#Cath Maighe Léna #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Cath Maighe Léna ================ Author: [unknown] ----------------- ### File Description Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project; formerly CURIA 1. First draft, revised and correctedExtent of text: 27 300 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland -- http://www.ucc.ie/celt (2002) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G302025Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. [RESTRICTED] Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies). #### Sources **Manuscript sources.**2. RIA 23 L 26 (formerly Hodges and Smith no. 104), Dublin, Royal Irish Academy. 3. RIA 23 K 37, Dublin, Royal Irish Academy. - RIA 23 K 46 (formerly Read 220), part 3, (written by Séamas Mag Uidhir about 1730; six pages missing at the end of Cath Maighe Léna, which breaks off in par. 99) Dublin, Royal Irish Academy.- Franciscan MS A VI, Library of the Franciscan Convent, Merchants' Quay, Dublin (check)- Phillipps' MS no. 10266, Dublin, National Library.- Stowe B IV 1, (text on pp.41-55) Dublin, Royal Irish Academy.- RIA 23 L 26, part 1 (text on pp. 13-92. Imperfect: four leaves torn out at p. 21; at least one is missing at the end; text breaks off in par. 114) Dublin, Royal Irish Academy.- RIA 23 L 18 (303 pages by John O'Conor; 18th century; Cath Maighe Léna on pp. 191 to end) Dublin, Royal Irish Academy.- Stowe C VI 1, part 2 (Cath Maighe Léna on pp. 109-185; breaking off in par. 111) Dublin, Royal Irish Academy.- H 6.8 (18th century, Cath Maighe Léna on pp. 109-202; breaks off at the same place as C) Trinity College Dublin.- British Museum Additional 18746 (written in 1796 by Donnchadh Mag Oireachtaig) London, British Library.- H 3.10 (18th century; a third, mixed recension; only copy of p.25 other than P) Trinity College Dublin.**Editions/Translations**2. Eugene O'Curry, 'Cath Mhuighe Léana or The Battle of Magh Leana', Dublin: The Celtic Society 1855. With English translation. **The edition used in the digital edition.**2. Cath Maighe Léna. Kenneth Jackson (ed), Reprint (First published by the Stationary Office, Dublin 1938) [xxxv + 189 pp. v Prefatory Note to 1990 Reprint, vi Corrigenda, vii-viii Abbreviations, ix-xxxv Introduction, 1-80 Text, 81-84 Apendix (passages from the Short Recension), 85-110 Notes, 111-180 Glossary, 181-189 Indexes of Persons/Places/Collective names.] Dublin Institute for Advanced StudiesDublin (1990) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. IX ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents pages 1-80 of the edited text; corrigenda are integrated. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proofread twice. All corrections, including some by Gerard Murphy and supplied text, are tagged. ##### Normalization The electronic text represents the printed text. The editor's corrigenda have been integrated. H prefixed to nouns has been hyphenated off. Expansions shown in italics in the hardcopy have not been marked. Letters supplied in square brackets by the editor are tagged SUP resp="KJ". ##### Hyphenation When a hyphenated word (hard or soft) crosses a line break, the break is marked after the completion of the hyphenated word. There are no instances of hyphenated words crosssing a page break. ##### Interpretation Names of persons (given names), places and group names are not tagged. Direct speech is rendered Q; except where it cannot be nested within/outside the apparatus; then it is rendered '. Poems and passages of rhetoric speech are treated as embedded texts, with speakers marked. Foliation is marked using the tag mls unit="folio" n="nn". #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the Section. ### Profile Description Created: By two or more unknown author(s).#### Use of language ##### Language: GA The text is in early-modern Irish ##### Language: LA Some words in Latin. ### List of Participants * **Derg Damsa** * **Édaín** * **Eógan** * **Sída** * **Maicniadh** * **Connall** * **Conn** ### Revision History * (2002-06-10) Benjamin Hazard (ed.) * Minor changes made to header and text; file re-parsed. * (2002-10-31) Beatrix Färber (ed.) * Remaining checks resolved; file re-parsed. * (2002-10-15) Marcos Balé (ed.) * On-line proofing; minor corrections to file. * (2002-10-09) Beatrix Färber (ed.) * File re-parsed; HTML file created. * (2002-09-30) Ruth Murphy (ed.) * Addition of apparatus criticus completed. * (2002-09-13) Beatrix Färber (ed.) * File parsed. * (2002-08-29) Ruth Murphy (ed.) * Second proofing; content markup and apparatus criticus integrated; additions to header. * (2002-05-22) Beatrix Färber (ed.) * Header created; bibliography inserted. * (2002-05) Julianne Nyhan (ed.) * First proofing; structural markup added; ParticDesc created. * (2002-03-20) Pádraig Bambury (ed.) * Text scanned in. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G302025 ### Cath Maighe Léna: Author: [unknown] --- p.1 1] Imt*h*úsa cloindi Dáirine & cloinne Dergthened 2] & cloinne Luighdhech mic [Ítha](app001.html) & míledh *Muman* uile 3] air c*h*ena, nírbo riarach etorra d'éis c*h*atha Cnucha, 4] uair do bádar trí rígh esaontacha orra .i. Mogh [Néid](app002.html) 5] [mac Dergthened](app003.html) & [Maicniadh](app004.html) mac Luighdhech & Conaire 6] mac Moga Lámha; & rob é ced-adhbar a comf*h*uachaid 7] .i. mac miadach móir-menmnach [do bí](app005.html) ag Mogh Néid 8] .i. Eógan Mór, & Mogh Nuadhad ainm eile dó. 9] Agus is aire at-beirthí in t-ainm sin ris .i. Nuadha 10] Derg mac Dáirine oirrígh [do rígaib](app006.html) Muman [ro oil hé](app007.html) . 11] Agus do claidhed ráith ríghdha ar Muigh F*h*eimhin 12] [aigi-séin](app008.html) , & [do bí](app009.html) féin & Derg Damsa draí re h-agaidh 13] na h-oibre 'gá h-ordugad, & Eógan ar a báire baísi a 14] coimidecht a oide ann; & do bádar [naonbar](app010.html) mogadh ar 15] uilind don ráith agá claidhe, & tarla cloch mór a mbél 16] na h-oibre isin díg dóib nár fhédadar d'aitherrach ná 17] d'urthógbáil, & tángadar lucht na h-oibre uile dá 18] h-innsaighi & nír thoill lín a tógbhála do t*h*réin- f*h*eruib 19] i n-a timc*h*eall. Tarla Eógan ag airiugad {folio 1a. II}an 20] fhedhma sin, & ó 'd-c*h*onnairc cách ag tréigen a [tóghbála](app011.html) 21] do iadhastair féin a dhá láim go h-ain-mín uimpe, & tuc 22] fuirmed fedhma go h-*árrachta* fuirre go tucastair a talmain 23] í, & tuc feidm eile fuirre gur c*h*uir ar a glún go glé-nertmar 24] í, & do chuir dá glún ar a ghualainn, & do c*h*uir dá --- p.2 25] gualainn a n-agaidh in c*h*laidhi ar múr imeallach na 26] h-oibre hí. ‘Is uasal in mog úd, [a](app012.html) Nuadha,’ ar in 27] teglach. ‘Biaidh in t-ainm sin air go brát*h*,’ [ar](app013.html) 28] Derg Damsa draí .i. [*Mogh*](app014.html) Nuadhad; go rabadar dá 29] ainm aca air ann sin .i. Eógan Mór & Mog Nuadhad. Agus 30] do bí 'n-a adhbar ríg gan [*fh*resabra](app015.html) 'gá móradh [ag](app016.html) 31] maithib Muimnech nó go táinic aimser c*h*atha Cnucha. 32] Go facaid a máthair aisling i*n*gnad .i. Sída 33] ingen F*h*loind mic Fiachrach .i. ríg [oirrt*h*ir](app017.html) Muman 34] .i. secht mba finna [ó-derga](app018.html) d'fhaicsin isin oidc*h*i dí go 35] linn-bolgaib lachtmara i n-a carcruib, go snái*m*fidís 36] meic midh-aísi ar na linntib lemnachta do f*h*ágbaidís 37] na h-óg-ba sin a n-íslib & a n-etrigib na talman. Agus 38] ad-c*h*onnairc a cinn athaid ann-séin secht mba 39] duaibsecha ar dath dethaigi 'n-a [ndeghaidh](app019.html) , & fá lór 40] d'adh-uath & d'úr-gráin a faicsin & ruisg [*t[h]enntidhe*](app020.html) i 41] n-a tulaibh & adharca iarnaide forra; & do c*h*omraicsed 42] risna céd-buaib {folio 1b. I}gur [leghsad](app021.html) & gur lán-millsed 43] uile iad, co nár f*h*ágaibsed [leadhb ar láthair](app022.html) díb. Ro 44] innis Sída a h-aislingi don aird-ríg ar n-éirgi, & do gab 45] faitches in rí roimpi, & adubairt in ríghan in laíd ann: > 1. 46] Aisling ad-c*h*onnarc araír, > > > > 47] a Mhog Néid in c*h*rotha > > caímh, > > > > 48] secht mba finna, fáth gan feall, > > > > 49] d'fhás i n-aird-medón > > [Érenn](app023.html) [1](javascript:footNote('G302025/note001.html')). > > > --- > > p.3 > > 4. 50] Áillighter lium iad do chéin > > > > 51] mar dath sneachta for sár-s*h*léiph, > > > > 52] co rosccaib gloinidhe dhe, > > > > 53] co n-adharcuibh iarnuidhe. > 5. 54] Géim gach bó díbh, tólaibh tlacht, > > > > 55] [comh-binn](app024.html) re tédaib > > [mendc*h*rot](app025.html) > > > > 56] línsat [Éirinn](app026.html) gan anadh > > > > 57] do lacht & do [lind-taradh](app027.html) . > 6. 58] Ad-c*h*on*n*arc secht > > mba oile > > > > 59] [dubha dorcha dethaige](app028.html) , > > > > 60] [a ndiaidh](app029.html) na > > mbó [find](app030.html) a bfad, > > > > 61] dá [slighe](app031.html) [go ro-s](app032.html) [-leghsat](app033.html) . > 7. 62] Géim[2](javascript:footNote('G302025/note002.html')) > > gach én-bó duibhe > > díbh > > > > 63] [do dhúiscfed](app034.html) mairbh [as a](app035.html) mbí, > > > > 64] co rosgaib [t*einntide*](app036.html) de > > > > 65] co n-adarcaibh iarnaide. > 8. 66] [As í sin m'aisling, a fhir](app037.html) , > > > > 67] a Mog Néid an [c*h*rot*ha*](app038.html) gil; > > > > 68] gidh olc gidh maith tig dúinn de > > > > 69] as sí sin [an aislinge](app039.html) . > Ais. > > 70] A h-aithli na laíde sin tucad Derg Damsa, draí Moga 71] Néid, dá n-innsaigid do breith breithi ar in aisling sin, 72] & do h-innisedh dó í cin fuirech; & adubairt Derg Damsa, --- p.4 73] ‘Ticfaid ann,’ ar sé, ‘secht mbliadna [bláthmara](app040.html) co 74] n-imad toraidh etha & aird-bleachta, mesa & mór-t*h*oridh, 75] co nach tibra neach cennus dá c*h*éile innta; & ticfaidh 76] secht mbliadhna dona daidhbre dí-c*h*umaing i n-a 77] [ndiaidh](app041.html) -séin, co nach tibra [in mac mír don athair](app042.html) 78] innta ná an ingen don máthair ná an cara dá c*h*éile.’ 79] Is ann sin do cumadh comairle ag Mogh Néid, mar fuair 80] fis na fáistine sin, & is é ní do h-ordaiged aigi, airg & airdlestair 81] & tighi talman & teghdhaisi trebar-dhaingne do 82] c*h*omdlúthugadh ar c*h*inn na céd-aimsire sin do 83] t*h*airrngir Derg Damsa; gur línsad do biadh & do buantoradh 84] uile iad, uair ní gabad Mog Néid ní i n-a c*h*ís 85] rígh acht [biadh uile](app043.html) , nó co ndeachatar na secht mbliadhna 86] it*h*mara as & tángadar na secht ndroch-bliadhna 'n-a 87] ndegaid sin. [Daidhbre *&* terc*e*](app044.html) bídh ar in c*h*éd-bliadhain 88] díb; cunnrad & cennaigecht isin [bliadhain](app045.html) 89] tánaisti díb. Acht én-ní, [do luigh](app046.html) trom-gorta mór orra 90] uile ann sin, gur folmaighid na treba & na tírthi, na h-iatha 91] & na h-aicmeda aca; uair gérbo tenn in teidm sin {folio 1b. II} 92] in gach tír eile a n-Érinn, dobo mó isin Mumhain hé. 93] Agus tángadar maithe dá c*h*úigedh Mumhan uile 94] 'm an am sin go h-én-inadh .i. clanna [Dedad](app047.html) & clanna 95] Dáirine & clanna Dergthenedh, & do bádar uile ag éccaín 96] na h-ard-ghorta a fiadhnaise Mogha Néid; & ní roibe 97] Conaire mac Mogha Lámha ná Maicniadh mac Luighdheach 98] ar in láthair sin. Agus adubairt Mogh Néid re maithib 99] Muman co *co mberadh*ón aimsir sin gan esbaid uile iad do 100] c*h*inn na comadh do iarfad orra d'fhagháil uatha. Agus --- p.5 101] do [*fh*aomsad](app048.html) a maithi go léir na labartha sin, uair do 102] bádar mórán dá maithib a n-éigin mór ón gorta; & tucatar 103] cuir do Mogh Néid go nem-fhallsa um gach ní dá n-iarrfad 104] orra d'fhagáil, & tángadar leth ar leth ar a slánaib dá 105] c*h*éile ar in c*h*unnradh sin. ‘Sloinn-si festa na comadha 106] is áil let d'f*h*agáil uainne,’ ar na flaithi. ‘Is iad so 107] iad,’ ar Mog Néid ‘.i. Conaire mac Mogha Láma & 108] Maicniadh mac Luighdech do innarbad a Mumain amach, 109] & ríghi do thabairt d'Eógan Mór, dom mac-sa.’ ‘Do-géntar 110] sin againde,’ ar iad-san. Acht atá ní chena, do 111] caithed in maithes sin Moga Néid le maithib Muman 112] nó go táinic so-aimser ann; & do díc*h*uiredh Conaire & 113] Maicniad a Mumain amach, & tángadar go Temraigh go 114] h-airm a roibe Conn Céd-c*h*athach. Ríght*h*ar Mog 115] Nuadad ann sin ag maithib Muman dá aimdeóin féin, 116] uair adubairt nach biadh ainm rígh air re linn a athar 117] [d'áirithe](app049.html) ; & tuc in t-athair a bennacht dó leisin ríghi 118] & tucadar fir Muman uile [trí](app050.html) [sluag-bennachta](app051.html) dó leisin 119] ríghe; & do bádar go rathmar rianamail agá f*h*reagra 120] [& do éirigh menma mór a clainn Dergt*h*enedh de sin](app052.html) . 121] [3](javascript:footNote('G302025/note003.html'))Agus do gabustair Derg D*a*msa draí ag adhmolad 122] Eógain & ag maoidemh a ard-rat*h*a d'éirge tar maithib 123] Muman; & adbert an laoí:— > 1. 124] Eócchan Mór, ba mór a rath, > > > > 125] comh-ard re Conn Céd-c*h*athach; > > > > 126] an [dias](app053.html) sin fá [caoime > > clú](app054.html) > > > > 127] [rannsat](app055.html) > [Éirinn](app056.html) etorru. > > > --- > > p.6 > > 4. 128] Ro [dersgnaigh](app057.html) Eócc*h*an do Chonn > > > > 129] [ar ba](app058.html) comh-ard a gcomhlonn; > > > > 130] ba lia biadh Eócc*h*ain > > [Édair](app059.html) > > > > 131] re seólad a > > [síth-Grégaib](app060.html) [4](javascript:footNote('G302025/note004.html')). > 5. 132] Ingen F*h*laind ben Mogha Néid > > > > 133] ad-c*h*onnairc aisling gan > > bréig, > > > > 134] secht mba finna, buan a mbladh, > > > > 135] d'f*h*aicsin a medhón Muman. > 6. 136] Is sí taidbhsi tadbás dí > > > > 137] ['san](app061.html) oidhchi 'n-a h-aislingi, > > > > 138] co [mblighfidhe](app062.html) ó na buaibh > > > > 139] sáith [f*h*er](app063.html) n-Éirenn re h-aon-uair. > 7. 140] [5](javascript:footNote('G302025/note005.html'))Ad-c*h*onnairc secht mba > > eile, > > > > 141] dubha daora diablaide, > > > > 142] a lorg na mbó finn fedba > > > > 143] gur legsat a h-aon-menma. > 8. 144] Is sí breth ruc an draí dí > > > > 145] do mnaoí úir 'n-a h-aislingi, > > > > 146] secht mbliadna sona, [suth nglé](app064.html) , > > > > 147] secht [mb*liadna*](app065.html) [d*o*n*a*](app066.html) [d*aidbre*](app067.html) . > 9. 148] Líntar [leó-san lis](app068.html) lána > > > > 149] co [fithechaib](app069.html) for-lána, > > > > 150] co nach [beidís](app070.html) gan cuid [chó*i*r](app071.html) > > > > 151] [isin](app072.html) [droch-bliadhuin](app073.html) dí-móir. > 10. 152] Ro dhoirt orra in ghorta grinn, > > > > 153] [*ba*](app074.html) maith d'Eócc*h*an an > > oirchill, > > > > 154] co [n-ithed](app075.html) các*h* a > > chéile > > > > 155] sechnón Éirenn aigbéile. > > > --- > > p.7 > > 13. 156] Ó 'd-chon*n*airc cách > > gér c*h*ian gar > > > > 157] biad is[6](javascript:footNote('G302025/note006.html')) linn [ag](app076.html) > > laoch-Eócc*h*an > > > > 158] [ro daorsat féin, féta in modh](app077.html) , > > > > 159] d'Eógan ar [a](app078.html) n-anacol. > 14. 160] [Is](app079.html) de atá in > > [sen-fhoc*al*](app080.html) seng > > > > 161] do-c*h*ualadar fir Éirend, > > > > 162] [as](app081.html) ait*h*ech cách gan deólad > > > > 163] co dtí an bráth [ag](app082.html) borb-Eógan. > > > 164] E.o.cc.an > > 165] {folio 2a. I}Imthúsa Conaire mic Moga Láma & 166] Maicniad mic Luigdech, do bátar féin & maithi a muinnt*ir*e 167] a [farradh](app083.html) Chuinn a Temraig, & tuc Conn coinnmed 168] crích mBreg & Midhi dá muinnteraib. Is í sin uair & 169] aimser do h-innarbadh Imchad Airm-derg mac Briúin 170] meic Fhinnchada a h-Ulltaib, & táinic-séin go Temraig 171] & fuair fáilti charthanach ag Conn, & do coinnmedh a 172] muinnter ar tuathaib Teftha. Agus do cóirighed trí 173] tighi arda oiregdha dona h-ógaib innarbthacha sin acu; 174] & tucatar a comluighi lé chéile um c*h*omall do [chumann](app084.html) 175] a n-agaid Moga Nuadad. Agus tarla [trí](app085.html) h-ingena 176] aontuma ag rígh Érenn 'm an am sin .i. Maín & Sadhbh 177] & Sáraid, & tucatar na trí ríg innarbt*h*acha sin serc & 178] grádh dóib. Tumais Conaire rinn a ruisg a ndeilb 179] Sháraidhi [súl-](app086.html) ghuirme, & grádhaighis Maicniad Sadb, 180] & carais Imchad Airm-Derg Maín; & do-rónsat na rígha --- p.8 181] sin taithigidh suirghi for na rígnaibh sin. [Agus adubairt 182] Sadhb re Maicniad go faífedh leis do deóin a h-athar & 183] nach gébad leannánacht uadha, & adubratar na rígna eile 184] co ngébhdaís suirghi ó na saír-f*h*eraib sin do c*h*ed ríg 185] Érenn](app087.html) . Ro h-innisedh do C*h*onn na comráiti sin, 186] & [tuc](app088.html) sé Sáraid do C*h*onaire & Maín d'Imchad Airm-Derg; 187] & do fhéimdhigh Sadhb & Maicniad feis le méd a 188] menman go rochtain inmhe dá n-innsaigidh. 189] Ó 't-c*h*ualaid [Mog Nuadad](app089.html) an onóir mór sin & 190] in muirn adhbhal fuaratar na h-aith-rígha sin a coimidecht 191] C*h*uinn, tuc dá bréithir nach creitfedh do C*h*onn, & 192] dá tísadh de, co ndingnadh aith-rí nó innarbt*h*ac*h* do 193] C*h*onn tré dul a cairdes {folio 2a. II}a námad. Ó 't-c*h*ualaid 194] Conn sin do c*h*uir techta ar c*h*enn [Moga Nuadad](app090.html) 195] dá t*h*abairt dá thigh nó d'fhógra catha air. Adubairt 196] [Mog Nuadad](app091.html) co rachad co h-umal a ndáil catha dó. Cidh 197] trá acht do tinóiled ag [Mog Nuadad](app092.html) maithi dá c*h*óiged 198] Muman co n-a mór-s*h*luagaib do f*h*resdal c*h*atha do 199] C*h*onn. Agus do c*h*uir Conn fis co Cruachain go 200] Conall Cruachna mac Aongusa [Feirt](app093.html) , go a [oidi](app094.html) ; & do --- p.9 201] c*h*uir techta eile ar c*h*enn Guill mic Morna co n-a 202] f*h*ianaibh; & do c*h*uir daíne dinnsaigid dá ríg Ulad, 203] co [Bresal](app095.html) mac Briúin & go h-Eochaid Cobha; & do c*h*uir 204] fis co Crimthan Cúl-bhuide & go laochraidh Laigen; & 205] do t*h*inóil féin fir T*h*eabhtha & tuatha Temrach. 206] Ráinic Conall & curaid na Cruachna, & Goll mac Morna 207] co n-a fhianaibh, chuigi, & Crimthan Cúl-buide & maithi 208] Laigen ar c*h*ena; & ní t*h*ángadar Ulltaig ann ar a 209] olcas leó Imchad Airm-derg do [c*h*ongbáil](app096.html) do C*h*onn. 210] Is ann sin ráinic Conn roime co n-a c*h*oimthinól 211] go sen-Magh Léna mic Dháthó d'innarbad Moga Nuadad 212] a Mumain amach, & tángadar dá chóiged Muman go Magh 213] [Turscair](app097.html) a crích Muman i n-a n-agaid. Agus mar 214] fuaratar scéla a chéile, do éirghedar teglach [Cuinn](app098.html) um 215] Asal [mac Cuinn F*h*éinneda](app099.html) taísech [teglaig](app100.html) ríg Érenn, 216] & rángatar rompo d'iarraidh debt*h*a & imgona ar teglach 217] Moga Nuadad; & tángatar macraid Maigi Tualaing & 218] teglach Moga Nuadad um Degad nDímsach taísech [teglaig](app101.html) 219] [Moga Nuadad](app102.html) , i n-a n-agaid; & tarrla dhá chéile iad a 220] Cruinn-[*mh*](app103.html) a[*igh a bFeroibh Cea*](app104.html) ll, & do t*h*acr[*ad*](app105.html) ar 221] [*na*](app106.html) teg[*laigh*](app107.html) sin go talchair ré chéile. Acht én-ní, 222] ro ch[*in*](app108.html) dedar tegl[*ach*](app109.html) C[*uin*](app110.html) n [*ar*](app111.html) teglach Moga 223] [Nuadad](app112.html) isin éigin sin, uair [atorc*h*air](app113.html) Degad Dímsach 224] don dula sin; & do c*h*ommaídhset a cosgar, & do impó 225] Asal roime i n-a [*fh*rithing](app114.html) do c*h*ommaídhedh in gníma 226] sin re Conn, & ba maith le Conn an conscleó sin. --- p.10 227] [7](javascript:footNote('G302025/note007.html'))Agus adubairt Asal mac in f*h*éinedha an t-aithesc 228] so síos:— > 1. 229] Dursan ar gcuairt cosgair c*h*ain > > > > 230] do ghuin [Deghaidh](app115.html) deirg Diúmsuigh; > > > > 231] do legadh linn ['san](app116.html) leirg léir > > > > 232] trícha [cairp*th*ech](app117.html) [dár](app118.html) gcath-réim. > 2. 233] [Ro-n-gonadh](app119.html) , ro gonsam > > nech, > > > > 234] ro chuirsim [ár sluaig](app120.html) fá sech, > > > > 235] ro chind teglach [tighe](app121.html) Cuinn > > > > 236] ar macruidh Muighe Tualuing. > 3. 237] Ro c*h*uirsim treas [co > > tarbdha](app122.html) > > > > 238] risin [macraid](app123.html) mór-chalma > > > > 239] ar in gCruinn-mhaig, fá [suairc sin](app124.html) , > > > > 240] do-chuamair-ne cuairt coscair. > > 241] D. S. 242] Is ann sin [do-riacht](app125.html) Conn co n-a c*h*athaib 243] d'innsaige fer Muman nó gu ráinic go Magh Siúil a críc*h* 244] Éile {folio 2b. I}tuaisgcirt risi n-abar Magh Tualaing in 245] tan sa, & [do c*h*uiredar](app126.html) techta uatha d'fhógra c*h*atha 246] ar feraib Muman isin mhaidin ar n-a mhárach. Ro 247] éirigh Mogh Nuadad go luathgáireach risna labarthaib 248] sin do t*h*abairt c*h*atha do C*h*onn, & dá [ticed](app127.html) de 249] féin a thairmesg nír léig [Mogh Néid](app128.html) náit maithe Muman 250] dó gan cathugad re Conn. Agus do bí Derg Damsa draoi 251] ag tairmesg an tachair fá na trén-f*h*eraib & ag 252] mí-fháistine go mór dóib. --- p.11 253] [8](javascript:footNote('G302025/note008.html'))Agus adubairt an t-aitheascc sa and sin:— > 1. 254] Meassa gach maidin > > > > 255] maiden trom T*h*ualuing > > > > 256] re maolad mo > [*...*] > [9](javascript:footNote('G302025/note009.html')) > > > > > 257] Agus nír gab Mogh Néid chuigi in mhí-f*h*áistine sin, 258] uair is dóig roba robadh do throich a thegasc, gur chóirigh 259] cath fíc*h*dha fuilech a cert-agaid C*h*uinn. Agus innsuigis 260] Conn chuca co Magh Siúil go tarla a cenn a chéile [g*o*](app129.html) 261] com-díc*h*ra na catha; gur ferad cath-irghal chalma 262] c*h*oim-nertmar etir na curadhaib, gur foirrgit fir & gur 263] leónaid laoich & gur minaighit móir-scéith & gur cirrbaid 264] cath-mílid don c*h*onscleó sin. Tarla Goll mór mac 265] Morna & Mogh Néid mac [Deirg](app130.html) doc*h*um a chéile isin 266] c*h*ath sin, & do-rónsat comrac ferdha fraoch-[aigbéil](app131.html) , 267] gorbo bristi bernach bruach-rébtha airm & aird-scéith na 268] n-áirsedh ón urlaidhi sin ; & dob í críc*h* in c*h*omlainn 269] do thuit Mogh N*éid* do nert-béimennaibh mic Morna 270] isin inad sin, & do maídhsed muinnter C*h*uinn a cosgar. 271] Agus do t*h*imsaig Mogh Nuadhad a muinnter 272] tar éis Mogha Néid do [níthugadh](app132.html) , & ní ar thlás nó ar 273] t*h*ime do-c*h*uaid aigi a athair do marbad acht ar méd 274] menman & ar c*h*ruas craidi ; & tuc sciath tar lorg do 275] maithib Muman. Ó 't-c*h*onnairc rí Connacht sin .i. 276] Conall Cruachna oide Cuinn, do innsaigh i n-a c*h*romruathar 277] c*h*urad trésna cathaib go h-Eógan. Impóis rí 278] oirrt*h*ir Muman ris .i. Flann mac Fiac*h*rach{folio 2b. II} 279] & [congbais](app133.html) a c*h*raísech re Conall [*go ttucastair áladh 280] an-abaidh fair. Anais Conall*](app134.html) a cosair c*h*ró ón áladh --- p.12 281] sin, & imthighis Mogh Nuadad ann sin go h-arrachta, & 282] téid Conaire mac Mogha Lámha & Maicniad mac 283] Luigdhech a lenmhuin na laoc*h*raidhi sin. Agus rucsat 284] a muig deiscirt Éile ar Eógan & do c*h*uirset greim anbáil 285] air ann sin, & do gonadh Eógan féin isin c*h*umasg sin, & 286] rugsat a muinnter as ar nert a n-engnama é. 287] Agus ráinic Eógan roime don réim sin go Glais 288] [F*h*innra](app135.html) a Feimen-mhuig, & do c*h*uir sé Derg Damsa 289] draoi go Mag Siúil ar cúla go Conn d'iar*r*aidh c*h*airdi 290] re comairle air. Mar ráinic in draí co longp*h*ort Cuinn 291] do iarr ar Conn a léigen dó fert do c*h*laidhi do Mogh 292] Néid, & fuair sé an ced sin ó C*h*onn; & do-c*h*uaid ós 293] cinn c*h*uirp Moga Néid & do gab ag tuirsi uime fár h-imred 294] d'étualang air, & adubairt gorbo tualaing catha Cuinn ar 295] maithib Muman ar in mag sin, conidh aire sin do len 296] Magh Tualaing de. Agus do-rinne Derg Damsa draoi 297] fert do Mogh Néid, & do h-[adhlaiced](app136.html) ann é co n-a [arm](app137.html) , 298] co n-a [eirredh](app138.html) , co n-a éidedh, [& co n-a c*h*athbarr](app139.html) . 