#Fled Dúin na nGéd #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Fled Dúin na nGéd ================= Author: Unknown --------------- ### File Description Ruth LehmannElectronic edition compiled by Stephen Beechinor, Beatrix Färber, Dara Mac Domhnaill Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project 2. Second draft.Extent of text: 13755 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland (2000) (2008) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G302014Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. [RESTRICTED] Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies, Dublin Institute for Advanced Studies. #### Sources **Manuscript sources**2. Dublin, Royal Irish Academy, MS 535, olim 23 P 2, al. Yellow Book of Lecan, 319a1–324b44. 3. Dublin, Royal Irish Academy, Stowe MS 23 K 44. 4. Dublin, Royal Irish Academy, Stowe MS B iv 1. 5. Brussels, Bibliothèque Royale, Brussels MS 3410. **Editions**2. John O'Donovan, The banquet of Dun na nGedh, and the battle of Magh Rath, an ancient historical tale. Now first published, from a manuscript in the Library of Trinity College, Dublin [Yellow Book of Lecan], with a translation and notes, Dublin: Irish Archaeological Society, 1842. 3. Carl Marstrander, Fleadh Dúin na nGéadh ocus Cath Muighe Ráth. The Irish text edited with introduction and a glossary. (Videnskabs-Selskabets Skrifter. II. Hist-Filos. Klasse. 1909, No. 6), Christiania, 1910. **Translations**2. Ruth Lehmann, The Banquet of the Fort of the Geese. *In* Lochlann 4, 1969, 131–59. [English translation of Fled Dúin na nGéd, 1964]. **Secondary literature**2. Brian Ó Cuív, *in* Éigse 11 (1964/66) (pt. 3, 1965/66) 219–21 (review of Ruth Lehmann's edition). 3. E. Bachellery, *in* Études Celtiques 11 (1964/67) (fasc. 2, 1966/67) 526–28 (review of Ruth Lehmann's edition). 4. Donald G. Howells, *in* Scottish Gaelic Studies 12 (1976) (pt. 1, 1971) 113f. (review of Ruth Lehmann's translation). 5. Brian Ó Cuív, *in* Éigse 14 (1971/72) 261f. (review of Ruth Lehmann's translation). 6. Máire Herbert, Fled Dúin na nGéd: A Reappraisal, *in* Cambridge Medieval Celtic Studies 18 (Winter 1989) 75–87. **The edition used in the digital edition**2. Fled Dúin na nGéd. Ruth Lehmann (ed), First edition [One volume. xxiv + 80 pp. v Preface, vii Contents, ix Introduction, 1–30 Text, 31–37 Brussels Manuscript, 38–76 Glossary, 77f Index of Persons, 79f Index of Places and Peoples.] Dublin Institute for Advanced StudiesDublin (1964) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. 21 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents pages 1–30 and 31–37 of the volume. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proofread three times. All corrections and supplied text are tagged. ##### Normalization Instances of S, s plus punctum delens have been rendered as S, s. ##### Hyphenation Compound verbs such as as-bert, at-bert, ad-chonnairc and prefixed do, as in do-chuaidh, have been hyphenated. So have *notae augentes*. Hyphens have been inserted after mutated words with h- in anlaut and after nasalisation. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break, the break is marked after the completion of the hyphenated word. Hyphens before line-breaks have been eliminated, with the words written in full before each line-break. ##### Segmentation div0=the saga; div1=the version. Page-breaks are marked pb n=""; line-breaks are marked lb n="", and manuscript foliation mls n="" unit="folio". ##### Interpretation Personal names and place names have not been tagged. Such tagging is envisaged in a future edition. ### Profile Description Created: By one or more unknown Irish monastic author(s). The story belongs to the Middle Irish period. Date range: c.1050-1150 (?).#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Middle Irish. ##### Language: [LA] A few recurring phrases are in Latin. ##### Language: [EN] A few words supplied by the editor are in English. ### Revision History * (2008-10-05) Beatrix Färber (ed.) * Header modified; keywords added; hyphenation checked; new wordcount made; file validated. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:55:57+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2000-11-27) Beatrix Färber (ed.) * Third proofing of file; header created; file parsed using NSGMLS; HTML file created. * (2000-10-05) Stephen Beechinor (ed.) * Second proofing of file. * (1996-11-29) Dara Mac Domhnaill (ed.) * Structural markup of file. * (1996) Desmond Durkin, Titus Project (ed.) * First proofing. * (1996) Desmond Durkin, Titus Project (ed.) * Text capture. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G302014 ### Fled Dúin na nGéd: Author: Unknown --- p.1 Fled Dúin na nGéd ----------------- ### *YBL facs. 319 a 1* {folio 319 a 1} 1] Buí ríg amra for Éirinn feachtus and, 2] .i. Domnall mac �eda mic Ainmirech mic Sédna mic 3] F*h*ergusa Cennf*h*oda mic Conaill G*ulban* mic Néill *Noígíallaig* 4] de cheníul Cuind C*h*édc*h*athaig & Úgaine Máir anall. 5] Ar is é int Úgaine Már sin ro gab rátha gréne & ésca & 6] mara & drúcht & daithin & rátha na n-uile dúl aicsige & 7] nemaicsigi & nách dúil fil a nim & a tal*main* im rígi n-Érenn 8] do dílsiugad dia c*h*loind co bráth. Ocus ro gab di*diu* 9] Túathal Techtmar mac Fíachach F*innola* na rátha cédna 10] for slicht a sdenathar .i. Úgaine Máir & gé dotísta fria 11] c*h*loind-sium im rígi n-Érenn tar sárugad na ráthsin & na 12] n-dúl ro naisc-sium forro ruidilsi Temrach cona colamnaib 13] & sentúatha Temra & Mide do grés oca c*h*loind*s*ium co 14] bráth & gé no fáemad neach do c*h*loind Úgaine nó Thúathail 15] rígi do t*h*abairt úaidib do neach aile araí trá nocha dlig 16] in ríg sin teacht i Temair acht mine thuca ferann bus 17] chomshuthain fria do c*h*loind Úgaine Máir & Túathail 18] T*echtmair* i céin bus ríg hé foraib & in tan atbéla in ríg 19] sin Temair do beith ac claind Úgaine amail ro naisc 20] Úgaine fesin for firu Érenn in tan ro gab gíallu Ér[enn] 21] & Alban & co tír Leatha allanair. 22] Araí sin ro h-escainead Temair íarum la Rúadán Lothra 23] & la *dá* apstal *décc* na h-Érenn & la náemu Érenn archena. 24] Ocus cipé no gabad in rígi nírba h-adha dó beith i Temair 25] ó ro h-escainead hí acht int inad ba sruithiu & ba h-aíbniu 26] lasin ríg no gébad Érinn is ann na bíd a domnás & a 27] aitreab amail do-rigne Domnall mac �eda oc Dún na n-Géd 28] for brú na Bóinne, & ro thóraind-sium seacht múru mór- aidbli 29] imon dún sin fa chosmailius Temrach na ríg & ro 30] thóraind gid tige in dúine sin fa c*h*osmailius tige na 31] Temrach .i. in midchúairt móradbal (is innti no bíd in 32] ríg fesin & na ríg & na rígna & na h-ollumain & a n-is deach --- p.2 33] fri cech n-dán olchena) & in long Muman & in long Laigen 34] & in chóisir Connacht & in eachrais Ulad & carcair na 35] n-gíall & rétla na filed & gríanán in énúaitne (is éside 36] do-rigned la Cormac mac Airt ar tús dia ingin .i. do 37] Gráinne) & na tige olchena cenmothát sin. 38] Codlais Domnall adaig íarum isin tig sin & at*chí* fís & 39] aislingthi & is ed atc*h*onnairc .i. cuilén con ro h-ailed lais .i. 40] Fearglond ainm in chon sin forá glún fesin a dul for 41] debaid úada & cúanarta Érenn & Alban & Saxan & Bretan 42] do t*h*inól don c*h*uilén sin doc*h*um Érenn, co tardsat 43] secht catha don ríg & do f*h*eraib Érenn ime fri secht laa na 44] sechtmaine & co tardta ár ceand eturru cach laithi díb 45] sin & in sechtmad laa ann ro mebaid for na conu & ro 46] marbtha cú in ríg andar lais isin cath déidenach díb sin. 47] Musclais íarum in ríg asa chodlud & dotáed bidg asin imdaig 48] co m-buí for urlár in tige & sé lomnocht. 49] Do-bert *trá* ben in ríg .i. ingen ríg Osraige, a dí láim 50] ima brágait & as-bert fris. ‘Airis ocum-sa, a ríg,’ ol sí, 51] ‘& ná tuc h'aire re fígisib aidche & nárot úamnaigther 52] trithu, ar atát Conaill & Eógain & Airgíalla & clann Colmáin 53] & síl �eda Sláine & *cetheór*a fine Temrach imut anocht isin 54] tigsi; & airis for céill,’ ol sí. ‘Bennacht fort, a ben,’ 55] ol sé. ‘Is maith rom tecaiscis.’ Ocus dotáed lee isin 56] leapaid íar sin, & ro íarfacht in rígan scéla de cid atc*h*onnairc 57] isin fhís. ‘Ní eibér frit, a rígan,’ ol sé, ‘ná fri neach aile 58] no co roisiur co h-airm a fil Máel Caba cléirech, mo derbráthair, 59] ar is é breithem aislingthi is deach fil a n-Érinn.’ 