isin tres bl*iadain* 4451] .xxx. a aeisi, h-i q*u*incid Sep- timb*er* arai laithi mis g*re*ine, h-i satharn arai laithi 4452] *secht*m*ain*e, in ochtm*ad*h decc arai esca, as ann a*d-r*ub*air*t-sium: ‘Nom-b*er*ur 4453] in din*n* bec’, or se. Et o ra fheghastar in nemh & ind aer n-ard uasa cinn, iss 4454] *ed* as-p*er*t: ‘AS aghasta in set-sa suas’. ‘Nidait as agh*us*ta’, ar na **man*aig*h**. 4455] ‘Ni fhetur-sa emh’, ar se, ‘nach ni do thimna De dar mo thiasainn acht cena 4456] ro imecl*aig*h cid **Daibhith** mac **Iesse** & **Pol aps*tal*** in seut-sa’. As annsin 4457] ruc*a*d in t-adhart cloiche uadh ara h-aine. ‘Acc’, ar eisium, ‘tab*air* 4458] fomorno. *Qui enim perseuerauerit usque in hiis .e’’* Mt. 10:22 ’. Ro linsat tra **aingil** idir 4459] *n*e*m* & lar i frithshét a anma-som. Tucad iar sin ind ecl*ais* bic, & tuarcuibh 4460] a lamha, & ro benduch a pop*ul*, & adub*air*t risna **braithriu** ind ecl*ais* do 4461] dhun*a*d fair gu torsedh **Coeimgen** o **Glinn Da Lacha**. O do-ro*cht* **Coeimhg*en*** 4462] iar treden*us* ni uair lan-cennsa na g-**cleir*e*c*h*** fo chetair, uair ro batar i m-bron & 4463] i toirrsi mhoir deis a g-**cleir*ig***. Ro raidh **Coeimhghen** friu: ‘Foircsi gruamdh*acht*a’, --- p.133 4464] ar se, ‘f*or*uib do g*re*s’. Ro ghabh imecla iar sin na **sruithe**, & 4465] do-ronsat reir **Coimhgen**, & ro oslaic- sit ind ecl*ais* becc reme. Do-dech*aid* 4466] fo c*ét*air spir*ut* **Ciarain** dochum nimhe, & tainic arís ina churp do agalluimh 4467] **Chaoimhgen**, & ro fher failti friss, & bad*ur* on trath co araile andsin ic 4468] imacalduim & oc denumh an **aent*a*d**. B*en*nachuis **Ciar*an*** iar sin **Coeimhg*en***. 4469] Beannachuis dano **Caeimhg*en*** uisq*u*i, & do-gní comman do **Q*u*iar*án***, *co*nad 4470] annsin do-rat **Q*u*iarán** a clog do **Caeimg*en*** i comurtha a n-**oent*a*d** & i screpul 4471] a chomnae. As eiside Boban **Coeimhg*in*** inniu. #### 4472] **Noeib** **Eir*enn*** tra ro fhoirmd*ec*hs*a*t re **Q*u*iarán** ara fheabh*us*, *co n*-dechadar 4473] i muinighin **Riogh** nime cu ro gairdighthe a shaeghal-som. Rop é met in 4474] form*ai*t ros-gabsat fris *co n*-deb*air*t cidh a fhír- chumth*a*c*h* fein .i. **Colum Cilli**: 4475] ‘Benn*acht* for Dhia’, ar se, ‘r*u*c inti **noeib Q*u*iar*án***, daig da maradh co m- badh 4476] s*en*oir ni fhuicf*e*d in*a*d da ech charpuit ind **Eir*inn*** na bhudh leis’. #### 4477] IS sunn tra ata **Q*u*iar*án*** cosin ocht*ur* ro ráidh-sium *co n*-il-mhiltib **naomh** 4478] archena. IS sund itat taisi **Poil** & **Petuir** for-facuibh **B*en*ian** & **Cumlach** isin 4479] crund chocai i bhos. IS sund itat taisi in meic dhaill .i. **deiscip*ul*** **P*ec*a**. IS 4480] sund dano ita scrin ind aiged .i. **P*ec*a**, is eiside it-connairc araili craibd*e*ch 4481] d' imorch*ur* d' **ainglib** co h-adnacul **Ciar*áin***. Tri inganta{folio 81va} i bhoss 4482] in oidche-sin, in tech *n- áeigedh* gan teinidh, gan *aeig*idh**, gan ern*aig*hthe, 4483] ár robu lór **P*ec*a** do theinidh & *d' aeigh*idh** & d' ernaighthe. #### 4484] Ni fil, tra, do-ruirmeadh gu leir a n-do-róine Dia di f*er*taibh & mírbhuil*ib* 4485] ar inhíí **noeib Quiar*án***, daig as *lia* tuiremh & aisneiss dib. Daigh ni 4486] ro génair iar taidh*echt* **Crist** i coluinn ne*c*h budh mho déeirc & trocuire, budh 4487] mó saeth*ur* & aine & ernaighthi, bhadh mo umhla & caen-duthr*acht*, badh mo 4488] cennsa & ailgine, bhadh mho deithitin & iret im eccluis n-De, bad mo saeth*ur* 4489] laithidhi & fritaire aidhchi. IS é na tarat nach n-inmar *no* nach ní mesc 4490] ina churp riam o ro ghabh crab*ud*. IS e na h-eissibh loim na linn no gu m-b*et*h 4491] a trian d' uisqui. IS e nar' chaith ar an no gu m-beth trian do ghaineam trit. 4492] IS e nar' cotuil co comuirsedh a thaebh re h-úir nocht. IS fo chinn na raibhi 4493] acht cloch do ghnath do adhurt. IS fria chnes na ro chomhraic lion ná olunn. 4494] Fer é cu lán*ed*partaib toghaidhi toltanchaib don Choimd*idh*, amail **Aibel** mac 4495] n-**Adaim**. Fer *co n*-depracoitibh dichraibh don Dia, amail h-**Enocc** mac n-**Iareth**. 