299] As a h-aithle sin do iarr in t-éiges cairdi trí lá 300] & [trí](app140.html) n-oidhchi d'Eógan re comarle, & tuc Conn in c*h*airdi 301] sin, & ráinic in draí roime d'agallaimh Eógain. Is ann sin 302] do t*h*inóil Eógan maithi Muman & ruc leis go Glenn 303] Lára a Luachair [Dedhadh](app141.html) na deig-fhir sin. Agus do 304] gluais Conn co n-a c*h*athaib a cédóir go Glenn Lára 'n-a 305] lenmuin, & do chuartaigetar ferann Conaire mic Mogha 306] Láma & do c*h*rechsad a urmór .i. ó S*h*ligidh Dála go --- p.13 307] h-Oilén Éile & ó Oilén Éile go h-Oilén mBric & ó Gabrán 308] go Cnám-c*h*aill. Agus do t*h*imsaighedar crec*h*a 309] Maicniadh meic Luighdech ó Chnám-chaill go Luachair & 310] ó S*h*liab Eibhlinne co Sliab Caín & ó S*h*liab Caín co 311] fairgi budh dhes, & do t*h*imsaig etir a mbroiti & a mbó- 312] tháinti leó. Agus tuc Conall Cruachna & {folio 3a. I} clanna 313] Morna troim-néll teinedh tar in tír .i. tar Iar-mumain 314] ó Luachair go Droing & co Loch Léin bud dhes, & tucsat 315] airgne & édála imda leó go h-airm a roíbe Conn co n-a 316] c*h*uradhaib. Agus do f*h*iarfaigh Conn scéla an inaid 317] a roibe Eógan dá éolchaib .i. do C*h*onaire & do Maicniad, 318] & adubratar-san a beith a mBord [Laídhi](app142.html) a Comar na 319] Sealga .i. [in Mangartach mong-ruadh & Loch Léin do 320] leith de & Sliab Cruadha & an muir don taob eile](app143.html) ; & nach 321] fétfaitís lín bud lia ináit féin rochtain dá n-innsaighe ar 322] én-s*h*ligidh. Imt*h*úsa Moga Nuadad, ó 't-chualaid 323] catha Cuinn do gach taob 'gá timc*h*eallad adubairt re 324] maithib a muinntiri tinól do dénam, & a ndruim do thabairt 325] re Duib-ghlenn, & ‘Ní cáirdemail atá Conaire & Maicniadh 326] re Muimnechaib aniu,’ ar sé. 327] [10](javascript:footNote('G302025/note010.html'))Agus adubairt an laoidh: > 1. 328] [11](javascript:footNote('G302025/note011.html')) > > > > 329] tabhraidh bhar ndruim re [Duibh-ghleann](app144.html) , ; > > > > 330] do [lingsiod](app145.html) catha Choinn chain > > > > 331] go Gleann Lára ion bhur lenmhuin. > 2. 332] Ní [h-urus*a*](app146.html) síol n-[Éibhir](app147.html) > > > > 333] d'ionnsoighid ['mó > > n-aimhréidhibh](app148.html) , > > > > 334] acht go ttáir dóibh [gan](app149.html) [doladh](app150.html) > > > > 335] tionól & tiomsughadh. > --- p.14 336] Imthúsa Cuinn, do comairledh aige féin gan dul 337] isin mbelach mbodhba sin do bí etir sé & Eógan, acht 338] gabáil rompa a mullach na [Mangartaig](app151.html) . Agus ad-c*h*onncadar 339] as sin uatha éide & innile imdha a nGlinn 340] Laídhi, & laochraidh Muman ar n-anadh d'f*h*orgla ann 341] ó Eógan, uair do chedaig Eógan dóib a n-anamain ag 342] Conaire & ag Maicniadh ó nach raibe féin lín catha dóib. 343] Ro giallsat uile co coitc*h*enn do C*h*onn & do roinn 344] Conn dá chóiged Muman itir C*h*onaire & Maicniadh. 345] Agus do impótar siar uile ann sin & do-c*h*uadar budh 346] des co Carn mBuide a n-Érnaib, & do-c*h*uaid cách lé 347] t*h*osgaib féin do maithib Muman i n-a n-uirt*h*imc*h*eall ; 348] & do an Conn co n-a c*h*uradhaib coimlenmana 'n-a 349] comnaidhe a Carn Buide. 350] Ó 't-c*h*ualaid Mog Nuadad nem-daínighe 351] C*h*uinn isin c*h*omnaidhe ad-bert re n-a muinnter{folio 3a. II} 352] éirghi do thabairt amais longphuirt ar in laochraidh sin, 353] ó nach roibe lín catha do c*h*uradaibh a n-agaid C*h*uinn; 354] & do thinóilsed clanna Deirgt*h*einedh co deg-t*h*apaid 355] & do innsaigedar co Conn a cédóir. Rángatar rompa a 356] comfhogus C*h*airn Buidhe & do gháirsed féin & forairedha 357] Cuinn dá chéile, & dob ingnad le Conn a cluinsin ag 358] comf*h*uachad re fiallach na foraire don taob amuigh 359] don longp*h*ort isin maidin. Agus do éirghedar clanna 360] Morna & Conn co n-a c*h*uradhaibh, & tángadar i n-a 361] cathaib cóirigthi a n-agaidh Eógain co n-a uathad 362] s*h*oc*h*raidi, & do cuiredh imaireg amnas etorra re h-edh 363] n-im-c*h*ian, gur thoitsed ánraidh imda etorra do gach 364] leith. Agus do-rat Eógan dá úidh nach fuair comt*h*rom 365] comlainn .i. in sluag uile a n-aghaid én-[duine](app152.html) , uair do 366] thuitset urmór a muinntire, & nír miadh leis teithed, & 367] do shanntaigh a dhíghailt; & do léig fá chathaib Cuinn --- p.15 368] hé d'iarraidh C*h*uinn, uair ba derb leis hé féin do thuitim 369] & ba deimin leis Conn do t*h*uitim leis dá táirsedh én-buille 370] dá shúil de; agus do gabh ag [slaidhi](app153.html) [na sluag](app154.html) . Amail 371] [rucht](app155.html) prímh-luinge dá h-acairib [tustall](app156.html) an c*h*uradh a 372] cath a bidhbad & a námad, & ní creitfide ó lebar ná ó eólchaib 373] re innisin ar t*h*oit le Eógan isin irghail sin. Go tarla 374] ris Goll mór mac Morna, [& do c*h*omracsed](app157.html) in dá c*h*ath- 375] mílid sin co niata [nem-uis](app158.html) [náimhdemail](app159.html) ; & nírb ingnadh 376] sin, uair dobo créchta gan dúnadh a nderg-náimdenas, 377] & ní t*h*áinic fiadhail tar a faltaib, & do ruamnaigedar a 378] ruisg amail taídhlech réltann ag reódh, & do línatar a 379] n-ochta dá n-análaib amail bolga gabann ag grís-s*h*éided, 380] gur c*h*réchtnaighetar na cath-mílid a chéili go mór. 381] {folio 3b. I} Agus do bí éigen mór ar Eógan 'm an am sin 382] .i. Leth C*h*uinn & urmhór Leithi Mogha um C*h*onaire 383] & um Maicniadh i n-a agaidh, & do bí éigen budh mó iná 384] sin air .i. Goll mac Morna agá thuarcain. Agus ní roibe 385] Eógan acht uathad dá degh-muinntir, & in c*h*uid nár 386] marbad díb do bátar ar n-a créchtnugad; & do luigh in irghal 387] ar Eógan gur léigedar cách a fheidm catha fair, co nach 388] raibi do c*h*ongnamh aigi acht uaisli a fhola & cruaidi 389] a c*h*raidhi & méd a menman & ro-méd a fhedhma & a 390] fhulaing. Agus adubradh gomadh [dí-c*h*reidte](app160.html) le 391] sochaidi do midh-laochaib go tuitfedh le céd ar thuit 392] le h-Eógan i n-a énar a cath na Cloichi Barraighi. 393] [12](javascript:footNote('G302025/note012.html'))Agus do bí lennán lán-c*h*umachtach ag Eógan 394] isin oirer [sin](app161.html) .i. Édaín Innsi Greagraidhe, & do foillsiged --- p.16 395] dí Eógan do beith isin éigen [sin](app162.html) . [13](javascript:footNote('G302025/note013.html'))Tic Édaín d'f*h*urtacht 396] Eógain & beiris lé asin éigen sin é d'aimdheóin a inntine, 397] & fágbais in Cloich [mBarraigh](app163.html) agá tuargain a ndeilbh 398] duine tré druídhecht ag Goll & ag clannuib Morna & ag 399] slicht F*h*eidhlimid Rechtmair; & do-ní daíne dona 400] cairrgib coim-s*h*lemhna & do c*h*lochaib tuinighthi [in 401] talman](app164.html) a timcheall Eógain dá imc*h*oiméd. Conadh 402] ón barrad sin tuc in c*h*loch ar armaib Guill ro len in 403] C*h*loch [Barrach](app165.html) dí ó s*h*in i-lle. Agus [tuc](app166.html) Édaín 404] naí longa luchtmara lé ar cuan Chinn Mara, & [ruc](app167.html) Eógan 405] & ar mhair dá muinntir lé isna longuib sin co nach raibi 406] cumus nó cumachta ag Conn ar na curadhuibh. 407] [14](javascript:footNote('G302025/note014.html'))Táinic Eógan begán soc*h*raidi beó-ghonta an 408] adaigh sin arís d'*aindeóin* Édaíne, & tuc amus longp*h*uirt 409] ar muinntir Chuinn; & do thuit leis Eólang Airm-derg 410] mac ríg Laigen, [a quo Corr Eólaing](app168.html) , & {folio 3b. II} caoga 411] dá muinntir 'maille ris. Agus do lensat in sluagh é, & 412] beiris Símha *.i.* [Chorr-luirgnig](app169.html) air .i. badhb & ban-ghaisgedach 413] do muinntir Ghuill í & is amhlaidh do bí 414] a carpat roime in [*t*sluag](app170.html) & sí ag [maídhemh](app171.html) [15](javascript:footNote('G302025/note015.html')) madhma 415] orra & ag guin muinntire Eógain & ag seóladh an tsluaig 416] orra. Anais Eógan fria & marbhais d'urchar do shleig 417] í, & tuitis isin [abaind](app172.html) ; & sáidhis Eógan echlasc uindsenn 418] do bí a láim na caillighi do leth-taob an átha, gur fhás 419] ann, conidh de atá Áth Uinnsenn. Agus lenaidh an --- p.17 420] sluag siar Eógan, & tic-sium amus eile orra, & marbais 421] Cuirrín Cenn-sholus mac ríg Connacht & trí caogaid dá 422] muinntir 'maille ris, conidh de do len Com Cuirrín. Tic 423] Eógan an tres amus orra a Tres-c*h*aill & marbuis mórán 424] díb ann, conidh de atá Tres-chaill. Agus tiaghaid dá 425] ech & carpat na caillighi ó Áth Uinnsenn ar [Símhín](app173.html) go 426] h-Áth etir dá Loch, & brisit cuing carpait na caillighi & 427] an carpat féin ann, conidh de atá [Belach](app174.html) Sen-chuingi 428] ar Garbh-abhaind etir dhá Loch. 429] [16](javascript:footNote('G302025/note016.html'))Agus do bátar sluaig C*h*uinn & clanna Morna 430] ag tuarcain na Cloichi Barraighi & na cloch tuinidhi eile 431] do bí isin trácht, & gor brisedar a n-airm ogá tuargain & 432] gur mhaoladar an c*h*uid nár brisedar díb. Agus adubairt 433] Conn riú, ‘Sguiridh bar tuarcuin, a óga,’ ar sé, ‘uair 434] cairrgi cloch atá in bar n-agaid, & do-c*h*uaidh Eógan 435] uaib.’ Agus do anatar sluaig C*h*uinn ann sin dá 436] n-urrlaidhi, & do c*h*onncadar na longa uatha ar an aigén 437] & Eógan co n-a muinntir innta; & do impó Conn & Conaire 438] & Maicniadh & tángadar go Carn mBuidhe an aidhchi 439] sin. Do roinn Conn dá chóiged Mumhan etir Conaire & 440] Maicniadh, {folio 4a}& do imthig fén roime go Temraig, & 441] do bí Ére aigi gan imresuin fri ré naí mbliadan .i. in fad 442] do bí Eógan a n-Espáin. Imthúsa fer Muman, do 443] ordaighedar a fledha & a fuirega do t*h*abairt chucu co 444] Carn mBuidhi, & do ordaigedar a feithme & a forairedha 445] do c*h*ur re h-agaid Eógain ó tá Áth [Calbh](app175.html) aniar go 446] Tráigh [Sen-locha](app176.html) soir, & ó Dún na mBárc atuaidh co 447] [Trácht Remar uo dhes](app177.html) . 448] Imthúsa Moga Nuadad, innister sunn seal eile. --- p.18 449] Ráinic roime co h-Inis Greagraidhi assin ngábad sin tar 450] éis a fuair d'ulc & d'uathbás, & do bí a [comaonta](app178.html) 451] Édaíne an adaigh sin; & do cóirghid a créchta go 452] h-onór*ach* ag Édaín, & do bhádar naí n-oidhchi aici[17](javascript:footNote('G302025/note017.html')) 453] [isin](app179.html) innsi nó co ndechaid a sgís & a merten díbh, & 454] do gabh Eógan lámh ar imt*h*echt assin innsi ann sin. 455] ‘Is pudar a f*h*ad [gur t*h*riallais](app180.html) ,’ ar Édaín, ‘uair 456] mana bheitheá acht én-[adaigh](app181.html) isin innsi si ní beitheá 457] acht én-bliadain a n-égmais Érenn ar innarbadh; & ó ataí 458] naí n-oidhchi isin innsi si [b*eir*](app182.html) naí mbliadna a n-égmais 459] Érenn, & rachaid tú echtra [im-c*h*ian](app183.html) a h-Érinn co 460] h-Espáin. Agus cuirfed-sa [coimghi](app184.html) c*h*onaire umat,’ 461] ar sí, ‘& do-bér imshlán a n-Érinn arís tú.’ Agus adubairt 462] Derg Damsa in laídh ann:- > **Derg Damsa**1. 463] A Édaín [fhinn](app185.html) fholt-bhuidhe, > > > > 464] [mithid](app186.html) duínn dul [ar](app187.html) fairgi > > > > 465] a tosach na h-ochtmaidhi > > > > 466] [le cóir na gaoithi gairgi](app188.html) ., > 2. 