#Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi =========================================== Author: [unknown] ----------------- ### File Description John MacKechnieElectronic edition compiled by Beatrix Färber , Caoimhín Ó Dónaill Funded by University College, Cork and The HEA via the LDT Project 1. First draft.Extent of text: 44240 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of the Department of History, University College, Cork College Road, Cork, Irelan—http://www.ucc.ie/celt (2015) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G206008Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only. Copyright for the printed edition rests with the Irish Texts Society. The electronic edition was compiled with the kind permission of the copyright owner. #### Notes You can purchase the book containing this text via the ITS website (http://www.irishtextssociety.org/). Click on the link to the RIA shop. #### Sources **Manuscript source**2. London, British Library MS Add. 11809, fo 40a1 to 63b1. **Edition**2. See below. **The edition used in the digital edition**2. Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi. John MacKechnie (ed), first edition [vii + 229 (vol.1); plus appended glossary 1-8; xii + 112 pp. (vol. 2)] London ([1927] 1946) Irish Texts Society. Irish Texts Society [Cumann na Scríbheann nGaedhilge]. , No. 29#### Notes Volume 1 was published in 1933 and contains the Latin text from Paris, Mazarin Library MS 984, on pages 1–101, which has not been captured. Volume 2 contains the English translation. ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents even pages 107–229 of the volume. All editorial introduction, notes and indexes have been omitted. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been proof-read twice. ##### Normalization The electronic text represents the edited text. Corrections supplied by the editor are tagged corr sic="" resp="JMK". ##### Quotation There are no quotations. ##### Hyphenation When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the text; div1=the chapter. ##### Interpretation Names are not tagged, nor are terms for cultural and social roles. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description Created: By an unknown translator Date range: c. 1450–1600.#### Use of language ##### Language: [GA] Text is in Classical Modern Irish. ##### Language: [LA] Notes are in Latin. ##### Language: [EN] Editor's notes are in English. ### Revision History * (2015-06-24) Beatrix Färber (ed.) * More structural and light content markup added; file parsed. * (2015-06-22) Beatrix Färber (ed.) * Header created. * (2006-07) Caoimhín Ó Dónaill (ed.) * Text proof-read (1); some markup added. * (2006) Data Capture Company (data capture) * Text scanned. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G206008 ### Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi: Author: [unknown] ### Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi --- p.107 {MS folio 40a1}Do sdaid agus d'eisiomlair in chuirp amuich Dona cethri síthaibh dligheas in duine 5] Do ghradh na námhad Do cheithri labharthaibh Dhia Do cheithri fechsanaibh in duine Don t-shilleadh Don eisteacht 10] Don bholtanughadh Don labhairt cono in duine Dona tri seirbhisibh dligheas Don bhreithemhnas nach indenta Don tost 15] Don chraes Don druis Don taghall D'aibid in chuirp Do choimhéad in chroidhe 20] Don dimus Don ghlóir dhimhain Don tnuth Don inmhe Don t-shaint 25] {MS folio 40a2}Don fheirg Don fhuath Don toirrsi Don leisgi Don mhi-dhóchas 30] Don aithis do-bherar do Dhia: do-thuicsin reimh-fhighrach Chrisd --- p.108 Dona faidhibh agus do Chrisd D'fhiadhnaibh Chrisd Do bhriathraibh Chrisd D'oibrighthibh Chrisd 5] Do bhunait Chrisd agus dona tri baramhlaibh Do shecht sacraimintibh na h-eaglaisi Don phurgadóir Don eiseirghi Do lá na breithi 10] Do phianaibh ifrinn Don chonach shuthain Do radh in chreidimh Do thech na h-urnaighthi Don chlaustra 15] Don chaibidil Don phroinntigh Don choidilthigh Don t-shaethar Do dhul na sligheadh 20] Don tighghalair Mar dhleaghaidh na naeimh d'iarraidh Don Oigh Bheannuighthe agus don fhaisidi Dona h-ainglibh naemhdha agus do chesadh Chrisd Dona h-uasal-aithribh agus dona faidhibh agus d'édaighibh 25] na suailci Dona h-apstolaibh agus don ghradh Dona mairtiribh agus don fhoighide Dona confisoribh agus do dhaenacht Chrisd Don mheiscdi spioradalta 30] Dona h-oghaibh agus do bhunadas Chrisd Dona tinnluicthibh dhiadha Do bhuidhechas agus do mhiangas in ghrasa neamhdha. {MS folio 40a1,18}Quoniam in felici capcione Domini sum reclusus .i. o 'taim a mbraighdinus nemhchonaich mu Thighearna, agus nach féadmaid labhairt re chéile, do ullmhaighis duitsi slainti shocamhail is tarbhaighi na beith ar aon lathair duinn. Uair 5] da mbeith uair ann budh ched duinn beith fare chéile, dobudh annumh in uair sin agus do bheith si ni budh ghirra na mar bhudh mhian lind, corob aire sin do scriobhas in tegasc cumair tarbhach so duit do bhreith do bheathadh co trocaireach ass agus ag smuainedh na neithedh n-ard. Laibheorad co cumair 10] trit in tegasc so ritt, gach uair bhus toil agus bhus mian let. Da fechair in tegasc so co glicc, do ghebhair ann mar do bherair do bhetha as co sidhchanta agus co h-umhal, seirbhiseach, egnaidh agus fétfair do bhesa do chruthughadh co sgiamhach agus do cheadfadha astigh agus amuigh do choimhéad {MS folio 40a2,22} 15] co h-egnaidh agus in creidimh kathóilica do choimhéad co daingin agus bidh fein glic in gach inad sa mbeir agus iarr na naeimh agus na spiorad neamhdha gu dingmhala agus smuain premha agus substaint na diadhachta maille re gairdiughadh agus buidhechas gnaith do bheith agad tinnluicthibh agus 20] an conach neamhdha do shanntachadh co lasamhain. Agus mar shásfaidtear thu an comhradh spioradalta so, na h-iarr misi do bheith ar lathair ni is mo, or ni fheadaimsi labhairt ni is ferr agus ni is brioghmhaire na in comhradh so dodt athnuidhicheadh do shir a ngradh agus a cengal t'fhir phosta 25] ghradhaigh ro-mhilis fein. Corob aire sin guidhim co cobhsaidh anois tu co freagair me co gniomhach is na neithibh so agus adubhruis co minic gur mhian let mo chomhradhsa, o 'taim ag tabhairt do mhiana duid anois.Do sdaid agus d'eisiomlair in chuirp amuich. -------------------------------------------- ### 30] DE EXTERIORI CONVERSIONE .i. DO SDAID AGUS D'EISIOMLAIR IN CHUIRP AMUICH labhras in chaibidil so. Audi filia et vide et inclina aurem tuam et obliviscere --- p.110 populum tuum {MS folio 40b1}et domum patris tui et concupiscet rex decorem tuum .i. eist a inghean, agus fech agus claen do chluas agus dearmuid do phopal agus tech th'athar agus sainndeochaigh in ri do mhaisi. Is e do fhreagrasa cor choimhlinais na briathra 5] so. Adubhairt an inghean, do eisdeas ac tabhairt umhla do thegasc na slainti, agus agum ullmhughadh fein do dheanamh neith mhaith. Do chonncas damh fos gach ni talmhanda do bheith brisc folamh diomhain agus do fhágbhas iad agus do chuadhas a n-ord agus do chlaechluigheas mh'édach a n-aibid. 10] Do chlaenas mu chluas chum na h-umhla, agum chur fein fana prelaidibh. Do dhearmudas mu phobul agus tech mh'athar agus do threigis mu thir agus mo thuistidhi agus mu ghael aga cur a ndimbrigh ar Dhia. Cad ta agum anois acht beith am inghin ag Dia, agus Rí na rígh do t-shanntachadh mu mhaisi? Ataimsi 15] agad fhreagra, ar Bernard, or is iad sin comharthadha agus taisgelta na h-eisiomlara amach, agus is beac iad no ni fhoghnaid, muna dearnair athnuaidheachadh spioradalta ort fein astigh do ghnimh agus do bhésaibh. Gurob amhlaidh sin shaindteochas in Rí is glormhaire foirm naid clanna na ndaine an mhaisi 20] luachmhor so co firindeach, ionnas gumadh h-inairmhe tusa idir a chlaind. Dona ceithri sithaibh dligheas in duine sunda. ---------------------------------------------- ### DE QUADRUPLICI PACE .i. DONA CEITHRI SIDHCHANUIBH ann so. 25] Or is h-eigin duit, madh áil let inghean Dia do radh rit, ceithri sídha do bheith agud, mar ata, sidh Dhia ar tus agus sidh do phrelaidedh post agus sídh do chomharsan agus do shídh fein. Is h-eigin duit do shídh re Dia o thri modhaibh .i. na peacaigh d'fhagbhail ar tus agus oibrighthi mhaithi do dheanumh co 30] fearamhail agus beith marthanach fuirechair inntu, amhail adeir in salm, declina a malo et fac bonum et inhabita in seculum seculi .i. sechain in t-olc agus dena in mhaith, iondas co n-aitreabhtha in talamh marthanach tre t-shaeghal na saeghal nach eidir do aitreabhadh acht tre luaidhigheacht in 35] oibrightheth mhaith agus tre foirfeacht na subhailci. Gurob --- p.111 aire sin adeir Ysayas in t-olc do sgur agus in mhaith do dheanumh do chaithimh maitheasa in talmhan ar bord chonaigh na gloire suthaine. Maseadh is h-eigin gach uili locht do sgris dh'athnuaidheachadh shídha Dhia agus beith {MS folio 40b2} marthanach co crich 5] deighinaigh do bhethadh a n-aithrighi foirfi do pheachaigh. Is do lucht an t-shídha so tairgeas Dia a shídh ghrasamhail fein in tan adeir, pax vobis .i. sith maille ribh, a dhaine, do fhagaibh in peacadh a rabhabhar cosin trath so dealaighthi mar dhainibh choinel-baiti. Pacem meam do vobis .i. tinnluicim mu shith 10] dhileas daibh, a dhaine, do thinnscain in mhaith agus anas innti, or is trid in sith so beithi ar bhur furtacht co milis o inntinn shoineannda do dheanumh na neitheth is ferr. Pacem relinquo vobis .i. fagbhuim mu shith ag na dainibh ata foirfi is na h-oibrighthibh mhaithi, agus is trid so do ghebhad in 15] t-shith shuthain tre n-aitreabhaid flaitheamhnas Dhia. Is follas as na briathraibh so mar do nithear sídhchain in anma naemhtha re Dia. Agus don neach so adeir taircthear an comartha síthchánda so: na daine thinnsgnas in mhaith do dheanumh, do-bherar in sith so mar fhurtacht doibh: na daine 20] anas co marthanach anns an maith, do-bherar in síth so doibh do ghnath. Corob aire sin adeir, madh áil let do línadh don t-shith, seachain uili na peacaigh agus bi co marthanach co nuici an chrich ndeighinaigh is in maith madh ail let toil do Chruthaidheora fein do dhenumh. Agus da ndearnair so, beir 25] maille re Dia co milis a síth chonaich agus a ciunas indtinne. Agus bith sith mharthanach agud red phrelaidibh agus na len a ngniomhartha, agus na h-eisd co h-urusa a mi-bhésa agus na sgrúd a ndroch slighthe agus na tathair a n-oibrighthi. Ma maith a mbesa, loigh co h-umhal fona smacht agus bi co 30] duthrachtach ina n-aithintibh, agus na h-eirigh ina n-aghaidh ar egla truaillighthi in t-shítha agus co racha a n-aghaidh Dia mar ainegnaidhe, os ann fhreamhaigheas na h-uile chumhachta, or ge dearndais seachran co minic, is cóir a saeradh ar an méid --- p.112 bhios ar a n-aire. Da faicir mi-chraibhdheach co minic iad, tabhair th'aire co ndubhairt Pedar nach edh amhain is cóir umhla do thabhairt dona dainibh mhaithi agus mhodhamhla ar son Dia, acht dona dainibh sgailteacha do cruthughadh 5] lais. Gin co h-airdaiged siad thú féin i n-oific na a cumachtain, na h-eirigh ina n-aghaidh acht a n-anoir d'ardughadh trit sin mar ughdaraibh coimhéadta dot shítha, or gebe ata fai phrelaid, ni fhéadann se gearan ar bith do dheanumh da leictear do co ciuin sa chlaustra gan oific: or is tre beith gan 10] oific do gheibhid lucht in chrabhaidh fhiri síth agus ciunas inntinde, or ni bí brigh ag an craibhtheach fhiri fana chur as {MS folio 41a1} a oific mar chomhuigheach no mar lucht ainfhis no dhíomhainis, or is mar so do gheibhid siad millseacht in t-shitha agus soinenndacht in chiunais ni is inille agus ni is socamhla. 15] Mata blas agad ar na neithibh so, no ma roinn tú dibh, sduidear thú féin do indtsamhlughadh riu. Bith sith agad red chomharsanuibh, agus déana mar so .i. ma do sduidearas gradh do thabhairt agus do fhaghbhail no thú féin do bheith blaith so-ghradhach ris gach nduine, iomchuir eslaintedha do sheathrach 20] co foighideach agus co toileamhail, agus na damuin agus na tarcuisnidh ben sgailteach na fheargach, na chiuin na neimhchiuin, na chraibhdheach na neimh-chraibhdheach, or ni fhuil a fhis agadsa ciondas bhes sí a fiadhnaisi Dhia. Bí caoinfhuarach ris na h-uile, agus na bith blaith re h-aen duine, agus 25] bidh beacan do dhainibh mhuindteardha agad agus bí comhthrom do gach aen duine agus indtsamhluigh thú féin ris in lucht chraibhdheach agus seachain lucht an mhi-chrabhaidh agus oibrighthi na mban ele do sheachna agus t'oibrighthi féin do tharcuisneachadh agus tabhair síth dona h-uile, amhail adeir 30] in salm, cum hiis qui oderunt pacem eram pacifica: cum loquebar illis impugnabant me gratis .i. na daine ar ar bec in t-shith do bhadhas sidhchanda riu, agus in uair do labhraind riu do chuirdis chugam gan adhbhar. Da tegmhadh co racha ó mhuindtearas na mban dob inmhain let o chuis résunta 35] h-éigin, na dena fearg na comhradh gruamdha riu, ar egla co --- p.113 n-inseocha fích no fearg inntu do bhuaidhreadh bhur sith. Leig so thort co h-inill mar nach beith se ar do mhenmain, agus tarraing uatha co mín tú féin do choimhéad in t-shitha. or ni fhéadtar Dia d'fhaghbhail acht is in t-shíth. Na doirt 5] mian do chroidhi fein a ngradh duine ar bith, ór rachaidh bhur síth amugha o dhighbhail an ghradha dhíomhain dhiombuain sin. Maseadh, na tabhair gradh do nech ele acht do Dhia uilechumhachtach. Agus mas ail leat in gradh so do bheith agad, ni bhéra tú ar Dia, ór ni raibhi an gradh so go lor ag neach riamh, 10] agus masa doigh let gradh Dhia do bheith agad a cenn gradha ele, ni rugais air mar sin. Indto co trocaireach, maseadh, chum an ti ata ina shith fhirindeach, agus fagaibh co sidhchanda na daine ag nach fuil in t-sith. Da ndearnair so, beidhir co sidhchanda maille re lucht an t-shidha. Bith síth agad rit 15] fein anois, agus is amhlaidh bhias tu, do diultadh fein, {MS folio 41a2} agus gradh do thabhairt don bhochtaine agus don tarcuisne, agus ma do theasta ní dibh so uaid, ni bhia sith foirfi agad, agus, dá rabhaid na neithe so agad agus gan an gradh agad ni tharbhaighind, ór ni hi in bhochtaine na in dearoile acht 20] a ngradh gheinis in síth agus oilis agus choimheadás i. In uair moitheochair anfhorlann na bochtaine agus tarcuisne na dearoile, na criothnaigheadh do chorp agus na buaidhreadh th'aghaidh agus na gabhadh toirrsi tu, acht togbhail chugad maille re gairdeachais mar bhan-chairdibh ughdair in t-sídha. 25] Ór da ndearnair murmar agus toirrsi fan mbochtaine, no doilghis agus mi-dhingmhalacht fá dtarcuisne, rachaidh sith agus suainmhidhi do chroidhi uaid. Maseadh, bí co h-inill, or ni fuighir síth, da mheid saethair do dheanair chuici, da treigir in bhochtaine agus an tarcuisne. Mas i t'indtindsi da 30] faghbhair bochtaine bhidh agus édaigh agus tarcuisne, agus nach ardaightear a tindlaicthibh thu, cread tharbhaigheas sin duit a n-aghaidh do thoile, getai co síthchánda aga fhulang? --- p.114 Adeirimsi air sin, bisi co h-inill agus na bith naire ort, ór do ghébhar luach glórdha marthanach da chind sin. Or in tan do-bheri toil sidhchanda don eiginntas, gan cunntabhairt do ni subhailci di in tan sin. Na dena moran comhraidh a fiadhnaisi 5] preláidedh na egnaidhi, agus na h-abair neithe arda na docamhla ina fiadhnaisi ar egla intsechinnad na neithe so-thathaire, acht connaibh do mhodh agus do shilens do reir in t-sídha. Or is canamhain choitcheand in tí nach abair an ni nach innraidhte co fuil a shith ullumh re cách. Agus madh ail let do shídh 10] do bheith foirfi, seachain na neithe amhairseacha: na neithe atá cunntabhartach no is follas do bheith maith, na tabhairsi in bharamhail is mesa doibh, acht saer in t-olc agus cuir is in taebh is fearr é. Na bith toil arduighthi t-anma féin ort choidhchi, acht toil do dhiamhraidhthi agus th'islighthi mar 15] nach beithea ann. Is i in bhriathar so, adeir Bernard, dlighis gach aen fear uird do bheith ina chridhi co minic agus co glórdha agus ina bhel co cumair tarbhach. Agus bith a fhis agud nach dubhairt se rit beith ainfhisach arna dainibh, acht toil in ainfhis do bheith agad .i. gumadh fearr let beith folaightheach orro 20] na th'iul do bheith aca. Or is an gradh in fholaigh so ata gach uili shith agus inilleas agus tharbhdhact. Agus madh {MS folio 41b1} ail let in gradh so dodh islighthi fein do bheith agad, ni dingnir gearan ar bochtaine na ar tarcuisne da mheid i, acht gebhair chugad h-iad co blasta suainmheach ar son corob inntu ata 25] gradh in t-sidha agus sith in gradha. Da ndearnar so, beidhir at inghin do Dhia, agus is oiris t'ainmniuchadh uadha, amhail adeir in Tighearna, beati pacifici quoniam filii Dei vocabuntur .i. is beannuighthi lucht na sidhchana, ór is iad is clann do Dhia et rel. --- p.115 DO GHRADH NA NAMHAD annso. DE DILECTIONE INIMICORUM .i. DO GHRADH NA NAMHAD --------------------------------------------------------------------------- labhras in chaibidil so. Agus madh ail let inghean Dia co dingmhala do radh rit, 5] is h-eigin duit gradh do namhad do bheith agud o mhoran d'adhbharaibh agus co h-airithi o chuig adhbharaibh. An chead adhbhar dibh: fa chomhair co leicfeadh Dia do pheacaigh let ma do leigidhsi a peacaigh le cach. Maseadh leigsi in beacan le cách co glic fa chomhair co leicfeadh Dia in moran letsa: 10] or adubhairt an Tighearna, gibé leigeas a pheacaigh le neach, co leicfi in t-Athair neamhdha a pheactha leisium. Agus bith a fhis agad corobí so in aithrighi gherr étrom shlánaigheas na peacaich. Gibé neach nach féadann aithrighi na saethar na ceartachadh ar neach ele, tabhradh sé in gradh so agus bearaidh 15] a bheatha as co h-inill. Da ndearnair na neithi so gan gradh do namhad agad, ní fhuil greim agad orro. An dara h-adhbhar: co feta so do radh co h-inill, dimitte nobis debita nostra sicut et nos dimittimus debitoribus nostris .i. leicsi ar fiacha linne mar leigmidne lenar naimhdibh. Maseadh, madh áil let urnaidhi 20] dhingmhala do dheanumh, na bith fích ar bith ad chroidhi ar egla co cuirfedh in t-egnaidhi adt aghaidh beith ag connmhail feirgi do neach ele agus tú ag iarraigh maithmhighi ar Dia: or da tucair dot uigh co glic cad do rindis féin a n-aghaidh Dia, ní cuimhneochair cad do rinde neach ele ort. Do citer duitsi 25] na neithe so co cruaidh, gidheadh is etrom so-iomchar duit iad ag mes a fiach agus a luaidhigheachta. An treas adhbhar: co ngriosa tú do namha do dheanumh maitheasa .i. do thabhairt gradha do {MS folio 41b2} chách, amhail adeir in t-apstol, si esurierit inimicus tuus ciba illum, si sitit potum da illi: haec enim 30] faciens carbones ignis congreges super caput eius .i. da roibh ocarus ar do namhaid, tabhair biadh dod namhaid, agus tabhair deoch do da raibhi íta fair, agus da ndearnair so, cuirfir smearoide teineadh ar a cheand .i. a indtinn do lasadh chum gradha do thabhairt dodt oibrighthibhsi, amhail adeir in t-apstol nol --- p.116 vinci a malo, sed vince in bono malum .i. na claitear tú a n-olc, acht claidhsi in t-olc anns an maith: or is i in fhoighidi cinel claiti is uaisli ann, ar son corobe in ti fhuilngheas is fearr chlaidheas, agus madh áil let clai do dheanumh ar neach, foghluim 5] fulang ar tus. Gurob aire sin nach inntuctha duit freagra cham asaentach ar fear in aindlighe, agus na tairg a cheartughadh mar ghné smachtaighthi o bhriathraibh geara do mhilleadh in t-anam fa ndeachaigh Mac Dhia sa chrann cesta. Na claechlo agus na cas t'aghaidh, na th'edan, na do shron, na do shúil, 10] na do bhél, na do thenga ina aghaidh, acht tabhair bás don as-aenta mar tinnsgnas si. An ceathramhadh adhbhar ina molta duit gradh do namhad do bheith agud: óir ataid siad ag ullmhughadh slighe na beathadh dhuit a ngradh Dhe agus ina thoil. Agus na caraid do ní maith duit ar son do ghradh, 15] is doibh féin théid a tharbha, óir ní chosinn tarbha d'fhaghbhail duitsi ar son duine ele do dheanumh do thoile agus a chontrardha sin a fhoighidi aindlighe na namhad, or is ard na tindluicthi atá agad ar a dheanumh ar gradh Dhia. Or do-bheirid siad tindluicthi na beathadh suthaine dot anmain in tan do-bheirid 20] siad adhbhar na foighidi duit, amhail adeir in Tighearna, in patientia vestra possidebitis animas vestras .i. is anns an foighidi ghabhthai selbh dhileas bhar n-anma fein, or mar ghlanas in t-oighi in t-iarann, agus in folcadh in bhreid, agus mar cheartaigheas in t-shlat in deisgibal, is mar sin ghlanas foighidi 25] aindlighe a namhad gach neach. Mar phogas an deisgibal slat a cheartaighthi, dlighisi pog sitha do namhad do ghradhughadh ar son toraidh na paisi do-bheir do mhaighistir duit ar a son. Corob aire sin adubhairt in Tighearna, diligite in imicos vestros et benefacite hiis qui oderunt vos .i. tabhraidh gradh do bhar 30] naimhdibh agus denaidh an mhaith a n-aghaidh in fhuatha, uair masa coir {MS folio 42a1} duit gradh do thabhairt do do chairdibh ar son bidh agus edaigh agus sochair in chuirp, is ro-mhór dlighi gradh do thabhairt do do namhaid ar shochair agus --- p.117 ar ghloir th'anma thic ot fhoighidi agus od ghradh do Dhia. Agus bidh a fhis agud corob conaich thú ma thuigi na neithi so, or beidhir saer neamhghortaighthi od naimhdibh. An cuigeadh adhbhar fa ndlighi gradh do thabhairt dod namhaid: 5] uair do-nitear cosmhail re Dia thú is in gradh so, amhail adeir in Tighearna, si diligitis amicos vestros tantum, quid amplius facietis .i. cread is tarbha duit gradh do charat amhain do bheith agud, mar bhis ac an puplican agus ag an pagánach, ór ní fhuil ann sin acht fiacha aga cuitechadh, gidheadh gibé 10] ghradhuigheas caraid agus namhaid ar gradh Dhia atá cosmhail re Dia féin: uair mar do-bheir Dia in ghrian dona dainibh mhaithi agus dona fel-dainibh, is mar sin dligheas in duine namhaid agus caraid do ghradhughadh a nDia, agus mar do-bheir sé fearthain co coitcheand doibh, tabhraidhsi gradh do bhar cairdibh 15] innuibh fein agus a nDia agus do bhar naimhdibh ar son Dia: oir ni comparaid chóir don Chriostaighi lerbh ail Criosd d'inntsamhlughadh beith cosmhail ris in paganach amhain. Maseadh na bí cosmhail ris in pagánach amhain, acht do ghradh do dhublughadh do chara agus do namha d'inntsamhlughadh 20] do Thighearna féin, iondas co n-aiberthar inghean Dia co dileas ruit, amhail adeir in Tighearna fein, grádh do thabhairt dod namhaid madh ail let beith ad mhac don Athair ata ar nimh. Gurob aire sin adeir in t-ochtar, ge cailgind in bhech in duine co ngabhann aici gan dighbhadh do dheanumh di ar gradh 25] a mela, agus mar sin in duine dhligheas gabhail aga namhaid ar gradh na glóire do gheibh ar son a ghradha. Da reir sin ma tai mar is mian duit, eisd co friochnumhach mar inghin ghradhach redt Athair fein ag labhairt co h-examhail re chloinn féin arna togha o ndroch bhésaibh. 30] DO CHEITHRI LABHARTHAIBH DHIA sunda. ------------------------------------ DE QUADRIFARIA LOCUTIONE DEI .i. DO CHEITHRI LABHARTHAIBH DHIA labhras in chaibidil so. ---------------------------------------------------------------------------------------- Oir labhraidh sé o cheithri modhuibh .i. tre ghortughadh agus trid na prelaidibh agus trid na senmoraibh .i. trid in sgribtur, --- p.118 agus on spiorad mholta do-bheir se is in inntinn. O ghortughadh ar tus .i. o ghalar {MS folio 42a2} agus o dhoilghis agus o thriobloid chuiris se chugad ina teachtaire fhirinneacha fhoillsigheas duit corob coir tarcuisne do thabhairt ar an mbethaidh so a fuilmid, atá 5] lan do bhochtaine agus do dhoilghis agus in bheatha shuthaine atá lán do shaidhbhris agus do chonach do ghradhughadh. Maseadh, fulaing in doilghis abhus co foighideach maille re buidheachais, agus freagair do Thighearna co buidh mar do rinnde Iob in tan adubhairt, auditu auris audivi te .i. do chuala 10] thu, a Thighearna, o eisdeacht mu chluas, agus ataim agam tathair fein a n-aithrighi ar mu bheith am luaithreadh dhearoil a ngruamdhacht na triobloidi agus in ghalair: agus gabh chugad corob í in tarcuisne is ardughadh agus is anorughadh duit a ngradh Dhia, amhail adeir in Tighearna fein, ego quos amo 15] arguo et castigo .i. is iad lucht mu ghradha smachtaighim agus ceartaighim do ghreas, amhail adeir in Tighearna trid in egnaidhe, a mhic na bi dearmadach a tegasc agus a ceartughadh do Thighearna fein, agus na cuireadh ort acht maille re h-umhla in tan do dhéana sé in ceartughadh so ort, ór is é in ti is annsa 20] lais cheartaigheas sé agus in mac ghabhas chuigi is é ghortaigheas se. Corob aire sin tuictear gach airdi ghortaigheas se thú, corob í in méidi sin is ionmhuin lais thu. An dara modh: do labhairt na prelaide, uair labhraidh in Tighearna rit trid in prelaid agus trid in comharsain, agad thegcosc agus agad ghuidhi 25] agus agad cheartachadh agus agad ghriosadh do reir eisiomlara chum maitheasa do dheanumh. Agus denasa seirbhis do reir umhla agus duthrachta is na neithibh so, amhail adeir in Tighearna, qui vos audit, me audit .i. in ti eisdeas sibhsi is misi eisdeas se, amhail adeir in salm, corripiet me iustus m 30] misericordia et increpabit me, oleum autem peccatoris non impinguet caput meum .i. cearteochaidh in fíren me is in trocaire agus cainfidh se me, agus ni mhéitheocha agus ní ghairdeocha ola in pheacaigh mo chenn, mar atá bladhmann luchta in mholta bhreigi bhis a' cur na ndaine mborb ar seachran, or ni 35] ghairdeochadh m'indtinn agus ni threigibh m'oibrighthí --- p.119 ionmholta da mblas fhallsa. An treas mhodh a labhraind se: trid na senmoraibh agus trid in scribtur ndiadha, agad ghuidhi agus agad theccosc agus ag seoladh seachanta {MS folio 42b1} na locht agus denta na n-oibrighthi ionmholta agus mar 5] iarrtar agus meaduightear na subhailci agus mar do-bertha gradh agus gnathughadh don urnaidhi agus dona smuaintighibh naemhtha. Agus cuir cluasa do chroidhi co friochnumhach chucu sin agus connmhaid co neamh-dhearmadach na neithe sin, amhail adeir in Tighearna, qui ex Deo est, verba Dei audit 10] .i. gibe is mac do Dhia eisdedh se a bhriathra co maith. Agus nocha don eisdeacht ammuich amhain tuictear so, acht don eisdeacht astigh leis a cuir a chluin se a n-oibrighthibh fhoirfi, amhail adeir in Tighearna, beati qui audiunt verbum Dei et custodiunt illud .i. is beannuighthi in ti eisdeas agus choimheadas 15] briathra Dhia. An ceathramhadh modh a labhrann se ris in anum naemhtha: a' cur a smuaintighidh thoilemhla fein ina indtind, agus ag dortadh a ghradha féin ann agus ag tarcaisniughadh na neitheadh talmhaidhe dho. Agus trid fein labhras Dia is in modh so: ac tabhairt blasa a ghradha a croidhi 20] in duine, agus aga ghriosadh chum na neitheadh naemhdha chum a inntinde do bheith comhnuightheach a toil agus a silleadh a Thighearna, amhail do ghell in Tighearna tre Ose faidh in tan adubhairt, lactabo eam et ducam in solitudinem et loquar ad cor eius .i. do-bhearad bainde dom inghin agus 25] treorochad is in fasach hi, agus laibheorad chum a croidhi. Tusa iomorro, a inghean bhuidh, ma do shasadh tu riamh o bhainde mhilis a sholaissum, agus do chualais a ghuth so-mhilis, cuir aris foi cluasa do chroidhi da eisteacht. Abair maille ris in faidh, audiam quid loquatur in me Dominus Deus, 30] quoniam loquetur pacem .i. eisdfid in sith laibheoras mu Thighearna rim, or is e in sith agus in ciunas is in inntinn --- p.120 lb>eisdeas he as comhartha do theacht Dhia chugaind. Agus is ona modhaibh sin is ineisdeachta duit in Tighearna ag labhairt riut, agus ni h-eisdeacht amhain dob ail leis uait, acht faicsin agus eisteacht, a inghean bhuidh. 5] DO CEITHRI FECHSANUIBH IN DUINE annso sis bud desta. ---------------------------------------------------- ### DE QUADRUPLICI VISIONE .i. DONA CEITHRI FECHSANAIBH DHLIGHEAS IN DUINE. Fech soir ar tus, agus fech siar aind sein, fech budh thuaidh agus fech budh dhes .i. fech soir a' cuimhniughadh do 10] gheineamhna is in domhan so lán do dhoilghis agus do ghalar agus do dhochraidheacht {MS folio 42b2} agus d'anfhorlann agus do dhochair no diomhaine ele. Or ca fuil aen ni sochraidh na so-ghradhach ad chorp da mbearthar in beacan croicind ata aga chumhdach amuich de, no da ndeluighthear uile ris e, oir 15] bheadh se so-fhuathuighthi ro-dhochraidh? Agus fech aris cad thicfas as do chluasaibh agus as do shuile agus as do bhél agus as do shroin agus as t'fhinnfadh agus as do chorp uile, agus bith a dheimhin agad nach tic aen ní acht salchar, agus dochraidheacht agus crumha agus piasta agus breantas do-choidreabha 20] agus mila agus snedha is fath umhla agus dearoile do nech. Gorob aire sin adeir in faidh, humiliatio tua in medio tui est, Israel .i. ata adhbhar th'umhla ad mheadhon fein, a dhuine. Maseadh, a thalubh tharcuisneach agus a luaithreadh chir-dhubh créad is adhbhar dimais duit? Ma tuicidh do chre 25] dhochraidh fein ag inntogh chum luaithridh, agus nach rachair tar mhes th'aibriscdheachta fein ag deanumh breigi agus dochais agus dimais innut fein astigh, acht dochraidheacht do chuingill dhearoil fein do thuicsin do shuile th'inntinne agus beith marthanach a n-umhla fhirindigh do ghnath, do-ghenair or 30] deallradhach luachmhor don ailech agus don othrach dhochraidh ata innut astigh. Is e so in t-or sochraidh so-ghradhach bhearthear o lamhaibh na n-aingel da choimhéad is in cisti neamhdha. Ar tuicsin na neitheadh so, dena umhla fa laimh chumhachtaigh Dhia iondas co n-airdeocha se thu lá na breithi, --- p.121 quia omnis qui humiliatus fuerit erit in gloria .i. beth gach uile neach umhal is in gloir mharthanaigh. Fech siar anois ac tabhairt do chrich dot uigh co friochnumhach agus smuain a adhfhuathmhaire: beidhir ar mbanadh agus ar ndubhghormadh 5] agus ar n-odhradh, do shula agus do chluasa arna fadhbhadh on eisdeacht, agus do shron ar coireadh agus do bhel agus do thenga agus do sgornach arna tachtadh agus arna fasgadh co neimh-fhechsanach don bhás mhi-chairdeamhail, agus do lamha gan tadhall agus do chosa gun cheimniughadh, 10] agus do chorp uili mar chep mbreincech do nach dentar ni, ar mbrenadh agus ar lobhadh, agus fuicfidhthear e ar a ghrain o gach uili charuid agus chomharsain agus cuirfidhthear fan talmhain hé co domhain ar egla in aeir do thruailliughadh uadha, agus dicuirthear é da ithi dona crumhaibh. Madh ail leat 15] na neithe so do smuaineadh od chroidhi co comhnuightheach agus odt inntinn co sir-chuimhneach, biid urusa let na peacaidhe agus na neithe talmhaidhe agus aimseardha do tharcaisniughadh. {MS folio 43a1} Fech anuis don taeibh adtuaidh, agus smuain pian ifrinn, agus in caineadh suthain, agus in dorchadas tiugh ro-mharthanach, 20] agus in fuacht nach eidir d'fhulang na do sheachna, agus gnuisi adhfhuathmhara na ndemhan neimhneach, agus piasta agus naithreacha nimhe ag sír-chreimh agus ag sír-chognamh chaich, agus na crumha nach tair, agus in teine nach múchar, agus na dochair di-airmhe ele. Is ann sin ata 25] in bás gan bas, agus in chrioch gan crich, agus in esbaidh gan esbaidh, agus gach aen do-bheir dochar ann, ni chorthar agus ni sgithighthar e, agus in ti ara corthar, ni fhéadann bas d'fhaghbhail, oir teithigh in bás ona damunntachaibh. Is ann sin ata in caineadh do-fhulaing, agus crioth agus cognamh 30] do-chriochnaidhi na fiacal, agus lisdacht gruama agus tremurghnaith. Maseadh, bidh egla do-mhesda na pian so do shir ort, agus na tabhradh gairdeachas na subhachas da mhéid ort mi-chuimhne an bhais bheo do bheith ort. Agus ma fhuarais grasa h-eigin, bith a egla ort nar oibrigheas astu co neimh-dhlistinach: 35] agus ma do benadh do ghrasa dit, bith a eagla --- p.122 ort co tuitfir co luaith: ma do inntodhar do ghrasa chugad co nua, bith egla a millti aris ort agus co ticfaidh duit ni budh mhesa. Agus bith a fhis agad corob conaich beidhir, ma tai arnad linadh ona tri h-egla so, oir is beannuighthe in tí bhis 5] eglach do ghreas, or gibé aga fuil inntind chruaidh, tuitigh se lena olc agus lena dhiomas a n-aigen ifrinn. Fech anuis budh dhes ag smuaineadh dellrughadh fhlaithemhnais Dhé agus a ghairdeachais. Agus smuain do shir in sith agus in ciunas agus in conach agus in gairdeachas ata ag muinntir 10] thoghaidhe Dhé. Da feachair so co friochnumhach o sheicreidrunda in chroidhi, is doigh lium co rachair do reir do spioraide ghradhmhaire fein at inntinn co h-iomlan do reir na mbriathra so, quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum: concupiscit et deficit anima mea in atria Domini .i. a. Thighearna na subhailci, 15] is mor is intsanntaidhi do thabernacuil, gurob aire sin do shanntaidh m'anumsa aitreabhadh maille rit, amhail adeir in salm, quam magna multitudo dulcedinis tue, Domine, quam abscondisti timentibus te .i. is mor do bhinnesaibh examhla do fholchas, a Thighearna, fa chomhair na droingi ara fuil t'egla 20] dhileas, amhail dhearbhas in faidh in tan adeir, quando{MS folio 43a2} veniam et apparebo ante faciem Dei .i. budh fhollas damhsa in ghloir so in tan rachad a fiadhnaisi aighthi in Tighearna. Bith a dheimhin agad da tinnsgnair t'inntinn co duthrachtach is na neithibh so, na budh trom agus na budh ghruamdha let 25] méid treighenais, na tromdhacht shilens, na fad-fhuirechrais, na pian, na tarcuisne, na riaghla da troma da cuirfidhthear ort, oir budh dheimhin let a fiadhnaisi na gloire ata agad, corob a n-aisgidh uili fhuarais hi. Or leghtar ar Iacob mac Ysac co raibhi seacht mbliadhna a' modhsaine do chinn Racel 30] d'fhaghbhail ona tuistighibh, agus do conncas don ghradh sin ina aimsir ro-ghirr. O do conncas don duine a fhuair sé do thes agus d'fhuacht agus do shaethar imarcrach ina laithibh ro-gherra ar son mna so-thruaillighthi, cidh fa cuirfidh aen neach a suim doghraing da h-airdi ag rochtain chum na gloiri 35] suainmhighi do-thruaillighthi? Cainidh na peacaigh anois na --- p.123 laithi agus na h-aimseara ro-dhiomhaine rucubair as ac deanumh an pheacaidh, oir gach fad bit ina mbethaidh is airditi a ndamnadh e. Denaid na firein gairdiughadh agus subhachas ar son na h-umhla agus in t-saethair ghradhaigh do ronsad ag 5] denumh aithrighi, agus ag seachna in pheacaidh agus gach documhla dar fhuilngidar, or gach meid do laithean agus do bhliadhnaibh tucadh doibh mar so, is i in meidi sin imdhaighthear agus méaduighthear a tinnluicthi. In tan rachair do chaithimh na gloiri sin, aderaid maille re gairdeachais mhor mar adubhairt 10] Daibhidh, letati sumus pro diebus quibus nos humiliasti: annis quibus vidimus mala .i. fuarumar gairdeachas ar son na laithean ar umhluigh tu sinn, agus ar son na mbliadhna a facamar na h-uilc, agus rachaidh in doilghis agus in t-acaineadh uain, agus rachmid a flaithemhnas Dhe do ghabhail gairdighthi agus 15] gloiri do ghréas. Da tucair so dot uigh co duthrachtach, ni thoirseochar do chraidhi ar son fad do dhocumhlachta na cruas do t-saethair, na dearoile do bheathadh, or nir chruaidh saethar, agus ni fada aimsear, agus ni h-aidhbhseach bliadhna da fad na da doilghi o faghthar conach na gloiri neamhdha. Agus bith 20] a dheimhin agad corob lan conaich beidhir ma do thogbhais do chroch is na ceithri neithibh so {MS folio 43b1} romaind, agus beith do-ghluaisti cengailti indti ac tabhairt na neithe so dot aire co neamh-chodultach o shuilibh fhuireachaire do chroidhi, iondas co coimhéadair trit na neithe so thú fein o cach uili locht. 