4496] Luam*uir*e lan-fholartnaighth*e*c*h* do airc na h-Ecuilsi etir thonnaibh *in --- p.134 4497] t-shaeguil*, amhail **Noei** mac **Laimhiach**. Fír **ailith*er*** co sonairte irsi & creitmhe, 4498] amail **Abraham** mac **Tharae**. Fer búidh bláith dilghedhuch o cridhi, amail 4499] **Moyse** mac n-**Amhrae**. Fer feid- hil foiss i fulung fochaidhi & trebluidi, amail 4500] **Iob** foch*ad*hach. **Salmcetl*aid*h** lan-bhind lan-airpeitech do Dhia, amail **D*ab*id** 4501] mac **Iese**. Estadh fir-ecna & fír-eoluis, amail **Solm*ain*** mac n- **D*abi*d**. Ail nemchumhsc*aig*hthe 4502] f*or* a foth*aig*t*er* ind Ecl*as*, amail **Petur n- aps*tal***. Primh-proiceptoir 4503] coitcenn & lestar toghai ic foera firinni, amail **Pol n-aps*tal***. Fer lan 4504] do rath in Spir*t*a N*óimh* & d' óigi, amail **Eoin** m-bronn-dalta. Fer lán do cosm*ail*i*us* 4505] o ilmoduibh re h-**Issu Cr*ist***, re cenn na n- uile. Ar do-ríne an f*er*-sa 4506] fion don uisce dia mhuinnt*ir* & dia *áig*ed*uib* isin *ca*thr*aig*-si amail do- ríne **I*ss*u** 4507] fin tog*aid*i don *us*q*u*i ic fl*eid*h **Cannan** **Galale**. Mac **saeir** dano at-b*er*ur frisin 4508] f*er*-sa amail ad*er*ar mac **sae*ir*** re **Cr*ist*** isin sosc*él* .i. *hic est filius **fabri**’’* Mt. 13: 55 .i. 4509] **Ioseph**. Tri bl*iadni* .xxx. i n-aeis ind fhir-si amail asat .iii. bl*iadni* .xxx. 4510] i n-aeis **Cr*ist***. Ro bui eiseirgi dano don fir- sa iar treiden*us* i bhus ina imdhai i 4511] **Cluain** do acalluim & do chomdhidn*a*d **Chaeimgen**, amail ro bhui eiseirghi do 4512] **Cr*ist*** iar treden*us* as in adhnucul ind **Iar*us*al*em*** do comdhidhn*a*d & do nert*a*d 4513] a **mhath*ar*** & a **dheiscip*ul***. *Con*id arna maithib-sin & arna maithibh imdhaib 4514] ailib ata a ainim ag muinnt*ir* nimhe. Atát a rélce & a thaisi i bhus *co n*-anoir 4515] & *co n*-airmheitin, co fertuibh & co mírbhuilibh cechlaithidhe. Et cid 4516] mor a anoir coleic on mhudh-soin bidh mó a anoir i *n-**aentaidh*** naoibh 4517] nemh-truaill*igth*i a chuirp & a anma i m-**mor-dhail bratha**, in tan b*us* **br*ith*em** 4518] f*or* toradh a foircetuil inti **noibh Q*u*iar*án***{folio 81vb} immálle re h-**Íssa Cr*ist*** 4519] dia ro fhoghain. Biaidh immorro isin ma { moir-sin, i n-**aont*aid*h** uasal-**ath*ur*** 4520] & **fhatha**, i n-**aont*aid*** **aps*tal*** & **deiscipul** in t-**Shlánicedha I*ss*u Chr*is*t**, i n- **aon*taid*** 4521] .ix. n-grad n-**aingel** na tairmdhechad*ur*, i n-**aon*taid*** dée*cht*a & daen*acht*a 4522] Mheicc Dhe, isin **aent*aid*** as uaisli ce*c*h n-**aent*aid***, i n-**aent*aid*** na noeib-trinoidi, 4523] Ath*ar* & Meic & Spir*t*a N*oimh*. } #### 4524] Ailim trocaire n-De uasail uile*cu*mh*ach*taigh tre imp*i*di **noib Q*u*iar*áin*** 4525] co risem in ***aentaid**-sin*. Ros-aitreabham in saecula saeculorum! #### 4526] [2](javascript:footNote('G201001/note002.html')) --- p.135 4528] Riaghail **Pat*raic*** inso --------------------------- #### 4529] Soer*ad* ecl*as*i De co m-baith*us* & g-comnai & gabhail n-ecnairce, co macuibh 4530] do leighiund, co n-edbairt cuirp **Crist** f*or* cach n-altoir. #### 4531] Ni dleag*ur* ***dech*m*ad*a** na bó cennaithe, na trian annoiti, ná dire s*ét* do 4532] mhainib, mane bhe a frithfhol*ad* na h-ecl*as*i do baithi*us* & chomnai & gabail 4533] n-écnairce a **man*ach*** itir biuu & marbhu, & co raibh oif- friunn i sollumn*aib* & 4534] domnuighib, & co rabhut aidhme og gach n-altoir dib mar ad*erur* &rl. 4535] Cosc **Mo Colmoc maic ui Be*o*na** ----------------------------------- #### 4536] Cidh as imgaibthe do duine? Ni *anse*. Fergughudh m*en*ic. Mord*a*ta 4537] cen dan. Discire fri s*en*oir. Moille fri clocc. Coicce fri h- antesda. Immat 4538] f*or*luaman. Faitphed briathar. Briathra inglana. Agairbhe taitheisc. 4539] Tairisiumh fri **secnap*aid***. Sithe fri *cu*rsach*ad*. Commarbai do **mhanch*aib***. 4540] Mence ch*est*aigthe. #### 4541] C*ei*s*t*, cid as inleanta? Ni cundtab*ar*t. Foss occ etlai. Enfaitiu m-briath*ur*. 4542] Briathra ailgena. Riaghail do chudnodh. Eirghi la ceit-breit*ir*. 4543] Ceim n-urlat*a*d ar Dhia. Diuide cride. Combád*u*dh toile. Traeth*ad* 4544] aicn*id*. Ainmne fri fochaidhe. et caetera. 