467] [Gan fer bethad againdi](app189.html) > > > > 468] ó Chonn 's ó t*h*riathaib > > troma > > > > 469] [a](app190.html) gleó C*h*loichi Barraighi > > > > 470] [man beth Édaín 's a longa](app191.html) . > > > > > --- > > p.19 > > > - 471] [18](javascript:footNote('G302025/note018.html'))Don *turus-*s*a* [théighi-*si*](app192.html) > > > > 472] a n-Espáin na [slógh](app193.html) > [sreathach](app194.html) > > > > 473] [ní f*h*aicfi](app195.html) tú in Éiri si > > > > 474] go cenn naí mbliadan mbreathach. > > - 475] [Co n-impóm go toghaidhi](app196.html) , > > > > 476] a ben [ua*llach*, > > ná h-égaín](app197.html) ; > > > > 477] [dúinn bus](app198.html) [coimghi](app199.html) c*h*onaire > > > > 478] gach a [n-abrai-siu](app200.html) , a Édaín. > > > 479] a Édaín. > > > > > 480] Dála Mogha Nuadad, do c*h*uirestair a longa 481] ar fairrgi & do gluais roime. [Naí trátha](app201.html) dóib ar fairrgi 482] nó go rángadar cuan [ai*nbthine*ch](app202.html) na h-Espáine. Is é 483] ba rí a n-iarthar na h-Espáine an tan sin .i. Éibher[19](javascript:footNote('G302025/note019.html')) mór 484] mac [Midhna](app203.html) ; & do bí ingen oireghda a n-aentuma ag 485] in rígh sin .i. Bera ingen [Éibhir](app204.html) , & áirmid eólaig ar mnáib 486] áill[*e*](app205.html) a h-aimsire í. Agus fá muirnech mór-onórach 487] oilemain na h-ingine sin rígh na h-Espáine, uair do bhídís 488] [trí caogaid](app206.html) ban [*i n-a b*anntrocht](app207.html) i n-a coimidecht, 489] & do bíodh leithed a dhá bonn [*d'ór*](app208.html) c*h*erdamail fá --- p.20 490] cosuib, & ba lasamail an baile i mbídh ó eirradhuib breac- 491] dhathac*h*a a banntrochta. [Is í sin aimser {folio 4b}a 492] tarrla aire ríg na h-Espáine ar fad aontuma a inghine, & 493] do iarr Dá Drona draí chuigi, & adubairt ris a fhis 494] d'fhaghbáil dhó cá fer lé faífed a ingen](app209.html) . ‘Ro-fhedar-sa 495] sin,’ ar sé, ‘uair is a h-Espáin féin do-chuaidh cenél 496] in fhir agá mbia, & ticfa sé anocht a n-Espáin ; & éirghedh 497] h'ingen-sa soir go Sruth n-[Éibhir](app210.html) & gébaidh sí bradán 498] ball-c*h*orcra d'éignedhuib Mara Romair ann, & tlacht 499] caom corcra uime ó eirr go a ard-[ghoilbech](app211.html) ; & benadh 500] Bera a [eirradh](app212.html) de, & dénadh sí lenn lán-maisech fá c*h*omair 501] a céile don tlacht sin.’ 502] [20](javascript:footNote('G302025/note020.html'))Agus ad-bert:— > 1. 503] Anocht tig co fír ar fecht > > > > 504] mo-chen tárraid a t*h*oidecht; > > > > 505] lethfaid a c*h*lann tar magh > > Fáil > > > > 506] mar ticfa anocht a n-Espáin. > 2. 507] [Éirig](app213.html) > > don trácht, a ainder, > > > > 508] con-ciuchlat*h*ar do chainccen; > > > > 509] do-géba tlacht corcra cain > > > > 510] do bhradán Mhara Romhair. > 3. 511] [21](javascript:footNote('G302025/note021.html'))[Benfa-sa](app214.html) don bradán > > bras > > > > 512] a t*h*lacht & a innmas; > > > > 513] do-ghéna lend bus caoin dath > > > > 514] dá [mbia](app215.html) in t-ainm Eógan Taídhlech. > > > --- > > p.21 > > 6. 515] [Fuaigh](app216.html) sída co [corrt*h*air](app217.html) c*h*ais > > > > 516] bus ferr don druine dreach-mais, > > > > 517] do geim gloine lóghmuir luinn > > > > 518] ar lasad ré n-a ghualainn. > 7. 519] Amra iná gach mac in mac. > > > > 520] dá [22](javascript:footNote('G302025/note022.html'))[tiphra](app218.html) a Bera, do > > brat; > > > > 521] adéra cách t*h*iar is tair > > > > 522] ‘A Eógain co n-il-dathaib.’ > 8. 523] Cúig anmanna in taídhlig taí ; > > > > 524] Eógan Mór, Mogh Nuadad naoí, > > > > 525] Eógan Fithecdha, ferr de, > > > > 526] Eócc*h*an Fial é ar a > > fhéile. > 9. 527] Amra an rí tic isin tráigh > > > > 528] iarfus céili a n-Esbáin > > > > 529] glórdha iná gach tuir in torc > > > > 530] gébus a n-oirer anocht. > > > 531] A. > > 532] Do-c*h*uaid Bera roimpi co Sruth n-[Éibhir](app219.html) an 533] oidhchi sin & fuair an t-éigna órda ann mar adubairt in 534] draí, & do ben in tlacht carcra de & do-rinne brat taídlech 535] de fá c*h*omair Eógain. Táinic Eógan an adhaigh sin 536] co Tráig [Éibhir](app220.html) , & fáiltighis tonn & tír roime isin Espáin 537] in adhaigh sin; & do-chuala Dá Drona draí sin & adubairt:— > 1. 538] At-c*h*luinim fuaim > > > > 539] tuinne re tír; > > > > 540] [*so*ladh](app221.html) in [gáir](app222.html) , > > > > 541] robadh ré rígh. > > > --- > > p.22 > > 4. 542] An rí si thig > > > > 543] tar fairgi nglais > > > > 544] gébaidh dá greiss > > > > 545] Ére ré ais. > 5. 546] Eógan é féin, > > > > 547] budh [*mói*di](app223.html) a > > buaidh, > > > > 548] do-[béra](app224.html) réim > > > > 549] tar Éirinn [f*h*uair](app225.html) . > 6. 550] [Barr fed*a a*n tshlat](app226.html) , > > > > 551] [ós linnib](app227.html) > > lua; > > > > 552] tú bus ben dó, > > > > 553] Mogh Nuadhad nua. > 7. 554] [*An tráigh si*](app228.html) t*h*ís, > > > > 555] tráigh [Éibhir](app229.html) [fhuair](app230.html) , > > > > 556] tuicim [an](app231.html) > > tráigh, > > > > 557] [ad](app232.html) -c*h*luinim fuaim. > > > 530] a. c. l. u. in. im. > > 559] [*Táinig*](app233.html) in draí a n-agaidh Eógain ann sin, 560] & do [f*her*](app234.html) fáilti co [michair](app235.html) ris, & ruc leis d'innsaigidh 561] rígh na h-Espáine; & do bí an rí co forbfhaílidh roime, --- p.23 562] & do cuiredh a tighib [lept*h*a](app236.html) , [*& do fresdal*ad & do 563] f*ri*thóiledh](app237.html) co cen[*n trí*](app238.html) lá & trí n-oidhchi iad. Agus 564] tucad dochum rígh na h-Es[*páine*](app239.html) iad iar sin, & do 565] fhiarfaig a toisg & turus díb, & do innis Eóg*an* mar do 566] [*h-*in*n*arbad](app240.html) a h-Érinn iad; & do fiadhaigedh go h-onórach 567] ag rígh na h-Espáine iad; & tuc [coinnm*edh iarthair n*a](app241.html) 568] h-Espáine dá muinntir, & do chonguib Eógan aigi [*f*éin](app242.html) , 569] & do bátar [*re ré*](app243.html) c*h*ian ar [a*n*](app244.html) ordugad sin. Agus 570] do bí Eógan [ag *suirge an f*ad](app245.html) sin re h-ingen rígh na 571] h-Espáine; & adubradar muinnter Eógain nach facadar 572] riam ben budh áille [i*ná* Ber*a*](app246.html) , [*& nach gé*bdaís](app247.html) 573] mar aithméla c*h*ucu a n-innarbadh [*a h-Éirinn*](app248.html) dámadh 574] ben d'Eógan hí. Et do comóradh aonach ag in rígh 575] [ia*r*](app249.html) sin, & tángadar sluaig na [*h-E*spáine](app250.html) uile ann, 576] & do [cóirg*ed*](app251.html) macraidh {folio 5a. I}na h-Espáine uile 577] fá F*h*raoch Mílesach mac rígh na h-Espáine; & tángadar 578] a mbanntrachta & a n-ingenraidh fá Bera uasail ilghrésaigh 579] , fá ingin in aird-rígh. Agus [do bhádar](app252.html) na 580] sluaigh ag féchain a dealbha & deilbhi Eógain, & is ed do 581] brethnighedar nach facadar riamh [nech](app253.html) budh áille iná --- p.24 582] Eógan ná ben budh [comadhaise](app254.html) dó iná Bera, & adubradar 583] cách gur oirches dóibh aontugad ré chéile. 584] Agus tucad Dá Drona draí d'innsaigidh in rígh. 585] ‘Éirigh,’ ar sé, ‘& fiarfaig d'Eógan créad dó gan 586] mh'ingen-sa d'iarraidh’ ; & fiarfaigis in draí sin d'Eógan. 587] ‘Adér-sa rit-sa a adhbhar sin,’ ar Eógan, ‘uair [nír](app255.html) 588] miadh lium-sa m'éra fá mnaí, & dob h-egail lim breath 589] innarbt*h*ach do breith orm; & fós,’ ar sé, ‘ní t*h*ucus 590] seóid ná innmhas lim a h-Érinn dá tabairt d'éigsib nó 591] d'ollamnaibh; & is inmuin lium ingen an ríg fós,’ ar sé, 592] ‘& atá mo shúil re cairdes in rígh, & ní biadh dá n-obadh 593] a ingen do thabairt dam.’ Agus táinic Dá Drona leisin 594] aithesg sin dochum an rígh. ‘Is fregra fhlatha sin,’ ar 595] rí na h-*Espáine*, ‘& abair-si rem ingin-si suide ar láimh 596] ndeis Eógain isin aonach, & dénadh sí feis leis anocht.’ 597] Agus do-chuaid Bera go h-ésgaid isin inad sin & adubairt 598] re n-a h-inailt dul ar c*h*enn in lenna do-rinne sí d'Eógan, 599] & tucad dá innsaigid í, & do gabh uime ar uachtar a édidh 600] í go roibhe a taídhlech & a taitnem a[*r*](app256.html) fad an [*ao*naigh](app257.html) 601] uile, conidh de ro [l*en*](app258.html) {folio 5a. II}Eógan Taídhlech de. 602] [Luighid](app259.html) an dias sin an adaig sin lé chéile, & 603] fá maith sén & soladh na lánamna sin. Urmór [naí](app260.html) 604] mbliadan dóib go [h-aíbin*n*](app261.html) isin Espáin, go ruc sí triar 605] do c*h*lainn c*h*aímh-dealbha dó innte .i. dá ingin & 606] mac. Oilill ainm an mic, [Caímhell](app262.html) & [Sgo*th*niamh](app263.html) 607] anmanna na n-ingen, amail as-bert:— --- p.25 > 1. 608] Bera ingen Éibhir uill > > > > 609] máthair Oilella Óluim, > > > > 610] ['s máthair na deisi déine](app264.html) > > > > 611] [Caímille & Sgothnéime](app265.html) [23](javascript:footNote('G302025/note023.html')). > 612] [24](javascript:footNote('G302025/note024.html'))Acht atá ní c*h*ena, táinic [*Oilill*](app266.html) [féi*n*](app267.html) a 613] n-inad eile i n-a aghaidh sin, ar guba [Saidbi](app268.html) , uair adubairt 614] [g*ur*](app269.html) a nDún Eochair Máigi rucad é, [ut dixit](app270.html) :— > 1. 615] [*Dá dtug*t*h*aí](app271.html) mo roga dam > > > > 616] do [dúintib](app272.html) tenna [in](app273.html) talman, > > > > 617] robud [í](app274.html) mo t*h*oga > > [*th*air](app275.html) > > > > 618] is mo roga Dún [*Eochair*](app276.html) . > 2. 619] Is ann rugad mo [c*h*lann](app277.html) > > c*h*ain, > > > > 620] mé b[*u*](app278.html) déin & > > [m'athair;](app279.html) > > > > 621] is é ar n-urradhas gach f*h*ir > > > > 622] 's ar mbunadas [*Dún > > Eochair*](app280.html) . > 623] Acht é*n*-ní, ro gab inmaille & eimeltus Eógan 624] fá beith a n-égmais Érenn, & do gab láim ar Espáin 625] d'fhágbáil. Agus do-c*h*uala [r*í*](app281.html) na h-Espáine co n-a 626] uaislib sin, & do gab a*g tabairt c*h*om*airli[25](javascript:footNote('G302025/note025.html')) dá c*h*liamain, 627] & is ed ad-*bert fris: 'Beir-si u*[aisle](app282.html) na h-Espáine,' 628] bar sé, ‘d'innsaigid *na h-Éirenn, &*[26](javascript:footNote('G302025/note026.html')) tesgaid & gerraid --- p.26 629] Ére dá *h-áit, & tabhraidh*[27](javascript:footNote('G302025/note027.html')) téda & rot*h*a & réf*edha 630] uimpe*[28](javascript:footNote('G302025/note028.html')), & tabraid *a*[29](javascript:footNote('G302025/note029.html')) lenmuin bar long *í & suid*igidh[30](javascript:footNote('G302025/note030.html')) 631] láim re h-uillind na h-Espáine í, ó *n*ach[31](javascript:footNote('G302025/note031.html')) fédair-si anadh 632] againde i n-a [fég*muis*](app283.html) .’ Nír gab Eógan c*h*uigi co 633] maith [a*n t-urfhui*gell](app284.html) sin & nír binn leis é. Ó 634] 't-c*h*onn*airc*[32](javascript:footNote('G302025/note032.html')) [*Éibher sin*](app285.html) adubairt arís ; ‘Más ed, 635] beir-si *mo*[33](javascript:footNote('G302025/note033.html')) mac-sa let *go*[34](javascript:footNote('G302025/note034.html')) h-Éirinn,’ ar sé, ‘.i. Fraoch 636] {folio 5b. I} [Mílesach](app286.html) mac [Éibhir](app287.html) , & fiche céd cath-armach 637] do míledhuib na h-Espáine i n-a fharradh, & gach aon 638] bus áil let-sa do luath-mharbad dóib, marbad uile gan 639] fhuirech iad.’ Ro thaitin in t-urfhuigell sin re h-Eógan 640] & risna h-Érennchaib uile, & ba maith leó a menma de. 641] Ro h-ullmaiged trá lón & longa leth ar leth dona laochaib 642] sin & do Bera co n-a banntracht, uair nír [*fh*aom](app288.html) Eógan 643] a fágbáil isin Espáin. Agus ro áirim Eógan go roibe 644] naí mbliadna ar in echtra sin; & ro t*h*inóiledar a muinnter 645] uile go h-Eógan & go h-Éibher ann sin. 646] Is and sin ro éirigh in sluagh [neimnech](app289.html) 647] náimdemail sin doc*h*um na cuan & na caladh, co h-airm 648] a rabadar a n-ethair urlama ar a cenn; & do c*h*uiredar 649] amach a piasta uathmhara ingantacha ur-gránna, & a 650] mbárca luatha leabar-dhaingne, & a longa duba dait*h*imdha 651] duaibsecha, & a sgúdada slemna seis-c*h*erta [socair-](app290.html) 652] t*h*réna, & a laídenga fuaighthi fír-ghasta, as a lepthaib 653] lethna láin-míne, do rochtuin ó oirer na h-Espáine go 654] h-Érinn. Gur suidiged ar gach luing luait*h*-imthechtaig 655] acu sretha [r*éidh*e](app291.html) ro-gasta do rámhuib lán-míne [leb*ar*](app292.html) --- p.27 656] c*h*oimseacha, & do-rinnedar imram [*cert cob*](app293.html) saidh 657] cubaid comaontadach léidmech láim-t*h*ric luath réimdhian 658] an-athlam oiris-beg a n-aighthib tonn & sruth & 659] saobh-anfad; gurbo mer-ard uaibrech uaill-menmnach 660] fregartha tenna tul-borba treathan-misgnecha na tonn 661] ag accallaimh na sgút na sgiam-t*h*osach. Gurbo 662] léibenda sreath-gela sruth-{folio 5b. II}borba na dobar-linnti 663] diana dímsacha ag dáil & ag díbragud na n-iasg slis-geal 664] slemain-tiug a mesg na rian-tonn ro-díghaind rith- 665] c*h*ubrach dona ruadh-bilgaduib, go ro sguabait ó 666] c*h*luthraib críc*h* & ó f*h*osgaduib iath & ó c*h*aímréidhib 667] caladh. Co nach facadar an c*h*uidechta sin 668] ní don c*h*ruinne co comlán acht madh tonna arda uallcha 669] [ainbthineacha](app294.html) na h-aibéisi, & in cuan garb gáirechtach 670] ar corraigi ré [rethaib](app295.html) rit*h*-mera na ro-gaíthi 'gá rochtuin, 671] & ruibnedha recht-móra na remar-[idhland](app296.html) 'gá righi tar 672] crislaigib comf*h*airsinga na *cisél*, & in muir borb baeglach 673] barr-c*h*ethach ag bethugad a bríghe le luath-imram 674] na long. Go tarrla in muir co corrach crith-lista ciachbraenach 675] re h-imrasguil na ngaoth & na ngarb-thonn, 676] tar láim-f*h*edmannuib na foirenn fir-nertmar ag 677] crithnugad na long tar an ler. 678] Is ann sin táinic síth na ndúl & na n-aird-[rennach](app297.html) 679] dóib & fuaradar gaoth co des & go dírech i n-a ndegaid; & 680] do éirghedar na foirne feramla risna fedmannuib, & do 681] c*h*engladar na téda righne remar-daingne dona ruadborduib 682] co cubaid comaontadhach gan righi gan ro-t*h*ennadh; 683] & do gabatar na foirne lonna láin-ésgaidhe 684] um na lebar-t*h*éduib co h-aithnidh inntlechtach dia --- p.28 685] tacmac gan díchell gan dermad ó tá [eibil](app298.html) go h-[ac*h*tam](app299.html) . 