25] Cuir in fheachain shoir sis anois .i. do gheineamhain truaillighthi neamh-ghlan, agadt umhlughadh fein co firindeach. Cuir in fheachain shiar anois do dhes .i. neamh-bhrigh do chur i ngach uili ni, ac smuaineadh do chrichi deidhinigh. Cuir in fheachain tuaigh don leith chlí .i. ecla pian ifrinn do bheith ort gan scur. 30] Cuir in fheachain bo dhes suas .i. sanntughadh na gloiri neamhdha od chroidhi co h-iomlan. Agus dena comhnaidhi mharthanach is in croich so agus cengail co daingin ria, oir cidbe taebh da fechfair mar so, aitreabhochar a flaitheamhnas Dhe. Corob aire sin féadaigh a radh maille re h-indtinn lasamhain mar 35] adeir Daibhidh is in t-salm, confige timore tuo carnes meas, --- p.124 a iudiciis enim tuis timui .i. ces mo cholann dot ecla fein, a. Thighearna, agus co h-airithi ar ecla do bhreitheamhnais ghruamdha. Da n-osluicthir suili do chroidhi ar feadh do bheatha mar so, ni h-eadh amhain adearar rit fech, acht claen 5] do chluas dochum na seirbhisi. DE TRIPLICI OBEDIENTIA .i. DONA TRI SEIRBHISIBH. ------------------------------------------------ Agus is orra so is claenta do chluas, dochum na seirbhisi firindighi nach fuil mellta. Agus narab dochum a faicsina do thoil na ndaine do dhenair hi: agus na dena breitheamhnas 10] idir na h-aithintibh do-ghenntar dit, agus na dena deiliughadh idir na neithe aithinter dit .i. na fiarfuigh cread fa ndinganta in ni aithintar dit, no cread hé re denamh, agus na dena tarcuisne na mi-dhingmhaltacht ar an ti do ni in aithne, agus na dena co mi-thoileamhail na maille re leisci na re contrardhacht na 15] re mi-dhingmhaltacht, or ni fhaghair acht pian t-suthain do chind na seirbhisi a n-oibrighthi na neithe so, acht muna fhoiri furtacht a lor-ghniomha neach. Maseadh, bisi ullumh dochum gach aen neich da n-aitheontar dit, agus tabhair dot uigh beith umhal dod phrelaidibh mar Dhia ar a ghradhsan agus co caoin-fhuarach 20] agus co milis agus co sduiderach agus co forbhfaelteach toilemhail agus co dighair agus co h-indtinneach agus co h-anorach duthrachtach, amhail adeir se .i. adeir an Tighearna a persain na prelaiti, cidbe eistis misi, eistidh se sibhsi, cidbe tharcuisnighis misi tarcuisnighidh se sibhsi. Adeir se fos, >et in auditu auris 25] obedivit mihi .i. a n-eisteacht a chluas do rindi an t-umhal seirbhis, oir do rinde umhla damh mar do chuala a chluas m'aithne. Is cóir don deiscibal ghradhach a sheachna ar gach uile mhodh a racha sé dochum oifici a n-airdeochai e, no dochum naemhthachta an adhmholta bhreige, {MS folio 43b2} no ag iarraidh 30] gras agus a' creid no ag tabhairt tinnluicthi, agus ac tarraing croidhi na ndaine aenda chugad o chomhradh fhallsa, agus ac nemh-tathair na ciontach, agus ac denamh a sheirbhis co fiadhnach do mheadughadh a onora, agus aga thaisbenadh --- p.125 fein so-ghradhaigh co fallsa agus e ag dul a n-inmhe trid fein no tre neach eli. Maseadh bid se arna choimhéigniughadh o umhla ghloin agus o ughduras an uachtarain. Agus da faghair inmhe narab co tighearnamhail fhollamhnuigheas hi do reir 5] a thoili fein. Narab dochum soláis na dochum a shocamhail fein reachas a tighearnas, acht d'fhuireachras na tarbha choitchinn do fein agus do chach, agus do shlainti na n-anmann, agus muna dearnair mar sin, rachaidh tarbha agus sochar na seirbhisi uait, oir in umhla do ni dochum suaimhnis na neithe 10] n-aimsirdha ar do tharbha fein, ni hi is umhla ann. Agus ma do h-aithneadh dit do rogha do dha neithe no ní is mo, na gabh sin chugad ar son co ndubhairt rit an ní as ferr leat fein do dhenamh, acht toil agus rogha an uachtarain. Ní dona dainibh résunnda thuicis gach ni mhinighis in prelaid 15] teid toirrthi na h-umhla, acht dona dainibh dhalla, nach tuiginn a tarbha agus a sochair foirfi, corab aire sin fiarfuigheas in prelaid dibh, cad dob ail libh do dhenamh co ndearnadsa daibh he? Maseadh abairsi mar so, Domine, quid me vis facere .i. a Thighearna cad dob ail leat do dhenamh damh: amhail 20] adeir in salm, paratum cor meum, paratum cor meum .i. ata mo chroidhi ullumh do choimhlinadh gach uile neithe aithintear dim in prelaid do reir a thoile, cidbe slighi ghebhas mu thoil fein: oir ni fhuil ni is saebhi don lucht uird na ceimniughadh do reir a toili fein, amhail adeir Bernard, nach fuil re loscadh 25] a n-ifrean acht an toil dhilis bhis ac neach, nach ail leis do threigin abhus, amhail adeir an proverb so Bernard, nichil ardebit in inferno nisi propria voluntas: tolle propriam voluntatem et infernus non erit .i. is i in toil dhilis is lasair a n-ifrean, agus togaidh an toil sin agus ni bhia ifrean ann. Is i is toil dhilis 30] ann, in toil nach fuil coitchinn ac Dia agus ag an chomharsain. Gemadh maith do thoil fein, is ferr do reir na h-umhla a cengal re toil an uachtarain. Maseadh bi ni is teo agus ni 's duthrachtaidhi a' coimhlinadh an bhreitheamhnais do chuireadh ort na mar do bhethea as t-ughdaras fein ris in saethar cheadna, 35] oir is ferr in umhla na an idhbairt, amhail adeir in proverb so, melior est obedientia quam victimae. Agus is ferr duit da reir sin, cluas do chroidhi do chromadh co duthrachtach --- p.126 dochum na neithe aithintear dit, na moran oibrighthi d'idhbairt do Dhia o dhuthracht do thoili fein: oir is ferr in da thoil {MS folio 44a1} do choimhlínadh iona in aen toil: agus a foirbhtheacht na h-umhla tuictear so. Gé iat na prelaiti dhligheas in umhla, is 5] iongantach an tarbha eirghes da tabairt dona h-iachtaranaigh. Oir is mór tarbha na h-umhla do-nitear don uachtaran, agus is mo na sin a denamh dona dainibh chomhthroma, agus is ro-mhó a denamh dona dainibh is iachtaraighi na tú fein. Is si in umhla so do choimhlín Criost ac eisiomlarughadh na ndaine, 10] or do rinne umhla da Athair co bas na croichi. Agus do bhi sé ac modhsaine do Mhuire agus do Ioseph agus do chuaidh se leo co Nasareth agus do umhlaigh e fein d'Eoin aga bhaistedh agus do choimhlín se gach uili fhirendacht is in umhla. Tabhairsi umhla dott uachtaran maseadh, agus tabhair anoir dona dainibh 15] chomhthroma, agus umhla dona dainibh is isli. Ma do chlaenais do chluas agus do chridhi dochum na neithe so co foirbhthi, dearmait tech t'athar agus do phopul fein, agus is amhlaidh do dhenair so:—ma do dhearmadais do bhésa agus do ghnathughadh agus do cheadfadha agus toilemhain dúchusa 20] nadura co leir, agus a claechladh co so-dhelaighthi agus tu fein do choimhéad ona lochtaibh immuigh agus t'anam do athnuadhughadh astigh co foirbhthi. Madh áil leat do cheadfadha do choimhéad co duthrachtach, coimhéad ar tús do chroidhi co foirbhfi. Gurob aire sin adeir in t'ecnaidhi, 25] omni custodia custodi cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit .i. coimhead ar tus do chroidhi ina cach uili fhriochnumh os uadha fein tic in bheatha, oir is ua dha ata coimhéad gach uili cheadfadha. DE AUDITU .i. DON EISTEACHT. ---------------------------- 30] Oir is coir na cluasa do choimhead gan mbeith forbhfaeilteach na ullamh na fuaranach na gabhaltach na cicrach dochum gach comhradh. Agus na h-éistedh co h-indtinneach fabhaill, --- p.127 na nuadheacht diomhain ele, na crossanacht, na mi-cheadfadh, na murmar, na ithimradh, na comhrádh saebh. Oir grisaid lucht na n-eisteacht toileamhail na neithe ndíomhaine dochum athroithi. Gurob aire sin adeir Ieronimus, si non esset auditor, 5] non esset detractor .i. muna beith in t-eisteacht, ni bhiodh in t-athimradhach. Bith a fhis agad maseadh, da ndeachmais o eisteacht an ithimraidh nach beth se ann, or dobo ecal leo sinne agus ar mi-rún dochrach dochum in inndechtha. Oir ní fhuil aen ní anns an indtinn neimh-chiuin etroim sho-ghluaisti 10] is mesa na creitimh ro-urusa do cach aen ni, agus briathra lucht an ithimraidh do lenmhain o indtinn mheardhanta, amhail adeir Bernard, detrahere an detractorem audire, quid horum dampnabilius sit non facile dixerim .i. ni h-urusa leam a bhreathnughadh cia is mo dochoir, in t-athimradh do dhenamh 15] na d'eisteacht. Na bí do chluas, maseadh, a chailleach dhubh ata ana mnai phósta ac Criost o 'tai si arnad choisreceadh co foirfi, ar ti a salchadh agus a truaillighthi agus a tuitme o Dhia ar mhian na neithe ndiomhain trom peachthach so-thathaire so, agus seachain iad mar neimh marbhthach no 20] mar chloidhimh da fhaebhar. Gurab aire sin adeir an t-ecnaidhi, sepi aures tuas {MS folio 44a2} spinis ne audiant linguam nequam .i. dena daingen don spin fad chluasaibh eadrat agus aingidheacht in chomhraidh, agus dena cearcaill d'aithrighi agus d'ecla Dhia timchill do chroidhi eadrat' acus cloidhimh na tri faebhar 25] fhadhbhas tú on gairdeachas t-suthain. Agus an croidhi aithnis searbhas a anma fein, ní leigenn sé gairdiughadh comhaithach ann, mar atá fear an aithimraidh arna fhadhbhadh on conach flaithammtha nach leicend croidhe indraic in fhirein chuici. Na bi mar bhoigsimha acad ghluasacht o gach uili chomhradh leis gach 30] aen ghaith: agus na claen dochum na n-adhmholta mbreigi agus na tabhair a chonaich fein d'aen neach da ndingna tarcuisne na tathair ort, agus na gluaiseadh fearg na díomhainis ele thú do bhuaidhridh do shigha. Na bogadh do chluas o bhindis --- p.128 na canntaireachta ni is mó na on tex gan cheol, amhail adeir Augustin, quotiens plus me delectat cantus quam id quod canitur, totiens me penaliter peccasse confiteor .i. gach uair is bindi lium in chantaireacht na an tex, admhaim co peacuighim 5] co pianamhail. Ma tá so ina chin, is doigh linn is mor an choir do ni an eisteacht na cruitend agus na timpán agus na n-orgán agus na liuit agus na ngitarn agus na mbuabhall agus na n-adharcch agus na sughradh agus na mbindis mbaeth ndíomhain ele. Tusa iomorro, madh ail leat ceimniughadh do dhénamh 10] d'indtinn ghloin dochum molta na naemh agus na n-aingil ata lán do bhindis agus do ghlóir, diult gach uili dhíomhainis an-imchubhaidh uaitt. DE OLFACTU .i. DON BHOLTANUGHADH. --------------------------------- Oir is cóir in t-srón do choimhéad ar ecla co mmellfaidhthi 15] dochum díomhainis o bhaladh na neithe ndeagh-bhaladh, amhail atait na h-uindminti deagh-bhaladh examhla, amhail ata muscata agus na spisraidhe aromata agus na luibhi agus na blatha agus na croind agus in duille agus na biadha agus na deocha deagh- bhaladh agus a cosmhaile, iondas nach mealltar an croidhi 20] trithu so d' fhaghbhail t-síraidheachta in bhréntuis t-suthain agus na pian n-aicinta. Oir do ghebhair brentas sír ar son in bhalaidh dobo milis leat, amhail adeir an faidh. Da roibhi do cheand no do chroidhi eslan, gabh boltanughadh creacht Chriosd agus a fhola agus a choroine agus a chroidhi agus 25] sasfaidhthear do ghalar ni is inilli agus ni sa míllsi uatha. Agus gebe sástar aen uair amhain on boltanughadh ro-mhilis, ní faicfaidhthi do na dimhainis ele so acht mar mhorgughadh ndo-choidribha. DE LOCACITATE .i. DON LABHAIRT. ------------------------------- 30] Oir is coir an bel agus an tengha do choimhéad co maith o gach uili dhroch chomh{MS folio 44b1}radh, mar ata ithimradh agus murmar agus crossanacht agus celg agus moladh bhréici agus tarcuisne agus brég agus eithach agus aithis a nDia no --- p.129 a nduine agus mi-chlu agus a cosmhaile. Bith a fhis agad, a dhuine, os éicin résun don bhreithir dhimhain ele la na breithi, curab cruaidh agus curab ro-chruaidh don droing so adubhramar. Maseadh, madh áil leatsa buaidh do bhreith, na suigh a fochair 5] na droingi so aca fuil cloidhimh gear tri faebhar dochum do bhuailti mharbhas triur do cach buille .i. iad fein ar tús, in tan fhoillsighit a mbeith folamh on grádh, agus lucht a n-eisteachta ann sein mharbhas an grádh bhis aca, agus an lucht ar a ndentar he acc marbhadh a clú. Bid drong ele ann 10] fholchas a n-ithimradh agus is edh adeirid, ni aibermaisne ni re dainibh eli orra so, agus in t'iúl do chualabhairsi is fír e, agus cidh inmhain linne iad, ni fhéad a ceartughadh. Agus adeirid drong ele aca, is deimhin curab maith in lucht chrabhaidh iat a morán do mhodhaibh, agus atait siat an-umhal mi-dhuthrachtach 15] do-cheartaighthi a modhaibh eile. Adeir drong ele curab mór in dighbhail a mhéid do t-saethair agus do shubhailcibh maithi ata indta sut agus iad aca milleadh ar beacan. Seachainsi, a dheiscibal ghradhach, co duthrachtach nach fadhthar tú is na lochtaibh so, amhail adeir an t-egnaidhi, 20] quia corrumpunt mores bonos colloquia prava .i. co truaillit na comhraiti saebha na besa mhaithi. Maseadh na tarra tar lochtaibh na tar maindeachtnaighi duine re duine ele, acht muna ticir ris fein aca theacasc co trocaireach, no aca cheartughadh a fiadhnaisi morain, no ac furalamh a cheartaighthi 25] ar in uachtarán, no ar nech eile aca fuil cumhachta a cheartaighthi. Dena a fhurtacht ar gradh Dhia co cairdemhail mar fhear ghuasachta móir, agus muna derntar mar so he, ata se ana mhurmar agus ina ithimradh. Atait drong ele dibh ac dítin a locht fein agus nach scuirend a ghearan agus a mhi-chlú a 30] companach. Agus na indtsamhluighsi tu fein riú so, agus narab ail leat tú fein do fhaicsin ionmholta choidhchi o thathair duine ele. Agus na bí gairsemhail na garramhail, agus na bí ac aithris na neithe nuadh agus ac tuirimh neithe ndiomhain maille re bhriathraibh blaithi, acht mol neach co coigiltach, 35] agus tathair ni is coicilltaighi da ndearnair, oir is o imarcraich an chroidhi labhras an bél, ar son co foillsighthar ar briathraibh --- p.130 in duine ammuigh ciondas bhis sé astigh. Corob aire sin tuicter da labhra in duine co toileamhail do chailidheacht an bhidh, a bheith craesach, agus da labhra d'fhoirm agus do chail na mban, fer druisi sin, agus da labhra do ghael agus do chonach, 5] in diomas sin. Da labhra d'oibhfici agus d'anóir agus do phrelaideacht, sainnt sin[semi ] agus dona h-anndlighibh do rindeadh do fein, feargach sin. Da labhra d'airdi caich agus da tharcuisne fein, tnuth sin. Da labhra d'fhuath agus d'asaenta caich, fear ficha hé. Da labhra do ghniomh no do thathair 10] na prelaiti, murmar sin. Da labhra d'imarcraigh in cheartuighthi, duine righin no ro-chruaidh no suarrach uime fein sin. Da labhra d'fhanamhad no do neithibh étroma, duine utmall folamh sin. Da labhra se brec co h-urusa, bás anabaidh sin. Ma fear luighi do thabhairt co dian no co 15] toileamhail he, no ma fear eithigh, na creidtear do. Ma neamh-fhoighideach hé, fear as-urramais agus {MS folio 44b2} duine so-fhuathuighthi sin. Ma mian lais na neithe saeghulta, duine damunta hé. Cidbé bhes maindeachtnach no toirrseach dochum na ndeagh oibrighthi, duine leasc sin. Cidbé bhes ullamh 20] forbhfailteach dochum na n-oibrighthi ionmholta, duine duthrachtach naemhdha he. Arna chloistin sin duit, teith an raed agus caoimhain an t-anam. Ar egla co fuighthi so-thathaire thu ona neithe so adeir, coimhéad do bhél agus do thenga o gach ní dho-cheartuighthi dho-mhúinti. Agus is 25] tarbhach duit thú fein do sheachna ar na comhráitibh sin. Agus na bith do mhuindtearas re dainibh bhrasa, na re leanbhaigh, na re dainibh an-egnaidhi, oir adeirid co neamh-fhechsinach a mbeith ina n-oilibh. Tabhair dot uigh do chomhradh do bheith tostanach, ciuin, silensach, beac, isil, tearc, blasta, iondas 30] co tigmhuigheadh co tarbhach a chach, agus co mbia se arna thomhas o mhéid na deiscribhdi co coitcheann agus gan beith bras na díomhain na feargach na caindteach. Na bi a' gabhail leith-sceil dot bhriathraibh fein agus ceartaigh briathra cáich, agus na tathair cách, agus muna dearnair mar so, ni h-aimsir 35] amháin do mhillis acht do phecaighis co trom. Tabhair dot --- p.131 úigh curab a laimh na tengadh atá bás agus beatha: bás in tan adeir si an t-olc agus dhiúltas an mhaith, beatha in tan adeir si in mhaith agus dhiultas an t-olc. Curab aire sin is coir urnaighi agus fuirechras do dhenamh amhail adeir in faidh 5] .i. pone Domine, custodiam ori meo et ostium circumstantie labiis meis .i. cuir coimhead ar mu bhél, a Thighearna, agus duin mo dhoras do thoirmesc an aindlighe iondas co ticair iul an neith aderaind damh, agus ciondas aderaind he, agus ca h-uair aderaind, ar egla mo ghabhala o ghaisthighibh mo bhéil fein. 10] Tegmhaidh fos moran do naimh agus do lucht chrabhaidh do bheith ar lasadh do dhuthracht agus do ghradh ac tinnscaint a comhraidi agus co n-abraid no go n-eisdid ni asa n-imthighid folamh toirrseach leasc. Da madh neithe ghrasamhla no spioradalta do cheimneochadais, is ar lassadh do ghradh agus do ghairdeachas 15] do imtheoghadais. Smuain co friochnumhach, maseadh, a fuil do ghuasacht agus d'ecla is in comhradh da gach aen le madh mian beith co maith. Gurab aire sin comharlighimsi duitsi t'anam fein do shlanughadh co h-inill agus seachain na neithe so adeir in meid fetfair do choimhead do shitha. 20] DE NON IUDICANDO .i. NA DENA BREITHEAMHNAS AR NEACH. ---------------------------------------------------- Agus madh ail leat do bhel agus do thenga do choimhéad co dlisdinach, seachain aithimradh do phrelaid agus do chompanach: agus da faicir ni so-thathaire inntu, na tathair co luath iad, acht fiarfuigh ar tus dit fein, cia thu fein, ac 25] denamh breithemhnais ar neach ele agus cora measa tu fein? Oir is mor cas a fuilidh fein ni is mesa{MS folio 45a1} agus ni is ain-egnaidhi agus ni is mi-chraibhdighe na in drong ar a fuil do bhreithemhnas: amhail adeir an soisceul, quid autem vides festucam in oculo fratris tui, et trabem quae in oculo tuo est non consideras? 30] Ypocrita! eiice primum trabem de oculo tuo et tunc prospicies ut educas festucam de oculo fratris tui .i. a fhir an fhuar-chrabhaidh, cread fa faici in brogh beac fa shuil do bhrathar, --- p.132 agus nach faici in t-shail mhór atá at shúil fein? Maseadh bean in t-sail as dot shúil fein ar tús, agus bean an brogh a súil do bhrathar ann sein. Fiarfuighim dit anois ciondas bheanas an breitheamhnas rit, oir ni iarrann neach in breithemhnas 5] so ort, agus ni h-eigin duit résun do thabhairt tar do chend so: amhail adeir an t-apstol, unusquisque onus suum portabit .i. imchuiridh gach neach a eire fein. Bith a dheimhin agad na daine do ni na neithe so, breithnuigh co fuil iúl aca nach fuil agadsa, agus co fuil adhbhar h-eigin aca nach tuigi, agus 10] tigemha comadh mesa do dhenta fein na neithe so na don aes sin. Abair rim maseadh, cread chum a thainic tu? .i. in do dhénamh breithemhnais ar lochtaibh cháich, no ne nach mó thainic tú d'iarraidh t-shlainti t'anma fein, agus do dhénamh aithrighi dúthrachtaigh ad pheacaidh agus ad dhíomhaineas? 15] Agus cia an neach fheadas beith co maith do neach ele agus co h-olc do fein? Agus da tuctha na tri neithe so dot úigh co duthrachtach, ni dingenta breithemhnas urusa ar neach eile. Smuain is in breithemhnas dhímhain so do ni tu féin a fiadhnaisi an bhreithimh chruaidh fhirendach ata agad agus 'cud fhaicsin 20] amhail adeir, nolite iudicare et non iudicabimini: in quo enim iudicio iudicaveritis iudicabimini .i. na dena breithemhnas agus ni dingintar breithemhnas ort, agus da ndearnair breithemhnas ar aen ni, do ghentar breitheamhnas ort anns an ni cheadna, amhail adeir in t-apstol, si nosmet ipsos 25] diiudicaremus .i. da ndearnam breitheamhnas oruind fein, ni dhighentar breithemhnas ele oraind, agus da ndearnam so, ni dhingnam breitheamhnas urusa ar neach ele. Cidbe lenab ail a bheatha fein do scrúdadh agus do reimh-fheicsain, do ghebha se indti nach indlorgaireachta do coir duine ele, acht 30] foillseochaidh se o indtinn umhail fhirenda na daine ele naemtha o dhochraidheacht a bheathadh fein. Leghtar a mbethaidh in athar naemhtha re n-abur Arsenius, co ndubhradh ris cor --- p.133 bheandaighthi he co foirfi ar son corab iad a pheacaidh fein do chain se ar an saeghal, agus is doich lim cibe do chain a pheacaidh fein, nach derna se breithemhnas ar peacaidh caich. An uair do gheibhidh in fear so coir no aithis a nduine 5] eile, do bhid aca shaeradh co h-ind{MS folio 45a2}tinneach agus co tarcaisneach umhal ann fein. Corob aire sin adeir Bernard, omnino cave alienae conversationis esse aut curiosus explorator aut temararius iudex .i. seachain foillsighthi phroisemhla beathadh na ndaine ele, agus na bi ad bhreitheamh mheardhanta 10] orra, agus ge do fhaicthea oibre saebh agad chomharsain, corab mó shaerair he. Agus muna féadair a oibre do shaeradh, saer nach dochum uilcc do bhí a indtinn acht ainbhfis no melladh no cás éigin ele. Muna féadair a shaeradh a modh ele, abair corab ro-mhór an temtasion do rindeadh air. Cread do dhenadh 15] in temtasion sin dimsa, da mbeith co mór na cumhachta ud aigi indum? Agus ni h-aga radh rit gan tathair do bheith agad ar ciontaibh caich ataim aga radha so, agus ni da ligan torat lais gan ceartughadh, acht nach áil lim tu do dhenamh breitheamhnais dhamunta, na foillsighthi shunnradhach ar 20] gach nduine. Madh ail leat do lochta fein do scagadh co maith, na cuir iúl a n-adhbhar lochta na ndaine, mar ata comhrádh saebh agus silleadh sibhlach na sul do sheachna co friochnumhach. DE TACITURNITATE .i. DON TAST. ------------------------------ Maseadh tabhair grádh don leightheoireacht agus don 25] urnaighi agus tabhair don t-silens, oir is i so buime agus eochair agus coimhéad in chrabhuidh uile agus na subhailci co leir. Corab aire sin adeir Augustin, curab he in tast maith funndaimint gach uili chrabhaidh, agus gan murmar agus gan leisci ar fear a dhéanta. Agus na bith eagla anfaindi do chuirp na do chind 30] ort is in t-silens, oir ni dhein se urchoid do neach ar bith acht lucht an mhurmair no na leisci, no dona dainibh ata buaidheartha o smuaintighibh dhiomhaine, no dona dainibh bhriathracha. Maseadh creidsi co ndein in silens furtacht do lucht na toile --- p.134 maith agus co ndaingnighind na h-anfaind agus co ndein forbhfailti dona dainibh thoirrsi agus co ndein comhfhurtacht dona dibeartachaibh agus co sasann se na h-eslann agus togbhann na daine thuitmheacha agus co lasann na h-urnaighthi agus 5] co ngradhaighind na smuaintighthi agus co n-ardaighind lucht an indtsamhluighthi, amhail adeir an faidh .i. in silentio et spe erit fortitudo vestra .i. is a tast agus a ndochas do ghebhthai neart, agus ni dubhairt se bhur n-anfainde, na bhur n-eslainti ann so. Adeir Ieremias, bonum est viro cum portaverit iugum 10] Domini ab adolescentia sua .i. is maith don fhear imchuiris cuing in Tighearna as a oigi. Suidhfidh in duine bhes ana aenar agus do dhena tost agus eireoch{MS folio 45b1}aidh fein os a chinn fein agus sailteoraidh se ar na neithibh thalmhaidhi agus chorpardha ac smuaineadh na neithe milis flaithemhtha 15] ina shilens uaigneach thorthach fein. Tabhair dot úigh anois an mhéid fhoghnas an silens buidh trocuireach, agus a dénann imarcraigh an chomhráidh do dhighbhail, agus bith a dheimhin agad cidbé smuaineas a pheacaidh fein agus pian ifrinn agus a chrioch dhéighinnach do shír agus glóir fhlaithemhnuis 20] Dhia o indtinn lasamhail, saindteochaidh se co h-indtinneach o thoil in chroidhi silens milis agus uaingius inntinne. Agus dobadh ionann le lucht an t-silens fhirindighe a cur dochum bais no dochum dorais ifrinn bhuan re comhradh na re casaibh saegalta. Oir tuicidh an indtinn ata arna beandachadh do 25] Dhia nach féadann si na gairdighthi neamhdha agus na neithe domhunda do thagmhang a n-aein fheacht. Bisi maseadh, a bhean phosta Chriost at aenar ag tabhairt grádha don t-silens, iondas co coimhéada tú tú féin do Dhia ina aenar, os é do thoghais ana aenar tar chách uile. Agus bith a fhis agad co 30] fuil fear pósta naireach agat, agus nach ail leis e fein do thaisbenadh duit a fiadhnaisi caich. Agus créad ata duitsi, a bhean phosta Chriost ris in cethirn agus re h-imarcraidh an --- p.135 chomhraidh, acht beith ag scelaidheacht agus a' comhradh rit cheile mhilis fein agus at smuaintiughadh agus at urnaidhi? Oir mar nach féadann in t-aen tobur amháin sruthain iomdha examhla do thabhairt as, ni fhéadann in t-aen bhél urnaidhthi 5] mhilis agus diomhaineas comhraidh do thabhairt uadha. DE GULA .i. DON CHRAES AGUS DO CHOIMHÉAD AN BHLAISEACHTA CO MAITH -------------------------------------------------------------------- iondas nach iara se biadh na deoch do reir datha na blasa, acht do reir eicintais. Agus na h-iarr gloir ar son treighinais na bidh da dearoili, oir do 10] mhill Iesau a shinnseardhacht agus a oighreacht ar bolgum brochain, agus do chaith Elias feoil mochrach agus i n-esbartain do thoil in Tighearna gan dighbhail da anmain. Corab aire sin adeirimm nach hi cail in bhidh na na dighi digeltar ar neach, acht a thoil agus modh a chaithmhi: oir ciondtaidtear neach 15] a n-aran agus a linn agus a pis agus a ponaire agus a praisigh agus a n-uisci agus ina leithidibh do bhiadhaibh dhearoile eili, da caither co h-imarcrach iad no roimh in uair iomchubhaidh no co lasamhain sduidearach no co miangasach no co craesach. Uch! Is truagh truagh! O do nithear peacaidh iomdha 20] urchoideach is na proindibh dochraidhi so, cad do-ghentar ris in cocaireacht agus ris in digh agus ris in fin agus ris in feoil agus ris in iasc shaillti agus ris na lictubhairibh millsi agus rena cosmhailibh? Bid moran ann leis nach lor in biadh fein gan puidair agus neithe mellta eili do chur air do ghradhughadh 25] agus do mheadughadh in chraois agus cuirid goirtes agus blassa examhla ele ar na biadhaibh do mheadughadh a craois, agus caithid luibhi noid spisraidhe do ghearughadh a deochadh agus ni chuimhnighid a ceili firi agus fer pósta na h-anma .i. Isu Criost dar bhiadh domblas ae agus dar dheoch aiget do 30] bhar gradhsi. Agus ma chuimhnighthaoi, ni fhoillsighthi corab mna posta do sibh ar son cruais na riaghla bidh na dighi do reir indtsamhluighthi, acht cocaireacht agus neithe phroiseamhla sesgaire agaibh a n-aghaidh riaghla bhar --- p.136 slanaighthi fein. Bid drong ele aca ac togbhail nathain tre phrois dona biadhaibh .i. is olc dom cheand so agus buaidhreadh se an inchind agus is olc dona suilibh he fos agus tromaighi se in gaile agus ni h-iomchubhaidh dom chailidheacht {MS folio 45b2} 5] uile he agus is adhfhuathmhar a bhlas agus athnuaidhigh se m'eslainti agus ata naimhdinas aige rem bhallaibh co léir. Cidbé tusa, a fhir na proisi so, fech dod chogus féin agus coigil don fher ata friotholamh duit agus don ti atá agadt eisdeacht ar egla do mhurmair agus 'tai at immradh do agus don tí do 10] t-shaethraigh an phroind sin duit maille re dighbhala. Oir foillsighidh an phrois so nach deiscibal do Bhenedict tu adubhairt comadh lór dona braithribh da phota potaisti. Maseadh is deiscibal do mhaighistir in chrais .i. d'Epicurus tu, amhail adeir Solumh .i. fili non te effundas super omnem escam .i. 15] a mhic na doirt tu fein ar na mbiadh, oir is slainti cuirp agus anma an caithimh measardha, amhail adeir an t-apstol, .i. esca ventri et venter escis, Deus autem et hunc et has destruet .i. scriosfaidh Dia in biadh bronnmhar agus na bronna biadhmhara. Agus tabhair so dot uigh co h-indtinneach agus 20] corab mo t-shasfas tu t'eigentas na do thoil. DE LUXURIA .i. DON DRUIS. ------------------------- Oir tic si on chraos immarcrach bidh agus dighi agus as cóir a seachna o resunaibh iomdha. An chead reasun: or salchaidh si in corp, oir adeir an t-apstol corab leath amuigh don chorp 25] atá gach uili pheacadh agus corab ann astigh pheacuigheas is in druis. An dara reasun: co fuil an peacadh so bren a fiadhnaisi Dhia agus na n-aingil: corab aire sin adeir Genesis co tuc Dia indeachadh an pheacaidh so o sreibh teinedh bhreine dhioghaltach do lucht na druisi. An treas reasun: arna 30] faghbhail ni shataighind si neach, agus crochaidh si an inntinn arna criochnughadh. An ceathramhadh reasun: mar choimhlionas neach an peacadh so, fuathighidh se na mna --- p.137 dob annsa leis ar domhan, amhail dhearbhthar a Tamar. An cuigeadh reasun: do ni an peacadh so teghdhais dhilis don Diabhul do mhnai phósta ro-ghradhach Chriost. An seiseadh reasun: an t-anam do bheith arna shásadh ar tus o smuaintighibh 5] mhillsi chobhsaidh in gairdighthi neamhtha saluighthear co dochrach is in peacaidh so he ona smuaintighibh neamh-ghlan agus o chriochnughadh na coiri. An seachtmhadh reasun: cach ni maith da ndentar a n-h-eagmais na genmnaidheachta nach tairbhaighind se. An t-ochtmhadh reasun: fadhbhaidhthear 10] e o naire na h-oghachta, iondas nach feadtar a lesughadh o sin suas, amhail adeir Ieronimus .i. cum omnia possit Deus, virginem non potest suscitare post ruinam .i. cid feadann Dia gach en ni do dhenumh, ni fheadann se an ogh do truailleadh do aithbheochadh aris, gidh eadh feadaidh se a 15] saeradh o phein agus ni h-ail leis coroin na h-oghdhachta do thabhairt di. An naomhadh reasun fana coir gradh mor do thabhairt don oghdhacht: a beith gaelmhar ris na h-ainglibh. Corab aire sin adeir Ieronimus .i. profecto in carne praeter carnem vivere non terrena vita est sed celestis .i. is ionann 20] beith is in colann a n-eagmais na colla agus in bheatha neamhdha iar tarcuisni na beatha talmhaidhe. Corab aire sin adeirimm corab airdi do luaidhigheacht an bheatha ainglighi do gheibh nech o thinnlaicthibh na ndeagh-bhes na a beith aigi do reir na naduiri: oir an duine bhis ana aingil conách sin, agus an 25] tan bhis ina oigh subhailci sin. Tuic maseadh corab do reir na subhailci do gheibh an duine an conach ata ag an aingil do reir naduiri, agus corab iad oifigi tinnlaicthi Dhia iad araen. Da tugair dot uigh co friochnumhach {MS folio 46a1} na neithe so, ni ghraidheochair salchar na colla da n-éis. 30] DE TACTU .i. DON TAGHALL. ------------------------- Agus seachain ar tus do lamha o gach uili ni neamh-cheaduightheach. Maseadh na tabhair agus na gabh aen raed gan chead dot uachtarán, agus na h-oibrigh aen raed gan chead do. Agus --- p.138 na taghaill ben, gemadh gael no gemadh arrsaidh no cemadh craibhdheach hi, agus na glac a muinel na meadhon. Agus na faisc a lamh, agus na sil ina h-aghaidh hi. Gach ni narbh ail leat do dhenamh do dhuine duit, na dena fein ar neach ele 5] é. Is i do fhreagrasa iar so .i. ni h-ail lim in bharamhail sin do thabhairt damh, oir ata mo chogus daingin. Is é mo fhreagra ortsa ann sin .i. gin co dein se dighbhail duitsi, co ndingna dod chompanach no dot chomharsain. Cin co dearnadh sé dighbhail d'aen neach, atá sé mi-ghnéitheach re dénamh, amhail adeir in 10] t-apstol, seachain sibh fein ar gach uili ghné don olc, agus ni h-ar in oibriughadh ndi-mholta amhain, acht ar a ghneithibh eili. Da dhearbhadh sin, cach uair do bheirir scannail do neach eili, is tu féin do dhamnas co sunnradhach. Corab aire sin aithnim dit gan tu fein agus fear do bheith a n-uaingis libh 15] fein, gemadh gael he no cemadh craibhdheach. Agus na dena comharthadha iomdha oir foillsighidh sin na mna do bheith folamh. Agus na h-abair briathra naid nathain iomdha idir na comhurthadha so asa tuicfidhi dánacht na folmhachta agus in mi-chrabhaidh ort. An tan bhus a' comhradh, na 20] sín do mhéar, agus na dena amhailthi leat lámhaibh. Agus na glac a sliasta, agus na glac a n-aen ionad hi, ar son co foillsighid na comharthadha so in bhen chrabhaidh do bheith bras no amh-naireach. Na sin do lamh dochum aen duine choidhchi, agus na faicthear nochtuighthe hi, acht maille re 25] h-eigintais, oir dlighi in bhen chrabhaidh beith daingin nairech do chorp agus d'inntinn. DE HABITU CORPORIS .i. D'AIBIT IN CHUIRP. ----------------------------------------- Agus is coir aibit in chuirp do choimhead co friochnumhach, iondas na bu fhollas ann ni do bhearadh naire do neach ele. 30] Is uime sin aithnim dit gan do cheimniughadh do bheith eadtrom na bogcuisech utmall na scailteach, acht bidh se min trom --- p.139 cobhsaidh agus mall mesardha naireach. Agus na bidh do chorp neamh-chobhsaidh agus na salchadh e, agus bidh se deisgribhdeach ceart riaghalta. Agus na bith do shlinden direach na sesmhach, acht co mesardha isil crom, agus na bith 5] do mhuinel co sduaghamhail, acht connaimh so-fhillti he. Na bith do cheand ina roth, acht co cobhsaidh crom umhal measarrdha. Agus na bith t'aghaidh luaimneach eatrom amh-naireach, acht coimhneartuighthe, mesarrdha, aentadhach agus co neamh-urchoideach. Na bith t'eadach co deallruightheach 10] na co h-imarcrach, acht co lor agus co mesarrdha. Agus na bith adhbhar h-eadaigh mor-luaigh na dearoil, acht co coitcheand agus co meadhonach: agus na bith h-eadach salach na ro-shochraidh na deallruightheach, oir foillsighidh eadach dibh so mainneacht naid ilar glormhaire, agus foillsighidh 15] aroile dearoili agus inisli, agus ata an ghloine ro-mhor no an salchar dochraidh an-iomchubhaidh don chailligh dhuibh. Na bith h-eadach ro-fhada, oir iss {MS folio 46a2} dochraidh scuab ar eadach na caillighi duibhi, agus na bidh sé ro-ghearr, acht arna thomhas co meadhonach. Agus na bidh do bhroca ro-chumhang na 20] ro-sciamhach, acht co fairsing deagh-ordaighthi. Na bith cengul na peintiuracht examhail ar do chris na ar t'asan na ar iadha do mhuinchilli, acht gradhuigh an ní coitcheand orra so uile, agus na bith examhlacht agad orra so i n-examhlacht ionmholta. Na déna ro-shubhachas le lucht an t-subhachais, 25] na ro-dhubhachas le lucht an dubhachais. Agus na claitear thú on aibriseocht, agus na h-arduigh tú fein ar ciunas da fuighir. Adeirim rit i ncach uili aimsir agus i ngach uili mhodh bí ar nad thegasc indut fein a comhartha na subhailci a cruth na foirbhtheachta. Na tigidh dit oilbheim na scannail do thabhairt 30] do lucht an-cheartuighthi, acht treoruigh iad ot eisiomlair fein dochum na neithe is ferr. Agus da coimhéadair co friochnumhach mar so na ceadfadha amuich, is cóir co coimhéadfair co foirfi na ceadfadha astigh, agus is trit na coimhéadaibh so coimhéadtear in croidhi co ro-fhoirfi. --- p.140 DE CUSTODIA CORDIS .i. DO CHOIMHEAD IN CHROIDH ---------------------------------------------- o tic gach uili smuaineadh o salchur in t-anam, agus is e in brentus agus an salchar sin dhelaigheas re Dia he o shaebhdhacht na smuaintighedh. Agus dlighi so do dhibirt 5] uait o thri modhaibh .i. o oibriughadh agus o fhaisidi agus o smuaintiughadh naemhtha. Maseadh na bi diomhain choidhchi, acht saethruigh dod lámhaibh no dod leightheoireacht na dot urnaidhi, iondas co seachnair mar so gach smuaintiughadh urchoideach, oir is a smuaintighibh agus a mianaibh dhuine 10] dhiomhain lesc a comhnaidhi sir. Muna feadair a ndichuir mar sin, eirigh co h-umhal tarcuisneach dot fhaisidi, oir ni h-ionmhain leis an Diabhal an duine nochtas a fhorbhfailti agus a chomhairle, agus seachnaidh se iad mar dhainibh chomhraiteacha mi-runach. Uair is trit na smuaintighibh 15] naemhtha dicuirthar in Diabhal agus cuirthar a oibrighthi ar neamh-nidh. Agus smuainsi sin co toileamhail do scris an Diabhail agus a chumhachtan. Is don da mhodh so adeir an faidh na briathra so, quoniam cogitatio hominis confitebitur tibi et reliquie cogitationis diem festum agent tibi .i. do dhena 20] smuaintiughadh in duine faisidi duit, a Thighearna agus do dhena fuighill in smuaintighthi so la sollamhna duit, oir is iad na smuaintighthi mhaithi, ar ndibirt na ndroch smuaintighthi, faisidi an fhuighill so da ndentar sollamhain an fhirein ac breith buidheachais ar Dia do dhichuir freamha do locht uile. Maseadh 25] narab beg let beith a' smuaintiughadh na neithe naemhtha co toileamhail do dhichar do locht. DE SUPERBIA .i. DON DIMAS. -------------------------- Agus da mothaighthar a ndoras t'inntinne he, na h-oslaicc doras do chroidhi roimhe choidhchi, oir is maille h-imarcraidh 30] lina bhis se. Tic se co minic o uaisle an chinigh no o neart no o shochraidheacht no o eagna no o ghrasaibh eigin ele. Is coir teacht ina aghaidh o résunaibh{MS folio 46b1} iomdha. An chead reasun: nach fuil ni ar bith agad fein acht iasacht agus faighdhi, agus gemadh uait fein fos do ghebhta a fuil agad, dobo iomdha --- p.141 espadha ort, agus o nach fuairais aen raed uait fein, is ro-mhór t'airlicthi .i. a thesta uait agus a fuil agad. Maseadh madh ail leat in ghlóir do dhénamh as do ní fein, na déna as na h-airlicthibh hi. An dara réasun: smuain do shír crioch cach 5] neithe dibh so, amhail atá an duine uasal no sochraidh no ecnaidhi ciondas bhias a chrioch? Agus gabh t'eisiomlair as in géisachtaidh do ni díomas as a h-earball agus umhla as a cossaibh. Corab aire sin dearbhthar corab ainglica in duine nach denann umhla as a chrich na in phécocc. An treas résún: 10] is é in neach is mó do gheibh is airdi cuntas, da dhearbadh nach leis fein aen raed, uair ní bhí cuntas ar neach as a raed fein. Maseadh na h-arduigh as do neithibh choidhchi, acht umhluigh dochum an chuntais. An ceathramhadh résún: cach airdi da mbeith na tinnlaicthi, is cóir ardughadh ar grádh in tí 15] do-bheir duit iat. Da reir sin bi ullumh dochum buidheachais agus dearmaid an diomas o nach ar a shon fuarais aen raed. An cuigeadh reasun: na daine ardaigheas iat féin as na tinnlaicthibh, isleochar on breithemhnas fhirenta iat, oir gach aen arduigheas é fein, isleochaidh Dia é agus baidhthear a n-aicén 20] ifrin he maille ris in Diabhail ndiomsaigh. An seiseadh resun: cidbé chonnmhus i n-umhla na neithedh so do gheibhthear na gairdighthi naemhdha astu, oir airdeochar an t-umhal agus do ghebha glóir fhirindeach maille ris na naemhaibh. An seachtmadh reasun: ma do chitear duit corab maith na neithe 25] tuitmeacha diombuana so in t-saeghail, is cóir duit mes ro-ghear ar na neithibh mharthanacha ghlormhaire. Tuic maseadh os tre shaethar agus tre dheithiti ro-mhóir do gheibhtear na neithe aimseardha diombuana, corab mór agus corab ro-mhór in saethar is indénta dochum na neithe marthanach nglórmhar. 30] An t-ochtmhadh reasun: nach fuil a fhis ac neach ca fhad leicfidhthear na neithe so duit, gurab aire sin adeirmait in mhéid gairdighthear neach is na neithibh so, is i an méide sin islighthear e ona ndul uadha, oir gach airdi da mbiadh an ceim, is moidi an tuitim. An naomhadh reasun: mar nar choigill Dia dona 35] h-ainglibh agus iad ar neimh, is lugha na sin choiglis é duitsi --- p.142 ad chre agus ad luaithredh agus tú ar talmhain, oir is mó is so-fhulaing an dimus is in duine chonáich na is in duine bhocht, cin corab mi-fhulaing a ceachtar aca e. Ma chuimhnighisi na neithe so co toileamhail, rachaidh cach uile chumhacht an 5] pheacaidh od chroidhi mar dheataigh. DE VANA GLORIA .i. DON GHLÓIR DHIMHAIN. --------------------------------------- Agus da ti si at chroidhi ata si gaethmhar so-indarbtha agus na creid di. Agus tic an chair so co minic ona h-oibrighthibh mhaithi an tan do nithear iad {MS folio 46b2} tre fhuar-chrabhadh do 10] iarraidh na glóire dímhaine, no ma thinnscnais o indtinn mhaith ar tús hé agus gurab toil leat a fhoillsiughadh fa dheireadh atá sí dimhain, no ma mholtar thu as do dheagh-oibrighthibh agus tú fein aga ghabháil sin chugad ana ghlóir atá sí fós dímhain. Agus cidbe neach do bhí ag dénamh urnaithi no duthrachta 15] agus co ndubhradar a smuaintighthi ris, da faice nech do chai mhór agus do dhuthracht uaingeach, do chuirfidh sé do mhaitheas agus do dheagh-oibrighthi os aird, iondas co mmolfaidhthi o chách thú. Agus ma do chonnaimh in duine bocht na smuaintighthi so maille re toil ata in ghlóir dhímhain 20] co folaightheach ina chroidhi, agus muna faghbha se aithrighi ann sin, diberthar on gloir mharthanaigh hé. Is urusa cathughadh reis an teidhm so o mhodhaibh iomdha, da tucair dot uigh co h-indtinneach cat is freamh no is cailidheacht don ghloir dhímhain. An chead mhodh: oir cuiridh indtinn toileamhail 25] na coiri so cach uili mhaith a neamh-nidh, oir do ní fear an fhuar-chrabhaidh ainti agus urnaidhthi agus fuirechras agus a cosmhaile mar do ní an firen, agus ní h-ionann indtinn doibh, oir atá indtinn na glóire fire ag an firen agus indtinn na glóire dímhaine ac fear in fhuar-chrabhaidh, oir is do reir a indtinne 30] breathnuighthear gach aen. Masa duine ecnaidhe tú, is follus duit corab mor an bhuirbe do neach cach uili mhaith do leicin uadha ar son dímhainis a indtinne. An dara h-adhbhar: atá ro-bhorb re tuicsin, do shaethar agus do mhaitheas uile do chur a ndeithiti na tenga ag iarraidh an mholta bhreigi ma maith 35] na h-oibrighthi, no in aithimradh ma olc: oir mar bhis in ghaeth leat no at aghaidh, no an mallachadh no an beandachadh, no --- p.143 an bigsimhain a' gluasacht le gaith no le sith, is mar sin bhis an tenga ac oibriughadh co dimhain at aghaidh no leat. Tusa iomorro, ma chreidi damhsa, cuir t'oibrighthi agus do smuaintighthi co leir a llaimh t'fhir phosta .i. Isu Criosd aiseogas 5] duit iad agus a da chead oired rena cois. An treas adhbhar: tigeamhaidh gurab duine bocht tu nach feadann moran deachair do dhenamh ar do shaethar, maseadh na mill in beacan ata agad ar neimh-ni, acht coimhead co h-inill hé: oir da tuiti fear an chonaich, beith morán aigi thocfas he, agus da tuite in bocht, 10] ni fhuil aigi fear a thogbhala. An ceathramhadh adhbhar: damadh laidiri tú na Samson ni fheadfa do pheacaidh fein do scris choidhchi gemadh beg iat, acht le grasaibh an Tighearna, agus da tucair dot úigh so co h-ecnaidhe, ni bheir dimhain at oibrighthibh fein choidhchi. An cuigeadh adhbhar: bith ecla 15] ghnaith ar fear an fhuar-chrabhaidh agus ni bhi ciunas co brath aigi, ar ecla co millfedh sé in ghloir fhuair sé o shaethar mhór, tusa iomorro, ma sduidearas co firendeach, do cheimnighis co h-indill, agus ni fhuil ecla molta na tathaire ort. An seiseadh adhbhar: da ngabha galar no naire fear in fhuar-chrabhaidh, 20] tuitigh a aimsir o sin amach a searbhas{MS folio 47a1} agus a toirrsi, agus an ghlóir dhímhain do bhí aigi ina ghairdeachas téit si uadha co dochraidh in tan sin, tusa iomorro, ma bearar ort a n-oibrighthibh mhaithi, ní théit aen raed uait, agus ma do ghabh neach eile eisiomlair uait, is tarbhach duit hé. An 25] seachtmhadh adhbhar: in ghlóir atá ac Dia fein gan roind dob áil le lucht na glóire dímhaine a faghbhail mar ghadaighibh no mar shladaidhaibh gan truailleadh, amhail adeir Iob, quae est spes ypocrite si avare rapiat .i. cread in doigh ata agad, a fhir in fhuar-chrabhaidh, do rindi in t-sladaidheacht 30] th-sanntach, acht pian ifrin bhias agad phianadh tre bithu sír? Tusa iomorro, tabhair glóir mharthanach do Dhia at oibrighthibh, iondas co coimheada do thoil mhaith in sigh indut fein, amhail adeir an Soisceal, gloria in excelsis Deo --- p.144 et in terra pax hominibus bonae voluntatis .i. glóir do Dhia is na h-ardaibh, agus sígh do lucht na cain toile a talmhain. An t-ochtmhadh adhbhar: oir is mór in dith agus in espaidh loighed an t-saethair agus na deithidi do nithear dochum na 5] gloiri marthanaigh agus ro-mhéid in t-saethair agus na deithiti do nithear dochum na gloire dimhaine. Agus co fírindeach ní fhuil acht neimh-ni is in glóir dhímhain a fiadhnaisi na glóire suthaine. Agus da tucair so dot úigh co tarbhach, seitfir in ghlóir dhímhain uait mar chaith shalach eadtruim. 10] DE INV IDIA .i. DON TNUTH. -------------------------- Agus déna cathughadh cruaidh ris ar ecla an croidhi do selbhughadh do. Agus tic an chair so o chlú agus o anoir agus o shuaimmis agus o phrelaiteacht daine ele. Agus is cóir cathughadh ris in cair so o mhodhaibh iomdha. An chead 15] mhodh dhibh: is dochraidh beith ac tnuth re sochraidheacht cáich ar son nach feadann tú fein beith amhlaidh. An dara modh: atai a' cathughadh a n-aghaidh Dia o tic gach maith agus gach cumhachta, amhail adeir an t-apstol, qui potestati resistit, ordinationi resistit .i. gebé chathuighis a n-aghaidh 20] na cumhachtain, cathuighi sé a n-aghaidh in ordaighthi Dia. An treas mhodh: mas mar duine umhal mbocht thainic thu is in ord, is do dhénamh maitheasa thangas, agus ní do dhenamh uilc na tnutha re suaimmis na re sochraidheacht na ndaine ele. An ceathramhadh modh: is saebh agus is digind mi-cheille 25] duitsi in duine ata a n-anóir agus a ndeagh-chlú ag cach, curbh áil leatsa at aenar a mhí-chlúghughadh. An cuigeadh modh: da feachair tú fein co maith, ni dingnair tnuth re neach eli, oir ni fhuil a fhis agadsa ciondas atait cach a fiadhnaisi Dhia, agus os é t'fhis fein atá agad is neamh-ghlan eaglach 30] tuitmeach hé. An seiseadh adhbhar: i n-abartha nach molfai na daine ut re fuil mo thnuth da n-athainti co maith iad: ní fhuil amharas ar a mbeith maith agus atá a fhis agum chena {MS folio 47a2} nach molfai a firind aniúil iat. Gurab aire sin guidhimsi tusa masa crabhadh dob áil leat do dhenamh, cuir cach uili --- p.145 bharamhail don taebh is ferr, oir is é in ní is inilli is cóir do thogha. An seachtmhadh modh: is aingidheacht duit in tí nach dearna díbháil duit na mallachadh riamh, acht hé ina phreláit no ina charait no ina chomharsain duit, beith ag tnúth 5] ris gan adhbhar. An t-ochtmhadh modh: is mór in aingidheacht agus in an-ecna duit beith ag tnúth re maitheas do chomharsan, agus corab leat fein hí masa maith leat a beith aigisan, amhail adeir Augustin, ama bonum proximi tui et tuum facis .i. tabhair do ghradh do mhaitheas do chomharsan agus budh 10] leat fein hí. An naomhadh modh: do ní an tnuthach é fein d'inntsamhlughadh ris in Diabhal bhis ac tnúth ris in crabhadh agus re maitheas cáich uile aca chlaechlughadh. Maseadh gabhsa ecla chugat agus dichair gach uile thnúth as do chroidhi co luath. Gurab aire sin adeir Bernard, ma mhothuighir an 15] tnúth ac buain red chroidhi agus gurab olc leat sin, agus gan t'airm cathuighthi fein do thabhairt di .i. do shúili agus do chluasa agus do smuaintighthi, do chathuighis co maith agus rugais buaidh. DE AMBITIONE .i. DO MHIAN IN INDMHE. ------------------------------------ 20] Agus ge roibhi in mhian sin a' gaire rit, na tabhair taebh ris, oir is gear agus iomdha a cair agus a h-eiri. Bith an mhian so choidhchi agad ghriosadh dochum na coiri, agus is coir contrardhacht do dhenamh air o adhbharaibh iomdha. An chead adhbhar dibh: is iomdha buaidhreadh agus deithiti 25] ata ar na prelaitibh aga tarraing dochum caire ac tabhairt neich agus ag iarraidh neithe agus ac tabhairt graidh agus tribuloiti n-iomdha is na neithibh atá futha, agus is ona ndénamh so co maith do bheith sigh ionmholta ag in popal. An dara h-adhbhar: is iomdha adhbhar fuatha utmall ata aca, agus 30] is iomdha labhairt agus gaire agus ithi agus ibhi agus morán do neithibh eile a fuilit lucht na h-umhla ainmhfisach. An treas adhbhar: dlighi beith friochnumhach do ghnath ar son corab éicin doibh résún do thabhairt do Dhia i ngach gnimh da ndingnaitt. Curab aire sin dhligheas lucht na h-umhla 35] uili neamh-mhian na cairthi agus an eiri do bheith orra. An --- p.146 ceathramhadh adhbhar: do chuiridar na prelaiti agus lucht an chonaich uili iad fein fa shuilibh agus fa chluasaibh agus fa thengthaibh cáich a scannail agus a n-ithimradh uatha agus chuca, agus ni chuirid lucht na h-umhla agus na cobhsaidheachta 5] na clamuir so dibh a fiachaibh. An cuigeadh adhbhar: ar ndenamh gacha maitheasa doibh ar na dainibh bhis futha, ni bhi gradh na ndaine so inntu tar eisi sin, acht beith aca n-aithimradh mar naimhdibh. An seiseadh adhbhar: na daine thic dochum na h-indmhe so, is maille re saethair agus re seirbhis 10] agus re mholta bhreigi tegait, agus is iad na {MS folio 47b1}tribloiti sin tarcuisnigheas in lucht-chrabhaidh. An seachtmhadh adhbhar: is cóir crioch na muinntiri so do stuidear co friochnumhach ar mhéid a tuitme agus a nguasacht, agus is iat na daine is lugha ghlacas in tribulóid so is mó atá ar slighi in ghairdeachais. 15] An t-ochtmhadh adhbhar: is deacair duit cuntas lai na breithi do thabhairt tar do cheand fein, agus gan deithiti lucht an t-seachrain uile ort. An naomhadh adhbhar: is cora duit, mas ledt shaint dob áil leat dul a n-indmhi, in t-innmhi is mó agus is buaine agus is flaitheamhdha do shantughadh ina n-anfa 20] marthanach, na in t-indmhi bheac shalach dhimbuan fhuicfis tu a ngill rena chair. Agus da tucair so co maith, ni shannteochair in prelaideacht na indmhi in t-saeghail. DE AVARITIA .i. DON T- SAINT. ----------------------------- Agus da mothuighthear dochum in chroidhi hi, diult co dichra 25] uait hi, oir atá sí dochrach agus ní h-eigin duit hí. Agus is on conach agus o neithibh dhamanta thic si, agus is cóir cathughadh re o mhodhaibh iomdha. An chead mhodh dibh: cuirit siat friochnumh agus ceandsil mor ar in croidhi aga faghbhail, ac denumh saethair agus fuireachrais agus mara 30] agus tiri agus ac fulang guasachta iomdha ele, agus ní mhothuighinn an bocht firi gradh na neithe so arna cur a tarcuisne ar son Dia. An dara h-adhbhar: na daine da ndailtir in conach bith ecla gach aein duine orra, oir sailit gurab gadaighe in duine bocht, agus corab sladaidhi in duine saidhbhir, agus --- p.147 ni mar sin bhis in duine bocht, acht bí se indill do ghnath, ar son nach fuil aigi raed mhillis he. An treas adhbhar: in tan theid a ni on t-santach toirrsighthir e chum bais, agus bid suaimmis spioradalta ag an bocht ar son espadha an t-saeghail. 5] An ceathramhadh ni: an duine ghradhuigheas an saeghal bid se ac seirbhis do mar mhodh ndochraidh agus mar sherbhfhoghantaidhi shalach acca umhlughadh fein ann. Gurab aire sin adeirmait nach fuil an conach ac neach da ngradhuigh co mór he, ar son gurab modh do e agus nach tighearna, agus 10] co ndeachaidh Dia uadha ar a shon leis, agus ata an duine bocht ar son Dia ro-chonaich. An cuigeadh adhbhar: in ti thinolas in conách, ni bhia sasta choidhchi, oir ni lór lais aen ni: ata an bocht contrardha do sin, oir ni thaiscind se aen raed do fein, agus do-bheir amach an ni fheadas. An seiseadh 15] adhbhar: ata an conach ina ghaisti agus ina lin ac an Diabhal a timchill luchta in chonaich fein, iondas nach leicind indtogh doibh dochum Dia, amhail adeir an t-apstol, qui volunt divites fieri, incidunt in temptationem et in laqueum Dyaboli .i. na daine lenab ail beith conaich, tuitid a lin agus a ngaisti in 20] Diabhail sin. An bocht fhacbhas gach aen raed inndsamhluighi se Dia, oir tuicidh se nach eidir leis a leanmhain agus eiri mór air. An seachtmhadh adhbhar: is toirrseach {MS folio 47b2} searbh leis in duine conaich in bas, agus is forbhfailteach aibhind leis in mbocht hé. An t-ochtmhadh adhbhar: an tan théid fear 25] conaich dlighi co ntéid a mbí aigi uadha da aindeoin, agus in tan théid in bocht gabhaidh sé in conách naemhdha chuigi maille re gairdeachais mhór. Tabhair dot úigh so co h-indtinneach agus ní ghraidheochair na neithe talmhaidhe. Bith a fhis agad fos co fuilid ceithre gneithe dona dainibh .i. 30] duine sanntach agus duine fial, duine silteach agus duine borb. An duine do-bheir an raed is intuctha agus chonnmhas an raed nach indtuctha, is e sin an duine fial. An duine nach tabhair an raed is intabhartha agus chonnmhas in raed is inchonnmhala, duine sanntach sin. An duine do-bheir an raed as intuctha 35] agus nach connmhann an raed as inchonmhala, duine silteach sin. An duine nach connmhann in raed is inchonnmhala agus nach tabhair an raed is intuctha, duine borb an-ecnaidhe sin. --- p.148 DE IRA .i. DON FHEIRG. ---------------------- Agus da taighli si do chroidhi, marbh an uair sin fein hi, oir ata si fichmhar. Agus teagmhaidh si d'shir ar son na neithe do nitear no adeirtear no thic a n-aghaidh toili in duine. Atait 5] ceithre gneithe uirri. An chead ghné: in drong do ni ferg da n-aindeoin agus scuiris co luath, agus drong eile do ni da ndeoin hi agus scuiris co luath: drong ele do ni co mall agus fagbhas co mall: drong ele do ni co luath hi agus facbhas co mall. An chead ghné, ní maith hí. An dara gné, as mesa hí. In 10] treas ghné, is olc, agus an ceathramhadh gné is ro-olc hí. Agus is coir cathughadh ina h-aghaidh so o résunnaibh iomdha. An chead resun dano: oir is on dimas thic gach uile ghné don fheirg, acht getá fearg an-chertaighthi a n-aghaidh an pheacaidh co maith uaireann agus atá si uair eile do shír co h-olc, oir is 15] e gluasacht na feirgi is comhartha don dimas. An dara reasun: an uair do ni fearg ret chosmhaileas fein, is a n-aghaidh na córa do ni hi, oir ni dhlighind neach fearg do dhenamh re neach eli. An treas resun: ma do ghabhas cumhacht ar neach h-eigin agus atai ag denamh feirgi ris ar a locht fein, na déna 20] co h-imarcrach hi, agus da mbuailir in t-slat amuich air ar son t'fheirgi, tabhair gradh ad chroidhi do ar son Dia. An ceathramhadh reasun: muna bhfhuil ceandas agad ar duine, na fearguigh ris gemadh ciontach he, oir ni bhudh ail leat fein, da ndearnta peacaidh, duine eli do dhenamh feirgi rit ar a shon. 25] Maseadh na dena re nech eili an ni nach áil leat do dhenamh rit fein. An cuigeadh reasun: is mó do dhighbhail do ní duit fein na do gach uile dhuine. Maseadh ca tarbha duit an ceartughadh mhillis tu fein do dhenamh ar neach eili? An seiseadh reasun: is mór an t-anfiss no an bhuirbe do neach 30] fearg do dhenamh, oir foillsighidh si an locht {MS folio 48a1} foluightheach ata innat. An seachtmhadh reasun: is egnaidhe do dhuine foighide chobhsaidh do thabhairt don fheirg .i. gan a fhoillsiughadh amach mar bheas se astigh. An t-ochtmhadh reasun: is guasachtaighi comann luchta na feirgi: maseadh 35] seachain iad mar is sidhchanta feadfair. An naomhadh reasun: --- p.149 nach coir comhairle na secreidi do fhoillsiughadh doibh, oir nochtaigh cach uile rún a ndanacht a feirgi. Gurab aire sin aithnimsi duitsa, masa duine ecnuidhi thu, pairt na feirgi do sheachna co deithideach. 5] DE ODIO .i. DON FHUATH. ----------------------- Agus da tinnscna se ad chroidhi, cathuigh ris as cach uile mhodh. Agus geintear an locht so ar tus o ghnimh no o dhroch-radh. Agus is cóir contrarughadh do a modhaibh iomdha. An chead mhodh: marbhaidh se a anum fein, óir is 10] dunmharbhthach in ti lena fuath a bhrathair, amhail adeir Eoin Bruinde. An dara modh: dallaidh se an duine, oir ata fer in fhuatha dall anfisach ar slighi na beathadh. Corab aire sin nach denann se breitheamhnas coir, acht he ac oibriughadh do shír da namhaid. An treas reasun: in ti aca fuil in fuath, 15] ac denamh dighailtuis do ni se neamh-chumhachtach da reir sin an Tighearna aca fuil cumhachta an dighaltuis uile. An ceathramhadh reasun: do ni se naimhdinas do fein re Dia ac tabhairt fuatha da chreatuir. An cuigeadh reasun: ni fheadann sé do reir dlighidh urnaighi in Tighearna do radh, agus da n-abra 20] is i n-aghaidh a shlainti fein adeir: ar son nach áil leis na peacaidh do rinded ina aghaidh do mhaithimh, ata se a' guidhi ana aghaidh fein an tan sin, agus ag iarruidh gan a pheacaidh do leicin leis. An seiseadh reasun: millidh se a oibre fein co leir, oir ni he a ngradh oibrigheas se acht a nfuath. An 25] seachtmhadh adhbhar: as mesa he iona in t-ainmhidhi lena h-ionmhuin a chosmhailis, oir is ra bheac ar an duine a chosmaileas fein do rindeadh a cosmhaileas De. An t-ochtmhadh reasun: cidbe aca fuil fuath, atá se ainfissach, oir ni h-áil leis an beacan do mhaithimh, do chind Dia do mhaithimh moráin 30] do. An naomhadh reasun: mar do ni mac Dhia do fhear an ghradha, do ni mac an Diabhail d'fhear an fhuatha. Seachainsi maseadh in locht so co sithchanda madh áil leat buaidh do bhreith od naimhdibh. --- p.150 DE TRISTITIA .i. DON TOIRRSI. ----------------------------- Dichuir hi co h-aibeil da mothuighinn dochum an chroidhi hi, oir ata si searbh di-mholta, agus geintear hi o dhith in ghaeil, no na neithedh talmhaidhe, no o thribloid, no a eslainti, no o 5] neach eile do thabhairt tarcaisne ort, no o arduchadh duine ele thort. Agus cathuigh co luath ina aghaidh so a modhaibh iomdha. An chead mhodh: os ar son in t-saeghail do nithear hi, atait oibrighthi bais indti. An toirrsi ata ort ar son do pheacaidh ar gradh Dia, as maith sin, agus do gheibhthir an 10] beatha shuthain uaithi, muna biadh si ro-mhór. An dara h-adhbhar: {MS folio 48a2}an gael agus na neithe aimseardha agus na neithe co leir tinnluici Dia sin, agus ni dhein sé andligheadh do neach ar son a thinnlaicthi fein do bhuain de aris. An treas resun: cebé do ní an toirsi so, is i n-aghaidh Dia do ni se hi, 15] a' coimhlinadh a thoile fein agus ac diultadh toili Dhia. An ceathramhadh reasun: in ti da mbentar a neithe, no do gheibh aibheirseoracht, ata a thoirrsi ac tabhairt thathaire ar breitheamhnas Dhia. An cuigeadh adhbhar: bith an indtinn toirrseach leasc an-umhal chum gach uile neithe mhaith. An 20] seiseadh adhbhar: an indtinn toirrsighthear a n-ircradh na raed saeghalta, is mó na sin budh chóir a toirrsiughadh ar ecla phian t-shuthain ifrin. An seachtmhadh adhbhar: ma ata pian ort um na neithibh aimseardha diombuana do dhul uait, is cora agus ro-chora duit doilghis do bheith agad um na neithibh 25] ghlórdha do dhul uait. Maseadh sgriossa in toirrsi so od chroidhi madh áil leat buaidh na namhad do bhreith. DE ACIDIA .i. DON LEISCI. ------------------------- Agus is inann hi ac glacadh an chroidhi agus bás na h-anma. Maseadh, dichuir co h-aibeil uadha hi. Tic si co minic o 30] dhearmad ort fein agus ar Dia agus ar phein ifrin. Agus contraraidh di so a modhaibh iomdha. An chead mhodh dibh: nach he an t-anam amhain mhillis si, acht an corp agus an t-anam le cheile, ionnas corab athmhulta leis beith beo agus nach áil leis bas do fhaghbhail. An dara h-adhbhar: ata sé 35] so-thuitme urusa chum cach uilc, mar dhuine can egla aen neith air agus can chomas a dhlighidh na cheirt fein aici. An --- p.151 treas mhodh: ata se lesc toirrseach chum cach uile mhaitheasa agus do-bheir sé dimbrigh agus an-umhla i ncach uile aithimradh agus tarcaisne do-bheirar air. An ceathramhadh modh: ata se mar dhuine chuthaigh ac denamh forbhfailti don olc agus 5] nach toirrsighinn agus nach caoininn an mhaith do leic thairis tre mhaidneachtnaidhe. An cuigeadh modh: ni fhuil se acht mar iomhaighi a mballa nach féadann maith ar domhan do dhenamh lena ceadfadhaibh, oir ni chuirind se a shuile co brath do chaoineadh a pheacaidh, naid a chluasa do eisdeacht a lesa, 10] na a bhel na thenga do labhairt an raeda mhaith, agus ní chuirind a lámha naid a chosa dochum a riachtanais a lesa, na a chroidhi dochum smuaintighthi ionmholta, agus ni ullmhaighinn a chorp dochum foghanta. An seiseadh modh: ata se boghar dall dochum cacha maithisa, iondas nach faghann 15] se solas maith a ni da faicind na da n-eisdeadh. An seachtmhadh modh: {MS folio 48b1}nach faghann sé blas ar gairdiughadh shaeghalta na spioradalta. An t-ochtmhadh modh: nach mó ata sé ina eire air fein na ar a chomarsannaibh agus ar lucht a thuicseana co léir. An naomhadh modh: atá sé tarnocht ro-dhaidhbhir 20] afhus agus arna fhaghbhadh ona neithe glordha. An deichmheadh modh: ni mó atá toirrsi na beatha neamhdha do leic se thairis tre mhaidneachtnaighi air, agus ní fhuil egla pheine ifrinn atá aga h-ullmughadh do air. Seachainsi maseadh o cach modh in leisci do-bheiradh ort anns an bethaidh abhus 25] cach uile bhlas atá is in bethaidh neamhdha do leigin thort. DE DESPERACIONE .i. DON MHÍ-DHOCHAS. ------------------------------------ Agus da ti si dochum an chroidhi atá sé diabhulta can cunntabhairt. Agus cathuigh co ferrda fris agus co neimh-dhearmadach a modhaibh iomdha. An chead mhodh: atá Dia 30] uili-chumhachtach choimh neartmhar ar lucht an pheacaidh do dhamnadh agus ar lucht na h-aithrighi do shlanughadh. An dara modh: ata sé trocaireach an mhéide sin nach dlighinn neach mí-dhochas do dhenamh as, oir is mó a throcaire na mar fhéadaid ar peacaidhne beith. An treas mhodh: ata 35] se firindeach agus gibé uair do dhena an peacthach cned, do --- p.152 ghell se a pheacaigh do dhearmad, agus adubhairt sé, a anam pheacthach ce minic do ni druis re leandanaibh iomdha, innto chugamsa agus gebhad tú. An ceathramhadh modh: atá sé caoin-fhuarach agus ní do ghairm na firen amháin thainic 5] se, acht do ghairm na peacthaich leis. Atá sé buidh agus ni fhuil fás da ndenaid na peacaigh nach fásaid a ghrasasan tarrsa, mar dhearbhthar a Petar agus a Pol agus a nDaibhidh agus a mmorán ele. Agus ma do rindisi peacadh, fech an mó hé na peacadh Phoil no Dhaibhidh, oir do bhi fear dibh ina 10] aithiseoir mhí-chreidmheach ar Dia, agus fear eile ana dhúnmarbhthach maille re h-adhaltrannais. Do bhí an dúnmarbhthach so do reir croidhi Dhe fa dheireadh, agus do bhí an fear ele ina dhochtuir dona cineadhachaibh. Masa duine riaghalta thú, ní mó do pheacuigh thu na do pheacuigh 15] Petar do shén a Thighearna fa thri, agus ní ferr an prelaid far pheacaighis na in prelaid far pheacuigh Petar. Agus an fear so thuc an teitheadh agus in diúltadh, tucadh eochracha flaitheamhnais Dhe do fa dheireadh. Maseadh na bidh mi-dhochas agadsa as do pheacaidh fein, acht griosadh an 20] eisiomplair so thú dochum aithrighi. An seiseadh modh: is mó gairdigheas maith neimhe roimh innto aen pheacach na{MS folio 48b2} roimh fear do theasta do chead d'fhirenachaibh. An seachtmhadh modh: do bhi an mheide sin do ghrasaibh ac Dia ar aithrighi in pheacaigh, co nderna Ri na n-aingil duine 25] de fein da ghradh. An t-ochtmhadh modh: o fhuair Criosd bas ar son na peacthach an tan do bhadar ina nnaimhdibh do, fech cad do-bheara se doibh anois o 'tait siad ina ncairdibh do anns an aithrighi. An naomhadh modh: ní dhlighind neach mí-dhochas do dhenamh as a fhad co n-indtaighinn se, amhail 30] dearbhthar a n-aithrighi ghirr an ghadaidhi is in croich. An deachmhadh modh: muna budh ionmhain le Dia aithrighi an pheacaighe, ní chendeochadh se da fhuil agus da fheoil luachmhoir fein. Agus da creidir so co fírindeach, ni dhingnair mí-dhochas as do pheacaidh fein. --- p.153 DE BLASFEMIA ET DE PREFIGURANTIBUS CHRISTUM .i. D'AITHISIBH IN TIGHEARNA AGUS DO REIMH- FHIGHRACHAIBH AN TIGHEARNA. --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Da tegmhadh sin chum do chroidhi cathuigh ré agus dibir 5] co laidir hí. Agus geintear an chair so co minic a timchill diadhachta agus daennachta Chriosd, no a phreamhaighthi fein, no na sacraimintibh mora eile, agus cathuigh ina n-aghaidh so co laidir ó resunaibh iomdha ionmholta. Agus is coir creidimh a ndiadhacht agus a ndaendacht Criosd o adhbharaibh iomdha 10] agus ó résúnaibh daingne. An chead resún dibh: dearbhthar hé o fhurtacht na naemh agus o aithbheoughadh na marbh nar fhéadad a chreidimh agus o bhriathraibh agus o oibrighthibh na naemh. Agus ata an dearbhadh ceadna arna reimh-fhighrachadh on Lex agus ona h-uasal-aithribh, arna reimh-fhoillseochadh 15] ona faidhibh agus arna thaisbenadh on aingil agus ona Soiscélaibh, agus arna shenmoir ona h-apstolaibh. Créad tuictear trid an muine do-chonnairc Maysi ar lasadh can dighbhail da duille, acht Muire do ghabhail Mac Dhe can dith n-oighi agus gurbh é fein an lasair ghradhach mharthanach 20] bhis ac sir chnamh gan dighbhail don tí ar a n-oibrighind? Cread tuictear a nlomradh olla do bhí ac Gedian trer fhear an braen neamhdha gan dighbhail don