4545] - 4546] 1] AS doilghi leam ina in t-écc 4547] 2] do-te*cht* idir adám dét 4548] 3] an cuire ticf*us* ar m' eis, 4549] 4] a m-b*et*h uili f*or* ainsheis. - 4550] 5] Olc in aims*er* thicfa ann, 4551] 6] f*or*m*a*t, fingbal, f*or*r*a*c*h* fann, 4552] 7] toid*echt* gach uilc co h-éim*e*c*h*, 4553] 8] gan fhír-laech, gan fhir-**clér*e*c*h***. - 4554] 9] Gan **righ** dam*us* c*er*t ná cóir, 4555] 10] gan **esp*o*c óg** uas alt*óir*, 4556] 11] gan **brug*aid*h** gebh*us* ***dech*m*aidh*** 4557] 12] da crudhaibh, dá choem ch*et*hruibh. --- p.136 - 4558] 13] **Sruithi** bitis do dheoin Dé 4559] 14] i tos*a*c*h* na h-aims*ir*é, 4560] 15] ces loma clama cechra, 4561] 16] nirs*a*t bailce bloingecha. - 4562] 17] Lucht na foghluma feighi 4563] 18] fo-gn*i*tis do **righ** grene, 4564] 19] ni thairmesdais mec nait mná, 4565] 20] robs*a*t glana a n-aicenta. - 4566] 21] Leinti beca, bruit mhora, 4567] 22] cridhi triam*ur*a trogha, 4568] 23] pudralla gerra garbha, 4569] 24] ocus riagla ro-gharbha. - 4570] 25] Dot-icf*a*d sunn iar sodhuin 4571] 26] **sruithi** d*erid*h in dom*uin* 4572] 27] co m-brat, co m-buar, co m-bennuibh, 4573] 28] co failghibh, co fitchell*aib*. - 4574] 29] Co sida is siric is srol, 4575] 30] gu coilcibh caemha iar n-ol, 4576] 31] co n-dímhes ecna Dhe dil, 4577] 32] beit i seilbh dilis Diab*uil*. - 4578] 33] At-b*er*im fri siol n-**Adhuim** 4579] 34] ticfat lucht an fhuar-chrab*uid*: 4580] 35] geb*ai*t orra dealbha De 4581] 36] na sleamna, na sladuighé. - 4582] 37] INann luas imthighit ass 4583] 38] fér ocus fochon fonnghlas: 4584] 39] amhlaid raghuit immale 4585] 40] ocus blath na m-brogaire. - 4586] 41] Bregaire d*er*idh dhom*ain* 4587] 42] raghait uili i n-aen-conair, 4588] 43] i n-glaic dhiabuil do dheoin Dé, 4589] 44] a b-phianuib dorcha doilge.A. d. --- p.137 4590] Betha **Mo Chua** **Balla** --------------------------- #### 4591] *HOMO PROFICISCENS UOCAUIT SERUOS SUOS TRADIDIT ILLIS bona 4592] sua’’* Mt. 25:14 . O dho-chuaidh in f*er* maith f*o*r tur*us* ro congair a **mhog*a*da** & 4593] ro fhodhail daib a indm*us*a. Ocus as ecsamail amuil *ro fhod*ail** doibh na 4594] h-innmais sin .i. do-rat *cuic* tallne dh' fir, & a dhó dh' fhir aili, & aen-tall*and* don 4595] fhir *déidhin*a*c*h**. #### 4596] **Matha** immorro mac **Alpei**, in **sui** Ebhraidhi, in cétna fer ro scribh in 4597] soscela coimdheta, is é ro scrib i curp sosc*él*a ind aisneis noeim-si dia chuimni*ugu*d 4598] don ecl*ais* amail daili*us* Mac in **Athar** nemhdha dána ecsamhla in 4599] Sp*írt*a N*óimh* da cech aen isin ecl*ais*. #### 4600] IS e immorro in duine at-b*er*ar do dhul i l-leith aili ann .i. **I*ss*u Cr*ist*** 4601] Mac Dé bhi do-dhech*aid* do chab*air* in chin*id* daenna cu ros-ben a glaic 4602] Dhiab*uil* & cu ro freasgabh iar sin f*or* nimhibh noemhdha ar am*us* in **Athar** 4603] neamdha, & ro congair cuice a **apstola** cu ro fhodhuil doibh dana écsamhla in 4604] Spir*t*a N*óim* amail rop fholl*us* do chách isin cincdighis. Ocus cu tidhnaic 4605] na dana cetna dona **noemaibh** & dona firenuibh fo ind t-samail na n-**abstul** tria 4606] f*o*rceatal na screaptra n-diadha. #### 4607] Na cuic tall*and*a immorro at-b*er*ar sunn iar siens coic cetf*a*da cuirp & 4608] anma sin ro tidhnaicedh o Dhia don cin*ed*h doenna dia fhoghnamh fein & 4609] d' feg*a*d De trompa. #### 4610] Na da thall*and* immorro it-b*er*ur sunn, iss *ed* do-fhornet in t-etarcnug*ud* 4611] & in tuicsinug*ud* do-b*er*ut na **noeimh** & na fireoin f*or* an Coimdh*id* gu cumaid 4612] *a n-d*e*gh-ghnima* fon n-etargna sin. #### 4613] IN oen-tall*and* immorro iss *ed* do- f*or*ne, in dlig*ed* d*er*rscaight*e*c*h* fil isin 4614] anm*ain* doena, triasa bh-feghann h-i fein & na duili aili filet i tal*main* & renna 4615] & firmam*in*t & in sosad ainglecda & in Trínoit{folio 82rb} uilichum*ach*tach. #### 4616] No as iat na cuice tall*and*a at-b*er*ur sunn. i. coic liub*air* re*cht*a **Moysi**; 4617] ár foghnaidh a nemh-f*or*bunn-side do luct núi- fhiadhn*us*i, ár fo-gabur amlaid-so 4618] **aenta** pet*ar*l*aic*i fria nui- fhiadhn*us*i .i. re*cht*a fria sosc*él*a: uair dia tarta nech 4619] leis na coic fa dhó is a deich fhásas dibh. Dia tuctha dano na deich fo cethair --- p.138 4620] is .xl. fhásas dibh. As inann sin iarfír & coic liub*air* **Moysi** *co n*-deich 4621] timnuibh in re*cht*a diadha do accomhal do ceithir liub*ur* in t-soisc*él*a dia 4622] bh-foghnum don duine thoirises on cethar dhúil & cu bh-foghuin an duine-sin 4623] don fhir Dhia do-rat re*cht*a & riaghla ecsamla dona h- ecnaidib. #### 4624] A h-aithli immorro re*ch*ta & riaghla na coic n-aims*er* rem-t*echt*ach tainic 4625] **I*ss*u** sunn isin dom*un* cu ro chum-sidhe rechta & riaghla tria f*or*cetal soisc*él*a 4626] don chin*iud* doena & dona h-**apstal*aib*** seoch chách, & ro f*or*- chansat-sidhe 4627] a fothosc*aigh*the & a n-**deisciplu** noemhu tara n-eisi imna riaghluibh-sin. #### 4628] Sochaidhe, tra, do **noemuibh** & d' fhirenuibh ro comaillset na re*cht*a-sin 4629] & na riaghla in Coimdh*ed* na n-dula & na ro leicset i mudha a taillne. Amhail 4630] ro comuill in **noem** uas*al* oirm- heitn*e*c*h* dia tá líth & f*or*aithmet i n-ecmong na 4631] ree-sea & na h-aims*ir*i .i. in grian t-sol*us*ta & in rétla loinnerdha & in tene 4632] thaeidhliuch & in ruithen rathm*ur* ro fhaidh Grian na Firindi isin dom*un* cu ro shoillsigh 4633] i bh-fhertuib & i mirbhuil*ib* **coic*ed* *Con*n*acht*** .i. **Mu Chua** **Balla**. I teirt 4634] K*a*ll*aind* Mharta immorro gacha blia*dne* indist*er* ní dia fhertuib & dia mirbhuil*ib* 4635] & dia ghenealach coll*aid*i & don fhorb*ad*h do-rat f*or* a rith m-buadha i bhus 4636] isin t-saeg*ul* freacnairc .i. **Mu Cua** **Cronan** a ainm dili*us* mac **Becain** mic **Bairr** 4637] mic **Nathi** mic **Luighdhech**, **Caindech** immorro mac **Luigdech** mic **Liligdech** mic **Dalann**, o taat **I Luigdech**, mic **Dalann** do **Ultaibh**. 4638] **Cumne** immorro **ingen** ***Con*amhail** mic **Machdain**, do **Dhail m-Buáin**, a 4639] **mh*áthai*r**. **Briunsech** & **Lucait**{folio 82va} & **Tuideall** a tri **d*er*bhshethr*a*c*h*a**. #### 4640] I n-araili aims*ir* immorro tainic **Comghall** ***B*e*ndchair*** do thigh **Becaín** 4641] remraidti, et at-connaic timt*ir*echt **aingiul** os cinn in tighi, & ro fhiarf*aig* do 4642] **Bhec*án***: ‘Cidh fil ocut-sa do macuibh’? ‘A dho do neoch is áirmhighthi’, ar 4643] **Bec*án***, ‘& macán lasc bec fil oc na caeir*ib*, & ni h-airmhighthi h-e’. ‘Tabar isin 4644] tech *co n*-fhacamar h-é’, ar **Comg*all***. *Tucc*ad* ón*. IS ann sin ro raidh **Comg*all***: 4645] ‘As forbhfhaeil*id* m' anam-sa resan mac-so, ár ita rath in Spir*t*a N*óimh* 'na 4646] comuide*cht*’. Ruc iarum **Comg*all*** **Mu Chua** leis cu **Bennchar**, cu ro légh 4647] can*oin* phet*ar*l*aic*i & nui-f*iadnissi* ann, & ind ord n-ecl*us*dai, et do-ghnídh-somh 4648] f*er*ta & mirb*uil*i isin in*a*d-sin, ina gillaid- he*cht*. #### 4649] FEACT ann tainic ben aimrit dia at*a*c*h*-s*o*m dia soer*ad* ar an aimrite. 4650] IS ann sin do-rala do-sum bheith oc cái iarna bual*ad* dia **oidi**, & ni thuc 4651] freacra fuirri. IS eadh do-róini in ben, do-chuir a bas fo a dheoruib-si*u*m 4652] cu tard ina beolu, cu ro thuisim fo c*ét*oir, & co ruc mac .i. **Dabiu** mac esidhe 4653] iardain. --- p.139 #### 4654] IS brect immorro, & is ecsam*ail* innisit na h-eol*aig* fatha tuidhe*cht*a 4655] **Mu Chua** a h-**Ull*taib***, ár iss *ed* at-b*er*ut f*oir*eann con- *a*d araili baili ruc **Comg*all*** 4656] uadh, cum*a*d h-é fochunn a dheabtha. No is e in fotha iar bh-fir .i. araili 4657] aims*er* ruc a **mh*áthai*r** le **Mu Chua** do thorruma a h-athardhai .i. **Dal m-Buain**, 4658] & a *coibnesta*; et o 't-conncadar-s*u*m esseom ro anóraighset h- é, & ro treicset 4659] cach airi. Ro bai immorro senoir uasal don cin*ed*h-sin .i. **Coman** **sacart meise** 4660] **Fiachna** mic **Baetain**; et is *ed* at-b*er*t-sidhe rá **Mu Chua**: ‘Ro bentar anóir 4661] h' athardha f*o*rt amail ra benuis-si f*or*m-sa’. O ro bhatar .i. **Mu Chua** & a **m*áthai*r**, 4662] ic toidhe*cht* do **Bennchar** f*o*r cula do-ralatar macaimh **Fiachna** mic **Baet*ain*** 4663] doibh, cu m-bat*ar* ic fanamhat imon **cl*ére*c*h***, & iss *ed* at-b*er*tis: ‘**Cl*ére*c*h*** lascc’. 