#Egerton Annals: Mionannala #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Egerton Annals: Mionannala ========================== Author: Unknown --------------- ### File Description Standish Hayes O'GradyElectronic edition compiled by Donnchadh Ó Corráin Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CURIA Project. 2. Second draft.Proof corrections by Donnchadh Ó Corráin Extent of text: 11815 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt (1996) (2010) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G100027Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. [FREE] The hard-copy text from which the electronic edition is made belongs in the public domain. #### Sources **Manuscript source**2. London, British Library, Egerton 1782, folios 56–64, vellum, A. D. 1517 (see Robin Flower, Catalogue of Irish manuscripts in the British Library [formerly British Museum], ii (London 1926, repr. Dublin 1992) 258–98:283–85, section 42). **Edition**2. Standish Hayes O'Grady, Silva Gadelica, vol. 1 (London 1892, repr. Dublin: Stationery Office n.d., repr. New York: Lemma Publishing Corporation 1970) 390–413. This is the first and only edition. **Translation**2. under the title Fragmentary Annals, in Standish Hayes O'Grady, Silva Gadelica. vol. 2 (London 1892, repr. New York: Lemma Publishing Corporation 1970) 424–49. **Sources, comment on the text, and secondary literature**2. Suibne Menn: cf. John O'Donovan (ed), Annals of Ireland: Three fragments (Dublin 1860) 18. 3. Fiachna and Mongán, cf. Kuno Meyer (ed), The voyage of Bran i (London 1895) 42–90. 4. Rogellach, cf. Keating, Forus feasa iii (London 1908) 130. 5. Battle of Carn Conaill and tales about Guaire, cf. Whitley Stokes (ed), The battle of Carn Conaill, Zeitschrift für celtische Philologie 3 (1901) 203–19. 6. Fínnechta and the Bórama, O'Donovan, op. cit. 70 and Whitley Stokes, The birth and life of Mo Ling, Revue Celtique 27 (1906) 257–312: 290–98. 7. Vision of shields. O'Donovan, op. cit. 98. 8. Írgalach and Adomnán, O'Donovan, op. cit. 100. 9. Cellach and the battle of Corand, O'Donovan, op. cit. 104. 10. Congal Cennmagair, O'Donovan, op. cit. 32 (passing reference). As Flower points out (ibid.) the annals of which the text edited by O'Donovan (re-edited J. A. Radner, Fragmentary Annals of Ireland (Dublin 1978)) is an extract and the Annals in Egerton 1782 are closely related and may derive, in part at least from the lost Annals of Clonenagh. There is another version of the story of Guaire and the widow (part of the entry for 649) in London, British Libary, Harleian 5280, 25b and in Dublin, Trinity College Library, H. 3. 18, p. 48b). The first (with variant readings from the second) is edited by Kuno Meyer, Neue Mitteilungen aus irischen Handschriften, in Whitley Stokes and Kuno Meyer (ed), Archiv fúr celtische Lexikographie iii (Halle a. S. 1907) 1–2. **The edition used in the digital edition**2. **Standish Hayes O'Grady**, Mionannala sunna: mar atá ó ríge do ghabáil do Shuibne Mhenn anuas go dtí bás Conghaile Chinn Mhagair .i. ó aois Chríost sé céd a cúig dég gusin m-bliadain secht gcéd a deich in Silva Gadelica, Ed. Standish Hayes O'Grady. , London, Williams & Norgate (1892) pages 390–413 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration All editorial introduction, translation, and commentary have been omitted. Otherwise, the electronic text represents the hard-copy edition. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been thoroughly checked, proof-read and parsed using NSGMLS. ##### Normalization The editor presents his text with manuscript punctuation and capitalisation: these have been regularised in accordance with modern scholarly conventions. Words and names have been segmented in accordance with CELT practice. ##### Quotation There are no quotation marks in the printed edition. In the electronic edition, direct speech has been tagged q. ##### Hyphenation Soft hyphens have been removed and have not been marked. Hyphenation marks the segmentation of words in accordance with CELT practice. ##### Segmentation div0= the whole volume. div1= the annal; div2= the individual entry in a given annal. Each annal is given a unique identity number with the corpus of Irish annals. Passages in verse are marked as embedded text and metrical lines are marked. ##### Interpretation Names of persons (given names), groups, and places are tagged. Roles (bard, bishop, bodyguard, coarb, druid, foster-father, foster-mother, historian, jester, king, poet, porter, prophet, sage, saint, scholar, steward, student, swineherd), institutions (abbacy, assembly), social events (cannibalism, mortality, plague,), military equipment (armour, castle, fortress), cultural artifacts (poetry, satire) are tagged. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the Annal. ### Profile Description Created: By unknown Irish monastic scholars. Date range: 1000–1150.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Middle Irish apart from 24 words in Latin. ##### Language: [LA] 24 words in Latin, most are textual or chronological technical terms. ### Revision History * (2010-04-01) Beatrix Färber (ed.) * Header updated; new wordcount made; file reparsed. * (2008-09-27) Beatrix Färber (ed.) * Keywords added; file validated. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:26:24+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (1997-09-15) Margaret Lantry (ed.) * Header modified; file parsed using SGMLS. * (1997-08-27) Margaret Lantry (ed.) * Header re-structured; text parsed using SGMLS. * (1996-04-04) Mavis Cournane (ed.) * Whole text and header re-parsed using SGMLS. * (1996-04-03) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Header added. * (1996-04-3) Mavis Cournane (ed.) * Text parsed using SGMLS. * (1996-03-01) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * In-depth mark-up extended and verified. * (1995-03-07) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Structural mark-up and tagging verifed. * (1995-08-17) Tiarnán Ó Corráin (ed.) * Second proofing; in-depth tagging added. * (1995-03-07) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Text proofed and structural mark-up added. * (1991-12-01) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Text captured by keyboarding. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G100027 ### Egerton Annals: Mionannala: Author: Unknown --- p.390 #### 615.0 A.D. 615 #### 615.1 [*gap: acephalous text/extent: unknown*]lá dana do **Shuibne *Mhenn*** ina ghilla óg ina thig féin ro búi acá rád re a mhnái: ‘Is ingnad lem’, ol sé, ‘a laighet ro gab **Cinél n-Eogain** tigernas for chách innosa’. Is ed ro ráid in ben *tré* chinél fochuitbeda: ‘Cid duit-siu’, ar sí ‘cen chruas do dénum ocus dul rempu do chogud for cách ocus coscar do breith co meinic’. ‘Is amlaid sin bias’, ar eisium. Tánaic-sium ar sain immach ocus sé armtha sin matain arna márach. Ocus do-rála óclách do lucht in tíre do ocus sé armtha. Ocus do-róine comrac fris corro ghiall do rinn ghái do. Ocus is amlaid-sin ro thionóil sluag do ar éicin ocus ro gab **Suibne** **ríge Eirenn** Is rá ré-side ro búi cogad itir na dá **Fhiachna** .i. **Fiachna** mac **Demain** ocus **Fiacha** mac **Baetáin**. Is sí máthair in **Fhiachna**-sin --- p.391 ro ráid in tan tucad máthair í ac faicsin di in mic thíre ac dulu fó na caeirib ocus acá marbad: ‘Ro bud maith lium’, or sí, ‘mac do gheinemain uaim ocus uait-siu do-béradh in aradhain út for do chinedh-sa’. ‘Ní thí ar in saegal in mac-sin’, ar in t-athair. Cid edh tra rug sí **Fiachna** iartain ocus tucad for altrum. Tánic fecht n-aen ann do thig a athar ocus a máthar acht nír ba h-inmain risin n-athair é ar a dhúire ocus ar aicniud a máthar do beith aice. Beiridh iarum a máthair lé h-é i nn-aracul fó leith ocus fritháilter ann é ocus a aite. Tic in mac iar sin immach ocus a fhuigell feola ar biur ina láim do maccaemaib aile. Ocus iss ed thánaic dochum in taige rígda i r-raibe a athair. Mar a-chonnaic in t-athair é chuige ro oslaic do choin ghairc ro búi aice ocus ro ghrés fá a mhac é. Is isin uair chétna tánaic in seig chuige ar tí na feola. Ro fritháil-sium imorro in coin ocus in seig .i. do-rat buille don bhiur cona fheoil i craes in