olaind, acht Criosd arna fhearthain on Spiorad Naemh a mbroind Muire cin dith n-oighi? Cread tuictear tre Adhamh arna chruthughadh don 25] talmhain neamh-thruaillighthi agus d'Ebha arna cruthughadh da esna, acht Muire ar ngabhail Mac Dhé co neamh-thruaillighthi cin dith n-óighi? Cread tuictear a slait Aron thuc blath agus cno co h-obann, acht Mac Dhe arna gheinemhain on t-slait igha in .i. o Mhuire oigh cin dith n-oighi? Cread tuictear trisin t-slait 30] do thairngirsit na faidhi do theacht do phreimh Iese{MS folio 49a1} co mblath neamh-thruaillighthi, acht Muire Mathair do bhi ar slicht Iese, agus thuc an blath do-thruaillighthi do chabhair cach .i. Criosd? Cread tuictear trit in da fhichid la agus in da fhichid oidhchi do throisc Maisi agus Elias, acht Criosd do 35] throisc fad na h-aimsire ceadna do shaeradh an duine? Cread tuictear tre Ioseph do reic da bhraithreachaibh, acht Criosd --- p.154 do reic da dheisceabluibh fein ar deich n-airgidaibh fichit? Créad tuictear tre Iacob do chathuigh ris in aingil agus nar leic uadha hé no co fuair sé in bheannacht mharthanach, acht gradh Chriosd don daennacht do bhí ac cathughadh ris do 5] ghnath, iondas co tuc se air allus fola do chur de fa dheireadh ac tabhach na beannachtan marthanaighi acc ar slanughadhne, amhail is follas a n-oslugadh na lamh anns an gcroich ac tinnlachadh na beannachtan duinne? Créad tuictear tre fhuil neamh-urchoidigh Aibeil do bhí a' gairm comairc chum 10] Dia arna mharbhadh da bhrathair ar an machaire, acht fuil Chriosd do dhoirteadh tar ceand pheacaigh agus a' gairm comairc ar Dia tar a cheand? Créad tuictear on airc do shaer na h-ocht n-anaim ar tonnghail an mhara, acht croich Chriosd tre mbearar lucht a chennaigh o thonnaibh a peacaigh anfadhaigh 15] co cuan dorais tighi Dhia? Créad tuictear tré Isac do iomchair an cual chonnaigh do choimhlínadh thoile an athar da loscad fein mar idhbuirt do Dhia, acht Criosd do iomchar croichi a pheine lasamhna fein do chendach peacaidh na cineadhaigh? Créad tuictear tre chrois tau, agus trit an uan cascdha do 20] idhbradar mic Israel ac fagbhail na h-Eigipti acht croch Chriosd ina roibhe in t-uan neamh-urchoideach do thogaibh peacaidh an domhain a toil an Athar, thuc hé fein mar idhbairt do scaileadh peacaidh an domhain a toil an Athar? Créad tuictear trid an nathar neimhe do chuir Maisi a n-airde do mhacaibh 25] Israeil do fhóireamh cach aen do shilleadh uirre ó lot na nathrach eile, acht Criosd do bheith is in croichi ac slanughadh cach aein shillis ann ona lotaibh do-chriochnaighthi? Cread tuictear tre Shamson do bhi maille forbhfailti fa sbarraibh duinte ag Gazenses agus do eirigh uatha arna cur uile a neamh-nidh a 30] n-aéisi oidhchi ar mbriseadh a ndoirsi, agus do chuaidh co neamh-ghortaighthi maille rena mhaith ina fhlaitheamhnas fein acht fighair Criosd do bhí fa iadhagh is in adhlachadh maille re forbhfailti na n-Idhal agus do eiridh uatha is in meadhon oidhchi agus do bhris doirrsi ifrin agus ruc a mhaith 35] fein chum flaithimhnais? Créad tuictear trit in Samson cheadna --- p.155 do bhean an criathar meala a bel in {MS folio 49a2}leomhain, acht fighar Criosd: mar bhis an mhil is in cheir ata eisin ana Dhia agus ana dhuine? Créad tuictear tre Ionas do sgeidh in miol mór in treas lá, acht Criosd do eirigh an treas lá a bhás? 5] Cread tuictear tre Enog rucadh ina chorp fein a Parthas agus tre Elias rucadh a fiadhnaisi a dheiscipal fein a n-aer, acht Criosd rucadh amhlaidh a fiadhnaisi a dheiscibal a flaitheamhnas agus do shuidh iarumh ar deas laimh a Athar? Agus da creidir na neithe so co firindeach, rachaidh spiorad na h-aithisi 10] acus an mí-chreidimh uaid. O d'chonnacais mar do rindeadh a reimh-fhighradh ón Lex agus ona h-uasal-aithribh, fech anois mar do rindeadh a reimh-fhoillsichadh ona faidhibh. DE PROFETIS DE CHRISTO .i. DONA FAIDHIBH AR CRIOSD. --------------------------------------------------- Or adubhairt Iacob fáidh ar geinemhain Criosd, non auferetur 15] sceptrum de Iuda et dux de femore eius donec veniat qui mittendus est, et ipse erit expectatio gentium .i. ní bheidh na treabhasa agus co h-airighthi treabha Iuda gan tighearnadha agus gan prionnsadha no go ti Criosd tre slanaighthir na cineadhaigh. Corab aire sin adeir Moysi, prophetam suscitabit 20] vobis Deus de fratribus vestris tanquam me, ipsum et cach .i. mar thuc Dia Lex daibhsi trimsa, ar Moysi, do-bheara se trid an faidh mhór re n-abur Criosd co minic is in Soisceal, atá ina Thighearna agus ina Dhia ac na faidhibh, grása agus firinde daibh, agus gibé neach nach creidfe a Criosd daimeontar 25] hé agus teilgfidhthear a choimhthinol na naemh hé. Corab aire sin adeir Abacu faidh, qui venturus est veniet agus cach .i. ticfaidh an Tighearna Isu gan chunntabhairt re n-abur Slánaidhtheoir a phopail fein, do scris a bpeactha. Do theacht Chriosd adeir Balám, orietur stella ex Iacob et consurget homo 30] de Israel et percutiet duces Moab .i. geinfidhthear Muire Ogh .i. rélta sleachta Iacob agus is uaithi thicfas in duine re n-abur Criosd Mac Dhe Bhí eireochas ortsa Israel do reir colla a mhathar, agus is é scrisfas taisi Moab .i. an Diabhail ata ana --- p.156 thighearna ar cach aen ar nach oibrighind recht an Tighearna Isu Criosd. Adeir Ysayas, ecce virgo concipiet filium et vocabitur nomen eius Emmanuel .i. gebhaidh an ogh in mac agus beiridh he agus goirfidhthear Emanuel de .i. Dia maille 5] rind. Tabhair dot úigh co fírindeach co ndubhairt an fáidh co mberadh an ogh mac, agus tuicimsi as sin o do bhí si ina h-oigh aca bhreith, corab i Muire in ogh o thainic Dia agus duine {MS folio 49b1} gan dith n-oighi. Corab aire sin adeir an faidh Daibhidh, Dominus dabit benignitatem et terra nostra dabit 10] fructum suum .i. foillseochaidh Dia co follas duinn a ghrádh caoin-fhuarach fein in uair do-bhéra ar talamhne, Muire Ógh, toradh a broind neamh-thruaillighthi fein .i. Iosa Criosd, amhail adeir Malucias fáidh, vobis timentibus nomen meum orietur sol iustitie .i. eireochaidh grian na fírendacht dona dainibh 15] lenab egal m'ainmsi .i. Criosd, agus beith slainti ina etibh .i. ina bhriathraibh, agus do ghebhthar slainti mharthanach ina oibrighthibh agus toradh suthain. Gurab aire sin adeir Daibhidh, Dominus dixit ad me filius meus es tu: ego hodie genui te .i. is tú mo mhac do gheinis a ndiugh, ar an Tighearna a fighair 20] Criosd. Adeir Ysayas, parvulus natus est nobis, filius datus est nobis .i. do gheinedh leanbhan duinn agus do thinnlaiceadh mac. Adeir fos, cuius principatus super humerum eius et vocabitur nomen eius Admirabilis, Deus Fortis, Pater Futuri Seculi, Princeps Pacis, de cuius pronunciacione nativitatis 25] nil apercius potest dici .i. ata a phrionnsachtsan ar a shlinnenaibh fein agus is é bhis ainm do, in t-Iongantach agus Dia laidir agus Athair in t-Saeghail atá ac teacht agus Prionnsa in t-Sígha. Is ar foillseachadh a gheineamhna sin nach féadtar ní is follaisi do radh. De qua etiam dixit Ieremias .i. corab 30] aire sin adeir Ieremias, Deus in terris visus est, et cum hominibus conversatus est .i. do chonncas Dia ar in talmhain ina --- p.157 chomhnaidhe a farradh na ndaine agus onar fhéadadh a shilleadh ana naduir fein, do ghabh sé colann uime do choidreabh in duine do ghradh agus da thegasc ina eisiomplair fein. Da teagmhadh duine do chuirfeadh a cunntabhairt maille ris na 5] h-Idalaibh an e sin in ti do ghealladh duinne, do dheimhnigh Daniél faidh duinn hé an tan adubhairt, cum venerit, inquit, sanctus sanctorum cessabit unctio Iudeorum .i. an tan thicfas naemh na naemh sguirfeadh ongadh na n-Idal. Is ro-dheimhin dob aithnidh doibh teacht Chriosd, oir ar teacht do do sguiredh 10] d'ongadh na righ agus na n-esbuc. Gurab aire sin adeir Abácú Domine, consideravi opera tua et expavi, quoniam in medio dirorum animalium innotesceris .i. a Thighearna, thuc me dom uigh t'oibrighthi agus do ghabh egla me, oir dob fhollas tu ider na dainibh. Do dherbhadh so {MS folio 49b2} co firindeach 15] sunnradhach in tan fhuaradar na buachaille idir in dá ainmhidhe hé, do adhradh agus do creidedh hé o eisiomlairibh iomdha. Agus do dherbhadh he mar an céadna in tan do h-aisceadhadh co duthrachtach onorach ona righaibh he. Corab aire sin adeir Isayas, super te Ierusalem orietur Dominus et gloria 20] eius in te videbitur .i. is ort fein, a Ierusalem, eireochas in Tighearna agus budh fhollas a ghlóir innut, et ambulant gentes in lumine tuo et reges in splendore ortus tui .i. ceimneochaigh na cineadhaigh at sholas agus na righa a ndellradh do gheineamhna: omnes de Saba venient aurum et tus deferentes 25] et laudem Domino annunciantes .i. tiocfaid na daine o Shaba agus do bhéraid ór agus tus leo agus iad ac moladh an Tighearna. Is anns an Bethil do rinneadh so, agus iad ac moladh an Tighearna a comhursanacht Ierusalem, agus is innti do gheinedh Criosd Cumhachtach a mbroinn na h-Oighi .i. 30] Glóir in Athair. Agus is ona righaibh so adeir do ghuigheadh he mar righ agus mar Dhia agus mar dhuine, agus iad fein a' ceimniughadh da iondsaidhi le solas na nua redlainde, maille re h-ór agus re tuis agus re mir. Gurab aire sin adeir an fáidh .i. Daibhidh, adorate Dominum in aula sancta eius .i. guighidh 35] in Tighearna ina halla naemhtha fein, amhail adeir Daibhidh --- p.158 fos, reges Tarsis et insulae munera offerent: reges Arabum et Saba dona adducent et adorabunt eum omnes reges, omnes gentes servient ei .i. do-bherud righa na n-oilen re n-abur Tairsi agus Saba agus Arbum tinnlaicthi dochum Mic Dhe agus guidhfid 5] na h-uile righ hé agus gialfaidh in uile chineadh do. Do cíthear na neithe so co criochnaidhthi arna ndearbhadh maille re litre ina ndubhradh iad. Adubhairt in faidh ar furalamh in Tighearna is in tempall, suscepimus Deus misericordiam tuam in medio templi tui .i. Criosd anns na Scriobtuiribh 10] Naemhtha ina roibhe trocaire Dhe co minic arna radh, amhail dearbhthar is in ughdaras so, ostende nobis Domine, misericordiam tuam et salutare tuum da nobis .i. a Thighearna tabhair duinn do throcaire fein agus tinnluic duinn t'fhurtacht agus do ghairdighthi fein, et misericordia Domini ab eterno 15] et usque in eternum et Deus meus, misericordia mea .i. is í sin in trocaire mharthanach nach dighbhaidhthear tre bhithu sír, et Deus meus, misericordia mea .i. a Dhia is tu fein mo throcaire. Adeir Malachius {MS folio 50a1} ar an céadna, ecce veniet ad templum suum Dominator Dominus .i. Iosa Criosd, et erunt, 20] scilicet Ioseph et Maria, offerentes eum Domino sacrificium in iusticia .i. is follas co ticfa an Tighearna ac denamh a thighearnais chum a thempail fein .i. Iosa Criosd, agus biaid Ioseph agus Muire a' furail idhbarta ar an Tighearna is in firendacht. Gurab aire sin adeir Ysayas a persain an Tighearna, 25] spiritus Domini super me, eo quod unxerit me: ad annunciandum mansuetis misit me, ut mederer contritis corde et predicarem captivis indulgentiam et clausis apertionem et annum placabilem Domino .i. tiocfaidh spiorad an Tighearna ormsa ar son cur ong sé me agus da fhoillseachadh nis caine 30] do chuir se me, iondas co furtachtaighind toirrsi na h-indtinne agus co ngellind maitheamh agus fuaslachadh dona daeinibh atá a laimh agus solas do lucht an dorchadais, agus co foillsighind bliadhain toghaidhi in Tighearna. Corab aire sin dearbhthar --- p.159 Criosd gan chunntabhairt do bheith arna ongadh on Athair agus on Spiorad Naeimh co sunnradhach chum na teagaisc nua iongantach so tre foillsighthear trocaire agus bochtaine agus ceandsa agus gellta na luaidhigheachta suthaine do 5] ghairdiughadh do bhroin na h-inntinne agus d'fhurtacht dona braighdibh atá cengailti a ngeimhlibh in pheacaidh. Gelltar doibh so a toirrsi firindigh an chroidhi agus a faisiti in bheil maitheamh a npeacaigh co h-iomlan. Foillsighidh sé fuaslughadh dona daeinibh ata cengailti a prisún in Diabhail tre righne a 10] mí-chreidimh agus a mí-dhochais ar son a creidimh agus a dochais agus a grádha. Do-bhearar co trocaireach da cach aen lenab ail bliadhain buidheachais in Tighearna agus aimsear thoghtha agus laethi na slainti chum na aithrighi, agus is leo so do níthear toil in Tighearna co h-iomlán. Deir in fáidh 15] céadna do mhírbhuilibh in Tighearna, ecce Dominus noster veniet et salvabit nos .i. ticfaidh ar Tighearna co follas dar slánughadh agus oisgeltar an tan sin súile na ndall agus cluasa na mboghar. Tunc saliet sicut cervus claudus .i. siubhalfaidh an bacach amhail fiadh agus scailfidhthear do thengthaibh na 20] mbalbh. Agus d'oibrigh sé so agus morán do mhírbhuilibh iomdha eile ar teacht do fein a colann, ionnas corab cóir a chreidimh a furtacht na corp agus na n-anma inar thaisben se a chumhachta astigh agus amuich, corab e Slanaightheoir caich gan chunntabhairt he. Do cheimniughadh teinnisnach 25] an Tighearna {MS folio 50a2} co h-Ierusalem adubhairt Zacarias, ecce rex tuus venit tibi mansuetus, sedens super asinam et pullum filium subiugalis .i. is follas thic do Rí ceannsa agus do Thighearna fein chugad ana shuidhe ar muin asail agus t-searraigh asail. Agus do choimhlín Isu in Slanaightheoir 30] ar teacht co h-Ierusalem na fighracha so mar léghthear is in Scrioptuir. De tradicione autem eius dicit David, homo pacis mee in quo speravi, et qui edebat panes meos ampliavit adversum me supplantacionem .i. fear mo thighi agus mo chomaind asa --- p.160 roibhi mo dhoich agus do chaith m'arán maille rium, do mhéaduigh sé sbairn agus as-aenta mo namhad am thimchill. Agus do choimhlín Iudas na neithe so a n-Iosa bhuidh mhilis. De vendicione vero ipsius .i. don chunnradh ara rachaidh 5] an Tighearna adeir Ieremias fáidh a persain an Tighearna, appenderunt mercedem meam et triginta argenteis quibus appreciatus sum ab eis .i. do mhéididar siad mu luach do dheich talann fichid ar ar chendachidar me. Is é adhbhar da dhénamh so .i. Iudás in braitheoir fallsa. Dixit Zacarias .i. adubhairt 10] Zacarias do dhian-scaileadh na ndeiscibal, percutiam pastorem et dispergentur oves .i. buailfidhthear an buachaill agus scailfidh an trét. Agus da dhearbhadh so do theithidar na deiscibuil ar ngabhail an Tighearna. De passione vero ipsius et morte .i. ar pais agus ar bas an 15] Tighearna adeir Isaias a persain in Tighearna, corpus meum dedi percutientibus et genas meas vellentibus: faciem meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me .i. thucas mo chorp do lucht a bhuailti agus mo ghruaidhi do lucht a lomtha agus nir inntoighis m'aghaidh o lucht m'aithisi agus 20] m'fhochchuidmhigh: agus do chreachtaigeadh hé ar son ar n-aingidheachta agus do shuisdeadh agus do shuathadh he ar son ar peacaidh, agus is on dortadh allais agus fola do rinde se do shlánaigheadh sinne. Do h-idhbradh hé mar dob áil leis agus nir oscail sé a bhel, acht mar chairidh cheandais, agus 25] do bhi se balbh mar uan aca lomradh. Agus do thoirbhear se a anum fein chum bais agus do shamhlughadh re ciontach e, {MS folio 50b1} ge do iomchuir sé cinta cáich, agus do ghuidh se nach faghbhadais lucht a sháraighthi in bás suthain. Nir fheadaidh co firinneach a thuarascbhail dhilis do thabhairt ar phais Criosd 30] o fháidh na o h-indleacht na o sduidear da doimhne na o thengaidh da géire. Adeir Daibhidh ar digh in Tighearna is in croich, dederunt in escam meam fel et in siti mea potaverunt me aceto .i. tucadar domblas ae mar bhiadh damh agus aigeid mar dhigh. Adubhairt an fáidh céadna ar roind a éadaigh, 35] diviserunt sibi vestimenta mea et super vestem meam miserunt --- p.161 sortem .i. do roindidar m'éadaighi agus do chuiridar crainn orra. Atá cach ni dibh so arna coimhlínadh mar adubhradh iad. De resurrectione vero .i. adubhairt Daibhidh d'eiseirghi an Tighearna ina phersain féin, exsurgam diluculo, quoniam non 5] derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum videre corruptionem .i. éireochad me is in maidin, oir ni fhuicfir m'anum a n-ifreann agus ni fhuicfir do nech naemhtha fein do fhaicsin in truailliughadh. Na cuir a cunntabhairt corab don fháidh tuictear so, oir truaillighthear do chlaechladh 10] a chuirp anns an cre, acht do Chriosd fein agus do eiseirghi a chuirp neamh-thruailighthi fein in tres lá. Agus adubhairt in Tighearna, tu cognovisti sessionem meam, scilicet moriendo, et resurrectionem meam, scilicet resurgendo .i. do aithin tu m'fhoighidi ag fághbhail báis agus m'eiseirghi ac eirghi. 15] De passione autem et resurrectione ipsius .i. do phais agus d'eiseirghi in Tighearna adubhairt Iosue, ipse cepit et sanabit nos: percutiet et curabit nos, vivificabit nos post duos dies, in die tercia suscitabit nos post mortem et vivincati cum ipso resurgemus .i. do thinnscain seisin in phais agus slaneochaidh 20] se sinne, agus sasfaidh agus athbheothochaidh se sind agus buailfidh agus slaneochaidh se sind tar eis in da la ar in treas la agus mairfimit mailli ris, agus, ag eiseirghi dosan, eireochamaidni lais ar nar n-athbheodhughadh ana bhaissom. De ascensione etiam eius dicit David .i. do cheimniughadh 25] an Tighearna suas chum in Athar adeir Daibhidh so .i. ascendit Deus in iubilacione et Dominus {MS folio 50b2} in voce tube .i. do cheimnigh Dia suas a ceol flaitheamhnais Dhe agus an Tighearna a foghar stuic. Qui ponit in nubem ascensum suum et ambulat super pennas ventorum .i. is e in Righ so chuiris a cheimniughadh 30] fein is an nell agus imdhighis ar sgiathanaibh na ngaeth. Et --- p.162 ascendens in altum Dominus captivam duxit captivitatem: dedit dona hominibus, largiendo scilicet donum spiritus sancti fidelibus suis .i. ag dul suas don Tighearna ruc se in dairsi a laimh leis, agus thuc a thinnluicthi ag denamh einigh ar na 5] dainibh: agus is iad sin tinnluicthi in Spioraid Naimh do Chriostaighibh. Is ar na tinnlaicthibh sin adubhairt Iohel a persain in Tighearna, effundam de spiritu meo super omnem carnem et prophetabunt filii vestri et filie vestre .i. doirtfid grasa dom spiorait fein ar gach uile cholainn agus do dhenait 10] bhur mic agus bhur n-ingheana faidheadoireacht. Is criochnuighthi foillsighthear na neithe so uile do bheith derbhtha a ndomhnach cingcisi in tan do chuireadh in Spiorad Naemh chum na n-apstol, amhail adeir in salm, emitte spiritum tuum et creabuntur et renovabis faciem terre .i. leic uait do spiorat 15] fein agus athchruthaigheochar na daine, agus athnuadhaigheochadh tu aghaidh na talmhan. Et Sapiens, spiritus Domini replevit orbem terrarum et hoc quod continet omnia scientiam habet vocis, repletis enim apostolis sanctis scientiam novam et voces diversas loquendi magnalia Dei contulit eis .i. do 20] choimhlin Spiorad in Tighearna in domhun uile agus an tí chonnmhas cach uile ni as aici ata tuicsi na breithri so, agus ar linadh a apstol fein d'egna, tuc ecna nua doibh agus gotha agus tengtha examhla do innsin a mhór-ghniomhurtha fein. Cibe chreidfis a Criosd co h-iomlan do reir na faidheadoireachta 25] so adeir, agus a teacht an Spiorait Naeimh anuas agus criochnughadh foirfi cach neithe adubhramar o uile bhrighibh a chuirp agus a anum, ni chlaidhfi spiorad na h-aithisi he. Do dhligh an fhaidheadoireacht naemh so co deimhin cumadh lor hi do cach aen nech cin gu Criostaidhi iad, do dhearbhadh 30] agus do chreidimh geineamhna Mhic Dhe a ndaennacht agus teachta in Spioraid Naeimh anuas, agus do dhiultadh cach --- p.163 uile chunntabharta adeirim tuilleadh dearbhuighthe ar na neithibh so. {MS folio 50b2}DE TESTIBUS CHRISTI .i. DO FHIADHNAIBH CHRIOSD ---------------------------------------------- labhras {MS folio 51a1} an chaibidil so sis. 5] {MS folio 50b2} De incarnatione itaque et nativitate Christi .i. do dhaenacht agus do gheinemhain Chriosd amhail adeir Lucas {MS folio 51a1} scilicet, missus est Gabriel a Deo ad Mariam virginem dicens, Ecce concipies et paries filium .i. do chuireadh Gabriel aingil o Dhia co Muire Óigh agus adubhairt re, Ave 10] gratia plena! Dominus tecum .i. De do bheatha, a Mhuire Ógh atá lán do ghrasaibh, ata an Tighearna maille rit, oir is deimhin co ngebhair toirrchis agus co mbearair mac. Agus mar do chualaidh sisi na briathra so, do bhi si buaidheartha ina chomhradh, agus itbert, ciondas do thicemhadh sin agus nach 15] fuil iúl agamsa ar fear tre bhithu sír? Adbert an t-aingil, ticfaidh an Spiorad Naemh d'aitreabh indut, agus do ghentar scaile an Athar aird do thadhbhas duit, corab aire sin do bhearthar Mac Dhé ar an neach naemhtha gheinfidhthear uaid. An gcluine anois mar do chuireadh an t-aingil dochum na 20] h-óighi inar fhrith an Tighearna roimh an teachtaire, amhail dearbhtar on aingil adubhairt co roibhe an Tighearna maille ria. Beth a dheimhin agadsa muna beith si ana h-óigh nach bidhgfadh ris in failti nuaidhi san gelladh mac di: gurab aire sin do chunntabhairtaighsi ar daighinn a h-oghdhachta ciondas 25] do thegeamhadh mac di agus nach findfadh si fear tre bhithu sir agus nach fidir riamh roimhe, oir co deimhin da mbeith uirre a fhindachtain, ní thiubhradh an diultadh dubalta agus ni fhiarfochadh ciondas do fheadfaidh so do dhenamh. Gurab aire sin adubhairt an t-aingil, ticfaidh an Spiorad Naemh maille 30] rit, agus budh he Mac Dhé gheinfidhthear uait. Do choimhead a h-oghdachta do fhreagair sisi co h-iondraic sin, agus adubhairt, ac so misi, inilt an Tighearna, agus dentar mar do ghellais. Bith a fhis agad co roibhi a dheimhin aicisi nachar doghraing do Dhia aen ni agus co roibhe cach uile ni comh urusa do. Adeir 35] in Suibhisceal céadna gur fhoillsighidar na h-aingil forbhfailti --- p.164 na geinemhna so dona buachailli, iondas comadh léir doibh co teinnisnach a theacht. Gurab aire sin adubhairt in fear ceadna a n-aimsir a bhaistigh na briathra so, et Iesus erat incipiens quasi annorum triginta, ita ut putabatur filius Ioseph .i. do 5] bhi Isu gar do naoi mbliadhna fichead iondas cor shaileadh cur mac do Ioseph he, agus cidbé adearadh co follas gurbh e mac Ioseph he, nirbh e idir, acht ge do shaileadh gurbh e. Is e so an comhradh do dhiúlt o chroidhibh na Criostaighibh smal cach uile mi-chreidmhe a timchill oghdhachta Muire. Is e 10] so co deimhin in ni dhearbhas in t-Athair in tan {MS folio 51a2} adeir, hic est filius meus dilectus in quo mihi complacui .i. is é so mo mhac ina fuaras mo thoil fein co gradhach, agus ni hé mac Ioseph he na fir ele 'sa domhan. Curab aire sin adeir an fear ceadna .i. Lucas, co roibhe sé dá fhichid la tar éis na h-eiseirghi 15] aca thaisbénadh da dheisciblibh fein, agus hé ac labhairt do fhlaitheamhnas Dhé: do thogbhadh hé ann sein co fiadhnaisi daibh i ndnellaibh as a suilibh. De missione etiam spiritus sancti .i. do theacht in Spioraid Naeimh anuas: oir an tan do bhadar na deiscibul arna 20] cruinniughadh a n-aen ionad, do thaisbenadh tengtha ecsamhla mar theinidh doibh, agus do shuidh an Spiorad Naemh os cind cach aein aca, agus do thinnscnadar labhairt do thengthibh examhla mar do thegasc in Spiorad Naemh doibh. De nativitate Christi .i. adeir Matha sin mar an ceadna, 25] co tadhbhas aingil in Tighearna d'Ioseph ina chodladh agus adubhairt ris, na gabhadh egla thu fad mhnai phósda do ghabhail chugat, oir in neach do gheineadh innti is on Spiorad Naeimh tainic se, acht is e oibriughadh in Spioraid Naeimh he. Is ann so indisis se na tri righa do theacht anoir dochum na 30] Bethili le treorughadh na reltainde, agus co tucadar tri tinnluicthi cumascdha dia Chriosd co duthrachtach. Gurab aire sin adeir Marcus scilicet, Inicium Evangelii Iesu Christi Filii Dei .i. is é so tosach d'shoisceil Isu Criosd Mac Dhé, aca dhearbhadh nar mac fir ele he, acht fír Mac Dhé. --- p.165 De cuius ascensione .i. adeir Marcus fos, postquam locutus est discipulis suis assumptus est in celum et sedet a dexteris Dei .i. cia in neach tar eis comhraidh re dheiscibuil fein do gabhadh suas ar neamh agus do 5] shuidh ar dheis a Athar, acht Mac Dhé? Gurab aire sin adeir Eoin scilicet, in principio erat verbum et Deus erat verbum et verbum caro factum est et habitavit in nobis .i. do bhi an Mac ar tus, agus dob é Dia in Mac, agus do duinidh in bhriathar a feoil .i. Mac Dhé, agus do aitigh induinni, amhail 10] adeir Eoin co follas, in briathar do bhi a fochair in Athar dob e Dia hi. A' gabhail daenachta on óigh duba dingmhala leis beith ana dhuine agus comhnaidhe do dhenamh maille riun, agus is lei sin dearbhthar co follas corab increiti Isu Criosd do bheith ina Dhia agus ina{MS folio 51b1} dhuine gan cunntabhairt. 15] Adeir Eoin ina Shuibhisgeil iomorro co h-acfainneach agus co h-ionraic do mhirbhuilibh agus do phais agus d'eiseirghi in Tighearna, amhail derbhthar ina phein. Is ris fos adubhairt Simion aga ghabhail idir a dha laimh, nunc dimittis servum tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace .i. anois leigi, 20] a Thighearna do mhodh fein do reir do bhreithre .i. do Mhac a sith suthain na firinde, oir do chonncadar mu shuile slainti do ghairdighthi. Adubhairt Eoin Baisti mar an ceadna aca fhaicsin chuigi, ecce agnus Dei qui tollit peccata mundi .i. is e sut uan Dia, agus is e sgrisas peacaidh in domhuin: agus 25] is follas as sin eisin do bheith ina Dhia agus ina Mhac Dhe, oir ni fhuil aen neach fhéadas in peacadh do mhaitheamh acht Dia. Adubhairt in fear ceadna, in tí do chuir misi do bhaisteadh adubhairt se rium, cebe ara faicfi tu an Spiorad Naemh a' turligeadh agus ag denamh comhnaidhe, as e sin 30] baistfaidhthear is in Spiorad Naemh. Do chonnaic misi, agus do rindi me fiadhnaisi gurab e so Mac Dhé. Is de do labhair Pol mar an ceadna in tan adubhairt, quod ante promiserat --- p.166 per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem .i. an ni do gheall Dia trena fháidhibh fein a mbriathraibh in Scribtiuir do thuarasgbail a Mhic fein do geineadh do do reir a dhaenachta a sil 5] Dhaibhidh, ata se arna choimhlinadh anois. Breathnuighidh so induimh fein, a dhaine, mar do denadh sibh a Criosd, in neach nar bhreathnuigh cur sharachadh do bheith cudtruma re Dia, agus in tan do bhi se a foirm Dhia do isligh se e fein a foirm duine a' gabhail deilbhe modhadh uime, agus do frith 10] e a n-aibid in duine iarumh. Do labhair an Tighearna ar tus i ngach uile aircheatal trid na faidhibh, agus labhraidh se anois do shir trena mhodh do ordaigh se fein ina oighri ar na h-uile, oir is trit do rinne se na saoghail. Is follas as sin uile Mac Dhe do bheith ina Dhia agus ina dhuine. Dearbhthar as so co 15] duthrachtach in tan do fhiarfaidh in Tighearna cia he fein agus créad in bharamhail do bhi aga dheisciblibh do, agus adubhairt Petar, is tusa co firindeach, a Thighearna, Isu Criosd, Mac Dhe Bhí. Dearbhthar fos a centoria do bhí ina namhaid ac Dia, co ndubhairt se ar ndearbhadh a fhirt agus a 20] mhirbhuilibh {MS folio 51b2} agus ar cluisdin eighmhe moir d'aindeoin an bhais, co firinneach doba Mac Dilis Dhé in duine so. Arna aithne don ghaduigh is in croich gur Rí agus cor Dia he, adubhairt ris, cuimhnigh ormsa, a Thighearna in tan rachair dochum do fhlaitheamhnais fein. Do rinde Tomass apstol 25] comhairc mhór ar faicsin creacht in Tighearna tar eis a amharais air, agus adubhairt, is tusa mo Dhia agus mo Thighearna dil fein. Adubhairt an Tighearna risin, do chreidissi me arnam fhaicsin, gurab aire sin beannaighim na daine chreidis me agus gan m'fhaicsin. Mas ail leatsa fein beith beannuighthi narab 30] nar leat creidimh dona fiadhnaibh thairisi dhingmhala so, ata ina Criostaighibh ro-dhaingne. Agus da ndearnair in creidimh so, ni fheadfa spiorad na h-aithisi .i. in mi-chreidimh neart do ghabhail ort. --- p.167 DE VERBIS CHRISTI .i. DO BHRIATHRAIBH CHRIOSD. ---------------------------------------------- Agus is increiti a dhiadhacht ar son a bhriathra firindigh fein amhail dearbhthur a n-adhmholtaibh in Athar fair in tan adubhairt, is é so mo Mhac dil fein inar tholtanuigheas cach 5] ni, agus eisdidh ris. Maseadh is inill do chach ind tí re ndubhairt an t-Athair eisdeacht ris: da reir sin is cóir do labhairt do dhenamh. Do fhoscail sé a bhel iarumh agus itbert, is beannaighthi an bocht spioradalta agus is malluighthe lucht in chonaigh. Agus is nua do-eisdeachta in tegasc beannaidhthi 10] so, oir is ar son a chonaigh aderthai in pobal do bheith beannaidhthi ar tus, agus is se is pobal beandaighthi anois ann, in pobal aga fuil a nDia fein mar Thighearna, oir is don talmhain do labhraidis na daine do bhí don talmhain, agus in tí thainic do nimh is do nimh do labhair se .i. dona neithibh 15] spioradalta do chonnaic agus do eist se. Gurab aire sin do thaisbean se he fein ina Dhia agus teacht a talmhain do do neimh, agus do shenmoir se ar an adhbhar sin na neithe aimseardha do chur a tarcaisne agus an bhochtaine agus an subhailci agus na maitheasa spioradalta ele do ghradhughadh, 20] oir ata Dia fein co spioradalta do reir a dhiadhachta. Gurab aire sin as ionmhain leis na neithe spioradalta agus na daine duthrachtach spioradalta aca fuil tarcuisne ar na neithibh aimsirdha, agus taisbenaigh Dia co follas trena Mhac fein gumadh indenta na neithe so. Cia do lucht na talmhan do 25] dhenadh an t-senmoir so, acht an ti thainic do nimh agus do theccoisc cach uile don tegasc neamhdha thuc se leis? Dearbhthar fos gur Mac Dhé he an tan {MS folio 52a1} do shuidh se a cind a dha bhliadhna dheag idir na dochtuiribh agus he aca n-eisdeacht agus ac fiarfaighi neich dibh. Agus do bhí Muire 30] agus Ioseph aca iarraidh agus atbertsam friu, ni thuictisi corab eicin damhsa beith re neithibh m'Athar fein? An tan do bhadar na sluaigh agus na ceathirna ac eisdeacht a theccoisc, adubhairt drong aca ac tabhairt aithisi do, cionnas do thuicfidh an fear so leitreacha agus gan fhoghlaim aigi? Agus do bhi 35] se aca tecasc mar neach aca mbethis cumhachta agus ní a cosmhaileas na Fairisineach do thecaisc se iad. Tuicsi maseadh, nach féadfadh in t-ócanach so do reir a chuirp iúl in tecaisc spioradalta so do bheith aici, agus nar fhoghlaim hé d'aeis, --- p.168 muna beith sé ana Dhia aesda o laithean shuthain. Gurab aire sin adubhairt se fein, ego principium qui et loquor vobis .i. is misi in tosach gan tosach ata ac labhairt ribh, agus is me in bheatha shuthain aithinter ina Dhia firindeach, agus is e 5] in t-Athair naemhtha substainteach do chuir chugibhsi me. Adubhairt an Tighearna fós, ego sum resurrectio et vita, qui credit in me non morietur in eternum .i. is misi in eiseirghi agus an bheatha, agus cibe chreidis indum ni fhuighi se bas suthain. Adubhairt fos, pater enim non iudicat quemquam 10] sed iudicium omne dedit filio, ut omnes honorificent filium sicut honorificant patrem .i. tuc an t'Athair [*...*] ma chreidi a nDia, maseadh o ranaig an Mac ina phersain fein, creididh indumsa, oir is aen neach misi agus an t-Athair, agus gibe do chi me do chife an t-Athair, oir ataimsi is in Athair 15] agus ata an t-Athair indum. Tuic anois a fhollaisi do admhaigh sé é fein do bheith ana Dhia agus cosmhail ris in Athair i ngach uile mhodh, gurab aire sin do gheibh an neach nach creidind a Criosd bás suthain. Agus da fiarfaighi neach cread thuc ecla an bhais air ma do bhi se ina Dhia, oir adubhairt se, pater 20] si possibile est transeat calix iste .i. ma fheadar, a Athair cuir an coileach so an bhais thorum, agus fregraimsi sin co cumair óir do fhoillsigh se e fein ana Dhia fhirindeach agus ina dhuine is in breithir so: an tan adubhairt se, a Athair, foillsighthear he ina Dhia agus ina Mhac, agus an tan do iarr 25] se in bas do chur thairis, foillsighthear a bheith ana dhuine. Do choimhchesadh he maille ris na ballaibh iochtarach aga tegasc ina dhaenacht fhoirfe fein, a' gabhail eagla ina bhallaibh ríoghdha fein ar egla co n-aibeortai re lucht egla an bhais, na budh rann do bhallaibh an Tighearna {MS folio 52a2} agus 30] leicidh a toil in Tighearna he, amhail adubhairt in Tighearna fein, ni hí mo thoil fein dob ail lim do dhenamh, acht toil na diadhachta suthaine ata edrainn. Agus do fhoillsigh se med --- p.169 a chumhachtain in tan adubhairt re lucht a ghabhala, is misi iarrthaidhi, agus mar do chualadar sin do chuadar ar cúl agus do thuididar tar a n-ais, agus is follas as in mbreithemhnas sin méid a chumhachtain, o nar fhéadad an guth amhain do 5] fhulang uadha. Foillsighthear anois a bheith ana Dhia an tan adubhairt sé, a Athair, leic so leo, oir ni fheadadar cread do nid siad. Agus do fhaisidin Isayas co nguidhfedh sé ar a naimhdibh iondas nach deachdais amugha. Adubhairt sé ris in gadaidhi do iarr in trocaire, beir a ndiugh a Parrthas 10] maille rim. Agus do fhoillsigh se is in breithir so gurab e Dia Parrthais agus Tinnlaictheoir na gloiri neamhdha. Tuictear as in breithir so gurbh é Mac Dilis Dhia hé, in tan adubhairt, in manus tuas Domine .i. ad lamhaibhsi do-bheirim mo spiorad anma. Agus ni dhigneadh se in aithne so co h-inill duthrachtach 15] a crich a bheathadh mur budh é a Athair dil fein hé. Dearbhthar so aris tar eis na h-eiseirghi co ndubhairt se co minic ris na h-apstol, agus he ac labhairt do fhlaitheamhnas Dhe riu, tugadh gach uile chumhachta ar neamh agus ar talmhain damhsa. Do dhearbhadh co ndearna se an eiseirghi co fírindeach, adubhairt 20] se, palpate et videte, quoniam spiritus carnem et ossa non habet sicut me videtis habere .i. glacadh agus fechaidh misi, oir ní fhuil cnaimh na colann ac spiorad mar do chithisi acumsa. Do dhearbhadh anois go roibhi se uile-chumhachtach, do sheid se an Spiorad Naemh lena anail indtu, ac radh na breithre 25] so, accipite spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata remittentur eis, et quorum retinueritis retenta sunt .i. gabhaidh an Spiorad Naemh agus gibe da maithidhsi a peacadh maithfidhthear doibh, agus gebe ceingeoltaidhsi ana pheacaidh ceingeoltar he. Is e in Spiorad Naemh céadna do chuir se 30] chuca ar ndul a flaithemhnas do, amhail do gheall doibh an tan do bhi fein ar talmhain faru, agus adubhairt riu, an tan thicfas foirbh in t-Solas chuiris misi chugaibh, Spiorad na Firinde, do dhenadh se maitheas daibh ann sin. Do dhena in Spiorad Naemh ceadna do chuireadh a tengthaibh tenntighe --- p.170 chugaibh do lasadh bhur gradha o theine an graidh agus [*...