4664] ‘Meic cen casc’, ar **Mu Chua**. Ro fherg*aiged* iarum friu cu mor, gu ros-cuir fon 4665] tal*main*. Cu ro cosait **Coman**{folio 82vb} & **Fiachra** mac **Baetain** fria **Comg*all*** 4666] in gnimh-sin. IS ann sin at-b*er*t **Comg*all*** *co*na biadh **Mu Chua** in **Ull*taib***, et as i 4667] briathar **Comain** fa-d*er*a sin. ‘Os 'gum innarba dhuit’, ar **Mu Chua**, ‘tab*air* 4668] comhartha dhamh triasa tuiceabh bhaile i bh-fothaighiubh recl*és*’. ‘Ni fhil 4669] comhartha ocum’, ar **Comg*all***, ‘acht m*an*a bera lat in top*ur*-so’. ‘Is tual*aing* 4670] Dia cidh edh on’, ar **Mu Chua**. O do-chuaidh immorro **Mu Chua** a **Bennchar** 4671] amach ro dhechsat a coimmite dara n-eisi, & at- conncat*ur* in nell uisc*id*i *ina n-diaidh* 4672] cech l*et*h no theighdis. ‘IS é in top*ur* sút’, ar **Mu Chua**, ‘& ernuighium 4673] fris c*ur*ub é bias remhainn & b*us* treor*aig*i dhun’. Et fo in t-samail **Moysi** mic 4674] **Amra** riasa rabha nell sol*us*ta ic tiachtain a h-**Eig*ipt*** at-b*er*t-som sin. Ra-siacht 4675] **Mu Chua** as sin gu **Gael**, cathair sin i bh-**F*er*uibh Rois**, & **Gabri*n*** **esp*oc*** do 4676] **Bretn*aib*** innti-sein, & tarcaidh-sium in cill do **Mhu Chua**, ar bat **comhaltadha**. 4677] Ro thuit immorro bainne as in nell-sin *co n*-d*er*na top*ur* isin bhaili dhe a 4678] comartha a n-**aent*a*d**. #### 4679] Ro-sia*c*ht iar sin **Mu Chua** co **Fobhar Feichin**. Is í sin aimser a n-d*er*n*a*d 4680] muil*enn* ac **Feich*in***, & ní raibhi uisci aigi, & as i comairli do-ronsat na **cleir*ig***: 4681] ‘O dho-ró*cht*’, ar siat, ‘**Mu Chua** cucainn, tiagham gu **Lo*c*h Lebinn** d*us* in 4682] bh-fuighbim uisci as’. ‘IS torathar comhairli sin’, ar in **soer**, ‘ár ita in sliab 4683] lan-mhor eatraibh’. ‘IS tualuing Dia cidh edh on’, ar **Mu Chua**. O ro-siachtatar 4684] tra na **cleir*ig*** in loch ro lá **Mu Chua** a bhachaill isin loch, gu ro tholl 4685] roimpe in sliabh. Do-róine dano **Feich*in*** in cétna & na **cléir*ig*** arc*en*a, co 4686] frith amlaid sin uisq*u*i don mhuil*inn*. Do-ronsat *a n-**aentu*id*h*** iar sin **Feich*in*** 4687] & **Mu Chua**. --- p.140 #### 4688] TEIT iarum **Mu Chua** as sin cu **Tech Telle** i t*er*mann **Durmaighe**, et iss *ed* 4689] rob ail do-som cathair d' fothug*ud* i farr*a*d an inaidh-sin, & araidhe nir' h-etadh, 4690] ár ní ro thoirinn in top*ur*. #### 4691] LUID iar sin **Mu Chua** tar **Sinainn** i crich **Conn*acht***. **Ceallach** mac 4692] ***R*a*galluigh*** ba **ri** **C*on*n*acht*** in tan sin. IS eadh immorro do-rala do **Mhu Chua** 4693] dula i **Soghan Ua Maine**, et ro{folio 83ra} shlechtsat uili dhó ar connailbhi, 4694] ár do **Ull*taib*** a m- bun*a*d*us*. Ro anoraigh dano **rigan** craibhdhech bai isin 4695] tír esiumh cu *lán*mor, **Baill-g*el*** a h-ainm-side. Bai tra **Mu Chua** cethr*a*c*h*a in 4696] carghais isin tir-sin, & ro fhuabratar a fhost*a*d acu do gres. ‘Ticfa immorro’, 4697] ar **Mu Cua**, ‘*uaib* bodhein mac beth*ad* dia bh-foighentai’. **Comman** dano 4698] ro tarrnguir*ed* annsin. #### 4699] IMthighis uathaibh iar sin, & facbh*us* benn*ach*t f*or*aib & for a n-**daltuibh** 4700] & f*or*a **macuibh sethar**, sicut at-b*er*t: > 1. 4701] Bend*acht* > > f*or* a n-**daltuibh** > > 4702] da > > m-beat do reir riaghla: > > 4703] mu benn*acht* cu d*er*mhair > > 4704] ara n-degh-mhnaibh diadha. > 2. 4705] Gach gilla is gach **garmac** > > 4706] bias dom r*é*ir cu > > ro ghar, > > 4707] biaidh doibh 's ni bhá falumh, > > 4708] tal*am* *con*a thor*ad*. > #### 4709] LUIDH **Mu Chua** iar sin cu **Loch Cime**. IS ann ro bui **Cell*ac*h** mac **Raghall*aig*** 4710] **ri** ***Con*n*acht*** oc seilg. Luid in *fiadh* isin loch, cu ro an f*or* cloich moir ann, 4711] & nír lam*a*d dul *'na dhiaidh*, ár ro bui peist isin loch no erchoid*ige*d cu mór 4712] dona dainibh. IS ann sin do-raidh in **ri** re **Mu Chua**: ‘Da m*a*d dana lat fer 4713] dar muinnt*ir* do dul *i n-deghaidh in fiadha* f*or* do comairci riasin peist 4714] *no ragad*’. ‘Is tual*aing* Dia cidh edh on’, ar **Mu Cua**. Luidh in fer iar sin 4715] isin loch cu ro mharbh ind agh n-all*aid* bai forsin leic, & iss *ed* ro raid. ‘Roba 4716] maith’, ar se, ‘an t-in*a*d innsi so’. Tainic iar sin in t-ocl*áech* isin snamh cu 4717] ro shluic in peist 'na oen-mhír esidhe, cu ro aithisigh in **rí** do **Mu Chua**. 4718] Ro ferg*aig* immorro in **cl*ére*c*h*** risin peist, cu ro sceith ind ocl*áech* n-oghshlan 4719] i bh-fiadhn*u*si na sl*óg*, & ni ro erchoid*ig* do neoch riamh iar sin. Ro mor*a*d ainm 4720] De & **Mu Ch*ua*** triasin bh-firt-sin, et ro shlecht in **rí** & urmhor na sl*óg* do 4721] **Mu Ch*ua***. Et ba h-e sin tos*a*c*h* a ard-ratha a **cuic*e*d C*on*n*acht***. --- p.141 #### 4722] Luidh **Mu Chua** iar sin tar **Odhbha** bu thuaidh i crich **C*er*a**, cu riact cu 4723] **Ros Dairbriuch**, ut dixit: > 1. 