60] Téit íarum in ríg i cind mís céd cairpthech co h-airm a 61] m-buí Máel Caba mac �eda mic Ainmirech co Druim 62] Dilair & sé ann iar fágbáil rígi n-Érenn ar grád Dé & in 63] C*h*oimded na n-dúl & dísert m-bec aigi ann sin. *Deich*enbur 64] & céd cléirech a lín annsin fri h-oifrend & fri ceilebrad 65] cech trátha. Ráinic *trá* in ríg co Druim Dilair co teach 66] Maíl C*h*aba & ferthar fáilti fris ann & dognít*her* fosaic --- p.3 67] dóib & atnagar bíad dóib comba sáitheach íat uile. Anait 68] annsin fri sechtmain & innisid Domnall íarum a aislingthi 69] do Máel C*h*aba co léir & as-bert fris: ‘Beir breith furre sin, 70] a bráthair inmain,’ ol sé. Ro h-imdergtha íarum im Máel{folio 319 b 1} 71] Caba iar cloistecht na h-aislingthi & as-bert: ‘Is cían ótá 72] a tairrng[ir]i in aislingthe sin, a ríg,’ ol sé, ‘& bératsa 73] breith furri. Mac ríg,’ ol sé, ‘& cuilén con inand aislingi 74] dóib. Ar atát dá dalta dile agutsa, a ríg,’ ol sé, ‘.i. 75] Cobthach Cáem mac Ragallaig mic Úadach (ríg Connacht 76] in Ragallach) & Congal Cláen mac Scannláin Scíathlethain 77] (ríg Ulad fesin intí Congal). Ardaigfid cechtar 78] díb it agaidsiu, a ríg, & do-béra díbergaig & óes dénma uilc 79] Alban & Frangc & Saxan & Bretan lais doc*h*um n-Érenn & 80] do-bérat secht catha duit-siu & d'f*h*eraib Érenn archena, 81] comba h-ár slóg foraib dib línib & in sechtmad cath cuirfithir 82] and táethfaid do daltasu isin c*h*ath sin & is í sin 83] breth na h-aislingthi atc*h*onnarcais, a ríg,’ ar Máel Caba. 84] ‘Ocus is c*h*óir duit-siu, a ríg,’ ol sé, ‘fleadh do thóchustal 85] agud & fir Érenn do thabairt dia caithim & géill cacha 86] *cóic*id a n-Érinn do gabáil & na dí dalta sin filet agudsa 87] do c*h*ongbáil a n-glasaib co ceann m-blíadna. Ar is neach 88] díb tic frit—dáig téit a neim as cach aislingthi allastig 89] do blíadain—& a légud amach iar sin & seódu imda & maíne 90] díríme do thabairt dóib íarum.’ 91] ‘Ní dingéntar sin limsa,’ ol in ríg, ‘ar is túsca no 92] fúicfindsi Érind inás dogénaind fell for mo daltadaib 93] fesin, ar ní thicfad frim-sa caidche; & dia tístais firu in 94] domain frimsa, ní thicfad Congal’. Conad ann as-bert so: > 1. 95] Atc*h*onnarc aislingi n-olc, > > 96] sechtmain for mís gus anocht; > > 97] is dó tánagus óm thig, > > 98] dá h-aisnéis, dá h-innisin. > > > --- > > p.4 > > 4. 99] Mo chuilén-sa cúanna a clú, > > 100] Ferglonn ferr hí ná cech cú; > > 101] dar lim ro thinóil dam cúain, > > 102] dár mill Érinn fri h-óenúair. > 5. 103] Bersi breith fír uirre sin, > > 104] úait a Maíl C*h*aba clérig; > > 105] is tú dliges co h-éimeach, > > 106] at fisig, at fírc*h*léirech. > 6. 107] Mac ríg is cuilén mílchon, > > 108] inand dóib gus is gnímrad, > > 109] inand menma dóib malle, > > 110] & inand aislinge. > 7. 111] Mac ríg Ulad, ard a smacht, > > 112] nó mac ríg *cóic*id Connacht; > > 113] Cobthach tic frit as cech róen, > > 114] nó a fear cumtha, Congal Cláen. > 8. 115] Cobthach do thíachtain frimsa, > > 116] mairg adeir úair is innsa, > > 117] is ní thicfad Congal cain > > 118] frim-sa ar dergór in domain. > 9. 119] Comairli ná millfed neach > > 120] úaim duit, a *uí* Ainmirech: > > 121] a n-gabáil re blíadain m-báin; > > 122] ní ba mesaidi h'édáil. > 10. 123] Mairg aire do-chúaid don gus, > > 124] dianom gabad aithrechus; > > 125] dá n-dernaind sin, súairc in glonn, > > 126] nocha déchfaind céill ná cond.Atc*h*on. > --- p.5 127] Tic in ríg dia thig iar sin & ro tinóiled fled baindsi lais 128] do dénam baindsi a dúine & a rígi, ar ní raibe a n-Érinn 129] dún amail a dún-sum acht nár ba bind lasna rígai & la 130] Domnall fesin anmum in dúin sin .i. Dún na n-Géd 131] dogoirdís de & is ed ro ráid Domnall fria máeru & fria 132] rechtairiu & fri h-óes tobaig a chána & a chí-sa cech ní 133] fogébtha a n-Érinn de uigib geóidh do thabairt leó doc*h*um 134] na fleide ar nírbo míad la Domnall co m-beith for 135] domun cenél m-bíd nách fuigbithea forsin f*h*leid sin. Ro 136] tinólad trá in f*h*lead uile itir fhín & mid & chormaim & cenél 137] cech bíd olchena cenmothát na h-uigi namá ar nírba réid 138] a fagbáil. Ocus do-deachadar óes in tobaig seachnón 139] Mide for íarrair na n-uige conus tarladar for duirtheach 140] m-bec & óenbannscál ann & caille dub fora cind & sí oc 141] irnaigthi fri Día. Atc*h*íad m*uinn*t*er* in ríg ealta do gédaib i 142] n-dorus in duirthige. Tíagait isin teach & fogabat íand lán 143] de uigib géd ann. Ocus as-bertadar: ‘Rop sén maith dún,’ 144] ol íat, ‘dia sirmís Érinn, ní fuigbithea ní bud mó oldáseo 145] de uigib géd i n-óeninad innti.’ ‘Nipu sén maith itir 146] ón,’ ol in bannscál, ‘& ní fu líth don f*h*leid gusa m-bertha 147] in m-bec m-bíd sin.’ ‘Cid sin,’ ol íat. ‘Ní *hannsa*,’ ol 148] in banscál, ‘náem mírbulda do muindtir Dé fil sunn .i. 149] Espuc Earc Sláine, & is ed a mod beith isin Bóinn conice 150] a dí ocsail ó madain co fescor & a shaltair forsin trácht ina 151] f*h*íadnaisi & sé oc irnaigthi do grés & is í a p*h*roind cecha 152] nóna iar tocht sunn: ug co leith & *teór*a gasa do biror 153] na Bóinne & is ed is chóir dúibsi cen a shárugad imon m-bec 154] m-bíd fil aici.’ Ní tardsat íarum m*uinn*t*er* úaibrech in 155] ríg nách freagra furri, úair ba h-aithech a h-ucht treóin 156] insin & berait leó cuid i f*h*íreóin & in náeim dia aindeóin.{folio 320 a 1} 157] Mairg trá gusa rucadh in m-bec m-bíd sin ar ro fhás mórolc 158] de iar tain, úair ní raibe Ériu óenadaig ó sin ille a síd 159] ná a socra nó cen rún uilc do dénum indti. Tic int érlam 160] dia thig íarum .i. Espuc Earc Sláine tráthnóna & innisid --- p.6 161] in bannscál. Fergaig*ther* íarum in fírén & as-bert: ‘Nípu 162] sén maith dontí gusa rucad in cenél bíd sin & nárub é síd 163] ná leas Érenn tic don f*h*leid gusa rucad acht gurub é a 164] h-imresna & a congala & a h-esíd tic di’ & ro escain íarum 165] in f*h*lead amail is neimneachu forcáemnacair a h-eascaine. 166] A m-bátar m*uinn*t*er* in ríg ann iar sin, co n-acadar in 167] lánumain chucu .i. ben & fer médithir fri mulba di charraic 168] for sléib cech m-ball dia m-ballaib; gérithir altan berrtha 169] fáebur a lurgan; a sála & a n-eascada rempu; ge focerdta 170] míach di ublaib fora cennaib ní roised uball díb lár acht 171] conclised for barr cech óenrúainne don f*h*ult buí fora 172] cennaib; guirmithir gúal nó duibithir deathaig cech m-ball 173] díb; gilithir snechta a súile. Concerdat fabach dia fés 174] íchtair co clised dar cúl a cind sechtair, & concerdat 175] fabhach dia fés úachtair co foilged a n-glúine; ulcha 176] forsin m-bannscáil & in ferscál cen ulchain. Dronglach 177] eturru 'gá h-imarchor lán de uigib géd. Bennachsat don 178] ríg samlaid. ‘Cid sin?’ ol in ríg. ‘Ní *hannsa*,’ ol íat. 179] ‘Firu Érenn oc teaglumad fledi duit-siu, & do-beir cech fer 180] a chumang don fleid sin, & agus is é ar cumangne ina fil for 181] ar muin de uigib.’ ‘Am buidech de,’ ol in ríg. Berar 182] isin dún íat, & do-berar proind céd do bíud & cormaim 183] dóib. Loingid in ferscál sin, & ní thard ní de don banscáil. 184] Berar proind céd eli dóib. Loingid sí sin a h-óenar & 185] sirid tuilled. Do-berar proind céd eli dóib. Loingid dib 186] línib sin. ‘Tabar bíad dún,’ ol íat, ‘má tá lib hé.’ ‘Is 187] cubus dún,’ ol Cas Cíabach .i. rechtaire in ríg, ‘ní 188] tibirther co toirset firu Érenn olchena don f*h*leid.’ As-bertadar-sum: 189] ‘Bid olc dúib sinne do thomailt na fledi ar tús, 190] ar bid imresnaig firu Érenn impe, ar is do m*uinn*t*ir* ifrinn 191] dún.’ Ocus fogníat míchélmaine co mór dona slógaib. 192] Lingit amach íarum & tíagait for nefní. 193] Ro tocurthea íarum *cóic*edaig Érenn don f*h*leid sin & 194] a rígu & a toísig & a n-ócthigernn & a n-amsaid & óes cacha --- p.7 195] dána gnáthaig & ingnáthaig olchena. IS íat so ba *cóic*edaig 196] for Érinn in tan sin .i. Congal Cláen mac Scannláin i 197] rígi nUlad, Crimthan mac �eda Cirr i rígi Laigen & Máel 198] Dúin mac �eda Bennáin i rígi Muman & a bráthair .i. 199] Illan mac �eda Bennáin for Desmumain & Ragallach mac 200] Úadach i rígi Connacht & Domnall mac �eda fesin i 201] n-airdrígi for Érinn úaistib sin uile. 202] Tuctha íarum na slóig sin uile firu, macu, mná, sceó 203] ingena, láechaib, clérchib co m-bádar for faichthi Dúin na 204] n-Géd oc techt do thochaithim na fledi do-rónta and la 205] Domnall mac �eda. Ro érig in ríg do f*h*erthain fáilti frisna 206] rígu & as-bert: ‘Fo c*h*en dúib uile,’ ol sé, ‘itir ríg & rígain 207] & filid & ollum.’ Ocus as-bert fri Congal Cláen fria dalta 208] fesin: ‘Eirg,’ ol sé, ‘do déchsain na fledi móire fil isin 209] dún & dia t*h*aidbriud ar at maith do thaidbriud & t'f*h*aircsiu 210] for nách ní atc*h*ífithea.’ 211] Téit di*diu* Congal isin teach a roibe in f*h*led & ro déchustar 212] uile hí itir bíad & fín & chormaim & ro thairind a rosc 213] forsna h-uigib géd atc*h*onnairc ann, ar ba h-ingnad lais & 214] ro thomail mír a h-ug díb & ibid dig ina díaid & tic amach 215] íar sin & as-bert fri Domnall: ‘Ba dóig lim,’ ol sé, ‘dia 216] m-bedís firu Érenn fri *teór*a mísa isin dún co m-bíad a 217] n-dáithin bíd & digi ind.’ Ba buidech in ríg de sin & téit 218] fesin do déic-siu na fledi & innister dó amail ro escain 219] Espuc Earc Sláine in f*h*led & cech óen no c*h*aithfed na h-uige 220] do-ratá úada fesin & atc*h*í in ríg na h-uige & ro íarfacht: 221] ‘Cía ro thomail ní don uig ucut?’ ol sé, ar ro fitir-sium 222] in cédna ro thoimélad ní don f*h*leid & sí arna h-escaine 223] comad de ticfad Érind do mhilled & a aimréir-sium do 224] dénum conid de sin ro íarfacht scéla in uige ucut. As-bertadar 225] cách: ‘Congal,’ ol íat, ‘do dalta fesin is é ro thomail 226] in ug.’ Ba brónach in ríg de sin ar ní raibe a n-Érinn 227] neach bud measa lais do thomailt na fledi ar tús iná Congal, 228] ar forfitir-sium a míchíall & a olc co menic roime sin for --- p.8 229] Congal. Ocus as-bert in ríg iar sin: ‘Ní thoiméla neach 230] in f*h*led sa,’ ol sé, ‘co tucthar *dá* aps*dal décc* na h-Érenn 231] dia bennachad & dia coiseagrad & gura chuiret a h-escaine 232] for cúlu dia cáemsadís.’ {folio 320 b 1} 233] Tuctha íarum na náeim sin uile co h-óen-inad co m-bátar 234] isin dún la Domnall. IT é sunn anmu*m* na náem do-deachadar 235] annsin .i. Findén Muigi Bile & Findén Clúana 236] h-Adaird & Colum Cille & Colum mac Crimthainn & Cíarán 237] Clúana mic Nóis & Caindech mac h-*uí* Daland & Comgall 238] Bennchair & Brénaind mac Findlacha & Brénaind Biror 239] & Rúadán Lothra & Nindid Cráibdech & Mobí Clárainech & 240] Molaisi mac Natfraích. IT é sin *dá* aps*dal décc* na h-Érenn, 241] & céd náem malle fri cech náem díb. Doratá uile in lín 242] náem sin do bennachad & do choisegrad na fledi & araí nír 243] fhédsat a h-escaine do chur for cúlu dáig ro thomail Congal 244] ní don f*h*leid resíu ro bennaiged hí & nír fhédsat a 245] neimséin do c*h*ur for cúlu. 246] Ro suidiged na slóig iar sin. Ro suid *trá* in ríg ar tús 247] isin imscing órdai. Ocus is ed ba bés & ba dliged acu-sum in 248] tan bud ríg ó Uíb Néill in deiscirt no bíad for Érind 249] cumad hé ríg Connacht no bíad fora láim deis. Mád ó 250] Uíb Néill in túaiscirt *trá* in rígi ríg Ulad no bíd fora láim 251] deis & ríg Connacht fora láim c*h*lí. Ní h-amlaid sin do-rala in 252] adaig sin acht Máelodar Macha ríg *noí ttríchat* c*ét* Oirgíall 253] ro curead for gúalaind in ríg & na *cóic*edaig archena do 254] shuidiugad amail ro buí a n-dán do chách. Mórolc do 255] thecht de iar tain. 256] Ro dáiled íarum bíad & deoch foraib comdar mesc & 257] tuctha ug géid for méis airgdigi i fíadnaisi cech ríg isin 258] tig. Ocus ó ráinic in méis & in ug i fíadnaisi Congail 259] Chláein do-rigne mías c*h*randa don méis argaid & do-rigne ug 260] circe clúmrúaide don uig géid amail ro thirchansat fáidi ó 261] chéin. Atc*h*onncadar Ulaid sin & nírba líth leó suide ná 262] longad & in dímíad sin ro imdig fora ríg .i. for Congal --- p.9 263] Cláen. Ro érig di*diu* gilla gráda do m*uinn*t*ir* C*h*ongail .i. 264] Gáir Gand mac Sdúagáin & as-bert: ‘Nípu sén maith duit 265] anocht, a C*h*ongail,’ ol sé, ‘at móra na h-aithisi do-radad 266] fort a tig in ríg anocht .i. Máelodar Macha ríg Oirgíall 267] do c*h*ur isin inad ropa dú duit-siu & ug geóid for méis 268] argaid i fíadnaisi cech ríg isin tig & ug circe for méis 269] cranda i t'fhíadnaisisiu.’ Ní thard Congal dia aire comad 270] dímíad dó cech ní fogébad a tig a aide thairisi fesin. 271] Ocus ro érig in gilla cédna doridisi .i. Gáir Gann & as-bert 272] in cédna fri Congal ut dixit: > 1. 273] IN chuid sin chaithi-se anocht, > > 274] cen úabar, cen imarnocht: > > 275] ug circe ón ríg národ car, > > 276] is ug géoid do Máelodar. > 2. 277] Nochan fhitir misi ríam, > > 278] c*om*ad úasal ríg Oirgíall, > > 279] no co faca in Máelodar, > > 280] a tig óil 'gá fhíadugad. > 3. 281] Dá m-beith ag óenríg cen ail, > > 282] cenél Conaill is Eógain, > > 283] is Oirgíalla fri gním n-ga, > > 284] nír dulta dó a t'inadsa. > 4. 285] IN chuid sin co teilgead gaill, > > 286] tucad duit a tig Domnaill, > > 287] ar Gáir Gann, nárub slán duit > > 288] má dá toimli tú in drochc*h*uid.In .c. > 289] Ro ling dásacht & mire menman a Congal frí h-aithesc 290] in óclaig sin & ro ling in fúir demnach .i. Tesifone a cumgaise 291] a chride do c*h*umniugad cecha drochc*h*omairli dó. --- p.10 292] Ro érig di*diu* ina sheasam & ro gab a gaiscead fair & 293] ro érig a bruth míled & a én gaile for folúamain úasa & 294] ní tharat aichne for charait ná for nemcharait in tan sin 295] amail ropa dúal dó óna sheanathair .i. ó Chonall Cernach 296] mac Amairgin. Ro ling íarum i fíadnaisi in ríg & do-rala 297] chuici Cas Cíabach .i. rechtaire in ríg & ní fitir Cas Cíabach 298] comad hé Congal no beith ann & ro ráid fris suide a n-inad 299] óil & fogébad dig & bíad amail fúaratar cách. Ó'tc*h*úala *trá* 300] Congal anísin do-rad béim do Chas Chíabach co n-derna dí 301] leith de i fíadnaisi cháich & ba h-úamun la cech n-óen 302] isin tig & lasin ríg fesin Congal annsin ó ro airigset ferg 303] fair. Ocus as-bert Congal: ‘Nárbat úamnach, a ríg, ar 304] cidat móra na h-uilc do-rónais frim, ní h-úamun duit misi 305] coléic. Ocus at-bér-sa anosa fíad c*h*ách na h-ulcu do-rónais 306] frim. Is é ba ríg for Érinn remutsa, Suibhne mac Fíachna 307] mic F*h*eradaig mic Muredaig mic Eógain mic Néill Noígíallaig. 308] Nírbo ríarach tusa don ríg sin íarum & do-dechadais 309] do dénum chóru fri h-Ulltu, & do-radad misi for 310] altrom duit óm athair & óm chenél archena, & do-radad mnaí{folio 321 a 1} 311] dom chenél fesin lim dom aileamain agut-sa, & ó do-ríachtai-siu 312] do theach ro *chuir*is in mnaí nUlltaig dia tír féin & ro 313] c*huir*is ben dot chenél fesin dom altram-sa i lubgort in 314] lis i rabadais. Dorala láa n-and misi am óenar isin 315] lubgort cen neach agum choiméd & ro érgidar beochu 316] beca in lubguirt lá teas n-gréne co tard beach díb a neim 317] for mo lethroscsa, gura c*h*láen mo shúil, Congal Cláen mo 318] ainm iar sin. Rom ailead latsu iar sin gura h-indarbad 319] tusa ó ríg Érenn .i. ó Shuibhne Mend mac Fíachna mic 320] Feradaig & do-deachadais co ríg nAlban & misi lat forsin 321] indarba sin & fúarais grádugad mór aici & do-rónsabair 322] codach .i. tusa & ríg Alban & ro tharrngair duit nách 323] ticfad at adaig cén bes muir im Érinn. Do-dechadais 324] íarum doc*h*um n-Érenn & do-deachusa lat úair bádus for 325] indarba malle frit. Ro gab-sum port a Tráig Rudraige & --- p.11 326] fogní-sium comairli m-bic ann. Ocus is ed ro ráidi-siu cipead 327] neach fogébtha do thaiscélad for ríg Érenn, cipé tan 328] bud ríg tusa for Érinn comad éicean a dúthaig do légud 329] dontí no ragad ann. Do-deachusa di*diu* ann, a ríg, ar 330] mo dúthaig do thabairt dam in tan bud ríg for Érinn 331] tusa & níro airisius co h-Ailech Néit, ar is ann buí domnás 332] in ríg in tan sin.’ 333] ‘Tic in ríg forsin faichthi & dál mór ime de f*h*eraib 334] Érenn & sé oc imbirt fidchille itir na slógu. Ocus tíagsa 335] isin dáil cen cheadugad do neach co tardus forgum don 336] gaí Gearr Congail buí im láim a n-ucht in ríg gura f*h*reagair 337] in coirthi cloiche buí fria druim allathíar & a c*h*ride for 338] rind in gaí comba marb de. In tan íarum ro buí an ríg 339] oc blaisecht báis do-rad erchur don f*h*ir fidchille buí'na láim 340] dam-sa gura bris in súil cláein buí am chindsa. Am cláen 341] reme. Am cáech íarum. Ro teichset di*diu* slóig & m*uinn*t*er* 342] in ríg ar ba dóig leó tusa & fir Alpan do beith imum-sa ó 343] ro marbus in ríg .i. Suibne Mend.’ 344] ‘Do-deachusa for do chenn-sa íarum & ro gabais rígi 345] n-Érenn iar sin. Marb di*diu* m'athairsi iar sin .i. Scannal 346] Scíathlethan & tíag-sa chugut-sa dom rígad amail ro gellais 347] frim. Níro chomaillis anísin acht bec, dáig ro benais dím 348] cenél Conaill & Eógain, *noí ttríchait* c*ét* Oirgíall .i. ferand 349] Máeluidir Macha fil for do gúalaind-siu & do-radais hé a 350] n-inad ríg romum-sa anocht at tíg fesin, a ríg,’ ol sé, ‘& 351] do-radad ug géoid for méis airgdigi ina f*h*íadnaisi & ug 352] circe for méis cranda damsa. Ocus do-biur-sa cath duit-siu 353] ind & do f*h*eraib Érenn mar atát imut anocht,’ ar Congal, 354] & ro imthig úaidib amach íarum & ro lensat Ulaid hé. 355] As-bert Domnall fri náemu Érenn bádar isin tig: ‘Leanaid 356] Congal,’ ol sé, ‘& ticead lib co tardar-sa a réir féin dó.’ 357] Tíagait na náeim ina díaid & ro gellsat a eascaine mine 358] ticead leó & a cluic & a m-bachla do bein fair. ‘Do-biur-sa 359] fám gaisced,’ ar Congal, ‘nách ría cléirech úaib ina --- p.12 360] bethaid teach in ríg dia n-escaintea misi ná Ulltach eli 361] for bith lib.’ Ro gab di*diu* omun na náeim co n-deachaid 362] Congal i céin úaidib & ro escainset hé as aithle. Ocus ro 363] escainset di*diu* intí Suibne mac Colmáin Chúair mic 364] Cobthaig ríg Dál nAraide, ar is é ruc úaidib int inar 365] illathach do-rad Domnall i láim Rónáin F*h*ind (.i. s*an*c*tu*s) 366] mic Beraig dia thabairt do C*h*ongal, & ó ro fhéimig Congal 367] in inar sin, do-bert Suibne a láim in c*h*lérig dia aindeóin 368] inar in ríg, conid don escaine sin do-rónsat for Congal ro 369] ráided sunn: > 1. 370] Congal Cláen, > > 371] in gáir tucsumar nír fháem; > > 372] cethrar ar *fich*it, ní brég, > > 373] impide céd leis cech náem. > 2. 