*] ceadna. {MS folio 52b1}Gurab amhlaidh sin do rinne dona h-iascairibh agus dona h-oinmhidibh maigistreacha agus dochtuiri in domhain uile. Nír fhéadadar Scribhi .i. 5] saithi, náid Pharasei náid fellsamhain ar domhan da nglicas naid egnaidhi in talmhan contrarughadh doibh, agus is iad in mhaith naemhtha céadna so do chuir se ar fud in domhain, agus do aithin na neithe so dibh amhail adeir in tex so, predicate evangelium omni creaturae, qui crediderit et baptisatus fuerit 10] salvus erit, qui non crediderit condemnabitur .i. senmoraidh in Soisceal dona h-uile chreatuir agus cach neach chreidfis agus bhaistfidhthear slanaidhthear iad, agus in tí nach dingne sin daimeontar hé. Creidsi maseadh, madh ail leat beith slan, gurab e sin Dia Uile-chumhachtach, agus corab aige atait 15] chumhachta agus comas do chuirp agus t-anma, agus in ti nach dingne in creidimh sin daimeontar he a suim dhamunta in Diabhail. Gibe lenab ail na neithe so do thabhairt da uigh co friochnumhach, tinoileadh se co cumair na neithe so adubhramar agus cuimhnigheadh co duthrachtach annamhacht 20] agus spedhsialdacht an tegaisc thuc se ar teacht anuas agus a shaere agus a chobhsaidheacht agus a neamh-choigiltaidhi do thegasc se cach aen duine a talmhain, agus a throcair agus a thaisi do labhair se is in croich, agus mar do chuir se in Spiorad Naemh dochum na n-apstol do chomhall a ghellta, agus mar 25] do chuir se na h-iascaireadha agus na h-oinmhidi a ceannas agus a mmaigistreacht na h-eaglaisi, agus ni bhia cunntabhairt ag fear an tinoil gurbh e ughdar na n-oibrighthi hé agus is mar sin nach eidir do chlaoidhe choidhchi o spiorad na h-aithisi he. DE OPERIBUS CHRISTI .i. D'OIBRIGHTHIBH CHRIOSD. ----------------------------------------------- 30] Agus is coir a dhiadhacht agus a dhaenacht do chreidimh ar son na n-oibrighthi naemhtha agus na mirbhuilibh do roine sé a talmhain co spioradamhail agus co corpardha, curab aire sin adubhairt se re lucht an t-seachrain, muna creidthighi a mbriathraibhsi, creidigh a m-oibrighthibh. Foillsighthear anois 35] a bheith ana Dhia agus ana dhuine ar son treighinais an da fhichid la agus in da fhichid oidhchi, agus co roibhi occaras --- p.171 air tar a eisi sin. O nar fhéad an Diabhal dighbhail ar domhan do dhenamh do, do theith sé uadha agus tangadar na h-aingil da fhriothalamh, agus is follas as sin o do bhí ocaras air gur duine he, agus dearbhaidh frithalamh na n-aingil he do 5] bheith ana Dhia. Agus dearbhthar fos ina Dhia e an tan do rinne fion don uisci, agus dob e sin tosach a chomharthadha a fiadhnaisi na ndeisceabal, as ar chreididar co dichra agus far fhagbhadar gach uile ni ar a ghradh. Tuc se a shuile don ti do geineadh dall agus do mhoran {MS folio 52b2} ele o thaghall agus 10] o bhreithir uair ele, agus tuc eisteacht dona boghraibh agus labhairt dona balbhain agus siubhal dona bacachaibh agus slainti dona labhraigh agus do lucht na pairilisi, agus do dhibir na diabhail as na corpaibh, agus do fhoir sé lucht na h-idroipisi agus nir fhagaibh teidhm gan slanughadh, agus do aithbheodhuigh 15] na mairbh, agus do aisigh anum Lasarus agus a chorp ac breanadh ceithre la is in uaidh, agus ar sasadh cuig mhile do le cuig aranaibh agus le da iasc agus do fhurail da chliabh dheg do linadh da fhuighill. Ni h-eadh amhain do rindi sé fein na neithe so agus morán ele leo, acht do thinnluic da aspalaibh 20] agus da dheisciblibh a mhile mhile oired so. Gurab aire sin adubhairt se riu, foiridh na lobhair, agus slanaidh na galrach, agus aithbheodhaigh na mairbh, agus dibridh na diabhail, agus a n-aisgidh fuarabhar fein an chumhachta so, agus tabhraidh amach a n-aisgidh hí. Agus na gairdighidh fana droch 25] spioradaibh do bheith fomhamaighthi daibh, acht forbh- failtighidh ar son bhur n-anmanann do bheith scriobhtha ar neimh. Bith a dheimhin agad gibé chreidfis indumsa co ndingne m'oibrighthi agus oibrighthi bhus mo, iondas cuma h-iongnadh le cách uile iad. Agus cidbé neach dob áil le Dia 30] do thabhairt ina chumann, tuc sé chuigi iad o fhuraileamh amhain, amhail dearbhthar a Petar agus a nn-Andrias agus a n-Iacóp agus a n-Eoin agus a mMatha do bhí a' gabháil phuill is in oifig mhailisigh agus moran do dhainibh ele ar a tuc se na neithe talmhaidhe do fhagbhail. Tuic maseadh in ti lerbh 35] éidir na maitheasa so do dhenamh ann fein agus a cach, gumadh éidir leis e fein do bheith acfaindeach cumhachtach ard is in --- p.172 t-saeghal. Agus nirbh áil lais na neithe talmhaidhi, acht beith bocht umhal ceannsa, gur amhlaidh sin do fhoillsigh sé é fein do bheith ina Dhia ag sanntughadh na neithe spioradamhail agus ac tarcaisniughadh na neithe n-aimsirdha. Oir da mbeith 5] sé ag iarraidh glóire in t-saeghail, do fhuicfidh sé na h-Ibhail do bhi ag iarraidh a sgriosta do shir, agus do reachadh sé dochum na cineadhaigh do ghebhad he maille re toil agus re buidheachais, agus do bherdais anóir mhór do ar a throcaire agus ar a mhirbhuilibh di-fhaisneisi, agus do bhetis aca shilleadh co 10] h-anorach duthrachtach tar a ndeeibh fein nach féadfad so do dhénamh. Tucsam deimbrigh is in anoir sin ar gradh tuitim an duine do fhuaslughadh, agus do theith se ona h-Ibhalaibh fein in tan dob ail leo rí do denamh de, agus tainic se chucu co toileamhail in tan dob ail leo a mharbhadh. An fear do 15] fhéadfadh ionad agus aim agus aimsear a cheasta d'fhoillsiughadh agus a thinnlaictheoir do thaisbénadh, in doich {MS folio 53a1} leatsa a mbeith neart na n-Iudhal air muna deachaidh sé co toileamhail da chésadh, oir ni ar son gur fhéad in t-Idhal a thoibheart do chésadh hé, acht ar son gurbh ail leis fein a thoibheart. Gurab 20] aire sin adubhairt se, potestatem habeo ponendi animam meam et iterum sumendi eam. Nemo tollit eam a me, sed ego pono eam et iterum sumo eam .i. ata cumhachta gabhala agus thoibhearta m'anma agam, oir ní neach ele bhenas m'anum dim, acht mi fein aga thabhairt h-imach agus aga ghabhail 25] chugam aris. Gurab aire sin do chuaidh sé a n-aimsir cindti a throcaire luachmhoire da idhbairt fein co forbhfailteach duinne, iondas gur chuir sé a chos co daingin cothuighthi is in cesadh gan claenadh gan utmaille, iondas gur choimhlin se an Lex agus reimhfhighracha na faidhe agus na salm. An 30] tan d'iaradar na h'esbuig resun ar son a thecaisc air, agus d'fhiafraidh Pilat nar rí he, agus an tan do bhuailidar agus do ghoirtidar na ridireatha do sgiusaibh hé, agus do cuireadh corcair righa mar eadach agus coroin sbine im a cheand, agus mar do mhelladar he mar rí, agus mar do chuir Irhod éadach 35] gel mar chomhurtha oinmhide uime, agus mar d'aithisigheadar na Fairisinigh is in croich hé, agus mar adubhradar co creidfidis --- p.173 do da tigidh aisti, agus ni thucsam a bheg do fhregra orra no ní thuc aen raed. Do rinne se comhnuidhi is in croich ar slainte na n-uile fa tainig se, agus is ann so do fhoillsigh se gurbh é fein in t-uan dar labhair Isayas faidh an tan adubhairt, 5] tanquam ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram tondente se sine voce obmutescet: oblatus est quia ipse voluit et peccatum multorum portavit .i. berthar hé mar chairigh dochum a mharbhtha agus balbh ocus hé gan guth aigi mar uan a fiadhnaisi fir a lomartha. Do idhbradh he mar dob áil 10] leis fein agus do iomchair se peacaidh daine iomdha. Da creididis do ar a theacht sa chroich mar adubhradar fein, dobadh chora doibh a chreidimh ar a eirghi on bas, no ar a eirghi beo on uaidh duinte, oir is mo do chumhachtaibh duine marbh do eirghi o bhas na duine beo do theacht as a chroich. 15] Agus nir fhéad na h-Iudhail a radh co roibhi ainfhis orro a n-eiseirghi Chriosd, oir do chuiredar siad an mheid dab ail leo fein do choimhéad an adhlaicthi, agus do bhí an mhéid sin agus cach friochnumh da ndearnadar uile ag dearbhadh fiadhan na h-eiseirghi. Do bhi sé fein da fhichid la {MS folio 53a2} 20] idir a dheisceabail ag dearbhadh a eiseirghi o arrgamaintibh iomdha agus do bhí sé ag ithi agus ag ibhi leo agus, arna teaccosc co h-iomlan do mar sin, do chuaidh se ina fiadhnaisi uile ar neamh. Agus arna tinol a n-aen ionad a cind deich la ina dhiaidh sin, do chuir se an Spiorad Naemh chuca, agus is uadha 25] do daingniughadh co cobhsaidh iad, iondas co rabhadar ullamh dochum bais agus dochum cach dochair tar a cheandsan. Is mor comhartha eile do rindi Criosd a fiadhnaisi a dheiscibail ann so, agus dar limsa is lór do cach uili Chriostaighi lenabh áil a anum fein do shlanughadh co h-umhal firenda ar scriobhadh 30] ann so. Maseadh, aithnidhmid a chreideamh as na neithibh so co dichra gurbh e Isu Criosd fír Mac Dhe, agus do ghebhthar an bheatha shuthain ina h-aimsir fein as in creidimh sin. Da reir sin aithnimsi ditsa a chreidimh co neamh-chunntabhartach cach ni dar scriobhadh ann so ar oibrighthibh in Tighearna, 35] madh ail leat dul a flaitheamhnas. Agus da ndearnair in creidimh so co h -inill, seidfir uait spiorad na h-aithisi agus in mhi-dhochais. --- p.174 DE ESSE DEI ET TRIBUS SECTIS .i. DO BHUNAIT DHIA AGUS DONA TRI BARAMHLAIBH SEACHRANACHA. ----------------------------------------------------------------------------------------- Oir atait moran do dhainibh nach ar diadhacht agus ar daenacht Dhe amhain do nit seachran, acht ar an ni as mesa 5] .i. nach creidid he fein do bheith ann. Agus is coir a fhiarfraighi dibh so, cia do rinde iad fein acht muna bé Dia nach ail leo do chreidimh, do rinne iad? Is h-eigin duitsi, a fhir an t-seachrain, an cheist so do fhregra .i. gurab tu fein no an naduir no do thuismightheoiri. Masa tu fein do rinne thu, 10] créad nach dearnuis ni is sochraidhi agus ni is eagnaidhi agus ni as airde agus ni is conaigh agus ni is faidi-shaeghalach na mar thai thu? Agus munar fhéadais tú fein do dhenamh, tuictear neamh-chumhachta denta na neithe so don naduir agus dona tuismightheoraibh anfann easlan. Maseadh, is h-eigin 15] gurab e Dia do chruthaigh tusa agus iadsan. Adeir in seachranach, ma ta Dia suthain gan riachtanas a leas, cread thuc air gan misi do dhenamh mar sin? Freagraimsi sin co cumair: —oir ni fheadann creatuir ar bith ar ghabh tosach on domhan agus on truaillidheacht beith marthanach. Adhbhar 20] ele: da mbeith sé gan esbaidh do beith adhbhar dimais aigi, agus do fhéadfaidhi a radh nach o Dhia thainic sé acht uadha fein. Fiafraighsi anois cread adhbhar na míl agus na snedh agus na fined agus na ndeargnaid, os a moatait siad dochum dighbhala na dochum tarbha? Is é a fhreagra sin, co taisbentai 25] uile chumhacht {MS folio 53b1} Dhia triothu agus esbaidh an duine, iondas nach ardaighinn an duine anma ona shochraidheacht na ona neart, os eidir leo sin a dhíghbhail do dhenamh. Oir cach creatuir cruthuighthear on Cruthuightheor mhaith bid siad maith ar tus ina cinel fein, no go truaillighthear trithu 30] fein iad. Aderairsi anois, as mor modh as a freagarthar Dia, agus ní fheadarsa cia dibh budh disli damh fein. Is é a fhreagra so co cumair, gurab dochum na Paganach agus dochum na Criostaidhthe agus dochum na n-Idhal tinoilter agus tiomurgthar --- p.175 cach uili mhodh. Tuic ar tus nach cóir comhnuighi do dhenamh a ngnathughadh na Paganach, oir dee bhoghra bhalbha gan silleadh, gan grasa, gan cumhachta adhruid siad ar son Dia. Gnathughadh na n-Idhal iarumh, oir do ghabhadar Lex agus 5] fregra o Dhia no go tainic Criosd a colainn, agus mar thainic do chriochnaidheadh iatsan do reir na faidhe: amhail dearbhthar a n-Iacob, is in uasal-athair, an tan do bheanduigh a chlann fein co ndubhairt re h-Iudas, .i. re mac Iacoib, non auferetur sceptrum de Iuda et dux de femore eius, donec veniat qui 10] mittendus est, et ipse erit expectatio gentium .i. ni bhia sliocht Iuda gan righ agus taisigh orra no go ti an neach do ghelladh doibh re fuirghid na cineadhaigh .i. Criosd ina coimhlíntar an fhaidheadoireacht uile. Ar teacht do ainn sein testadar taisigh agus prionnsadha shleachta Iuda, do bhí a n-anoir aird roimhe. 15] Na h-easbuig agus na fáidhi do bhí ag freacra agus a' coimhead comhraiti agus t-shacraiminti in t-Senn Reachta, do chuadar uile ar neamh-nidh ar teacht an Reachta Nua, acht gerbh iad dob fhighair agus doba scaile don Tighearna, oir do bháidheadh iad is in Tighearna fein arna fhoillsiughadh. As 20] cóir adubhradh curab ris do bhadur na cineadhaigh ag fuireach, oir nir h-aithnidheadh ar tus he acht i n-Iudea, agus atá sé anois aga ghlórmharughadh ar fud an domhain ar n-aithne. Fiafraigh anois cread fa leicter dona h-Idhaluibh beith beo agus curab iad do chés Criosd? Is iomdha adhbhar chuigi 25] sin, agus atait trí h-adhbhair{MS folio 53b2} spethsialta dibh. An chead adhbhar dibh: is h-eigin duinne na leabhair ata acasan d'fhaghbhail do dhearbhudh agus do theaccasc ar creidimh fein, agus cach uair do fhaicfimais iad fein co cuimhnighmais césadh Chriosd .i. ar Tighearna dil, firindeach, umhal, foighidech, 30] buidh, trocuireach, grasamhail fein. Gurab aire sin cach uair do chifimis iad co cuimhneochmais cesadh ar Tighearna .i. Isu milis. An dara h-adhbhar: oir adubhradar ac faghbhail báis do Chriosd, leig a fhuil oruinde agus ar ar clannaibh, agus do dhamnadh a sil is in breithir so. Gurab aire sin do sgaileadh 35] ar fud an domhain iad do thabhairt naire da tuismighthoiribh chiontacha agus do thabhairt gloire don chreidimh chathoilica. --- p.176 An treas adhbhar: oir ticfaid siad do reir na faidhe fa dheiredh dochum an chreidimh cathoilica tre t-senmoir Ely agus Enog, agus da madh choimh iomdha do reir nuimhrech iad re gainimh in mara aga ndamnadh ticfaidh an fuigheall dochum na 5] Crisdaigheachta fos. Da fechair na resuin so co friochnumhach, fedfair gan cunntabhairt creidimh od chridhi. Tabhair, maseadh, gradh agus toil d'uili bhrighibh do chuirp agus t-anma dot aen Dia dhil ghradhach fein fhrecras in creidimh chathoilica, agus cebe chreidis co creidmheach daingin na neithe so, ni 10] h-egail leis spiorad na h-aithisi. Airdeochar he iarumh mar a fuil i nflaitheamhnas can forcenn agus i nconach shuthain agus i nt-slainti nach truaillighthear agus a n-oighi nach claechluighthear agus tormach in ghradha agus a ncomann fhirindeach agus coimhlínadh cecha esbaidh agus ceol na 15] n-aingil agus silleadh shuthain na naemh tre bhithu sir: uair ni tualaing filidhi ionaid fellsamhain an domhain uile na sochair agus na subhaltaighi do-bhearthar ar son do chreidimh nemhfhallsa duthrachtach do indisin go tu fein da derbhadh: gurab uime sin guidhimsi tusa ar gradh Isu, scrios do dhuailce agus 20] t'eadochas agus daingnidh do chreidimh a n-uile throcair Dhe. {MS folio 54a1}DE SEPTEM ECCLESIAE SACRAMENTIS .i. DO SHEACHT SACRAIMINTIBH NA H-ECLAISE. --------------------------------------------------------------------------- Agus is cóir do gach uile Chriostaighi a creidimh co friochnumhach, uair atait siat arna n-inordughadh o Chriosd agus 25] on eclais. An chead ní: — in baisdeadh, in dara ní: — in chonfirmail .i. daingniughadh laimhe in esbuic ar in creidimh agus ar in baistedh, in treas ní: —in aithrighi, an ceathramhadh ní: —in pósadh, an cuigeadh ní: — na gradha coisreactha, an seiseadh ní: corp Chriosd, an seachtmhadh ní: — in t-ongadh 30] deghinach. An chead ní dibh .i. in baisteadh, d'orduidh Criosd fein in tan adubhairt, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu sancto non potest intrare regnum Dei .i. nach féadann neach dul a flaitheamhnas muna bia sé arna athchruthughadh a h-uisci --- p.177 agus anns an Spiorad Naemh. Atbert Gregoir an baisteadh do ghenamh i n-ainm in Athar agus in Mhic agus in Spioraid Naemh, agus cibe chreitfis agus baistfidhthear mar sin sláineochar he. An ni do aithin Dia do dhenamh ni chum an 5] glanta on uisgi do aithin he, acht chum an uisgi do choisreghadh ana bhaisdeadhsan agus is anns an mbaisdedh so dailtear an Spiorad Naemh agus daingnighthear an creidimh. Agus is e so do fhoillsigh an colum ar teacht don Spiorad Naemh ina fhighair a Criosd. An dara ni, in daingneachadh tre méaduighthear 10] grasa ind Spioraid Naeimh is na Criostaidhibh. Agus is anns an sacraimintsa do ghabh agus do ghoir Criosd na leinibh a' cur a laimhe orra, agus léghthar fos na h-apstol do thabhairt an gharma cheadna amhlaidh ar na Criostaidhibh, agus do chuirdis a lamha orra agus do ghabhdais in Spiorad 15] Naemh chuca mar sin. Do nid na h-espuic so is in fighair cheadna ag daingnechadh in chreidimh agus na Criostaidheachta a cach: aga dhearbhadh sin tuc Criost a cheand arna chlaenadh a laimh Eoin Baiste agus is se in ceand sin is ionghuighthi dona h-ainglibh agus is ineagluighthi dona tighearnaibh. An 20] treas ni .i. in aithrighi: agus do thecaisc Criosd hi in tan adubhairt, regnum celorum vim patitur et violenti rapiunt illud .i. fuilngidh flaitheamhnas Dhe a sharachadh agus teltoighidh lucht an t-saraighthi he ag denamh na h-aithrighi, oir is forbhfailtighe leis na h-ainglibh aen pheacthach iar n-aithrighi na fear testa 25] do chead ar nach fuil cunntabhairt. Agus is i in aithrighi do th-senmoradar na h-apstol mar leghthear {MS folio 54a2}ar Petar in uair do labhradh se ris na h-Idhalaibh ar pais Chriosd, ata fis agam, a bhraithreacha, cur pheacthaighbhair tre nbur n-ainfhis, agus denaidh aithrighi anois agus sgriosfaidhthear bur peacaidh. 30] Is i in aithrighi fhir do thecoisc Criosd co deimhin trid fein in tan do bhí se dá fhichid la agus dá fhichid oidhchi a treighinas. Is don eisiomplair cheadna do fhulaing Elyas in treighinas --- p.178 sin fos agus docamhla agus cumhgaigh iomdha ele da thoil fein. Bith a fhis agat co fuil in aithrighi fhirindeach ina tri codacha .i. a toirrsi in chroidhi agus a n-admhail in bheil agus a criochnughadh in lor-ghniomha, agus is siad so na tri neithe 5] is h-eigin do gach neach do ni aithrighi fhirindeach do choimhlinadh le cheile mas eidir, uair is diomhain in fhaisidi agus in lor-ghniomh gan aithrighi no ni fhoghnann. Atá in toirrsi agus in fhaisidi contrardha do so, oir is lor iad muna feadtar in lor-ghniomh. An toirrsi, iomorro, agus an lor-ghniomh 10] is maith iad ge toirmiscthear in fhaisidi. Mar an gceadna an toirsi gan lor-ghniomh agus aithrighi, muna feadtar is lor hi. An ceathramhadh sacraimint, an posadh, do h-ordaigheadh he o Dhia a tosach an chruthuighthi. Gurab aire sin adubhairt Criosd ris in drong do chuir a cunntabhairt scailti in phosta, 15] in drong do chengail Dia ni h-eidir le dainibh a scaileadh. Do choimhlin Criosd an fhighair so ann fein in tan do chengail se in eglais ris fein mar mhnai phosta trena fhuil luachmhoir fein. Gurab aire sin atbert an t-apstol, propter fornicationem autem, unus quisque vir uxorem habeat et e converso .i. 20] bid bean phosda ag gach aen fear, agus fear posda ag gach mhnai do sheachna druisi dimhain. An cuigeadh sacraimint .i. na gradha coisreactha do h-ordughadh o Chriosd fein amhail adubhairt se fein re Petar, do-bheirimsi duitsi eochracha flaitheamhnais Dhe, agus gach ni cheanglas 25] tu ar an talmhain, beth se cengailti a flaitheamhnas Dhe. Adubhairt se an ni ceadna ris na h-apstol uile agus ris na prelaideadh trithu. Adubhairt riu fos, accipite spiritum sanctum .i. gabhaidh chugaibh an Spiorad Naemh, agus gebe da maithfir a peacaidhe maithfidh Dia do iad, agus 30] tuictear a chontrardha. Do rinne se so an tan do mhaith se do Mhuire Mhagdalen a peacaidhe agus do mhoran ele maille ria. Gurab aire sin adubhairt in t-apstol a persain Chriosd, cibe ar ar maitheamhairsi do, maithimsi do. An seiseadh sacraimint .i. corp Chriosd, do ordaigh se fein{MS folio 54b1} --- p.179 diardaoin manndala in tan do bheannuigh se in t-aran ag breith buidheachais ar an Athair, agus do bhris é agus tuc da dheiscibul agus atbert riu, gabhaidh agus caithidh uile de so, oir is deimhin curab e so mo chorpsa. Agus do ghlac in chailis iaramh agus 5] adbert iar caithimh, gabhaidh agus ibhidh di so, oir is i so co deimhin cailis na Tiomna Nua ina n-idhbartear m'fhuilsi tar bur ceand. Nir fhéad aen neach da raibhi a fiadhnaisi an caithmhe sin freagra iomchubhaidh do thabhairt ar an neach do fhiafraigh agus do chuir a cunntabhairt, cat hé so adeir 10] tu, oir ní fhaicim ann so acht aran agus fin, agus adeirir is e so do chorp fein do bheith ann idir fuil agus feoil? Do chreideadar na h-apstol co firinneach a chorp do bheith ann mar adubhairt se fein, agus eistidh na h-anchreidmhigh maille re náire in comhradh so, uair cunntabhartaighid siad sacraimint 15] na h-altora ar son nach faicidh di acht foirm in arain agus in fhina, gidh eadh do bhi fis ar n-anfainde agus ar ngraine agus t-seachrain ar n-indtinne ag in Dia, iondas na budh eidir lind fuil agus feoil och do chaithimh, curab aire sin do chlaechluigh se in t-sacraimint mór-luaigh so a n-aran agus a fin do cach ar 20] son comadh eidir leo a caithimh gan athmhultas, gan adhfhuathmharacht. Bidh a dheimhin agat anois curab inchreiti gan cunntabhairt corp Chriosd, etir fuil agus fheoil, do bheith a laimh in t-sacairt mar thainic se a mbroind na h-óighi, agus mar do bheith se is in croich cheasta ar coimhlinadh gach neith 25] dub indenta, agus a comhlaine glóiri agus cumhachta mar do bhi agus ata maille ris in Athar neamhdha. Do idhbair se he fein don Athair, gan ball gan sal ar altoir na croichi aine in cheasta, ar ndenamh sacairt agus esbog de do reir ordimala Mhelchisedech ar scath shlanaighthi in domhain. Tuc se in 30] t-sacraimint so da dheiscibuil fein agus do fhurail a denamh agus a gnathughadh a comhartha cuimhnighthi a pheine agus a phaisi fein. Agus do choimhlínadarsan hi co duthrachtach iondraic, agus d'aithnidar da n-oighribh a denamh mar an ceadna do choimhlinadh slainti na mbeo agus na marbh. Gurab 35] aire sin atbert an t-apstol, ego a Domino accepi quod et tradidi vobis .i. is on Tighearna do ghabhas in ni tucas daibhsi, uair --- p.180 gach a mhince ibhthai in chailis so agus chaithfidhi in t-aran, foillseochthaoi pais in Tighearna choimh minic sin no go ti sé a ndeireadh an domhain: uair atathai ag taisbenadh agus ag foillsiughadh paisi Chriosd gach uair do nithi comain na 5] sacraiminti coisreactha so do rindeadh tar bhur ceand. Agus dleghair is in comain so boill an chuirp uile do mharbhadh ona lochtaibh, agus coimhchesadh maille ris agus beith marthanach is in creidimh so co crich na beatha. Gurab aire sin adeir an Tighearna, probet autem se ipsum homo .i. dearbhadh in duine 10] é fein co géar re ndul is in comain, ag denamh na h-aithrighi so co h-umhal {MS folio 54b2}agus na faisidi co firindeach, uair is mar sin chaithear co neamh-fhallsa neamh-ghuasachtach in t-shacraimint choisreactha trena ndearnadh an domhan: amhail adeir an Tigearna fein, qui enim manducat et bibit indigne 15] .i. existens in gravibus peccatis aut voluntate peccandi, iudicium sibi manducat et bibit .i. gebé neach chaithis in t-shacraimint so maille re peacaidh throm no re toil an pheacaidh sin, is breitheamhnas chaithis agus ibhis maille re báis shuthain. Maseadh, gebé neach lenab áil beatha mharthanach d'fhaghbhail 20] as in sacraimint so, is h-éigin do a ullmhughadh co dichra deithideach chuici. Gurab aire sin adeir in Tighearna, qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, scilicet digne et fideliter, habet vitam eternam .i. gebé chaithis m'fhuil agus m'fheoil co diongmhala, mairfidsa ann co marthanach agus 25] mairfidh sé indumsa a' gabhail grása agus toili agus duthrachta agus grádha agus beathadh o n-oilfidhthear he a n-oibrighthibh mhaithi agus a subhailci. Mairfidsa annsan aga choimhéad ona peacaidh agus ona lochtaibh agus aca choimhéad co cobhsaidh a n-oibrighthibh mhaithi mharthanacha. An seachtmhadh 30] sacraimint .i. in t-ongadh deighinach as a méaduighthear grasa in Spioraid Naeimh do gach Criosdaidhi. Is uime do-bherar --- p.181 dona Criosdaidhibh a ndeireadh a mbeathadh e, do choimhlínadh na sacraiminti so iondas gomadh luaithidi agus comadh shuaimhidhighi do ghebhadh Dia iat. Gurab aire sin atbert Iacob, da ngabha easlainti neach agaibh, tabhradh se sagairt 5] na h-eclaisi chuigi, agus guidhid siat air arna ongadh o ola a n-ainm in Tighearna, agus maithfidh a pheacaidh do. Agus bith a dheimhin agat co luaithighind in t-sacraimint so slainti in chuirp lais, gidh eadh ni h-indenta ar t-shlainti an chuirp hi, acht do neartughadh d'eslainti na h-anma. Do choimhlin 10] se fein an eisiomlar so roimh a chesadh agus is in uaidh mar fhighair duinne do scrios ar peacaidh ina ghnathachadhsan, ar son co tibhradh grasa di-airmhe duinne ar an eisiomlar so do chonnmhail: amhail adeir Eoin, gratiam pro gratia et de plenitudine eius omnes accepimus .i. ghebhmid uile grasa 15] ar son comhlaine a ghrasasan. Tuig anois na tri h-ongtha do rindi Criosd air fein gura do shighnughadh na n-ongtha so na ndaine do rindi iat. An chead ongadh ar na chosaibh maille re glanadh na ndear, as a sighnuidhthear ongadh an chead bhaistidh ata ina chead shacraimint as a ceimnidhthear in 20] creidimh. An dara h-ongadh ina cheand, in tan do dhoirteadh albastrum unguenti um a cheand shuightheach, a roibhi ola luachmhór, tre tuictear confirmacio .i. daingnechadh laimhe in esbuic, ina coimhlíntar grasa in Spioraid Naeimh. An treas ongadh ina chorp uile, in tan do chuireadh a chorp is in uaidh, 25] as a tuictear an t-ongadh deighinach do nithear ar ceadfadha chorpara fhoirimeallacha in chuirp d'fhaghbhail acfaindi grais on Spiorad Naemh. Maseadh, madh ail leatsa buaidh do bhreith od naimhdibh, creid an t-sacraimint so co neamh-chunntabhartach agus ni tighearneocha spiorad na h-aithisi at inntind. 30] DE PURGATORIO .i. DON PHURGADOIR. --------------------------------- Oir is coir do gach uile Chriostaighi teine na purgadoiri do chreidimh co firindeach, oir is innti glantar co foirbhfi anmanna na firen nach glantar co h-iomlan ar an t-saeghal so. Gurab aire sin adeir in Slanuightheoir, gibe{MS folio 55a1} pheacuigheas anns 35] an Spiorad Naemh, nach maithear a pheacaidh abhus na thall --- p.182 do. Adeir Gregoir co fuilit coiri eadtroma ann glantar is in purgadoir roimh am in bhreitheamhnais, agus atait coiri ann maithear abhus agus coiri eili maithear thall. Uair in ní diultear d'aen, ní cheaduighthear é a n-airteaclaibh eli. Agus 5] tuictear so dona min-pheacaidh, amhail ata comhradh dimhain do ghnathughadh agus gaire ainmhesarrdha agus seachran ainmhfhisach nach oibrigh moir-pheacaidh, tromuighi so co mór tar eis in t-saeghal d'fhagbhail ar neach. Adeir Pol gurab é Criosd is funndameint ann, agus adeir fos, gibe do dhena 10] teghdhais, acht ar an funndameint so, d'or no d'airgead no do chlochaibh luachmhora no do dheagh-oibrighthibh eile do-bhearadh tarbha gan teine, dearbhochaidh in teine iaramh in connaidh agus in fher agus in connlach a slainti mharthanaigh do reir a chailidheachta a clochaibh na coirthi. Agus ge do 15] fhedar an glainti so do thuicsin a theine triobloidi agus dochair in t-saeghail, is cora a tuicsin don phurgadoir ata againd. Tabhraidh da bhar n-uigh co gear nach iad na daine do rinde iarann agus umha agus luaidhi ar in teghdhaiseachadh so .i. na peacaidh mhora chruaidhe do-sgailti, do ghelladh do ghlanadh 20] in is teine so, acht an connaidh agus in fher agus an connlach re n-abur na peacaidh bheaca no ro-eadtroma bhis so-chaithti on teine. Tuic fos nach fuighidh neach na peacaidh beaca fein do ghlanadh thall, muna dearna deagh-oibrighthi abhus, as a tuillfidh in teine ghlanta so d'fhaghbhail thall. Tuicmid 25] co minic co nglanann egla in bhais min-pheacaidh na firen gan teine. Is follas co ngabhthar anmanna na ndaine foirfi mar scarad rena corpaibh is na sostaibh ainglicdha. Gurab aire sin adeir an Tighearna, ubicunque fuerit corpus, illuc congregabuntur et aquile .i. cibe ionad a mbia in corp tinolaid 30] na h-ilair ann .i. corp ar Slanaightheora agus anmanda firen uime. Gurab aire sin atbert Pol gurab e a mhian a chorp do scaileadh do dhul a fochair a Thighearna. Maseadh, gibe ag nach fuil cunntabhairt corp Chriosd do bheith ar neamh, ni dhiultann se anam Phoil do bheith ar neamh agus is uime sin 35] atbert Pol fein do scaileadh a chuirp fein, da sgailtear an teach talmhaidhe ata umainn, do ghebham teach glordha marthanach --- p.183 nach dearnadh o lamhaibh daenna. Gurab aire sin adeir Augustin, an aimsir ita idir bas in duine agus in breitheamhnas co mbeith na h-anmanna a n-aitreabhthaibh dhiamhra, agus drong dibh a ciunas agus drong eli a pein do reir a n-oibrighthi. 