#Fled Bricrend #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Fled Bricrend ============= Author: Unknown --------------- ### File Description Ludwig Christian SternElectronic edition compiled by Beatrix Färber Proof corrections by Benjamin Hazard Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project 2. Second draft, revised and corrected.Extent of text: 13000 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland.—http:www.ucc.ie/celt (2002) (2011) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G301022Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript sources**2. Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 E 25 (Lebor na hUidre), p 99b–112b +H (end missing); for a description of the MS, see Kathleen Mulchrone, et al. Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy (Dublin 1926–70) 3367–3379. 3. London, British Library, MS Egerton 93, fo. 20r–25v (Sectt. B. fragment); for a description of the MS, see Robin Flower, Catalogue of Irish manuscripts in the British Museum. Vol. II, (London 1926; repr. Dublin 1992) 434–37. 4. Edinburgh, National Library of Scotland, MS Ed. XL, p 69–76 (Cennach ind ruanada); for a description of the MS, see John MacKechnie, Catalogue of Gaelic Manuscripts in Selected Libraries in Great Britain and Ireland. Vol. I, (Boston 1973) 192–95. 5. Leiden, MS Codex Vossianus fo. 3r–9v (fragments); for a description of the MS, see Ludwig Christian Stern, Le manuscrit Irlandais de Leide, Revue Celtique 13 (1892) 1–31. 6. Dublin, Trinity College Library, MS 1336 (H 3.17) 683–710 (fragment); for a description of the MS, see T. K. Abbott and E. J. Gwynn, Catalogue of Irish manuscripts in the library of Trinity College Dublin (Dublin 1921) 125–139; 355–358. 7. Dublin, Trinity College Library, MS 1337 (H 3.18) p. 607 (glossed extracts); for a description of the MS, see Abbott and Gwynn, Catalogue of Irish manuscripts in the library of Trinity College Dublin, 140–158. **Editions**2. Ernst Windisch, Fled Bricrend, 'Das Fest des Bricriu', in: Irische Texte mit Wörterbuch (Leipzig 1880). Text of Lebor na hUidre, p. 99, with readings of Egerton 93, fol. 20, MS 1336 (olim H 3. 17), col. 683, and notes. 3. Ernst Windisch, Das Fest des Bricriu und die Verbannung der Mac Duil Dermait mit Übersetzung. Text from YBL col. 759–65, herausg. von Whitley Stokes & Ernst Windisch, ser. II. I (Leipzig 1884) 164–217. 4. Kuno Meyer, The Edinburgh version of the Cennach ind Rúanado (The bargain of the strong man), Revue Celtique 14 (1893) 450–91 [with English translation]. 5. George Henderson, Fled Bricrend (ITS: London 1899). An early Gaelic saga from older MSS in the Book of Dun Cow, by Moelmuiri mac mic Cuinn na mBocht of the Culdees at Clonmacnois, edited with English translation, introduction and notes [LU 99b1–112b48]. 6. Ludwig Christian Stern, Fled Bricrend nach dem Codex Vossianus, Zeitschrift für celtische Philologie 4 (1903) 143–77 [Leid. Voss.]. 7. Richard Irvine Best and Osborn Bergin, Lebor na hUidre. Book of the Dun Cow. (Dublin 1929, repr. 1992) (available at CELT). 8. Kaarina Hollo, A critical edition of 'Fled Bricrenn & Loinges mac nDuíl Dermait'. Unpublished Ph.D. Dissertation (Harvard, Mass. 1992). 9. An unfinished edition and translation in .PDF format by P. Mac Cana and E. Slotkin is available on the website of the Irish Texts Society: http://irishtextssociety.org/texts/fledbricrenn.html. **Translations**2. Henri D'Arbois de Jubainville, L'épopée celtique en Irlande, Tome premier (Cours de Litt. Celtique V), 'Festin de Bricriu', Paris 1892, 81–146 (French). 3. Rudolf Thurneysen, Sagen aus dem alten Irland, 'Der Streit um das Heldenstück', Berlin 1901, 25–57 (German); repr. as 'Der Streit um das Heldenstück' Leipzig und Weimar 1984; repr. as 'Keltische Sagen aus dem alten Irland. Der Streit um das Heldenstück', Wiesbaden 1987, 30–65 (LU version; available at CELT). 4. Tom Peete Cross & Harris Slover Clark, Ancient Irish Tales, New York 1969. 5. G. Agrati and M.L. Magini, La saga irlandese di Cu Chulainn, 'Il festino de Bricriu', Milano 1982 (Italian). 6. Maartje Draak and F. de Jong, 'Het feestgelag van Bricriu', Amsterdam 1986 (Dutch). 7. Jeffrey Gantz, Briciu's Feast, in: Early Irish Myths and Sagas, London/New York 1981 219–255 (English). **Select bibliography**2. Heinrich Zimmer, Keltische studien 5. Über den compilatorischen charakter der irischen sagentexte im sogenannten Lebor na hUidre. 6 Fled Bricrend, Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung 28 (1887) 623–661. 3. Ludwig Christian Stern, Le manuscrit irlandais de Leide, Revue Celtique 13 (1892) 1–31. 4. Rudolf Thurneysen, Zu irischen Texten. Die Überlieferung der Fled Bricrend, Zeitschrift für Celtische Philologie 4 (1903) 193–207. 5. Rudolf Thurneysen, Allerei Irisches, 6 Die Interpolation von Fled Bricrend in LU, Zeitschrift für Celtische Philologie 10 (1915) 440–444. 6. Rudolf Thurneysen, Die irische Helden- und Königsage bis zum siebzehnten Jahrhundert, Teil I, (Halle/Saale 1921) 447–450 [Manuscript transmission and versions]. 7. Henri Gaidoz, Cúchullainn, Béowulf et Hercule, inquantenaire de l'École Practique des Hautes Études, (Paris 1921) 131–156. 8. R. S. Loomis, 'On the Cennach ind ruanada episode', Modern Language Association of America, Publ. 48 (1933) 1000–1035. 9. Alice Buchanan, The Irish framework of Gawain and the Green Knight, in Modern Language Association of America, Publ. XVII (1933) 315–338. 10. M. A. O'Brien, Fled Bricrenn, in: Irish Sagas, ed. by Myles Dillon, Dublin: Stationery Office, 1958, 66–78 (Republished Cork: Mercier Press, 1968, reprinted 1970). 11. Françoise Le Roux, Le Maison du roi, Ogham 18 (1966) 510–11. (Notes d'histoire des religions (15) 43. 12. B. K. Martin, Old Irish literature and European antiquity, in: Aspects of Celtic literature, (Sydney 1970) 9–24. 13. Proinsias Mac Cana, Celtic Mythology, London 1970. 14. Gearóid Ó Murchadha, Saga and Myth in ancient Ireland, Cork 1971. 15. Edgar M. Slotkin, 'The structure of Fled Bricrenn before and after the Lebor na hUidre interpolations', Ériu 29 (1978), 64–77. 16. William Sayers, "úath mac Imomain (Fled Bricrend), Othinn, and Why the Green Knight is Green", Mankind Quarterly 30 (1990) 307–316. 17. Kaarina Hollo, The feast of Bricriu and the exile of the sons of Dóel Dermait, Emania 10 (1992) 18–24. 18. B. K. Martin, The Medieval Irish Stories about Bricriu's Feast and Mac Dátho's Pig, Parergon: Bulletin of the Australian and New Zealand Association for Medieval and Renaissance Studies 10/1 (1992) 71–93. 19. Kaarina Hollo, A Context for Fled Bricrenn ocus Loinges Mac nDuíl Dermait, in: Ulidia: Proceedings of the First International Conference on the Ulster Cycle of Tales, Belfast and Emain Macha (1994), ed. by J. P. Mallory and Gerard Stockman, Belfast: December Publications, 1994, 91–98. 20. Edgar M. Slotkin, 'More on modified narrative repetition in Fled Bricrenn', in: Ildánach ildírech. A Festschrift for Proinsias Mac Cana, ed. by John Carey, John T. Koch, and Pierre-Yves Lambert, (Andover and Aberystwyth: 1999) 231–244. 21. Petra S. Hellmuth, The Role of Cú Roi in Fled Bricrenn, in: Fled Bricrenn: Reassessments, Pádraig Ó Riain (ed.), Irish Texts Society, Subsidiary Series, 10. (Dublin 2000) 56–69. 22. Pádraig Ó Riain, ed. Fled Bricrenn: Reassessments. Irish Texts Society, Subsidiary Series 10. Dublin: Irish Texts Society, 2000. **The edition used in the digital edition**2. **Ludwig Christian Stern**, Fled Bricrend nach dem Codex Vossianus in Zeitschrift für Celtische Philologie. , Halle an der Saale, Max Niemeyervolume 4 (1903) page 143–177 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration All editorial introduction has been omitted. The more important variant readings from other MSS and editorial notes are integrated into the apparatus. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked, proof-read twice and parsed using NSGMLS. ##### Normalization The electronic text represents the edited text. The letter u with overdot is not supported by browsers and was regularized u, bh, or f accordingly, with the original retained in the markup. The sigla .u./.v. with circle over it for 'vero' have been expanded. ##### Quotation Direct speech is marked q. ##### Hyphenation Hyphens have been inserted after h- in anlaut and after nasalisation. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break is marked after the completion of the hyphenated word. Soft hyphens are silently removed. ##### Segmentation div0=the saga; div1=the section (editor's paragraph). Page-breaks, paragraphs, milestones and gaps in the text are marked. ##### Interpretation Expansions of abbreviations (italicized in the hardcopy) are not marked. Names of persons (given names), places and group names are tagged. Page breaks are marked pb n="". Text supplied by the editor is tagged sup resp="CLS". Some manuscript variants are integrated into the apparatus. Poems/rhetoric passages are treated as embedded texts, with line groups numbered and a caesura marked by |. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description Created: Copied by (an) unknown Irish author(s) from earlier models. Date range: c. 1400–1600.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Middle Irish. ##### Language: [LA] A few words are in Latin. ##### Language: [EN] Some English occurs in text supplied in the readings. ##### Language: [DE] A few words in German appear in the readings. #### List of hands **A1** [main1] unknown **LATER** [interpolator] unknown **B** [main2] unknown ### Revision History * (2015-06-22) Beatrix Färber (ed.) * Addition made to bibliographical details, as suggested by. Professor J. Nágy. * (2011-07-16) Beatrix Färber (ed.) * Addition made to bibliographical details, header modified. * (2008-10-04) Beatrix Färber (ed.) * Header modified; keywords added; file validated. * (2006-06-15) Benjamin Hazard (ed.) * Minor changes to file. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:51:44+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2002-02-06) Beatrix Färber (ed.) * Personal, place and group names tagged; content markup completed; witness list inserted; additions to bibliography made; second proofing; file parsed. * (2001-12-03) Benjamin Hazard (ed.) * First proofing of file; structural markup; markup of quotes and verse; compilation of bibliography. * (1997) Students at the Department of History, UCC (ed.) * Text captured by scanning. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G301022 ### Fled Bricrend: Author: Unknown ### List of witnesses * **LU**: MS 23 E 25 (Lebor na hUidre) p 99b-112b +H (end missing). * **Eg**: London, British Library, MS Egerton 93: fo. 20r-25v. * **Ed**: Edinburgh, National Library of Scotland, MS Ed. XL: p 69-76 (Cennach ind ruanada). * **MS**: Leiden, MS Codex Vossianus fo. 3r-9v (fragments). --- p.148 Fled *Bricrend* & cosnamh an curadmir*e* & cendach an ruanadha. --------------------------------------------------------------- ### Fled Bricrend [*gap: extent: ...*]Bai fled mar la **Bricrinn Nemthengai** do **Conqhupar mac Nessa** & di **Ulltaib** uili. Bliadain lan do ac tinol na fledi. Doronadh ierom tegdais cumtachta lais fri fritailim tomhalta na fledi. Conrotacht ierom a tech sin la **Bricne** i ndun **Rugraide** fo cosmailes na **Craebruadi** i n-**Emhain Macha**, acht namma roderscaichestair an tech so iter adbar & eladain, eter coimet & cumdachta, eter uaitni & airinighi, eter ligradh & lógmairi, eter sochraidi & suaichnidi eter irscartad & imdorus di thighib ina h-aimsire sin uili. Is amlaid tra doronad a tech sen: suidiugud tighi **Midcuarta** fair; .ix. nimgada and o thein co fraich; tricha traiged a n-ardai cechae airinigh credumai co ndóirad friu uili. Conrodacht rigimdae ann ierom di **Conqupar** a nairinech ind rigthigi uas imdhadaibh an tiche uile, co ngemaib loghmaraib & ligrad & ór & arcud & carrmoccail & datha cecha tiri, co mba comsolus la & adaigh indi. & conrotachta dano dá imda .x. in da erred dec **Ulad** impi. Ba comhnart ierom innus an gnimusae sin dobreth do denam an tighi sin. Sesrech *oc tabairt* cecha clethi & moirsheser di trenferaib **Ulad** ac cor cecha h-oenslaiti, & .xxx. soer de primshoeraib **Erend** oc a denam & ac a orducud. Dironad ierom grianan la **Bricrind** fodessin fúa comardus imdai **Concopair** & ina lath ngali. Conrodacht ierom an grianan sen ~~do imd- &~~ do imdenmhaib & do cumdaigib sainamhraib, & rosuidhigthi fenestri glainidi as for cech leth. Conrotacht ierom fenister dib h-uas a imdaidsim fodesin, co mba foiderc do-som imchisin an tighi mair uaid as a imdai; dáich rusfidir-som , ni lecfidis **Ulaid** occuib isan tig. In tan tra ba h-urlom la **Bricrind** denam an tigi mair & a grianan, & a nerrad diblinaibh di brotrachaib & do brecánaib --- p.149 & coilc~~i~~thib & cerchaillib, & a tincar ~~eter coilcthib &~~ do lind & bíadh, & nad raibi ni ba tesbhaidh uaidh eter de intrub & comhadbur na fledi, ditaed iarsin co torracht **Eamain Macha** ar cend **Concobair** co mma-{folio 3a2}ithib fer n-**Ulad** immbi. Ba h-eadh la [ann](G301022/app001.html) sin bó oenach la h-**Ultu** a n-**Emain Machai**. Ferthar failti fris ierom & difesidh for gualaind **Concopair** Atgladhathar **Concobar** co n-**Ultaib** arcena. ‘Táid limsa,’ ol .ví., ‘co tormailidh fhleid lim.’ ‘Maith limsa’, ol **Concobar**, ‘mad maith la h-**Ultu**.’ Prisgart **Fercus mac Roich** & mati **Ulad**, co nepertatar: ‘Ni ragam’, ol séad, ‘ar bid lia ar mar*bh* oldát ar mbii ier nar n-imcosaeid di **Bricrind** día tisam dá tomhailt.’ ‘Bid mesom doib’, ol sidhe, ‘a ndogensa, ceni tísad lim.’ ‘Cid digenusai disuidi’, ol **Concobar**, ‘ceni tísad **Ulaid** let?’ ‘Digen-sa em’, ol **Bricriu**, ‘imcosaid and rich & ina tóisech & ina lath ngaili & na noctigernn, co *mbaro marbha* doib, mani tíaster lim d'ol mo fledhi.’ ‘Nocha dingnem arad-sa sin’, ol **Concobar**. ‘Immacosaitiub-sa eter in mac & an t-athair, co-macomairfi doib. Mani fetar sin dano, immacosaidiub eter an .í. & an máthair. Mani fetur sin dano, imcosaídiub di cích cacha mna do **Ultaib**, co-mmacomthuaircfi doib, co mbrenfad & co-llofad lasodain.’ ‘Es ferr a techt’, ol **Fercus mac Roich**. ‘Bid fir sucut’, ol sé. ‘Denaid imacallaim’, ol **Sencha mac Ailella**, ‘bi cach no úatadh do degdainib an coicidh, mad maith liph.’ ‘Co nbiaid olc nde’, ol **Concobar**,‘cin co dentar comairli fris’. --- p.150 Tiagait ierom mati **Ulad** imbi a n-imacaldaim. Ba si comairli dobeurt **Senqu** doib ina nimacullaim: ‘Maith tra, atib-ecin techt la **Bricrind**, togaid aitiri dee & suididigh ochtur claidbhech immi im dol do asin tig ammach, acht co tairfena a fleid doib.’ Docoid **Furbaidi Ferbend mac Concobair** lasin aithiusc sin, co necid do **Bricrind** in imacollaim uili. ‘Maidh lim’, ol **Pricriu**, ‘a denam samlaid.’ Tochomlat as iarom ó **Emain Machai**, cach drong ima~~d~~ righ, gech rem ima ruirig, cach buiden ima tóisech. Ba h-alaind ierom & ba h-amrai a tochem ronucset in trenfhir & in láth gaili docum and richtighi. *Curadmír Emna Macha.* ---------------------- Immaroraid iarom **Bricriu** ina menmain, dus cinnus noragad ar imcosaíd **Ulad**, ó dodechatar aitiri na treinfer tar a cend. O rogle iarom a imrádadh & a scrutan uili ina menmain, doluid co mbui am buidin **Loegairi Buadaig maic Connaid maic Iliach.** ‘Maith sidhe tra’, ol **Bricriu**, ‘a **Loegairi Buadaig**, a balcbuilligh **Breg**, a brathbuillig **Midi**, a bethir {folio 3b1} breoderg, a buaid occ n-**Ulad**! Qid doitsi na bud lat~~h~~ an curadmir **Emhna** do gres?’ ‘Bad ferr liummsae, bud lim em’, ol .uí. ‘Rigi loech n-**Erend** det uaimse’, ol **Bricriu**, ‘acht co nderna mo comairlesiu.’ ‘Doghen immoro’, ol **Loegairi**. ‘Mad lat em cauradmir mo tighisi, bid lat curadmir n-**Emna** do gres. Is coir cauradmir mo taighi de chosnam’, ol .ví., ‘ni cauradmir tighi meraighi. Atá dabach a tallai triar and di laithib gaili fer n-**Ulad** ier na línadh di fhín aicinta a tiribh **Franc**. Atá torc .uíí. mbliadan and; ó robo leo orc mbec, ní dechaid ina beolai acht lichta lemhnochta & menadhuch and erruch & fircroích & firlemnacht a samrud, etne cno & [fircruithnecht](G301022/app002.html) --- p.151 hi foghamur beoil & enbruithi a ngaimrud. Ata botuir ann dinad at lana a .vii. mbliadna; ní dechaid fraech na faigdech ina beola, acht firlemhnacht & luigfer glaisfer & arbur. Atad .u.xx. bairgen cruithnechta and ier na fuine trie mil; .u. meich .xx. tra ised dopronnad frisna .u. fichtiu bairgen sin, & cetri bairgena in cech míach. Issed sin iarom curadmir mo tighe’, or **Bricriu**. ‘Huair is tusa loech is dech fail la *h-**Ultu***, is det is coir a tabairt & isat donutracarsa. In tan iarom bus erlum tais*b*enadh na flithi díud lai, erged do arussai suas, & ba do doberthur a cauradmir.’ ‘Betid fir marbhai ann, no dogentar samlaid’, ol **Loegairi**. Faitbister lasodain, & pa maidh leis a menma. O roscaich do imcosaid **Loegairi Buadaig**, dolleici am buidin **Conaill Cernaig maic Aimircin**. ‘Maidh sin, a **Conaill Cernaig**’, ol **Bricriu**, ‘is tu laech na cern & na comramh. At mora na cerna & na comrama dit sech óco **Ulad** olchena. In tan tiaghta **Ulaid** for crichai echtrann, uidi tri la & teora n-aidci det-siu for átha & iládha. Tu dano dar a nesi doridi-siu oc tiachtain ass, cona torcethur sechut na treod na torad. Cid dit-siu ierom, na bud lat an cauradmir **Emna Machai** do gres?’ Ger ba mor tra in muinbech dirad im **Laegaire**, dorat a da cutramma im **Conall Cernach**. Iar n-imcosaid **Conaill Cernaig** do amal robo data les, dolleici am buidin **Conculaind**. {folio 3b2} ‘Maith sin’, ol.ui. ‘ a --- p.152 **Cuculaind**, a catbuadaig **Bregh**, a ligbrataig **Line**, a mactretill **Emna**, a lendain ban & ingen n-**Ulad** & **Erend**! Ni lesainm dit anú **Cuculaind**, uair is tussa qu urbaga faili la *h-**Ultai***, doemh a morgresai & a morergalai & saighius a chert da gac aen uaidib, & ni nad roichet **Ulaid** uli, rosaigesi t'aenur, & adaimed fir **Erend** uili do gail & do gaisced & do [gnima-s](G301022/app003.html) . Cid doid-si iarom an curadmir do lecadh di neoch [aile](G301022/app004.html) la *h-**Ulta***? uair ni tualaing nech de feraib **Erend** a cosnam frit.’ ‘Tongu-sa a toing mo tuath immoro’, ar **Cuculaind**, ‘bid cia gan cend antí ragus dia cosnam frimmsae!’ Scaraid dano **Bricriu** friu arsin & tet a comhaidecht an t-sluaig, amal na denadh eter a n-imcosait. Lotar ierom docum an tighi, co-rrogaib cach a lepaid ann eter rig & righdamna & airich & octighern & maccoema. Leth an tigi ierom do **Concobar** co-llaithip gaili fer n-**Ulad** immi, et alleth naild di bantrachtaib **Ulad** am **Mugain**, mnai **Concobair**. Batir éad iarom batar imm **Concobar** a nairinuch an tighi, **Fergus mac Roig** & **Celtchar mac Guthechair** & **Eogan mac Derthacht** & dá mac and rig.i. **Fíacha** & **Fíachna**, **Fergna mac Finncaimhi**, **Fergus mac Leti**, **Cuscraid Mend Machai mac Concobair**, **Sencha mac Ailella**, tri mic **Fiachna** **Rus** & **Dairi** & **Imchad**, **Muinremar mac Eirgind**, **Eirgi Echbel**, **Amorgen mac Ecit Salchadae** et **Mend mac Salcadai**, **Feraduch Find Fechtnach**, **Feidlimid mac Ilaircaigh**, **Furbaidi Ferbenn**, **Rochad mac Faithemain**, **Laogairi Buadach**, **Connall Cernach**, **Cuculaind**, **Connadh mac Morna**, **Erc mac Fedlimthi**, **Illand mac Ferchusa**, **Finntan mac Nell**, **Cethern mac Finntain**, **Fachtna mac Senchada**, **Dubthach Doel **Ulad****, **Conlai Saeb**, **Ailill Miltengai**, **Bricriu** budein & formna lath ngaili fer n-**Ulad** olchena & a maccaemh & a n-oes dána. Ardopetid iarom a n-oes ciuil & airfidig, cen both~~a~~ oc tas*b*enadh na fledi doib. O thairfeoin iarom **Bricriu** an fleid cona h-imtormaigibh, forocrad iarom do **Bricrind** facbail an tighi de inchaib na naitiri. Atra~~ra~~chtatar na h-aitiri lasodain & a claidmi ina lamaib dia indarba asin tich. Tet iarom **Bricriu** co na teclach asan taigh a ndocum in grianan. Oc techt do fo debí and richtighi, --- p.153 as and asmbert: ‘An cauradmir ucut’, ol.uí., ‘amal rohergnad, ni curadhmír tighi meraighi. Laech bus dech lib, a **Ullta**, domberaidh doa.’ Fosfacuib lasodain. Atarregad lasodain na rannairi di roinn an bid. Atre iarom arai **Laegairi Buadaig** .i. **Seglang mac Riangabra**, co nepert risna rannairib: ‘Dale sechut’, or se, ‘an cauradmir nucut do **Loechairi Buadach**, uair is e nodlig sech óca **Ulad** arcena.’ Atraigh dano **Id mac Riangabra**, aru **Connaill Cernaig**, co nepert a cedno. Atrae dano **Loeg mac Riangabra**, co nepert a cedna risna randairib: ‘Tucaid do **Co*i*nculaind** sucut’, ol .uí., ‘ni mebul do **Ultaib** uili’, ol se, ‘is e gaiscedac is dech fil dib.’ ‘Ni ba fír sin’, ol **Connall Cernach** & or **Laegaire Buadach**. Atfrecat for lar tiche & gabdait a sciathu foraib & taurlingid a claidmi a triar. Immanesairc doib, co mba nemh teniudh indala leth don tech lasna claidbiu & lia foebra ngai, & comma h-enlaith glegel an leth naild de chailc ina sciath. Focerd airmgrith mor ar-rigthech lassodain, rocrithnaicset an lath gaili & rofercaicestar **Concobar** budén & **Fercus mac Roich** oc aicsin an ettualaing & and anfir, .i. an días imon ainfer, .i. **Connall** & **Loecairi Buadach** im **Coinqulaind**. Ni raba la *h-**Ultu*** fer nolamhad a netergairi, co nepert **Senca** fria **Concobar**: ‘Eterscar na firu!’ Ar is e día talmanda rusbui oc **Ultaib** an inbaid sin **Concobar**. Dolluide **Concobar** & **Fercus** etorra ierom. Dillecid a-llamhai lia toeb focetoir. ‘Denaidh mo rerse’, ol **Senchai**. ‘Digenaimni’, ol siad. ‘Essíi mo riar-sa didiu’, ol **Senchai**, ‘an cauradmir ucut’, ol .ui., ‘do fodail fon slog nuli andocht & techt immi arsuidiu a rer n-**Ailella maic Magach**; ar bid aingces laa *h-**Ultu*** an dal so do brethugad no do gleod, mani brethaichter i **Cruachnaib**.’ Fodailter iersuidi biad & lind doib, & tairmcellai dail-tenidh leo, & gabais mescai & batar failtich. --- p.154 *Briatharchath ban Ulad.* ------------------------- **Bricriu** dano ina grianan & a rigan, ba fodhirc doa asa imdai suidiugud an ríthighi, amal romboth and. Roscruit ina menmain, cinnus noragad for imcosait ina mban, amal deroine imcosait ina fer. An tan ierom roscaich do **Bricrind** a scrutan ina menmain, amal dorragad airi, ba si sin uair dilluidii **Fedilmm Nócridi** .l. mban asand rightigh ammach ier truime oil. Atachí **Bricriu** sece. ‘Maith sin’, ~~al Bricriu,~~ ‘anocht, a ben **Laogairi Buadaig**! Ni lesainm dit dano **Fedilm Noicridii** ar febus do crothai & do celli & do ceniuil. **Concobar** ri coicid **Ulad** do athair **Loegairi Buadach** do celi, acht namma nirbo ró leam det cona tisad ben do mnaib **Ulad** riut hi tech **Midhcuarta** {folio 4a2} & commad doit íarsala nobeth bantracht **Ulad** uili. Ba tu tés isan tech ar tuss anocht, doroimli co aidne ais banrignacht uas bandtrachtaib **Ulad** uili.’ Ted as **Fedilm** lasodain tar teora futhairbi on tigh. Tic ammac ierom **Lendabair** ingen **Eogain maic Dertocht**, ben **Conaill Cernaig**. Atgladustar dano **Bricriu**, co nepert: ‘Maith sin, a **Lendabair** ’, ol se; ‘ni lesainm duid an **Lendabair**, ad bannlennan & ad menchomarc fer ndomain uili ar do aine & t'inracus & t'irdercus. An nedh ruc do celi do ocaib domain ar gaisciud & cruth, rucaisi do mnaib domain & **Ulad**.’ Gid mor tra a muinmech dorat- im **Fedilmm** , dirad a dha cutramma im **Lennbair** fon innus cetno. Dolluidi **Emer** amach fosadain .l. mb*an*. ‘Slan ses, a **Emer ingen Forcaill Monach** !’ ol **Bricriu** ‘a ben ind fir is dech and **Eri**! Ni lesainm dit an **Emer Foltcain** , is h-uairedh do rigaib & rigdomnaib **Erend** imad. A nedh ruc crian do rennuib nime, rucuse do mnaib domain uili ar crut & cell & ceniul, ar aide & aine & airdercus, ar alludh & ergnai & aurlabra.’ Cia ba mor tra a muinbech dirat im **Lendubair**, dorat a di cutrama im **Emir** . Tiagait ass ierom na tíura buidhne, co mbatar a noenmaigin .i. teora fuithirbi on tich, & ni fidir nech dib a imcosaid do **Bricrind** . Totegad dia tich lasodain. Tochim fosaid ninmallai n-alainn isin cetno futhir*bh*i, is ing ma rouc nech ndib a cois sech aroilie. Ind fuithairbe tanasi immoro ba miniu & ba --- p.155 luaithi a nimtecht isuidiu. An fuithairbe ba nesai den tich, is amlaid ruc cec ben die setci ar ecin et tuarcabsed i lenti commeldaibh inda laarc do imcosnam dul isan tech ar tus; uair ised adubairt **Bricriu** rie cech ai timchiul aroili, is hi roba bannrigan an coicid uili anti ced a targad isan tech. Ba si mét a fotrainn tra oc imtecht oc imcosnam tosaich cach aei riana celi, amal bid fotrann .l. cairptech tísad ann, co forchroth a rightec nuili & co roeblangatar an laith ghaili dia ngaisciud, co folmustar cac dib a celi isan tich. ‘Anaid’, ol **Senchai**, ‘nidat namaid tancotar ann, acht is **Bricriu** dirad imcosaid eter *na* mna decótar amach. Tong a to-{folio 4b1}ingi mo thuath’, ol .uí., ‘mani íadhtur an tech friu, bud lía ar mairb inaid ar mbi.’ Iadaid na dorsaidi ina comlaid lasodain. Russaidh **Emer ingen Forcaill Monach**, ben **Conqulaind**, ar lúas riesna mnaibh aili, co tard a druim risan comlaid & co narlusstar uaidhi na dorrsaide riesan mbantracht arcena, co nergit- a firu lasodain isan tich, gac fer dib de foslucud ria *na m*nai, comadh a ben tisadh isan tech ar tus. ‘Bid olc in adhaich’, ol **Concobar**. Benaid a cloua narcit rusboi ina laim risan nuaitni creduma ina imdae, co ndesiutar na sluaig uli ina suidii. ‘Anaidh’, ol **Senca**, ‘ni ba cath co ngaisciud digentar ann, acht bid cath co mbriathraib.’ Lasodain doluid cech ben fo coim a celi, [conid](G301022/app005.html) ann sin doronsat an briatharchath ban **Ulad**. Isbert **Fedilm Nocridi**, ben **Laegairi Buadaigh**: > .R.1. Codumbert-sa bru soer sruith | dim cloinn comcineoil > > cin-siu do curp rigna sceo rig | richt forcaine costud > > conid cruth buidech bertar uaim | noithim crut cain. > > Consert la febha feniu | fogart gen-siu genuss > > luchdonn laimdercc **Loecairi** > > lin bemand mbalc mbuada | berus ar iath n-**Ulad** > > arslig cricha comnamat. > > Imusdich immusdecrathar imgoin > > airri airdercai laechaib **Laegairi** > > lin a *bh*uadhai bias os cech laech. > > Cid na budsi in **Feidilmmsi Findcoemh** | crutbuaduch buageltach > > cichsed ria cech mnai | hi tech medrach **Midcuarta**? > --- p.156 Isbert **Lendubair ingen Eogain maic Derthacht**, ben **Connaill Cernaig maic Aimergin**: > .R.1. Ar is mesi cruth cell congraim > > coblethar ceimb crut cain curcastai > > a tech medrach **Medquartai** righ ria mnaib **Ulad**. > > Ar is mo celi coem **Conull** coscurach credmaír > > coblethar cem n-ard nadguidhe > > i nuchtai ergal errind ria cach. > > Cain tinnta cucum co cernaib co cennaib > > con rucai calcae cruaidii comraicthi **Ulad**. > > Arsaidh cech nath | conid dia tul targlai > > arslaith a natha | arfich a ngresae > > commaich laeich ar a bi lecht líac > > laimethar mac ain **Aimirgin** acollaim. > > Ar is **Connall** ar lin a cern | cingius ria cech laech. > > Qid na budsi an **Lendobair**-si | li sulaie caich > > cichsid ria cech mnai a tech ricc? > Asmbert **Emer ingen Forcaill Monach**, ben **Conqulaind**: *Denum ar cuid a scol* {folio 4b2} > .R.1. Cotumgabu-sa cem cruth cell congraimm > > cobhl*i* buadhai bát-hir | cech del*bh* cain cucom > > conid mo rosc saer setae | doine dom gnuse gne. > > Ni frith cruth na coire na congruimim > > ni frit goes na gart na genus > > ni frit lud serce soerlidii > > na celi conumticesi. > > Ar is immam-sa ochsadhur **Ulaid** uili > > is me a cnu cridi. > > Is gle diembesi boeth fiad etarlam > > nimarb-*i* ben uaidib lia celi > > on trat-sai co laili. > > Is **Cuculaind** mo celi | ni cu ces > > crithir folai for a crund > > cubur folai for a claidip > > cain forondor a cru a curp > > crechta ina caoincnis > > alta ina toeblius. > > Cainfeth a rosc rochem inna cind siar > > > --- > > p.157 > > 4. cain fualoiugfider glaine sair. > > Sirderc a seallai > > ogderg a foudad > > fordercc a fortcai. > > Arfich ó uib ech & análaibh > > focherd ioch nerred inn aoib. > > Atetha cles non*bh*air | cles donn | cles dall | cles neoin > > immaligh lúai usqi | atetha cles nonbair. > > Conboing catha cro combagh > > falgadh betha borr-buidne > > brisid h-uath netergnai. > > Is fer shergui *sith* allidii > > is cron cutmai quairidii. > > Is i richt mna siuil segdai **Ulad** uili > > corrice mo celi-siu **Coinculaind** > > cron donn gle sin samlaitir. > > At salaig uanainn | ath anann crisalaich > > at gairb caithlig | at crona cutrammai > > at crothli garmanline | am buanann bodelbae. > > Is i rechtaib bo & daum & ech > > sedda mna **Ulad** uili conummticesi. > Lasodain dono ba edh dogensad an fir batar isin tich, **Laegairi Buadach** & **Conall Cernach**, o rusleblaing a luan laich ier cluais imacallmai na mban: robristii cleth do cletaibh an tichi righdoi fo a comardus amach, conid si sin conuir dilotar a mna cuqui isa tech. **Cuqulaind** immoro turcaib a tech ina comair a immdai, comtar fodercai renna nimiu fon fraicidh amach aníos, conid si sen conair diluidh a ben-som & na tri .l. mban immailli fria, .i. a .l. ban budén & .l. ban cechtar de na da ban oili, cona bud cutrommas disi frisna mnáibh aili, uair niruo cutrommus dia firsi fria cach. Tolleci **Cuqulaind** ir-rightec sis --- p.158 iersuidiu, co ndechotar .uii. fercubaid do senamain an tichi a ntalmain, co forcroth an daun uili & *cortrascair* grianan **Bricrend** fri laur talman, co torchair **Bricriu** {folio 5a1} budein & a rigan, co mbatar isand otrach cacai eter ~~na~~ na conaib. ‘Aill amai’, ol **Bricriu**, ‘tancatar namaid i ndun’, la h-érci suas co h-obann. Co-rrola cor immar-richtech, co nfacai amal rocloenudh, co ntarlae for a beolu uili. Adsoirc a bossai lasodain & lecthi isan teg iersuidii, & ni rabai la *h-**Ultu*** fer rusaithgned amail russalchad, conid asa labrad atgenatar. Esbert **Bricriu** ierom di lar an tichi: ‘Nimatarcomlusai fhleid daib tra, a **Ulto**’, ol se. ‘Is ann-sa limm-sa mo tech oldas mo trebad uili. Es ges daib tra’, ol **Bricriu**, ‘ol na longud na codlud, co farcaib sib mo tec-sa, amal fodrarnecbabair ar *bh*ar cinn.’ Atarecat laith gaili **Ulad** uli isin tich lasotain & doberad trianmi din tich, & ni turcaibset cid co tisiudh gáedh eter é & talmain. Robo ces dano for **Ultu** anni sen. ‘[Nochonamtasae](G301022/app006.html) samlaid daib’, ol **Senchai**, ‘acht an fer fodracaib cloen, aidcid fris a facbail diriuch’. Atmbertatar **Ulaid** fria **Coinculaind** iersuidi a tech do dirgiud, & asmbert **Bricriu**: ‘A ri laech n-**Erend**’, ol se, ‘mani dirgese corub coir, nicon fil isan domun nodirgi.’ Doradsad **Ulaid** uli impidi fair im tuaslucud na cesta. Atraigh **Cuculaind** lasodain, na bedis lucht na fledi cin ol, cen tomailt. Dorat ierom **Cuculaind** trianmi don tich die turcaib & forémidh. Roriastrad ime iersuidii, robai bandoi folai a mbun cech finnai doa --- p.159 & russuidh a folt inda cend, co nderna suasmoel cas cirdub dia raba fair, & rongab am bri-bro & rosiniu iersuidii, co taldfed fertroich fer-ocluig etir cech da asnai. Dituarcaib a tech iersuidii & forruirim co-rróacht a dirgiu cednai. Iersin tra coiscter an sluag. Beridh **Senqhu** breth do na mnaib .i. **Emer** ar tus isa tech & in di mnai ali gualaind fri gualaind ind. Rofas dano in imarbaidh cetna do na mnaib isin tich ier riachtain an donaid. Batar iarom inn fhir do mifostud & anfed lasodain, co nerracht **Senchae**: ‘A cosc na mban’, ol .uí., ‘na be olc eter na firai.’ > .R.1. Cotaimsechaim (for se) a laichiusai | ana urdarcai airecdai **Ulad** > > anat for mhagbriatra | na banaicter fergnuisiu > > i curad-comraicthib | tria uailli agh. > > Ar is trie cin mban | bid ferna ferdlochtain > > fir i nurgalaib immad | mar galgat com-{folio 5a2}lut fercloindii > > ar is dia mboesaibh brigaib besdoib > > dofurcbad nadriccad | immsuidiud nadraucet. > ‘Dethfir damhsai, a **Senchai** ’, ol **Emer**, ‘bam bensai curad cain comramaich, cotngabus cruth cell o rodamnad a forcetal can dicheld, eter cles for análaib & uballcles et siaburcles et cles cuair et cles caid et derccfildiud erred nair et gai bulcae et bai braise et bruth ngene et sían curad et rothcless et foeburcles et drem fri fogaisd et dirgiud creti for cach nai.’ > 1. Ní fhuigbidir fer and conmesdur > > a oes & a fhas et a ainius & a urla*bh*ra > > a ceneol a guth a gaes a gal a gaisced > > a bruth a buaidh a buaidris > > a foraim a fhoimhsidhe a fianchoscur > > et a deni co clius nonbair > > fri **Coinculoinn** comcosmail. > ‘Fir, a ben’, or **Connall**, ‘taed ille in gildai clesuch sen, co comairsim.’ ‘Náidi’, ol **Cuculaind**, ‘am scit annossai, cond esar biad & co rocodlur.’ Ba fir do-som anni sen, fodaigin ised la insin immacomrainic do-som frisan Liadh Macha a toib Linde in Leth. --- p.160 Rosealaig **Cuchulaind** cuci, co tarad a di laim ima bráigit, co-rrustairmceld tir n-**Erend** fon indus sin, co toracht in adaich sen co na eoch ríetai les co tech m-**Bricrend** a ndaun **Rudraige**. Is and asmbert **Cuculaind**: ‘Rosirius andú morbrughi *h-**Érinn***’, ol se, ‘**Bregha Midii**, **Muiriusc Murteme Machae Magh Med*bh*ai**, **Cuirech Cletech Cernai**, **Aidne Aidli Asul**, **Lia Linde Locharna**, **Fea Femen Fercnaie**, **Corunn Umald Irruss**, **Cerai Maonmag Mucraime**, **Tenmagh Tulcai Turedai Tedba Tlachtgai Tailtiu Temair**, **Cualai Cermnaie**, **Rocrogneo Roscre Innu**. Ferr limm cech cles codlud, dili lim longad oltas cech ná. Tongi di dia toingi mo tuad, mad am saithiuch bidh & codulta, is cles limm & is cluichi daum comrac fria h-oinfer.’ ‘Maidh’, ol **Concucubar**, ‘is lor a fod atathai, acair imdell **Bricrend**. Tuctar biadh astech’, or se, ‘& coiscter an imforrain, co tair an flidh.’ Dericnet samlaid & ba saim doibh iersuidiu co cend tri laa & teourai n-aidhce. *Tochim Ulad do Chruachnaib Ai.* -------------------------------- Toichim **Ulad** do **Cruacnaib Ai** budestai. {folio 5b1} Dia tri la & teorai n-aidhce iarom dolotar **Ulaid** uili a mbretimnus n**Ailella maic Magach** co **Cruchnai Aei** iman curadmir & im imarbáig ina mban. Ba cain & ba h-aibinn & ba sochraid a-rrem ronucset do **Cruachnaib**. Anais immoro **Ququlaind** coleic di eis **Ulad** ac airfitiud ban n-**Ulad** .i. nai nubla-clis & .ix. cletini-clis & noi scenai-clis, & ni tairmiscad nach ae a celi. Luid **Loech mac Riengabrai** ierom, a ara-som **Conculaind**, co h-airmb a mboi oc na cliussaib dia accallaim-som , co nerbairt fris: ‘A cloenan truaigh’, al se, ‘roscaith do gal & do gaisced, dicoidh uaid an curadmír, rosiechtatar **Ulaid** **Cruachna** in tradsae.’ ‘Ni rorataichsem edir em, a **Laigh**, indel dun an carbat tra’, ol .ui. Inlis **Loeg** an carbat & lotar for eraim. Russiech*t*atar **Ulaid** **Mag m-Breg** an tan-sa olcena. Rusbui di luas and ermo --- p.161 **Conculaind** tra o **Dun Rudraige** ier na grisad die ~~n~~araid tucht imruluid in Liath Machai & an Dub Saiglenn fon carbut tar fod coicid **Conqubair** & dar **Sliub Fuaid** & dar **Magh mBreg**, conid se an tres carbat ceda-rainic **Cruacna Aii**. [Lasa-rrem](G301022/app007.html) & lasa mborrfad tra ronucsad laith ghaili [fer](G301022/app008.html) n-**Ulad** imm **Concopar** & imon rigraid olcenae do **Cruachnaib Aei**, rolai airmgrit mor do **Cruachnaib**, co ntorcratar na h-airm asna fraichtib, co rabatar for talmain, & rusgeb cridh sluaga an dunaidh uili, conid samlaid rusboi sluag an duine uili amal curcuss fri sruth. Ismbert **Medb** lasodain: ‘Cusandiu dono’, or si, ‘o gabsusai **Cruachnai**, ni colusai in torainn cen na niula and cusanosai.’ Luid **Findabair** ingen **Ailella** & **Medbha**, co mbai isan grianan for fordorus an duine, co nderbert: ‘ A matharnaid’, ol si. ‘Cur i samlaid foair’, ol **Medb**, ‘a cruth a h-écuscc a congraimm, del*bh* an fir, dath a ech, tocim a carbait.’ .*T*úarascbáil**. ‘Atciusai em’, ol **Findabair**, ‘na da euch filet fon carbut, dá ech bruthmurai brecglasai, comdatha comcrotha commaithi combuadai comluathai coimlemnechai biruich, airdcinn aicinmhair allmair, gabluich goibchuil, dualaich tuillethain, forbreca foshengai forletnai forranchai, casmongaich caschairchig. Carbat fidgrind fethandai, da ndroch dubai tairchise, da n-all naebdai imnaisi; fertse cruaidhe {folio 5b2} coilcdirgi, cret noithech noiglinde, quing druimnech dronarcaid, da nald ndualcai ndronbuidi. Fer findchas foltleubor isin carbut; folt ndualach tiara ndathae foair, folt find fri tuind cinn, croderg ar medon, mind noir buidii ardotuidhethar; rollasad tri immsretha imma cend cocoirse cech ai a toib alaili. Fuan coir corcrae immee, coicroth oir aircdidhe. Sciath bailc bemnech, bil ban findruine. Sleg cuach coicrind ar a durn derglasaid. Anbluth nen netegnaidh uas a creit carpait.’ --- p.162 ‘Atgenumair asa h-amlaid an fer sen’, ol **Medb**. > 1. Gred rig einrectaid buadhai > > barc bodbai | pruth pratha > > breo digla | drech curad > > cuinse churaid cride ndracan. > > Altfad mbethreoch buadhai forduintibh > > ind luchdonn laimdercc **Laeccairi** > > luth lan foebrae foltchip tonn fri talmain tartbem. > ‘Toncu-sai a toing mo thuath’, ol **Medb**, ‘massa co fercc & co mbaraind debtha dotoed **Loegairi Buadach** cucaind, amal benur foltcip fri laur talman co naltain aith, búd si sin glice an airlich dombera fornn lin atam a **Cruachnaib**, mani foichlicter a bruth & a prig & a borrfad fo a rér fodein co tlathugud a debtha.’ ‘Atciusai dano caurpat naili isam magh, a mátharnait’ ol in ingen, ‘& ni mesai dotoet sidii.’ ‘Cuir i samluid’, et rel. ‘Atciu-sa em’, ol si, ‘indala nech fil fúan carbut gabur cenann crondatha cruaid, dian daigerdhai, bedgach baislethon uchtlethon, berus builli balc buada tar atha tur inberai tar raitiu tar imraitiu tar moighi tar midglinde, co ndosaidh ier mbuaid midise i samlaib én eturluamain; nisfeth mo rosc ran inniud for a riadh rochem ráin édruth. Araili ech dercc tullethan drondualach druimmlethan, fosheng feochair fonna fortren forrengach; atechtai iadh netarmaighi iter mothrai & aimreide. Ni fogaib and immdoraid iter omnaip riadh rot. Carpat fidhgrind fethaidhi, dia ndroch findai h-umaidii, sithbi finnarcaid, cret urard dresachtach, quing druimnech drondualach, dia nald dualcai dronbuidhei. Fer find forchas {folio 6a1} foltleobor isan carput. Drech letderg lethgabur lais, fuamman finn fuinechda, brat gormm cronchorcrae. Scíath donn telbuidi .i. bil co ncondual credumhai. Luchair derg daigerdai ar a durnn dercclassaidh. Anbluth nen netighnaid uas a cret croncarpait.’ Atnghenamuir asa shamlaid an fer side. > 1. Oxad leoumain | londbruth loghai líth cain cermnai > > cern eter craetaib cuirethar cruaid > > cend ar cend | glonn ar glonn | gleo ar gleo. > > > --- > > p.163 > > > Gle nodonselne *ss*ladhar íeasc bec for gairb deirg > > día mbi fergi fúasnathar mac **Findchaimi** frinn. > ‘Atcíusai carpat n-ali’, & rel. ‘Atciusai em’, al in ingen, ‘indala h-ech fil fuan carput, ech líath leslethon lonn luath luaimnech ludhmar ludlemnech lebormongach, maignech, toirniuch trosdmár tuadmongach, airdcend uchtlethon, lasaid fódd fonn bras fochuir-siu fochruaidh fo chruib coluth cethardai dogrend h-elma enlaithi luaith buadai, berid a rith tria sed foscain h-uathai [eud](G301022/app010.html) . nanailche, aibliuch teneth tricemrúadi taitned a craes glomarcin*d*.’ ‘Araili ech cirdub cruaidcend cendcruind coelcosach crualethon cobluth, dian dulmhar dualach druimlethon dronchóchech, maghnech aignech, bairnech balccemnec, lebormongach casmonguch, scuablebor grinn imaaigh iar nith aig ech a niat, moscing sreatha, sredid sergie, sethid moige midglindi. Carbat fethgrind fethaine, día ndrog ernbuidi iarnai; sithfi co fethan finndruine, cret credae croimglinde, cuing druimnech dronordai, da nall dualcha dronbuidi.’ ‘Fer broeniuch dub isin carbud is aildiumh d'feraib **Erend**. Fuan cain coir corcrae imme. Heo oir inndlaise uas a ban bruindechur ina h-athurslocad fri [bemen](G301022/app011.html) luatha lanbuilli. Hocht ngemma derccai dracuntai for laur a dha immlesan. Da ngruaidh ngormgelai crodergui, dofich aibliuch & analaich. Focherd h-ich nerred nindai, cles nuadh nonbair h-uas a err*id* oencharbait. Is banda fri frais on tra’, or si. ‘Athgenumair assa h-amlaid an fer sin’, ol **Medb**.{folio 6a2} > 1. Broa mara | bara bledmaill | blog dercteneth > > tonn mairnech mathruamdha > > morbruth borr-biasta > > brisius muadh morcatha. > > Cing tar eccraid necomlund > > allbach mpratha brogene > > bruth math*gaman for mincetraib* murtcet for crechaib > > cuirethair glond ar glonn | cenn ar cend. > > > --- > > p.164 > > > Caind *cur* cóir coscrach cridimhuil > > fri **Coinculaind** comcosmail. > > Cotunmelai amal melius muilend muadh mraich. > ‘Toing & rel., *mas co mbaraind do* to-toet **Cuchulaind** qucainn, amal *meiles* muilend .x. norcel mraich racruaidh, is amlaid cotunmel*a* an fer sen a oenur ar uir & grían, cíe nobetis fir in .u.id uili immond, mani foiclethur a bruth’, & rel. ‘Et a becht-sa cinnus ditiagat?’ ol **Medb**. ‘Doíd fri doid’, or ind ingen, ‘leoid fri leoid, fuamain fri fuamuin, guala fri gualaind, bil fri bil, tusfuil uili, a buidmathair, fid fri fid, fondad fri fondadh, carpat fri carpat.’ > 1. Comluth marc mbuadha | maidm toronn tollclethe > > tretan trom ainbtinee | all-cliu fri h-imalldai > > forthacrith in nirind | imtren tromtuinsit. > ‘Mna finna fornochta friu’, ol **Medb**, ‘aurciche aurnochta éttrochta, co-llíon ningen nurlum nincomraic, lis aursloicthi, buirg fhoenbelai, dabcha úarusce, dergadha indlithi, biadh nglan imdai, mrachlind muadh mescmar maith, fene fothath, fochen an cach dothoet bes ninorthar taris.’ Lassodain dilluidi **Medb** for dorus an lis ammach & tri .l. ingen le & teorai da*bh*chai h-úarusce den triar lath gaili dotainic riasan sluag do tlathugud a mbrotha. Rollath rogai doib iarsuide, dus in bud tech for leth do gach duine dib no in bud aoíntech. ‘Tech ar leth da gac áen’, ol **Cuchulaind**. Iersuidiu *lotar a ti*g* co* ndergotaib sainamrib, & an robo dech do na tri .l. ingen dobretha doibh, & dobreth **Findabair** do **Coinculaind** sech cach isan aracul i raba, & tancotar **Ulaid** uili iersuidiie. Luid iarom **Ailill** & **Medb** & a teclach uili, co-rrofersad failti fri *h-**Ultu***. Frisgart **Senca mac Ailella**: ‘Es maith lind’, ol .uí. --- p.165 Tiagaid iarom **Ulaid** uili isan dun & dolecter ar-ricthech ndoib amul dorimthiur, .i. .uíí. cuardai ann & secht nimdhadai o ten go fraigh. Airenech credhuma[*gap: extent: not indicated*]a tulaich {folio 6b1} in toighi. Tech ndaruch co tuigi slindiudh. Dí *fhenistir* dec ann co comladaibh glain*i*de friu. Imdai **Ailella** & **Medba** a medon an tighe. Airinig aircdidi [impi](G301022/app012.html) & stell creduma & flesc aircid a na narinech ar belaib **Ailella**, adcoimhced midli-siu an tiche di cosc an teglaig do gres. Tairmchellset gaiscid *f*er n-**Ulad** óin dorus di aroili dond rightigh & arduspetid a naes ciuil, cen both ac aurcnom bid doib. Bai tra de fairsengi an tighi hi tallustar formna lath ngaili an coicid uli am **Concobur**. **Concobar** *vero* & **Fercus mac Roigh** a nimdui **Ailella** & nonuar do lathaib gaili an cuicid maille friu. Tusnarnectar fledui morai iarsuidi. Botar and iarom co cend tri laa & tíara n-aidhce. Ba iersuidiu tra conaccrad **Ailill** doa **Concubur** co n-**Ulltaib** imme. Dorrimhe **Concobur** no **Senca** iarom in caingin ima tancatar, ‘Imm comuaild an trir curad imman cuoradmhir & im comuaild inda mban imma toisigecht im na fleduibh, uair ni rodmaither a mbrethucud an nach baili aili acht axat-sa.’ Soctais **Ailill** lasodain & ni ba failid a menma. ‘Nirba cucumsai em’, ol se, ‘robbo coir dal ina conrad sen do tabairt, muna taburtir ar mescais.’ ‘Ni bá fer bus ferr nodglefe emh’, ol .uí., ‘atau-siu.’ ‘[Maith](G301022/app013.html) liumsae re scrudain dam ris’, ol **Ailill**. ‘Recamne a les em ar couraid’, ol **Senqu**, ‘ar is mor do midlachaib a-llogh.’ ‘Lor lim-sa dano tri la & teora h-aidce frissodain’, --- p.166 ol **Ailill**. ‘Ni forcraid carde son’, ol **Sencha**. Timgartatar **Ulaid** celiubrad iersuidiu & batar buidi*g* & dombertatar beandachtain dond rig & din rigain & dobertatar mallachtain do **Bricrind**, uair is e fhuair i n-imcosaid & lotar dia crich iersuidiu, & facabad **Laeguiri Buadach** & **Connall Cernach** & **Ququlaind** dia mbrethugud leo. Dobretha a **Cruachain** iad & scorther i neich. Dobretha rogha {folio 6b2} doib, cid biadh noragad di n-echaib. Isbert **Connall** & **Loegairi** airthend da bliadna do tabairt dian-echaib. Gran eorna immoro rotogh **Cuculaind** dia eochaib. Feotar and an oidhce sin. Rainnter in bandtracht etorra a tri: dobret **Findubair** & .l. ingen impi a tech **Conculaind**, dobreth **Sadb Sulbair** ingen ali **Ailella** & **Medba** & .l. ingen impi i farrad **Connaill**, dobreth **Concend ingen Cet maic Magach** & .l. a ingen a farrad **Loegairi Buadaig**. Notathuiged **Medb** fesin co menic a tech a mboi **Ququlaind**. Atragad ierom matain moc iarnamaruch & tiagait isan tech a mboi an macrad oc cor rothclesai. Gebthi **Loegairi** iarom in roth & ruscuir i n-arda, co ranic midlis in tigi. Tibit an macrad im sodain & doberaid gair do; ba do cuidbiud **Loegairi** on, indar la **Loegairi** ba gair buadui. Gebti **Connall** dano in roth & ba do laur & focherd iarom in roth co h-ochtaig ind ricthigi. Focerdat ~~an~~ in macrad gair foa, indar la **Connall** ba gair commaidmi & buada; gair cuidbetha immoro lasin macraid inni sin. Gebti dano **Cuculaind** in roth & ba h-eturbuas tárraid e. Focerd dano i n-ardui in roth, go rolai a h-oichtaich don ticc, co ndechaid an roth ferchubat a talmain fria lis anechtair. Tibit an macraid gair commaidme & buada im **Co*i*nculaind**. Indar la **Co*i*nculaind** ba gáir cuidbetha & fanamaid focherdad in macrad im sodain. Tic **Cuculaind** do saigid an bandtrachta & berid a tri .l. snathad uaidib & nusdibairc na tri .l. snathad cach dib a ndiaid araili, co tarla cach snathad dib a crou a [ceili](G301022/app014.html) , co mbatar ina line fon samail sin. Tic iarom dia saigid doríse & dusber a snatad fen i-llaim cech enmna dib doridisi. Molsat an oic dano im sodain. Luid iarom **Ailill** in*a* arucul folet fri scrutuin a mbrethaigthi & domber a druimm fri fraigid & ni ba saim a menma & --- p.167 ba aingces les an dail donfáinec & ni rochodail & ni roloingti co cend tri laa & teora n-oidqi, conid ann ismbert **Medb**: ‘Is milaechda’ *‘no tái’, ol si*. [*gap: extent: one folio*][1](javascript:footNote('G301022/note001.html')) Dotrae suas lasodain an cuach ndercoir & en do liic logmair for a lár & cutraime hi sula di draccain, dotnacatar **Ulaid** uili im **Concubar mac Nessa**. ‘Is me ierom dligius a curadmir, mina brister fior fer form.’ ‘Cotmidium uili’, ol **Concubar** & **Fercus** & ol maithi **Ulad** uili, ‘is let an curadmir a brith *n-***Ailellai**.’ ‘Tong a toing mo tuath’, or **Loegairi Buadach** & ol **Connall**, ‘ni cuach cin crec dit an cuach tucuis. In rusboi di hsetai*bh* & di moini*bh* it hseulba, tucuis airi di **Ailill** & **Meidb**, ar na ructha dou bhag it cend, na tarta in curadmir di neoch aili ar do bheluib.’ ‘Tong a toing mo tuath’, or **Connall**, ‘ni ba lat, & ni ba breth an breth donucad [ann](G301022/app015.html) , & ni berai an curadmir.’ --- p.168 Cotnerigh cac diibh di araili liasotain cusna claidbib nochtaib. Totaot **Conqubar** & **Fercus** etorra iersuide. Dillecid a-llama sis fo cétóir & doberaid a claidbi ina truaildib. ‘Anaidh’, ol **Senqu**, ‘denaid mo reir-se!’ ‘Dogenum’, ol ied. *Cúrói mac Daire.* ------------------ ‘Issi mo rer-se daoib’, ol .ui., ‘[huairi nach fetor](G301022/app016.html) uar mprethucud inn nac baili aili, arcid co **Coinrui mac Dairi**. Is e notolemhathar for mbrethuccud in for naigid.’ Conid ann esbert **Senqhu**: > 1. Ailid an fer concerta **Qurai mac Dairi** > > con clecht fir forcoll nat fri goi gepiter > > fer find firian formaith mormenmnach > > brucaid ar brucachus > > laech ar laimtincus > > airdri ar airechus > > con certfa fíor foruib fedm aircc ailfius. > Ailid. ‘Faomuim, foemuim’, ol **Cuchulaind**. ‘Ced liom’, ol **Loegairi**. ‘A dolai’, for **Connall**. ‘Ga*bh*tair h'eich didiu, a **Connaill**’, ol **Cuchulaind**, ‘& indiltir di carpat.’ ‘Cid amai’, or **Connall**. ‘Écé’, for **Cuchulaind**, ‘forfidir cach aimglioci h'echrada, admoildi th'innill, immtrom con cengaind do carpat, con toc*bh*ann clodh cechtor a dá roth di ro~~th~~carpait, conid slicht suaichnid {folio 7a2} fri h-edh oll bliadna do ocbaid **Ulad** cec rot riattus do carbat, a **Connaill**.’ ‘Adcluine sud, a **Loegairi**?’ for **Connall**. ‘Fe amae’, ar **Loeguire**. ‘Nacaam-ail, nacam-imdercc, a **Connaill**!’ for **Cuchulaind**. > .R.1. *Am* escidee for athu for ilatha > > co h-ucht irgaili re n-ocuib **Ulad**. > > Ni cuir form-sa remtus riarigh > > con clechtaimsi cairpteoracht > > re h-argaib re h-err*ed*uibh re h-oencairptib > > a ndoilgib a ndro*bh*elaib a coilltib a coiccrichaib, > > nad clechta eirr aon~~r~~carpait do imluadh ar mesi. > Si am es*c*. --- p.169 Lasodain immoro rogabuid a e�c di **Loegairi** & dohindled a carbat & roleplaing ind. Bretais an tarui brot for in echraid h-oc techt focétoir, co tancotar tar **Mag da Gabal** pri *h-**Ulta***, dar **Berna na Forairi**, dor **Ath Carpait Fercusa**, dor **Ath na Morrignai**, do coerthonn **Cluana da Dam**, a **Clitair Fiduidhe**, a **Comur** cetrisligte, tar slightib **Dúine Delga**, tar **Mag Slicech** síar a sliab m-**Breg** mbrathsolus. Is annsin atracht doimell trom tiug dobordaa duibciac dorco doeolais. Es nann ispert fria a aruidh: ‘Toirnid an carpat’, ol .ui., ‘& scuir na h-eochai, co-rrodiglui an ceo donfainic.’ Dognit*er* samlaid. Russcuir in gilla na h-eochai isan fergort bó a comfocus ndo & rusgair ca forairi & ca forcoimed. Ni cian boi ann co nfaco an scáilfer mor dia doqum, osse mullachlethon, belremhor bolcshuilech, granna grindednach grucanach, adheidig dur dosmailgioch. Ba duibitir gual cech n-alt & cech nága de ó muldach co a bonn. Ba samalta fri h-erball fiadheich an mong gaisedech greliath consuiged tar a formna siar sechtair. Suili duibliatha linducha lai*s*. Ba medigithir clar fithcillie cech ded glasbuide boi a cechtar a di drant. Ba samalta co rachad long fo a lanseolaib tar a gincraoss foslaicti. Srón qam quasanuch leis, fethiuch brec ingaluir aicci. Nuscerd fi salannmeich do tuluib a lurgun bfíar bfoqhuam. Hoircne mellchai grebanchui foi. Slioasta sacachai sithquama leis, se adhpronnach *lethantsluaistech*, se glunmhár tónchoir glaisingnioch. Ba egcrutha examuil {folio 7b1} an baclach sin. Ba dub teimnidhe, ba fuachda firgranda, ba h-ansuairc anaobda *túaruscbáil* ind fir sin. Esse immoro ba moom di feruib domain co na madán magluircie fadbuidi dron denmaide, co forcraid for delgan do fri aglend a dhi ghualann. Araili araid muschidhi bhreclachtna co na imlib iarnidib uimpi, sí imtrom fri h-imtecht, si adhuar fri h-anadh, si h-etig fri h-airechtus, áthi aonbruit na h-araidi sin roboi immon mbaclach. Iarsin fiarfoidis an taithioch do araidh **Laogairi Buadaig**, can do & cuich a tigerna. ‘Ni ansa’, ol in tara, ‘**Loegairi Buadach mac Connbuide maic Iliach** mo tigernus-sai.’ ‘Is gilla degtigerna on’, ol an scal, & is amlaid adbert anní sin & dotocaib a madan magluirci & dobreth bem do o cluais có a caraidh. Cnetais & --- p.170 iachtais & eghmis an gilla iar fac*bh*ail an moirimnid & an eccomlainn. ‘Fé amae’, or **Laegairi** ac cloisdin íacta an arad. Lasodain atracht **Loegairi** focetoir co na armgaisced dia foiridhin. Immacomrainic doiuh & dano ni raibi ba do sotain di **Loegairie**. Tocuaid an scal a madan magluirci & dobreth beim do o a cluais co a *c*araid co-rtoitset a airm uaid cin comus. Techis **Loegairi Buadach** iersin fo melui & fo mebail, co ranic **Eomain Macha** ier facuhail a h-ech & a arudh & a airmgaiscid. Niruo cian iarsin co ntorracht **Connall Cernach** iarsan sligid cetnoi cusin maigin i turcaibh an duibceou draigechta for **Loegairi** reme. Artraigis an ceo cetna for **Conall**, conar cungain nem no talmain. Tairlingis iersen & tairntir a carpat & scoiris an tarui a eocha isan fergort cetno, fep roscuirid eich **Loegairi Buadaig**. Niruo cían din araid co naco in fer cetna cuici & iarfaigis do, cia 'gam mboi se ale, or .ui. ‘Hoc **Conall Cernach**’, ol in tarau. ‘Mait in fer’, or an scal lia tocuail a madain magluirci boi ina laimh, la tabairt bemin de co riacht an tarai. Atcluin **Conall** sin & ergis focetoir, immacomrainic do & don scal. Niruo ferr son do dano. Roforuaisligeth & teichid, co riacht **Eamain Macha** ier fácuail a arm & a ech & a aradh. Dolluid *vero* **Ququlaind** ina carput ier niamadh a fuilt & ier na sleamhoncíradh ar an sligid cetna, fep docotar cach do etergleo an imresna & erruid **Ulad** immon curadmír, conustarraid an duibciach draigechtac cetno, amal tarraid an luchd remi, co ruslion an cobes dimhain diqlui iter nemh & talaumh. {folio 7b2} Tairlingis **Cuchulaind** isan maigin sin & chuiris **Loeg** a eocha isan fergort cetno. Niruo cian boi ann co naco an fer cendgarb corpremur quici co na madán magluirge ina laim, amal ticed remhe. ‘Cia tussa, a gilla’, ol se co h-andiarraid. ‘Ni me ata cin ticernai’, for **Loeg**, ‘**Cuchulaind mac Subaltaim**.’ ‘Maith on an cach fil ann’, ol in t-oclach, & tocuaid fair an madan & dobreth *beim* do o a cluais co a *c*aruidh. Garthis **Loeg**. Atetha **Cuchulaind** a gaiscet & focerd cor niach nerred nde docum an scail & di foridin **Loigh**. Dercuis cach hi celi dib. Ba feig immoro & pa forgranna an fegadh & an frithailiom dorat cach --- p.171 dib for a celi, **Cuchulaind** & an scal. Immacomhtuairc doib iersin & doberid **Cuchulaind** da beim im gach mbeim do-ssom, .i. tathbem & bem co comus, co roforuaislig **Cuchulaind** a bruth & a brig an scail, co-rrosdislig na h-eocha & an aruid, & co ruc eocha & arudhai an lochta oili uaid, .i. **Conaill** & **Loegairi**, fo an cuma cetno. Luid **Cuchulaind** remi cou **Heomain Macha** a ndiaid an [lochta](G301022/app017.html) oili & dobretha a n-eoucha & a n-arudha doib. ‘Es lat-sa an curadmir, a **Cuchulaind**’, or **Bricne**. ‘Ni ba fior anni sin’, ol **Connall** & **Loegairi Buadach**, ‘uairi nicon fedomair, cia do chairdib sidhi **Conculaind** tanic do imbirt a cumachta foruind, & ni cert an cuaradmir do prith h-uainde aire.’ Feidmid **Ulaid** a nedirgleod. ‘Innsaigid **Coinrui**’, ol **Senchui**, ‘& na h-anuid la bretir naili, co ristai uair lem for bur netergleod in uar fiadnusi.’ Dolotar isin maitin iernamaruch a triur curad, .i. **Cuchulaind** & **Conall Cernach** & **Loegairi Buadach**, co catraic **Conroi**. Scoirit a cairpthi a ndorus ana catrach & tiacaid isin rigtech, & feruis **Blatnad ingen Mind**, ben **Conrai**, failti rú; & ni raibi **Curai** a buss ar a cinn an adaig sin & ra*fi*tir ricfaitis, & forfhacaib comarli lasan mnai im reir na curad, co tisad don turus, ari ndechaid soir a tiribh na **Sciatia**. Fouith ni-rroderg **Curoi** a claideb a n-**Erind**, o rogab gaisced co ndechaid bas, & ni dechaid biad **Erend** ina beolui, cen ronboi ina betaid, o ropdar lana a secht mbliadna, uairi ni rotallustar a uaild nach a allud nach a airechus nuch a borrfad nach a med nach a calmatus in n-**Erind**. Boi immoro an ben diaa reir co folcud & fothracad & co-llendaib la inmescaib & co ndergodaib sainemlaib, comtar buidhig. O thanic doib iarom {folio 8a1} co dergad, asmpert an ben rú iersuidi, cech fer dib a aidqi di faire na catrach, co ntisadh **Quri**, hi fairi doib ier n-oesai*bh*. Cipe h-aird di airdib an domain a mbet, dincanud for i catraic, co mbo limithir proin muilind, cona fog*bh*aithi i dorus iar funet ngreini do gres. Luid ierom **Loegairi Buadach** an cet adhaigh di fairi na catrach, uair itte ba sinnser doib a triur. Rusbui isan t-suidhe faire iersuide co dereth aidhci co nfaco in scath quci indiar --- p.172 radarc hi sulai don farci. Ba dimor & ba granna & ba h-athuathmar lais a med an scaith, ar i indus lais co nriacht conuici ethiar a airdi, & ba foderc do foles na fairci fo a gabul. Is amlaid tanic & laun a di glac leis do lomanuib daruch & dobi oiri quingi sesrigi in cec lomcrann dib, & nir aitherracht bem do buain craind dib acht aon beim di claidiub. Doleg gecan dib fair, lecthi **Loegairi** secha. Caomclaid fo di no fo tri & ni ranic cnes no sciat do **Loegairi**. Dolleici **Loegairi** gai fairsiom & ni ranic. Roictisim a laim co **Loegairi**. Boi tra dia fod na laime co nruact tar na teora futoir*bh*i bo etorro h-oc imdiprocud, conid iersodain rogab ina glaic. Ciar uo mor & cier uo h-airegda tra **Loegairi**, tarlustar a noenglaic in oclaig donfanic, fep tallad mac bliadna, & condamalt eter a di phois iersuidi, amal tairidniter fer fithcilli for tairidin. Trat ba lethmarb iarom ind innus sin, dodleici ercor disude tar caithir amuich, co nboi for in otrach a ndorus an ritighi, & nir h-osluced an catir and etir. Dorummenaiter ind fir tra & muinter na catrach uili, ba leim roleabluingseom tar an catraig amuich dia facuhail for na feroib aili. I mbatar co diaid lai co trath na faire, luid **Connall Ceruach** isan suidi fairi, uairi ba sine oldass **Cuchulaind**. Fo an innus cetno dno amul tarlui di **Loegairi** uili an adaidh cetna toisich. In tres aidci dno luid **Cuchulaind** isan t-suide fairi. Ba si sin adaigh rusdalsad na tri Glaiss Seschinn Uairbeoil, tri Buaideltaig Bregh & tri maic **Dornmhair Ceoil** di orcain inna catrac. Ba hi dano adhaidh roboi hi tairrngiri don peist roboi issin loch hi farrud na catrach fordiuchlaim lochta in puirt uili eter doine & innile. Bai **Cuchulaind** didiu h-oc fritairi na h-oidchi & batar mitúrus-sa imdha foair. Trath ba medon oidci do ierom, co qualui in fotrann cuci. ‘Alla alla’, or **Cuchulaind**, ‘cia fil alla? Masad caruid, condosnadaid; mas dod namhoid, condomralaid.’ Gairm namnus fair {folio 8a2} lasodain. Concloich **Cuchulaind** foraib ierom, conid marb tarraidh talumh a nonbor. Addaig an cendail occo isin suidhe nfaire. Modh nad modh indesid inna suide, congair in nonuur aili airi. Rusmarb tra na tri nonuurai fo an �nnus cetna co ndernoi oencarn dib eter cendail & fadbh. --- p.173 Amal ronboi ann iersuide co deret aidci, ba scith & ba toirsech & pa mertnioch, co cuala comgabail ind airdi, amal bud fotrann farci dimoiri. Ni fordamair tra a bruth cecha raba do med a turse cin techd do dexin in delma moir roncola, co naco in coimergi dorine in pest. Doicc lais dono roboi .xxx. cubat di uas an loch. Dusnuarcaib suas iarsuidi isan aier & rusleablaing docum na catrach & adrolaicc a beola, co ndechsad aon na rigtiche ina craos. Forraithminedar lasodain a forumclis & lingthi a n-airde, coruo luaithidir retid fuinnemna imon pesd imma cuairt. Iadaid a di glaic immoa braigit iersuide & roding a laimh conici a gualainn inna gincraes, co tarfaig a cride eisti, co ndoralui uaid for talum. Imbeir **Cuchulaind** in claideb fuire, co nderno minmirenda di, & donbir a cend co raibi acco isan t-suide fhairi h-oc an cendail aili. Trat romboi ann iersuidii & se athbrisde trog isan degoil, co naco an scath cuici aniar dond farci. ‘Bid olc ind adaid’, ol .uí. ‘Pud meisemh duidse’, olsa **Cu**. Lasodain dolleici gecan foair. Leicid **Cuqulaind** seochau. Coemcloid fo di no fo tri, ni ranic cnes no sciath di **Coinculaind**. Dolleici **Cuchulaind** gai fairsiom & ni ranic. Sinis a laimh co **Co*i*nculaind** iersuide dia gabail ina glaic, amal rogabh na firui aili. Foucerd **Cuchulaind** cor niach nerrad nde lasodain & raithmenadar a forumhclis, & a cloidebh [nocht](G301022/app018.html) h-uas a mulluch, coruo luaithidir fiamhain etarbhuas imme imma cuairt, con nderna retarbuara. ‘Anmain an anmain, a **Chuchulaind**!’ or se. ‘Mo tri drindruisc dam!’ ol **Cuchulaind**. ‘Rotbia’, ol se, ‘feib dotissad lia t'anail.’ ‘Rigi loec n-**Erend** dam o an tratsa, an curadmir cin cosnom frim & tos dom mnai ria mnaib **Ulad** uili.’ ‘Rodbia’, ol esiom lasodain fo *cétoir*. Ni fhitir, cia arluid uaid~~i~~ anti boi oc a acollaim. Immadraidiu ina menmain iersuidi a-lleim docotar a oes cumta tar an catraic, ar ba~~d~~ mor & pa h-ard & pa lethon a-lleim, & ba doich laiseom, ba do leim docotar an lath gaili tairsiu. Domidethor fo tri dia lemim & forrémtius. ‘Maircc domrommalt a nimned domromaltsai cus trasda immon curadmir’, ol **Cuchulaind**, ‘& a techd uaimb {folio 8b1} la fedmedh an leime docotar ind fir naill.’ Pa si tra boethar dogene **Cuchulaind**. Nocinged --- p.174 for a cula etorbhuass fod norchora on catraig. Docinged dono etarbuas doridise asin mbaili hi tairised, co mbenadh a tuilcend risan catraic. Nolinged a n-airde fecht naill isan talom connici a glun ar truma a protha & a neirt. In fecht aili ni ti*s*ccid a druchd don feor ar denmne an aicnid & lútighi an lathoir & med na gaili. Lasan siabrad rosiabrad uime, fecht noen ann cingtisom tar in catraig amoig, co raibi tall a medon na catrach a ndorus an rigtigi. Ata inad a da traiged isan liic uil for lár na catrach, *bh*aili a raibi a ndorus an rigthigi. Teid isan tech lasodain & dolleic a osnaid ass. Ismbert **Blathnod ingion Mind**, ben **Conrui**: ‘Ni h-osnadh iar meabul emh’, or si, ‘acht is osnaid iar mbuaid & coscur.’ Ronfidir ingen rig **Innse fer Falga** i ndoraid doiruid **Coinculaind** isan oidhchi sen. Niruo cian dono iarsin, co n*a*ccotar **Coinrai** cuco isan tech, & bratgaisced~~na~~ na tri non*bh*ar romarb **Cuchulaind** lais & *a ci*nna & cenn na piasda. Espert lasodain iar cor na cenduili do assa ucht for laur an tighi: ‘Ba gilla comhadus do fhairi duine rig do gres’, ol .ui., ‘an gillai dian comrama so an en oidhci uili. Anni imma tudcabhair am rersi’, ol .ui., ‘immon curadmir, is la **Coinculaind** iar firinde ar belaib h-occ n-**Erend** uili. Cia uheth bus calma ann’, or se, ‘atás ni fhuil rossia coimlion comruma pris.’ Es i breth rucc **Qurai** doib iarsuide, an curadmhir do **Coinculaind** & lathus gaili **Gaidel** uili & tus dia mnai ria mnaib **Ulad** uili a dtech noil, & dombert .uíí cumhala do ór & arcet dó i-llogh an gniomaoi oen oidhci dorine. Celiprait ierom do **Coinrui** & dollotar, co ndecotar **Eomain Macha** a triur ria ndeug lai. Trath ann doib iersuide co roinn & dail, rogabsat and rannaire an curadmir co na fotha do linn ~~ria~~ riasan roinn, co raibe occaib forleth. ‘Is derb lind tra’, or **Dubthach Doeltengau**, ‘ni fhuil imcosnom lip anocht imon curadmir. Rolamair bur mbrethuchud anti rancopair.’ Isbert an fiallach aili fria **Coinculaind** iarsuide, ní tardhud an curadmir do neoch dib sech a celi. Mad in robretaighestar immoro **Curai** doib a triar, ni ardamadhair ní de itir do **Coinculainn**, o rancotar **Eumain Macha**. Ismbert **Cuculaind** lasodhain, nar*bh*o sanntach-som fair curadmir do cos-{folio 8b2}nomh idir, fobithin naruo mo a solumh donti dia tibartha oldas a doludh. O shen ni roroinneth curadmhir ann, co tanic *cennach* an ruanada a n-**Eumain Macha**. --- p.175 *Cennach ind ruanada.* ---------------------- Fecht nann do **Ulltaib** a n-**Emain Macha** iar scis aonaig & cluici, dolluid **Concopar** & **Fercus mac Roich** & maithi **Ulad** archena asan cluichimuigh a n-**Emain**, co ndesitar tall isan **Craebruaid** **Concubair**. Ni raibi **Cuculaind** ann na **Conall Cernach** na **Loegairi Buadach** an aduid sin. Batar immoro lath gaili fer n-**Ulad** ann olcena. Amul robatar and trath nona deog lai, co nacotar bachlach mor forgranna cuco isan tech; ar indar leo ni raibi di **Ulltaib** lath ngaili rosasad leth medi fair. Ba h-uathmor & pa granna a indus ind oclaig. Sencodhal fria cneass & brat dublactna imme & dos-bili mor fair, med gaimhlias hi tallad .xxx. ngamnoi. Suili ciochardha buide ina cinn, med coire rodaimh cechtar na da sula sin fria cinn anechtair. Remithir doid laimhe neich oili cech mer diau meruib. Cep ina laimh cli a raibi oiri .xx. & cuingi, biail ina laim deis a ndeocatar.uíí. bruthdamna, boi feidm cuingi sesrige ina samhtaig. Dolluid fón eccusc sin, co mboi fo bun na gablu ronbui a cinn na teneth ina t-sesomh. ‘In cuimci an tighi doid?’ or **Dubthuch Deoltenga** frisam bachlach, ‘an tan nad foghba inad naili nann acht beth a mbun na gablui; munid caindleoracht an tigi is ail doid do cosnomh, acht namaa budh moam bus loscad don tig oltas *bh*us soillsi don tegluch, & comad loscud don tig.’ ‘Acht nama’, ol .uí., ‘ni he mo dan do gres, atad dana eli liom cenaue. Inni dia tudhcuid chuincid .*vero*.’, ol .uí., ‘nocan fhuar ind **Erind** nach ind **Alpuin** nach in **Eoruip** nach in **Afraicc** nach an **Aicia** co **Grecia** & co **Scetia** & **Innsie Horc** co **Columnuib Hercoil**, co **Tor mBreogain** & **Indsie Gaid**, nech nocomaildfed fir fer frimb uimme. Uair roucsaidsi for n-**Ulltaib**’, ol se, ‘do sluagaib na tire sin uili ar grain & greid & gaisced, ar oirechus & uaill & ordon, ar feli & indracus & febus, fogabhar ann uaib ainfer comaldnus brethir an ceisd immatu.’ ‘Ni coir emh oinech cuigid do breth araí oinfhir dotesbaid dib h-oc díden a noinich, & bes nib nessamh ecc dossuidhe oldas doidse.’ ‘Ni h-oc a imghabhail dono atus-sa anní sin.’ ‘Findamair tra do cheisd’, ol **Fercus mac Roig**. ‘Acht co rodamthar fir fer daumh’, ol se, ‘addober.’ {folio 9a1} ‘Is coir em fir fer do comaldnud friut-sa immoro’, ol **Sencuo mac Ailella**, ‘ar ni --- p.176 fir daum do sluag mor muindtriomuil prised for oinfer nanaichnid netorrui. Et ba doicch linn’, ol **Senchui**, ‘mad cus trasdoi fuagebta ainfer do dingualui sunn.’ ‘Faccuaimse dono **Concupar** fria laim’, ol .ui., ‘daig hi rigi, et facuim **Ferccus mac Roich** daich a coitechta, & cibe dib’, ol .ui., ‘[rismadseidir](G301022/app019.html) cenmotháa h-in dioas sin, toet co ntallursau a cend de h-inocht & co talla mo cenn diom-sa h-imbaruch d'adhuich.’ ‘Is deuru tra hi fechtsau’, or **Dubtuch**, ‘ni fuil ann nech uhus fiou lueat dirioacht a ndegaid na desi sin.’ ‘Bed cossa h-inossa’, ol **Muinremhar mac Gerrcinn**; dosceinn side for laur h-in tichi lasodain. Ba he tra calmotus h-in **Muinremair** h-isin, nert cet cathmiled ann & nert cet cedluid cechtar a da righid. ‘Tair sios, hi bachluich’, or se, ‘co tallur-sa do cend díot anochd & co tallus-sa diom-sa amaruch d'adhuig.’ ‘Fogebainnsi hin cech bailie anní sin, diamadh h-ed *bh*udh ail dam’, ol in bachlach. ‘Amail rocinnsemh’, ol .ui. ‘is amlaid dognem: mesi do gaid do cinn diot-sa h-inocht, tussa dia gaid diomsau h-imaruch d'adhuigh dia dighail.’ ‘Toing a toing mo tuath’, ol **Dubthach Doeltengau**, ‘ni h-ail doid ég samhlaid, an fer muirfe anocht [dot marbud](G301022/app020.html) h-imbaruch d'adhuigh. Is h-ocud-sa t'oenur, ma ata do cumochta do marbod cech n-oidci & do dighail iarnamaruch.’ ‘In comarli emh orrotaidhse uili’, ol in bacluch, ‘& is ingnad lib domgensa.’ Fonaiscidh for a celi iersuidi a fhior, or ni gaibthiur him comuldnud a dalui fris arna~~r~~maruch d'adhuich. Lasodain gebthi **Munremar** an mbiail hi-llaimh an bachlaich; .uíí. traicti ider dí ul an bíala. Adaich an bachlach iersuidi a braghaidh tar in cep, dobeir **Munremar** beim do biail tar a bragaid, co nrogaib an cep fris anios, co roshescuind a cend, co ra-{folio 9a2}ibi hi mbun ina gablui, co mba laun an teallach don cru & don fuil. Atfraig suas iersin & tecmallau a cenn & a cep & a biail ina uchd, & is amhlaid docuaid uaidhib asan ticch h-immac, & sredach na folui asan meidi, co-llinad an **Craobruaid** for cech leth. & doboi grain mor for **Ultaib** uili isan ticch ar a ingontus leo an sceoil dusfarraidh. ‘Toing et r.’, ol **Dubthach Doeltengau**, ‘dia tí in mbachluch so h-imaruch d'aduig ier na mharbad andochtt, ni fuicfi fer mbethud lia h-**Ulltui**.’ --- p.177 Tarmchuir tra an bachlach iernamharach d'adboig & luid **Munremar** for a imgabail. & gabais an baclach occ a eliugud cin comallnad a brethri fris. ‘Ni fior em’, ol .uí., ‘do **Muinremar** cin comollnad cennaich frimsa.’ Boi didiu **Loegairi Buadach** hi fos an oidci sin. ‘Cia do na curaduib cosnus an curadmir’, ol .uí., ‘firfhus cennuch frium-sa anocht? Caiti **Loegairi Buadach**?’ ol .ui. ‘Atu sunn, a *bh*achlaich’, or **Loeguiri**. Fonaisci fa an innus cetna & ni tanic **Loegairi**. Ticc dono iernamuarach & imnaiscid do & **Conull**, & ni tharnacair **Conall Cernach**. Tic dono an cetramad adaig & ba lonn & ba uechell fair isodain. Tairnegtair mna **Ulad** uili an adaig sin di dexin an sceoil ingnathaig, tegad isan **Craobruaidh** cech n-oidhci. Boi dono **Ququlaind** a fos an adaig sin. Rusgab an bachlach grisad lasodain. ‘Roscaich uar ngal & uar ngaisciod, a Ulta’, or se. ‘Mor menmai uar curad imma curadmir, & n*i*dod tualaing a cosnomha’, ol .uí. ‘Caiti an siabarta cloen truag ud, frisa nabortur an **Cuchulaind**? In ba ferr a briatra oldas an fiallach naild?’ ‘Ni h-ail dam cennuc frit, a bachlaig, eter’, or **Cuchulaind**. ‘Doicc liom’, ol .uí., ‘a cuil truagh, is mor adaghaictir écc.’ Dosceinn **Cuchulaind** cuigi lasodain, & rel. Addaig side bem ndó don biail corben a cend nde fri clethi na **Craobruaidi**, co nderno slicrig & minbruar nde. Afraig suas iersuidi, & rel. Iarnamarach tra bottar **Ulaid** oc forcomedus **Conculaind**, duss an raghadh for imgabhail an baclaig, {folio 9b1} (amail docuatar an fiallach naild)[end of story was illegible to editor.]