374] In mac rod > > 375] fora tucsam in gáir clog, > > 376] nochar dulta dó sin cath, > > 377] cid reme do beith rath bog. > 3. 378] Mór in ró, > > 379] gémad úaiti, gémad lía, > > 380] in fer 'gá m-bí timthacht ríg > > 381] is leis co fír chungnas Día. > 4. 382] Mór in col > > 383] comann fri ríg Dáire drol; > > 384] ferann do t*h*abairt 'na láim, > > 385] is é in cnáim a m-bél na con.Congal. > 386] As-bert Domnall iar sin fri filedu Érenn toidecht i 387] n-diaid Congail dia f*h*astud. Tíagait na filid ina díaid; 388] atc*h*í Congal na filidu chuici & as-bert: ‘Ro cailled eineach --- p.13 389] Ulad co bráth,’ ol sé, ‘úair ní thardsam innmus dona 390] filedaib isin tig n-óil & atát ag tocht anosa diar n-grísad 391] inar n-díaid.’ Ticit na filid co h-airm a m-buí Congal & 392] feraid-sium fáilti friu & do-bert maíne móra dóib & indisit 393] a scéla dó. At-bert-sum ná gébad coma for bith ón ríg{folio 321 b 1} 394] acht cath. Ocus [téid reme co tech Cellaig mic *Fh*íachna 395] Finn .i. bráthair] athar Congail & innisid a scéla dó [ó 396] thús co dered. Ní chluined in Cellach sin] acht bec, & 397] ní chéimniged fora chosaib acht tolg créduma ima leapaid 398] & sei-sum ann do grés & ba láech amra hé i tosach a aísi. 399] Céin buí Congal oc innisi scél dó, do-bert-sum a c*h*loidem 400] fa choim cen f*h*is do neoch, & as-bert: ‘Do-biur-sa bréthir 401] dia n-gabtha coma for bith ón ríg acht cath nách fédfadís 402] Ulaid h'eadráin form-sa co clandaind in cloidem-sa trit 403] chride sechtair, úair ní bés d'Ulltaib coma do gabáil fri 404] broind catha no co n-díglat a n-anfolta. Ocus atát secht 405] macu maithi ocum-sa & ragait lat isin cath & dia cáemsaindsi 406] féin dula ann no ragaind & ní moidfed for Ulltaib cén no 407] beindsi im beathaid’ & as-bert ann: > 1. 408] A mic, ná geb sí[th] cen c*h*ath, > > 409] cid síd íarrus ríg Temrach; > > 410] mad romut raib, ferr do gním; > > 411] mad fort, do-fáeth do chomlín. > 2. 412] Ná geib seódu ná maíne, > > 413] acht mad cindu degdaíne, > > 414] coná tuca ríg ele, > > 415] tár ar c*h*landaib Rudraige. > 3. 416] Luga fáth Scannail na scíath, > > 417] da tuc cath is Cúán Clíach, > > 418] dar chuir ceand Cúáin ar c*h*lud, > > 419] trena rád gur chrín Scannul. > > > --- > > p.14 > > 6. 420] Fis a n-deadaig mo s*h*echt mac, > > 421] ó nach fédaimsi dul lat; > > 422] da m-bédis tinól bud mó, > > 423] doragdais at s*h*ochraideo. > 7. 424] Cech cath mór tuc h'athair ríam, > > 425] seachnón Érenn tair is tíar, > > 426] misi do bíd fora deis, > > 427] mic mo derbráthar dílis. > 8. 428] IN cath mór tuc h'athair thair— > > 429] da tuc ár for Frangcachaib— > > 430] re ríg raglan na Frangc trá[th]: > > 431] tuig ní rabrad a macán.A mic. > 432] As-bert *trá* in senóir fris: ‘Eirg i nAlbain,’ ol sé, ‘do 433] shaigid do shenathar .i. Eochaid Buide mac �edáin mic 434] Gabráin. Is é is ríg for Albain, ar is ingen dó do máthair, 435] & ingen ríg Bretan .i. Eochaid Aingces ben ríg Alban do 436] s*h*enmáthair .i. máthair do máthar, & tabair lat firu Alban 437] & Bretan ar in n-gáel sin doc*h*um n-Érenn do thabairt 438] catha don ríg.’ 439] Ba buidech íarum intí Congal & téit i nAlpain céd láech 440] & níro airis for muir ná tír co ríacht co Dún Monaid áit 441] a m-buí ríg Alban .i. Eochaid Buide & maithi Alpan i 442] n-óendáil ime and. Dorala di*diu* do C*h*ongal allamuig 443] don dáil éices & filid in ríg .i. Dub Díad draí a ainmside. 444] Ba fisig & ba draí amra intí Dub Díad & ro fer fáilti fri 445] Congal & ro íarfacht scéla dó & ro innis Congal a scéla 446] conid ann as-bert Dub Díad: > 1. 447] IS mo chen in loingius léir, > > 448] doc*h*onnarc a h-etercéin; > > 449] can bar cenél clú cen ail, > > 450] cá tír asa táncabair. > > > --- > > p.15 > > 4. 451] Táncamar a h-Érinn áin, > > 452] a óclaig úallaig imnáir; > > 453] is dó tháncamar i lle, > > 454] d'acallaim Eachach Buide. > 5. 455] Más ead táncabair i lle > > 456] d'acallaim Eachach Buide, > > 457] ar toidecht díb tar cech ler, > > 458] aderim rib, is mo chen.Is mo *chen*. > 459] Dotáed Congal isin dáil a raibe ríg Alpan iar sin & 460] feraid in ríg & firu Alpan fáilti fris & ro innis a scéla dóib ó 461] thús co déig. As-bert ríg Alpan fri Congal: ‘Nídam cuimgeach-sa 462] for dul let i n-adaig ríg Érenn i ceand catha ar 463] in tan ro h-indarbtha ei-sium a h-Érinn fúair anóir agumsa, 464] & do-rón-sum córu annsin & ro tharrngairiu-sa dó & do-radus 465] bréithir fris ná ragaind i ceand catha ina agaid co bráth. 466] Araí sin trá níba lugaidi do s*h*oc*hra*idi-siu cen misi do dul 467] let,’ ol sé, ‘úair atád cet*hra*r mac ocum-sa .i. �ed in errid 468] úaine & Suibne & Congal Mend & Domnall Breac a sinnser, 469] .i. bráit*hr*e máthar duit-siu, is acusin atát amsaig & 470] ánraid Alpan, & ragdáit latsu doc*h*um n-Érenn do thabairt 471] catha do Domnall, & eirg-siu féin dia n-acallaim airm a 472] filid & maithi Alpan impu.’ Téit íarum & ferait fáilti fri 473] Congal & ro innis dóib aithesc in ríg & ba maith leó. 474] As-bert �ed in errid úaine sósar na mac: ‘Mad áil 475] duit-siu, a C*h*ongail, beith im thigsi anocht for fleid, tíagsa 476] lat doc*h*um n-Érenn & in cet*hr*amad rann d'Albain imum 477] & minub am thig bíasu anocht ní théis lat doc*h*um in 478] c*h*atha.’ As-bert Congal Mend mac Eachach Buide: 479] ‘Nípu fír són, a �ed,’ ol sé, ‘acht im h-igsea bías ríg 480] Ulad anocht, dáig dia n-deachar-sa lais ticfasu lim ar is 481] ocum-sa ataí.’ Ba é sin di*diu* rád Suibne & Domnaill Bricc. 482] As-bert di*diu* Domnall Breac: ‘Mád im thigsi beas ríg Ulad --- p.16 483] anocht dia n-dechar lais ticfaithisi a tríur [lim-sa ar is mé bar 484] sinnser & is mé do-rat foirb dúibsi’]. Ba brónach [trá intí 485] Congal d'imresai]n cloindi in ríg ime féin & téit seachnón na 486] dála & do-rala Dub Díad draí dó & innisid aithesc cloindi in 487] ríg dó. As-bert Dub Díad: ‘Nárbat brónachsu araí sin, 488] a C*h*ongail,’ ol sé, ‘ar is misi ícfas do dobrón. Eirg anosa 489] dia saigid,’ ol sé, ‘& abair friu cipé úaidib fogébad in caire 490] flatha fil a tig in ríg dot bíathad anocht comad lásintí 491] fogébad in caire no ragtha & intí ná fuigbead in caire cen 492] a dimda do beith fortsu, acht is forsin ríg ba córu a beith 493] imón caire.’ Ba maith leó-som sin & as-bertadar dogéndaís 494] amail adubairt-sium. 495] At-bert im*morro* �ed mac Eachach Buide fria mnaí 496] fesin dul for íarrair in chaire forsin ríg. Téit íarum & 497] innisid comad ina tig no bíad Congal co maithib Ulad & 498] Alban & comad chóir in caire ainsicean do thabairt fri 499] h-aigid a bíata. 500] Cid dia fil caire ainsicean do ráda fris? Ní *hannsa*, 501] .i. caire no aisicead a c*h*uid chóir do chách & ní théigead 502] dám dimdach úada & cid mór no cuirthea ann níba 503] bruithi de acht dáithin na dáime fana míad & fana n-grád. 504] IS é im*morro* samail in c*h*aire sin buí a mBruigin H*uí* 505] Derga in ro marbtha Conaire mac Mesi Búachalla & i 506] mBruigin Blaí Bruga áit a m-buí ben C*h*eltchair mic Uithir 507] & i mBruigin Forgaill Monach i táeb Lusca & i mBruigin 508] mic Cécht for Sléib Fuiri & i mBruigin mic Dáthó áit in 509] ro laad ár Connacht & Ulad imon muic n-irdraic & i mBruigin 510] Dá Choga in ro marbtha Cormac Conlongus & ár Ulad 511] ime & ag ríg Alban isin aimsir sin. 512] At-bert in ríg fri mnaí a mic: ‘Cía maith fil for do 513] chéile-siu seach firu Alpan uile in tan do-béraind-si mo 514] chaire dó?’ As-bert sí: 515] ‘Níro eitig neach im ní / móo a eineach oldás bith.’ 516] Ut dixit mulier: --- p.17 > 1. 517] Ní fúair �ed, ní fhuigéba > > 518] ní do cheiled for duine; > > 519] is leithiu fós a eineach > > 520] iná in bith bleidech buidhe. > 2. 521] Seóid in talman táebúaine. > > 522] a fúair duine & dáenna, > > 523] re h-athlam na h-óenúaire, > > 524] ní bedis i láim �eda. > 3. 525] A caiter re h-aígedaib > > 526] 'gá thríur bráthar méd n-úailli, > > 527] cuirthir sin ar fáenberaib > > 528] ag �ed in errid úaini..n. > 529] At-bert in ríg: ‘Ní thibér-sa in caire duit coléic.’ Tic sí 530] do s*h*aigid a fir & innisid aithesc in ríg dó. At-bert Congal 531] Mend mac Eachach Buidi fria shéitig fesin dul for íarrair 532] in choire. Téit íarum & sirid in caire do bíathad ríg Ulad. 533] At-bert in ríg: ‘Cía maith fil fort chéile-siu ó do-bértha in 534] coire dó tar in mac dia ro sired hé gus trásta?’ At-bert 535] sí: ‘Nís fil mac ríg is ferr oldá Congal. Cinnid for cach 536] comlann & fogníad a armu díles don andíles in tan berar 537] a tír aniúil íat.’ Ut dixit mulier: > 1. 538] Congal Mend, > > 539] nís faca mac ríg bud ferr, > > 540] mar cromaid cách isin c*h*léith, > > 541] ar scáth a scéith, *coeca* ceand. > 2. 542] In úair berar airm Congail, > > 543] a tír aniúil, fáth n-éidig, > > 544] doníther tír díles di > > 545] don tír aniúil ar éicin. > > > --- > > p.18 > > 5. 