5] An tan do nithear idhbart cuirp Chriosd ar na marbhaibh no almsa eigin eli, do nid na daine ita ro-mhaith dibh sin buidheachas agus altughadh, agus na daine nach fuil ro-olc atá so ina chuitiughadh doibh, agus na daine atá ro-olc cin go furtachtaighin so doibh ata sé ina sholas dona beoghaibh. Gurab aire sin 10] adeir Bernard, gebe do rinne maindeachtnaighi abhus co tibartar a dha chead airead d'aimsir a phurgadoir doibh, on cead fheoirling gus in feoirling ndeighinaigh: agus tuicim anois gidh cruaidh leis an duine sgailteach ndo-cheartaighthi a cheartughadh, agus leis an duine utmall beith cobhsaidh, agus 15] leis in duine mbriathrach silens do chonnmhail, curab cruaidhe agus gurab ro-chruaidhi daibh na piana agus na h-athmhultais ata aca d'fhulaing. Gurab aire sin is beandaidhthi gach neach da nglantar a pheacaidh ina aimsir ac denamh na h-aithrighi, iondas co ceimneocha se ar eitillach dochum a Thighearna 20] fein gan tadhall gan dochair o phianaibh. DE RESURRECTIONE CHRISTI .i. D'EISEIRGHI CHRIOSD AGUS NA CINEADHAIGH UILE. --------------------------------------------------------------------------- Agus is coir do gach uile dhuine a chreidimh gan cunntabhairt, agus is fris labhras in Tighearna in tan adeir, ego sum resurrectio 25] et vita: qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit vivet et ego resuscitabo eum in novissimo die .i. is misi in eiseirgni {MS folio 55a2} agus an bheatha, agus ge do fhagha in neach chreidfis indumsa bas, beidh se ina bheathaidh, agus muisgelatsa he is in ló deghinach. Omnes qui in monumentis sunt audient vocem 30] filii Dei, et qui audierint vivent .i. gach aen bhes is na h-uadhaibh do chluinfid siad guth Mhic Dhe agus beid ina mbeathaidh: agus adeir an t-apstol, si enim credimus quod Iesu mortuus est et resurrexit, ita et Dominus eos qui dormierint per Iesum adducet cum eo .i. mar chreitir Iosa d'fhaghbhail bais agus --- p.184 do dhenamh eiseirghi, creitidh na daine fhuair bas trid co tibhra leis iad. Da fiafraighi neach, ciondas do ghentar in eiseirghi, adeir in fear ceadna, quoniam ipse Dominus in iussu et in voce archangeli et in tuba Dei descendit de caelo et mortui, 5] qui in Christo sunt, resurgent primi, deinde nos, qui vivimus, qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam Christo in aera et sic semper cum Domino erimus .i. ticfaidh in Tighearna fein a silleadh follas agus a nguth an aingil agus a mbuabhall Dhia agus na mairbh fhuair bás a Criosd eireochaid 10] leis ar tus, agus sinne in drong ata beo, berthar a nelaibh aeir maille re cach sinn agus bemid beo maille renar Tighearna, agus eireochfam uile re silleadh na sul is in moimint deighinaigh le foghar an bhuabhaill deirennaidh: amhail adeir Isayas, resurgent, inquit, mortui resurgent qui erant in sepulchris 15] et letabuntur omnes qui sunt in terra: ros qui sanitas illis est terra vero ipsorum cadet. eireochaid na mairbh as na h-uadhaibh, gach uile dhuine ar talmhain an tan sin, agus is e braen shilis uaitsi as slainti doibh uile, agus tuitfidh a talmhain. Is é in braen sin braen do bhlas na gloiri suthaine mhairis mar 20] shlainti ag lucht na togha. Talamh na peacaidh iomorro, cuirp na ndaine ndamunta thuitis a n-aigen pene ifrinn. Agus adeir Daniel faidh, qui dormiunt in terrae pulvere evigilabunt, alii in vitam eternam, alii in opprobrium sempiternum .i. na daine ata ana codladh a luaithridh na talmhan do dhenaid fuirechras 25] in tan sin, agus rachaidh drong aca anns an beathaidh shuthain, agus drong eile chum na pene suthaine. Narab iongnadh le neach na daine mharbha do eirghi as an luaithridh, oir ni dochra in raed ata ann d'athchruthughadh naid na h-uile do cheadchruthughadh gan adhbhar. Gurab aire sin adeir Augustin, 30] nar leig Dia nach feadfaidh uile chumhachta in Chruthuightheora athnuaidhechadh do thabhairt do chorpaibh caich, gebe ar bith bas fuaradar do mhuir no do thir no do loscadh no do shlugadh piast no en no ethaidaigh: eireochaid is na corpaibh cheadna ar na n-edughadh co neamh-thruaillighthi do-mharbhtha, --- p.185 amhail adeir Iob, scio quod redemptor meus vivit etc .i. creidim an Slanaightheoir do bheith beo, agus co n-eireocham maille ris is in eiseirghi dheighinaigh, agus do chibh mo Shlanaightheoir maille rium agus me am cholainn fein, agus is aire sin atbert 5] Gregoir, atamm aga chreidimh agus aga admhail do reir Iob gur eirigh ar Slanaightheoir maille re cuirp so-ghlacadh. agus co n-eireocham fein is na colnaibh cheadna a n-examhlacht crotha agus firinne agus gloire, agus atamaid ionann do reir na firindi agus examhail do reir {MS folio 55b1} cumhachtain. Ata 10] mín ceandais do-thruaillighthe agus atá sé so-ghlacadh ar son nach legind se bunait nadurdha firindi uadha. Ata gach uile égcosc an chead chrotha ann fein do reir gné na cead firinne is in eiseirghi. agus adeir in Tighearna fos, ni bhi baindsiughadh is in eiseirghi acht a mbeith a flaithemhnas amhail aingle 15] Dhe. Gurab aire sin adeir Augustin. na bith cunntabhairt agad cach uile égcosc do dhenamh na h-eiseirghi mar do bhatar ar tus. Ni bhia in druis in tan sin ann, dearbhthar ina cuisi combuaidhreadh d'aen neach, oir tairngtear uatha gach uile locht corpardha aitreabhas inntu, agus bidh tarnocht follas 20] do cach uile in tan sin gan cumas gan cumhachta aca air agus coimheadar daibh a neithe naemh. An ti do chruthaigh a n-égcosc uili ni legind aen esbaidh orra, amhail adeir an Tighearna, capillus de capite vestro non peribit .i. nach racha aen rib d'fholt agaibh amugha na oiread. Agus na bith dochas 25] agaibh ar a shon sin co n-éireochaid na daine esbadhacha ina ndo-dhelbhaibh fein, amhail atait doill agus buighre agus bacach agus a cosmhaile. Adeir Augustin, ibi quae prava sunt corrigentur i. na neithe do bhí saebh ar tus cearteochar an tan sin iad, agus cearteochar gach ni dochraidh da mbia a cach 30] in la sin, co mbia sé glormhar sochraidh arna cheartughadh a foirfeacht fhlaitheamhanta. Agus bith a dheimhin agad nach hi foirm esbadhach na mball eiseirgheas Dia, acht an forfidheacht ghlordha athnuaidheachta fhlaitheamhanta, agus ni bhia ceartughadh ingen na fuilt na an oiread gan beith a 35] foirm ghlórdha ionmholta in la sin. Mar fhéadas in ceard no in dealbhadóir a n-ymhaigh fein d'athnuaidheachadh, feadaidh Dealbhadoir agus Ceard in chruthuighthi uile an --- p.186 dealbh agus an deallradh is áil leis fein do thabhairt ana ymhaighin fein gan dighbhail da substaint. A n-éis a deich mbliadhna fichead eirghis cach chum na h-eiseirghi, do reir Augustin, agus beid na daine uile comhthroma ris na h-ainglibh 5] do reir gloiri agus conaich in tan sin gin co beth do reir cuirp na aeisi. Agus dligheadh cach uile chomhlasadh do ghradh in Chruthuightheora do-bheir an foirm flaitheamhanta so tar eis gach uile bhais dhochraidh da rach iad. DE DIE IUDICII .i. DO LA IN BHREITHEAMHNAIS THICFIS 10] A CRICH AN DOMHAIN. ----------------------------------------------------------------------------- Is coir do gach aen neach eagla roimhe, oir atbert an Tighearna comadh réidhi do bheith se re Tyro agus re Sydoni la na breithi na ris na cathrachaibh nach creidfeadh da bhriathraibh agus da shubhailcibh: agus ata se aga shenmoir 15] co ro-fhollas ann sin co ticfa lá na breithi. Adeir fos, cum venerit filius hominis in maiestate sua et omnes angeli eius cum eo etc .i. mar thicfis Mac in Duine ina mhiadhamhlacht fein agus na h-aingil, suidhfidh se do reir a mhiadhamhlachta fein agus tinolfaidhthear na cineadhaigh uile chuigi agus 20] deleochar iad o cheile mar dheluigheas in buachaill na caoirigh ona meandanaibh: agus cuirfidh na caoirigh .i. lucht na togha da leith dheis, agus na meandain .i. na peacaigh da leith chlí Adeir in Tighearna fos, amen, dico vobis quod vos, qui reliquistis omnia, in regeneratione cum sederit filius hominis etc .i. 25] adeirim ribh co firindeach co mbeidhisi na daine do fhagbhaidh bhur neithe ar mo shon maille rim ag denamh breitheamhnais ar dha threibh dheag mac n-Isrlibh. Gurab aire sin adeir Ieronimus, hic discimus cum suis discipulis iudicaturum{MS folio 55b2} Iesum .i. is e d'fhoghlumar Criosd do theacht maille 30] ris na deisciblibh chum in bhreitheamhnais agus ni maille ris na deisciblibh amhain, acht maille ris gach naemh do fhagaibh gach aen ní ina onóir agus do rindi a indtsamhlughadh ris fein. Gurab uime sin adeir an t-apstol, nescitis quoniam angelos iudicabimus, quanto magis secularia .i. bith a fhis agaibh co 35] ndingnem breitheamhnas ar na h-ainglibh, agus corab mó --- p.187 agus corab ro-mho do dhenam ar na dainibh e. Gurab aire sin adeir an t-apstol, omnes nos oportet astare ante tribunal Christi ut recipiat unusquisque prout gessit in corpore suo, sive bonum sive malum .i. is eigin duinn teacht a fiadhnaisi breitheamhnais 5] iondas co ngabha gach neach againd a thuarastal do reir a oibrighthi. Adeir in salm, Deus manifeste veniet. Deus noster et non silebit: ignis in conspectu exardescet et in circuitu eius tempestas valida .i. ticfidh ar nDiane co follas, agus ní bhia sé ina thast, agus lasfaidh in teine ina fhiadhnaisi agus 10] beith anfadh laidir ina thimchell. Gurab aire sin adeir Augustin, hoc nos de Domino nostro Iesu Christo intelligimus, quem speramus de caelo esse venturum ad vivos et mortuos iudicandos .i. is amhlaidh tuicmid co ticfa ar Tighearna Iosa Criosd co beodha do bhreitheamhnas beo agus marbh, agus ticfidh co 15] follas do dhenamh breitheamhnais choir idir na firenaigh agus na h-anfhirein. Agus in ti thainic co foluightheach ar tus d'fhulang breitheamhnais eagcoir ona h-anfhirenaigh, ticfidh se co follas a nguth agus a foghar breitheamhan agus ní dingne tost. An ti do bhí ina thost a fiadhnaisi Pilat, beith sé ag denamh 20] breitheamhnais chruaidh ar lucht an aindlighe gan tost. Adeir Daniel, ecce videbam et filius hominis venit in nubibus caeli .i. do chonnac Mac an Duine a nelaibh, agus do shuidhigheadh an breitheamhnas agus do h-osluigead na leabhair. Adeir Apcolips, vidi thronum magnum et sedentem super eum a 25] cuius conspectu fugit caelum et terra .i. do chonnac neamh agus talamh ag teitheadh roimh in ti do bhi ina shuidhi a cathair in bhreitheamhnais. Adeir fos, vidi mortuos magnos et pusillos stantes in conspectu throni, et libri aperti sunt .i. do chonnac na mairbh mhora agus na mairbh bheaca ina 30] seasamh a fiadhnaisi chathaire an bhreitheamhnais iar n-oslughadh na leabhair, agus leabhar na beatha oslaighthi don taibh ele, agus iatsan ac breitheamhnas astu do reir a n-oibrighthi fein agus gach neach na frith scriobhtha a leabhar na beatha do chuireadh a loch theinntighe iat. Agus is e a 35] thuicsin so, co faca Criosd ag suidhi ac breitheamhnas beo --- p.188 agus marbh, agus cur theith nemh agus talamh ona fhiadhnaisi, oir rachaid neamh agus talamh ar neamh-nidh in la sin. Agus do osluigeadh na leabhair .i. cogus gach aein as a follas adhbhar an bhreitheamhnais. Do h-oslaiceadh leabhair na beatha .i. 5] Criosd, agus gebe neach do dhena na h-oibrighthi nach fuighthear ann, cuirfidhthear a loch teineadh e .i. a pein t-suthain ifrinn. Agus adeir Sofonius, is e an la sin la na feirgi agus la na tribuloidi agus in anfhorlaind, agus la an dorchadais, agus la na nel truaillighthi agus na combuaidhearthi, agus la stuic archaingil, 10] agus la an ghalair agus an tromuighthi, agus la na crioth agus an achmhasain ro-chruaidh, agus la na plagha gan cri ch. Doirtfidhthear fuil {MS folio 56a1} na peacthach an la sin mar bhreantas do-choidreabha agus ni fheada a n-ór na a n-airged a saeradh an la sin a n-aghaidh feirgi an Tighearna. Gurab aire sin adeir 15] Gregoir, is coir a mheas co casamhail an mhéid do chruadhaoge agus searbhais bhis ar croidhibh na ndaine ndi-mholta in la sin, iondas nach eidir tenga na faisneis na foillsiughadh labhairt do chrith agus do ghabhaidh na peacthach an la sin. Cuimhnigh an la sin, maseadh, co gear a serbhdhacht bhur croidhi. Gebe 20] ni ata trom do-fhulang an la so, beth se eadtrom so-iomchair aga chomparait chum an lae sin. Bith a dheimhin agad gach meid bhes d'egla la breitheamhnais abhus, corab i an mheide bhes a inillis thall. [*...*] Maseadh is conaich gach neach threigis na neithe so co léir ar gradh Dhia, agus bhes 25] aga bhreitheamhn as fein maille ris na dainibh foirfe a locht na h-aingidheachta a lá na breithi. agus beith se ann sein maille re lucht na togha ar deis laimh a Thighearna fein. DE PENIS INFERNI .i. DO PHEIN IFRINN. ------------------------------------- Oir is cóir adhfhuathmharacht roimpe sin, uair is i do 30] h-ullmhughadh don Diabhal agus dona dainibh dhamanta. Adeir an Tighearna ar an adhbhar sin, eirgidh, a dhamanta. is in teinigh shuthain do h-ullmhughadh don Diabhal cona --- p.189 dhroch ainglibh. Adeir fos co cuirfidhthear na daine dhamunta ar cengal a cos agus a lamh i n-ifreann, mar a mbia silleadh der agus crith fiacal .i. na deora on doilghis agus crith na fiacal on athach. Agus adeir an Tighearna corab ineagluighthi in 5] ti aga fuil cumhachta iar marbhadh an duine an corp agus an t-anam do chur i n-ifreann. Adeir Augustin co mbi teine chorpardha a n-ifreann phianas cuirp na ndamanta agus na diabhail le cheile a n-aigen na peine suthaine. Adermid fos, cid iongnadh e, co piantar na spioraidi neamh-chorpardha co 10] pianamhail o theine chorpardha mar phiantar na spioraidi neamh-chorpardha ata air n-a cuibhreach a corp an duine [*gap: extent: 17 lines*] {MS folio 56a2} maithi, is follas nach fuil crioch a péin na ndroch daine mar sin, oir in tí leis narbh ail beith leith amuich don phecadh do shír, ni h-áil le Dia a bheith do shír leith amuich 15] do phéin in pheacaidh sin do reir ceirt a bhreitheamhnais righdha. Gurab aire sin is h-eigin doibh easbaidh gan easbaidh do fhulang, agus crioch gan crich, agus bas gan bas, oir ata se beo ann sin. Gidh aen teine teine ifrinn, ni fa aen mhodh phianas si, acht do reir na gcionta, mar is follas nach coimh-choitchend 20] oibrightheas in ghrian agus nach co mor ghniomhaigheas si is na dainibh, oir teighidh si neach ni is mó na cheile, agus is mar sin examhlacht tes teineadh ifrinn do reir na ciontach, mar examhlacht tes na greine do reir na corp acht gidh aen teine hi. Is uime aderar ifreann ris, ar son corab a n-iachtar 25] laighis se, agus mar ata an talamh fa neimh, ata ifreann fan talmhain. Gurab aire sin adeir in salm, liberasti animam meam ex inferno inferiori ut infernus superior terra .i. do shaeras m'anam a h-ifreamn: agus mar is e in talamh is uachtaraighthi, is inchreiti ifreann iachtarach do bheith fon talmhain. Adeir 30] Iob, ibunt ab aquis nivium etc .i. co rachaid siad o uisci in t-sneachta mharbhthach co teas do-bhaiti na pian teintidhi, agus uisci in aighridh nach leaghann tes do-thuarascabala na peine. Adeir Ysayas, vermis eorum non morietur, et ignis non extinguetur .i. ni mharbhthar piasta ifrinn agus ni mhuchthar --- p.190 a teine. Gurab aire sin adeir Augustin, beth pian ar an corp oir dioghaltar ar an duine gurab do reir a cholla do bhi se beo. Adeir Bernard naemh, is egal lim ifreann agus is egal lim gnuis in bhreitheamhan, oir is adhbhar eagla dona [*...*] .i. 5] potestates [*...*] ferg in ti [*...*] agus tre uathbhas [*...*] in domhain agus a combriseadh na ndul agus on andfadh laidir agus o ghuth in archaingil agus o ghruamdhacht na breithri [*...*] agus roimh fiacla na piast ifreannda agus re craes ifrinn osluicthi do shir [*...*]Uch! Is eagal 10] lim [*...*]. in phest chreimhis agus in teine loisgis [*...*] agus an tes agus an spiorad agus an doineann. Is eagal lim fear na dorchadais marthanacha, agus cia do-bhearadh anois uisci dom cheand agus cia do-bhearadh tobar der dom shuilibh, iondas co mbuaidheochain a n-aghaidh na cai. Is egal lim 15] crith na fiacal agus cuibhrighi chruaidhi na lamh agus na cos agus truma na slabhra bhruigheas agus loisgis agus gherras agus chraidhis. Agus bith a dheimhin agat gibe trachtas na piana so aga n-eglughadh do shir o smuaineadh dheithideach fhriochnumhach, fuilengidh se co toltanach doighideach gach 20] uile ghalar agus buaidhreadh agus trioblaid agus daidhbhris agus dochraide maille re {MS folio 56b1} gairdeachais agus ni bhia lisdacht aige do dhochraideacht na do chumhgach na d'aindlighe da geire, iondas co seachona co socamhal piana agus dochuir do-iomchuir ifrinn. 25] DE FELICITATE ETERNA .i. DON CHONACH MHARTHANACH. ------------------------------------------------- Uair do h-ullmhughadh e co deimhin dona firenaigh agus do lucht na togha, agus ata sé inntsanntaighthi do cach aen lenab ionmhuin Dia maille re h-indtinne lasardha gradhach. Uair adeir in Tighearna ris in ndroing so, ticidh a lucht na 30] mbeandacht agus gabhaid flaitheas m'Atharsa do h-ullmhughadh daibh o thosach domhain, agus oirdeocha Dia daibhsi e mar do ordaigh m'Athair damhsa, iondas co caithidh sibh agus co n-ibhadh sibh ar mo bhordsa am fhlaitheamhnas fein: oir deallrochaigh na fírein mar ghrein a flaitheamhnas m'Athar 35] fein. Creid, a dhuine corab mor in solas bhes is in ionad a soillseocha gach aen duine mar ghrein. Is e an solas so adeir --- p.191 Augustin do bheith a corp Chriosd a n-aimsir na h-eiseirghi, agus ge do fholchadh ar na deisciblibh e, ni raibhi sin i n-easbaidh, oir nír fhulaing an silleadh daenna anfann e. Agus is lor so d'fhoillsiughadh conaich t-suthain na ndeisciblibh. 5] Do ghairdeachas na gloiri so adeir Isayas, venient in Syon .i. ticfidh na Criosdaidhthe co forbhfailteach a scathan na soillsi suthaine, agus beith an gairdeachas os a cind agus glacfaid siadsan in forbhfailteachas agus in subhachas suthain, agus teithfidh in galar agus an doilghes agus an fhail agus an chned. 10] Amhail adeir Augustin, beith saidhbhris ionann ag na h-uile an tan sin, agus aen toil do-scailti aca uile, agus beith si saer o gach uile locht agus cengailti ris gach uile mhaith foirfi beith a' gnathughadh gan scur o aibhneas agus o fhorbhfailti mharthanach gan chuimhne ar choir na ar phein, agus gan 15] dearmad ar shaeri na ar onoir fa chomhair na sairsi suthaine, co mbeith buidheachas grasamhail do bharanta na gloiri suthaine. Muna cuimhnighidis a mbochtaine agus a ndochma agus a ndaidhbhris phianamhail shaeghalta, ciondas do mholfadais trocaire Dhé? Oir ní fhuil a flaitheamhnas glóir is airdi na 20] moladh na fola agus na feola or shaeradh sinne. Oir adeir Gregoir, do chifid na firein uile ina nDia fein na gairdighthe ghlórdha do ghebh siad, agus budh léir doibh pian na ndaine ndamanta co léir, iondas gomadh moidi aitheonaid siad iad fein do bheith ina feitheamhnaibh ag na grasaibh dhiadha, 25] na peacthaich aga cesadh a n-ilradh a locht. Gurab aire sin adeir an salm, beati qui habitant in domo tua, Domine, in secula seculorum laudabunt te .i. is conaich lucht aitighthi do thighi, a Thighearna, oir molfaid siad thú tre saeghal na saeghal. Adeir Augustin co molfaid boill agus inde in chuirp neamh-thruaillighthi 30] do ghlóir mharthanach, a Dhia, oir is mór saidhbhris an ionaid nach faicfidhthear olc agus nach ceilfidhthear maith, ina canfaid cach uile mholadh Dhia co suthain, oir ni fheadar ni ele do ghentai is in ionad nach scurthar tre thoil ele agus nach saeradhthar tre riachtanas a leas acht ac sior-mholadh Dhia. 35] Don t-sith agus don naemhthacht adeir an salm, lauda Ierusalem --- p.192 Dominum, {MS folio 56b2} lauda Deum tuum Sion .i. a Ierusalem mol an Tighearna, agus moladh Syon a Dia fein. Agus is e do chuir do chrioch anns an t-sith t-suthain, agus sasfas tu do laeghan na cruithneachta. Is conaich co deimhin in saidhbhris 5] sud, oir ní bhí tnuth in tí is isle ris in ti is airde ann, amhail as follas nach fuil tnuth na n-aingil ris na h-archainglibh, iondas na budh thoil le h-aen neach ann in ni nachar ghlac se, oir ní thnuthaighidh súil re h-aen gloir eili a flaitheamhnas, agus gemadh lugha glóir in duine so a flaitheamhnas na gloir in 10] duine eile, ni bhudh ail leis a ardughadh uadha. De abundancia .i. don t-saidhbhris. Oir adeir an salm ceadna, inebriabuntur ab ubertate domus tue et torrente voluptatum tuarum potabis eos .i. coimhlinfaidhthear na daine do thoradh do thighi, agus do shruth iomarcrach do chonaich t-sasfas tu gach aen, oir 15] is mór do shaidhbhris agus do bhlassaibh do fholchais do lucht t'egla. Oir in t-ionad a narbh ail leis in spiorad, is ann bhias in corp gan fuireach, oir is e in ti do-bheir amach in subhailci is luachdhi, agus do gheall se he fein dona naemhaibh iondas nach eidir tabhurtas do leanamhain thairis sin. Adeir an 20] Tighearna fos, is asamsa agus indum sasfaidhthear na firein, iondas gumadh me gach aen ni sochraidh sainnteochaid na daine .i. a mbeatha agus a slainti agus a sasadh agus a n-acfaind agus a sith agus a nglóir agus a n-anoir agus a n-uile mhaitheas. Is mar sin co deimhin tuictear co direach an ni adubhairt an 25] t-apstol, utsit Deus omnia in omnibus, ipse finis erit desideriorum nostrorum .i. is e Dia is uili dona h-uilibh, agus is e crioch ar toilne he, agus is e do chifither gan crich agus graidheochar gan athmhaoltas agus molfaidhthear gan toirrsi. Is e so in tinnluchadh agus an toil agus an gniomh gan cunntabhairt dona 30] h-uilibh, agus uachtaran chum formaid ar smuaintighi. Agus is e do chifem agus graidheochamaid agus molfamaid, agus is e bhias anns a chrich gan crich. Oir créad eili budh chrioch --- p.193 duinne acht dul chum flaitheamhnais ata gan crich? O anam atá conaich co firendeach t-sanntaigheas smuaineadh lasardha toileamhail na neithe so do ghnath, agus gairdighthir co h-acfaindeach aga feitheamh o indtinn mhilis chaoin-fhuarach 5] iondas co tuillfidh tu siruidheacht do chrichi do bheith ona neithibh glordha so gan foirceand gan crich, is aibhind duit. DE ASSERTIONIBUS FIDEI .i. DO RADH AN CHREIDIMH. ------------------------------------------------ Oir is deimhin gurab inchreiti in creidimh diadha agus daenna 10] .i. Criosd agus na sacraiminti adeir agus teine purgadora maille ris na neithibh folemnumhacha ar son resúin imdha do gheibhtear co saidhbhir, amhail is follas a reimh-fhighradh na n-uasal-athair agus a reimh-fhoillsiughadh na faidhe agus a taisbenadh na n-aingil agus na Suibhiscealaidhthe ar na senmoir 15] agus ar na ndaingniughadh o Chriosd fein. An dara reasun .i. na h-apstol agus na deiscibail do chonnaic agus do eist agus do dhearbh agus do thracht agus do th-senmoir do bhreithir na beathadh co h-iondraic a senmoir fein o chomhartha agus a mhirbhuilibh mar leghthar co h-iomlan ina nghniomhartha 20] agus {MS folio 57a1} ana paisibh fein do bhi ar na ndaingniughadh co follas. Corab aire sin do fhuilngidar fein piana agus dochair examhla co grasamhail, uair do b'fherr leo bás d'fhaghbhail na a ncreidimh fein do dhiultadh. Bith a dheimhin agad nach fuileongdais na dochair so acht on firinde dhearbhtha 25] gan cunntabhairt as a faicdis glan-ruine seicreideacha Dhia, oir da mbeith cunntabhairt a luach a saethair aca do bheac na do mhor, ni fhuileongdais an dochair. An treas reasun: ata se arna dhearbhadh a n-examhlacht na martirach agus na n-écosc agus na n-aes agus na n-oigh agus na n-arsaidh 30] o. chluinsin ar tus, agus o dhearbhadh agus o fhaicsin aind sein, amhail dearbhthar a Pol dar thaisben Dia an creideamh ionmhann --- p.194 buidh, agus a nmoran eile do ghairmeadh don chreidimh iondraic so o aigneadh laidir agus o chathughadh chruaidh. Do adhratar an creidimh a choimhfhiuchair sin cona n-intinn lasardha thoileamhail cor fhuilngidar indarbadh agus prisun agus piana 5] examhla eile, agus ni he in bas amhain do fhuilngidar co foighideach, acht mar an ceadna toil a fhaghbhala nis luaighe. Agus bith a dheimhin agad nach fuileongdais so muna beith Criosd maille riu agus muna cathaighidh tar a ceand. An ceathramhadh reasun: dearbhthar is na n-aithrichibh naemhtha 10] agus a confisoraibh Chriosd, oir do bhi in mheid sin do chreidimh lasardha gradha Dhia inndu iondas cor fhagbhadar a n-uile neithe talmhaidhe agus co nducatar a [*...*] ona daine uile agus do bhith [*...*] aca co ro-dhearoil fana h-uachtaranuibh [*...*] agus drong eile a 15] n-uamhaibh agus [*...*] uile aga falach a scallaibh bheaca [*...*] amhail dearbhthar a Pol naemh agus a n-Antonius agus a n-Arsenius agus a mMacharis agus a n-Ilarion agus a moran di-airmhighthi eile mar is [*...*] aird foirfi so do thinnscnadar, ina chlaidhidar siad tre creidimh do-thruaillighthi 20] a locht agus miana maibhseacha in chuirp agus saidhbhris agus maisi an t-saeghail. Bith a dheimhin agad nach feadfadois so siruidheacht na beatha so do fhulang muna beith siad arna furtacht o chomhairle agus o fhoillsiughadh agus ona fechsanaibh dhiadha. An cuigeadh reasun: dearbhthar ona h-egnaidhibh 25] agus o dhochtaruibh dhaingne, amhail ata Ambrosius naemh agus Ieronimus agus Gregoir agus Bernard agus Augustin tar cach uile agus moran eili do dhearbh co daingin in fhirindi agus baramhla examhla agus ughdarais iomdha ele do dhain- gniughadh an cheirt agus do scris an t-seachrain, agus gach 30] aen do chuaidh a n-ailithre on creidimh do dhamnadais so iad amhail eireitighibh, agus do dhaingnidis creidimh na h-eclaisi agus do chaithighdis do shir a n-aghaidh lucht an t-seachrain. Do h-aithnidar ina mbesaibh agus ana scribhne[*gap: extent: seven and a half lines*] lucht {MS folio 57a2} an t-seachrain ata ar na comharlughadh on Diabhal 35] a' sgrudughadh in chreidimh agus aga cur i cunntabhairt, agus na h-eagnaidhi daingne do thecaisc Dia agus d-aithbheodhuigh na mairbh do mhí-chreidimh, oir ni h-éidir aen neach da lenann --- p.195 an maith so do bhreith o chasanaibh an chreidimh choidhchi. Bith a fhis agad gibe theid ar seachran uatha so, mar mharbhaidh na mic tíre in chaera theid ar seachran on treid, co mmarbhaid agus co sluicid na diabhail a n-ifreann e. Creid damhsa, 5] maseadh, da ticaid na smuaintighthi sheachranacha so at inntinn, co racha saethar na naemh agus na n-egnaidhi ndaingen so uait mar do rachadh gaeth no deatach, agus gurab ar h-eiginn slaineochair tu da ndearntar. An seachtmhadh reasun: in tan nach féadann in Diabhal na daine do mhelladh chum 10] peacaidh nguasachtacha do dhénamh, brostaighi se iad t'uil, an-ord do ghradh in t-saeghail, agus ni leiginn se blas ar aen oibriughadh da ndénaid siat is in n-órd o riaghail an uird, a' cur eire a n-aghaidh a toili orra agus os don t-saeghal [*...*] cuiridh in Diabhal smuaintighthi co racha futha, iondas co 15] muchann iad o sholas na ngras: agus gebe mhuchtar o smuaintiughadh dhíomhaine chunntabhartacha in chreidimh, folchar soillsi gloiri Dhia air. An t-ochtmhadh reasun: in mhéid truaillighthear tú ona smuaintighibh so na h-aimsir- dheachta, is í an méidi sin tromuidhthear ort chum luais in 20] mhuchaidh ainfhirenda. Maseadh, mar is luaithi moitheochair na droch-smuaintighthi, teith mar bhudh nathair neimhe n o teine dhasachtach do bheith agad, agus dichuir iad o indtinn laidir bhuidh, agus rith co luath iondraic chum tegaisc na naemh agus chum paisi Chriosd. An naomhadh reasun: gebe 25] chunntabhartaigheas is in creidimh, toghadh se an chuid is inille de agus is lia agus is uaisli dearbhtha agus fiadhnuighthe, agus seachnaidh se in chuid is teirce agus is ain-eagnaidhi. An deachmhadh reasun a claitear neach: is mor in ain-eagna don neach rugadh agus do h-oileadh agus do treoruigheadh 30] a creidimh na Criosdaidheachta co nuigi a bhlianaibh dheiscribhdeachta fein beith ag inntogh a reasuin agus a spioraide a n-amhuras agus a cunntabhairt creidimh a shinnsir. Tuic fós co fuil se ag damnadh a shinnsir is in baramhail cheadna in tan do chlaechluigh se a nDia. An t-aonmhadh reasún 35] dheag: oir ni h-ail le lucht an eisionnracais in solas da foillseachadh, agus is comhartha mailisi agus aingidheachta sin, agus is uime dearbhthar gurab beac ar lucht dénta an uilc --- p.196 in solas, oir ni h-áil leo in solas ar egla thathaire ona h-oibrighthi. Na daine iondraca iomorro is ionmhuin leo in solas agus ni nar leo he, agus ni da n-anorughadh a dhainibh dob ail leo ar son a ndegh oibrighthi, acht do thabhairt eisiomlara maithi 5] do chach agus do thabhairt gloiri da n-Athair fein a flaitheamhnas. An dara reasun dheag: amhail dearbhthar is na creatuiribh .i. a ngrein agus a n-esgai agus a clochaibh agus a crannaibh an aeir agus a talamh agus a solas agus a ndorchadas agus a n-ethitibh agus a n-iasgaibh agus a n-enibh ina [*...*] 10] aderaid maille re na n-oibrighthibh [*...*] ipse fecit nos et non ipsi nos .i. is e do rinde sinn, agus ni sind fein [*...*] do shir agus ni h-amhlaidh atait [*...*]. do ghnath. An treas reasun dheag: {MS folio 57b1} .i. an drong is forfi is in creidimh do thuillidar a n-anorughadh o Dhia o chomharthaibh agus o 15] mhirbhuilibh. amhail dearbhthar a Martan agus a mBennidecht agus a mBernard agus a n-Elysabet agus a ndainibh iomdha ele do reir in t-Send Reachta agus an Reachta Nua. An mhéid do aimsir do chaithidar beo, is i an méidi sin do bhadar a ndaingen a naemhthachta, a' todhuscadh marbh agus a' glanadh 20] lobhar agus ag díchur demhun agus ag dénamh comharthadha ndiairmhidhi eile ag moladh a creidimh fein ona n-oibrighthibh, oir is i in mhéid aithintear creidimh in duine aithintear a oibrighthi, agus mar nach eidir leis na dainibh eisionnraca fearta náid mirbhuili do dhénamh, ní bhudh eidir leis an droing 25] so a ndénamh, acht muna beidhis iondrac. firenda. An ceathramhadh reasun dheag: amhail do chimid co min ic co n-indtodhthar na peacthaich agus na daine shaebha on a.ingidheacht fein, oir tigmhainaid na gras mar a thigmhainuidhinn a n-aingidheacht, bith a fhis agad nach tibertai in t-oibriughadh 30] so dona naemhaibh na do neach ele acht do Thinnluictheoir na Maitheasa Uile .i. do Dhia, oir co deimhin is deacra in peacach aingidh d'ionntogh agus is mó do mhirbhuile é na in marbh do thodhuscadh, oir teastaighidh an marbh a ris, agus mairid na fírendaigh co marthanach. Mar nach féadann 35] in duine marbh é fein d'aithbheodhachadh, ni fhéadann in peacthach firen do dhénamh de fein: maseadh, is é Dia oibrightheas indtu ar aen. An cuigeadh reasun dheag: ní h-eigin do lucht an chreidimh fhirindigh sacraimint na h-eacailsi --- p.197 do fhaicsin o reasún na o shúil, ar egla co leicfidis luaighdheacht in chreidimh uatha, oir is é is creidimh ann substaint na raed nach follas do chreidimh gan cunntabhairt, amhail adeir Gregoir, nach fuil luaidhigheacht ag an creidimh darab eigin dearbhadh 5] daena d'fhaghbhail, amhail adeir Gregoir, quia fides non habet meritum cui humana ratio praebet experimentum. Agus gibé chreidfis is na neithibh so adeir, cuirfidh se spiorad na h-aithisi uadha co h-urusa. Fá chomhair na spioraide so do dhichur a fad uam. cretimm is na neithibh mhora fhollasa so 10] adeir gus trasta .i. do reimh fhoillsiughadh na n-uasal-athair, aggus do reimh-fhighrachadh na faidhe agus do bhriathraibh firennecha Chriosd agus da oibre naemhtha agus do dhearbhadh na seacht sacraiminti naemhdha agus peine purgodóiri mar adeir cona cosmhaile: gurab aire sin do thrachtassa co comhnuightheach 15] agus co h-examhail o résunaibh iomdha do dhibirt spioraide na h-aithisi, atá ina namhaid don chineadh daena agus ag buaidheart nafiren, ionnas nach mairidh aen cunntabhairt don chreidimh a croidhi na fíren. Dá coimheadair na neithe so adeir co friochnumhach duthrachtach astigh agus amuich 20] gan cunntabhairt, airdeochaidh Dia do thinnluicthi a nimh agus a talmhain. DE ORATORIO .i. DO THEACH NA H-URNAIDHI. ---------------------------------------- Agus in tan rachair ann, na bi dímhain, acht dena h-urnaighi noit smuaintighthi mhaithi no gabh sailm ann: agus déna 25] na neithe so ann co glan agus co h-arrachta. Co h-arrachta .i. mar do dhenair {MS folio 57b2} co h-anórach a fiadhnaisi Dia hí, dena co glic í, agus na bí lesc na coduldach agus na déna ménfadhach agus na bí coigiltach ar do ghuth agus na h-abair briathra briste agus na leic aen bhreithir uait gan coimhlínadh agus na bí caech 30] srónach na mnaamhail anfhann, acht co ferrdha, iondas co mbeir o fhoghar agus o thoil ag foillsiughadh briathra an Spiorad Naimh. Co glan anois, iondas nach aiberair aen ni acht an ní smuainfis do chroidhi, agus ní lor duit na smuaintighthi amhain, oir atáit na smuaintighthi dímhaine gan oibriughadh 35] intseachanta, agus co h-airithi is in tempull a n-uairibh disle --- p.198 na h-urnaighi ar son na tarbha agus in eigintais choitchind. Agus aithnim agus comhairlighim duit na neithe adubhairt uile do choimhlínadh co foirfi. Na smuain aen red a n-aimsir t-urnaidhthi, acht do thoil gud choimhéad agus codt aire ona 5] neithibh eachtrannacha. Agus bith a dheimhin agat nach gabhann an Spiorad Naemh fiacha eile uait a n-aimsir h-urnaighi acht hi fein agus an toil agus an smuaineadh glan. Na déna contrardha combuaidherthi at urnaidhi, agus na bí gaireachtach na luath-shúileach indti, acht cumhsain co foirfi a fiadhnaisi 10] Dhia agus a aingil agus dena tú fein so-fhaicsianach do Dhia. Agus déna commain ghnaith tholtanach a primh-fheiltibh [*...