686] Agus do c*h*uadar na longa a cenn imt*h*echta co 687] léidmeach ó na láim-f*h*edmannuib tar fudomnaib fliuchdoimne 688] na fairgi, & tar colbaduib corracha na cnoc-bóchna, 689] & tar sléibhtib siblacha na sen-f*h*airgi, & tar cladhuib 690] troma tuirseacha na trethan, & tar *cisél*aibh comdorcha 691] {folio 6a. I} cith-braenacha na calad, & tar tonnuib [sotla](app300.html) slis- 692] tiuga na srothann, & tar radarcuib fuachda fraec*h*-niata 693] na fairrgi; go tarla in muir [i n-a nuall](app301.html) mer-uallach ag at 694] & ag éirghe le ferg na fuar-ghaíthi 'gá forrach ; gur thuigsedar 695] go h-éimheach na h-aird-[rennaig](app302.html) ferg & fuasaíd na fairgi 696] ar bhfhás & ar forbairt, ó rángadar [gadána gudhamnacha](app303.html) 697] na gaíthi dá gresacht. 698] Mairg ámh tarla etir an dá t*h*enn sin gan tesargain 699] .i. muir & mor-ghaoth tarrsna re taobuib trén-long & re 700] cnarruib comdhaingne & re sgúduib sgothamla; gurbo 701] léibenn gránna geránach ar aillib & ar im-doimnib an 702] aigéin a gainemh & a grian[35](javascript:footNote('G302025/note035.html'))-turrscur ó íc*h*tar go 703] *h*-uachtar. Co nár f*h*águib in ghaoth aca clár gan 704] crithnugad ná tairrnge gan [tégadh](app304.html) ná [falann](app305.html) gan fásgad 705] ná reng gan ro-brised ná leabaid gan luath-thaomad ná 706] crann gan crathadh ná slat gan sním ná seól[36](javascript:footNote('G302025/note036.html')) gan tshaobad 707] ná laoch gan leónadh ná óg gan egla ná mílid gan merten ; 708] acht maithi & mór-c*h*oimsig, [luinn & luamairedha](app306.html) na 709] laechraide, ag tegar & ag timsugad a téd & a táclad a 710] comaired do beth an muir ag caithem a muirne & a mongar --- p.29 711] risin mór-ghaíth. Gidh trá acht ó [da s*héide*stair](app307.html) in gaoth 712] a gail & nach fuair fáilti ná onóir ón f*h*airgi, do imthig 713] roimpe co baoth [barr-*ud*mall](app308.html) co [h-aiti uachtaraigh](app309.html) 714] a h-anta. 715] Acht atá ní c*h*ena, fá sgíth an muir dá mongar 716] [& do](app310.html) sguiredar na saob-thonna dá sibal, gurbo léibenn 717] [cobsaid](app311.html) an cuan ar ciúnachad; go táinic menma i n-a 718] maithib & sonarti i n-a slóg & lámach i n-a laochaib & 719] cédfaid i n-a curaduib. Gur s*h*eóladar rompa fán réim 720] sin go h-Inis {folio 6a. II}ngrian-p*h*ortaig [nG*re*agraide](app312.html) , 721] risi n-abar an t-Oilén Mór; gur gabadar a cuan cluthar-mín 722] [Celga](app313.html) , risi n-abar Tráigh Celgaidh aniu i ndeiscert Innsi 723] Gregraide .i. Greagraide do T*h*uathaib Dé Danann do 724] bí isin innsi sin .i. athair Édaíne, & cumachtaig maithe. 725] Agus is uadha ro h-ainmniged in [inis](app314.html) , & ro fháguib a 726] ingen innti .i. Édaín, & macámh ar mnáib Tuath Dé Danann 727] in Édaín sin, & lennán d'Eógan í. Agus táinic dá i-nnsaige 728] & do f*h*er fáilti riú, & do innis sgéla Érenn d'Eógan, & do 729] innis dó Conaire & Maicniadh, dá [r*íg Muman*](app315.html) , & maithe 730] Muman uile do beith a n-é[*n*](app316.html) -tigh a [C*arn*](app317.html) Buide. Agus 731] ba binn le h-Eógan na scéla sin, & do an co mór aici ar in 732] fairgi, uair is a curach [do c*h*ua*id É*daín](app318.html) i n-a agaid. --- p.30 733] *[37](javascript:footNote('G302025/note037.html'))Agus [is-bert](app319.html) in laoí:- > 1. **Eógan** > > 734] Maith sin, [a](app320.html) Édaín [uallach](app321.html) , > > > > 735] gá tá [curchán](app322.html) > > cath-buadach; > > > > 736] in [marthar](app323.html) , a buaid na > > mban, > > > > 737] isin n-innsi a [rabamar](app324.html) ? > > 2. **Édaín** > > 738] Mairid in fhit*h*cheall egair > > > > 739] [d'imert*h*á](app325.html) ['san aird-lepaid](app326.html) , > > > > 740] is mairid in [grianán](app327.html) grind > > > > 741] a [gcluinteá](app328.html) in [timpán](app329.html) téd-bind. > 3. 742] Is dúsccad ratha do rígh > > > > 743] in sén [dá](app330.html) tángais a tír, > > > > 744] & méraid co br&áth mbinn > > > > 745] dá roinn ard-f*h*latha ar > > Éirinn. > 4. 746] [Nimhedh](app331.html) is Maicniadh don > > muigh, > > > > 747] [mac](app332.html) Mogha > > Lámha is [Lugaid](app333.html) , > > > > 748] atáid a gCarn Buidhe bil, > > > > 748] in ríghraid uile a n-aon-tig. > 5. 750] Éirig a dtír, [dén](app334.html) calma, > > > > 751] fágaiph do longa falmha; > > > > 752] [do-gébha](app335.html) a n-aon-tigh uile > > > > 753] rígraidh Muman mór-glaine. > 6. 754] Ná marbh acht gab a ngialla, > > > > 755] ní [*fh*uil](app336.html) comairle is cialla; > > > > 756] do-gébha, a f*h*laith, líth co > > n-aíph, > > > > 757] gach ní bus maith le > > h-Édaín. > > > 758] M. S. > >* --- p.31 759] Agus is ed adubairt, ‘Maith in solad ar a táncais 760] a n-Éirinn a tír, [*a Eógain*](app337.html) ,’ ar Édain, 'uair naí mbliadna 761] [*gus*](app338.html) iniu ataí a n-égmais Érenn, & atáid do [ná*imde*](app339.html) 762] ag caithem do c*h*ríc*h*i in comf*h*ad sin; & [éirig anocht,' 763] *ar* s*í,* *'dá*](app340.html) n-innsaigid, & buaidérad-sa a [foraireda](app341.html) 764] [*co nach fa*gid](app342.html) robad nó rathugad romad.'[38](javascript:footNote('G302025/note038.html')) Is 765] ann sin do-c*h*uaid Eógan fá t*h*ír a [n-*oilén Édaíne*](app343.html) , 766] & tucadar a formnada re [feóra*i*nn](app344.html) [na fír-innsi](app345.html) co 767] h-ath-scíthech; & tuc Édaín tosach a fleidi dá féchain 768] dona flaithib, & do bí co h-onórach dá fuat*h* & dá fír-misgais 769] .i. ingen ríg na h-Espáine. 770] Tugad Magar mac ríg gairb-deiscirt Érenn co 771] h-Eógan & adubairt fris dul co Carn mBuide mar a [raba*dar*](app346.html) 772] maithi Muman um C*h*onaire & um Maicniad; ‘& innis 773] dóib-*s*i*d*e[39](javascript:footNote('G302025/note039.html')) co tánac-sa a n-Érinn don dula sa, & 774] [sloi*n*n](app347.html) a fuil d'allmarchaib am f*h*ochair; & is ferr 775] linn umla d'f*h*agáil uatha san ar áis iná ar éigin.’ Agus 776] ráinic roime co [bruidin](app348.html) C*h*airn Buidi, & do bátar [an](app349.html) 777] dá ríg sin & maithi Muman uile a n-én-tig óla & siad mesgd[*a*](app350.html) 778] medar-chaín & do s*h*loinn a thechtairecht, & ní t*h*ucsad 779] fregra fair, acht ad-bertadar fris fromad na fleidi mar --- p.32 780] c*h*ách. {folio 6b. I}Agus ní h-edh sin do rinne Magar, 781] acht ráinic roime d'acallaimh Eógain & do innis scéla dó. 782] Agus do fergaiged Eógan de sin, & adubairt re n-a muinnter 783] éirghi do dhénam. ‘Ní h-amhlaidh sin do-géntar,’ ar 784] ingen ríg na h-Espáine, ‘acht ragaid in draí úd dá 785] n-agallaimh’ ; & is aire sin do h-anadh aca. 786] Ro éirigh Derg Damsa draí Eógain, & ráinic 787] roime i n-a ruathar co carraig Cairn Buidi mar a rabatar 788] an rígraidh sin ag éstecht re muirn & re medhair na míled 789] sin; & do s*h*loind a aithesg & a uirighell, & nír creidedh 790] én-fhocal uadha. Ro labair-sium co fergach fuasaídech 791] friú, do labair Maicniadh mac Luighdhech a cinn athaid 792] ris, & do fhiarfaig scéla co céillidi de. Agus do innis an 793] draí Eógan go n-a allmarchaib do thecht a tír a n-&Érinn, 794] & adubairt riú-san [giallad](app351.html) dó dá ndeóin & braighdi do 795] beith acu i n-a oirchill, nó co ndingnadh a eitech risna 796] sluagaib sin. Adubradar-san comadh maith leó Eógan 797] co n-a allmarchaib d'f*h*agáil re n-a oirlech. ‘Do-gén-sa 798] imthecht más ed,’ ar in t-éiges, ‘& ná bídh ingena Cuinn 799] in bar [coirm-*thig*](app352.html) ar ar cinn-ne.’ 800] [40](javascript:footNote('G302025/note040.html'))*Agus is-pert in laoí:— > 1. **Derg Damsa** > > 801] Laphrad nech isin Charn c*h*ain, > > > > 802] a laocha [atá](app353.html) > ['sa](app354.html) > [rígh-thigh](app355.html) , > > > > 803] tap*h*raid freagra nach fáth > > fann > > > > 804] ar Eógan Taídhlech > > [taoiph-s*h*eng](app356.html) . > > > > --- > > p.33 > > 1. **Maicniadh** > > 805] Adér-sa rit, a Deirg déin, > > > > 806] [ar mac](app357.html) Lughdech > > co lán-m[*é*](app358.html) in, > > > > 807] [*an l*ín](app359.html) tángabair > > [a-le](app360.html) > > > > 808] nocha [roisit](app361.html) [aridhissi](app362.html) . > > 5. **Derg Damsa** > > 809] Sáruid ben C*h*onaire > > [C*h*aímh](app363.html) , > > > > 810] [ingen](app364.html) Chuinn > > an c*h*rotha [caoin](app365.html) , > > > > 811] [éirgedh](app366.html) uaiph, ná > > bíodh astoigh, > > > > 812] ná derntar fuirre fingoil. > 6. **Maicniadh** > > 813] Calma Conaire na n-ech, > > > > 814] & Macniadh mac [Luigdech](app367.html) , > > > > 815] & Dáire na trí cath, > > > > 816] & Maine mac [Durrt*h*acht](app368.html) . > 7. **Derg Damsa** > > 817] Fraoch [Mílesach](app369.html) mac [Éibhir](app370.html) > > > > 818] [rígh](app371.html) > > Espáine, do éirig; > > > > 819] [is](app372.html) fer > > [co](app373.html) mbrígh & > > [co](app374.html) mblaid, > > > > 820] ar nach gcuirenn sníom slap*h*raid. > > > 821] L.N. > >* 822] Ráinic Derg Damsa d'accallaimh Eógain iar sin, 823] & do innis ráiti na ríghraidi sin uile i n-a f*h*iadhnaise. 824] Do éirigh Eógan co n-a allmarchaib ann sin gan fuirech 825] & do gluaisedar rompa i n-a cipe c*h*omdaingen c*h*atha 826] co Carn mBuide, & tángatar a timc*h*ell an tighi a rabadar 827] maithi Muman, & nír léig aon-duine bethad as díb nó 828] gur giallsat d'aon-c*h*omairle uile d'Eógan. Agus tucsat 829] a maithi uile a lámha a láimh Eógain .i. Conaire & 830] Maicniadh mac Luigdech & Flann mac Fiac*h*rach rí 831] oirt*h*ir Muman, & tucsat uile braigde & eidire d'Eógan; --- p.34 aca Notes revised till line 628 832] & do bátar a fledha & a fuirega & iad féin ar ordugad Eógain 833] an adaigh sin. Agus do éirgedar co menmnach ar n-a 834] márach, & táncadar a n-oirechtas um an aird-rígh, um 835] Eógan, & do bátar uile ó aithech co ríg igá riarugad. 836] Goiris Eógan Maghar mac rígh gairb-deiscirt 837] Érenn dá agallaim, & adubairt ris, ‘Éirigh uaim, a Magair’ 838] [ar sé](app375.html) , ‘d'agallaim ríg Laigen .i. [Fiachaid](app376.html) Baicedha mac 839] Chathaír Móir, {folio 6b. II}& innis dó mo thecht-sa a n-Érinn, 840] & innis dó fós gurub é Conn Céd-chathach do marbh a 841] athair a cath Maighi [h-Ágha](app377.html) , acht gé atá a fhis aigi féin; 842] & is é fós tuc forthórmach anma air [41](javascript:footNote('G302025/note041.html'))féin isin 843] c*h*ath c*h*édna, co nderna bacach baclámhach de, 844] [unde Fiachaid Baicedha](app378.html) . Agus éirghed sé linne a 845] n-agaid a námhad, & cuimniged sé a fhalta co coitc*h*enn 846] do C*h*onn, & tabrad soc*h*raidi Laigen leis chucainne’ 847] [42](javascript:footNote('G302025/note042.html'))*Agus ad-bert:— > 1. 848] A Maghair, [éirigh](app379.html) bu dhes > > > > 849] co crích Laighen na [laoch-les](app380.html) ; > > > > 850] ráidli re [Fiachaid](app381.html) , foram nglé, > > > > 851] [táinic](app382.html) > [sunn](app383.html) mo [shoc*hraid*e](app384.html) > 2. 