#Echtra Cormaic i Tir Tairngiri ocus Ceart Claidib Cormaic #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Echtra Cormaic i Tir Tairngiri ocus Ceart Claidib Cormaic ========================================================= Author: Unknown --------------- ### File Description Whitley StokesElectronic edition compiled and proof-read by Beatrix Färber Funded by University College, Cork: School of History 1. First draft.Extent of text: 5310 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt (2015) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G302000Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript sources**2. Dublin, Royal Irish Academy, Book of Ballymote, pp. 260b–263b. 3. Dublin, Trinity College, Yellow Book of Lecan, cols. 889–898. 4. Dublin, Royal Irish Academy, 23 E 29, Book of Fermoy (fragment containing paragraphs 24–54). **Editions and translations**2. Stokes, Whitley (ed. and tr.), "The Irish ordeals, Cormac's adventure in the Land of Promise, and the decision as to Cormac's sword", in: Windisch, Ernst, and Whitley Stokes (eds.), Irische Texte mit Wörterbuch, 4 vols, vol. 3:1, Leipzig, 1891. 183–221. Also at www.archive.org: 185–202 (edition); 203–221 (translation); 222–229 (notes). 3. S. H. O'Grady, Transactions of the Ossianic Society, vol, 3 (Dublin 1857), pp. 212–228, with English translation. 4. W. M. Hennessy, Proceedings of the Royal Irish Academy, vol 10 (Dublin 1866–1869), pp. 34–43 ("where sections 11, 15–24 are printed with English versions. 5. Eugene O'Curry, On the manners and customs of the ancient Irish, ed. W. K. O'Sullivan (3 vols, Dublin 1873, repr. Dublin 1996), vol. 2, pp. 322–324. **The edition used in the digital edition**2. **Whitley Stokes**, Irische Texte mit Übersetzungen und Wörterbuch in Irische Texte, Ed. Whitley Stokes and Ernst Windisch. , Leipzig, S. Hirzel (1891) volume 3:1page 183–222: 185–202 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proof-read twice. All corrections and supplied text are tagged. ##### Normalization The electronic texts represents the edited text. Variants have been omitted. ##### Quotation Quotation marks are rendered q. ##### Hyphenation Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the tale; p=the editorial paragraph. Page-breaks of the printed text are marked. ##### Standard Values Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd. ##### Interpretation Names of persons and places are not tagged. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description Created: Date range: 900–1000.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Middle Irish. ##### Language: [LA] Some words are in Latin. ##### Language: [EN] Reference to English translation of the title has the "en" attribute. ### Revision History * (2015-06-05) Beatrix Färber (ed.) * File proofed (2); expansions marked, structural markup applied, file parsed, header completed. SGML and HTML files created. * (2015-03-30) Beatrix Färber (ed.) * TEI header constructed. * (1996?) Students at CELT/CURIA (ed.) * First proofing. * (1996?) Students at CELT/CURIA (file capture) * Text captured. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G302000 ### Echtra Cormaic i Tir Tairngiri ocus Ceart Claidib Cormaic: Author: Unknown --- p.185 {page 260b44}Ri uasal oirnide rogabastar flaith*ius* & f*or*lam*us* for Er*in*n fe*cht* n-aill .i. Corm*ac* Ua Cuind eisidhe. Ba lan in bith do gach maith ria lind in rig sin. Bai mes & clas & m*ur*thoradh. Bái sidh & saime & subha. Ni bai guin na dib*er*g fa ré sin, *acht* cach 'na n-inadh duthaigh fodhen. Dorecmaing*et*ar maithi fear n-Er*en*n ic ól fesi Temr*ach* im Corm*ac* feacht and. As iad so na riga ba im chostadh no fleidhi .i. F*e*rg*us* Dubdetach & Eochaidh Gunnat, da righ Ul*ad*. Dunlang m*a*c Enna Níadh rí Laighen. Corm*ac* Cas mac Ail*ello* Ul*uimm* & Fiachu Muilleathan m*a*c Eogain, da righ Muman. Nia Mor m*a*c Lug*dach* F*ir*t*r*i .i. mac mathar Cormaic, & Ædh m*a*c Eoch*ach* m*ei*c C*on*aill, da righ *Con*n*acht*. Oeng*us* Gai-fuileach ri Bregh. F*er*adhach m*a*c Asail m*ei*c Cuind[fh]enn*ed*ha ri Midhi. IS amlaidh docingtis ænaighi & mordhala la firu Er*en*n isinn aimsir sin, cach rí cuna thla*cht* rígh uime & *con*a chathbarr ordha fa cheann, uair ni ghabhdais minda ríghdha f*or*ro *acht* ar-rai chatha namma. Alaind tain*i*c Corm*ac* isin mór-dháil --- p.186 sin, or ní tain*i*c samhail a dhealba son *acht* *Con*aire m*a*c *Etar*sceoil, *nó* *Con*cob*a*r mac Cathb*ada*, *nó* Æ ;ng*us* mac in Dagdha. Ba d*er*scaigthech t*r*a ecosc Corm*aic* isin dail sin. Monglectha fochassa f*or*ordha fair. D*er*gbocoit co rindud & co mílu óir & co tuaghd*r*uimnibh airgid fair. Brat corc*r*a cásleachta uime. Liadelg oir f*or*a bhruindi. Muntorc oir ima braighid. Leni gelculpadach *co n*dergindliud uime. Cris oir *co* ngemaib do lig logmair thairis. Da assa moglaighi ordha co sibhlaibh oir uime. Da sleigh órcrui ina laim *co n*dualaib imdaib don chredumæ. Is eisi*u*m iar*u*m c*r*uthach cæem cen ainimh, gen athais. Dar-l*et* ba f*r*os do nemthondaibh rolad ina chind. Dar-l*et* ba dual partaingi a bhél. Ba gilit*hir* sneachta a chorp særdenmach. Ba casmail f*r*i f*or*cli cailli *no* sían {page 261a} sléibi a g*r*uaidh. Cosmail f*r*i bug[h]a a suili. Cosmail f*r*i taitneam ngormlaindi a mailghi & a abraid. IS e sin t*r*a c*r*uth & ecosc fo ndeoch*aid*h Corm*ac* isin mordail sin fear n-Ere*nn*, & is*ed* atb*er*[a]t-somh, is í sin comdail is aregdha doronadh a n-Eri*nn* ria creideam, uair is iad na smachta & na rechta doronadh 'sin dail sin mer*us* a n-Er*inn* co brath. Asb*er*tadar maithi f*er* n-Er*en*n cách d'ordugud f*or*a the*cht*a fen aco .i. et*ir* rigraid & ollamnaibh & druthu & brughudhu & amsa & cach damh olcheana, or ba d*er*b leo in t-orrdugud dogenta a n-Er*in*n isin dail sin la firu Fodla corob' é dobiadh indti co bradh. Uair on tan ronuc Amairgin Glungel in fili c*é*tbr*et*h a n-Er*inn* roba la filedhaibh a n-ænur b*r*eitheamnas c*u*san imacallaim in da thuar[ad] i nEamain Macha .i. F*er*c*er*tne fili & Neidi m*a*c Adhna iman tuighnigh ollaman. --- p.187 Ba dorcha di*diu* la cach in labra dolabairsead na filidh isin fuighill sin, & nirbho leir dona rigaibh & dona fileadhaibh in b*r*eitemnus rucsad. "IS lasna firu-sa a nænur a mbr*et*h & æni*us* & eol*us*," f*or* sna rig. ‘Ni thuicemni ced*us* a raidhit.’ ‘IS maith dono,’ ol Conchub*ar*, ‘bíed cuid do cach andsom ondiu co brath. A*cht* an br*et*h duthaigh doibseom dhe ni ricfa anaill. Gebidh cach a ndrechta dhe.’ Talladh do*no* breitheamnas ar fileadh[a] andsin *acht* a nduth*aig* dhe, & rogabh cach d'f*er*aibh Er*en*n a drecht din breithemn*us*, am*al* rogabsad bretha Echach m*ei*c Luchta, & br*et*ha Facht[n]a m*ei*c Senchadha, & gubr*et*ha Caradniad teschti, & br*et*ha Moraind m*ei*c main, & br*et*ha Eogain m*ei*c Durrtha*cht*, & br*et*ha Doet Nemthi, & br*et*ha Brigi Ambai, & br*et*ha Diancecht o leigibh. Ce robadar sin hi tus isin aimsir sin *con*aimthitar maithi fear n-Er*en*n tomm*us* n-ai & indsci do cach iarna miadhamlacht [amail] rogabsad isna Br*et*haib Neimeadh. Romeasc cach ar dan a cele arís, co tanic in mordail sin im Corm*ac*. Rodeiligsid di*diu* arís æs cacha dana f*r*ia aroili isin mordail-sin, & rohordaigheadh cach dib f*or*a dhan dileas. Badar maithi f*er* n-Er*en*n ica radh ria Corm*ac* a dhilgeadh diles d'ordugud do cach æn a Tigh Midchuarta. IS a di*diu* in gleodh ar[r]anic Corm*ac* andsin .i. coiri cæcdhuirnn bai a Temr*aig* .i. cori asicain *nó* ansirc, do chor ar tein*i*d, & muca & mairt do c*ur* and, & dich*et*al flatha & fil*ed*h & druadh do chetal fair. IS e alt in choiri sin dobídh in gach bruidin do rigbruidhnib Er*en*n anall. IS de im*morro* dogorthi coiri aisic de, air is e noaisic*ed*h & nothidhnaicidh a mbiadh dingbala do cach daim. Ar cian co b*et*h biadh annsom co tisadh daimh --- p.188 choir cuigi ni rachadh a mudu *etir*. Ni fagbaithi and b*r*uithi ach[t] *con* fiurfadh in daim beos, & co tac*r*adh ass a bhíadh coir do chach. IS