chon co ránaic i cride in chon. ocus ro gab din láim aile in seig. *Ar* faicsin imorro dá máthair in chon don dara leith dá mac ocus na seige din leith aile ro bíodc, ocus is é méit na bíodca co ná ro choimpert riam ina broinn ó shin illé. In cocad tra rómhór ro búi itir na dá **Fiachna** remráidte ba h-é **Fiachna** mac **Baetáin** ro beiredh coscar do ghrés. Ocus ní namá no beired coscar do **Fhiachna** mac **Demain** acht ro beired coscar do na h-uilib **rígaib** no thecmad ris. Mac don **Fiachna** mac **Baetáin**-sin in **Mongán** erdairc, cia at-berad gú-**shenchaidi** comad mac do **Mhanannán** é ocus co n-digsed i r-rechtaib imda ní creidte sin *acht* rob fer fesa mhóir in **Mongán** ocus ro ba gér gaeth glic a intlecht. Lá tra thánaic in **Mongán**-sin ocus a máthair ris ocus buidne móra immaille friu ar fut trága. At-chonnaic in máthair cloich n-álainn co n-dathaib imda 'sin tráig. Ocus ro thócaib in chloich ocus ro thaisilb don mac. ‘In chloch-sin at-chí-siu a máthair’, ar in mac, ‘ is di muirbfidter meise’. Ro bíodc in máthair co mór acá chloistecht-sin ocus do-rigne min uile don chloich. Iss ed ro ráid in mac: ‘Is dímáin in saethar- sin a máthair uair gé do-ghnéis luaithred di ocus cia chuiri fó thalmain is di muirbfidter do mac-sa’. Ro chuaid in máthair iar sin i l-luing ocus in chloch ina luaithred immedón ind bhréite {folio 57b} le edh radairc issin muir co ná faca tír ná talam uaithe. ocus ro chuir isin muir in brét cona luaithred inn. --- p.392 #### 625.0 625 #### 625.1 I ciunn bliadan imda iartain tra táinic coblach mor a **Bretnaib** corro aircset na fearannu comfochraibe dóib co tánaic **Mongán** co sluagaib immaille fris co tuc maidm forru. ocus ro cuirit ar éicin ina longaib iat. Ro gab imorro aen díob cloich assin tráig ocus do-rat urchor di co tarla i cenn **Mongáin** co torchair, ocus ba h-í cloch búi ann in chloch út arna cur do na tonnaib rempu conice in tráig ocus arna dénum don luaithred út ro búi issin bréit. Tucad iarum aithne ar in chloich ocus ba marb **Mongán** de sin .i. i n-aenmad bliadain déc **Shuibne Minn** ocus tuc in **Mongán** ria n-éc in chloich i l-láim a máthar ocus tuc in máthair aithne fuirri. Ro búi dono in fer ro marb eisium ocus lucht a luinge uile for cumus ocus ní ro léic **Mongán** duine díob do marbad acht a l-lécon as. Acht chena ciarbo mhór in coblach ní ránic díob uile gan marbad ocus gan bádad dar muir soir acht aen-duine namá. Adubairt dono Mongán ac éc ria máthair: ‘Biat-sa beo i ceirt-chiunn bhliadna im adnacul ocus oslaic-se in adnacol’. Ro mellad dana in máthair uair ní thuc aithne ar in m-bissex uair ba bhliadain bhissexa in bhliadain ocus ní issind ló chóir thánaic. In ló thánic imorro fuair tes i curp a meic ocus allus teg triana thaeb ocus fuil ac siledh dar a srónaib ocus sé ag fuabairt éirge (si verum est). Bliadain co fuillium iartain dá athair ina bethaid. #### 626.0 626 #### 626.1 **Fiachna** mac **Demain** imorro arna foruaisliugud co meinic ó **Fhiachna** mac **Baetáin** ro fiarfaig de sochaide. Ocus ro fiarfaig dono co sunnradach do bráthair óc dó ro búi i n-daltus **Chomgaill** cid fodera a foruaisliugud in mheince seo ocus a mélachtnugud ó **Fiachna** mhac **Bhaetáin**. Iss ed ro fhrecair dalta **Comgaill**: ‘in fetar’, ar sé, ‘cia uaib as deithitnecha ar a n-dein Comgall érnaidhte .i. in dar muintir a athar do-gní in dúthrachtacha indás foirr-ne ocus sinn dá fhaemad co dúthrachtach chucainn’. ‘Is fíor sain’, ar in rí, ‘ocus ní léigfither do-sum in fad-sain’. Tánic ind **rí** fó chétóir co sluag mór maille ris do innsaigid **Chomgaill**. Ocus ro fhiarfaig do **Chomgull** ‘Cia uainn ris nat mó ghuidi in Coimdid a chléirig’, ol sé. ‘Guidim foraib maraen’, or **Comgall**, ‘.i. ar chiniud mo athar ocus ar chiniud ro fhaem mé co dúthrachtach’. ‘Cia uainn dana’, ar in **rí**, ‘ris nat mó do-beiri dúthracht do chride at érnaidhte’. ‘Re ciniud m' athar’, ar **Comgall**. ‘Truag truag sin, a dhuine náim’, ar sé: ‘Is sochaide d'ár saer-chlannaib-ne ro marbad ocus ro gabad trít sin. Meise féin imorro’ ar sé, ‘Ro bad ferr --- p.393 mo beith marb indás a mheince tucad méla form. Ocus mása maith lat airchis co luath díom-sa ocus dom chiniud mhélachtnaighte nó beimít inár naimtib duit’. Iss ed ro ráid **Comgall**: ‘Fechtnaighte isin t-saegul-sa ifus iarrai nó in flaithes nime thall’. Iss ed ro ráid in **rí**: ‘Coscar’, ar sé, ‘do breith dam dom naimtib. Ocus a maithis ocus a faidb d' faicsin i m-brait agum. Ocus in **rí**, ruc mo choscar {folio 58}co meinic anallana a marbad lem. Ocus corob ceol oc fledaib innisin a n-áir ocus a marbtha a bélaib **bard**’. Ba tuirsech tra **Comgall** do'n sgeol-sin. Ocus ro gairmedh **Fiachna** mac **Baetáin** chuige ocus iss ed ro ráid ris: ‘cá rogha bheiri-siu’, ar sé: ‘In coscar do breith mar rucais anallana ocus nem thall do ghait fort. Nó do marbad i g-cath le mac n- **Demain** ocus do beith i flaithes nime tria bithu’. ‘Is ferr lium’, arsa **Fiachna** mac **Baetáin**, ‘saegal gairit acum i fus ocus beith i flaithius nime tria bithu’. Ro altaig **Comgall** a buide-sin re Dia. Ro bui dana **druth** **Fiachna** meic **Baetáin** oc cloistecht risin comrád-sin ocus a chluas risin tech. Ro altaig iartain **Comgall** comad in n-aen-fecht foghabad-som bás ocus a tigerna isin chath. Ocus amail búi i comaentaidh a tigerna ifus isin t-saegul co m-biadh immaille fris i flaithius nime. Ro ráid **Comgall**: ‘do-ghéna Dia amlaid. Ocus amail atái-siu ifus ac molad do thigerna bia- su co h-onórach ac cloistecht re ceol m-binn muinntire nime ac molad Mheic Mhuire’. Ro thinóilset tra leth for leth in dá **Fiachna** ó a n-uilib brígaib dochum in chatha. In **Fiachna** imorro no beiredh buada conice-so ro foruaisliged sin chath-so. Ocus in **Fiachna** ro cláitea ann is é ruc in coscar. Ocus ro marbad **Fiacha** mac **Baetáin** **rí** **Ulad** amlaid-sin la **Fiachna** mac n**Demain**. Nír bha chian imorro iartain saegal **Fiachna** meic **Demain**. Uair ro thinóil-sium tinól mór lais in **Ultaib** ocus ro marbad-som tria inntledhaib a námat. Innistir imorro co m-bíodh fer síde oc acallaim in **Fiachna** meic **Demain** sin. Acht chena ropo deman iar fíor in fer síde sin. Ro fiarfaig Fiachna dá deman in tan táncatar na námaid i gcomfochraib do: ‘Cate órd in t-sluaig-se ocus mo órd-sa’ orse **Fiachna**. Iss ed ro ráid in deman: ‘cia de na dá fót shalcha-sa at-chí’ ar in deman. ‘Beir rogha cá fót ar a d-tuitfi ár is ar nechtar díob fo-gabai bás amail ro airlestair th' airledh’. Conid de-sin atá in senfhocal airdirc .i. amail ro airlestair a deman **Fiachna**. Ro marbad iarum amlaid- sin **Fiachna** mac **Demain**. #### 628.0 628 #### 628.1 Ro marbad tra amlaid **Suibne Menn** le **Mael Coba** mac --- p.394 **Fiacha** **rí** **Ulad** i g-ciunn cheithre m-bliadan déc (la **Conghal Claen** mac **Scannláin** ro-cher ocus ní la **Mael Coba** mac **Fiachna**). **Domnall** mac **Aeda** meic **Ainmirech** dono ro gab **ríge n-Eirenn** i n-degaid **Shuibne**. A scéla-saide imorro ocus a imthechta innister ar cath **Maige Rath**. In 636 ochtmad bliadain flatha **Domnaill** ro cuired cath **Maige Rath**. #### 643.0 643 #### 643.1 **Conall** ocus **Cellach** dá mac **Maeile Coba** ro gabsat **ríge n-Eirenn** iartain. **Diarmait** ocus **Blathmac** dá mac **Aeda Sláine** ro gabsat **Eirinn** as a n-aithle-side. Is ina n-aimsir-side ro innarb **Scandlán Mór** **rí** **Osraide** **Corca Laigde** co comlán de chrích **Osraide**. #### 649.0 649 #### 649.1 Is i nn-aimsir na **ríg**-so ro marbad **Raigellach** mac **Fuatach** **rí** **Chonnacht** .i. in sexto anno. Is amlaid imorro ro búi in **Raigellach** ocus sé sár-tholach meblach. Mac bráthar dono aice ocus cia ro ba h-áil do a marbad ní ruc fair co n- derna {folio 58b}a thruagugud féin tria nemchaithium bíd. Uair ní chaithed di biud acht mad luaba caerach ocus ro ráid is i n- galar ro búi. Ocus ane ba mór in galar i r-raibe-sium .i. in format .i. in pian as mó isin t-saegul ifus in format uair as é iráilios ar in m-bráthair in bráthair aile do marbad. Ro líon imorro re caeile in **Raigellach** amlaid-sin triasin format ocus triasin nemchaithium bíd cor ba chomfocus bás do. Ro chuir techtairi d' innsaigid a bráthar co tísedh dá acallaim amail bad ré