852] Mór in tsoc*h*raide fil ann, > > > > 853] Fraoch Míleasach, [lao*ch > > na*ch gan*n*](app385.html) , > > > > 854] [is](app386.html) fiche céd > > [co náire](app387.html) > > > > 855] do shluag adbal Easpáini. > > > --- > > p.35 > > 5. 856] [Millfidh](app388.html) > > Cruac*h*a, [gníomh](app389.html) gan geiss, > > > > 857] & Emhain gan [éisl*eis*](app390.html) ; > > > > 858] [*an*](app391.html) ríghe benfaid do Chonn, > > > > 859] dá bhfinna cách a c*h*omlonn. > 6. 860] Tuitfid Conall lonn [dá láim](app392.html) , > > > > 861] dagh-mac Aon*gusa* [*im*láin](app393.html) ; > > > > 862] mar do-[rinnis](app394.html) gním tré goil > > > > 863] innis go fír, a Maghair. > > > > 864] A Magair. > > > > >* 865] Ro imthig Magar leisin toisg sin. Tucad Derg 866] Damsa draí d'acallaim Eógain iar sin, & adubairt, ‘Éirigh-si 867] dam-sa,’ ar sé, ‘co Bresal mac Briúin & co h-Eochaid 868] Cobha, co dá ríg Ulad, & innis dóib gurub é Feidlimid 869] Rechtmar do marbh a n-aithri, & Conn féin [dá cur-san](app395.html) 870] fá dhaír-chís dúr-fhoghnamha, & do sgar Temair riú.’ 871] Agus ráinic in draí d'acallaim Ulad iar sin. Agus do 872] t*h*inóil Mog Nuadad dá chóiged Muman co roibe naí 873] catha a n-én-inadh; & do t*h*inóiledar Laigin co léir, & 874] táncadar co h-Áth Lethan ar Berbha; & táncatar Ulaid 875] co Finn-c*h*arn na Foraire ar Sliab Fuaid, d'athchur & 876] d'innarbad C*h*uinn. Ní h-edh amáin acht do impótar 877] fir Érenn uile air cenmothá Connachta namá. Ro h-innised 878] do C*h*onn na coimt*h*inóil sin ar n-éirghi i n-a 879] agaid, & do aithin gur innarbt*h*ach é féin. Ro fhágaib 880] Temair co n-a turscar & ráinic roime co brónach bit*h*-ims*h*nímach 881] co Cruachain, & táinic Conall Cruachna & 882] Connachtaigh i n-a comdáil ann sin, & táinic Goll mac 883] Morna co n-a fhianaibh ann. Do h-innised do Mog Nuadad 884] Conn d'fhágbáil Temrach co n-a tuathaib ar a --- p.36 885] theic*h*edh-sum. ‘Is fír sin,’ ar Mog Nuadad, ‘inad 886] bunaidh ríg Érenn Temair; & mar do len-san misi fiarlaíd 887] dá chóiged Muman lenfad-sa eiséin a cóiged Connacht’ 888] Ro gluais Eógan & a naí catha cóirighthi co 889] rángadar go Magh Dhá Dhos a ndeiscert Delbhna, & do 890] t*h*aobadar coiméd Muman re Laignechuib, & ráncatar 891] co sen-Áth Mór ar n-a márach {folio 7a. I}risi n-abar Áth 892] Luain meic Lugair mic Luigdech; & do bátar an adaigh 893] sin [ar ur](app396.html) in átha. Agus do-riachtatar ar n-a márach 894] tar Duib & tar Droibél, & do gabatar ag Loch [Ló](app397.html) uili in 895] adhaigh sin; & táncatar a Tochar [Caorach](app398.html) Meadba ar 896] n-a márach, & a Magh n-Aoi mic Allgubha an druadh. 897] Agus dob áil le h-Eógan gan anad ann sin, acht Cruacha 898] do c*h*reachad & Mag n-Aoi dh'argain, nó co tuc Conaire 899] & Maicniadh imfhastódh air mar [athchuinchidh](app399.html) do 900] c*h*ongbáil a caradraid & a clemhnasa re Conn, nó co 901] cuirdís techtairecht um c*h*ert nó um c*h*omroinn c*h*ríchi 902] chuigi; agus adubairt Eógan nach tibrad comroind dÉrinn 903] uadha. ‘Ní gnáth cath gan comaid, a Eógain’ ar iad-san, 904] ‘& tairct*h*er leth Érenn uait-si do C*h*onn,’ ar 905] siad, ‘& bídh an leth ro c*h*osnais féin d'Érenn agad-sa.’ 906] Tucad Derg Damsa draí co Mog Nuadad & adubrad ris 907] dul do thaircsin na comronna sin do C*h*onn 908] Imthúsa Cuinn, do bí féin & Conall & Goll co n-a 909] f*h*ianuib an lá sin ar brú T*h*obair T*h*uillsci; & fuaratar 910] fis na sochraide sin do thecht i n-a tír, & do c*h*uiredar 911] fesa dá fhis cáit a rabatar, & ad-c*h*onncatar-séin uatha 912] iad, & fuaratar fis a n-aister & a n-[uided](app400.html) & a cogair & a 913] comairle ó Maicniadh & ó Chonaire. Agus táncatar na 914] forc*h*oimédaidhi ar tinnenas co h-airm a roibe Conn & --- p.37 915] Conall, &[43](javascript:footNote('G302025/note043.html')) do innisedar scéla deimne an tshluaigh dóib 916] .i. nach gébdaís gan leth n-&Érenn co h-uilidhi nó gan 917] cathugadh. Ó 't-c*h*ualaid Conn an comrád sin do 918] c*h*romm a chenn & do c*h*again crann a c*h*raísighi ó 919] h-urlainn co a h-innsma, gurab é a cró cruaidh-neimhnech 920] ro gab ré geil-dédaibh. Agus do éirigh [co h-ogla](app401.html) ann sin 921] ar fód fo leith, & Conall & Goll & becán do maithib a 922] muinntire; & do fhiarfaig Conn díbh cá frestal do-bérdaís 923] ar Mog Nuadad co n-a allmarchaib, & co ndechaid Éire 924] gan [amhuras](app402.html) uatha, {folio 7a. II}& gur impótar Laigin & Ulaid 925] orra, & mana derndaís féin calma don dula sin comadh 926] ath-rígha uile iad 927] [44](javascript:footNote('G302025/note044.html'))*Agus id-bert an laoidh:— > 1. **Conn** > > 928] Comhairle dhúinn, a Chonaill ! > > > > 929] Tugadh aird-mhéala oruinn; > > > > 930] rug Eógan mér-sheang, flaith Fáil, > > > > 931] leath Éirionn [as ar n-urláimh](app403.html) . > > 2. 932] Déna an ní do-ghníre cách, > > > > 933] congaibh do sgiath ar do sgáth > > > > 934] tablair, a thuir nach [tor](app404.html) lag, > > > > 935] cath ar moigh do Mhogh Nuadhat. > 1. 936] Ro-n-tréigsiot Ulaidh na n-ech > > > > 937] & Laighin na luath-chreach, > > > > 938] co nach bfuilmíd re fáth ngluinn > > > > 939] [acht](app405.html) misi & > > tusa, a Chonaill. > 2. 940] [In anfam](app406.html) > > re tineól tenn, > > > > 941] a mhic Mórna na mór-[lend](app407.html) , > > > > 942] go bfionnaid cách [ar](app408.html) n-aidhbhle ? > > > > 943] Fionnam créud do chomairle. > > > > 944] Comhairle > > > > >* --- p.38 945] [45](javascript:footNote('G302025/note045.html'))‘Dénaim-ne riú-san,’ ar Conall, ‘mar dhaníimaíd 946] re cách .i. a ndíchur a cert c*h*atha.’ Is í comairli 947] ar ar h-anadh acu ann sin, Magh n-Aí d'f*h*ágbáil & 948] d'fholmugad co h-athlamh, & a mbanntracht & a mbótháinti 949] do c*h*ur a ndít*h*rebaib & a n-an-daingnib dá 950] ndíden, & gluasacht dóibh féin co foighidech in bec-s*h*luag 951] do bátar láim re mór-s*h*luag Moga Nuadad co nem- 952] c*h*ainntech. Co rángatar co Coill nGarbh-[ruis](app409.html) , & do 953] bátar ag gabáil longp*h*uirt. Agus dobo chesachtach 954] Conn ar a coimt*h*inól, & do aithin dá muinntir tene 955] gacha trír & gacha deisi do dénam ar fud[46](javascript:footNote('G302025/note046.html')) na fidbaidhi, 956] gomadh aidhbsighide le n-a n-escairdib iad. Agus tucad 957] a maithi fán teinid ar a roibe Conn. ‘Cinnas atá an 958] c*h*oill anocht?’ ar Conn. ‘Atá tré doiger derg-lasrach 959] donn-ruaide,’ ar iad san. ‘Aidéraidh in t-ainm dí co 960] bráth,’ ar in draí .i. Coill Ruadh 961] Is ann sin ráinic Derg Damsa draí d'innsaige 962] C*h*uinn leis na comadhaibh ó chianaibh .i. leth Érenn 963] do C*h*onn, & nír labair Conn én-ghuth i n-a agaid. 964] Adubairt Conall re Conn freagra do t*h*abairt ar in ollam. 965] Tucad a c*h*omairlig co Conn ann sin .i. Conall & Goll 966] & fir na Cruachna & máil Muighi h-Ái; & maithi na Midhi. 967] & brugaid Breagh .i. fir [Aithe](app410.html) & fir Odhba, fir C*h*nodhba 968] & fir Omna, fir Gabra & fir C*h*leitigh, fir Thaillten & Thailend, 969] fir [Arach](app411.html) & fir [F*h*rémann](app412.html) , fir [Mhálann](app413.html) & fir Bet*h*ra, 970] fir Theabtha & fir T*h*ulach, Luaighne Temrach & clanna 971] [Fomair](app414.html) . Fada dóib a comairli ann sin, & is aire do ansad, 972] leth Érenn do gabáil ó Mog Nuadad, co léigedh sé a --- p.39 973] allmaraigh uadha, & iad-san do éirghi dó i n-a degaid sin; 974] {folio 7b. I} & dob í sin comairli C*h*onaire & Maicniadh do 975] C*h*onn. Agus do c*h*omairlighedar cinnas do roinnfide 976] Éire etur*r*a. ‘Do-fhetar-sa a roind c*h*óir,’ ar Conall 977] Cruachna, ‘ó Áth Cliath Medhraige co h-Áth Cliath 978] Duiblinni.’ Agus do bás ag cengal na comronna sin an 979] adaigh sin eturra. Agus do bí egla anbáil roime a chéile 980] ar na cathaib, conid Glaisi Imomuin ainm na glaisi boí 981] eturra. Agus do éirghedar leth ar leth co moch ar n-a 982] márach, & do c*h*englatar a comroind & a sídh, & do 983] thógaibsed cladh comronna díb línaib ón Áth Cliath co 984] chéile .i. Eisgir Riata .i. sídha .i. ro s*h*ídhaigh an tóraind 985] sin Ére uile. Agus ro impó Mog Nuadad co n-a sluagaib 986] a Mumhain arís co menmnach móir-c*h*édfadach 987] Agus tucad Finn mac Cumaill dá indsaigid & 988] sé a cinn a naí mbliadan, uair is a mbliadain innarbtha 989] Eógain rucad Finn, ut dixit:— > 1. 990] Is ann rucad Finn, [co mblaid](app415.html) > > > > 991] bliadain innarbtha Eógain; > > > > 992] a cinn [naí mbliadan iar sin](app416.html) > > > > 993] do bí an [rí](app417.html) 'n-a [rígh-fhéinidh](app418.html) > 994] Tuc Mog Nuadad ríg-[f*h*éinnidhecht](app419.html) a leithe féin d'Érinn 995] d'Fhinn ar n-a f*h*uráil d'[Fhiachaid](app420.html) Bhaicedha mac 996] Cathaír Móir. 997] [47](javascript:footNote('G302025/note047.html'))Agus do bí Ére ar in roind sin cóig bliadn*a* 998] dég, amail as-bert in file:— > 1. 999] Cóig bliadhna dég adeir mé > > > > 1000] Eógan is Conn a coim-ré, > > > > 1001] [gur t*h*uit > > Eógan nár ér fer,](app421.html) > > > > 1002] [an leóman fá gér > > gaisged.](app422.html) . > --- p.40 1003] Is í sin an sechtmad roind do-rinnedh ar Érinn .i. roind 1004] c*h*lainni Parrthalóin & roind c*h*lainni Cermada & roind 1005] dá mac Miled & roind C*h*ermna Fhinn & roind c*h*lainni 1006] h-Iugaine & roind na cóigedhach & roind Moga Nuadad 1007] & Chuinn 1008] Ro h-innised trá d'Eógan gurab a ndóigh a 1009] allmarach dá fhágbáil, & do brissed sídha air dá mbeth a 1010] n-uaiti, tucad ar Conn in c*h*omroind sin d'aontugad a 1011] comair c*h*eilgi; & tuc Eógan dá bréithir, an fad do beth 1012] & Conn a coim-ré flaithes, nach léicfedh a allmaraigh 1013] uadha 1014] Ro chaithedar a com-f*h*laithes ar in c*h*órugad 1015] sin co cian d'aimsir nó co ndechaidh {folio 7b. II}Eógan ar 1016] mór-c*h*uairt a leithe féin d'Érinn, co ráinic co h-Áth 1017] Cliath Duiblinni, & do-c*h*uaidh d'f*h*échain phuirt na 1018] long, & at-c*h*onnairc gur lia longa ar cuid C*h*uind don 1019] c*h*uan [inás](app423.html) aigi féin. Agus do gab tnúdh anbáil Eógan 1020] uime sin, & adubairt gumadh éigen sochar an c*h*uain 1021] do roind a ndó etorra, etir fhín & édach & éidedh & arm & 1022] turc*h*airthi mara & tíre; & do c*h*uir techta co Conn 1023] dá rádha ris techt do roinn an c*h*uain co comt*h*rom. 1024] Adubairt Conn nach cuirfed sochar in c*h*uain fá 1025] c*h*omroind c*h*ríchi nó feraind. Ó 't-c*h*ualaid Mog 1026] Nuadad sin do c*h*uir an síth a n-airdi gan fuirech & do 1027] impó roime isin Mumain, & do innis dá allmarchaib cogad 1028] do beith oslaicthi acu re Conn; & ba maith le mac ríg na 1029] h-Espáine sin do c*h*loistecht 1030] Is ann sin do tinóiled maithe Muman & laochraid 1031] Laigen & in fiche céd Espáinech do bí ag Mog Nuadad 1032] chuigi co roibe naí catha anbáili a n-én-inadh, & do gluais --- p.41 1033] roime do dul tar cladh comronna for Conn & do c*h*osnam 1034] Érenn uile fris. Agus do gluaisedar rompa co Magh 1035] Mine & do gabsat sosadh & longp*h*ort ann, & do c*h*uiredar 1036] agaid gach én-phuiple ar Leth Cuinn. Agus ráncatar as 1037] sin co Brigh Theimhin a n-Éile, & as sin co Druim [Furscair](app424.html) 1038] a n-oirt*h*er Coilli na Crann; & do fhéc*h*atar fraech-magh 1039] for-réid do bí ar a n-agaid. ‘[Cá h-ainm in magh úd?](app425.html) ’ 1040] ar Mog Nuadad. ‘Magh Léna súd,’ ar siad. ‘Cá leth 1041] de súd a téid crích ar comronna re Conn ?’ ‘Atá don 1042] taíb si a bh*f*os,’ ar siad. ‘Dénam thairis bud thuaid 1043] más ed,’ ar Eógan, ‘& gabum longp*h*ort a Leith C*h*uind 1044] do c*h*osnam Érenn uile dúinn féin ó nár léiged a leth 1045] dúinn’ 1046] Is ann sin ráinic roime Eógan tenn tabart*h*ach 1047] Taídhlech co lár Muighi lethain-Léna co n-a laochraidib, 1048] le nert sluaig & le sénóirib; uair dóig adubratar ris lucht 1049] [áirimhthi](app426.html) aicnidh & ésca guruo dáil {folio 8a. I}co soirbh. 