546] IN úair silles ben C*h*ongail > > 547] er óglach n-álaind ollbl*ad*, > > 548] ní anann aga togairm > > 549] in fer dán comainm Congal.Congal M. > 550] Tigside amach & inndisid a n-debairt in rí fria. At-bert 551] Domnall Breac fria mnaí dol d'íarraid in choire gusin 552] ríg. Táinicside co h-airm a m-buí in ríg & sirid in coire. 553] As-bert-som fria: ‘Cia maith fil fort chéili-siu seach na 554] macu ele dia ro cuindged in coire?’ At-bert sí. ‘Ní 555] tuille buide fri nách ríg intí Domnall Breacc. Gémad ór 556] Slíab Monaid nos fogailfed fri h-óenúair. Ní rogab Albain 557] ríg is deach oldás Domnall Brec’; & dixit mulier: > 1. 558] Domnall Brec, > > 559] Domnall mac Echach Buide, > > 560] re ríg d' f*h*eabus a delba, > > 561] ní derna tuillim buide. > 2. 562] IS fír cach a n-abraimsi, > > 563] foclaidit filid fuinid; > > 564] dámad ór Slíab mór Monaid, > > 565] ros foghail, is nís fuirig. > 3. 566] Is fír cach a n-abraimsi, > > 567] a ríg cert in dá c*h*omland, > > 568] nachar gab Albain cen f*h*eall > > 569] ríg bud ferr iná Domnall.D.B. > 570] Tic in mnaí sin co h-airm i m-buí a céile, & innisid aithesc 571] in ríg. At-bert Suibne fria mnaí fesin: ‘Eirg,’ ol sé, ‘& 572] cuindig in coire.’ Tic sí íarum & cuindgis in coire. At-bert{folio 322 b 1} 573] in ríg: ‘Cia búaid fil fort chéilisiu, a ingen,’ ol sé, ‘tar na 574] macu ele ó táng*us* d'íarraid in choire.’ At-bert sí: ‘Bíd --- p.19 575] cet*hr*ar im lepaid in óenf*h*ir, & int oenf*h*er im chuidig in 576] c*h*et*hr*air a tig Suibne, & in lín bíte i seasam ann ní thallat i 577] suidiu, & in lín tallat i suidiu ní tallat a ligiu. Céd cornn & 578] céd eascra n-airgit fil dáil leanna ann do grés.’ Ut dixit 579] mulier: > 1. 580] Teach Suibne, > > 581] Suibne mic Eachach Buide, > > 582] a toill ind ina seasam, > > 583] ní thoillit ina suide. > 2. 584] A thoill ind ina suide, > > 585] ní toillit ina laige; > > 586] óenf*h*er im chuid in c*h*eat*hr*air, > > 587] cet*hr*ar im lepaid duine. > 3. 588] Céd cornn ocus céd copán, > > 589] céd torc & céd tinde, > > 590] is céd eascra airgdide, > > 591] bís tall ar lár a thige. > T. > > 592] IS ann as-bert in ríg: ‘Nárbat dimdachsu, a ingen,’ 593] ol sé, ‘ar at-bert Dub Díad draí frim-sa cen mo chaire do 594] thabairt do neach ele anocht acht a beith ocum féin & 595] ríg Ulad, .i. mac m'ingine, & firu Alban do bíathad agumsa 596] ass anocht. Ocus at-bert in Dub Díad cédna dia m-bad 597] choire óir no beith ann comad chóir a thabairt do Domnall, 598] do s*h*innser mo mac & dia m-bad choire argaid a thabairt 599] don tsósar .i. d'�ed & dia m-bad choire do líc lógmair a 600] thabairt do C*h*ongal Mend. Ocus in caire fil and di*diu* 601] ar is é is deach díbsin uile dia tardtái do neach ele hé 602] is do S*h*uibne no ragad. Ar is é in senfhocal ó chéin máir, 603] .i. in coire don tsochaide ar is éside teach Suibne, ar ní 604] dechaid dám dimdach ass.’ Conadh ann as-bert in ríg: --- p.20 > 1. 605] Beread mo draí dealgnaigi > > 606] breath do mnáib mac mo gaire, > > 607] cá bean chneisgeal c*h*eannbuide > > 608] díb dá tibér mo chaire. > 2. 609] Dia m-bad choire órdaigi > > 610] co n-drolaib óir da f*h*ognann, > > 611] a Eochaid, a shlógduine, > > 612] cóir a thabairt do Domnall. > 3. 613] Dia m-bad choire airgdigi > > 614] do ná tic dé ná deathach, > > 615] a thabairt d'�ed airgnigi, > > 616] do shósar cloindi Eachach. > 4. 617] Dia m-bad c*h*oire comadbal > > 618] do C*h*ongal co méd leannmais, > > 619] don f*h*ir shochla s*h*onadbal, > > 620] doní mór n-díles d'ainles. > 5. 621] IN coire co clothaigi, > > 622] a Eochaid, a ríg ruide, > > 623] a thabairt don tsochaide > > 624] do S*h*uibne ar lár a thige. > 6. 625] Ósa lim Albain cen f*h*eill > > 626] dámadam ríg for Érinn, > > 627] do-béraind do mnáib mo mac > > 628] mo bennacht & béreat.beread. > 629] Tíagait slóig Alban uile & ríg Ulad do thig ríg Alban in 630] adaig sin & ba maith dóib ann itir bíad & lind, & fogníad 631] dál óenaig arna bárach dia fhis in ticfadis la Congal Cláen 632] dochum n-Érenn do thabairt catha do Domnall mac �eda --- p.21 633] do ríg Érenn & ro ráidset fri Dub n-Díad & fria n-draíthib 634] olchena fáitsine do dénam dóib in bud shoraid a séd & a 635] turus & ro gabsat ag míchélmaine dóib & oca toirmesc 636] conadh ann as-bert Dub Díad: > 1. 637] Maith sin, a fhiru Alban, > > 638] cá caingen uil bar fargam? > > 639] Cid do-rala ar bar n-aire, > > 640] ón ló atáthai a n-óenbaile? > 2. 641] Ó nach hí bar [f]leasc láma > > 642] Ériu co n-imad n-dála, > > 643] marg téit tria cláechclód uige > > 644] do t*h*roid re ríg Temraigi. > 3. 645] Go ría fer findlíath féta, > > 646] níba h-urra énéchta; > > 647] ní gébthar fris tíar ná tair, > > 648] cuirfid ár ar Albanchaib. > 4. 649] A s*h*lúag co lín óg is each! > > 650] mac �eda mic Ainmirech > > 651] tria fírinne a breath, ní brég, > > 652] atá Críst ica choiméd. > 5. 653] IS mairg ná seachain in mag, > > 654] a teagar dá bar scarad; > > 655] Gáedil na cuire fan clad; > > 656] sibsi ag dul rob ferr anad. > 6. 657] IS mairg ná seachain in gleand, > > 658] gébthar oirb is tír táebsheng; > > 659] ní thibre neach úaib a cheand, > > 660] gan a chreic re ríg Érenn. > > > --- > > p.22 > > 9. 661] *Deich* céd cenn tosach bar n-áir, > > 662] timc*h*ell ríg Ulad ollbáin; > > 663] d'f*h*eraib Alban sin san ár, > > 664] & *fiche* céd comlán. > 10. 665] Co n-áirmit*er* buidne ban, > > 666] ropsat cuibde is cind c*h*urad. > > 667] co rímthar gaineam grind glan, > > 668] ní háirémthar cind Ulad. > 11. 669] Ní bía fáitsine co bráth > > 670] ón ló gabthai dím anfáth; > > 671] scérthar bar fir re flaithes, > > 672] beid a mná cen bithmaithes.M. > 673] IS andsin at-bert ríg Alban fri Congal: ‘Is ed is chóir 674] duit,’ ol sé, ‘dul a mBreatnaib co h-Eochaid Aingces,{folio 323 a 1} 675] co ríg Bretan ar is ingen dó fil do mnaí ocum-sa & is íside 676] máthair do mátharsu & fogéba cobair slóig úada & do-biur-sa 677] eólus duit conice teach ríg Bretan dia téis ann.’ 678] Ba buidech intí Congal de sin & téit lucht *tríchat* ciúil 679] co Bretnu, co ríacht co dún in ríg. INnisit in óic scéla don 680] ríg & do maithib Bretan conid hé ríg Ulad do-ríacht ann. 681] Ba fáilidh firu Bretan & in ríg fris & ferait fáilti fris & 682] íarfaigit scéla de & innisid a scéla co léir & a imthúsa itir 683] Albain & Érinn. 684] Dogníthir íarum dáil óenig leó im C*h*ongal & im Ulltaib 685] olcheana fri dénam comairli imon caingin sin. Amail ro 686] bádar ann isin dáil co nfacadar óenláech mór chucu: cáeime 687] do láechaib in domain, moo & airdiu oldás cech fer; guirmithir 688] oigread a rosc, dergithir núapartaingi a bél, gilithir 689] frasa némand a déd, áillithir snechta n-óenaidche a chorp. 690] Scíath cobradach cona thimthach óir fair, dá c*h*raísig 691] catha 'na láim, cloidem co n-altaib déd & co n-imdénum óir --- p.23 692] fora tháeb & [cen] trealam laích lais oldásin, folt órbuidi 693] fora chind & gnúis cháem chorcurda lais. Doceachaing 694] chucu isin dáil & as-bert in ríg cen a fíadugad co fesad 695] in anfad sechtair na dála nó in ricfad airm a m-bedis na ríg 696] & na cathmílid olchena. Ó'tc*h*onnairc-sium sin níro airis 697] co h-airm i facaid écosc in ríg & ro suid fora láim deis 698] eturru & ríg Ulad. ‘Cid imar suidis samlaid?’ ol cách. 699] ‘Nír h-erbad frim anad a n-inad eli,’ ol sei-sium. ‘Dáig 700] is mé féin do-rigne inad dam, dia m-beith ann inad bud 701] ferr oldá seo is ann no airisfind.’ Tibis in ríg ime & as-bert: 702] ‘Ba cóir dó a n-dernai.’ Íarfaigit ind fir scéla dó & innisid 703] dóib scéla in betha frecnairc; indar leó ní buí fa nim 704] scéla nád buí aici, & ro grádaigset co mór hé itir f*h*iru & 705] mná for febus a écoisc & a irlabra. Airm móra lais, ní 706] buí isin óenach óenlæch no fédfad a n-imlúad a láthair 707] catha ara méd & ara n-aidble. Ocus íarfaigit dó can a 708] chenél & cía a s*h*lonnud. As-bert-sum nácha sloinnead do 709] neach ele & ní innisfed dóib-sium can a c*h*enél nách a 710] s*h*lonnud. 711] Tíagait na slóig isin dún iar sin & fágabar ei-sium a 712] óenar amuig seachnón na tealcha for-sa m-buí int óenach. A 713] m-buí n-ann conus faca óenduine chuice isin tulaig. Aichnid 714] fora eirread comba filid intí tháinic ann & feraid fáilti 715] amail bud aichnid dó hé & suidis in filid aici for táeb na 716] telcha & íarfaigis scéla dó. INnisid-sium dó na h-uile scél 717] ba laind lais acht namá níro s*h*loind a chenél dó. ‘Cía 718] thusa anosa?’ ol int óglach anaichnid, ‘& can do chenél, 719] ar at-géon-sa isat filid?’ ‘Éices & filid in ríg adumc*h*omnaic-si, 720] ’ ol sé, ‘& do s*h*aigid dúine in ríg do-deachadus 721] anosa.’ Fearaid íarum fleochud mór & falcc anbáil dóib 722] & ba sneachta cech re fecht ro ferad ann. Cuirid-sium 723] di*diu* a scíath itir in éices & in fleochud & lécid a armu 724] & a éidiud catha fesin frisin sneachta. ‘Cid sin?’ ol in 725] filid. ‘Atbér frit,’ ol sé, ‘dia bedh airmitiu bud mó --- p.24 726] oldás so agum fogébtha-sa í ar th'égsi & ó ná fil isam cuibdisi 727] fri fleochud inás intí oca m-bíad écsi.’ Ba buidech in 728] filid de sin & as-pert fris: ‘Diamad míad lat-sa tíachtain 729] lim-sa anocht dom t*h*ig fogébainn bíad & fes aidche duit.’ 730] ‘Maith lim,’ ol sé. Tíagait do thig in écis & fogebit a 731] n-dáithin bíd & leanna and. 732] Is andsin táinic techtaire in ríg ar c*h*enn in écis. As-pert-sum 733] ná ragad acht minbud toil don óglach anaichnid buí 734] malli fris dul ann. As-pertsein ba cóir dul ann, ‘ar is ed 735] siúd in treas inad is móo i fagbait filid achuingid .i. 736] i n-óenach & for banais & for fleid, & ní thicfa dím-sa slóig 737] Bretan i n-óenmaigin & a n-dul úait-siu cen ní d'f*h*agbáil 738] úaidib.’ Tíagait don dún & fíadaigter íat ann, .i. in filid 739] i fíadnaisi in ríg & ei-sium a maigin eli. Do-berar bíad{folio 323 b 1} 740] dóib & tóchaithid a m-bíad comba sáitheach íat. As-pert 741] in filid frisium dia tugtha cnáim for méis ina f*h*íadnaisi 742] cen a bladad co bráth, ‘ar atá a teglach in ríg óglach 743] diana dliged cech cnáim ima téit smir & dia m-brister dara 744] aindeóin-sium hé, is éicen a chomt*h*rom de dergór do 745] thabairt do-sum ind nó comrac for galaib óenf*h*ir, & fer 746] comlaind c*h*éd ei-sium’. ‘Maith sin,’ ol sé, ‘mad áil 747] dogéntar seacha.’ Níro an-sum di*diu* co tardad cnáim 748] for méis dó & do-ber láim for cech cind de & brisid itir a 749] dí mér hé & toimlid a smir & a fheóil asa aithli. Atc*h*íad 750] cách sin & ba h-ingnad leó. Innister don láech ucud anísin. 751] Atraigsein súas co feirg móir & a bruth míled ass dá 752] dígail forsintí ro mill a gesi & ro thomail a dliged. Ó't c*h*onnairc-sium 753] sin do-rala erchur don chnáim dó co m-buí asa 754] édan síar iar tregdad a inchinde a medón a chind. 755] Atraigset m*uinn*t*er* in ríg & a theglach dia airlech-sum 'na 756] dígail sin. Téit-sium fúithib amail téit ség fa mindtu & 757] dogní airlech foraib co m-ba lía a mairb oldáit a m-bí & 758] ro theichset in drong ropa beó díb. Tic-sium doridisi & 759] suidig for gúalaind in f*h*iled cédna & ro gab omun mór in --- p.25 760] ríg & in rígan reme, ó'tc*h*onncadar a gal curad & a luinde 761] laích & a bruth míled ar n-érgi. As-pert-sum friu nárbo 762] h-ecail dóib hé acht mine thiced in teglach isin teach 763] doridisi. Ro ráidh in ríg ná ticfadís. Ro bean-sum a 764] chathbarr n-óir dia chind annsin & ba cáem a gnúis & a 765] delb iar n-érgi a ruidig fri feirg in c*h*athaigthe. 766] Atc*h*í ben ríg Bretan glac & lám in óglaig & buí 'gá f*h*eithem 767] co fada ar ba machtnugad mór lé in fáinne órda atc*h*onnairc 768] fa láim in míled, ar ní tháinic for talmain fáinne 769] a macsamla ná cloch ba ferr oldás in c*h*loch do-rala 770] ann. Ocus ro íarfacht in rígan scéla in f*h*áinne don láech 771] anaichnid. At-bert-sum frisin rígain: ‘Is agum athair 772] fesin do-rala in fáinne .i. ag mac Obéid ag ríg ... [*gap: erased/extent: five or six letters*] .’ conad 773] ann as-pert sí: > 1. 774] Can as tángais, a laích lóir? > > 775] cé thuc duit in fáinne óir? > > 776] nó cá tír asa targa? > > 777] mo chin cách 'sa c*h*omarda. > 2. 778] 'Gom athair féin do bí sin, > > 779] ag mac Obéid ingantaig; > > 780] is amlaid fríth fáinde in f*h*ir, > > 781] ag láech a comlann óenf*h*ir. > 3. 782] Aderimsi riut-sa de, > > 783] is derb is as áirithe, > > 784] scíth mo c*h*raide co bráth m-bán, > > 785] agud déchsain a macán.can as. t. > 786] ‘Ocus ro fágaib in fáinne agum-sa in tan atbath fesin.’ 787] Ó'tc*h*úala trá in rígan sin ro búail a basa & ro thúairc a h-ucht 788] & ro sgríb a h-agaid & do-rad a callad rígnaide forsin teinid i --- p.26 789] fíadnaisi cháich & do-rad a faíd guil esti iar sin. ‘Cid sin, 790] a rígan?’ ol cách. ‘Ní *hannsa*,’ ol sí, ‘mac ronucus don 791] ríg & do-dechaid úaim féin atá fhichit m-blí*adain* ann anosa 792] do f*h*oglaim gaiscid seachnón in domain, & is aici ro buí 793] in fáinne fil im láim in óclaig ucud, dáig do-biur-sa aichne 794] fair, ar is ocum féin ro buí i tosach co ruc in mac lais hé 795] in tan ro imthig úaim.’ 796] Ocus ro gab for lámchomairt móir asa aithle sin cuma 797] derb leó co n-eibélad mine fagbad furtacht fo c*h*édóir. 798] Téit-sium íarum i comf*h*ocus don rígain & as-bert fria: ‘Dia 799] n-dernnta rún formsa, a rígan,’ ol sé, ‘ro indésaind scéla 800] do mic duit.’ Ro gell sí cona luga co n-dingnead. ‘Misi 801] do mac,’ ol sé, ‘a rígan, & is mé do-deachaid úait do 802] f*h*oglaim gaiscid timchell in beatha.’ Níro c*h*reid sí sin 803] gura déch a s*h*linnén deas. ‘Cid sin, a rígan,’ ol sé. ‘Ní 804] *hannsa*,’ ol sí. ‘In tan ro imthig mo mac úaim do-radus 805] gráinne n-óir fo barr a shlindéin deis do shén úaire & do 806] chomartha fair. Masa thusa mo mac, fogéb-sa sin indat.’ 807] Féchaid íarum & fuair amail rob áil dí, & ro búail a basa 808] doridisi tria a mac eólchaire do thecht & as-pert: ‘Is trúag 809] in gním rob áil dúib do dénam, a ríg .i. ar n-óenmac a 810] n-dís do marbad cen c*h*inaid dot m*uinn*t*ir*.’ Níro c*h*reid 811] in ríg curbad é a mac no beith and. ‘Cid ná creide a 812] n-abair in rígan, a ríg Bretan?’ ol Congal. ‘Atbérsa 813] frit,’ ol in ríg. ‘Bádu-sa fechtus & dáil mór imum isin 814] dún-sa iar n-imthecht mo mic úaim, conus faca buidin 815] móir chugam, céd láech a lín, óenóglach rempu, & folt{folio 324 a 1} 816] rúad fair, is é ba tóiseach dóib. Íarfaigter scéla díb. 817] As-pert int óglach rúad ucud ba mac dam-sa hé & ba 818] chugam tháinic. Íarfacht cách in bá fír sin & ní tardus 819] nach fregra forro, acht ro fáemus a beith 'na mac dam 820] arná tísta frim f*h*laithius ó ánradaib Bretan & íarfaigim a 821] ainm de. At-bert-sum ba Conán a ainm, úair ba Conán 822] anmum in c*h*édmic buí ocum-sa & ro ráidiu-sa fris cúairt --- p.27 823] Bretan do thabairt & a thecht a cind blíadna dom s*h*aigid 824] féin. Iarna bárach dún di*diu* isin dáil c*h*édna, atc*h*íam 825] buidin móir ele cugaind, céd láech a línséin, óglach rempu 826] & folt find fair. ÍArfaigit in fir scéla de. At-bert-sum in 827] cédna ba mac dam-sa hé & ba Conán a anmum & as-pert-sa 828] fris cúairt Bretan do chur mar in cédna. ISin tres laa 829] *trá* atc*h*íam buidin n-dímóir aile chugaind, móo oldás cach 830] buiden, *trí chéd* láech a lín. Óglach cruthach rempu, 831] áilli do láechaib in domain, folt dond fair. Tic chugaind 832] iar sin & as-pert comad mac dam-sa & comad Conán a 833] anmum. As-pert-sa in cédna fris & is aire sin, a C*h*ongail,’ 834] ol in ríg, ‘nach creidimsi comad hé in láech ucud mo mac, 835] ar in tríur sin do rád gó im agaid.’ ‘IS ead is chóir ann,’ 836] ol Congal, ‘dia tísat in tríar sin don dún comrac dóib & 837] don láech ucut ar galaib óenf*h*ir & cipé díb tí ass a beith 838] 'na mac agut-sa.’ ‘Is cead lim,’ ol in ríg. 839] Anait and in adaig sin & érgis Conán Rod co moch 840] iarna bárach, ar is é ba mac díles don ríg. Ocus téit 841] do décsin in tsrotha buí i comf*h*ocus don dún, & buí ag 842] foircsi for néllaib áeoir & as-pert: ‘Atc*h*ím nél fola ós cind 843] Conáin Ruaid, & nél fola ós cind Conáin F*h*ind, & nís fil 844] ós cind Conáin Duind, & a dee nime,’ ol sé, ‘créd beirius 845] Conán Donn ass cen tuitim limsa, ar is lim thuitit in dí 846] Chonán aile.’ Conadh ann as-pert: > 1. 847] Atc*h*íu tríar míled 'sa mag, > > 848] co n-eirred n-álaind n-ingnad; > > 849] fil úaistib, fri h-úair fergi, > > 850] nél na fola fordergi. > 2. 851] Nél fola ós cind Conáin Rúaid, > > 852] is do bodéin a dímbúaid; > > 853] in cédna ós cind Conáin F*h*ind > > 854] in errid álaind imrind. > > > --- > > p.28 > > 5. 855] Nír gab claidem, nír gab scíath, > > 856] nír gab eirred tráeta tríath, > > 857] nír gab gaisced is gním glonn, > > 858] láech ná freigéraind comlonn. > 6. 859] Ní uil ós cind Conáin Duind > > 860] nél na fola ros fégaim; > > 861] dergfat-sa mo lainn indíu > > 862] forna Conánaib atc*h*íu.atc*h*íu. > 863] Atc*h*í iar sin buidin móir chuici isin drochat buí tarsin 864] sruth & atc*h*í óenláech rúad múr rempu & aichnis hé. Ocus 865] as-pert fris: ‘Cía lán bud ferr lat agud do ní no thallad 866] forsin drochat-sa?’ As-pert-sum ba hé a lán óir & argait. 867] ‘Fír,’ ol sé, ‘nidat mac-sa don ríg, acht mac cerdai nó 868] fir fogní nách aicdi éicin di ór nó argad, & fogéba-sa bás 869] ind.’ Ferait comlann íarum & marbthar Conán Rúad ann. 870] As-pert mac in ríg .i. Conán Rod, fri m*uinn*t*ir* in f*h*ir ros 871] marb: ‘Dia n-innised neach úaib dam in fír in aichne 872] do-radus forsin láech ro ainicfind sib.’ ‘Fír,’ ol síat, ‘ní 873] thard neach for bith aichne bá-sa ferr iná in aichne do-radais 874] for ar tigerna, ar ba mac cerdai a túaiscert Bretan hé 875] & táinic tria borrfad n-aicenta co n-ebairt combad mac 876] don ríg hé ó ro chúalai a beith cen mac oca.’ 877] Tic indara fer díb gusin drochat & ro íarfaig-sium de in 878] cédna. As-pert-sum ba hé a lán de búaib & graigib & 879] táintib. ‘Fír,’ ol sé, ‘nídat mac-sa don ríg acht mac 880] brugad & fhir thacaid & conáich.’ Scuchaid chuici íarum 881] & gadaig a cheann de & íarfaigis dia m*uinn*t*ir* in ba fír in 882] aichne. ‘Fír,’ ol íat. 883] Atc*h*íat *trá* in tres m-buidin chucai, óenláech mór i tosach 884] na buidne sin, *tri chéd* láech ina fharrad. Téit Conán ina 885] choinne forsin drochat cédna & íarfaigis de, cía lán bá 886] deach lais aici do ní no thallad forsin drochat cédna. 887] As-pert-sum ba hé a lán do láechaib & curadaib fa óengním --- p.29 888] & óengaisced fris féin. ‘Fír sin,’ ol Conán, ‘at mac rígsa 889] & nídat mac do ríg Bretan.’ ‘Fír,’ ol sei-sium, ‘nídam 890] mac-sa do ríg Bretan acht am mac do ríg Lochland & 891] m'athair ro marbtha i fill la bráthair dó budéin tria thangnacht, 892] & ro indarpustar misi iar marbad m'athar, & 893] ó'tc*h*úalai ríg Bretan cen mac oca tánag fora amus d'f*h*agbáil 894] chunganta slóig & soc*h*raide lim do dígail m'athar; & is 895] ed sin is fír ann, & ní choimréc frit-sa imon flaith*ius* nach 896] dúthaig dam.’ Dogníat a n-dís síd & córu andsin & tecait 897] isin dún go h-airm a m-buí ríg Bretan & Congal, & innisit{folio 324 b 1} 898] a scéla ann leth for leith. Ba maith la cách uile in scél 899] sin & as-pert di*diu* in ríg, ‘Do-bér-sa tuilled derbtha forsin 900] macsa.’ ‘Cía derbad,’ ar Congal Cláen. ‘Ní *hannsa*,’ 901] ol sé. ‘Dún fil agum-sa a n-imel Bretan .i. Dún Dá Lacha 902] a ainm, atá di*diu* cloch amra isin dún sin & ní glúaiseann 903] fri bréig & ní fhédann fer fingaile a toglúasacht nách a 904] tógbáil & atát dá each óendatha ocum-sa isin dún cédna 905] & ní rithait fa neach fogní gói co bráth & tíag-sa gusin dún 906] sin dia derbad fort-sa in fír atberi frim.’ Dogníther samlaid 907] uile: tógbaid in c*h*loch & rithaid na h-eochu foí, ut 908] dixit in ríg: > 1. 909] Cloch atá a n-Dún Dá Lacha > > 910] is fíu a comt*h*rom d'ór datha; > > 911] ní glúaisenn le bréig cen brath, > > 912] is ní glúaisend fingalach. > 2. 913] M'eichsi féin is ferrdi a n-gnaí > > 914] co bráth ní glúaisit le gaí; > > 915] gluaisit le fírinde find, > > 916] is lúath ághasta a n-érim. > 3. 917] Dia fhis in bud tú mo mac, > > 918] a chuingid calma comnart, > > 919] rachad indíu co moch moch > > 920] gusin dún a fuil mo c*h*loch.cloch. > --- p.30 921] Tinólaid Congal iar sin slóig Saxan & a ríg .i. Garb mac 922] Rogairb & slóig na Fraingce & a ríg .i. Dairbe mac Dornnmáir 923] & slóig Bretan fa C*h*onán Rod mac Eachach Aingcis 924] & firu Alban fa *chethrib* macaib Eachach Buide .i. �ed 925] in errid úaine & Congal Mend & Suibne & Domnall Breac 926] a sinnser. Do-bert lais uile in lín slóg sin co tardsat cath 927] do Domnall co feraib Érenn ime for Muig Rath co tardad 928] ár cenn eturru & co torchair Congal Cláen ann. Ar it é sin 929] *teór*a búada in c*h*atha .i. maidm ria n-Domnall ina fhírinne 930] for Congal ina gói & Suibne do dul fri gealtacht ara méd 931] do laídib ro lesaig & in fer do fheraib Alban do dul dia thír 932] fesin cen luing, cen báirc, & láech aile i leanmain de. Ro 933] marb di*diu* Cellach mac Maíl Chaba Conán Rod .i. 934] mac ríg Bretan for galaib óenf*h*ir, & ro marbtha di*diu* na 935] rígu & na toísig olcheana tri nert comlaind & tria f*h*írindi 936] flatha in ríg .i. Domnaill mic �eda mic Ainmirech & tria 937] nert in cathmíled amra .i. Cellach mac Maíl Chaba .i. 938] mac bráthar Domnaill, ar níro marbad láech ná cathmíled 939] do c*h*lannaib Néill isin cath nach dígélad Cellach tria nert 940] comlaind & imbúailti. Cona térná d'Ulltaib ass acht sé 941] céd láech namá ro éladar asin ármuig fa Fherdomun mac 942] Iomamain .i. láech amra d'Ulltaib intí Feardomun. Ní 943] térna di*diu* d'allmarachaib ass acht Dub Díad druí 944] do-deachaid fri folúamain asin c*h*ath & níro airis co h-Albain 945] cen luing, cen báirc & láech marb i lenmain dia leathchois, 946] dáig ro chuir Congal glas i cengal itir cech n-dís dia 947] m*uinn*t*ir* ag cur in c*h*atha coná teichead neach díb ó 948] chéli amail do-rónsat clanda Conaill & Eógain tria forcongar 949] Conaill mic Báedáin mic Nindeda in rígmíled amra conid 950] amlaid sin ro chuirset in cath. Conad Flead Dúin na 951] n-Géd & tucait catha Muige Rath conice sin iar fír. FINIT. 952] *amen* FINIT. --- p.31 {folio 55r-57v} *BRUSSELS MS. 3410 (Fol. 55r-57v)* ---------------------------------- As Fleidh Dhúin na n-Gédh do benadh an begán so ar *Esp* Earc Sláine 1] IAR n-gabháil airdrícche na h-Éirenn do Dhomhnall 2] mhac Aodha mhic Ainmirech mhic S*h*édna mhic F*h*erghas 3] Cennf*h*ada mhic Conaill Ghulban mic Néill Náoighíallaigh, 4] ro cumhdaighedh dúnadh **nó* baile* ríoghda romhaiseach lais ar 5] brúach na Bóinne & do cruinnigedh fledh lánmhór lais 6] do dhénamh bainn-se a bhaile & a ríghe óir ní raibhe i 7] n-Éirinn dúnadh nó deghbhaile amhail an dún sin, acht 8] narbó maiseach lasin rígh & lásna maithibh ainm an dúin 9] .i. Dún na n-Gédh do gairdís de. Gonadh annsin adhubhairt 10] Domhnall fria mhaoraibh & fri lucht a thabhaigh gach a 11] bfuighdís i n-Éirinn d'uighibh gédh do thabhairt leó, óir 12] nírbo h-onórach lásin rígh go m-bíadh cinél bíd nach 13] ffuight*h*i aige forsan bfleidh. Ro tionóiledh iar sin an 14] fhledh uile da gach ní rángas a les, acht na h-uighe gédh, 15] óir nírbo h-urasa a bfagháil. Do-chúadar lucht an tobaigh 16] ar fud na Midhe d'íarraidh na n-uighedh **nó* na n-ogh* go t-tarladar 17] for dhuirteach *.i. tech pennaide* m-becc & aonben amáin ann & bréid dubh 18] fora cend & sí ag urnaighe dochum n-Dé. Ad-c*h*onncadar 19] muinnter an rígh ealta gédh a n-dorus an tige, & tíaghaitt 20] astech, & fúaradar soidht*h*ech lán d'uighib gédh ann, 21] gonadh and adubhradar: ‘Rob sén maith dhúinn,’ ar 22] síad, ‘úair dá c-cúartaigmis Éire ní fhuighmís ní búd mó 23] iná so d'uighibh gédh a n-aoinionadh innte.’ ‘Níba sén 24] maith,’ ar an bhen, ‘& níba sonas don fhleidh dochum a 25] m-bért*h*ar an m-becc m-bídh sin.’ ‘Créd an t-adbar,’ ar 26] síad. ‘As é so a adhbar,’ ar an bhannsccál. ‘Naomh 27] míorbaileach do mhuinntir an C*h*oimdhe bhíos annso, .i. --- p.32 28] ESPucc **nó* comarba Espuicc Eirc* Erc Sláine, & as edh a obair bheith isin mBóinn 29] gonuicce a dhá occsaill ó mhaidin go tráth nóna, & a 30] shaltair forsan trácht **nó* tír* ina fhíadnaisi, & é ag ernaigt*h*e do 31] gnáth, & as í a phroinn gacha nóna iar t-teac*h*t annso 32] .i. ugh go leith & ceithre gais do bhiorar na Bóinne, & as 33] amhlaid as cóir dhaoíbhsi gan a shárugadh fan m-begán 34] bídh sin atá aicce.’ Ní thuccsat muinnter úaibhrech an 35] rígh freccra fuirre, & beirid leó cuid an fhíreóin & an 36] fhírnaoimh díadha. 37] Ticc an naomh dia t*h*igh íarumh um thráth nóna, .i. 38] ESPucc **nó* comarba Esp Eirc* Erc Sláine & ro innis an bhen sccéla dó amhail 39] do rugadar máoir an rígh na h-uige leó dochum na fleidhe 40] d'ionnsaighe an rígh. As annsin ro ferccaigedh an 41] cléirech, go n-dubhairt: ‘Nárab maith an sén dontí gusa 42] ruccadh an cinél bídh sin & nárab é sídh nó les Éirenn 43] thiucfus don fhleidh gusa rugadh, achd gurab é a h-imresna 44] & a cogadh & a h-eissíth thiocfas dhi.’ Ocus ro easccáoin 45] an fhledh amhail as neimhnighe ro fhéd a h-esccáoine. 46] Sccéla an ríogh, do cuiredh fesa & teachta úadha fó 47] h-Éirinn go ríoghaibh & go h-úaislibh na h-Érenn go t-tíosdaois 48] chuige do chaithemh na fleidhe. As síad roba ríoga 49] cóigedhach, .i. Congal Cláon mhac Scannláin Sccíathlethain 50] a rríghe Uladh, Criomht*h*ann mac Aodha Cirr a 51] ríghe Laighen, Máol Dúin mac Aodha Bennáin a ríghe 52] Muman & a bráthair .i. Iollan mac Aodha Bennáin for 53] Dhesmumhain, Raghallach mhac Úadach a ríghe Connacht 54] & Domhnall mhac Aodha mhic Ainmirech i n-airdríghe 55] úasta. Ro éirigh an rí do chur fháilte risna ríoghaibh & 56] risna h-úaislibh; & adubhairt iar sin rena dhalta .i. 57] Conghal Cláon rí Uladh dul d'f*h*échain na fleidhe. Téid 58] Conghal d'f*h*échain na fleidhe & ro fégh fa seach idir bhíadh 59] & f*h*íon & chuirm & ro fhégh forna h-uighibh gédh ad-chonnairc, 60] óir ba h-iongnadh mór lais an nuimhir sin d'f*h*aicsin a 61] n-aonionad dhíbh & ro ith greim as uigh díbh & ibhid --- p.2 62] dhigh ina degh*aid* & tig amach mar a raibhe an rígh & 63] adubairt gomadh dóig lais dá m-beidis fir Éireann fri ré 64] cheithre míos isin dún go bfuigdis a bfresdal bídh & dighe. 