4724] **Ros > > n-Dairbhr*e*c*h*** cathair **Mu Chua** > > 4725] re n-abur **Balla** bith-nua, > > 4726] inmain dos **aingl*e*c*h*** > > idhan {folio 83rb} > > 4727] **Ros > > n-Dairbr*e*c*h*** na noeimh-ibur. > 2. 4728] **Balla** ag dainibh > > noemhdha anú > > 4729] in t-ainm coitchenn gu > > coemh-clú: > > 4730] **Ros n-Dairbhr*e*c*h*** rob > > edh a aimm > > 4731] re linn **Tuathail > > Treathanghairbh**. > 3. 4732] O crich **Bennc*uir*** na n-ath n-uar > > 4733] gu > > clar **C*er*a** na caemh-shl*úagh*, > > 4734] a tir > > **Fher n-Domhnann** na n-dos > > 4735] ro > > fhaidh **Comhghall** gu > > coem-**Ros**.Ros. > 4736] Anaid *ad*aig*h* isin dú-sin. O ro fheghsat immorro in coimmite os a cinn 4737] aramharach ní fhacat*ar* in topur. Do-raidh **Mu Ch*ua*** friu in top*ur* dh' iar*ra*d. 4738] IS and do-raidh **scoloc** friu: ‘Ata top*ur* ball-aluinn tisana’. ‘Bidh uadha sin 4739] ainmneghthar in baili’, ar **Mu Cua**: amail as-b*er*t fesin: > 1. 4740] Bidh **Balla** ainm in bhaili > > 4741] ár > > do-rala f*or* mh' airi: > > 4742] bid h-e a ainm o sin imach > > 4743] cu tí in dine *déidinach*. > 4744] Ro altuigh-sium do Dhia in*a*d *a* recl*és*a dh' fhoillsiug*ud* dó. Coic blia*dna* 4745] *trichat* immorro robo slan do **Mu Ch*ua*** in tan sin, & blia*dan* ar *fichit* do oc 4746] foghnum don Choimdh*id* isinn in*a*d-sin, *co n*-dech*aid* docum nime: > > 4747] 1. **R*ann*.** > Blia*dain* ar > > *fichit* gan acht > > 4748] do **Mu Chua** a **coic*e*d *Con*n*acht***, > > 4749] fraigh uiri ic tarainn a thaeibh > > 4750] fa dúire crabhuidh cnes-chaeil. > 4751] Tainic immorro **Eochaidh Minnech**, **flaith** **Clann bh-Fiacrach**, do diultadh 4752] resin **cl*ére*c*h***. Ro foillsig*ed*, dano, dhó **aingil** ós cind in dairi *i r-roibi 4753] **Mu Chua***, & o 't- connaic in **cl*ére*c*h*** ro thairinn dó fo chedoir. As amlaid 4754] immorro do-bhui **Mu Chua** in tan sin, i carcair cloichi. Do-riacht **Eoch*aid*** ar am*us* 4755] in **cleir*ig*** & c*ét* do **maithibh** a muinnt*ir*i 'na fharr*ad* .i. **Maine** *con*a *secht* --- p.142 4756] macaibh & **Domhnall** & **Feradhach** & **Mael Cathaigh** & **Ronan** & **Suibhne** & 4757] **Finntan Finn** & **maithi** **Cl*ann* Fiacrach**. Et cidh marb*ad* in **cleir*ig*** ro trialls*a*t 4758] is í a reir do-rónsat, ár ro thaitnighset na ruitne spir*t*al*dai* & ind *fh*ogh*n*uma diada 4759] as a gnuis. Ro idb*air*set dó in baili iar sin *con*a f*er*ann do dheoin 4760] **Cheall*aig*** mic **Raghall*aig***, *con*adh dia fhoth*ugu*d-sin ro chan in **seanch*aid***: > 1. 4761] O **Clugh Chuiri** **Calgaigh** curaidh > > 4762] co **Móin** fri h-**Adhradh** atuaidh, > > 4763] o > > **Mhuigh Moetla** *con*a moin > > 4764] gu > > **Croit Cual*acht*a** cl*et*h mhoir. > 2. 4765] IS amhlaid thuccsat a tír{folio 83va} > > 4766] **Clanna Rosa** gu roibrigh > > 4767] gan ainbhthine 'na n-anm*ain*, > > 4768] ga **mainchine** mor-adhbhail. > 3. 4769] Gu cuairt gach treas > > bliad*an* balc, > > 4770] itir fhir is mhnái ocus mhac, > > 4771] do **Chua** na carcrach caeili > > 4772] re atach, re ecaine. > 4. 4773] Bo gach fir feram*ail* uili, > > 4774] idir **righ** is rodhuine, > > 4775] do **Chua** ched*a*c*h* na fharr*ad*, > > 4776] ed*a*c*h* gacha h-**ollam*an***. > 5. 4777] Muc mhor gacha tighi thuaidh. > > 4778] o **Traigh Eothuili** cu **Muaidh**, > > 4779] screpul gach teineadh cin tart > > 4780] do neimeadh > > **Coicidh *Con*n*acht***. > 6. 4781] Robo le **Mu > > Chua** gan ces > > 4782] o **Odhba** na n-drong > > n-diles, > > 4783] roba tairpt*ech* a tuili > > 4784] cu > > traigh n-ainbht*e*c*h* n-**Eothuili**. > #### 4785] RO fhothaighesdar amhlaid sin a cheall & a con- gb*áil*, et tuc tri h-**espaic** 4786] do coisecr*a*d a releac & a reclés & *do roind* in f*er*uinn dia **manch*aib***. #### 4787] BA do f*er*tuibh **Mu Chua**. *Aroile* ben aimrit tainic cuigi, cu ro benn*a*c*h* 4788] da ghas bilair dhi, & cu ro coimp*er* fo c*ét*oir mac & **ingin** .i. **Luicenchair 4789] Craibd*e*c*h*** & **Scannlan** iat-saidhe. #### 4790] FIRT amra aili bheo*us* .i. **Mu Chua** do-d*e*c*h*uidh gu **Loch Cime**, 4791] gu r' indisetar na timt*ir*igh do **Cind Fhaeladh** mac **Colcan**, ár is e ba **rí** --- p.143 4792] **Conn*acht*** in tan-sin: ‘Ata’, ar siat, ‘**anmhchara** **Cheall*aig*** mic **Raghall*aig*** 4793] amuigh’. ‘Ni dochaidi linn h-e’, *ar **Cend Faoladh***, ‘a bheith 'na **anmcaruit** ag 4794] **Ceall*ach*** *mac **Ragall*aig****, & ní thargha isin n- innsi-si’. IS ann sin tuc **Mu Chua** 4795] in loch tarsin n-indsi. Do-chuaidh in **ri** ar eicin a n-ethar a n-deg*aid* **Mu Ch*ua***. 