1050] re sechtmadh sin, & gurbo tráigh [uirmhéala](app427.html) re h-ochtmadh, 1051] & gurbo treisi oll-chóigid [dég](app428.html) re conách & re comt*h*reisi 1052] do c*h*innedh a neirt for a náimdib. Acht atá ní chena, 1053] do ceiled fis ar a bfháidhib, & do saobad solad ar [a sénóirib](app429.html) , 1054] & [do caithed](app430.html) conach 'n-a cédfaidh, & do medrad ferg & 1055] fír-dímus na flatha, & do tinnesnad recht na rígraide don 1056] ruathar sin; gurbo tress re timargad do na trén-s*h*luaguib 1057] an turus sin, & gurbo nómadh agá ndeirg-díghbálad dá 1058] ndeig-f*h*eruib, & gurbo contracht c*h*élmaine dá curaduib, 1059] tenn & toirrthim na tosga sin do thuitim iar n-athaid orra 1060] Do gabad longp*h*ort lethan laoch-armach ag na 1061] lebar-buidhnibh, & sos suaichnidh sreth-línmar ag na 1062] sochaidib ar lár Maighi Léna co luathgáirech; & do --- p.42 1063] h-ordaiged acu ann sin sluag ferdha re foghnam fo na 1064] fedhaib & buidhni sotla solma fo na [sesguib](app431.html) , & do benuit 1065] leó roga ro-chleth & slemain slat-chaolaig & míne móir-f*h*eda 1066] & dígaind deig-s*h*esca, & tucatar leó eiredha 1067] troma tuillmecha d'f*h*edhuib & d'adhbaruib, do 1068] c*h*lethaib & do c*h*aolach, do dhín & do dheig-sheisc, 1069] co h-áit n-aontadhach n-aon-baile; & do-rinnedar díb 1070] sin scálána arda fad-chobsaidhi & tighi [tai*tnemhacha*](app432.html) 1071] tégartha & foirgnema áille [esraig*th*e](app433.html) & broghadha sreatháille 1072] solus-ghlana suaithenta. Agus tucad as a h-aithle 1073] sin a slegha i n-a sreathaib ré slesuib & a n-airm ré 1074] n-ursannuib & a scéith ré sciathrachaib & a lúirecha ar a 1075] lebar-drolaib & a cathbairr ar a colbadhuib & étrom a 1076] n-arm ar a n-aidhlennuib & lámh-arm gacha laích i n-a 1077] lebaid. Agus do ordaighedar a múir a [margaid](app434.html) , a 1078] cóir & a cennaighecht, a feithme & a fuirec*h*rais,{folio 8a. II} 1079] a fesa & a fulachta, a ciúil & a codalta; & rucatar as in 1080] adaigh sin co solus-tráth éirghi ar n-a márach 1081] Is ann sin ro éirghedar laoc*h*raid mer Mairtine & 1082] curaid coim-thenna Cliach & catha cosnamacha Clidhna & 1083] óig-ríghraid na h-Espáine, & táncatar co pupall an aird-rígh 1084] Eógain, & is ed ro ráidset ris, ‘Is fada linne, a aird-rí,’ 1085] ar iad-sum, ‘do bí cennas Temra ag Tuathal & Inis Fódla 1086] ag Feidhlimidh, & onóir ó c*h*ách do C*h*athaír, & na 1087] [cóigid](app435.html) cco coitchenn ag Conn, Conall mac Aonghusa 1088] Feirt ag córugad maor for Mumuin, & forrán ag sluagaib 1089] Sinna for Siúir, & tarcuisne ag Breaghaib ar Bladhma, & 1090] maír Midhe for Maistin, & deisgert Érenn ag fognam co 1091] tenn don tuaiscert. Gurab aire sin is mithid linne Éire 1092] d'f*h*aicsin ar ar n-ordugad féin festa, & imle Ealga 'gár 1093] n-allmarchaib, ó tarrla againd fer taistil Temrach & --- p.43 1094] laoch agallma Ulad, ar cur C*h*uinn dá c*h*óir & Conaill 1095] dá c*h*édfaid & Ulad dá n-uaill’ 1096] Ó 't-c*h*ualaid Eógan medair cosnama agá 1097] c*h*athaib & aigned innsaigthi agá uaislib & éirghi urlam 1098] 'gá allmarchaib, do f*h*regair dóib & at-bert, ‘Do-géntar 1099] linne,’ ar eisium, ‘trí bailti muirnecha [múr-doimne](app436.html) ar 1100] in mag sa, innus co mbé Fraech fír-c*h*alma mac ríg na 1101] h-Espáine ag forrán dá fait*h*chib ar fhine F*h*eidhlimid; 1102] co rabh a t*h*reisi ar T*h*uillsci & a chís ar Chruachain & 1103] Temair ar a t*h*óraind, Taillti ar a thidhlacad, & cís Leithe 1104] Cuinn as gach aird dá innsaigid, comba h-adhbar menman 1105] da bar maithib-si beith ag muirn dá múraib ar gach móir- 1106] chinedh eile i n-Érinn dá éisi’ 1107] Do-rinned leó-sum ann sin trí múir oirechais 1108] d'ordugad & trí dúin tenna do thógbáil & trí cathracha 1109] com-daingne do c*h*órugad. Acht c*h*ena ro tochladh 1110] {folio 8b. I} & ro toimhsed, ro cumadh & r*o* certaiged, ro 1111] [snoided](app437.html) & ro slemhnaiged, ro delbad & ro daingniged, ro 1112] riaghladh & ro réidiged, ro dérgadh & ro doimniged; gurbo 1113] cothugad neirt re náimdib & gurbo sgarthain c*h*ríche 1114] re cinedhuib & gurbo delugad iatha re h-aicmedhaibh, na 1115] trí nescóide neimhnecha náimdemla nert-gáibt*h*echa sin 1116] do gabáil ar tairsech Cuinn co n-a colamnaib. Co sgardaís 1117] ris trí buadha Breagh & trí muirne Midi & trí [h-etirgleó](app438.html) 1118] oirechais Érenn .i. mór-dháil [Uis*n*ig](app439.html) & aonach Taillten 1119] & feis na Temrach 1120] Ó 't-c*h*ualaid sin Eochaid Muin-derg mac 1121] Máil, aird-rí Ulad, risa ráití Eochaid Cobha, fá [báidh](app440.html) --- p.44 1122] & f*á* buide leis na trí berta buadhnaise & na trí tonna 1123] tuirsi & na trí déra dílend sin do dhénum ar Conn. Óir 1124] dóig ro-f*h*itir-sium gurbo tene a cris & a craidi do C*h*onn 1125] sin, & gurbo [comf*h*adód](app441.html) fíc*h*a re falaid na cnámhaillsi 1126] coim-neimnecha sin ré chnes. Táinic-séin roime co 1127] h-oirer mBreg & co Bóinn, & do h-airged leis crích Breg & 1128] Midi & tuatha Temra. Ro h-airgedh trá sin & ro h-innsaiged, 1129] & ro lomad & ro [láithrigh*ed*](app442.html) , & ro creachad & ro comloisged; 1130] gurbo mothar dorcha detach-lethan doiger-mhór an tír 1131] ó T*h*emraig co tuinn, ó Charaid co caím-Gréin, & ó R[macr ]ghi 1132] co ríg-Bóinn, co roibe crích Breg i n-a [comar](app443.html) creach & 1133] i n-a céidi c*h*uarta & i n-a sreathaib sirthi dona 1134] suidight*h*ib sin 1135] Cid trá acht ó 't-c*h*ualaid Conn coiméirghi [na](app444.html) 1136] cóig cóigedach i n-a c*h*enn, & na fir ag [báig](app445.html) gan 1137] bráthairsi,[48](javascript:footNote('G302025/note048.html')) acht mad falta fic*h*-móra [fighar](app446.html) -t*h*roma 1138] ag fás & ag forbairt isna feraib sin, do éirigh Conn gan 1139] fuirech ann sin do t*h*esarguin na crích; & fá luamhairecht 1140] etir dá theinid in tesargain sin, & fá h-imram crín-luingi 1141] co n-anbfaindi etir t*h*onnuib baoghlacha ['gá báthad](app447.html) , 1142] {folio 8b. II} & ba h-imlat etir dá t*h*einid bruthmara Belltaine 1143] a imlat san etir Mog Nuadad & sluag Ulad 'm an am sin. 1144] Is ann sin do f*h*ágaib Conn cóiged Connacht fá c*h*rechaib 1145] & tír T*h*eabtha fá t*h*rom-náimdib, & táinic roime do 1146] t*h*esargain Temrach co n-a tuathaib, co riacht co h-oirer 1147] mBregh & co bruachaib Bóinne. Táncatar tuatha Temrach 1148] & [clanna](app448.html) Feidlimidh [Rechtmair](app449.html) dá n-agallaim ann sin 1149] & do innisedar a n-éigen & a n-anforlann dó. --- p.45 1150] [49](javascript:footNote('G302025/note049.html'))*Agus do ghabh ag gresacht [mhac](app450.html) Fedhlimidh go 1151] fíor-dhíochra & go fuireachair, & id-bert an laoidh mbig si 1152] ann:— > 1. 1153] A chlann Fheidhlimidh Rechtmhuir > > > > 1154] do chinedh T*h*uathail Techtmhuir, > > > > 1155] do chosuin Eógan gan acht > > > > 1156] ó Áth C*h*liath cóigedh > > Connacht. > 2. 1157] Gidh fada [dhamh](app451.html) a tTemhraigh > > > > 1158] nocha dingén deigh-mhenmuin > > > > 1159] ón ló ro [h-innisedh](app452.html) dhamh > > > > 1160] ceirt-leath Éirenn ag > > Eógan.[50](javascript:footNote('G302025/note050.html')) > 3. 1161] Go bfhaghar sochruide sluaigh > > > > 1162] go mac Mogha Néid nert-[bhuain](app453.html) , > > > > 1163] go ccomhruiciom ceann a ccend > > > > 1164] go bráth nocha síodhuighfem. > 4. 1165] Uathadh loingios an rígh ráin > > > > 1166] dhá ionnarbadh a n-Easbáin; > > > > 1167] fuair sochruide dhí-mhór dhe > > > > 1168] chugaibh, a chlann [Fheidhlime](app454.html) . >* 1169] Is ann sin táinic Conn Céd-chathach, ó 1170] 't-c*h*ualaid nuall-guba na n-ainder & na n-anbhfhann, 1171] gerán na mban & na mbaet*h*-naídhen, [sestén](app455.html) na míled 1172] ag commaídhem a creach, bó-ghéimnech na mbuar & na 1173] mbó-[tháintedh;](app456.html) & it-c*h*onnairc na [feólmaighi](app457.html) & na 1174] fulachta do-rinnedar sluaig Ulad; & at-c*h*onnairc an 1175] cnám-c*h*omach coitc*h*enn do-rónsat ar a uaislib & ar 1176] a ard-maithib; & at-c*h*onnairc crích Bregh i n-a lasrachuib 1177] lethna lebar-t*h*iugha luat*h*-aidhbli, & i n-a dumaduib 1178] smúid-lethna smáil-ísle smúr-luaithrig; is ann sin rucastair 1179] Conn céim coim-nertmhar [gan comairle](app458.html) dá chairiugad --- p.46 1180] sin. Sillis rí Ulad dá éisi, & at-c*h*onnairc meirgi ard 1181] ill-dathach an aird-rígh & sgiath coim-nertmhar Cuind 1182] agá c*h*ongbáil, & cat*h* crom crann-ruad cédfadach i 1183] n-a coimlenmuin, & doire loim-thiugh lasamail laighnech 1184] ós na laochaib, & rí tenn tidlaicthech agá thennad. Is 1185] ann sin do h-ordaiged ag ríg Ulad i n-a n-agaid cath 1186] sanntach saigt*h*enach dá sód, & laom [sleigech](app459.html) sestán-beg 1187] dá soigin, & sluag dúr dí-c*h*oimsech i n-a mbróin 1188] c*h*obhsaidh c*h*rann-línmair dá cosnam gan uamhan 1189] báis nó beg-s*h*aogail. Gur lingsed in dá chléith 1190] gháibt*h*echa sin a cenn araile, gur h-ordaiged acu san 1191] flaithi re fosugad & maithi re mughugad & treóin re [tap*h*ach](app460.html) 1192] {folio 9a. I} & gairg re gresacht & déin re díchennad & éigis re 1193] h-adhmolad; gurbo léibenn fosta fuirmithi na [firu](app461.html) dona 1194] fedmannuib sin 1195] Is ann sin ro éirigh cuingidh congbhála cáigh, 1196] & cenn táthaighthi gacha tíre, & éigne ríghdha ro-gráinemail 1197] na ríghi, & stiúir c*h*ert c*h*obhsaidh congbála 1198] conáich na cóiged, & buachaill tenn taistil na Temrach 1199] .i. Conn Céd-chathach mac Feidlimid Rechtmair; & do 1200] agair a fhích & a aimréir ar Ulltaib, & do c*h*romastair 1201] le n-a c*h*raísig fá na cathaib, gurbo [tolla](app462.html) taíb leis & 1202] gurbo roinnti righthi & gurbo cirrthi cuirp 1203] Is ann sin do éirghedar caoga comalta Cuind do 1204] léchuib nertmara nemnecha, do neoch ar nach claithteá 1205] cath & ar nach maidhteá mór-theiched, & nach tréigedh a 1206] tigerna a n-airc nó a n-éigen .i. Eochaid Én-shúla mac 1207] rígh fer Foirtreann; & Cédgein Cruachna mac Conaill 1208] C*h*ruachna, mac ríg Connacht; & Corc & Connla, dá 1209] mac eile Conaill; Eochaid Glúin-geal & Fiachaid Láimghel 1210] dá mac Crimthainn Cúl-buide, rí Oighli & Umaill --- p.47 1211] i. ríg-rechtaire na Cruachna eisén, & Gáirech ingen 1212] C*h*rimaill a máthair-séin - dá derbh-c*h*omalta c*h*íghi 1213] & coim-lept*h*a do C*h*onn iad; dá Eochaid & Fiachaid 1214] & Art Corb; Eochaid Finn & Fiachaid [Súighdhe](app463.html) ; 1215] [Fóidghein](app464.html) & Tibraidi; Maine & Dairbre, dá mac rígh 1216] tenna Teabtha; & Ros mac Imchada mac ríg Ulad; 1217] [Oilill agus Énna;](app465.html) & [Asal mac Cuinn Fhéinnedha](app466.html) , taíssech 1218] teglaig ríg Érenn. Agus rucatar sin fuirmedh fairsing 1219] foir-lethan re ferg na flatha 1220] Gidh trá acht ó 't-c*h*onnairc rí Ulad ruathar 1221] an aird-rígh i n-a f*h*ogus & díberg na ndeig-f*h*er ar a 1222] daínib, rucastair sidhi mer mórdhálach dá c*h*osc dá 1223] c*h*éduib & dá c*h*athuib. Co nach táras áth ná anacul 1224] ar na h-aird-rígaib, gur s*h*áidhedar a ndá c*h*raísig catha 1225] isna cnesuib, gurbo ruibnedha ruadh-derga a rengaib 1226] {folio 9a. II} na rígh na ruadh-c*h*roinn, & gurbo fuindeóga 1227] sotla srib-derga na slesa dona sár-gonuib. Agus ní 1228] ráinic leó-sum acht imlaíd an dá álad sin do t*h*abairt 1229] d'aroile, in uair rángatar dá c*h*éd laoch do maithib a 1230] muinntire ar a mbélaib, & do gabsat-séin ag rodhbad & 1231] ag ro-thollad aroile, gurbo linnti lethna lebar-t*h*iugha 1232] loch-móra gach láthair fána laochaib le h-imad na sreabh 1233] & na [sruthán](app467.html) risna slesuib. Co nárbo lór[51](javascript:footNote('G302025/note051.html')) leis na laochaib 1234] álad a n-ard-c*h*raísech mar [oided](app468.html) ag rochtuin a colcc 1235] dá combualad aroile, gur t*h*orc*h*ratar i n-a cosrachaib 1236] cirthi céd-marbtha a fiadhnaise a dhá t*h*riath ar toitim 1237] lé