n-éc. In bráthair imorro ní dechaid fó chétóir ind uair ro gairmedh uair rop aithnid do celga a shinnsir bráthar. Acht ro irnaidh re tinól sochaide leis. Ocus is amlaid tánaic istech i r-raibe **Raigellach** ocus a claidme nocht fó a coim acá shluag ocus siat immá g-cuairt i timchiull a tigerna. **Raigellach** imorro ciar ba h-imda do féin de sluag ní h-inntib ro thairisnig acht is ina chelgaib féin. Ocus iss ed ro ráid: ‘Uch uch tra’, ol sé, ‘is mór in t- olcus ocus in tróighe i b-fuilim-se in tan ná tabair mo bráthair ocus in tí dúthracur do ghabáil **ríge** im degaid ocus as mó grád lium do dháinib taeb frium nó go fuil sluag acá choimét. Amail tra at-lóchur-sa do Dia do beith-siu dom chiniud féin ocus do beith dingbála do gabáil mo flaithesa im degaid. Acht méit na h- aingidechta duit sluag lat dot choimét forum-sa ocus mé re bruinne báis ar n-dula as mo chuirp ocus ma cholna’. Ó ro chuala im bráthair óg na briathra-sin táinic a chride co mór fair ocus ro theilg frosa móra do déraib. Tánaic arna márach ní as uaithe dia fhius. Tánaic in tres lá co --- p.395 lán-uaithed. Ro scinnset imorro muinnter in **Raigellaig** fair-sium ann sin ocus ro marbsat é. Ro éirig **Raigellach** iarum amail bad i sláinte. Acht chena is ann sin nár ba shlán-som eitir ar marbad a bráthar. Ocus ro gab oc fledugud co subach forbfáilid. **Mairenn** dana ben **Ragallaig** ro fiarfaig dá **druid** uair ro ba reimfhisid ar todóchaide é: ‘In fhechtnaige mór,’ or sí, ‘i fuil **Ragallach** ar tuitim a námat uile lais ocus ar m-beith a sainmige lánmóir innosa’. Ocus is aire ro fiarfaigsidi ar dáig for-fitir co fuigbedh **Raigellach** a aidhed ó námait éicin cen co fitir cia h-é. Ro fhrecair in **fáith** ocus iss ed ro ráid: ‘In **rí** ro marb a bráithre uile tiocfaidter ó a chlainn féin ris cen co sáilenn. Ocus tusa féin imorro tiocfaidter ret rath co l-luath ocus bid é torad do bhronn tiocfus riut.’ Iss ed imorro adubairt **Raigellach** riasi in chlann do-béradh sí a marbad co díchelta arna breith fó chétóir co ná tíosadh in t-imnedh út dóib triana claind. Nír ba chian tra iartain co r-ruc **Mairenn** ingen. Ocus adubairt rá **muicide** a breith leis dá marbad. Ó 't-chonnaic in **muicide** gnúis na náiden tánaic a cride fuirri ocus ro chuir isin téig chétna arís í ocus ro idhnaic co dorus mná cráibdige ro búi i gcomfochraib do. Ocus ra fácaib ann sin í ar chrois i b-farrad na h-ecailse. Tánaic in fhedb chráibdech immach mochtráth. Ocus fuair in téig ar beinn na croise ocus ro fégh crét bhúi innti. Ó 't-chonnaic in náidin m-bic innti ro grádaig fó chétóir í ocus ro ail co h-eclasta {folio 59}í. Ocus ní raibe in n-**Eirinn** uile bud chaeime atás. Ránaic clú a socraidechta go cluasa **Raigellaig**. Ocus ro chuir **Raigellach** techta uada d' innsaigid **mhuime** na h- ingene do chuinchid na h-ingene uirri ocus ní thuc in **mhuime** do í. Rucad chuige-sium ar éicin iartain í as in neimiud i r-raibe. Ocus ó 't-chonnaic in **rí** í ro ró ghrádaig ocus ro búi a ingen féin co colach aice. Ro gab dana **Mairenn** ac a déitchiugud in ghníma-sin ocus acá ardarcugud. Ocus ro élaid d' innsaigid **Dhiarmata Ruanada** **ríg Eirenn** dar **Sionainn** ar snám co h- **Ailech **Muirinne****. Ocus is ó' n **Muirinn** fuair in t-**Ailech** a ainm. Ránaic tra fó **Eirinn** clú ind uilc-siu. Ropo tochrád tra do naemaib **Eirenn** sin. Tánaic **Féichín** **Fabhair** d' innsaigid **Raigellaig** dia chairiugud. Ocus táncatar náim imda immaille ris co ro scaradh ocus ní derna forru uile a legun. Ocus ro throiscset fair. Uair is é-so mét in ghráda do- rat di dámad táisecha a carpat-si comad éicin di-si a h-agaid do impód fris-sium. Dámad túisecha a charpat-som --- p.396 no impád-som a agaid fuirri-si. Ar dáig imorro ná dernad nech aile in **Eirinn** a lethéite- sin. #### 643.0 643 #### 643.1 Ro ghuidset na náim co faghbad-som bás 'siu bad Belltaine ocus comad ó dhroch-dáinib ocus comad do armaib delóirib ocus comad i g-cuithe shaluch ocus do-rála amlaid-sin uile. I nn-imorach Belltaine imorro do-rála agh allaid arna lot ocus sé ina rith ina chenn-som isin innse i m-búi **Raigellach** ocus sé ac coimét na h-innse. Mar at-chonnaic chuige ind agh n-allaid ro gab a ghái ocus tuc buille de isin agh ón t-slios co a chéile do. Ro-chuaid in t-ag ar snám uad. Ro-chuaid-sium i nn- ethar i n-degaid ind aighe. Ro-chuaid in t-ag sel fata ón loch co tárla é dochum bachlach ro bhátar oc buain mónadh ocus ro marbsat ind ag ocus ra rannsat eturru. Tánaic in **rí** dá n-innsaigid ocus do-róine bagar mór orra i r-roinn in aige allaid eturru. Ocus adubairt riu do chur uatha feola ind aige. Iss ed imorro ro chinnset na bachlaig acu marbad ind **ríg** **Raigellaig** riasiu do-bertáis dó in fheoil ar éicin ocus iss ed ón ro chomaillset. Ro ghabsat leit do na ruamaib bátar ina lámaib ina chenn co fargsat cen anmain é amail ro ghellsat na náim. Ba de ro chan **Muirenn** in bhen ro búi aice-sium .i. **muime** **Diarmata**:- > 1. Bái uile orba **Briuin** ba Rogellach > > co dé domnaig luide do aisnig > > cách dia comarbus > > iar m-breith ind **ríg** do baislic > 2. Nochon cechar do mac > > céin no m-beo etir laecha > > 's iss ed laithi sinsiti > > bruinne **ríg** selge saetha > #### 649.0 649 #### 649.1 I sechtmad bliadain flatha in **Diarmata**-sa do-rónad tinól leo d' innsaigid **Guaire Aidhne** arna incháined co mór ó **Shinig Chró** ar m-breith a bó do **Ghuaire Aidne**. Ocus iss ed at-beiredh sí fri **Diarmait Ruanaid** ac tabairt imchosáite eturru ocus **Guaire**:- > 1. A **Dhiarmait** a mall-chobair > > uamain **Guaire** fon-fodair: > > ár it anmann cláite cath > > tair chucainn a dhuinebath. > {folio 59b} > 3. Lec do **Dhiarmait** ná ráid fris > > in cath ní h-órd i r-radais: > > déna coirm dó mar atá > > fóidh chuga dotoidebá. > 4. Ruanaid as-berti co se > > fris-sium ar méit a áine: > > indiu is lobrán cen áille > > **Diarmait** mac **Aeda Sláine** > 5. Tríocha tinne tríocha bó > > fuirec **Chiníl > Fhergusó**: > > icdai dartaid i g-ciunn gait > > inna forreith do **Diarmait**. > 6. Bet fir mhóir ar macáin bhic > > co tí ár cobair ó **Ghrip**: > > bud daim riata láig ár mbó > > co tí cobair **Dhiarmató**. > Ro ic ní di-si in chosáit-sin. Ránaic **Diarmaid Ruanaid** cona --- p.397 shluagaib co **Sinainn**. Ro búi dana tinól mór ac **Guaire Aidne** ar a chiunn. Ro chuir dana **Guaire** **Cuimín Fota** mac **Fiachna** **comarba** **Brénainn** d' innsaigid **Diarmata** do chuinncid cháirde cheitre n-uair fichet fair cen tuidecht tar **Sinainn** siar, is ann imorro do-rála **Diarmait** do **Chuimín** ar in cleith oc leith na **Sinna** ocus ro ráid **Cuimín** a aithesc fris. Ro frecart dono **Diarmait** co subach forbfáilid ocus ro ráid: ‘Ní mór na cuingi. Ocus ciamad ní bud mó chuindigfitheá fo-gébthá. Más edh dana’ ar **Cuimín** ‘impa conice in m-bruach alltarach’. ‘At-beirim-se mo bréithir ám a chinn ecna ocus crábaid **Eirenn**’ ar **Diarmait** ‘ná rag for cúla nó co faghar síd nó cath’. ‘Tair dono’ ar **Cuimene** ‘conice in m-bruach aile’. ‘Toingim do Dhia’, ar **Diarmait**, ‘dá tecmaigtheá-sa ní as faite sair dam ní ticfainn dar do shárugud fria ré na cáirde-sin chuingi’. Bátar a n-dís ann sin co matain in **rí** ocus in cléirech. Iss ed dana do ráid **Cuimine** fris-sium: ‘Is ingnad lem-sa a **rí** do choscraige-se i g-cathaib ocus i g-coimlengaib ocus uaitecht ocus éitche in t-sluaig-se at-chím acut. Uair cid imda in sluag-sa is rólia int sluaig fuil at agaid. Is áilne dono ocus is socraidhe co rómór’. ‘Nach fetradhais-se a chléirig,’ or **Diarmait**, ‘nach ar líon na cruth brister cath acht amail as áil ra Dia. Ocus dono amail at-beiri-se ar sluaig-ne do beith dodelb nochan iat na crotha caema bhrisios cath acht na crideda cruaide. Ocus dana ní i n-dáinib namá sin acht i n-anmannaib aile uair cid in t-aen-mhac tíre marbaidh ocus taifnidh trét imda na caerach. Ocus ní namá acht taifnidh na táinte bó ocus marbaidh ilimda díob. In segh dana ocus in sebac taifnidh na h-eonu cidat mó ocus cidat áilne indát-som’. ‘A **rí**’, ar **Cuimín**, ‘cia fáth ara n-debartais-se conid mar as áil ra Dia brister cath’. ‘Cid ón, a chléirig. Nach fíor conid in tí acá m- bí in fhírinne bhrisios ar fer na bréice nó na h-ainbfírinne uair Críost amail at-bertái-se is uaitedh ro búi in n-agaid diabail ocus na n-**Iudaidedh** ocus cidedh ar a ái is do-sum ro ba chalma uair as aice ro búi in fhírinne. Is lór dam-sa diu in sluag fuil acum in n-agaid **Chonnacht** uair as iat atá ar ainbfírinne’. Ro chomraicset tra **Connacht** im **Ghuaire** ocus **Diarmait Ruanaid** cona shluag ocus ro ferad cath cruaid feochair fíochda eturru ar a ái tra memaid in cath for **Guaire** ocus ro marbad ár **Connacht** ann ocus ár fer **Muman** im in dá **Chuan** tháncatar na sochraide. Tré bréithir **Cháimín** tra ro brisedh in cath-sin for --- p.398 **Guaire** uair ro búi **Cáimín** trí tráth ina throscud for **Ghuaire**. Dia n-debairt **Cáimín**: ‘mad cóir la Dia in tí fil ac comthairisium frium-sa {folio 60}ní ro thairissiu fria naimtiu.’ Conid ann at-bert in t-aingel re **Cáimín** in so co n-debairt:- > 1. In cath a n-**Inis Cheltra** > > fiche lobar fa nerta: > > is é in lobar bus trén > > is é in trén bus techta. > Tánaic dono **Guaire** ocus tuc a óighréir do **Cháimín** ocus do slécht do. ‘Ní fuil festa’ ar **Cáimin**, ‘a chumang dam cen buaid do breith dot naimtib díot. Acht chena is comluath sin ocus do-bérat do réir féin duit’. Coníd an is-pert Cáimín:- > 1. A m-biat faebra fri faebra > > ocus indna fri h-indna > > bidat aithrech a **Ghuaire** > > cléirchen fristarlais tinne. > 2. Do-arbart mac Dé > > fri h-athlath uaire > > cride **Guaire** fó na triuna > > inna triuna fó **Guaire**. > Ro teich dana **Guaire Aidne** as in chath remráidte iar cur áir a muinntire ocus tánaic a aenar co mainistir m-bic i r-raibe aen-bannscal cráibdech. Ocus ro búi in bannscal acá fhiarfaigid de cuich é. At-bert **Guaire** ro ba fer gráda do **Ghuairiu** é. ‘Is truag linn,’ ar sí, ‘in **rí** as mó dérc ocus einech in n-**Eirinn** do beith i madhmaim ria naimtib ocus derg-ár a muinntire do chur’. Ocus ro-chuaid in bannscal conice in sruth comfochraib ar chenn uisce dar cosa inn aeighed thánaic dá h-innsaigid. At- chonnairc in m-bratán mór isinn uisce ocus nír fhét a marbad co táinic d' innsaigid inn aeiged bhúi aici. Táinic iarum **Guaire** immach ocus ro bris góilmech in bratáin co tric isinn uisce ocus tuc leis é istech ocus ro irlamaig é ocus ruc a bhuide ra Dia beith ar aen-bratán ind oidche-sin ocus co m-bátar deich mairt aice adaig eile. ocus do-róine in rann:- > 1. At-lóchur do Dia an étad > > anocht dom féis éin-écad: > > rom-búi-se adaig aile > > dom-bert deich m-bú Mac Maire. > Ro airg dana **Diarmait** a h-aithle in madma **Connachtu**. Ocus do-rat íc a bó do'n chaillig ro aer é .i. do **Shinich Chró** conid aire-sin ro chan **Sinech Chró**:- > 1. Cach mac tigern timchraide > > tathat airle lim-sa de: > > do-thaet deisel in broga > > leis fuigell mo ruanoda. > 2. Ní for braigtib dam ná bó > > cláiter colg mo ruanadó: > > is for **rígaib** fo-cherfait > > indiu in duibgen lá **Diarmait**. > 3. **Guaire** mac **Colmáin** in > **rí** > > ro chac for craeba **Aidní**: > > ro lá bualta mét chinn bhó > > ar uaman mo ruanadhó. > > > --- > > p.399 > > 6. O ro breca braenán cró > > léine dhenn-gorm **Diarmató**: > > errad fir chlóus catha > > ní coimthig cin ildatha > 7. O ro breca braenán cró > > bruinne gabra **Diarmató**: > > uisce asa n-eghar **Grib** > > ní lusta oc in sacairbic > 8. O léicither immásech > > cranna fianna for cach leth: > > ní bad ecmaing casal cró > > for crunn a durn **Diarmató** > 9. O ro sernathar gái bic > > i tosuch in imairic: > > is iat dias céta-ric > > a ghabar ocus **Diairmit** > Do-rónad ann sin comairle ac **Guaire** ocus ac **Connachta** in cathugud beus do-géntáis nó in braigte do- bértáis do **Diarmait** ocus **Guaire** do giallad do rinn ghái do. Ocus iss í-side comairle do-rónsatar-som. Táinic iarum **Guaire** d' innsaigid **Dhiarmata**. Ro gab dono in chaillech na runnu remráidte i fiadnaise **Ghuaire**. Is ann ro ráid **Guaire**:- > 1. A tnúu ón atnúu > > dorís **Sinech** comlúu: > > nochus-fuigéba lá biu > > ata-biu comlúu > Is ann is-pert sí:- > 1. A tnúu ón atnúu > > ní ric **Sinech** co crúu: > > ní fil occa cá imfochaid > > cid nach cidfiter núu > Iar sin tra ro ghiall **Guaire** do chinn chloidim do **Dhiarmait**. Is é in giallad-sin .i. rinn in ghái {folio 60b}nó in chloidim do thabairt i m-bél itir i fhiaclaib in neich no ghiallus ann ocus sé faen. Ind uair bhúi **Guaire** amlaid-sin is-pert **Diarmait**: ‘ro fionnfam-ne innos’ ar sé ‘in dar Dia nó in dar adbchlos chena do-gní **Guaire** in n-einech mór so’. Ro iráil ar **druth** dá muinntir ocus ar bhocht-chlam thruag ní d' iarraid ar **Ghuaire**. ‘Ní dam-sa’ ar in clam. Do-beirt a delg óir do ár ní raibe innmus aile aice. Téit uad in bocht. Tic fer do muinntir **Dhiarmata** i n-degaid in boicht ocus beirid in delg uad ocus do-beir do **Diarmait**. Tic in bocht arís co **Guaire** co geránach ocus innisid do in delg do breith uad. Ocus tic cride **Guaire** fair ocus atn-aid a chrios co n-ór do'n bocht. Ocus imthigid in bocht. Tic fer do muinntir **Dhiarmata** ina degaid ocus beirid in crios uad ocus atn-aid do **Diarmait**. Tic in bocht doridise co **Guaire** ocus **Guaire** faen ocus rinn cloidim **Dhiarmata** itir a fhiaclaib. Ocus ó 't-chonnairc in m-bocht co tuirsech ro máid sruth mór dér dar a ghruadaib. Ro fiarfaig **Diarmait** de-sium: ‘In ar a thróige let beith fóm chumachtain-se chii’. ‘Do-beirim mo bréithir’ ar Guaire ‘nach aire acht ar thróige lem in bocht út’. Is ann sin ro ráid **Diarmait**: ‘éirig’ ar sé ‘ocus ní bia tu fóm chumachtaib-se uair atá tu fó smacht **ríg** as ferr indú-sa .i. fó smacht **Ríg** nime --- p.400 ocus talman ocus ní bia smacht uaim-siu fort. Acht chena ná h-airg dam muintir mo máthar’. Do-rónsat amlaid síd **Diarmait** ocus **Guaire**. Ocus adubairt **Diarmait** ris-sium: ‘Tair do **aenuch** **Thaillten** co tucar-sa mo thigernas duit i b-fiadnaise fher n**Eirenn**.’ Conad amlaid-sin ro comallad briathar **Cáimín**. Téit iarum **Guaire** do **aenuch** **Thaillten** ocus miach mór aircit lais dá fhodail do fheraib **Eirenn**. Tuc imorro **Diarmait** ar feraib **Eirenn** ná ro lámair truag ná trén díob ní do chuingid for **Guaire** issin **aenach**. Ro shuid iarum **Guaire** for laim **Dhiarmata** i farrad **ríg Eirenn** issinn **aenach**. Dá lá dó amlaid- sin. In tres lá is ann adubairt **Guaire** fri **Diarmait**: ‘**Epscop** chucum’ ar sé ‘co ndernar m' fháisitin do ocus co r-rom-ongthar’. ‘Can ón’ ar **Diarmait**. ‘Bás im chomfocus’ ar **Guaire**. ‘can as tuici-se ón’ ar **Diarmait**. ‘Ní annsa’ ol **Guaire**: ‘Fir **Eirenn** i n-aen-inadh ocus cen truag díob dom atchuingid’. ‘Ní thairmescfaidter im chách a fecht-sa ní do chuingid fort-sa’ or **Diarmait**: ‘Ac so miach arcait uaim-se duit’. ‘Ac’ or **Guaire**: atá arcat co lór acum féin. At-rácht **Guaire** iartain ocus ro thairbir do chách as a dhíb lámaib. Ocus at-berat-som ro ba lethfota in dara lám dó acá síned ar amus na m-bocht óuair-sin. Ocus tuc **Diarmait** a chenn i nn-ucht **Ghuaire** ocus ro ghabsat fir **Eirenn** uile do aen-chiunn comairle **Guaire** ó shin immach. Ba rómór tra la **Connachta** einech **Guaire** ocus ba mór leo no thidnaicedh do chrud dar tír immach. Ro bátar acá rád ra **Cáimin** **Innse Celtra** tairmesc in tidnacail-sin imbe. At-bert **Cáimín**: ‘Ní thairmeisciub-sa imbe. Acht chena guidim-se in Coimde co tí dá shíol nech thinóilfios ó fheraib **Eirenn** immuig na tibra-sum immach’. Ocus iss ed ón ro comallad. Uair do-rat **Mac Lonán** ar a **dhán** ó fheraib **Eirenn** ní nach lugha iná a tuc **Guaire** immach. Is é in **Guaire**-sin ro búi lá i n-**Inis Cheltra** isind eclais ocus **Cuimín Fota** ocus **Cáimín**. Eclais mór ón do-rónad la **Cáimín** dar éise **Choluim**. ‘Crét dámad maith lat a l- lán acut{folio 61} isind eclais-si a **Ghuaire**’ ol **Cuimín Fota**. ‘Ní annsa’ ol **Guaire**: ‘ro bud maith lium a l-lán óir ocus aircit acum. Ocus ní dá thaiscedh acht dá tidnacul ar m' anmain do bochtaib ocus adailcnechaib in Choimded. Ocus tusa a **Chuimín** ’ol **Guaire**: ‘Cid diamad maith lat a l-lán do beith acut’. ‘Ro bud maith lium ’ol **Cuimín** ‘a lán do lebraib do beith acum ocus a tuidecht do **aes léighinn** co ro for-chaintáis in cined daenda’. ‘Ocus tusa a **Cháimín**’ ol iat-sum: ‘Cid diamad maith lat a --- p.401 lán ocut’. ‘Ní annsa. Ro bud maith lium a lán do shaeth ocus do ghalar fám churp’ ol **Cáimín** ‘co ná digsedh cnáim re chéile i talmain díom’. Do-rigne Dia amlaid-sin .i. do-rat Dia in saegal co h-imda do **Ghuaire** ocus ba **shái ecna ocus foirchetail** **Cuimín**. Acht chena ní raibe rath foirchetail for **Chuimín** ó ro escain **Mo Chúta** **Lis Móir** é tria foirchetal a muintire féin ina fhiadnaise isin meithil co m-bátar ina test co n-debert **Mo Chúta**: ‘cid mór a saethar foirchetail **Chuimín**’ ar sé ‘nírab lia indás bó mael odar i m-buaile na tibra trít foirchetal ó'n t- saegul’. **Cáimín** imorro ro gab teine buirr é ocus ní dechaid cnáim dia chnámaib rá chéile i talmain. **Aena mac ú Laigse** **comarba** **Ciaráin** is é rop anmchara do **Ghuaire**. Ro gabad mac baintrebthaige la **Guaire Aidne** ina lubghurt. Tic in baintrebthach d' innsaigid **Aena** d'accáine in imnid-sin ris. ‘Ní fuil acum-sa’ ar **Aena** ‘ní aile duit acht geib in rann so dó’. Tánaic in chaillech reimpi co Guaire ocus ro ghab in rann do:- > 1. A **Ghuaire** in imráidi > > imghlasad iar n-imbáini: > > seis duit t' aenarán cin nech > > in n-úir **Chille Meic Duach**. > 2. A mendocán imráidim > > ocus dna cáin innláidim: > > cech aen *dar*ráinic a les > > ní dechaid cin domainches > ‘Is é mo domainches-sa’ ar sí ‘m' aen- mhacán’. ‘Fo-gaba-sa sin dana’ or **Guaire** ‘ocus digéltair sin for **Aena**’. ‘Ba fíor són’. Ro marb bachlach do muinntir **Chluana** ech **Aena** ocá thafunn as a ghort. Ro gabad in bachlach oc **Aena** co r-ro naidmed cét m-bó ar in m-bachlach i n-íc in eich. Táinic in bachlach ar sin co **Guaire** dá faighde. ‘Gab in rann-sa do **Aena**’ ar **Guaire**. Tánaic in bachlach reime co h-**Aena** ocus do gab in rann .i. > 1. Do mac **Laigse** ba mór gó > > in aen-chenn ar in cét m-bó: > > in mór do dul ar in m-bec > > in fubann in t-sacairbec > ‘Is fuba imorro’ ol **Aena**: ‘ní iarrub-sa fort-sa acht aen-bhó’. Ro búi dana a leithéite-sin co meinic itir **Aena** ocus **Ghuaire**. #### 665.0 665 #### 665.1 Ba marba tra na **ríg**-se .i. **Blathmac** ocus **Diarmait** i n-dechmad bliadain a flatha .i. **Blathmac** do'n **buidechair** i **Caladh Truim** i m-**Buaighnib**. Ba marb dana **Diarmait** isin inud chétna ocus sé sínte re crois ina shesam. Ac faicsin **Laigen** dó chuice dá marbad do-chuaid a ainim as. #### 671.0 671 #### 671.1 **Sechnasach** mac **Blathmaic** imorro as a n-aithle ro ghab **ríge n-Eirenn**. Ocus **Dubh Dúin** do **Chairbrib** ro marb i b-fill **Sechnasach**. --- p.402 #### 675.0 675 #### 675.1 **Cenn Faela** mac **Crunnmaeil** meic **Blathmaic** ina dhegaid-sin ceithre bliadna. Co r-ro marbad la **Finnachta** mac **Dúnchada** meic **Aeda Sláine** i n-**Aircheltra** i cath. **Finnachta Fledach** mac **Dunchada** ro gab iar sin fichit bliadan co torchair la **Congalach** ocus la h-**Aed** mac n**Dluthaig** i n- **Grellaig Dolluid**. In **Finnachta** tra ba dhaidbir do chonáich ar tús é. Ocus ro búi ben aice {folio 61b}ocus tegh. Ní raibe imorro do sheilb aice acht aen-damh ocus aen-bhó. Fecht n-aen do- rála **rí** b-**Fer Rois** for sechrán ocus merugud i comfochraib a boithe-sium. Ní raibe reimpi riam adaig ba mesum indás in adaig-sin de ghaillim ocus do shnechta ocus do dorchataid. Ocus in teg dar ba h-áil do'n **ríg** cona mhnái ocus cona muinntir dola ní raibe a chumang dóib ra méit na dorchatad ocus na doininne rochtain. Ocus ba hé a n-imráidte tairisem fó bunaib na crann. At-chuala dana **Finnachta** in t-imrádhad-sin uair nír bo chian uaidib a both **Fhinnachta**. Ocus tánaic ar a chiunn ar in sligid ocus iss ed ro ráid riu bad chóra dóib tuidecht dá tig boicht sium indás imtecht na h-oidche doirche ocus mét na doininne. Iss ed ro ráid in **rí** ocus a muinnter: ‘Is cóir na n-abra. Is maith linn a rád frinn’. Táncatar iarum lais dia thig ocus ro ba mó mét in tige indás a shaidbre. Do-rat imorro **Finnachta** buille i cenn a dhaim ocus in buille aile i cenn a bó. Ro irlamaigset imorro muinter in **ríg** féin co tric ocus co tinnesnach do biur ocus do choire. Ocus ro chaithset corbat sáithich. Ro chotlaigset ar sin co tánaic in maiten. Ro ráid **rí** **Fer Rois** rá mhnái féin sin maitin: ‘Ná fetar a bhen’ or sé ‘ciarbo daidbir anallana in teg-sa gurab daidbre innosa ar marbad a aen-bhó dúinne’. ‘Is fíor tra sin’ ar in ben ‘ocus is cóir a saidbriugud uaim-se do réir mo midemnais-se. Ocus cid mór laighet do-béra-sa do'n fhiur do-bér-sa in cutruma cétna do'n mnái’. ‘Is maith na n-abrai’ ar flaith **Fer Rois**. Do-rat tra **rí** **Fer Rois** airge lán-mhóir do buaib ocus muca{folio 61c} imda ocus cáirig imda cona m- buachaillib do **Fhinnachta**. Do-rat dana a ben do mnái **Fhinnachta** in cétna do buaib ocus mucaib ocus cháirib. Ocus do-ratsat dana dóib étaige maithe ocus eich derscnaigte ocus capaill chalma ocus cach ní archena ráncatar a les di'n t-saegul. Nír ba chian tra iarum in uair thánaic in **Finnachta** marc-shluag mór do thaig shethar do arna chuired ó'n t- siair ocus frithaigid aici fair. Oc tuidecht dóib ina n-imrim is ann do- rála dóib **Adamnán** --- p.403 ina **scolaide** oc tuidecht ar fut na sliged cétna ocus ballán lán do lomaim ar a muin. Ocus oc teiched do riasin marc-shluag dí'n t-sligid do-rála a chos fri cloich ocus do-rochair corro thuit in ballán dá muin ocus co n-derna briosc-bhruar de. Ocus ciarbo luath do na h-echaib nír bo nemluaithe do **Adamnán** cona bhallán bhriste fair ocus sé dubach dobrónach. O 't-chonnairc **Finnachta** é ro máid a fháitfedh fair ocus ro búi cá rád: ‘Do-géna sin fáilid díot-sa arís ár isim comraithnech-sa fri cach n-imnedh ocus díchumang’. ‘Fogéba-sa a **fhoglaintich**’ ar sé ‘coimdhídnad uaim-se’. Ocus ro búi dá rád re h**Adamnán**: ‘Ná bí co dubach’. Is ed ro ráid **Adamnán**: ‘A degduine’ ar sé ‘atá a dhamna ocum. Uair trí **meic léiginn** maithe atát in n-aentaig ocus atám-ne trí gillai oco ocus iss ed bís gilla ar timchell ocainn oc iarair neich do'n chóiciur aile. Ocus dam-sa ránaic indiu. Ro chuaid dana in tirdhálta ro búi acum-sa dóib fó lár. Ocus ind ni is doilgiu in ballán iasachta do bhrised ocus cin a íoc acum.’ {folio 62} ‘Íocfat-sa in ballán’ ar **Finnachta**. ‘Ocus tuc-sa lat in triur **mac léiginn** fuil ar do scáth anocht cin biad ocus in dá gilla conice in tech dá tiagam ocus fo-gébat biad ocus lionn ann.’ Do-rigned samlaid-sin. Tuc leis **Adamnán** na cléirig ocus ro cóirged in tech lenna. A leth do chléirchib ann ocus ind leth aile do laechaib. **Aite** imorro **Adamnáin** ro líonad é ó rath in spirta náim ocus ó spirut fháistine ocus iss ed ro ráid: ‘bud **airdrí Eirenn** in fer dá tucad in fhled-sa innocht’. Ocus bud cenn crábaid ocus ecna **Eirenn** **Adamnán**. Ocus bud é anmchara **Finnachta**. Ocus biaid **Finnachta** i b-fechtnaige móir nó corro ailbéimnige sé do **Adamnán**. Nír bo chian d' aimsir iarum co tánaic **Finnachta** ocus **rí** **Fer Rois** a chara féin leis d' innsaigid bráthar a athar .i. **Chinn Faelad** d' iarraid fherainn fair. Do-rat dana **Cenn Faelad** **ardmaeraigecht** na **Mide** uile ó **Shionainn** co fairrce dó .i. ar ceithre tuathaib fichet. Ro búi **Finnachta** fri ré n-aimsire amlaid-sin ocus tánaic dá chomairle lá ann fria charait féin .i. fri **ríg** **Fer Rois** dá fhiarfaigid de créd do-génad uair nír bo lór lais beus beith immara bí. Do-rat-saide dna comairle cruaid cróda do ocus iss ed ro ráid fris: ‘Nach roinnenn **Slige Asail**’ for sé, ‘**Mide** for dó? Déna-sa in dara leth do'n **Mide** combad tairise dúthrachtach duit í. Ocus mar bus tairise duit in leth-sin déna comdáil frisind leth aile ocus marb a n-degdáine ocus a suinn chathaigte’. Ocus ní namá bias **ríge** na **Mide** --- p.404 ocut acht biaid cid **ríge na Temrach** beus mad áil lat. Do-rigne iarum **Finnachta** in chomairle-sin ocus ro fuacair cath iartain for bráthair a athar .i. **Cenn Faelad**. Ó 't-chuala ben **Chinn Faelad** sin ro búi ac béim ar a fer immón **maeraigecht** do-rat do'n **Finnachta**. Is ann ro ráid in ben in rann:- > 1. Ro iadsat im **Finnachta** > > fianna iarthair in tíre: > > ro maelad mór a choire > > im **Chenn Faelad** a **ríge**. > #### 675.0 675 #### 675.2 Do-ratad cath co cróda iarum itir **Fhinnachta** ocus **Chenn Faelad**. Ocus ro marbad **Cenn Faelad** ann ocus sochaide immaille fris. Ro gab iarum **Finnachta** **airdríge n-Eirenn** ra ré fichet m-bliadan. Is é in **Finnachta** ro maith in borama do **Mo l-Ling** arna tobach la cethrachait **ríg** reme-sium anall .i. ó **Thuathal Techtmar** co **Finnachta**. Tánaic iarum **Mo l- Ling** ó **Laignib** uile do iarraid maithme na boraime ri lá ocus adaig. Ocus andar lá **Finnachta** ba h-aen-lá ocus aen-adaig. Ocus ní ba h-edh ac **Mo l-Ling** acht tria bithu. Do-rat iarum **Finnachta** in cáirde-sin imorro. Táinic **Mo lLing** reime immach ocus iss ed ro ráid: ‘Tucais cáirde impi tria bithu’. Ro thuic dana **Finnachta** corro mell **Mo l-Ling** é. Ocus at-rubairt fria muintir: ‘Éirgid co l-luath i n-degaid in duine náim ocus abraid fris ná tucas-sa cáirde acht aen-lá co n-aidche do’. ‘Uair dar lem’ ar sé ‘Ro mell in duine naem mé. �r ní fuil achtmad lá ocus adaig isin m-bith uile’. Ó ro fitir **Mo l-Ling** imorro co ticfaidthea ina degaid ro reth co tric tinnesnach co ránaic a tech ocus ní rucsat itir muinter in **ríg** fair. At-berat araile co ruc **Mo l-Ling** **duan** lais do'n **ríg**. Ocus is fíor sin imorro conid í so in **duan** .i.