4796] & t*u*c h-e fein & a mac & a **ua** a n-daeiri dhó, & inn inis do shoer*ad*, & ro 4797] soer*ad* iar sin. #### 4798] BA do f*er*tuib **Mu Ch*ua*** .i. **Sil Muiredhuigh** ro bui isin Buidhi Connaill, 4799] cu ro shirset **cleirigh** **coicidh Conn*acht*** dia bein dib, & ni fhuarat*ar*, cu 4800] tanc*a*tar airm i m-bui **Mu *Cua***, cu ro ic-sidhe iat, & cu tuc in dath bai orra f*or* a 4801] bhachuil, et t*u*csat iar sin a **maincine** dhó: *con*udh dia *dathugud*-sin as-b*er*t in 4802] **sench*aid***: > 1. 4803] RO shirset **Sil Muir*edaig*** > > 4804] tuatha **Eir*enn*** isalla > > 4805] da n-di*n* > > ar an duinebaidh > > 4806] cu tancatar cu **Balla**. > 2. 4807] Ro gheallsat **Sil > > Muireadh*aig*** > > 4808] riar an **cleir*ig*** gil glanna > > 4809] cumadh lir > > fri duilleabur > > 4810] a n-indmhussa do **Balla** > {folio 83vb} > 4. 4811] Do-rat f*or* a naemh-bachail > > 4812] galar na tuaithi uile, > > 4813] *con*adh edh > > *for*-caemhnacair > > 4814] is de ata in **Bach*al* Bhuidhe**. > 5. 4815] Cuic c*ét* fa > > chúic thancab*ar* > > 4816] d' f*er*uibh arm-ghlana > > uailche, > > 4817] cu brath dia nam-*riaraidh-si* > > 4818] ní bete ni > > b*us* uaitte. > 6. 4819] Gach eicen dos-ficfa-si > > 4820] guidhidh m' ainm co Dia > > 4821] choidhche ni > > bar-ricfa-si > > 4822] anmforlunn *'na > > dhiaidh*. > #### 4823] BA do fhertaibh **Mu Chua**. Fecht do- chuaidh a crich **Muaidhi** cu riacht 4824] cu h-**Inis Amhalghadh**, & ní tucadh ethar cuigi. ‘Ni ba eicin feasda’, ar 4825] **Mu Chua**, ‘ethar d' iar*rad*h innti’. Tuarcaibh iar sin an tal*am* cu tiaghar do 4826] chois innti o sin c*us*aniu. --- p.144 #### 4827] FEACT n-oen do-chuaidh-sium cethrar cu bru **Mhuaidhi**. Tucs*a*t na 4828] h-**iascair*id*i** era fair. ‘Dia m- beth’, ar esium, ‘timthiridh Dé tis no b*ered* ní 4829] dhuinne’. As ann sin do-chuir in ron cethra bradana dhoibh-sium f*or* tír. #### 4830] FEACT aili do-cuir **M*u Chua*** a timt*ir*idh d' acall*aim* **Foelain**. O ro-siact-sidhe 4831] cu h-**All in Cleibh** tancat*ar* chuice da **ban-gaisgedh*ac*h** bat*ar* is*sin* tir .i. **Bec** 4832] **ingen** **Con Choraig** & **Lithben** **ingen** **Aitreabhthaigh**, et *iss é* reabrad dodeitbir 4833] do-gnitis-sidhe, in duine teched sechu do-b*er*tis essidhe i cliabh & da théit 4834] as-side & a imluadh tar an allt n-adhuathmhar. Ro f*a*illsig*ed* do **M*u Chua*** a gilla 4835] do chur isin cl*íab*. Luidh ***M*o Chua**** cu riacht an t- in*a*d. Ro riaruig **Lithben** 4836] **ingen** **Aitreabhthaigh** h-e fo c*ét*air, & ní ro leic **Bec** uaithi an gilla co tard an 4837] **cl*ér*e*ch*** a chochull di. Ro lassidhe ima lamuibh & ro riar*aig* in **cl*ére*c*h*** iar sin. 4838] Et ro agaillset na h-ingena a*n* da n-**athair** cu tardsat do shaig*id* **Mu Chua**, *& 4839] cu r-ro baist* **Mu Chua** iat *iar sin*. Táinic immorro in **Bhéc**-sin cu m-boi *secht* 4840] m-blia*dna* ic fogn*u*m do **Mu Chua**, cu raibhi i n-araili tan ic acaine beith cen 4841] clai*n*d & is *ed* a cetna dano do-raidheadh **Coel** mac **Aedha**, **sen** **Ceneoil Aedha**, 4842] & tancatar a n-dis co t*u*csat a **maincine** do **M*u Chua*** do g*re*s. #### 4843] Aillsi dano ro bai f*or* **Taithleach** mac **Cind Fhael*ad***. Ro íc **M*u Chua*** h-e, & 4844] ros-cuir ara cloc fein, & ata fair fos do d*er*bhadh na mor-mirb*uile*-sin. {folio 84ra} #### 4845] Araili aims*ir* shamr*ai*dh do-cuir*ed* **Mu Cua** do coimhet na 4846] n-uan. Ro bui-sium immorro ic gabhail a bhiaide ina bh-farr*a*d. Ro choimhrithsat 4847] na h-uain ar am*us* a maithr*e*c*h*, ár ní raba fal eat*ar*ra. Tainic **M*u Chua*** 4848] & ro tarraing a bhachail *'na dhiaidh* f*or*sin tal*main*, & ni ro lamh uan dona 4849] h-uan*aib* toct tar slict na bacla, acht cach dhe oc dechsoin a cele tarsin slict 4850] anunn. #### 4851] I n-araili la tucadh gu **M*u Chua*** gilla anfhabrachtaidi nar' fhet a lamha na 4852] a cosa na a uile bulla arcena do gluas*acht*. Ro t*a*daill **M*u Chua*** o a laimh a uili 4853] bhall *ind gilla,* & adub*air*t fris: ‘Eír*i*g a n-ainm **I*ss*u**, & fegh in n- g*re*in, & 4854] imthigh;’ & ro eir*ig* fo c*ét*oir & ro mor*a*d ainm De & **M*u Chua*** de sin. #### 4855] Feact aili t*u*cad duine demhn*a*c*h* cu **M*u Chua***. Ro innarb-som in dem*on* 4856] uadh ind ainm na Trin*ói*te. #### 4857] I n-araili *aidhchi* tainic araili **m*er*leach** do ghait cruithnechta **M*u Chua***. 