e di*diu* alt in choiri sin dobai i[c] Corm*ac* i Temr*aig* in tan-sin. Dobr*et*ha di*diu* cach aruair do saigid in coiri-sin, & dobr*et*ha bein æoil do cach æn ass. *Con*idh andsin dorecmaic a techta do chach ass .i. laarg do righ & d'fhilidh c*r*ochet do sai litri, colp[th]a ogtiger*n*, cuind arad, les rigna, & cach dligeadh olcheana, *con*idh isin dail sin dorecmaig a dligeadh diles do chach. Dobr*et*ha im*morro* in da fir dhec flatha osaird acu. At iat s*ed*e nobidis ic *etir*gleodh fhír & brecc acco. It iadso iad sein .i. T*r*e-sin Moraind, Tal Mochta, C*r*annchur Seancha, Least*ur* Badúirn, Tre-lia mothair, Cori Fir, Senchrann Sin m*ei*c Aigi, Iarn Luchta, Airiseom oc altoir, Cuac[h] Corm*aic*. SÍN MEIC MAIN. -------------- Morand m*a*c Cairp*ri* Cind-chait, do cheinel aitheach do. Rogabh in Cairp*re* C*enn*-c*hatt* righi n-Er*en*n, & rohorta sær Er*en*n lais *acht* t*r*i m*ei*c ructha a mb*r*oind*ib* a maithreach .i. Corp Ul*om* & Tibraidi Tíreach & Fearadhach Find feachtnach, --- p.189 ruc*a*d a n-Albain. S*r*ub chait do*no* lasin Carp*re* athair Moraind, & cach m*a*c dob*er*tha do dobídh ainm fair, & nomarbdais lais iar*u*m. Bai bean am*r*a la Carp*re*, & do chenel særcloinndi. Dob*er*t side comairle dhó .i. Feis Tem*rach* do denom acco & fir Er*en*n do togairm chuici co ro gestis-s*ed*e itge *co* a ndeibh d*us* in tuctha ní do cloind t[sh]omainich dho. Dogníth les in f[e]iss, & bait*er* fir Er*en*n co cenn t*r*i mís f*uir*ri, & no-t*r*oisctis uile, & doguidis itchi co Dia cach mís ara tuctha gen soinmeach do geineamain uadh & o mnai. *Ocus* ba dar a sarag*u*d som dognith andsin, fobith fa d*r*ochfear. *Con*ap*r*ad di*diu* in bean, & ruc m*a*c, *con*-aices rop æn pait uili o dib guaillibh suas, & ní facas bel fair *nó* sineistri *etir*. Asb*er*t in rígan: ‘Maen ruc, meadaid sidhe dut m*a*c aile. [A]mbeanna*cht*an fear n-Er*en*n duidsiu annsin dia namaid.’ ‘A br*et*h amarach dia bhádhudh doc*u*m ná laithchi,’ ol Carp*re* f*r*i[s]in in rechtaire. *Con*arfaid fear-sídhe dia mathair dadhaigh, & asb*er*t f*r*ia: ‘Ba doc*u*m in mara b*er*thar in m*a*c,’ ol se, ‘*ocus* arin *n*gabthar a cheann f*or*sin tuind co tuc*a*d .ix. tonda thairis. Bidh maith in m*a*c, bidh ri. Morann bidh eadh a ainm’, fobith robo mor & rob find. *Con*gairthear disi in rechtaire. Raiti risidhe. B*er*the iar*u*m don m*ui*r & argaibht*er* f*r*isin tuind. A[n] nomadh tonn dot-{page 261b}n-anic: scælis in sreaband bai im a chean[n] & doroindi munq*u*i dhe fo dib guaillib. Cachain laid la sodain, *con*-epert: Adhraidh a dhaine, Día os domun dind! nisnich ruith riadadar f*or* fuil gidh fæbra f*or*tabith in aile i fil lith la subha lam Dia ndilgedach rodealb im niullu nemtheach. --- p.190 Nír[o]marbh in rechtaire do*no* in m*a*c & nir' lam[air] a thab*air*t lais ar omun in righ. Roaithnistar iar*u*m do buachaill in rígh. Doluidh dia thigh & adchuaidh don rígh & don rígain sin, & adromadair a marbadh. Asb*er*t in ri di suidi doragad em main di suidi .i. don m*a*c sin, *con*id de ata Morand m*a*c main fair .i. m*a*c Cairp*r*i Cindchait. Dorigneadh c*u*mdach oir & airgid lesin imon sreabann sin, co rob é sin 'Sín M*ei*c main' iar*u*m. In cintach ima tabhartha brágaid nothachtad. Nosiad[ad] im*morro* ume co lar dia mbad eannoc. Bai sin aile la Morand .i. cuaird bec bai lais am*al* circáill fheta. In cuaird sin di*diu* dob*er*t-som o Ochamon druth ar Sidh ar Femin, ar fochartsom i sodain & do[bert in] munci mbecsin les as. Ad*con*[n]airc-sium isin sidh bad n-e ret is in deilig*u*d fir & gai and. Dob*er*thea di*diu* in munci sin im chois *nó* im laim in dune & non-iadad ume co teannadh a chois *nó* a laim dhe mad guach. No sniadh[ad] ime im*morro* dia mbad ennac. Bai di*diu* Sin aili Moraind and .i. Luidh Morann morbr*et*hach co Pol abstal, & dob*er*t eibistil uadh, & bidh 'ma bráigid. Intan di*diu* luidhid Morann día dun oc tindtudh o Phol imanarnic do f*r*i c*u*mail dia c*u*malaibh oc dor*us* in dune. O'tchon[n]airc di*diu* in epistil ima bhraigid imcomarcaidh de: ‘Cid sin sein, a Moraind?’ ol sí ‘Adde,’ ol Caimin d*r*uth, ‘bídh sin Moraind ondíu cobrath he.’ Antan do*no* dob*er*eadh Morann br*et*h nogeb*ed*h epistil ima bragaid & ní abrad gaí iar*u*m. TAL MOCHTAI. ------------ .i. tal uime robai la Mochta sær. Roc*uir*thea a teinidh d*r*oigin he, & dob*er*tea teanga tairis. Inti lasa mbidh gó ro loisc*ed*h. Inti ba hennac ní loisc*ed*h it*ir*. --- p.191 CRANNC*UR* SENACHAI. -------------------- .i. cran[n]ch*ur* baí la Seancha m*a*c Ail*ella* .i. da c*r*and do c*ur* .i. c*r*and dibh don righ & c*r*and don líteach. Dam[b]adh chintach doleanadh a c*r*an[n] da bhois. Dam[b]ad ennoc im*morro* ticeadh foc*ét*oir a c*r*and ass. IS amlaidh dognít[h]i sin .i. dich*et*al fil*ed*h do chantain f*or*ro. LEAST*UR* BADUIRN. ------------------ .i. Badurnn ainm righ. Luid di*diu* a bean side don tibra[i]d, *co n*-acca do mnai asna sidhaib ocum tirb*r*aid, & bai slabradh c*r*edhumha *etar*ro. O['t]*con*chadar in mnai dia saighidh lot*ur* fon tib*r*aid. Luid side di*diu* ina ndiaidh fon tib*r*ait *co n*-aca fír n-am*r*a isin tshidh .i. lest*ur* glain. Fear dob*er*eadh téora briathra góa fai conscaradh f*or*a laim hi t*r*i. Fear adb*er*eadh teóra b*r*iat*hr*a fira foa *con*ateg*ed*h affrithisi. Gaid di*diu* bean Badu[i]rn in lest*ur* sin do æs in tshídhe. Dob*er*tha dísi indi sin, comba head sin least*ur* nodelaighedh gai & fir la Badur*n*. TRE-LIA MOTHAIR. ---------------- .i. iain do línta do dubrota & do gual & do cach cenel diub olcheana, & foc*er*titís t*r*i lig ind .i. lia find & lia dub & lia breac. Norig*ed*h di*diu* neach a laim ind, & dob*ered*h in lig find lais da mb*et*h fír occa. Dob*ered*h in duibh dam[b]adh gó. Dob*ered*h i[n]mbric dam[b]ad l*et*hchintach. COIRI FÍR. ---------- .i. lest*ur* airgid & oir dobidh aga f*r*i dealochadh firindi & góa .i. no teighthi us*c*i and co mbid ar fiuchad, & rot*u*mtha --- p.192 lamh and iar*u*m. Dam[b]ad chintach doloiscthea in laim. Mina bh*edh* i*mmorro* cin aga ní deanadh urchoid dho it*ir*. Ar ba he in tredhi is mo nognathaigthe o gentibh .i. Coiri Fír & C*r*andch*ur* cut*r*uma & Airisium im altoir. Is o sidi do fas c*r*and do chor a fethlaib beo*us* i[c] Gædel*aib*. SEANC*R*AN[N] SIN. ------------------ .i. c*r*andcur Sin m*ei*c Aigi .i. t*r*i c*r*aind do c*ur* a n-us*c*i .i. c*r*and na flatha & c*r*and in oll*aman* & c*r*and in lít[h]igh. Da mb*et*h cin aga theigidh a c*r*and a n-íchtar. Diam[b]adh annocc im*morro* teigh*ed*h ar uacht*ur*. IARNN LUCHTA. ------------- .i. Luchta d*r*ai dochoidh dia fhoglaim il-Letha, *con*-aca é ní ingnadh occa ic delug*u*d fhirindi & breigi .i. iarnn do senadh lía ndruidib, & a chor a teinidh iarsin com[b]ad dearg, & a tab*air*t f*or* bois in lit[h]ig. *No* loisc*ed*h im*morro* hé dia mb*ed*h cin occa. Ni denad urchoid dho mina bh*et*h cintach. Atb*er*t Luchta iarsin f*r*iu ‘*No*ricfaidh a leas againdi fir Er*en*n,’ f*or* se ‘sud do delug*ud* *etir* firindi & breig.’ Dobr*et*ha Luchta a iarnn senta lais iartain, co mbaí ic delug*u*d *etir* gai & fhír, *con*idh de sin leantar iarnn se[n]ta be*us* ag Gæidel*aib* dog*ré*s. AIRISEM IC ALTOIR. ------------------ .i. d*er*badh nobidh acco isin aimsir sin do delug*u*d *etir* gaí & fír .i. airiseam oc altoir .i. teacht fa .ix. a timcheall na haltora & us*c*i d'ól iarsin t*r*ia dich*et*al d*r*uadh fair. Ba f*or*rel im*morro* comhartha a peccaid fair da m[b]adh chintach. Ni denadh im*morro* erchoid dho dam[b]adh andac. Cai Cainbr*et*hach, t*r*a, dalta Fein*ius*a Farsaid indala descipol déc *nó* --- p.193 seachtmogad na scoili rofocail. Fein*ius* do G*re*caibh do fogail na n-ilb*ér*la fo c*r*icha in domuin. IS e in Cai sin dorad in fír sin les o thír n-Israel, a rosiacht side co Tuaith De, & rofoglaim recht Maisi, & is e dob*er*ead br*et*ha lasin scoil iarna comhthinol uili do chach {page 262a} l*et*h, & is e roordaigestar in mbreith Chai. IS e di*diu* in Cai c*ét*na sin ro ordaig dlig*ed* ceit*hr*i sle*cht*a i n-Er*inn*, ar is i dias nama