{folio 62} > 1. **Finnachta** for **Úib Néill** > > amail gréin i tracht: > > is é in barc uas tuinn > > is é in tonn uas tracht > 2. Is é in cath for tír > > ar ná lámat **ríg** a n- > gres: > > is é **rí**Temra**** catiath > > is é in triath dá tic a l-les > 3. Is é in tuile glonn fri gail > > is é in tonn immaig 's immach: > > is é **rí na **Temrach**** tuaid > > is é in t-iarn cruaid résin cath > 4. Is é cride cerna **Chuinn** > > bile **Temra** tinn a tinn: > > is é in **Finnachta** nach fann > > is é in crann fíngharta finn > 5. At-chuala ria senaib sunn > > ferr molad iná cach mod: > > nach fitir **Finnachta** fial > > connach cian marus in crod > 6. Téit in crod a seilb cach áin > > ac síol **Adaim** im gharuar: > > baegal cach nech fó nim náir > > téit fá sech a saegal uad > 7. **Coirpre** is **Cormac** ocus > **Art** > > **Conn** ria riched **ríg**-leptha: > > cia ro gabsat **Temair** tenn > > dar lem is ferr **Fínnachta** > Ro maithed tra in borama cidb é mod do **Mo l- Ling**. Ocus ciarbo h-aithrech la **Finnachta** nír fhét a tobach arís ó **Laignib**. --- p.405 #### 675.2 At-berat araile dana is do chiunn nime ro maith **Finnachta** in borama et hoc verius est. Uair táinic **Adamnán** fó chétóir d' innsaigid **Fhinnachta** dar éis **Mo l-Ling** ocus ro chuir cléirech dia muintir ar chenn **Fhinnachta** co tísedh dia acallaim. Is ann búi **Finnachta** ac imbirt fhidchille. ‘Tair do acallaim **Adamnáin**’ or in cléirech. ‘Ní rag’ ol Finnachta ‘co tair in cluiche-se’. Tánaic in cléirech reime co dú i r-raibe **Adamnán** ocus ro innis dó frecra **Finnachta**. ‘Éirg-se chuice-sium’, ar **Adamnán** ‘ocus abair ris co n-gébat-sa caecait salm ind airet-sin. Ocus atá salm isin chaecait-sin ocus iarrfat-sa ar in g-Coimdid 'sin salm-sin connach géba mac ná ua dó-sum ná fer comanma **ríge n-Eirenn** co bráth. Ní tarat dana **Finnachta** do mod-sain acht ro imbir a fidchill co ruc in cluiche. ‘Tair do acallaim **Adamnáin**’ or in cléirech. ‘Ní ragh’ or **Finnachta** ‘co tair in cluiche-se’. Ro innis in cléirech do Adamnán, ‘Abair-siu fris-sium’ ar **Adamnán** ‘Gébat-sa caecait aile sunn ocus atá salm isin chaecait-sin ocus iarfat-sa for in g-Coimdid isin t-sal-sin gairde shaegail do-sum’. Do innis in cléirech sin do **Finnachta**. ‘Ní tarat **Finnachta** dá úid acht ro imbir a chluiche co tarnacair do ar in fidchill’. ‘Tair do acallaim **Adamnáin**’or in cléirech. ‘Ní rag’ ar **Finnachta** ‘co tair in cluiche-se’. Tánaic in cléirech d'innsaigid **Adamnáin** ocus ro innis do frecra **Finnachta**. ‘Éirg-siu’ar **Adamnán** ‘ar amus **Finnachta**, ocus abair fris gébat-sa in tres caecait ocus atá salm isin chaecait-sin ocus cuindech-sa ar in Coimdid cin flaithes nime do faghbáil dó-sum. Ro innis in cléirech sin do **Finnachta**. Mar at-chuala **Finnachta** sin ro chuir in fidchill uad co tric ocus táinic conice bail i r-raibe **Adamnán**. ‘Cid dot-uc innosa’ ar **Adamnán** ‘ocus ná tánacais risin cét-techtairecht’. ‘Iss ed fodera’ ar Finnachta: ‘In tómaithem do-rónais form .i. cin mac ná ua uaim ná fer mo chomanma do ghabáil **ríge Eirenn** ocus gairde shaegail do beith ocum. Étrom forum sin. Do gell **Mo l-Ling** nem dam. Ocus ro gellais-se innosa cin chennsa in Choimded d' faghbáil dam. Is uime thánac ocus ní fhuil a fhulang-saide acum-sa’. {folio 63}‘In fíor’ or Adamnán ‘in borama do maithem duit lá ocus adaig do **Mo l- Ling**’. ‘Is fíor’ or **Finnachta**’. ‘Ro mellad tu’ ar **Adamnán**, ‘uair is inann sin ocus a maithem tria bithu.’ Ocus is amlaid ro búi oc tabairt achmasáin do. Ocus ro chan:-’ > 1. Indiu cia chenglaid cuaca > > in **rí** crín-liath cin > déta: > > in buar do maith do **Mo Ling** > > deithbir do'n ching nisn-éta > 2. Dámad meise **Finnachta** > > *is comad mé* flaith **Temra**: > > co bráth nocha tibérainn > > 's ní dingénainn 'na n-derna > > > --- > > p.406 > > 5. Cach **rí** nach maithenn a > chíos > > is fata bít a scéla: > > mairc do-rat in dáil do-rat > > in tí as lag is dó as méla > 6. Do-arnacair do ghaesa > > is ar baesa co m-bine: > > mairc rí ro maith in cíos-sa > > a Iossa nemda nime > 7. Sochla cach nech ó threbus > > is mairc lenus do liatha: > > fata in dál-sa mad caide > > is faite comad fiacha > 8. Dámsam ríse ruadus crú > > ro tairnfinn mo bídbada: > > ro thóicébainn mo diongna > > ropsat iomda m' írgala > 9. Roptís imda m' írgala > > mo bretha niptís guacha: > > roptís fíora mo dála > > roptís lána mo tuatha > 10. Roptís imfaicse m' airde > > roptís diangne mo chaingne: > > in dál-sa ciamad tecmaing > > nocha lecfainn re **Laigne** > 11. Guidim-se itche for Dia > > nachom-tair bás ná baegal: > > co ro térna indiu **Mo l-Ling** > > ní taeth do rinn ná d' faebar > 12. Mac **Failléin** fer dar múra > > ní chláidfiter dar cúla: > > ro fhitir rúna Meic Dé > > ro fhitir Mac Dé a rúna > 13. Trí caecait salm cach dia > > iss ed ghaibius ar Dia: > > trí caecait bocht seol soirthe > > iss ed biathus cach n-oidche > 14. In bile buada bisig > > in fisid cosna fesaib: > > long lerda fo-fuair fáilte > > tonn **Berba** báirce > **Bresail** > 15. Ind long óir is án inne > > in clár óir ós na clanna: > > éicne **Dubghlaise** duinne > > fuaim tuinne tonn fri h-alla > #### 695.0 695 #### 695.1 Ro thairn tra **Finnachta** a chenn in n-ucht **Adamnáin** ocus do-rigne aithirge i fiadnaise **Adamnáin**. Ocus ní ro ghat **Adamnán** fair in ní ro gell **Mo l-Ling** do ar maithem na boraime .i. flaithes nime. Ind uair tra ro búi **Finnachta** ocus a mac **Bresal** ina pupaill is ann táncatar a bráithre adbart n-aigthe do .i. **Aed** mac **Dluthaig** ocus **Congalach** cin airiugud isin phupaill. Ocus ro marbsat **Finnachta** ocus a mac ocus ro ghatsat a cinn ar in cléith díob. **Loingsech** mac **Aengusa** ro ghab **ríge n-Eirenn** i n-degaid **Fhinnachta** ra ocht m- bliadnaib. #### 697.0 697 #### 697.1 Ec **Mo l-Ling** i cét-bliadain **ríge** **Loingsich**. Issin bliadain chétna Cáin **Adamnáin** fó **Eirinn**. #### 699.0 699 #### 699.1 In cethramad bliadain a flaithesa at-ches na trí sciatha ocus siat ac cathugud anair siar amal bud tonna mara cenn i cenn, sciath glégel ocus sciath co n-dath tinedh ocus sciath co n-dath fola. Iss ed ro tuicedh as sain na h-uilc tháncatar iartain .i. **innile **Eirenn** uile d' éc** {folio 63b}acht bec. Ocus ane ní i n-**Eirinn** namá sin acht issind **Eoraip** uile. #### 700.0 700 #### 700.1 Issin bliadain ba nesa dana .i. i cóicedh bliadain flatha **Loingsich** **ba marba ermór dáine **Eirenn****. Ocus **gorta** dírecra **co n-ithdís na dáine ní nach adha d' innisin**. #### 702.0 702 #### 702.1 I sechtmad bliadain flatha **Loingsich** do-rála itir **Irgalach** --- p.407 mac **Conaing** ocus **Adamnán** ar sárugud **Adamnáin** do **Irgalach** im marbad **Néill** a bráthar ar chomairce **Adamnáin**. Iss ed do-gníodh **Adamnán** troscad cach n-oidche ocus cin chotlud ocus bad i nn-uiscib uaraib do thimdibe shaegail **Irgalaig**. Iss ed imorro do-gníodh in coraidh esein .i. **Irgalach** a fhiarfaigid do **Adamnán**: ‘Crét do-géna-su innocht a chléirig.’ Ní ba h-áil do **Adamnán** bréc do ráda. Ro innisedh dó co m-biadh i troscad cin chotlud i nn-uisce fhuar co maitin. Do-gníodh in t**Irgalach** na cétna .i. dá shaerad ar escaine **Adamnáin**. Iss ed chena ro mell **Adamnán** eisium .i. ro búi **Adamnán** cá rád re cléirech dá mhuintir: ‘Bí-siu innocht im riocht-sa ocus m' étach- sa immut’. Ocus dá tí **Irgalach** dá fhiarfaigid díot crét do-géna innocht abair-siu bad fledugud ocus cotlad do-géna ar dáig co n- derna-som na cétna uair asa re h-**Adamnán** bréc do rádha dia fiur muintire indás do féin. Tánaic iarum **Irgalach** d' innsaigid in chléirig-sin ocus indar leis ba h-é **Adamnán** búi ann. Ro fiarfaig de: ‘crét do-génu innocht a chléirig’ ar **Irgalach**. ‘Fledugud ocus cotlad’ ar in cléirech. Do-róine dana **Irgalach** fledugud ocus cotlad ind adaig-sin. Do-róine dana **Adamnán** troscad ocus frithaire ocus beith issin abainn co matain. In tan imorro ro búi **Irgalach** ina chotlud iss ed at-chonnairc **Adamnán** do beith conice a brághait issinn uisce. Ocus ro bídg co mór tríd-sin intí **Irgalach** as a chotlud ocus ro innis dá mnái. In bhen imorro ba h-umal inísil í do'n Choimdid ocus do **Adamnán** uair ba torrach í ocus ba h- ecal lé a cland do lot tria escaine **Adamnáin**. Ocus ro bíodh co meinic ac guide **Adamnáin** cen a cland d' escaine. Ro éirig **Irgalach** iarum mochtráth arna márach ocus do-rála **Adamnán** ina agaid ocus iss ed ro ráid **Adamnán** fris: ‘A mic mallachtnaig’ ar sé ‘ocus a dhuine as cródham ocus as mesam do-rigne Dia. Bíodh a fhios acut conid gairit corot-scérthar ri flaithes ocus raga dochum n-ifirn’. Ó 't-chuala ben **Irgalaig** sin tánaic ar amus **Adamnáin** ocus ro luig fó a chosaib ocus ad-rubairt: ‘Ná h-escain dam-sa in gen fil im broinn’. Iss ed ro ráid **Adamnán**: ‘Bad **rí** co deimin’ ar sé ‘in gen fil it brú. Ocus bad briste a lethsúil innosa tria escaine a athar’. Ocus is amlaid-sin do-rála. Rucad in mac fó chétóir ocus is amlaid ro búi ocus sé leth- chaech. #### 702.0 702 #### 702.1 Isin bliadain ba nesam .i. i sechtmad bliadain flatha **Irgalaig** ro marbad in t-**Irgalach- sin**. Ocus ro choinfec in adaig --- p.408 riana marbad amail ro marbad. Tánaic iarum in t**Irgalach** in lá ar faicsin ind aislingthe-sin ar charraic áird immach. At- chuala in guth árd .i. fó na ferannaib comfhoicse dáib ar sé ocus dóighid {folio 64}ocus loiscid ocus airgid iat. At-chonnairc as a aithle-sin na sluaig ocus na sochaide oc innred in ferainn. ocus tánaic-sium co h-áird i n-áird ocus **Inis Mac **Nesain****. Ocus issind uair-sin do-rála coblach Bretnach do chur i purt ann ocus anfadh lánmór dóib. Ro chonnaic dana mílid Bretnach díob-sin aislinge ind adaig reime .i. trét do thorcaib do chrithugud imme ocus in torc ba móam ann do marbad dó d' aenbuille saighte. Ocus iss ed ón ro fíorad. Uair ba h-é **Irgalach** in torc mór sin ocus ba h-iat a sluag pecach mallachtach-som in trét. Ó'n milid-sin imorro ro marbad-som **Irgalach** ind uair-sin d'aen- buille saigte. #### 703.0 703 #### 703.1 Inn ochtmad bliadain flatha in **Loingsich** remráidte do-rónad mórshluaiged leis i **Connachtaib** dá n-arccain ocus dá n-innriud. Ro bátar dana **filid** **Loingsich** ac **aerad** **ríg** **Chonnacht** .i. **Chellaig** mic **Ragallaig**. Ocus bítís cá rád nár ba chubaid do shen-**ríg** chriothánach mar **Chellach** comtócbáil nó commórtus ria **ríg** n**Eirenn**. Ocus cia do-gnédh ro bud fair bud maidm. Acht chena ní h-amlaid-sin do-rála acht a chotarsna. Uair ó 't-chonnairc in **Cellach** **rí** **Chonnacht** a thír ocus a thalam 'cá l-lot ocus cá h-arcain ro ghairm chuice in dá n**Dúnchad** .i. **Dúnchad **Muirisce**** ocus in **Dúnchad** aile. Ocus ro chinn reime aice combad iat ro biad i r-**ríge** **Chonnacht** dá éise féin. Ro búi féin imorro arna fothracad ocus ar cur ola ocus luibe imda fó a rígdae. Do-rat fer do'n dís remthechtaig .i. in dá **Dúnchad** dá leith deis ocus fer aile dá leith chlí. Ocus ro chóraig **Connachtu** imme dochum in chatha. Ro ling féin iarum .i. **Cellach** as a charput immach co fata ocus co tric. Ocus do-chuala cách brisclech a chnám in t-senórach ac léim as a charput. Ocus ro ráid ar sin ó ghuth mór ac léim dochum na cath co máidmech: ‘a **Chonnachta**’ ar se ‘dítnid ocus coimétaid féin sáire uair ní sáire ocus ní beoda in cined fuil in bar n-agaid indáthái. Ocus ní mó do-rónsat do maith cus indiu.’ Ocus is amlaid ro búi 'cá ráda-sin ocus a guth for crith ocus a shúile for lasair. Do-ratsat iarum **Connachta** dá n- úid sin. Ocus ro gab in **rí** criothánach sin rempaib i g-cenn **ríg **Eirenn****. Ocus ro máidh rempu iartain ocus ro marbad **Loingsech** **rí **Eirenn**** ann ocus derg-ár a muintire imbe. Ocus a trí mic ocus dá mac **Colgan**. --- p.409 ocus **Dub Díberg** mac **Dúnghaile** ocus **Eochaid **Lemna**** ocus **Fergus Forcraith** ocus **Conall Gabra**. i quart íd iuil *sexta hora diei sabbati* ro cuiredh in cath-sa .i. cath **Chorainn**. Is triasna rannaib-se imorro ro cuired in cath. **Conall** menn cecinit:- > 1. Rom-ba-sa adaig i g-**Corann** > > ba-sa uacht ba-sa omann: > > manbad dagh-óca lasmbá > > i **Corann** mac n-**Dúnchadá** > 2. Dia tí **Loingsech** do'n **Bhanna** > > cona tríochait cét imme: > > giallfaidh cid lebar a biach > > **Cellach** liath **Locha Cimme** > 3. Tescaid **Cellach** ceirtle cruinn > > cró trí rinne > > **Bodb** moslinge > > la **ríg** láim-derg **Locha > Cimme**. > 4. Ba uilg thuilg ón ba uilg thuilg > > matan romba oc **Glais Chuilg**: > > *beo-sa > **Longsech*** ann do chailg > > **airdríg** **Eirenn** imme chuird. > {folio 64b} #### 703.1 Ro-chuaid iar sin **Cellach** mac **Ragallaig** in n-aithrige do eclais ocus ro fácaib in dá **Dúnchad** issin **ríge** Ba marb i g-ciunn dá bliadain iartain in **Cellach**. #### 704.0 704 #### 704.1 **Fógartach** mac **Néill** ro gab arís aen-bliadain **ríge** n-**Eirenn** .i. uair ro gab arís. Ocus tánic sluag i l-**Laignib** ocus do-ratsat **Laigin** cath do .i. cath **Chlaenta**. Ocus ro máid fair ocus ro cuired derg-ár a muinntire im **Bodbchad** mac n**Diarmata Ruanaid** lá féile **Mártain**. Issin bliadain-sin ro faemsat fir **Eirenn** aen-smacht ocus aen-riagail uile ó **Adamnán**. Uair fairenn i n-**Eirinn** ac aentaid re **Colum Cille** im chéilebrad na Cásc ar cethramain déc ésca Apriel ocus im berrad **Símoin** **druad**. Fairenn aile ac seichem **Pátraic** im chéilebrad na Cásc ar cethramain déc ésca Apriel ar domnach. In tres fairenn imorro ro lensat sligid eturru sin. Co ro buaidredh i n-**Eirinn** uile trít-sin re reimhes fata ocus co tarat Dia dígla móra for feraib **Eirenn** trít-sin. Co tánaic **Adamnán** arna innarbad a h-**abdaine** **Ia** ar n- gabáil do féin na riagla rómáinche i senab **Chantabric**. Uair is seichem **Choluim Chille** ro búi for tús aice. **Béd** innisis sin issin Stair **Béid**. Issin bliadain-sin ba marb **Adamnán** féin *ix. kal. Dec.*. #### 705.0 705 #### 705.1 **Conghal **Cennmagair**** mac **Fergusa**Fánat**** ua **Domnaill** mic **Aeda** mic **Ainmirech** ro gab **ríge n-**Eirenn**** iartain. #### 707.0 707 #### 707.1 Do-rónad sluaiged issin bliadain tánaiste leis i **Connachtaib** corro losc ocus corro innrestair co **Mág Muirisce**. Do-rónad dana mór-sluaiged leis issin tres bliadain do dílárugud **Laigen**. Ro tinólad iarum sochraite lán-mór **Leithe Chuinn** lais co ráinic i nn-**Úib Faeláin**. Ocus ba h-é fa **ríg** **Laigen** in tan-sin **Faelán**. Ocus mar at-chuala-saide in scél-sin .i. **Congal** do gabáil **longpuirt** --- p.410 ina thír is í comairle do-rigne techta do chur dá innsaigid ocus innmus imda leo dá thabairt do **Chongal** dar cenn sída d' faghbáil uad. Ó 't-chuala imorro **Congal** .i. techta **ríg** **Laigen** chuice ocus a m-beith ar sligid dá innsaigid do-róine- sium innell celcach fair féin ocus for a bráthair ocus for a sluag. Uair is bés do na **rígaib** cia biadh do niurt sluaig aco foruaisliugud a námat celca ocus airdhe as a clóidet a námait do chumad ocus do chórugud. Uair is cuma leo cid tré niurt cid tré cheilc foruaisligid a námait. Amail do-róine **Congal** ceilc sunna .i. at-rubairt re maithib a shluaigid fácbáil in **longpuirt** co tráth éirge arna márach ocus can beith ar chiunn techta **Laigen** itir issin **longpurt**. Ocus aithig ocus dáine dodelba do beith ina n-inadaib ocus iat diétaig imme-sium sechnón in **longpuirt**. Ocus eisium diétaig feisin. Ocus ro chuir gilla a eich féin ar in t-sligid ar chiunn na techta{folio 65} ocus ro ráid risin n-gilla: ‘deróilig mise amail as mó ro fhétfa. Ocus maslaig. Ocus abair ní mé féin ar imniud ocus ar tróige co tucat **Laigin** d' éislis sinn ocus co ná dernat ní dinn.’ Ocus tánaic in gilla ocus do-rigne amail as-rubairt **Congal** fris. **Congal** féin imorro mar at-chuala na techta chuice ro gab étach deróil imme ocus ro shuid immesc na n-aithech amail bitis iat a deg-dáine-sium iat. Ocus tucad eirín ceirce chuice ar m-brissiud a coise. Ocus ro búi ac frithgnam mór ac cengal choise ind eirín. Mar at-chonncatar na techta sin .i. deróile shuidigte ind**ríg** ocus éitche in t-slóig iss ed ráidset eturru féin: ‘ní dénaim-ne ní di'n **ríg**-siu nach dá sluag. Mad ár n-innmus imorro nó ár n-aisceda do thabairt dó ní delb dúinn itir’. Rucait na techta ar n-acallaim **Chongail** i tech saluch ocus tucad muc ina fionna dóib do biud. Ocus táncatar rempaib arna márach d' innsaigid **Laigen** ocus **Faeláin** ocus ro innisetar a scéla. Ocus iss ed ro ráidset nár ba ní **Congal** ocus a sluag. ocus nár ba **rí** ocus nár thabarta bráigde ná tigernus dóib. Imthúsa **Congail** imorro. Ar n-imthecht na techta ro tinóiled a maithe chuice ocus do-rónsat a comairle. Ocus iss í comairle do-rónsat dul fó **Laignib** ocus a n-dógh ocus a l-loscad ocus a m-marbad. Ocus do-rónsat amlaid-sin .i. ro loiscset ocus ro aircset **Mág Laigen** uile ocus ro marbsat derg-ár dáine. Acht chena ní ro thócaib in **rí** cenn dóib. Uair ní tharat dá úidh itir iat acht is nemhní do-rigne díob. Ar dá fáth ón .i. ar scélaib na techta ocus ar in madmaim do-rat lá féile **Mártain** reime for **Fogartach**. --- p.411 Acht chena is mó ro chreit-sium do na loisctib at-chonnaic féin iná dá techtaib. Ro búi tra **Congal** fri ré leth- bliadna ac dógh ocus ac innriud **Laigen** amlaid-sin ocus ní tharat **Faelán** cath ná debaid dóib. Conid aire-sin chairig **Congal** co mór **ríg** **Laigen**. Co nn-ebairt:- > 1. Cid dás ón cid dás in **ríg** > > nad aig eochu as a tír: > > de ghregaib námat is lán > > **Life Laigen** la **Faelán** > Ocus adubairt dana:- > 1. Céilebair dam a **Life** > > lór ron-anas-sa it ghnáis: > > álainn berrthán filed fort > > rob slán co folt a **Dún > Náis** > 2. Ro berrad **Life Laigen** > > la **Congal** cantais suirisc: > > ba h-inann deimes dirruisc > > dia m-berrtha ocus **Mág Muirisc** > Acht chena ro búi aen-laech lán-gharc lán- bheoda di **Laignib** in tan-sin .i. **Cuan Fithise** a ainm. Ocus no marbadh sé sochaide di mhuintir **Chongail** cach lái ocus don-gonadh sochaide ocus ticedh slán ó **Leith Chuinn** uile cen guin cen forgam ar luaithe a eich. Uair cid mór d'echaib maithe no léigthea fria ní beirtís fuirri. Lá n-aen ann tánaic **Congal** do acallaim **Chuain Fithise** ocus glenn eturru. Ocus ro ráid **Congal** fris: ‘cid fodera duit in ingreim ghaibi dom' shluag’. Iss ed ro ráid **Cuan**: ‘is fiarfaigid dar cubus ón sain’ ar **Cuan**. ‘Uair ra fitir tu conid dúr in n-ingreim gheibi dom' shluag ám’. Iss ed ro ráid **Cuan** ‘conid ar in n-ingreim romóir do-gní-siu ar m' atharda-sa atú-sa acat ingreim-siu. Ocus dámad immar mise cách duit ní bud maith do thurus a l-**Laignib**’. ‘Is fíor ám sin’ ar **Congal**. ‘Ocus ní braise duit a rád uair atát do ghníma mar atát t' focail. Cid tám cen charatrad do dénam {folio 65b}meise ocus tusa’ ar **Congal**. ‘Ocus ro bud charatrad tarbach dot' atharda sin. Acht is amlaid-sin do- génainn caratrad frit dá crechtá-sa in tech-sin frium-sa ar a dá luach’. ‘Ná h-abair-se sin itir a **rí**’ bar Cuan: ‘do-beirim mo bréithir ná bia in tech-sa ar maithius fó nech do **Leith Chuinn** ac ingreim **Laigen** ocus meise im bethaid’. ‘Ar do chubus diu frit a **Chuain**’ ar **Congal** ‘Can a chinél ind eich-sin. Ocus can as a fuair sí in róluas út fil innti’. ‘Dar mo chubus ón’ ar Cuan ‘is láir nach rómaith im **chaistial**-sa féin fos-ruc í. Ocus is ann ro h-ailed ocus ro lesaiged im ferann-sa.’ Ro scarsat fói-sin .i. in **rí** ocus **Cuan**. Ocus ro ghairm in **rí** a deg-marcaig féin chuice ocus ro ráid friu: ‘lenaid **Cuan** indiu’ ar sé ‘co dorus a **chaisteoill** féin ocus ní bia docair diu dáib’ ar sé ‘breith --- p.412 ar ind ech ucut cona marcach itir a h-ingeilt ocus na h-eich itir ro h-ailedh í’. Ocus do-rignset marc-sluag **Congail** amail ad-rubairt friu ocus do lensat **Cuan** co ráncatar bail i m-bíodh in t-ech for ingeilt cach lái ocus bail i r-rucad í. Ocus ní raibe ech bud luaithe conice-sin andás. Ocus ro ba mór in fothram ocus in talamchumscugud ro búi oc echaib **Leithe Chuinn** ina degaid. Ocus ro búi a sliocht i clochaib ocus i talmain re ré cian re drecma na h-érma co raibe spunc áiblech teined in t-aer dar a n-éise. Cid tra acht rucad ar **Chuan Fithise** ann sin. Ocus ní ro damad fíor do feraib dó. Acht do-rónad guin galann de ocus ro marbad ocus ro díchennad ocus do-rónad a iolach commáidme. Ocus táncatar tar a n-ais co m-buaid ocus coscur ocus cenn **Cuain** leo ocus a ech conice **longport** in **ríg** **Congaile**. Ocus ro fersat in t-sluaig uile gáir commáidme im chenn **Cuain Fhithise**. Unde **Congal** cecinit:- > 1. Airpéite na hóca-sa > > iar n-innriud ind **Lifi**-se > > álainn fogar ina caithise > > im chenn **Chuain Fhithise** > Imthúsa imorro **Laigen**. Ro thinóilset itir laechu ocus chléirig in n-én-inad. Ocus nír ba maith a menma ar milliud a tíre ocus ar marbad **Chuain**. Ocus ro bátar cá rád nár bud urusa dóib cath do thabairt do **Chongal** ar a chruas féin ocus ar imat a sluag. Ocus iss ed ro ráidset co tibérthai sáire a chloinne ocus a chiniuil ó **rígaib** **Laigen** co bráth do'n mhílid no muirbfedh **Congal** ocus co tibérthai nem ó na cléirchib do. Ro gab imorro mílid do **Laignib** dar cenn nime ó na cléirchib do ocus sáire dá chinél ó na **rígaib** tuidecht co **longport** **Congaile** do marbad **Chongail**. Ocus is amlaid tánaic ocus dá gái dímóra ina láim mar bud dá reic no biadh. Ind uair iarum do-riacht tiugh in t-sluaig do fiarfaig fer díob de: ‘A ócláig’ ar sé ‘inn áil duit ga díob-sin do reic’. ‘Is áil’ ar sé ‘amail mesfus ind **rí** cechtar de’. Táncatar rempa dar na buidne ocus dar na **dóirseoireda** conice bail i m-búi in **rí** ocus tuc in mílid buille do ghái dímór díob ina ucht do'n **ríg**. Ocus ba dímáin ón. Uair do búi d' amainse ind **ríg** co raibe **clár cruaid-iubair comlethan{folio 66} re a ucht co ro ben re a smeich** ocus is annsaide do-rála in gái ocus a inar sróill dar in clár. Ocus iss ed ro ráid in mílid Laignech ac tabairt in buille issin **ríg**: ‘A rí’ ar sé ‘mes dam in gái-se’. Iss ed ro ráid in **rí** ar tabairt in fhorgaim inn: ‘Fég lat’ ar sé ‘in ferr é antás in clár fuil etrom ocus é’. Ro éirgetar imorro **cúlchométaide** ind **ríg** do marbad in míled. Co nn-debairt in **rí**: ‘suidid ná marbaid etir é’. acht ro fiarfaig --- p.413 de: ‘cá lóg’ ar sé ‘ra gellsat **Laigin** duit ar thuidecht dom marbad-sa. Ro gellsat imorro a chléirich nem dam ocus ro gellsat a **ríg** sáire dom chinél co bráth’. ‘Bia-su’ ar in rí ‘acom chúlchoimét-sa ocus bad éicin do **Laignib** na comada-sin do thabairt duit-siu’. Ocus is ann do-rála in **rí** ind uair-sin fó bun darach ocus snechta mór ann ocus mes abaidh fuirri ind am-sin. Ocus ar m- beith do'n laech Laignech ar in láthair ro gab format drong do na míledaib immón fedhmannus do-ratad dó. Co nnd- ebairt fer do mhuintir **Chongail**: ‘is ferr dam’ ar sé ‘a dherbad in **chúlchoimétaide** tairise út ac **ríg Eirenn**. Diubraicfet ind aball-sa ar amus chinn **ind ríg** ocus dá tecmad in t-aball i cenn **ind ríg** seochu ní luga no tecmad cloch nó crann ina chenn.’ Ro diubraic iarum ar amus chinn **ind ríg** ind aball. Ro fritháil imorro in **cúlchoimétaide** Laignech sin co ro roinn in n-aball ar dó do chlaidium co tarat buille do'n fhiur do diubraic ina chenn co ro marb. Ro impád in **rí** dá tig iar m-buaid choscair ocus iar n-dígail a senathar for **Laignib**. #### 710.0 710 #### 710.1 Marb **Congal** iarum i ciunn secht m-bliadan do thámh. et cetera. Finit.