4858] O ro tocuibh in **m*er*l*e*c*h*** in t- oire fair ro fheodhaigh fo c*ét*oir, & ní ro-fhet 4859] imtheacht na a oiri do c*u*r dhe, no gur' bennach **M*u Chua*** iar sin. #### 4860] FEACT aili tháinic f*er* saegulla & mac bod*ur* lais cu **M*u Chua***, & 4861] *ro ghuidh* h-e cu ro slan*aige*d a mac dhó, & *ro guidh* **M*u Chua*** in Coimdhe fair, --- p.145 4862] & ba slan in mac do chum*acht*aibh Dhé & do *guidhi* **M*u Chua***, & ro mor*ad* 4863] ainm De & **M*u Chua*** dhe sin. #### 4864] IS e immorro in fer-so .i. **M*u Chua*** do-rat a uili fhoghnuma o thos*a*c*h* a 4865] beth*ad* fria *ec*na & crabhudh. IS e ro imeacl*aig* in C*o*imdhi as a naidin*acht*. 4866] IS e ro traeth cech pec*ad*. IS é ro bhaidhestar ann fein airfitedh in 4867] t-saeg*uil* frecnairc. IS e ro traeth fuailfedh a cholla. IS e ro d*er*muit na h-aibhni*us*a 4868] freacnairc. IS e ná ruc a m*en*m*ain* na a innfheitiumh o th-sirfheghadh 4869] na flatha neamhdha. IS e ro miscnigh na maithi aims*er*da marbhtis otraighi. 4870] IS e ro imghabhudh onoire in domu*in* amail bás. IS e ro adhuath*aig* na h-indmh*us*a{folio 84rb} 4871] & na maine. IS e no comainsighedh in t-airfit*e*d coll*aid*i 4872] mar badh neim. IS e na t*u*c gradh don brentataidh coll*aid*i. IS e do-rat 4873] loghudh da gach aen do-ghníth olc fris. IS e ro traeth a corp & ros-tairbhir 4874] frisin bh-foghnumh n-diada. IS e ro h-adhannadh o thein*id* gradha Dé & 4875] no adhannadh-som on teinidh *c*ét*na* cridhedha na n-daine aili. IS e 4876] no char*a*d in comhfhoc*us* amail h-é fein. IS e no tarm- naighed do c*or*puibh 4877] & d' anmannuibh na n-daine. IS e no charadh a naimdiu, amail no charadh 4878] a cairde. IS e no ernedh na m*ai*th*ius*a do neoch cia mhiscnig*e*d 4879] neach é. IS e do-ghníth ern*aigh*thi tar cenn lochta a ingreama & a aithisighthe. 4880] IS e ba *foidhid*e*c*h*u* fria fulang cech *imnidh* & cech fochaide. 4881] IS é do-b*er*eadh na máine diadha & doen*n*a da gach aen non-athchuing*e*d. 4882] IS e no furt*acht*aig*e*d do cech aen no bhith a n-eicin amail **ath*air***. IS e no thorram*a*d 4883] cech aen no bidh i carcair *no* i cuibr*e*c*h*, & nos- tuasluic*e*d. IS e do-bheiredh 4884] *crodh* do shoer*ad* cech daeir & cech **mog*a*d**. IS e do-b*eret*h et*a*c*h* do bhochtuib 4885] & aidilcnech*aib* in Coimdh*ed*. IS e ba soma & ba saidhbre 4886] dona bochtuibh ciar' bo bocht fein & ciar' bhó aidhilgn*e*c*h* *é féin*. IS e do-b*er*eadh 4887] biadh dona gortachuibh & deogh dona h-it*a*duchaibh & et*a*c*h* dona nochtuib 4888] & failti coitcenn dona *h- áigh*ed*h*aib** & do cech aen ricedh a leas. IS e no dhitnedh 4889] na deibhlena & na fedhbhu truagha. IS e no shoer*ad* na bochtu & na 4890] h-amhfhanna o cumh*acht*aibh in t-saeg*uil*. IS e na ro gradhuigh ór & arcat acht 4891] amail clocha no luaithr*ed*. IS e na ro ghluais a bhel na a theng*aid* riamh 4892] cu dimhaín. IS e na ro leic nach n-anairchi*us* chuice riam triana eiste*cht*uibh. 4893] IS e no thaisc*e*d 'na cridhi cech ní no raidh*ed*h Dia fris. IS e na facaidh ní 4894] nar' bhu dir dhó do fhaicsin. IS e na ruc coisceim fria h- anbhfhor*us* riamh. 4895] IS e ro traeth a cetfuidh o shanntug*ud* na r*ét* talm*an*da.{folio 84va} IS e --- p.146 4896] no cengail indeithium a m*en*man isna nimhib noemhdhai. IS é na ro leic 4897] uadh nach n-uair dimhaín ce*n* toradh. IS e na ro leic da cridhi dhul o Dhia. 4898] IS e ro mhian*aig*h cu bh-*fodhmadh* cech ni ar **Cr*ist***, ar dhaig gu roiss*ed* c*us*an 4899] athardhai nemhdhai. IS é no fhuir*ed* an chumsan*a*d suthain do fein tria 4900] traeth*ad* a cholla ind oeine, ind apstan*ait*, **quia* crucifixus est mundus illi 4901] et *ipse* mundo’’* Gal. 6:14 .