*] na bliadhna agus co h-airithi gach Domhnaigh da feadair agus muna feadair, dena gan cunntabhairt gacha mis in chommain bheannuighthi naemh so, oir is inntu 15] sin maille ris in comain toirissidh slainti agus beatha agus eiseirghi na n-anmann. Gibé sheachnas na h-aithinti so adeir co h-urusa, is mo fhoillsigheas in t-oilbheim dobheir sé ina anam fein, bas na beatha. Bith a dheimhin agad in tan do chí in t-aibherseoir bel an Chriostaidhe dearg o fhuil Chriosd 20] co n-eaglaighin se fein, agus co teithinn mar do bheith ar cuthach gach crioch ar son co tuicinn sé breithemhnas a mhillti fein ar an lathair, oir ni fhuilnginn sé indstrumint an bhuaidhthi dhiadha, oir is on bhuadhughadh sin do ghabhadh agus do chuibhriughadh agus do thachtadh a n-ifern he. An la do 25] dhénair comain co sichanta craibhdheach, na labhair a bheac an la sin, acht muna tuca eigintas ort e. Agus tabhair t,aire a laithibh na comaine t'fhear posta agus do chara dil fein do ghradhughadh co sduidearach uaingeach. Muna dearnair in chomain is in t-sheachtmhain no sa mhí, dena sduidear thairisi 30] fhriochnumhach ar a dénamh co deithideach an lá féadfair, agus bi in lá sin co friochnumhach a fochair do Thighearna thairisi fein agus coimhlin co duthrachtach in uair agus an t-ionad agus an aimsir a ndingnair in chomain. An uair do dhénair urnaighi, na h-abair acht briathra tearca in la sin, 35] agus labhair iad co min milis caoin-fhuarach comhthrom deiscribhdeach, fa chomhair co n-eistfidh Dia thu o do eistis ina anóir. Maseadh, dena sduidear thairisi fa chomhair co --- p.199 freagradh Dia thú a n-anóir do shilens toltanaigh. An uair do dhenair toirmisc odt urnaighi at smuaintighthi naemhtha, na triall dul suas ar eigin {MS folio 58a1} chum na neithe nemhdha, acht guidh agus oslaig romhat o chroidhi mhilis umhal ghradhach 5] shithchanta eaglach maille re taisi agus re ciunais agus re cneadha, agus eirich asteach aind sein maille re buidheachais agus re tuille buidhi. Creitim fein anois, ar Bernard, ar ndul is in gloir sin asteach duit, co ndoimhneochar thu co ro-dhaingin do mhian agus do shasadh ghlórdha na teghdhaisi sin. Gurab 10] aire sin guighimsi thu, anns an ionad sin, co nguighear ormsa, am pheacthach bhochd dhearoil. An tan rachair a fiadhnaisi na h-altora no a n-ionad eile chum urnaidhthi, claen thú fein co deigh-bhesach buidh umhal trocaireach maille re h-Ave Maria nó re h-urnaighi eile, agus bith Dia a fiadhnaisi t'inntinne 15] i ngach aen urnaidhi. An tan beidhir ac denamh do thrath no h-urnaighi, na bith aen raed ad laimh na at inntinn do tharrongadh do mheanma ot urnaidhi. DE CLAUSTRO .i. DON CHLAUSTRA. ------------------------------ Agus an tan rachair do legheadh ann na bith inntinn 20] seachranach na udmall agad. Toirisidh t'inntinn anns an aiceacht choisreactha atá at fhiadhnaisi, agus legh co duthrachtach, iondas co nguighfi sí ort chum na h-urnaidhi agus co sir i agus co sása sí co duthrachtach. Agus is mar sin is cóir an urnaidhi do dhénamh agus ní a mesc na faidhbhle 25] na na cluicheadh. Tabhair dot úigh na h -aiceachta millsi naemhtha do sduidear co géar. Na suidh a clúid na a n-ionad a mbeidhir so-fhaicsiana o chách, ar eagla do bhuaidhearthi o chách, acht suidh it phairtighibh fein sa chlaustra mar a fhuigir do chunntabhairt agus blas t'aiceachta. Agus na suidh 30] idir lucht in dimhainis darab bésa comharthadha agus baesradh, ar egla do bhuaidhearthi ot aiceacht fein. Maseadh, bith idir lucht an teacoisc lenab egail Dia, ionnas co tegdhaiseochar thu a nDia, in t-Sasadh Mharthanach, agus na bi luaimneach a timchill in chlaustra a' cur th'aiceachta a ndiomhaineas ar 35] na scelibh dhiomhaine. --- p.200 DE CAPITULO .i. DON CHAIBIDIL. ------------------------------ Agus na labhair co h-urusa innti, oir is comhartha caillighi duibhi gnodhaighi beith labharthach a caibidil ac tabhach ceandais agus tighearnais. Agus an tan labhraid d'fhirinne no 5] do bhreig no do bheac no do mhór. na gabh leithscel duit fein, acht cuitiuchadh coitcheand do thabhairt a n-agarthaibh caich. Da curthair coir mhór mhí-chlúach at aghaidh as a tigfadh do scannail fein agus scannail caich, saer don fhirinne hí: gin co cuimhnighthear an choir cuirfidhthir ort, na gabh do leithscel 10] innti as a togtar an choir so ina neimhchiontach thú Na dena gearán co luath na co h-urusa a n-aghaidh an tí do rinne aimhles ort, ar egla do choire do thogbhail agus do chiunas do bhuairedh. An tan do dhenair toirisimh a fiadhnaisi an bhreitheamhnais, cosmhailigh thu fein re Criosd, oir do thoiris 15] sé a fiadhnaisi an bhreitheamhan ar claenadh a chind chum na talmhan maille re h-aghaidh caoin-fhuarach agus re comhra.dh thearc, agus é ullamh chum aithisi agus chum a bhuailti. Maseadh, da ndérnair casaid ar neach, na dena co dasachtach na co meardhanta hi, ag radh morain briathar no ag radh in 20] bhriathair roimhe a ris, acht abair co ciuin agus co feta agus co cunnla {MS folio 58a2} buidh gradhmhar na neithe is innraidh, agus fag gach aindligheadh do rindeadh ort fa dheithidi agus fa dheiscribhid in bhreitheamhan. Mas tu fein as ceand don chaibidil, na h-abair briathra coitcheanda riu, acht ceartaigh 25] fa leth do reir a oibrighthi co glic agus co h-eigineach gach aen dibh. Na daine do-cheartaighthi mi-riaghalta ceartaigh o bhriathraibh gruamdha agus o bhuailtibh garbh iat, agus cengail a mbreithemhnas aithrighthi do reir a ciontachta agus a n-oibrighthi ionnas co ndingentar duine umhal don diomasach. 30] Cuir silens ar lucht an aithimraidh, iondas comadh eigin dona dainibh scailteacha lais beith comhnuidhtheach ana claustraibh, agus beantar a n-oifigi do lucht na sainnti, agus claitear lucht in chrais o threighinas, agus buailtear agus piantar lucht na h-anumhla, no ceartaigh iad o bhreitheamhnas eadtrom. Dá 35] n-iarradais daine ghaeil no daine mhuintire no daine chuirteamhla --- p.201 ort cet chum fagbhala an tighi no an chlaustra no comhradh re cach, na tabhair doibh acht mar do-bherair dona daine choitcheanda eile. Coimhéad gach neach do reir a mhodha agus a bhés. An prelaid iomorro dlighidh sé bheith caoin-fhuarach, 5] agus ni dhlighidh fechain chaidhchi dá shocamhal fein, acht do shocamhal na n-anmunnd agus do ghradh fhiri a Thighearna fein agus do mhian maitheasa agus treoruighthi gach aein, agus da cheartughadh trocaireach nemh-aingidhi deithideach fein agus oileamhain a choimhthinoil fein co gradhach 10] fial deigh-bhesach. Ni h-aithnigh damh modh is tarbhaidhi don phrelaid na beith subhaltach fechsanach eglach anórach, agus co ngoiri se a choimhthinol do shír chum a chomhairle fein, agus co connmha agus co treoruighi iad maille ris chum a n-oifice dilse, agus co n-oirdeocha iat ar maitheas na mainistrech 15] uile. Is tarbhach do fós na daine éadtroma scailteacha dímhaine bhes ina dheithidi agus lucht an aithimraidh co h-airithi do chonnmhail fa shilens an chlaustra, agus da ngabhuit in ceartughadh so chuca co neamh-fhoighidneach buaidhearthi, na fechadh in prelaid do berradh geoine na do mhurmar dá 20] ndingnaid, gan in t-shlighi is inille doibh sin agus do Dhia do ghabhail. Bith a fhis agad co h-airithi nach fuil modh ar domhan is mo dhibris agus bhuaidhris in crabhadh na tarcuisne na ndaine nglic firinnech, agus na breagaireadha bhladhmannacha ag tabhairt ina n-ionad. Maseadh, madh ail leatsa beith 25] egnaidhi, seachain co friochnumhach gach uile ni is intseachanta don duine, agus ceartaigh cach co trocaireach. DE REFECTORIO .i. DON TIGH-SHÁSAIDH. ------------------------------------ Na ceimnigh chuigi co luath no go mall, agus gidh eadh is ferr duit thu fein do dhul ni is tusca i n-ionad in chaithmhe na 30] 'n prelaid no in ceand ele bhes ort. Na beir ní ar domhan do chaithfea leat ann, mar chomhartha sidhchánta agus buidheachais ar chaithfir is in coitcheand. Agus an tan beidhir a' caithimh do choda, na sill ar neach eile a' caithimh a choda: agus narab mó fechfair co friochnumh{MS folio 58b1}ach 35] ar do chuid ac teacht chugad. Agus nar mho fechfair dealbhadoireacht na dimhainis eile mar do bhethea [*...*] --- p.202 oir dobudh fholumh dhiomhain neamh-chonaich don chailligh dhuibh beith dona neithibh baetha diomhaine sasamhla mar so. Maseadh, bith do chluas ni is duthrachtaidhi ag éisteacht do tharbhdhachta fein na bhes do bhrú chum a línta. Agus 5] na dena sighna naid comharthadha ele ann sin, agus na cuir do lámh roimh cach anns an caitheamh, agus narab agad bhes deireadh ag dealughadh ris in caithimh. Agus na bí ro-shubhaltach na ro-thoirrseach ar do chaithemh, ar egla co saimheoltai comadh mór no comadh beac leat an phroind do 10] ghebhtha. An trath cuirfidhthear petancia .i. litir, chugad, madh o thighearna chuirfir chugad hi, na tabhair anóir lucht in t-saeghail di, acht becan do reir modha, ar egla droch oilemhna no tharcuisne do mhes ort. Damadh amhlaidh co mbethea ag friotholamh buird do neach eli, na bí co h-éadtrom na co 15] tromdha ann, acht co h-umhal beandaighthi grasamhail neamh- tharcuisneach. DE DORMITORIO .i. DON CHOIDIL-THIGH. ------------------------------------ Agus ma rachair indti na bí co fada a fiadhnaisi do leaptha agus na dena comhnaidhi fhada uirre, agus ben t'assain agus 20] t'edach dit co naireach sochraidh, agus loigh co h-eglach umhal, agus cuir t'eadach fein thort, agus muna feadair codladh do dhenamh, smuaintighi no abair ni maith éigin, agus coideolair uadha sin ni is luaithi agus coiteolair ni is inille. Agus na bith comharthadha ar t'aire innte. Agus is mar sin cuindeochair 25] teac-cosc na súl, iondas nach biadh iúl leapthach do chompanach agad. Agus eirigh co h-abaidh aind sein, ionnas nach faicfi aen duine th'aghaidh. Agus an tan benfaidhther na h-uaire, na bí leasc no codultach ag eirghi, acht co luath agus co tinneasnach, agus abair tratha na h-Oighthi uili at sheasamh 30] da feadair. Agus na h-eirigh chum leaptha na ndaine ele, agus na leic aein neach chum do leaptha fein. DE LABORE .i. DON T-SAETHAR. ---------------------------- Agus a n-aimsir in t-saethair no an chumhsanta, in uair bentar in clar no in clog, na h-eist na daine do bhí a' comhradh rit 35] roimhe. Agus narab áil leat neach dodghairm chum labhartha rit, acht eirigh a n-uainges h-eigin do radh t-urnaidhi co --- p.203 cumhsanaigh. Agus bith duine éigin eadrat agus in tí tigmainigheas ort, agus da mbeidhir ag eirghi ot urnaidhi, bith sbas eadrat agus in duine deghinach ag tabhairt duthrachtacha dot Dhia mhilis fein. An tan beidhir ac dul 5] nó ac teacht nó ag breith eiri nó muirighin leat, na cengail tú fein co h-urusa ris na dainibh dho-cheartaighthi, na ris na leanbhaibh bhes is in ord. Na déna comhnaidhi fare dainibh oga agus faris in lucht dhealuigheas ris an ord, acht fare dainibh arsaidh foirfi in uird, ó thairfir teaccosc no eisiomlair mhaith 10] eigin. Bith do ghnáth ag sduidear agus ac fuirechras grádha Dhia agus na n-oibrighthi budh shlighi da faghbhail, agus ceimnigh co mín mar do ni in pécócc ag teltogh chum saethair do dhul uait ó utmailli t'inntinne. Ná bidh muinntearas mór agad ris na cailleacha dubha do bheith ar aighidheacht agad, 15] oir ní fheadrais cad is toil no is crabhadh doibh. Na labhair {MS folio 58b2} re fer coimheada in t-saethair, agus da ndearnair maille re h-eigintais, na buaidhir thu fein na cach, acht abair briathra ciuine tearca ris. Agus muna ti dit saethar mór do dhenamh, dena in ni thicfas dit. 20] DE EUNDO IN VIA .i. DO DHUL NA SLIGHEADH. ----------------------------------------- Imthigh co h-annamh agus co dochair neamh-tholtanach as do mhainistir amach, agus madh eigin duit a fagbhail, tarra chuigthi ni is tusga na mar fheadfair. Agus dligheadh a fhis do bheith agad do shir, gur imthigh an aimsear do chaithis 25] leith amuigh dod mhainistir, gurab aire sin is inbeithte duit doilghis mór ort, far leigis thort co diomhain dot aimsir. Agus na dena caithimh mór in cein beidhir amuich, agus na leig do neach a dhenamh duit. Na bi at aenar fare fer ar domhan choidhchi, agus na suidh faris agus na labhair ris, nach tuctha 30] adhbhar do chach chum a n-aimhlesa, agus na dealuigh co brath re companach mna eile, ar egla co fuighir ceachtar agaibh scannail. Agus tabhair eisiomlair ad bhriathraibh agus ad bhésaibh agus at oibre do chách. Agus na dena pairt na cumann re lucht an t-saeghail. Agus na deithidigh comhairle aen duine 35] ar leith chum crabhaidh na chum neamh-clhrabhaidh, oir atait --- p.204 na neithe sin ina n-impogh agus ana claechladh don chrabhadh agus don riaghal atá ort. Na h-iarr breithemhnas aislingi naid urchoisc, agus na cuir do ghnodhaidhe a n-eadtruime agus na a n-udmaille, acht tairbir agus dellraidh do bheatha 5] a n-oibrighthibh mhaith agus subhailcibh iomdha, oir is comharthadha snamha no uaingis a crabhaidh chuiris in duine crabhaidh ar na neithibh dhiomhaine neimh-cheaduighthi uile, agus ni subhaltaighi agus ni firindi crabhaidh iat. Agus bearar neach ar seachran fós o iarraidh cuideachtan in duine 10] chrabhaidh in tan bhis ina aenar, ar egla in aithimraidh. Is trit na neithibh so atbert do chur i n-inillis sealbhaidhthear primidil mhilis na gloire suthaine. Ní dlighid na daine crabhaidh leighinn naid urnaidhe do dhénamh do dhainibh ele, ar egla aithimraidh a luacha no maindeachtnaighi na 15] h-aimsire. Gurab aire sin comhairlighmit duit pericuil do rachadh a nguasacht duit fein no do chách do shechna co h-inill, agus beith ciuin craibhdheach uaingech at thigh fein. DE INFIRMITORIO .i. DON TIGH-GHALAIR. ------------------------------------- Agus dena umhla agus friotholamh doibh so. Agus an tan 20] beidhir fein easlan, na labhair agus na freagair na neithe shaeghalta indti, oir an méid anfhaindighthear an corp easlan, is i in mhéide sin is cóir a dhaingneachadh a ngradh agus a foirfeacht a Thighearna mhilis fein. Gach foisci bheas neach don bhás, is í an mhéide sin as cóir a fhoirceadal don ghlóir shuthain agus 25] don bheathadh nemhdha, iondas co tibhra sé a anum fein co duthrachtach a tabhartas gradha Dhia agus a ghloire marthanaigh. Anoraigh na daine ata ag foghnamh duit don bhiadh fhéada do thabhairt doibh, agus na h-iarr an ní nach fuil so-fhaghbhala dhuit. Dá teastadh do riachtanas ar son 30] bochtaine an tighi uait, na déna toirrsi gebe adhbhar fa mbia in easbaidh, acht forbhfhailti agus gairdeachas mor do dhenamh at Thighearna fein: oir gebe méid d'esbaidh fuileongair co toltanach ann so, do ghiabhair meid nach fheadtar do thomhas don ghloir {MS folio 59a1} mharthanach ar a son. Da ndearna neach 35] tarcuisne ort, cuir an tarcuisne dhiomhain sin a tarcaisne, ar son na glóire moire ata agat ar a son, oir gebe méid fuicfidhthar --- p.205 di ona dainibh agus gan do thoil fein ina h-aghaidh, is í an mhéidi sin airduigheas agus comhairleochas do Dhia milis fein thú Bith a fhis agat gach ionad a théid sólas tuitimeach na companach agus an t-saeghail uait, co tibhre Dia ar son an raeda bhic dhearoile 5] sin e fein agus a ghloir agus a shólás duit ar a shon. Agus gebé do dhiultas e fein mar sin agus ghairdigheas ina bhochtaine, is do tuictear an salm adeir, ego sum pauper et dolens .i. bith, a Thighearna, cabhurthach orum o 'taim lán do bhochtaine agus do ghalar, agus bith sé dom fhurtacht co friochnumhach 10] on t-seachran. Agus madh ail leat teacht chum na neithe so, faisid do pheacaidh co firindeach agus co h-iomlán, agus iarr co buidh trocuireach in t-sacraimint dheighinach a n-eigentas in ghalair. Cumhsain is in t-sacraimint red ghairm fein co h-inill a ngloir agus a creidimh agus a ndochas dhaingen 15] trocaire tairisi Dhe. Gurab amhlaidh sin tuillfi fein na tinnluicthi shuthaine agus an ghlóir mharthanach gan crich. Amen. Maseadh, bi co friochnumhach sduidearach, astigh agus amuigh, i ngach uile uair agus aimsir, ag ullmhughadh do thoile agus do ghradha do choimhead tabernaculi flrinne 20] do chroidhi dot fhear chonaich phosta fein. DE SANCTIS REQUIRENDIS .i. DO IARRAIDH NA NAEMH. ------------------------------------------------ Is h-eigin duit tu fein do ghlanadh, agus sduider co caireis fa chomhair co sannteochadh do Thighearna milis buidh fein thui. Isu Criosd, do mhaisi: agus is amhlaidh do ghentar 25] sin: — tusa d'fhaisidi do pheacaigh gach n-aen lá at urnaighi fein co h-iomarcrach, agus t'aithrighi do bheith díleas o thoirrsi ghlain do chroidhi agus o dhearaibh shiltecha thorrthacha súl, agus dellruigh thu fein o éduighibh ghlana luachmhora na subhalcibh agus na n-oibrighthi maith atá arna n-onórughadh 30] ó thinnluicthibh, agus do bheith an-aigneach nach fuightheasa na moran do bhochtaibh ele na tinnluicthi shuthaine doibh fein[semi ] gurab aire sin as h-eigin duit rith chum do charat agus chum do ghaeil fein shanntaigheas fás do chur ar do ghlóir agus ar th'anóir, mar atait na spioraidi chonáich agus na h-uili 35] naemh. Agus guidh iad co duthrachtach ot inntinn agus od --- p.206 chroidhi co léir, iondas co tibhra sin furtacht iomlán duit d'fhaghbhail do riachtanais a les agus da shealbhughadh co h-inill. Agus na bidh co tribuloideach {MS folio 59a2} aga nguighe so ar faithchibh, na ar muir, na ar tir neimh-chiunais, acht 5] co h-uaigneach at sheomra chiuin fein. Gurab amhlaidh sin do ghenair an ghuighi so:—do dheithidi diomhaine uile do chur uait agus doras do chroidhi do dhrut co maith, iondas nach racha ní ar bith ann acht in t-iniarratas suthain so. 10] DE BEATA VIRGINE ET CONFESSIONE .i. DO MHUI RE BHEANDUIGHTHI AGUS DON FHAISIDE. ------------------------------------------------------------------------------------ Agus ar tús atá an Ógh Bheandaighthi so iniarrata roimh gach uile dhuine, agus atá si inghuighthi amhail righain agus amhail baind-tighearna flaitheamhnais Dhia. Agus is í sin ghuigheas tu do shír ar a beith ina soillsi agus ina reltaind 15] mhuirighi, oir atá si romhaind ina solas reimh-thosachtach agus ina réltainn dheallruightheach, agus treoreochaidh si tú agus guidhfidh si ar do shon fare h-Athair na Trocaire .i. fare Dia na n-uili Shólás, iondas co ndingna sé trocaire ortsa agus gumadh dhingmhala leis sólás do thabhairt dhuit, agus beidhir maille 20] re fós fare na Mac dil fein .i. ar Tighearnane Isu Criosd, do ghabh dá thoil fein colann dhaenna uaithsi do ghairm na peacthach, iondas co slánadhaigh sé a phobal fein, agus budh dhingmhala leis a gheinemhain di, agus is ara shon sin is dingmhala leis thusa do bheith da phobal fein, oir sláneochaidh 25] ona pecaigh cach aen neach bhis a nDia maille ris an Spioraid Naeimh atá ro-chaoin-fhuarach. Gurab aire sin téid an Spiorad Naemh i ngach ionad is áil leis, agus do ní sé fíren don pheacthach co grasamhail, oir ní fhéta fein firen do dhenamh dit od luaidhigheacht na ot oibre fein. Maseadh, gabhsa do 30] ghuidhi na Trinoidi conáichi do-scailti ar do shon, iondas co n-athnuaidhe sí do shíth fare fein. An tan rachair a fiadhnaisi in chonáich dhiadha, tinóil do smáil agus do pheacaigh uile, agus sailim co ticfa serbhas agus toirrsi throm maille re h-osnumhaigh agus re cneadaighe croidhi ó tharcuisne na peacaidh 35] sin. Agus dena ann sein faisidi dhuthrachtach, ionnas co ndingner fírendacht dot aingidheacht fein, agus abair mar --- p.207 so, is misi in bhen bhocht neamh-chonáich do pheacaigh anns an aimsir uaisail, agus is in ionad, agus is an uair sunnradhach, agus ris na pairtighibh so d'airithi. Agus is me do rinne gach uile thimchill aindligheach chum an pheacaidh, ag cathughadh 5] a n-aghaidh mu Thighearna throcairigh lerbh inmhuin me. Agus do pheacuigheas mar so as gach uile bhall agus chéadfadh tucassi damh, a Thighearna, a' cur chatha at aghaidh fein ac smuaintiughadh co dímhain druiseamhail baeth badhbha, agus ac denamh crais agus dimais agus feirgi agus sainnti agus na 10] n-uili locht, agus ac briseadh t'aithneadh, agus ac cardughadh no ac carnadh gach uilcc, agus is inntu sin is fhaide do bhadhas agus is mó do ghabhas gairdiughadh, agus do shilleadh lem shúile adhbhar peacaidh {MS folio 59b1} agus cach aithimraidh, agus do bhadhas co ro-nhinic ac luathadh báis m'anma fein trithu. 15] Agus do éistind lem chluasaibh co minic aithimradh agus aithis agus murmar agus cluitheadha agus baesradh agus [*...*] agus scéala dhímhaine agus faibhla, agus do bhín a rís aga n-aithris ac dénamh peacaidh agus dímhainis. Do bhi toil agus saint am chroidhi ar neithibh 20] dheagh-bhalaid d'fhaghbhail trid an sroin, ag.us ar biadhaibh dheagh-bhalaid agus ar cocaireacht trid in mbél agus trid an tengaidh, agus sanntaighim biadha mhaithe agus cócaireacht agus línadh examhail agus aithimrádh agus díomas agus ferg agus éitheach, iondas cur threoruigheas bás co minic dochum 25] m'anma fein. Bim fós ac caithimh agus ag ibhi roimh an uair ndligheach agus bim co h-uaingeach agus co craesach agus co h-iomarcrach, agus trithu so cona cosmhaile do oibrigheas galar agus bás cuirp agus anma co minic. Trid na lámhaibh, iomorro, do oibrigheas olc agus mailis agus comharthadha 30] dhi-mholta agus a cosmhaile, tre tuigim gortughadh m'anma. fein. Trid na cosaibh, iaramh, do t-shanntaigheas assain chumhgach agus neithe bhreaghdha, agus mé fein cruaidh do-theaccoisc maille re diomais do-sgailti agus ac lenmhain. shligheadh saebh agus companaich mailiseach. Do pheacuigh 35] me aind sein o chorp uile, ac dénamh leisci agus dímhainis agus mo thoili fein agus chodladha agus neithe collnaidhe ele agus a cosnhaile, agus ní fhuil cunntabhairt acom indtu so --- p.208 nachar loitis m'anam fein, iondas nach urusa m'fhurtacht indtu so agus i ncach uili pheacadh do rindeas ó bheac co mór. Mar is mó chengleas in Diabhal mo choir agus co faicind tusa mo chionta, admhaim mo chair inntu agus iarraim ar grádh Dhia 5] comhartha breath agus grasa inntu, agus rithim chugadsa, a Thobar na Trocaire agus na Buidhi dom nighi agus dom ghlanadh, oir atá fhis acom co ndubhrais fein, cidbé trath do dhéna in peacach cneadach, nach cuimhneochair aen raed dá aingidheacht do. Adubhrais fós, a ainim pheacach acht 10] cé do bheithea a n-adhaltranas iomdha in ghradha dhíomhain, inntó chugamsa agus gebhad thú Is iad so do bhriathra fein, a Fhírindi Shuthain gan Claechladh, oir ní mhellann tú aen neach, agus ní dhénaidh blath chomhradh riu, gurab aire sin shailimsi maille re dóchais thairisi innto chugad: maseadh, 15] nigh agus glan mé mar do ghellais, oir is tú do tharraing co trocaireach om pheacadh mé Is tú fós do ghell loghadh damh co h-athardha milis trocaireach, agus is tú do chomharlaigh co tairisi damh indtó chugad: maseadh, ó 'tái fírindeach cumhachtach, saer mé om pheacadh agus ona phéin. A Ógh 20] Chónaich, ós tú fein do threoruigh mé chum an tobair throcairigh dom ghlanadh co caoin-fhuarach, furtachtaigh me agus bí at adhbhacóide thairisi damh mar dhlighi do reir dlighidh, oir ní dhingtai mathair dit, acht do shlánughadh na peacthach: gurab aire sin do thuillis Righan Nimhe do radh rit. An tan 25] smuainfir Dia agus a Mhathair do thinól do pheacaidh ina fiadhnaisi, fill do ghlún agus do cheand agus do chroidhi co h-umhal tarcuisneach chum na spiorat nemhdha tinnluicthach, d'iarraidh grása agus trocaire co neamh-chunntabhartach dóchasach duthrachtach orra. 30] {MS folio 59b2} DE SANCTIS ANGELIS ET PASSIONIBUS CHRISTI .i. DONA H-AINGLIBH NAEMHTHA AGUS DO PHÁIS CHRIOSD. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Agus indsaigh ar tus ar na h-ainglibh mhaithi ainmnighthear ina teachtairibh dhísle, agus guidh iad iondas co foillsighidh siad na maithi uait .i. gur fhagabh thú do pheacadh. Indsaidh 35] aind sein na h-archaingil foillsigheas na neithe ro-arda, iondas co foillsigit do dhuthracht agus do thoil idir maith neimhe. --- p.209 Innsaidh a rís ord na subhailci .i. virtutes le ndéntar comharthadha agus mirbhuile, iondas co coimhlínair leo so gach ní dar h-aithbheodhughadh tú do bhás t'anma. Innsaidh potestates aind sein chlaenas ona cumhachtaibh mar is áil 5] leo na droch spioraide chumhachtacha aeirdha urchóidighis don naduir amhain, iondas co furtaighind tú ona n-urchóidibh siut co brath. Innsaidh aind sein principatus thighearnuigheas ar na spioraidi uile, iondas co coimheadaidh siad tú mar nach gebhadh diomas na peacadh ele tighearnas ort co brath. 10] Innsaidh a rís dominationes thighearnuigheas co h-iongantach ar na spioraidi, iondas co connmhanaid tusa as t'umhla fein do shír ac seirbhis dot Thighearna fein. Innsaidh thronos anois le ndealaighidh Dia a bhreitheamhnas co tegascidh siad tu do bhreathnughadh t'oibrighthi fein co deiscreibhdeach, 15] ionnas nach daimeontar tú uatha. Innsaidh a rís serabin, re n-abur in egna chomhlan, iondas co teaccoiscid siad tusa is in egna fhírindigh le féadfair do shlánughadh. Indsaidh serapyn anois, re n-abur loscadh in ghrádha, ionnas co faghaidh sead grádh Dhé duit as a teighfidhthear tu do shir a ngrádh 20] Dhia. Guidh mar so co minic na spioraidi naemhtha co h-umhal aca n-indsaidh fa seach agus aca tinól a n-aen ionad, iondas co faighidh siad duit ona nguidhi fein a fiadhna si Dia d'aithrighi do choimhlínadh co h-iomlán, iondas co ti sin chum molta agus chum glóiri dosan, agus dochum forbhfailti doibh 25] sin ar son inntó an pheacaighe maille re h-aithrighi, agus nach fuighthear choidhchi a rís tú leasc na maindeachtach, acht co fuireachair deiscreibhdeach do shír. Agus na smuain nach derna tú na peacaidhe mhóra mharbhthach, oir breithneochaidh Dia ceart agus aindlighe gach aein fá dheireadh. Agus arna 30] dhearbhadh so duit, na teith a n-aein inad eli acht chuige sin, oir is eism co deimhin do bhrathair agus do cholann do-bheir grádh do cach uile neach bhis toirrseach ag dénamh na h-aithrighi. Má tá thú fein annfhann agus co n-aithnidhinn tú nach tic dit an aithrighi mhór do dhénamh, innsaidh an Tighearna 35] co tairise, agus guidh hé co duthrachtach co freagra sé ar do shon: oir dobo díngmhala lais corp daenna do ghabhail a mbroind na h-Óighi ar do shon. Do fhulaing sé bochtacht --- p.210 agus riachtanas a leas di-airmhidhi examhla ar do shon, a fuacht agus a tes, a n-ocras agus a n-ítaidh, agus a mbraithreachaibh fhallsa agus a cealgaibh di-airmhe, agus do fhulaing sé athmhultas a' ceimniuchadh, {MS folio 60a1} agus a chontrardhacht a' senmóra, 5] agus aithis ac leighis na ngalar n-iomdha. Do rinde déara tar do cheand maille re h-alluis fola. Agus do fhulaing sé fós in t-ae nach ibhalta agus e i' guighi tar do cheandsa co fada ann, maille re basogaibh agus re seilighe agus re scuirsidhibh agus re coroin sbíne agus re greannughadh agus re griosadh 10] agus re scige agus re buaidhreadh agus re h-aithis agus re tairngibh na croichi agus re sleigh ghéir agus re mirr sheirbh agus re lomnachtadh agus re gruamdhacht agus re cumhgach in bháis. O do fhulaing sé so co gradhach, na cuimhnigh agus na déna mí-dhóchas a méid peacaidh na h-éagcora da 15] ndearnais, acht tabhair na neithe so uile mar bhudh leat fein iad, ó do choimhlín sé sin co trocairech ar do shonsa, mar aithrighi agus mar lor-ghniomh, oir is inntu so atá do chomairci agus do chonách agus do dhóchas agus do chreidimh agus do bharántas uile agus t'inillis agus do thairisi dhílis. Maseadh, 20] guigh é fein do shír indtu so, iondas co coimhéada sé co nuici an críoch ndéighinaigh agus co nglanadh sé tú co h-iomlán, in tan cheimneochas t'anam don t-saeghal, cona fhuil luachmhóir fein, do dhoirt sé co h-iomarcrach tar do cheand, agus co n-onga sé tu mar oig mhilidh thaitneamhach neartmhar i n-aghaidh 25] do namhad, iondas nach fuighbheadh escara in chinidh daenna ionad innut ina féadfair sé a fhiacla neimhe do shádhadh. Guigh co duthrachtach gradhach dot innsamhlughadh fein a ngortughadh agus a ntribulóid agus a ngalar agus a ndoilghis agus a cumhgach na páisi do fhulaing do Thighearna milis 30] [*...*] *(DE PATRIARCHIS ET PROPHETIS ET ORNATU VIRTUTUM .i. DONA H-UASAL-AITHRIBH AGUS DONA FÁIDHIBH AGUS D'ÉDAIGHIBH NA SUÁILCI)* --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- [*...*] Agus o dhuthracht croidhi agus adertha, 5] in eternum non obliviscar miserationes istas quas in eternum cantabo, quia misericordia tua magna est super me, et eruisti animam meam ex inferno inferiori .i. ní dhearmad do mhaitheas do shír agus méid na maithmhidhi inar th'aithbheodhaigheas me: gurab aire sin chanfad co suthain do throcairi, oir is 10] acfaindech indumsa hí, agus tucais m'anam a h-ifreann iachtarach. Da tuicir co duthrachtach na neithe so, agus co n-aitheonair mar aitighis Dia indut fein, is foirfi an indtinn airdeochas tu a ngrádh Dhia, iondas na budh éidir leat delughadh ris. 15] DE APOSTOLIS ET CARITATE .i. DONA H-APSTOL AGUS DON GHRADH. ---------------------------------------------------------------- Maseadh, éirigh dochum na n-apstol, óir is iad do ghrádhaigh Criosd co dásachtach agus, ar fagbhail cach uile neithe doibh, do ghradhaighidar é fein co do-scailti, corab aire sin do thuillidar 20] fein a n-ardughadh a lasardhacht fhiuchair gradha Dhia d'fhaicsin a ghloiri agus a chonáich mharthanaich. Maseadh, guigh do shir an meid so d'fhaghbhail aen drithlinni don ghrádh ard sin ona nguighi sin. Agus is trid in drithlinn sin do-bherair dot úigh dul tre theine lasardha co saidhbhir ar grádh do 25] Chruthuightheora fein, agus mar sin leighfidhthear agus doirtfidhthear tú ann uili: óir is on drithlinn bhic méaduighthear in teine mhór. Da tuicir tú fein marbh on t-saeghal gona neithe, féadfair t'fhear posta fein do ghlacadh .i. Isu Criosd, ód chroidhi co leir agus od smuaintighibh agus ót anam. 30] agus ót shaint agus ót dhuthracht agus ot oibrighthibh agus o uili bhrighibh do chuirp agus t'anma agus ó aigneadh dhasachtach gan scur. Da connmhair {MS folio 60a2} in Tighearna ar lar do chroidhi astigh maille rena inntsamhluighthi mharthanaich bhuidh fein, ceimneochair co milis toltanach 35] agus guidhfir t'fhear posta gradhach do dhortadh in ghradha lasardha adeir ar lar t'anma agus do bhrighibh uile. Agus cibé méid roichfir hé, is móidi lasfair a toil a mhéaduighthi. --- p.212 Is iad comhartha gabhála gradha Dhé duit gan feachain do thribuloid na do ghalar na do dhoilghis na do dhochraide na do ní ar domhan da n-imtheocha ort, gan beith ag sduidear ag iarraidh Dia no go tuilli tú a fhaghail a rís, oir is ona fhaghail 5] aithintear a thinnluicthi. Agus ma fhuarais hé gan cunntabhairt aitheonair ca mhéid do rindi agus do dhéna se duit, agus ca mhéid ghraidheochas sé thú agus ghrádhuigheas, oir is ferr beith ina Thighearna ionruic duit co mór ar son do chuimhnighthi air. Maseadh, cuimhnidh na neithe so co marthanach, agus 10] las do ghradh co h-acfaindeach annsan agus co imarcrach agus co fiuchair géar o smearoid o chroidhi fein, agus abair rit charaid ionraic nach fuil comparaid ar bith na comhthrom dingmhala óir na airgid a n-aghaidh an tí chreidis a nDia, oir cebé fhuair Dia, fuair sé an cisti co h-iomlan. Maseadh, cidbé fhuair hé, 15] connmhaidh sé co daingin hé, agus na cuireadh uadha ar ni ar bith hé, acht abair, fhuair mé in neach do ghradhuigh m'anam fein, agus do chonnmhas hé agus ni leigim uaim he. Agus is maith duit tú fein do bheith is in n-inmhe so anois. Maseadh, saidhbhrighidh thú ann so agus gairdigh ann, agus doirt do 20] chroidhi co léir ann, agus leig cuisleanda do dhuthrachta uili agus mian t'inntinne co léir do rith ann so. Agus muna fuil a shainnt ort delughadh ris, is h-éigin duit co fuighir co fulaingtheach tú do dhénamh gach uile neithe co foirfi. 