tain*i*c a n-Er*in*n din scoil, Aimirgin Glungeal in fili & Cai in bretheam, & romarastair Cai co tormail .ix. ndine a n-Er*in*n iar firindi a breathumu*n*, ar at e br*et*ha nob*e*r*ed* .i. br*et*ha rechta Máisi, & is aire sin isat airimda br*et*ha rechta isin feneoc*us*. Ba siad br*et*ha rechta did*iu* rofognom do Corm*ac*. [CUACH CORMAIC.] ---------------- Cuach Corm*aic* fesin di*diu* .i. cuach oir bai lais. Is aml*aid* di*diu* dof*r*ith eiside on mud-sa. Laa n-æin dobai Corm*ac* ua Cuind madan moch i c*et*amun a ænur f*or* M*ur* Tea hi Tem*raig*. C*on*aca in t-æn oclach f*or*osta findliath adoch*u*m. Brat corc*r*a corrtharach uime. Leni esnadach orsnáith hi c*us*tal a chnis. Da mæl-asa findd*r*uine *etir* a t*r*oigthibh & talmhain. Cræbh airgid co t*r*i hublaib oir f*r*ia ais. Ba leor peted & arpeatad im*morro* eiste*cht* risin ceol dogníd in cræbh, a[r] rochoideoldais fir athgaiti *nó* mna siuil *nó* fiallach galair risin ceol dogníd sin intan doc*r*oitheadh in chræb. Beandachais in t-oglach do Corm*a*c. Beannachais Corm*ac* do somh. ‘Can doluidh, a oclaigh?’ ol Corm*ac*. ‘A tír nach bidh *acht* fír,’ ol se, ‘*ocus* nach fuil æis *nó* erc*r*a *nó* duba na toirsi *nó* tnuth *nó* f*or*mad na miscais *nó* mordataidh.’ --- p.194 ‘Ni hamlaid duind,’ ol Corm*ac*. ‘C*est*, a oclaigh,’ ol Corm*ac* ‘in dingneam carad*r*adh?’ ‘Maith lim a deanom,’ ol in t-oglach. Do[g]níad iar*u*m caradradh. ‘In c*r*aeb damsa,’ ol Cormac. ‘Dob*ér*’, ol in t-oglach,‘*acht* co taraight*er* damsa na t*r*i haisc*ed*ha *con*aigiub a Tem*raig* ina c*u*main.’ ‘Dob*ér*thar,’ ol Corm*ac*. Naiscis in t-oglach iar*u*m, & facbha[i]s in c*r*æbh, & teid ass la sod*ain*, & ni fid*ir* Corm*ac* c[i]a l*e*th in roluidh. Tindtai Corm*ac* isin rightheagh. Machtnaigset in teglach in cræbh. Crotha[i]s Corm*ac* ríu hí, cor[us] c*uir* a súan on t*r*ath co 'roili. Tic in t-oclach a cind bl*iadne* i n-airis [a] dala, & cuindchis ar Corm*ac* c*u*main a c*r*æbhi. ‘Dob*er*thar,’ ol Corm*ac*. ‘Berad Aillbi [lim tra] andiu,’ ol se. B*er*is leis [iarum] in i*ngin*. Dob*er*aid bannt*r*ocht [na Temrach] t*r*i gartha f*or*aird indegaid i*ngine* righ Er*enn*. Crotha[i]s Corm*ac* in c*r*aebh f*r*iu co r*us*car ria torisi uili & cor' c*uir* 'na suan íat. Tic dia mis & b*er*idh Carp*re* Lifeach*air* les. Ni roan di*diu* caí *no* dog*r*a isin Temr*aig* día es in m*ei*c, & nír' loingid & nir' suanadh in n-aidchi-sin indti, & badar a mbron & i nduba d*er*mair. Crotha[i]s Corm*ac* in c*r*aebh ríu co r*us*carsad f*r*i dog*r*a. Tig in t-oglach c*ét*na dorísi. ‘Cid connaigi aniu?’ ol Corm*ac*. ‘Do banchele-siu,’ ol se .i. Eithne Tæbhfhada i*ngen* Dunlaing rí[gh] Laighean. B*er*idh les iar*u*m in mnai. --- p.195 Ni rodamair t*r*a do Corm*ac* inní sin. Luid inandiaid. Teit cach di*diu* anadiadh Corm*ai*c. Tuc*a*d ceo mor f*or* lar in maighi sonnaich doibh. Foc*er*d Corm*ac* a magh mor a æn*u*r. Dun mor ar lar in maighi. Sonnach credhumæ uime. Teag findairgid isin dun & se l*et*htuighthi do eitib en find. [Marcsluag side oc tathaig*ed* in tigi & utlaigi] do eitib en find ina n-ochtaibh do thuighi in tighi. Ticeadh athach gaíthi chuici beo*u*s, & gach ní dotuighthi de dob*er*eadh in ghæth as beo*u*s. Atchi di*diu* fear ind ic atód ten*ed*h, & doc*ui*r*ed* in omna bunream*ur* bun barr fair. Intan ticeadh dorisi & omna aili leis tairgidh loscudh na cetomna. Atchi di*diu* dun ríghda romór aile, & sondach credhumæ [aili] uime sidhi. Ceit*h*ri tighi isin dun. Luidh-sium isin dun. Atchi in rightheagh romor, & a chleatha sidhe do credumæ, & a cæl d'airgid, & a thuighi do eitib én find. Atchi di*diu* top*ur* taitneamach isin lis, & coíc srotha ass, & na sloigh imaseach is ol us*c*i na sroth. Nai cuill buana oscind in tob*uir*. Foc*er*daidh andsin na cuill corcarrda a cnaí isin top*ur* *co*n*u*s-tennat na coíc eicne filead isin top*u*r, co c*ur*t*ar* a mbolga f*or* na s*r*othaibh. Fuaim eassa na s*r*oth sin di*diu*, ba bindi na cach ceol a cantais. Luidh iarsin isin righteach. Len lanamain