65] Ba buidheach an rí desin & téid féin d'f*h*échain na fleidhe, 66] & ro h-innisedh dó amhail ro easccaoin *EASP* Eirc an 67] fhledh & go sonnradhach gach aon no chaithfedh na h-uighe 68] tugadh úadha féin. Ad-chonnairc an rí na h-uighe goro 69] fhíarfaigh: ‘Cia ro chaith ní don uigh easbhadhaigh úd?’ 70] ar sé, úair ro fhidir-siumh gibé do thoimheóladh *.i. do chaithfed* ní don 71] f*h*leidh ar tús & iarna h-esccaine gomadh de do thiucfadh 72] milledh Éireann & a aimhréir-siumh do dhénamh gonadh 73] uime sin ro fhíarfaigh sgéla na h-uige go léir. 74] Adubradar cách gurbó h-é Congal Cláon a dhalta-somh do 75] chaith an ugh sin. Bá brónach an rí don sgél sin, óir ní 76] raibhe i n-Éirinn énnduine búd mesa lais do chaithemh na 77] fleidhe ar tús iná Congal, úair ro fhidir a droichc*h*íall & a olca 78] mionca fair roimhe sin; & adubairt nach c-caithfedh nech 79] ar bith don f*h*leidh go t-tuccotáoi dá apstol *décc* na h-Éirenn 80] dia coisreccad & dia bennughad & go c-cuirid a h-esccaoine 81] for c-cúl dá ffédaid. Tuccadh íaramh na naoimh sin uile 82] fo h-áoinionad go m-bádar isin dún lá Domhnall. As íad 83] so na naoimh do-chúadar annsin: .i. 1. Finnén Muighe 84] Bile, 2. Finnén Chlúana h-Iraird, 3. Coluim Cille, 4. Coluim 85] mhac Criomht*h*ain, 5. Cíarán Clúana mac Nóis, 6. Cainnech 86] mhac úa Dhalann, 7. Comhgall Bennchair, 8. Brénainn 87] mhac Fionnlogha, 9. Brénainn Biorra, 10. Rúadhán 88] Lothra, 11. Nindidh Cráibht*h*each, 12. Mobí Cláirenech, 89] Molaisi mhac Nadfráoich gonadh íad sin dá apstol *décc* 90] na h-Éirenn & céd naomh maill*e* gach ardnaomh díobh. 91] Tugadh uile an líon naomh sin do bhennugadh & do 92] choisreccadh na fhleidhe. Tar a chenn sin uile nír fhédsad 93] a h-esccaoíne do chur for c-cúl ó do thomhail Congal ní 94] don fhleidh ríana bennacchad. Ro shuidh an rí & na ríogha 95] & na slúaigh ó shin amac*h*, & do réir dlighidh & onóra as --- p.34 96] do Chongal Chláon búd cóir lethlámh dhes rígh Érenn, & 97] ní h-amhlaidh sin tarla an oidche sin; & tuccadh ugh 98] ghéoidh for méis airgitt a bfíadhnaisi gach rígh isin tigh, 99] & ó ráinic an mhías & an ugh a bfíadhnaisi Chonghail 100] do-rónadh mías chroinn **nó* maide* don mhéis airgitt & ugh chirce don 101] uigh ghéoidh amhail ro bháoi a n-dán móruilc do chách. 102] Ó'dc*h*onncadar muinnter Chongail sin, nír míadh *.i. onóir* leó 103] suidhe nó longadh *cait*h*emh* & méd na h-esonóra fúair a rígh féin 104] .i. Congal Cláon. Ro éirigh fer do mhuinntir Chongail 105] & adubhairt: ‘Ní maith do shén, a Chongail,’ ar sé, ‘as 106] mór na h-athaisi tuccadh ort anocht a t-tigh an rígh .i. 107] tigerna Oirghíall do chur isin áit dhoba cóir dhuit-se, & 108] ugh ghéoidh for méis airgitt a bfíadhnaisi gach rígh astigh, 109] acht tusa att áonar & ugh c*h*irce for méis croinn at 110] f*h*íadhnaise.’ Ní thug Conghal dá aire gomadh tarcuisne 111] nó mí-onóir gach ní dogébadh a t-tigh a oide féin. Tar a 112] chenn sin baoi do mhéd an ghreasachta tugadh ar Chongal 113] goro éirigh ina shesamh & gur líon dásacht & mire menman 114] é & ro ghabh a ghaisgedh fair & ro ling a bfíadhnaisi an rígh. 115] Tarla fer do mhuinntir an rígh ris, & adubairt ris suidhe 116] & go bfuighedh fritháilemh amhail fúaradar cách. Ó chúal*aidh* 117] Congal sin, do-rad béim don óglách go n-derna dá 118] chuid de. Ba h-úamhan lasin rígh & la gach n-aon astigh 119] Congal annsin óro airighset ferg fair. Ocus adubairt 120] Conghal: ‘Ná bíodh eccla ort, a rí,’ ar sé, ‘óir gé mór 121] d'ulc & d'éccóir do-rónais oram-sa ní h-úamhan duit mé,’ & 122] ro innis Congal a bfíadhnaisi cáich go coitchenn gach 123] a n-derna an rígh do mhasla & d'éccóir air & adubairt: 124] ‘Do-bheirimsi fam bréithir,’ ar sé, ‘go t-tiubhar-sa cath 125] duit-si go bferuibh Éirenn umad,’ & ro imthigh úatha 126] amach iar sin & do chuir an rí drem do naomhaibh Érenn 127] le chom*aid*h a n-díaig Conghail & ní táinic leó ar chomhaidh 128] ar bith, & ní táinicc le teachtuibh ar bith eile ar chomhaidh 129] nó ar chennach dár t-tairgedh dó, & ro glúais roimhe go --- p.35 130] tech Ceallaig mhic F*h*iachna Finn .i. bráthair athar do 131] Chonghal, & do bí sé 'na shenóir aosda & ro fhíarfaigh sgéla 132] de & ro innis Congal sgéla dó ó t*h*ús go deiredh. Ocus 133] adubhairt an senóir le Conghal, ‘Éirighsi go h-Albuin,’ 134] ar sé, ‘óir as inghen do ríg Alban do máthair, & inghen 135] rígh Bretan do shenmáthair .i. máthair do máthar, & 136] tabair cath do rígh Érenn & díoghail do masla air.’ Ba 137] buidheach Congal don chomhairle sin & do-róine amhail do 138] mhúin Ceallach dó, & thug leis Albanaigh & Bretnaigh 139] dochum n-Éirenn, & ro chruinnigh Ulltaigh .i. a mhuinnter 140] féin maille ríu, & fa díobh sin Suibhne mac Colmáin 141] Cúair, tigerna Dál Araidhe, antí ro h-esccaoinedh le 142] Rónán fána easonóir do dénamh. Ocus tángattar na 143] slúaighte sin a c-coinne & a c-comhairrcis rí Érenn do 144] t*h*abairt chatha dó 'san magh le n-abarthar Magh Rath. 145] Táinic rí Érenn don leith eile & ro cuiredh cath oirderc 146] ettorra .i. Cath Muighe Rath & sgríobhthar san cath sin 147] nach deachaidh aoinneach beó dá t-táinig go h-Érinn le 148] Congal acht días, & ro marbad Conghal féin 'san cath & 149] líon do-áirmhe dá mhuinntir & do-chúaidh Suibhne mhac 150] Colmáin ar gealtacht & do marbadh do rinn iar sin do 151] brígh itche Rónáin, & ro marbad iliomad do s*h*lúagh rí 152] Érenn gé go t-táinicc féin asan c-cat*h* beó. Ocus as inmhesta 153] gurab é sárughad an naoimh & a mhallughadh fhéin foran 154] ffleidh fodera na h-uilc móra sin do theacht idir rí Érenn 155] & a dhalta &c. 156] IAR c-codladh don rígh .i. Domhnall mhac Aodha mhic 157] Ainmirech i n-Dún na n-Gédh oidhche áir*it*he ad-chonnairc 158] aisling iongnadh .i. cuilén con ro h-oiledh aige féin do dhol 159] ar mire & cúanairt Éirenn & Alban & Bretan & Saxan do 160] c*h*ruinniughadh don chuilén dochum n-Érenn go t-tuccsat 161] seacht c-catha don rígh go bferaibh Érenn uime goro 162] cuiredh ár cenn ettorra gach laithe díbh sin conadh isin --- p.36 163] seachtmadh laithe ro brisedh forna conaibh & ro marbadh 164] cú an rígh ann afar lais. Ro mhusgail an rí asa chodladh 165] & téid do chlisedh go raibhe for lár an tighe. Tucc ben 166] an rígh a dhá láimh ima brághait & adubairt ris: ‘Dein 167] comhnaidhe agamsa, a rí,’ ar sí, ‘& ná tabair h-'aire 168] d'aislingibh nó do s*h*íabr*aib*h oidhche,’ ar sí, ‘& ná bíodh 169] egla ort, úair atáid slúaigh & sochaide ad thimc*h*eall.’ 170] ‘Bennacht ort, a ben,’ ar sé. ‘As maith an teccuscc 171] tugais damh.’ Ro fíarfaigh a bhen sccéla dhe ciodh 172] ad-c*h*onnairc. ‘Ní inneó-sa duit-si nó do neoch eile go 173] bfaicer Máol Cabha cléirech, mo derbráthair, óir as é 174] breit*h*emh aislingt*h*e as ferr atá i n-Éirinn eision.’ Do-chúaidh 175] an rí céd cairpteach mar a raibhe Máol Cabha. IS 176] ann ro baoi Máol Cabha an tan sin a n-Druim an Iolair ós 177] cenn Bhéil �tha Senaigh mar a t-tig an abhann dárab 178] ainm an Éirne as Loch Éirne, & é 'na chomhnaidhe ann 179] & dísert beg aicce iar bfágbáil ríghe n-Érenn ar grádh an 180] C*h*oimde & deichneabhar ban maille ris re h-ullmugadh 181] bídh & céd cléirech fri h-aifrennaib & fri tráthaibh. 182] Ráinicc an rí mar a raibhe Máol Cabha & ro fhíarfaigh 183] Máol Cabha sgéla de, & ro fher fáilte fris & ro anastair an 184] rí aige annsin secht laithe, & ro innis an rí a aisling dó 185] iar sin & adubairt ris breth do breith fuirre. Ro h-imdergadh 186] Máol Caba ó'dchúalaidh an aisling & adubairt: ‘Mac 187] ríogh & cuilén con,’ ar sé, ‘ionann aisling dóibh, a rí,’ 188] ar sé, ‘& atád dá dhalta agad-sa .i. Conghal Cláon *.i. Rí Uladh* & 189] Cobhthach Cáom rí Connacht. Éireóch*aid* nech éiccin 190] aca at aghaidsi & do-bhéra eachtrandach & lucht dénma 191] uilc Alban & Bretan & Saxan it aghaidsi dochum n-Érenn 192] & do-bhérad seacht c-catha duit-si, a rí, & an sechtmadh 193] cath cuirfidher ann thuitfidh do dhalta-sa & as í sin breath --- p.37 194] na h-aislinge, a rígh,’ ar sé; ‘& as amhlaidh mholaimsi 195] duit fledh do c*h*ruinniugadh & fir Érenn do thabairt dá 196] chaithemh & braigde gach cúigidh i n-Éirinn do gabháil & 197] an días daltadh atá agut do ghab*áil* go cenn m-blíadna 198] & a léigen amach a c-cenn blíadna & seóid & maoine do 199] t*h*abairt dóibh.’ Nír c*h*reid an rí gé go t-tiucfadaois fir 200] Érenn ina aghaid go t-tiucfadh a dhalta Congal ina aghaid 201] & nír gabh comairle Maoil C*h*abha. 202] Gacha ní chena do fíoradh fáistine Máol Cabha, óir 203] ro tionóiledh Bretnaigh, Albanaigh, & Saxanaigh le 204] Congal do t*h*abairt catha don rígh amhail innister 'san 205] leabar darab ainm Cath Muighe Rath. Ro baoí mac don 206] Máol Cabha so adubhramar ag cuidiugadh le derbrát*h*air 207] a athar .i. rí Érenn an cath do chur .i. Ceallach mhac 208] Máol Cabha 'sa s*h*liocht ara bfuilit muinntir Gallc*h*ubhair, 209] & as é an tres gaisccedhach as ferr aderar do bheith 'san 210] chath é .i. ei-siumh & Congal Cláon rí Uladh & Conán 211] Rod mac Rí Bretan. Ocus do bí an Ceallach so féin & a 212] dherbrát*h*air Conall Cáol trí blíadhna dég i ríghe n-Érenn, 213] & do bí an Máol Cabha cléirech dob' athair dóibh ceit*h*re 214] blíadna i ríge n-Érenn do réir na réimenn ríograidhe & na 215] n-dúant*ad*h senc*h*ais ina bfuil coiméd ríograidhe Éirenn &c.