25] DE MARTIRIBUS ET PATIENTIA .i. DONA MAIRTIRIBH AGUS DON FHOIGHIDE. ----------------------------------------------------------------------- Agus rith co dian dochum na mairtireach maithi .i. dochum Steafain agus dochum Labraiss agus dochum Unicencius agus dochum gach ain ele do ghradhuigh Criosd o chreidimh dhasachtach, oir nír eglaighidar so doilghes na galar na lisdacht 30] na cumhgach na gruamdhacht na croch na prísún ar grádh Dhia, acht a fulang ar grádh Dhia maille re gairdeachais. Maseadh, guigh do shír an mheid so, iondas comadh dingmhala tré dásacht a creidimh do ghabháil co duthrachtach a ngradh Dhia. Ar faghbhail th'esbudha doibh so duit, fulaing fein --- p.213 co foighideach lasardhacht fhiuchair i ngradh gach uili chumhgach agus ghuasacht agus thriobloid agus tharcuisne maille re forbhfhailti móir, oir is trid in slighi righamhail inill fhirindigh so rithes neach co luath dochum na beatha 5] marthanaigh. Gurab aire sin d'eisiomlaruigh Criosd fein in t-slighi so do bheith in-chonnmhala o bhreithir agus o ghniomh, uair do an sé fein is in t-slighi so co bás. Agus ní dhearna sé in t-slighi so co so-fhulaing na co sochraidh na co deagh-bhaladh, acht do linigh agus do phennteil sé hí ona fhuil dhilis 10] fein, agus dob é blath torrthach na sligheadh so .i. in t-slegh agus an choroin agus na tairngedha agus na {MS folio 60b1} sciúrseadha agus in domblas ae agus in aigead agus in esanoir. Agus ar suidhe a mullach na sligheadhsa do, do thaisbéan se a lamha agus a chosa agus a thaebh co cairdeamhail do cach aen 15] imthigheas in t-slighi so. Do ghair se na daine co fearamhail do dhenamh gearain agus truaighmheile na sligheadh so riu, agus da ngairm sin ina eisiomlair fein innti, agus tuc se cuireadh sollamhunta doibh dochum a fhaicsiana don eisiomlair so. Maseadh, madh ail leat do chosa fein do imtheacht na sligheadh 20] sin, guigh a fhurtachtsan co friochnumhach agus abair mar so, a Isu mhilis tarraing ad dhiadh fein mé co ndeithidighinn a mbaladh t'fhola naemhtha fein arnam fhurtacht. Creid anois, a dhuine, ar Bernard, da n-iarrair so o dhasacht t'anma co moitheochair an Tighearna an uair sin fein co fiadhnasach 25] ad chroidhi, agus adeara sé rit, na bith egla an bháis ort, acht furtachtaigh agus gairdigh agus déna co fearamhail, oir ataimsi maille rit i ncach uili thriobloid agus aibherseoracht. Gurab aire sin guighis in firen Dia gan in tribulóid agus in galar agus an buaidhreadh do dhul de fein co brath, ós indtu ataisi do 30] shír, a Thighearna, a Isu mhilis. Maseadh, o do thindscain tú mé, a Thighearna, co mbuail co neamh-choigiltach mé, co mbeith sé ina ghairdeachas damh, ionnas co claidhi tú mé ó ghalar agus nemh-ghebha tu agum, agus na gabh agum, --- p.214 a Thighearna, anns an tsaeghal t-shuthain. Corab aire sin, a Thighearna, adeirim m'indeachadh agus mo bhualadh agus mo sciúrsadh a rís agus a rís ele, oir ní fhuilid do bhuailtidheachasa ina n-escairdibh don tí fhuathuigheas iad do réir buidhi in Athar, 5] agus atáid ina cairdibh co firindeach ac an tí ghradhuigheas. Corab aire sin nach gortaighinn agus nach urchoidighinn agus nach tromaighind neach, acht a shlanughadh agus a ghairdiughadh agus a aithbheodhughadh. Da réir sin, a Thighearna, is tu fein loitis agus leighisis, agus is tú bhuailis 10] agus is iad do lámha shlánaighis, amhail adeir Daibhidh is in t-salm, et secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes letificant animam meam .i. gairdighidh méid mu ghalair uaitsi m'anam agus mo chroidhi. Corab aire sin guidhimsi tú, a Thighearna, mo ghalar agus mo chlaithi 15] do mhéadughadh agus do shír imdhughadh, oir is iad do-bheir conách agus gairdiughadh damh. Oir adubhairt in t-apstol, corab do réir méaduighthi páisi Chriosd induinn méaduighthear agus gairdighthear trid sin ar conach. Da tucair so dot uidh agus da smuainfir co friochnumhach ad chroidhi fein hé, ling 20] fein co duthrachtach ann uile. Éigh agus comhairc ó shainnt dhasachtaigh th,inntinne agus abair so, Domine sicut scis et sicut vis miserere mei .i. a Thighearna, mar thuicis tú fein agus mar as áil leat, déna trocairi orm, agus dingmhalaigh mu sciúrsadh agus mo cheartachadh: agus da mbeidhir 25] marthanach is na neithibh so, gairdeochar thú fa dheireadh, agus canfaidh tu co subhaltach do nighen tre theine agus tre uisci, agus do threoruigheas mé a fuardhacht mhesardha arnam fhurtacht co socumhlach {MS folio 60b2} agus do chonnmhas mo lamh dhes, agus do ghabhais me maille re glóire. Agus madh áil 30] leat teacht dochum na glóiri sin ge tái co corpordha is in talmhain so, dlighi do reir smuaintighthi agus indsamhlaighthi aitrebhadh ar neamh. --- p.215 DE CONFESSORIBUS ET HUMANITATE CHRISTI .i. DONA CONFISORIBH AGUS DO DHAENNACHT CHRIOSD. --------------------------------------------------------------------------------------- `Maseadh, goir na confisoiri mhaithi dot fhurtacht, mar atá Martain agus Benidecht agus Nicolas agus Bernard agus gach 5] uili chonfisóir, acht gé táit siad a ndoilghes agus a ndochair agus a cumhgach agus a tribuloid agus a ndeithfir na h-oilithre dearoile so do reir a cuirp amhain, atáit siat do reir a smuaintighthi agus a tóile agus a n-indtsamhluighthi a flaitheamhnas. Corab aire sin is inguighthi iad co duthrachtach, ar son corab i an 10] ghlóir sin do ghradhaidar ó thes ard a croidhedha, agus ó,táit innti anois co conáich, do dhenaid siad t'fhurtachtsa fare Dia, iondas co claidhfear do chorp fein ó chumhgach agus ó ghalar agus ó dhoilghes, agus co togfaidhthear t'inntinn agus do thoil chum na tinnlaicthi neamhdha, agus co coimhéada tú co foirfi 15] in t-ord agus riaghail indtsamhlaighthi so do ghabhais chugad. Leic tú fein ar tús do chum cos nglormhar daenachta Chriosd .i. trocaire agus breitheamhnais. Bog agus minigh in mhaith naemhtha so maille re Muire Madalén agus guidh iad maille re cai fa seach. Agus innail a chos chlí maille re h-egla cirte 20] a bhreitheamhnais. Innail a ris a chos dheas maille re dearaibh duthrachtacha agus re buidheachais, ar do shaeradh ona throcaire agus ona dhochas bhúidh. Innail agus bog na naeimh chumhachtacha so adeir, agus ní h-iadsan rig a les an tinnlaicthi so, acht tusa do ghlanadh trithu mar do rindeadh Muire 25] Madalén, agus fírenach do dhénamh dit co trocaireach trena grasaibh sin. Da mbeithea gan scur a' glanadh na droingi so, tiormuidh dot fholt fein co friochnumhach iad. Agus is amhlaidh tuicimsi in t-innladh so, gemadh tarbhach in inilt do Dhia tú fein, do bheith tarcuisneach ar cach uili oibriughadh 30] da ndinginta dó Treoruigh na neithe so a n-umhla agus a nduthracht croidhi mar nach dinginta iad, oir co fírinneach dlighi a tabhairt uait a chomh-tharcaisneach sin mar nach dinginta iad. Maseadh, póg an drong naemhtha so co milis ar son maithesa Dhia d'fhaghbhail duit trithu, agus tabhair 35] maith agus oibrighthi grasamhla do Dhia ar son a mhaitheasa fein. Deithidigh na naeimh so d'ongadh d'olai luachmhóir --- p.216 co minic, agus is í a thuicsin so, da n-adhrair iad o dhuthracht croidhi ro-the agus ó t-shaint t-shuthain aga mbleghan gan scur, biaid tú arnadt fhurtacht ona pileribh chonáichi so: agus o'tái ag dénamh peacaidh gach lái, rigi a leas an fhurtacht 5] so do mhéadughadh do throcaire gach lái. Is h-eigin duit anois ar facbháil a chos, dul dochum a lámh naemhtha {MS folio 61a1} ata lan d'fhuil fa chomhair t'eirghe co luath, oir is uatha sin glantar thu co friochnumhach ó cach uili shalchar peacaidh, agus linfidhthear tu o acfaind na n-uili ghras, agus o linadh 10] na mbes sochraidh agus o dhellradh na glóiri suthaine. Mar do indail in Tighearna sibhsi co conáich sacraiminteach ona fhuil agus ona fhoigertaibh ro-gheara, innluigh agus adhmholadhsi a sgela agus a chain nduthrachta sin, agus mar nar choigill sé a fhuil fein o shaidhbhris a ghradha agus o ordughadh shainnti ani 15] ghradha thuc sé duin, dleghmidne ar n-anam agus ar seicreidco léir do thabhairt dosan. Maseadh, na bidh naire na mi dhochas ort, oir atáit lámha tollta criadhamhla aigi maille re deoraibh fala agus atadha phoiremhlacht agus do-scailtighi, corab urusa gach ní do tharraing uatha, acht muna bia 20] fiuchaireacht neamh-chonáich agus maindeachtnaighi ro-mhor innut fein. Da tuigir co fuairais tabhartas do Thighearna, guigh trocair Dhé da mhéadughadh innut agus da choimhéad agad, oir ni h-éidir leat ni ar domhan do dhénamh a n-aegma.is sin. Gurab aire sin, a Thighearna, do oibrighisi tosach agus 25] meadhon agus crioch ar ndeagh-oibrighthi co léir. Maseadh, sduideraidh, a dhaine, beith do shír ac sír-phógadh na lamh conáich so, agus is iad na pócca so beith duit fein mar is gloine agus is glórdha do fhéadfa ac tabhairt anóra duthrachtaighi agus gradha ro-ghéar do Dhia, gan ní ar bith do scriobhadh 30] duit fein, amhail adeir in t-ughdar, non mihi Domine, non mihi, sed nomini tuo da gloriam, quia gratia tua sum id quod sum .i. ní dhamhsa, a Tighearna, do-bhertha glóir, acht dot ainm fein, óir is misi do ghradhsa fein agus do nísi, agus is misi in ní sin. Maseadh, má do ghabhais loghadh agus grasa 35] ona cosaibh agus gloine ona lamhaibh, erigh anois dochum luit an taeibh, oir is ann feada cumhsanadh co h-inill, oir co --- p.217 deimhin atá se arna oslughadh o chuig adhbharaibh .i. chum teithche agus chum furigh, agus dochum sasaigh agus dochum smuaintighthi agus dochum furtachta. An chead adhbhar: do theicheadh dochum na cairgi cabhánaidhi .i. Criosd, o gach 5] uili chumhgach agus ghuasacht agus ghalar, oir mar is í in charraigh teitheadh na mbroc, is é Criosd teitheadh do-scailti na ndaine bhis lán do chumhgach agus do sbínanaibh agus do ghruamdhacht agus d'eslainti. Maseadh, gibé tusa, ceimnigh anns an carraic dot fholach a ndíg chriadhamhail taeibh 10] Chriosd, atá arna tolladh duit, ar egla dásachta aighthi in Tighearna, oir is ann sin do ghebhair in t-inillis marthanach. An dara h-adhbhar: co féada o gach uili shaethar agus athmhultas comhnaidhe mharthanach do dhenamh annsan, amhail adeir an salm, hec requies mea in seculum seculi, hic 15] habitabo quoniam elegi eam .i. is é so mu chomhnaidhisi tre saeghal na saeghal, agus is ann aitrebhochad os é do thoghas. An treas adhbhar: on comhnaidhi sin suas ni h-egal duit aen ní, acht do shásadh co h-inill sídhchanta annsan, oir is é in t-sith is ionad dósan, agus abairsi mar so, ina shídhsa .i. ina 20] thaebh oslaighthi, do chodlas agus do chumhsanas. An ceathramhadh adhbhar: co {MS folio 61a2} smuaintighthea co friochnumhach sanntach in gradh ro-mhór do thaisbéan se duit a n-aisci, iondas co faicthea co follas cneadha a chuirp ó shuilibh do chroidhi, oir nír fhéad neach a anum do chur 25] tar cheand a charad, acht Mac Dhé thuc an gradh bu ro-mhó na sin .i. a anam do chur tar cheand a namhad. An cuigeadh adhbhar: ionnas co fechtha co friochnumhach cad é in sólás tucad duit chum do shásda, oir tucadh an croidhi sin duit a mbiadh agus a fhuil a ndigh. Uch is milis in biadh sin! Agus 30] is glormhar an deoch! Maseadh, caith agus ibh, a bhan-chara, agus na bí mesgamhail, a bhan-ghradhach. Maseadh, cuir do bhél co h-ocurach gear do shughadh na cneadhi glórmhaire so, iondas co n-ibhir co léir in fhuil luachmhár so, oir is uaithi coimhlínfithar thu co h-acfaindeach, agus beidhir neimh-mescamhail 35] acfaindeach conaich uaithi. --- p.218 DE EBRIETATE SPIRITUALI .i. DON MHEISCE SPIORADALTA --------------------------------------------------- Oir is e so conách firindeach in anma, agus is é in t- anam conáich sin do sduidear bél a chroidhi d'fhilleadh co minic agus co friochnumhach d'ól na daibhchi mór-luaighi .i. corp 5] an Tighearna do tolladh agus do craidhi co minic, iondas co n-ibheadh in deiscibal gradhach a easbadha uile aisti da choimhlínadh o mhesarrdhacht na h-oilemhna so, agus na meisci spioradalta aca fuil conách in anma co léir. Da turna sé anois co h-umhal dochum na cos naemhtha so, agus hé fein 10] do chlaenadh chuca maille re guighi gheir spioradalta, ag ól egla an bhreitheamhnais agus adhfhuathmharachta ifrinn a creacht na coisi clí, agus ag ól in fhina ghloin as a tuictear an toirrsi agus an aithrighi, ag ól fina in ghairdeachais agus an t-shasta shuthain a creacht na coisi deisi ana fuil tairisi na 15] trocairi agus dochas in maithi, féadaidh an t-anam grádhach conáich anois é fein do shásadh maille re slainti marthannaighi don fhín naemhtha so do chumascadh le h-uisci na fírendachta foirfi. Eirgidh an t-anum conáigh anois co siothach aga chlaenadh fein co h-anorach dochum na lámh luachmhor 20] naemhtha so, ag ól a creacht na laimhe clí ac glanadh, agus ac dibirt na peacadh le fin in bhlasa agus in ghairdighthi. Tinnluic agus coimhéad na gras a creacht na laimhe deisi, ag ól fina in neirt agus na saeirsi as an copán ata lán don fhín ghlan chumascdha do daileadh duit a lámhaibh in Tighearna. 25] Agus is mar sin féadas an t-anam gradhach beith ar an meisci chonaich so. Dá mucha sé é fein uile a' ceimniughadh co lasamhain a creacht ghlórmhar in taeibh, ag ól inillis in chroidhi agus ciunas na h-indtinne as .i. fín in duthrachta agus in smuaintighi ghloin, fedfaidh se beith coimhlínta don mheisce 30] bhuidh so on {MS folio 61b1} clairead mhór-luaigh so, agus o ghneithibh examhla thoghtha na n-indtsamhluighthi naemhdha ndo-thuarascbhala so arna n-aithris co diadha agus arna cumasc maille ris in ghairdeachais chonaich. Gibé tusa, a anim anorach chonaich lenarbh áil adhbhar na meisci spioradalta so, ac sir 35] ól na creacht luachmhór so co milis saidhbhir gan scur, is eigin --- p.219 duit t-inntsamhlughadh reis in meisci chorpardha i ngach uile mhodh. Mar bhis fear na meisci ac cai, bisi buaidherthi o dhearaibh in duthrachta, agus mar fhorbhfailtighis fear na meisci, bisi subhach arnad bhuidheachas is in Tighearna. Mar 5] bhis fear na meisci ag canntairecht, forbhfailtighsi a ceol in chroidhi co sunnrudhach. Mar bhis fear na meisci a' gaire, coimhlínsa tu fein don ghairdeachas nemhdha. Mar shailis fear na meisci e fein do bheith conaich des a gnathughadh agus dochas anns an conach forordha [*...*] agus mar 10] thuitis fear na meisci co minic is in lathaigh, dena doilghes agus cneadach, ar son do chomhnaidhi fein is in laibh so, cein beidhir is in corp dhaenna, ac smuaineadh luais agus airchis do rochtain na neithibh neamhdha. Mar chonnmhadtar fear na meisci ar egla a thuitme, atáisi gud chuireadh dochum do 15] thoile fein a flaitheamhnas Dhé Treoruidhthear fear na meisci ar egla in mhearaighthi, lensa in Spiorad Naemh is eolach duit. Agus mar nach connmhain fear na meisci aen raed aici, doirtsi thu fein uile a nDia ar chur gach aen neithe ele uait. Mar labhras fear na meisci co h-imarcrach, líntar thusa gan scur don 20] ghlór neamhdha. Mar atá fear na meisci gan beith aigi fein, na bith aen raed dibh so ar do bhreith fein, acht ar do chomh-dhortadh a nDia. Mar bhis fear na meisci trodach no ceandairceach, bisi ceandairceach ciapalach ac briseadh chath agus trod ort fein agad chomh-dhortadh fein uili a nDia, is 25] in gloir fhírindigh. Agus mar nach eaglaighind fear na meisci aen raed, na h-eagluighsi dith na esbaidh, da fuighir, ac dul dochum Dia. Mar nach féadann fear na meisci en fhocal do labhairt, neamh-ghnathuighsi o thenghibh in t-shaeghail ar do choimh-linadh co h-acfaindeach don urlabhra neamhdha. 30] Mar shailis fear na meisci e fein do bheith cumhachtach, forbhfailtighsi co h-acfaindeach o fhaicsin conaich agus gloiri th'Athar fein, agus ar do thogbhail co h-ard os na neithibh --- p.220 thalmhanta. Mar shailis fear na meisci e fein do bheith uasal, glormhoraidhsi thu dochum ban-righnachta neimhe. Mar lingis agus mar fhograighis fear na meisci, lingsi agus ceimnigh on t-subhailci co cheile, agus can agus ceolaidh at indtinn ac 5] smuaintiughadh aibhnis do Chruthuightheora bhind cheolmhair fein. Mar chodlas fear na meisci co toilemhail, do ghentar t'fhurtachtsa ar cumhsanadh do cheadfadh corpardha don chumhsanadh neamhdha idir toil Dia agus do mhi-thoil fein, a' glacadh agus ag tadhall t'fhir phosta chonaich fein. Feadar 10] do theacasc ona neithibh so ni is mo agus ni is egnaidhi ac an ol spioradalta so adeir, na o leitir agus o scribhneoireacht bhriathar an domhain. DE VIRGINIBUS ET ESSENTIA DEI .i. DONA H-OGHAIBH AGUS DO BHUNAIT DHIA. ---------------------------------------------------------------------- 15] Agus cengailsi thu fein {MS folio 61b2} co do-scailti dona h-óghaibh so .i. do Mhuire ghlormhair, do Mhathair Dhe, agus do Mhuire Mhadalen agus d'Agata agus d'Agnéta agus do Katrina agus do gach óigh eli. Is iat sin do ghradhaigh co dasachtach a ceili milis agus a fear posta ri narbh áil a ndelughadh co bás, 20] acht beith aga leanmhain i ngach ionad agus ac dénamh canamhna nua do do shír. Guighsi na h-ógha so co dichra co mbuaidhidhi tu fein ona n-anóir agus ona nguighi is in smuaintiughadh mhilis tharbhach daennachta Dhia, agus a throcaire do theacht ad chroidhi, iondas co tuillir dul suas maille riu a toil diadhachta 25] agus daennachta Mhic Dhé o dhuthracht t'inntinne co léir. Is i in diadhacht sin in diadhacht ghlórmhar ina fuil an Mac comh-shuthain comh-shubstantach ris in Athair agus ris in Spiorad Naemh, oir ata Dia do-ghluaisti on t-suthaine co nuigi an suthaine. Agus is é so é fein, amhail adubhairt sé fein, 30] ego sum qui sum .i. is me fein an neach is mé, oir is é in neach is é do chuir misi chugaibh, ar an Mac. Maseadh, tabhair dot úigh co dichra nach abair se, in neach do bhí ann, no, in neach atá, no an neach bhias, no in neach ata co mbeith ann, acht an neach atá ann. Agus is trid na neithibh so adeir 35] th' senmortar a bhunait do bheith i ngach inad dibh so, oir ní pearsa tuitimeach eli ata inntu so, acht an tí do bhí agus --- p.221 atá agus bhias sin: da reir sin ceimnigh t'inntinn is in airteagal, agus doirt sainnt duthrachtach t'inntinne ann so, agus na smuain aen ní is in chas so acht beth [*...*] do-scailti neimh-examhail marthanach. Cad hé so re radh no cread egnaighis 5] sé, oir is mó fheadas t'inntinn duthrachtach fhechsanach fein agus a ongadh conáichsen, is maighistir ar cach uili ni, do theagasc na mu labhairt sin. Da cuirfir t'inntinn co duthrachtach secreideach rúnda a mbunait an chreidimh so, agus tu god dhortadh ann agus eisin aga dhortadh innutsa, guighimsi tu 10] cuimhnigh ormsa am pheacthach bhocht ro-dhearoil. Dob fhearr leam co nguighthea maille ris na pairtighibh adeir in tí thuc in creidimh so duit, agus do oil ann tu, co coimheada se thu ann co dingmhala co nuigi in chrioch ndeighinaigh, oir is innti sin do chifir Dia gnuis do ghnuis co follas ina ghné fein 15] d'fhiadhnaisi laithreach, ar scur gach uili chreidimh. Is é so in Dia fheachas agus scrúdas cach uili ní agus rún agus inntinne, agus nach faictear o dhainibh mharbhthach in t-saeghail, agus cin gu faictear ona dainibh mharbhthacha hé, is leir dó gach aein ni inntu. Maseadh, saidh co friochnumhach ruin t'inntinni 20] do thuicsin na Trionoide do-scailti do-scelaighi, agus na smuain agus na h-imaighnaidhi ní corpardha na adhbhar corpardha acht in Spiorad doroisci .i. do chind, ar gach spiorait, agus nach fuil comparaid aga ghloine agus aca ghlordhacht. Smuain agus creid co dingmhalta in Trionoid do bheith 25] cumhachtach do ghlacadh na n-uile agus a beith caoinfhuarach do-sgailti, agus corab ann coimhlíntar gach uile ní, agus co fuil se do-fhaicsiona agus co faicind gach aen ní, nach féadtar breith air agus beiridh se ar na h-uilibh, agus ata se do-ghluaiste agus ac follamhnughadh in cinidh daenna agus ar blais beatha 30] uile et rel. {MS folio 62a1} DE BENEFICIIS DIVINIS .i. DONA TINNLUICTHIBH DHIADHA. --------------------------------------------------------------------- Agus tabhair dot uigh ar tus na tinnluicthi so ac teacht chugad a modhaibh iomdha. Ar tus meid a mhaitheasa fein agus 35] nach rigi a leas an raed, agus he ac tinnluchadh gach neith, --- p.222 agus corab e chruthuigheas cach ni faicsidhi agus neamh-fhaicsidhi Agus ni h-ar a riachtanas a leas fein do chruthuigh se aen ni, acht ar tharbhdhacht na creatairedh reasunta. Gurab aire sin tuictear gurab he ar tarbhdhachtne do chruthuigh 5] se ann so, agus nach he a tharbhdhacht fein: agus is ass so do fhoillsigh se e fein do bheith ro-chumhachtach neimh-esbadhach. Bith a dheimhin agad is in airteacal so nach rainic se a leas in duine a n-aimsir a chruthuighthe, oir da rigidh, ni bhudh dhilis a radh co mbeith se gan esbaidh. Maseadh, o 10] do chruthuigh se in duine ar gradha arduighthi inmhe domhuin agus flaitheamhnais Dhe do thabhairt do, dlighidh an duine a ghradhsan do bheith aigi os cind a anma agus a cheille agus a chuimhne: da reir sin ardaighinn se in mheisce adubhramar co h-iongantach. Is follas as na neithibh so gurab air ar 15] socamhalne do fhech se agus nach he a shocamhal fein. Tuic anois co ro-fhoirfi co fuil do chomhlaine maitheasa Dhia agus nach eidir tenga na tuarascbhail do thabhairt uirri is na creatuiribh. Maseadh, is mor agus is neimh-fhirindeach in ainghniomh dona h-uilibh tairgsin do thadhall, na do thuicsin, 20] maitheasa Dhia. Adaigh agus tuic da reir sin tu fein do bheith arnad chruthughadh idir na creatuiribh ata dingmhala d'fhaghbhail na gloire suthaine agus silleadh chonaich Dhia, agus co brath na bi mi-chuimhneach ar na maitheasaibh mora so do h-ullmhughadh duit, acht aithris agus innis maille re 25] buidheachais nua gach lai na comaoineacha gradhacha so do chuireadh ort. An dara modh: ma ta an mheide sin do mhaitheasaibh agad chead chruthughadh[*...*] agus is mor agus is iomlan na maitheasaibh is in ath-chruthughadh, oir ni dhearna se do shaethar is in cead-chruthughadh acht 30] a radh, gur ullumh gach ni, agus do rinne se neithe iongantach examhla agus do fhulaing se neithe do-eisdeachta mi-dhingmhala agud ath-chruthughadhsa, ca mheid in buidheachas do dhenairsi do ar son gach cumhgach agus gach doilgheasa agus gach peine ar fhulaing se dot shlanughadh? An treas mhodh: ciondas 35] feadann se maithis is mo do fhaghbhail na do thuicsin duitsi na gurbh ail {MS folio 62a2} leis do chruthughadh dona dainibh do bheith aga adhradh fein, oir da ngeinnti tú idir na paganachaibh --- p.223 no idir na h-Idhalaibh, dobo doigh do bheith cosmhail riu i ncach aen ni? Feadaidh a thuicsin a so nach feadar na maitheas do rindi Dia duitsi do tharcuisniughadh, acht a mbeith inghradhaighi o anoir aird. An ceathramhadh modh: dobo 5] mor in maithis dosan cor fhulaing se thu ad pheacthach co foighideach, ac fuireach re h-aithrighi co fada saeghlach. An cuigeadh modh: cor shaer se thu o pheacaidh iomdha ina tuitfea muna coimheadadh seisin tu orru. An seiseadh modh: co tuc se fuath an pheacaigh fud, agus cor tharraing se dochum a 10] ghradha fein thu ina mhaithisaibh dhisli. An seachtmhadh modh: gur cheimnigh se tusa d'fhagbhail gach aen neithe t-saeghalta ar a ghradh, agus cor threoraidh se dochum an uird so d'airighthi tú An t-ochtmhadh modh: corbh ail leis trena mhaithisaibh fein tusa do bheith a n-ord, iondas na 15] buaidhearthai tu co mor ona neithibh aimseardha. An naomhadh modh: co tuc se trena mhaithisaibh fein, co lor do ghrasaibh duitsi as a feadann tu foghnamh marthanach dosan co sighchanda. An deichmheadh modh: co tuc se duitsi trena mhaithisaibh co lor do ghalar agus do eslainti as nach fuil aen 20] adhbhar diomuis agud. An t-aonmhadh modh deag: da. tarcuisnighthear no da ndi-mholtar tu, dena forbhfailti, oir ata ana mhaithis dosan co mor gurab agad fein adhbhar t-umhla. uadha. Creidimsi, maseadh, co mbreathnuidhidh gach aen lenab egal Dia, an ni so do bheith ana thinnlacadh idir na 25] tinnlaicthibh mhora, oir thuc se damhsa trena mhaithisaibh do-thuarasgbhala fein beith a pairt in tinnlaice so: agus do bhadhas fein uair eicin a cumhachtaibh agus a n-ainm ar an talmhain, ataim anois o choir-bhreitheamhnas Dhia mar dhuine mharbh, ar ndearmadh na neithibh aimsirdha co leir,. 30] agus arnam tharraing co neamh-nidh agus arnam fhadhb hadh agus arnam shlat o gach sholas shaeghalta agus dhaenna. Do sheachnadar mo charaid me, agus do imthighidar mo chonharsain agus m'aithinti agus mo lucht-friotholmha agus mo mhuidh uaim, agus do bhadhas aca amhail duine an-aithnidh 35] arnam dhermad mar chomhmhnhaightheach. Do fhagair mo phrelaid damh ina aenar acht beacan as mu chairdibh uile, agus ataimsi. ac scriobhadh na neithe so chugad{MS folio 62b1}sa, agus ni do --- p.224 dhiomdha na do chasaid ar aen duine, acht ac tabhairt molta agus buidheachais do Dhia cach n-aen la mar do fhidir fein do chinn in tinnluicthi so. Ní mhaithfear aen neach uime so, oir is colunn bhog chriadhamhail in duine, agus ni h-ionann 5] sin agus in t-iarann agus in t-umha agus gach mitall daingin coimhrighin eile. Agus Dia chena ghairdigheas do shír na h-indarbthaibh agus na h-umhail agus nach tarcaisnighinn idir iad agus forbhfailtigheas lucht toirrsi na h-indtinne co trocaireach do shir ni mhi-dhingmhala lais misi d'fhurtacht, 10] iondas co coimhlionuind co saidhbhir trena mhaithissan esbadha na ndaine ni is mo na mar fhéadas aen neach eile. Ni scriobhuim aen raed ann so chugad bhis olc leat na buaidhearas tú, agus da faicthea tu arnad tharcuisniughadh o neach eile, nó arnad bharamhlughadh o dhainibh ele co mbetha gan foghnamh 15] ort no ar beacan foghanta, saidhbhreochar tu don bhochtaine sin. Is amhlaidh do ghentar so, da mbuailtear tusa dochum foighide a dhenamh co toileamhail ac smuaineadh ormsa, agus da filltear tú dochum maitheasa Dhia ot uile dhuthrachta, ós e shainntaigheas slainti th'anma agus tairrngis tú mar 20] ghradhaightheoir o ghradh na neithe ele dochum a ghradha fein na aenar, do ghebhaidh tu na neithe so adeir co h-iomlan. Co deimhin in fear posta ghradhuigheas a bhean fein co te, ni fhéadann sé a fhulang ar aen chor co pairteochadh neach eile re ag comhradh no ac smeidedh no ag sugradh no ag denamh 25] a chosmhaileas so: gurab amhlaidh sin thairngis Dia gach aen ni eachtrannach on anum fa chomhair co ngraidheochaidh si ina aenar he, oir is lughaidi cuid fir na bunaiti an ní do roind ar moran. Gurab uime sin adeirim rit, ma tharcuisnaidhthear tu o gach aen neach, gradhuighsi co milis t'fhear posta fein 30] lena maith t'fhaghbhail at aenar ona gradhaibh dhiomhaine ele. An dara modh deug: is trena mhaitheassan atá in bheatha t-suthain arna h-ullmhughadh duitsi, da n-ana tu is in riaghail sin, maseadh, dlighir na maithisa so agus a cosmhaile do smuaineadh gan sgur, oir is iad do rinne agus do 35] dhena agus do ní Dia duit mar is ferr co n-aithnend tu fein ac breith buidheachais ris at urnaidhthi. {MS folio 62b2} Tairngtear na tinnluicthi so madh ail leat dochum ceithri neithibh .i. --- p.225 dochum cruthuighthe agus dochum ath-chruthuighthe agus dochum comhnaidhi is in peacaigh agus dochum na gloire neamhdha. Agus coirigh fein is na ceithri neithibh so leabaidh mhin t-shocair t-sho-ghradhach ina ndingnear comhnaidhi 5] mharthanach mhilis aidhbhind. Ní dhingnair aithimradh na murmar a h-uile chumhgach na riachtanas a leas da mheid, da ndearnair na neithe adubhramar, agus ni thoirrseochair ar son aen neith fos, agus ni dhingnair diumus na gloir dhiomhain ar son oibrighthi maithi da ndingnair iaramh. Damadh 10] amhlaidh co n-intochadais na coiri so chugad a rís a h-olc no a mhaith, is éigin co scailfidhear so co luath mar dhettaigh, ag fechain ar do chosaibh a fighair in chruthuighthi, no ar do laimh dheis mar atá in t-ath-chruthughadh, no ar do laimh chlí mar atá comhnaidhi is in peacaidh, no ar do cheand mar 15] atá in ghloir neamhdha. Fech anois cread fa ndena toirrsi ar son docamhail, nó gloir ar son aibhnisa, oir, dá sillir ar na maithisaibh glordha so co firindeach, do chifir nach feadfa neach is in t-saeghal so' in mhéid as a roichfe se na tinnlaicthi ghlordha, so do dhenamh na do fhulang a mbeathaigh an 20] t-saeghail as a acfainn fein tre bhithu sir. DE GRATIARUM ACTIONE ET DESIDERIO CELESTIS GLORIAE .i. DO BHUIDHEACHAS NA NGRAS NEAMHDHA AGUS DO MHIAN AGUS DO THOIL NA NGRASA NEAMHDHA. ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Gurab aire sin is coir duitsi tu fein do theghadh co lasardha 25] ac smuainedh na tinnlaicthi so co duthrachtach deithideach o iomarcraigh iongantais na maithisa ro-mhora do rinne Dia dona dainibh, aga n-aithris co duthrachtach do bhuidheachas na ngras neamhdha. Gurab aire sin is coir duitsi eighimh co sanntach o snir dhuthrachtach in chroidhi co leir, mar mhnai 30] ac breith a toirchesa, a Dhia ro-throcairigh cad do-bhearthar duitsi ar son na tinnluicthi so agus tinnluicthi ndi-airmhidhi ele thuc tusa co h-acfaindeach agus co glormhar agus co h-adhbhal-mhor agus do-bheir tu damhsa cach lai? A Thighearna, freacair ar mo th-sonsa, oir ni fheadaimsi aen fhocal 35] dilis do radha orra so, da ngabhthai uaim ar son mile freagra he. Oir ni lor {MS folio 63a1} misi do fhreagra co dingmhala dochum --- p.226 na tinnluicthi ro-mhora so tucadh damh am pheacthach mhi-dhingmhala, uair is deimhin in ni ata dobhraingeach damhsa agus do cach aen neach, co fuil se socamhlach duitsi, ar son gurab agad fein ata cach uile neart agus cumhachta, agus 5] curab duit seirbhisis in do-ghniomh agus in so-ghniomh. A Dhia ro-throcairigh, ni fhuil acumsa acht da mhinuit .i. an corp bocht so agus an t-anam, agus is leatsa fein iad araen, oir dit Athairsa iad. Maseadh, a Dhia ro-mhilis, dingmhalairsi do neithe fein do ghabhail chugad .i. mo chorpsa agus m'anam, 10] agus na bith cunntabhairt agad do shelbh fein do ghabhail chugad co firindeach, oir is deimhin corab tusa do chruthuigh co trocuireach iad tred mhaithisaibh do-indisdi fein mar adeir. Is tú d'athchruthuigh co beanduighthi iad, agus is tú do fhulaing co foighideach iad ina peacaigh, agus is tú do tharraing 15] co trocaireach ona peacaigh iad a ris, agus is tu do threoruidh co milis dochum do sheirbhisi fein iad, agus is tu do theacoisc agus do chengail co cairdeamhail dod ghradh fein iad, agus is tu do ullmhuigh co h-aibhseach in ghloir shuthain doibh. Maseadh, a Dhia agus a Thighearna, furtachtaigh misi anois, 20] oir ni fhuil foghnamh orm at egmais. Uch! am Dhia fein, furtachtaigh me choidhchi go gradhach, agus coimhéad co trocaireach do thoil fein indumsa, agus na neithe do chuiris indum uile. Tarraing uaim co trocairech cach ni is mi-thoil leat fein agus do ní urchoid damhsa, agus criochnuidh co gradhach 25] fa dheireadh na neithe ata d'easbaidh ormsa. A Mhaith ro-mhilis, tabhair damhsa, tred mhaitheas do-innisdi fein, co tuicer agus co n-aithnigher na maitheas do-airmhe tucadh damh fein co h-acfaindeach, iondas co tuillirsa gnathughadh sir uatha thicfas dochum gloiri agus dochum molta duitsi agus 30] dochum slainti m'anmasa, is maitheamh dom chiontaibh agus dochum saidhbhris na ndeigh-oibrighthi agus na subhailce agus dochum meaduighthe in duthrachta agus in chrabhaidh. Tabhair damh anois co milis trocaireach labhairt agus mothachadh agus breathnughadh dit fein agus creitimh indut 35] co firindeach foirfe iomlan, iondas co feada me teacht chugadsa fa dheireadh on beathaidh mharbhthach agus on bas --- p.227 so-sheachanta mar a faici me tusa, agus mar a ngnaitheochad me uait agus mar a mbia me subhach indut, agus mar a mbia me forbhfailigh at fharradh gan crich, oir is tu fein, a Dhia, mhairis agus thighearnuigheas anns an Treadhacht 5] Do-dhealuighthi agus a n-Aendacht na Diadhachta tre saeghal na saeghal. Amen. Is milis so-ghradhach is indoirti duit toil th'inntinne uile agus do dhuthracht lasardha {MS folio 63a2} a n-Aendacht na Treadhachta Do-indisdi agus a Treadhacht na h-Aendachta 10] rena faicsin agus rena smuaineadh. Is aibhind glormhar duitsi rind t'inntinne uile [*...*] do fhilleadh dochum na h-Oighi glormhaire agus dochum saidhbhris na spiorad nemhdha agus na n-uile naemh. Agus is e an saidhbhris sin ata aca a faicsin naemhtha agus a ngnathughadh shuthain forordha 15] agus a n-Aendacht na Treadhachta Do-mhesda Do-thomhuis, agus Treadhacht na h-Aendachta. Abair riu ac denamh urnaidhthi agus buidheachais orru, is conaich saidhbhir daibhsi, a naemha ghradhacha, cor thuilleabhar pairt na subhailci neamhdha agus gnathughadh marthanach a ngloiri na soillsi 20] suthaine, gurab aire sin guidhimsi sibhsi, gumadh dingmhala libh guidhi ar mo shon dochum in Tighearna. fein, do thogh sibh agus do ardaigh is in t-saidhbhris agus is in conach agus is in aibhneas agus is in ciunas agus is in millis agus is in t-shochraidheacht agus a ngloir mharthanaigh an fhlaitheamhnais 25] forordha sibh. Is e sin in Dia ceadna sin do ardaigh agus do mhedaigh sibh ana fhaicsin ghlordha chonaich do-fhaicsin fein. Agus cumadh dingmhala libhsi eisin do ghuidhi co ro-dhian, iondas cumadh dingmhala leis misi do shuidhiuchadh a crich na h-aimsire dearoile duthaine so, ata lan do eslainte 30] agus do chumhgach agus do dhobhron, maille ribh is in ciunas chonaigh ud, ionnas co feadaind bheith maille ribh tre bhithu. --- p.228 sir ac beandachadh agus ac moladh agus ag glorachadh mu Thighearna bhuidh, mhilis, charthanaigh. Creidim, a Thighearna, gurab conach an duine aitreabhas at fhoigsi, agus molfaidh tu tre saeghal na saeghal. Agus is milis agus 5] is so-ghradhach co mor in ghloir ud, iondas nach fuil aen ni is in t-saeghal so, da smuaintighthear na da sanntaighthear na da ngradhaighthear na da ngairdighthear, a cosmhaileas re domhan naemhtha. Bith a fhis agad nach fuil ad mhaithisaibh fein ceandach ar domhan do mhaithis na do 10] thinnlaicthibh na do shaothar na d'oibre is disle do riachtain na gloire suthaine naid pianna agus galar agus cumhgach agus lisdacht agus gruamdhacht agus athmhultas agus broid agus muchadh d'fhulaing co foighideach ar gradh Dhia. Maseadh, o 'ta an ghloir so agus in moladh agus an saidhbhris ud conaigh 15] anois roimh a faicsin, a' cuimhneachadh na ndear agus a' smuaintiuchadh na mian agus a nduthrachta na toili [*...*] tu, cread is fiu a faicsin agus a faghbhail agus [*...*] {MS folio 63b1} cia an tenga da ticfa in ghloir so do fhoillsiughadh, no cia in chluas da ticfa a eisdeacht, agus cia in cheand da ticfa a smuaintiuchadh? 20] A Thrionoid naemhtha, maseadh, tabhair damh fein an ghloir so do thuicsin agus do bhreathnughadh co milis forbhfailigh, agus cin go fuilim dingmhala na dleisdinach, tabhairsi an ghloir so damh as do mhaithisibh do-indisdi agus as do ro-ghradh imarcrach do-thuicsin gan imdeachadh. A Dhia ro-throcuirigh, 25] dingmhalaidh na neithe so do dhenamh cu brath, iondas co ngraidheochadsi tusa co milis ann so, agus co ceingeoltair mi dit co teinn, iondas co beidhinn farit is in gloir neamhdha agus is in t-silleadh chonaigh can chrich, agus co ceingeoltair dod ghnathughadh ni is teo agus ni is ecnaidhe me. A Dhia, 30] ata beandaighthi os gach uile ni tre saeghal na saeghal, gurob i do thoil is oibrighthi chrichnaidhthi damh. Tuic agus cuimhnigh co ndubhairt gurab i an egna fhirinneach na neithe so do smuaineadh co duthrachtach, agus adubhairt fos gurab i in tuicsin chrichnaidhthi smuaineadh glic sduidearach 35] na neithe so: agus creidim gurab i in bheatha shuthain gairdeachas sir do dhenamh is na neithibh so. Is mian limsa --- p.229 tusa do smuaineadh na neithe so co sir, agus is toil leam do mharthainn anns na neithibh so tre bhithu sir, agus do ghairdiughadh do bheith conaich inndtu, agus comhairlighim daibh a ngradhughadh co h-inill marthanach co nuigi an chrioch 5] ndeighinigh. Agus guidhmid le cheile Dia, Tinnlaictheoir na Maitheasa uili, co faghbham araen co buidh an ni iarramaid agus [*...*] co ndubhairt Bernard naemh orrtha so, Deus cuius misericordia non est numerus, adesto nobis miseris misericordiam tuam pie poscentibus ut, 10] sicut beate Marie Magdalene lacrimabiliter pedes tuos osculanti universa delicta seu peccata remisisti, itaque omnibus iniquitatibus nostris misericorditer dimissis, in tua nos iugiter dilectione conservare digneris, qui vivis et regnas cum Deo Patre in unitate spiritus sancti, Deus per omnia secula seculorum. 15] Amen.