is[in]tigh f*or*achind. Ba derscai[g]theach dealb in oclaig ar ailli a c*r*otha, ar chaine a dealbha & ar ingant*us* a ecoisce. I*ngen* im*morro* macdachta mongbhuidhi, fo barr ordha, fa haillim do mnaib in betha, ina fharradh. Dognít*er* a fosaic can rathug*u*d. Fot*r*acud f*or*sin clárudh cen tinc*ur* o dhune *acht* na clocha ind & ass. Dogníd Cormac a fat*r*acud íarsin. A mbadar and íar t*r*ath nona *con*acadar æn fear chucu --- p.196 isin teach. Tuag *con*naidh ina laim deis, & lorg ina laim chlí, & muc ina díaid. ‘IS mithigh urgnam astigh,’ ol in {page 262b} t-oglach, ‘daig ata aighi uasal ann.’ Buailis in f*er* in muic cor' marbh, & scoiltis a luirg co robadar t*r*i gnuidh do lea[th]scoilteach les. Lait*er* in mu[i]c isin choiri. ‘IS mithigh [a] impod libh,’ ol in t-oglach. ‘Ni heigin,’ ol in luchtairi, ‘or ní bha bruithi t*r*ia bithu sir in mucc co n-indistar fir cacha ceat*r*amhan dí.’ ‘Indis duin di*diu*,’ f*or* in t-oglach, ‘art*us*.’ ‘La da rabha-sa ic cuartug*u*d in f*er*aind,’ ol se, ‘fuar*us*s bu fir aile im f*er*and, & dorad*us* lium a ngobhang. Tain*i*c tig*er*na na mbo amdeaghaidh, & asp*er*t dob*ered*h log dam ara bu do leigean ass. Dob*er*t-sa do a bhu. Dorat-son damsa mucc & tuag & lorg: in muc do marb*ad* don tuaig gach n-aidchi, & in lorg do scailteadh dí, & bidh daithin bruithi na muici do chondudh and, & dæthain in righthighi olcheana, & di*diu* is beo in mhuc iar maidin, & is lan in lorg, & ataid fon samla sin o sin c*u*saníu.’ ‘Is fír, tra, in scel sin,’ ol in t-oglach. Rohindtodh in mucc & ní f*r*ith *acht* ceat*h*ramhe bruithi indti. ‘Indist*er* scél firi ele againd,’ ol síad. ‘Indeosad-sa,’ ol in t-oglach. ‘Tain*i*c amm treabhtha ocaind. Intan rob ail in gort sin amuigh do threabadh is and dof*r*ith silta foirseo treabtha é do c*r*uthneacht. Intan rob ail teacht da bhuain is and f*r*ith ina c*r*uaich isin gurt --- p.197 hé. Antan rob ail a imfheadain isin l*et*h sin amuig is and f*r*ith ina ænchruaich thuighthi isin les he. Atathar ica hithi o sin c*u*saníu, *acht* ní mo, ní lugu achach hí.’ Rohimpod in muc & f*r*ith c*et*raume aili bruithi indti. ‘Leamsa in scel anois,’ f*or* in b*en*. ‘Atat .uii. mba & .uii. cærich limsa,’ f*or* sí. ‘Bidh dæthain luchta Tiri Tairnghiri do lacht na .uii. mbó. Tic a f*ur*thain d'edach d'olaind na .uii. cærach.’ Ba bruithi di*diu* in t*r*eas c*et*hroime don sceol-sin. ‘Leat so in scel anois,’ ar siad f*r*ia Corm*ac*. Ro indis di*diu* Corm*ac* am*al* tuc*a*d a b*en* & a m*a*c & a ingean uadh, & am*al* tain*i*c fein 'na n-íarmor*acht* co tor*acht* in teach ut. Ba bruithi di*diu* in muc uile la sodhain. Roindtear acco iar*u*m & tuc*a*d a cuid a fiadhnaisi Corm*aic*. ‘Ni caithi[m]sa p*r*oind dog*re*s,’ ol Corm*ac*, ‘can cæcait am chuibhrind.’ Canais in t-oglach dord dho cor' c*uir* a suan. Dichrais iar suidhiu, *con*acca in .L. oglach & a m*a*c & a b*en* & a ingean ina fharradh. Ba n*er*t les a m*en*ma iar suidhiu. Rodail*ed*h lind & biadh doib iar*u*m co mbadar subhaigh sof*or*bailig. Tuc*a*d cuach oir il-laim in oglaigh. Bai Corm*ac* ic m*acht*adh in chuaich ar imad a delbh & ar ingant*us* a denmha. ‘Ata ní as inganta and,’ ol in t-óglach: ‘teora b*r*iathra breigi do radha foa & meab*us* a t*r*i. Teora coibsena fira di*diu* do radha faí & *con*gaigea*n*d dorísi fon samail c*ét*na.’ Dob*eir* in t-oclach teora b*r*iathra b*r*eigi foa, & maidhidh i t*r*i. ‘IS fearr fir do radh and,’ ol in t-oglach, ‘fodhaigh slanaigthi in chuaich. Dob*er*im mo chabhais, a Chorm*aic*,’ ol se, ‘nach facaid do bhean na h'ingen gnuis fhir --- p.198 scail o tuc*a*d a Tem*raig* uaid íad gusaníu, & nach facaid do m*a*c gnuis banscaili.’ Ba slan in cuach iar*u*m dhe sin. ‘B*er*-siu do m*un*t*ir* di*diu*,’ ol in t-oglach, ‘*ocus* b*eir* in cuach corob f*r*i *etir*gleodh fíra & goa agud, & bidh agud in c*r*aebh f*r*i ceol & f*r*i hairfideadh, & b*er*thar uaid íad uile in la fogeba bas. Misi Manandan m*a*c Lir,’ ar se, ‘righ Thíri Tarrngiri, & is aire dorad*us* alle d'fhechsain Tíri Tarrngire.’ IS e in marcsluag at*con*narcais ic tuighi in tighi, æs dana Er*en*n annsin ag tinol c*r*uidh & cethri, & teit ar neimthní ass. IS e in fear at*con*[n]arcais ic fadod na tein*ed*h, oigtig*er*na andsin, & ic*ais* asa treabadh cach ní chaitheas. As e in top*ur* ad*con*[n]arcais c*us*na coic s*r*othaibh ass .i. top*ur* in fis. IS iad na cuic c*ét*fadha t*r*iassa tar*rth*aitear in fis, & di*diu* ní bia dan lais nach ní na hiba dig asin tobur fesin & asna s*r*othaibh. Luch na n-illdan is iad eabh*us* *est*ib diblínaib. Antan t*r*a at*r*acht Corm*ac* isin maidin arnamharach is and bai f*or* faith[ch]i na Teamrach, a ceat*h*rar & a c*r*aebh & a chuach oca. Ba he sin di*diu* Cuach Corm*aic* iartain, & is e nodeilig*ed* firindi & gaí i[c] Gædhealu, *acht* cheana nir' mharthanach dareis Corm*aic* he am*al* rogell*ad* dho. Rohordaigeadh t*r*a sm*acht*a & rechta & dligheadha & rochindead comairl*ed*ha fear n-Er*enn* isin dail sin. T*r*i coimthinola are[g]da iar*u*m nobhítis isin aimsir sin. .i. Feis Tem*rach* arin samhuin, ar ba hiside caisc na ngenti, & f*ir* n-Er*enn* isin dail sin uili ac imf*or*tacht do righ Er*enn* ica denomh, & Ænach Tailltin im lu[g]nusadh, & Mor-dhail Uisnigh a mbealltaine. *Secht* mbl*iadna* nobidh airicill ar Feis na Tem*rach*, & i cind *secht* mbl*iadan* beous nobídh {page 263a} comdail f*er* n-Er*en*n uili imon Fheis Team*rach*, & is andsin nocinte iubail acco .i. cain na s*echt* mbl*iadan* on feis Tem*rach* co'raile cor'ba bidhbha --- p.199 bais & ba fogarthach a hEr*in*n inti nob*r*iseadh na cana sin, *acht* cheana badar rudilsi gona duine ann .i. Sligi Midluac*r*a, Ath-Fir-diad, Ath-cliath, Bealach Gabrain, Ath n-Oo, Cnamchoill, Conachlaidh, Da Chich Anand. Ni haiti f*or* neach im*morro* dia mbadh a n-inadh aco sin nodigladh a fholaid. Ro ordaigh di*diu* rig Er*en*n a amsaig f*or* f*er*aib Er*en*n. Ro ordaigh t*r*i. L. rígfeindidh f*or*ro-side f*r*i comm*us* a cheana & a sm*achta* & a fiadhaig. Dorat a chend*acht* uile & ardmæraidh*echt* Er*enn* d'Fhind Ua Baiscne. Dorignead di*diu* gnim n-adham*r*a la Corm*ac* andsin .i. Saltair Corm*aic* do thinol .i. do thinoilit sin & seanchada Er*en*n, im Findtan m*a*c mBoc*h*ra & im Fhit[h]al Fili, coro sc*r*ibad coimgnedha & cræba coibni*us*a & reimind a rígh & a ruireach & a catha & a comruigthi & a n-arsata anall o thosach domhain *con*ici sin, *con*id si di*diu* Saltair Tem*rach* as [fh]rem & as bunad & as top*ur* do seanchadhaib Er*en*n osin c*u*saníu. Ba mor, t*r*a, & ba dirim sm*acht* Corm*aic* for Er*in*n andsin. Badar geill Er*en*n f*r*ia laim. Æen dibhsidhe Socht m*a*c Fithil m*ei*c Æng*us*a m*ei*c Glangen m*ei*c Seich m*ei*c So[i]cht m*ei*c Fhachtna m*ei*c Seanchadha m*ei*c Ail*ello* Ceastaig, m*ei*c Rudraighi. A Leab*ur* Nahuancongbala c*e*c*init*. Bai claid*eb* am*r*a la Socht, orduirn*n* a elta, airgidi a fula*n*g, f*or*ordha a comet, breachtfæbrach a éo. Rothaitnidh 'sin aidchi am*al* coindill. Da fillti a rind *con*ici a dhornchar dosineadh am*al* cholg. Dol*et*radh finda f*or* us*c*i. No athcumadh finda f*or* ceand, & ni fhaiscead in toind. Do[g]níd da l*et*h don duine & ní f*or*cluin*ed*h & ní fhairighidh co h*etir*cen in l*et*h araile dhe. Atb*er*t-som ba hesin in C*r*uaidin Coiditcheann .i. cl*aideb* C*oncu*lainn. Audacht cene*oi*l & ait*r*i & seanait*r*i leosom in claid*eb* sin. --- p.200 Bai reachtaire am*r*a isin Temr*aig* in inbaidh sin .i. Duib[d]reann m*a*c Uirgreand. Dorimgart in rechtaire in claid*eb* do reicc ris do Socht, & asb*er*t in rechtaire rom-biadh b*et*h am ænp*r*oind riseomh cach n-aidhchi, & biadh c*et*hrair gach n*ón*a dia m*un*tir i fuluagh in claid*i*b, & a lanluagh dia reir fein do iarsein. ‘Ní tho,’ ol Socht, ‘nídam tualaing reca sed mo athat cen beo*us* beo.’ Badar cein mair uime sin. Baí Dubdreann i[c] a t*ur* & ic imradud in cl*aidib*. Tuc*a*d Socht chuici da sainol feacht and. Ailis iar*u*m Dubdreann in dalim im thab*air*t in fhina & in m*ed*ha fair co mbo measc. Dogníth iar*u*m saml*aid* *con*a fit*ir* Socht cia hairm i mbaí, & *con*tuil saml*aid*. Atetha in rechtaire iar*u*m in cl*aideb*, & luid co cerd in rígh, Connu. ‘IN et*ar* leat,’ ol se, ‘dornchur in cl*aidib* do tuasluc*u*d?’ ‘Is edir’, ol in ceard. Dogní iar*u*m in cerd taithmeach in cl*aidib* & sc*r*ib*us* ainm in rechtaire ina dorn*chur* .i. Dubdreann, & suidhis doridisi in cl*aideb* am*al* robai riam. Batar and t*r*emsi iarsin, & bai in rechtaire beo*us* ic tothlug*ud* in cl*aidib*, & nir' fhet*us* o Shocht. Aidbris iar*u*m in rechtaire in claid*eb* fadeoidh, & dorigni tecta n-adb*r*iuda occa, & isb*er*t di*diu* Socht ba les fein he & *con*idh uadha doruc*a*d. Asp*er*t di*diu* Socht *con*id les fein tuinithi in chl*aidib* & a *a*thar*cht*u & a imdhenom. Bai di*diu* c*er*d occa uime sin. Luidh Socht do agallaim Fithil & do fhochmarc a dhala imon caingin sin, & do thob*air*t a athar leis do cosnum in cl*aidib*. ‘Nítho,’ ol Fithil, ‘imodc*ur*i fein it [d]alaibh & ni ba m[i]si it*er*c*er*tb*us* duid t*r*ia bhithu, ol is mor nodc*ur*i & --- p.201 nodgabai fein id dhalaib, & ni firindi gan gái do rad. F*r*iscoirt*er* gai in gaí. Raig*e*d im*morro*, arroc*ur* leat do imdemna sealbai in cl*aidib* is asalim fuaid*r*idh do c*ur*.’ Dognít[h]*er* in ceart & dob*er*ar do Socht denum cor'bo leis in cl*aideb*, & dob*eir* Socht [in] luighi corbo sed fine do in cl*aideb* & cor' fo leis fein hé. Asb*er*t in rechtaire: ‘Maith ameind, a Corm*aic*; in tæth ud adb*er*t Socht is eitheach hé.’ ‘Cid dogní latsu sin,’ ol Corm*ac*, ‘*con*id b*r*eg he?’ ‘Ní *ansa*,’ f*or* se, ‘masa limsa in cl*aideb* ata m' ainm sc*r*ibhta and, & se f*or*tuighthi in imdor*n* in cl*aidib* i folach.’ C*on*gairth*er* Socht co Corm*ac*, & isb*er*t ris in ní sin. ‘Bid garscel co feastar sin,’ ol Corm*ac*. ‘*Con*gairear in cerd duind,’ ol se. Tic in c*er*d & taithmigis in dorncar, & airiacht ainm in rechtaire sc*r*ibhta and. IS andsin rodgella marbh f*or* bíu inagar log don sc*r*ibadh. Isb*er*t Socht: ‘Rocluinti sin, a fhiru Er*enn* & Corm*ac* libh. Admaim in fear so, is leis in cl*aideb*. A sealbh di*diu* cona chintaibh uaim-sea duid.’ ‘Admaim-sea di*diu*,’ ol in rechtaire, ‘*con*a cintaibh a sealbh.’ Asb*er*t Socht: ‘Is é in cl*aideb* so dof*r*ith i meidi mo sheanathar-sa, & ní fheadar-sa cid doghene in gnim-sin c*u*saníu & beir-seo {page 263b} breath fair sin, a Chorm*aic*!’ ‘IS mo sidhe do chin,’ ol Corm*ac*. B*er*thar .uii. c*u*mala andsin a breth Corm*aic*, & taisic in cl*aidib* f*or*culu doridhisi. ‘Admaim,’ ar in rechtaire, ‘a dhala in cl*aidib*,’ *ocus* adfet a scel uli 'ar n-urd, & indisidh do*no* in c*er*d in scel c*ét*na imdala in cl*aidib*. Sechais Corm*ac* .uii. c*u*mala andsin on recht*aire* & a .uii. ele on c*er*d. Asb*er*t Corm*ac*: ‘Mainech --- p.202 neim naiscid Nere naidm coir combroth*aib*. IS *ed* is fír,’ ol Corm*ac*, ‘is e siud cl*aideb* *Concu*l*ainn*, & is de siud romarb*ad* mo sheanathair-sea .i. Cond C*étchathach*, do laim Thibraiti Tirigh righ Ula*d*,’ dia n-eabrad: > 1. Co sluag dar buidhnibh balca > > ma da luidh co Cond*acht*a > > is mairg dochondairc cru Cuind > > ar tæbh cl*aidib* Concul*aind*. > Et*ar*certsat uime la sodhain .i. Corm*ac* & Fithal, & ba Corm*ac* dogæth, & b*er*idh Corm*ac* a cirt in cl*aideb* a n-eric Chuind. Ni geibhthi di*diu* cath no comruc risin cl*aideb* sin & risinti a mbí laim, & is e sin in t*r*eas sed is fearr dobhi a n-Er*inn* .i. Cuach Corm*aic* & a c*r*aeb & a claideb. *Con*idh scél na fír flatha, & echt*r*a Corm*aic* a Tír Tharrngiri, & Cl*aideb* Corm*aic* an scel sin. A*cht* adb*er*aid na h*ec*naidi cach uair notaisbenta taibsi ingnad dona righflathaibh anall — am*al* adfaid in Scal do Chund, & am*al* tarfas Tír Thairngiri do Corm*a*c —, *con*idh timtir*echt* diada tic*ed*h fan samla sin, & *con*ach timthir*echt* deamnach. Aingil im*morro* dos-ficed da chobair, ar is firindi aignidh dia lentais, air is timna Rechta rofoghnamh doibh. Timthir*echt* diada im*morro* rosær fir Er*en*n a n-Uisneach ar in T*r*omdhaim cena lecon doibh.