c*h*éile 1238] Is ann sin ráinic Conn do-ridhisi & rí Ulad 1239] d'innsaigidh aroile isin irghail, & tucastair Conn [tulgán](app469.html) --- p.48 1240] toirrsech ann don manaís móir-lethain móir-neimhnigh boíi 1241] n-a láim, go tarla isin [c*h*obraid](app470.html) medhóin isin móir-sgiath 1242] ón toimde sin, & gurbo doras díc*h*ra doman-c*h*irtha dergruathar 1243] lethan na laigne trésin laoch; go tarla an tsleg 1244] gan tshechna i n-a cléith c*h*ró & i n-a h-eochair oslaicthi 1245] agá t*h*rén-f*h*ormna. Agus ní riacht le Conn an tsleg 1246] do tharraing an tan do sháidhetar a chaoga comalta sleg 1247] mhór gacha míledh, co rabatar i n-a [cosairmidh c*h*ró](app471.html) 1248] tré c*h*orp an c*h*uradh amail bíd cuillesga tria 1249] c*h*urc*h*ais. Agus tucastair Conn féin béim [náimdidhi](app472.html) 1250] niath-mhisgnech sech cimais an c*h*roim-sgéith don 1251] c*h*ath-mílid, gurbo ball díc*h*ra díbraicthi ó chaol na 1252] colla an cend ar toitim an laích dá leth-taob i n-a asglaind 1253] [sgailtigh*th*i](app473.html) ar sgáth a sgéith. Is ann sin [co críchain](app474.html) 1254] Conn féin [frithecht](app475.html) flatha co fosad as a h-aithle, gur 1255] f*h*ágaib gach bó 'gá bóthar & gach broid 'gá baile an 1256] adaigh sin ; & do impó co Temraig an adaigh sin do c*h*odlad 1257] innti, uair nír shaíl {folio 9b. I}an lá roime sin codlad én-oidhchi 1258] a Temraig re ré Moga Nuadad & rígraide Ulad 1259] [Táncatar](app476.html) c*h*uigi-sem an adaigh sin a c*h*araid 1260] c*h*umachta do Thuathaib Dé Danann .i. [Aodán](app477.html) a [Sídh](app478.html) 1261] Dabilla, & Aodh Édair, & Crimthann Callaindi, & Derg a 1262] [Sídh](app479.html) Deirg,& Aongus an Brogha, & [an Ruadh Rebach](app480.html) 1263] ó Chuillinn, & an [Craebach Cairn C*h*uip](app481.html) , & [Septhann 1264] Átha Sige](app482.html) , & [Maon-dornd Maídmech](app483.html) co n-a macuib, & --- p.49 1265] [52](javascript:footNote('G302025/note052.html'))Séimh-sheng & Móir-sheng dá ingin Maon-dhuirn 1266] [Maídhmig](app484.html) , & [Goth](app485.html) Gaíthi [Glan-uallach](app486.html) , & Aífe 1267] ingen [Gotha](app487.html) Gaíthi; & tucatar sin losa leighis i n-a 1268] ledarthaib & urc*h*oisg cabart*h*a 'n-a c*h*nedhaib 1269] & luibe íce 'n-a [áladhaib](app488.html) , gurbo calma coirp-shlemain 1270] cnedh-íctha Conn co n-a c*h*uradhuib um tráth éirghi 1271] do ló ar n-a márach. Táinic Conn ar [faithchi](app489.html) na Temrach 1272] iar sin, & táncatar dá agallaim ann sin a t*h*rí lennáin tshíde 1273] .i. At & [Lann & Léna](app490.html) , trí h-ingena [Truaghna](app491.html) Treagha, & 1274] do gabatar 'gá gresacht d'innsaigid Maighe Léna 1275] [53](javascript:footNote('G302025/note053.html'))*Agus [ad-bert*adar*](app492.html) an laoi:— > 1. 1276] Annamh let luige re [níth](app493.html) , > > > > 1277] a Chuinn muige na trí ráth > > > > 1278] do benad dít, [fír](app494.html) ro-fes, > > > > 1279] in leth sa t*h*es > > [Gaoidhel](app495.html) > > gnáth. > 2. 1280] Do roinnedh rit Éire fhial > > > > 1281] ó rian Léime [Con](app496.html) na gcuan, > > > > 1282] ó Áth C*h*liath Medruighe > > [mbinn](app497.html) > > > > 1283] gusan linn ag [Édar](app498.html) [uar](app499.html) . > 3. 1284] Do c*h*innsat [curaidh](app500.html) Clíu Máil, > > > > 1285] na fir as [an](app501.html) > > Mumain móir, > > > > 1286] co claoidhfidís talmain truim > > > > 1287] comadh oil ar Leith C*h*uind c*h*óir. > > > --- > > p.50 > > 6. 1288] Éirig, a [t*h*áthóir](app502.html) na dtuath, > > > > 1289] a ua T*h*uathail [c*h*ab*ras*](app503.html) cách, > > > > 1290] [& roich](app504.html) co Magh Léna láin > > > > 1291] [dá comhaillir](app505.html) [báigh](app506.html) co bráth. > 7. 1292] Do marbais mac Máil co mbuaidh > > > > 1293] & a s*h*luaig ar an > > le[*ir*](app507.html) g; > > > > 1294] do ríoghuis mac Imchaid áin > > > > 1295] tar éis an áir nár [gabh d'f*h*eirg](app508.html) . > 8. 1296] Ná h-éircc*h*ed uait > > Eócc*h*an oll, > > > > 1297] an [leócc*h*an](app509.html) lonn [cuairt na clann](app510.html) , > > > > 1298] [co raiph](app511.html) ar > > [Muigh](app512.html) Léna a [leacht](app513.html) , > > > > 1299] [a sccéla, & a f*h*ert ann](app514.html) . > > > 1300] A. n.dam. > >* 1301] Is ann sin ráinic Conn roime co nÁth Luac*h*ra 1302] a crích Thulach an adaigh sin, & do gabad longp*h*ort 1303] aigi ann gan gráin ré ngábadh & gan uaman ré n-imarcaid.[54](javascript:footNote('G302025/note054.html')) 1304] Uair an adaigh do gein Conn a Temraig do f*h*áiltighedar 1305] trí tonna Fódla fris .i. Tonn ogla osnad-mer Inbir ag 1306] freagra Thuinne ruide rith-ghairbe Rudhraige, & Tonn 1307] c*h*orrach chubar-bhán C*h*lidhna ag freagra in dá thonn --- p.51 1308] ard-engach ua[*s*](app515.html) aídech oile ag fáilti na flatha [fós](app516.html) . [Agus](app517.html) 1309] do genetar isin oidhchi c*h*édna croinn toraidh tré thalmain 1310] .i. Bile Tortan & Eó Rosa & Craebh Mughna & Craebh 1311] Dhaithi. Ro [muidhsed](app518.html) trí h-aibne uaisle tré t*h*almain 1312] isin oidhchi sin fós .i. Siúir & Beóir & Berba; & trí locha 1313] uaisle .i. Loch Riach, Loch Léin, Loch [n-Echach](app519.html) , amail 1314] at-bert an file:— [55](javascript:footNote('G302025/note055.html')) > 1. 1315] [.r.] An adhaigh ro génair Conn > > > > 1316] ba faílidh fris Ére oll > > > > 1317] is innti ro geinset trá > > > > 1318] Bile Tortan, Eó Rosa.[56](javascript:footNote('G302025/note056.html')) > 2. 1319] [.r.] An adhaigh ro génair Conn > > > > 1320] ba faílid fris Ére oll; > > > > 1321] innti [ro maidset fá > > rath](app520.html) > > > > 1322] Loch Riach, Loch Léin, Loch > > [n-Echach](app521.html) . > 3. 1323] An adaigh ro génair Conn > > > > 1324] ba faílid fris Ére oll;{folio 9b. II} > > > > 1325] innti [ro maidhset dona](app522.html) > > > > 1326] Siúir & [Beóir](app523.html) is Berba > 1327] Agus cid ná budh imghuin re sgáth[57](javascript:footNote('G302025/note057.html')) cathugad 1328] fris, ó tá adhaigh Luain a rucadh hé a Temraig gusan --- p.52 1329] [58](javascript:footNote('G302025/note058.html'))Máirt i n-ar básaiged é ag Druim [Tuirléime](app524.html) ? ut dixit 1330] [Senchán](app525.html) [59](javascript:footNote('G302025/note059.html')):- > 1. 1331] .r. Adhaigh Luain rucadh an rí, > > > > 1332] mál Midhe, mac Feidhlimi; > > > > 1333] Dia Máirt[60](javascript:footNote('G302025/note060.html')) ar n-éirghi > > gréine > > > > 1334] fuair bás [a nDruim](app526.html) [Tuirléime](app527.html) > 1335] Agus do c*h*aithestair a urraind d'Érinn [re 1336] fiche bliadan](app528.html) , amail as-bert in file:— > 1. 1337] Conn cóig bliadna [fá > > chethair](app529.html) > > > > 1338] [rob iarla co n-aird-c*h*rechaib](app530.html) ; > > > > 1339] [do-rochair Conn cláir Midhe](app531.html) > > > > 1340] [le mac Máil mic Roc*h*raidhe](app532.html) .[61](javascript:footNote('G302025/note061.html')) > 1341] Is ann sin táinic Conn ar fód fégtha fáth iar sin, 1342] & táncatar dá agallaim 'm an am sin a t*h*reóin & a thaísigh, 1343] a mháil & a maithi, & táinic ann Conall mac Aonghusa 1344] Feirt, a oide; & do gabh Conn agá thaisbénadh dóib gach 1345] ní budh dóig leis do thecht i n-a chenn, & do iarr comairle 1346] um dháil na caingne sin. Agus do f*h*regair Conall é & 1347] is ed do ráidh, ‘Déna-sa,’ ar sé ‘gach ní bus cóir uime 1348] sin, uair is ort féin atáit na teora buadha ratha rígh mad 1349] co trásta .i. tírthi do tháth & catha [do](app533.html) clódh & conáac*h* 1350] [cosg*air*](app534.html) ar do c*h*uradhuib re coimérghi.’ ‘Is egail 1351] lim-sa ámh,’ ar Conn, ‘colamain ria Temrach do 1352] t*h*uitim lé [náimd**aisg-*>ib*](app535.html) a n-asgaidh, & sluag Connacht do --- p.53 1353] chirrbad [gan a n-oired](app536.html) d'échtuib i n-a n-agaid. Eagail 1354] lim fós mo bás nó mo baeghlughadh féin, nó maidm foram, 1355] nó m'indarbad a h-Éirinn, ní nach dernad form [as 1356] m'oigedas](app537.html) ; & is ed do-gén-sa, [do-bér maidm ar mh'aghaidh 1357] ó nach dín ar ég a ingabáil](app538.html) ’. 1358] ‘Déntar agad-sa, a aird-rí,’ ar Conall, ‘fostacht 1359] re ferg & taí re tagra & éistecht re fiarfaigidh & cruas re 1360] cogad & calmacht re cathaib. Dóig do-géba tú colamhain 1361] Temrach dod chosnam gan dícheall don dula sa; uair 1362] is iad sin cuailledha tréna Tuathail & uaithneda fíchdha 1363] Feidhlimidh & cletha cosanta Cuind C*h*éd-c*h*athaigh; 1364] & do-ghéba-sa sluag Connacht dod c*h*osnam. Uair 1365] gach nech is sine inaí-siu acu, is oidedha duit iat, & gach 1366] comhaís is comalta, & a macáimh [i n-a ndalt*aib*](app539.html) {folio 10a. I} 1367] dílsi duit;[62](javascript:footNote('G302025/note062.html')) & nár léigis uasal a n-inadhaibh ísil, ná daor 1368] a flaithes flatha, ná cam do chaithem re cóir, acht gach 1369] nech for a díre & for a dúthchas, ó tucais timchellad flatha 1370] for Fódla .i. ó thuitim C*h*athaír Mhóir co táinic Eógan --- p.54 1371] a h-Espáin d'fhuadac*h* Érenn as ar láimh-ní. Agus 1372] is deimin lim-sa nach ba h-áillecán a láim leinib big Éire 1373] a n-urláimh Eógain co n-a allmarchaib, uair ní fuight*h*er 1374] gan congháir c*h*atha uatha hí. Agus ná sechain-si 1375] an cath, a Chuinn,’ ar Conall, ‘uair atá clár talman fár 1376] troighthib-ne aníss & atá faircle fuar-f*h*liuch na 1377] [firmaiminti](app540.html) foraind anuas; & is briathar dúinne, nó go 1378] sluigi an talam síss sinn, nó go tuiti an [f*h*irmaimint](app541.html) 1379] anuass oraind, nach béram oired ordlaig tar ar n-ais nó 1380] céim ar cúlaib 'gut chosnam-sa’ 1381] ‘Léig as ai-le, a C*h*onaill,’ ar Conn, ‘is medhair 1382] f*h*ir re for-éigen na focail sin, & is [t*a*gra](app542.html) re borb nó 1383] re baoth-[chinedh](app543.html) na briat*h*ra sin. Dóig ámh is dortad 1384] ratha do ríg ro-uaiti, & is doras báis beg-s*h*luag, & is 1385] comartha fainde uathad soc*h*raidi. Is uime sin is áil 1386] dam-sa techta do c*h*ur le comadaibh eile co h-Eógan.’ 1387] ‘Cársat comadha sin?’ ar Conall. ‘Na trí cúigidh 1388] fuilit aige féin dó gan imreasain d'Érinn, & an cethramadh 1389] cóiged uaim-si dó mar c*h*omaidh a n-a cenn sin .i. cóiged 1390] Uladh; & do-bér dó ré comall sin grian & ésga, muir & 1391] tír, gan fogail gan ingreim gan anforrán rem ré uaim-si 1392] air; & léiged dam-sa crícha Teftha gan toirmesc & Temair 1393] & cóiged Connacht.’ ‘Is mór an c*h*oma sin,’ ar Conall. 1394] ‘Gidh mór,’ ar Conn, ‘cedaim-si d'Eógan í ó nach fuilim 1395] lín catha do c*h*édaib nó do c*h*uradhaib dó.’‘Cia 1396] rachas leis na comadhaibh sin?’ ar cách. ‘Eochaid 1397] Glúin-gel & [Fiachaid](app544.html) Láim-gel, dá mac Crimthainn 1398] C*h*úl-bhuidhe, rí Oighle & Umhaill.’ ‘Dobo >[córa](app545.html) [63](javascript:footNote('G302025/note063.html')) 1399] filid & aos dána do c*h*ur leis sin,’ ar cách. ‘Ní 1400] c*h*uirfem,’ ar Conn, ‘ar nach abradaís allmaraig & --- p.55 1401] Érennaigh comad a n-[athc*h*iuingidh](app546.html) do-gébhdaís filid 1402] urraind d'Érinn dúinn’ 1403] Is ann sin ráncatar na techta sin {folio 10a. II}rompa 1404] co h-airm a roibe Mog Nuadad, & do léiged a pupall an 1405] aird-rígh iat, & do innsedar a n-aithesga don aird-ríg. 1406] ‘Ní gabtha sin,’ ar Flann mac Fiac*h*rach. Ro 1407] f*h*reagair an t-aird-rí iad & is ed ro ráid, ‘Robudh aíbhnes 1408] gan eocha dam-sa sin,’ ar Eógan, ‘& robudh c*h*uirm 1409] gan [chorna](app547.html) [64](javascript:footNote('G302025/note064.html')), & robudh chonách gan cheól, & robudh thigernas 1410] gan [taithighe](app548.html) , & robudh iasacht gan indlacad dam-sa, 1411] imlecán [65](javascript:footNote('G302025/note065.html'))oirechais Érenn am ingnais & Temair co n-a 1412] tuathaib; & ní fhúicéb-sa an [bern](app549.html) sin dom c*h*onách gan 1413] caithem, uair dobudh aisg ar m'fhine tar m'éisi sin, & ní 1414] ghéb-sa na comada sin.’ 1415] ‘Is ed ad-c*h*ualamair-ne ó C*h*onn,’ ar na 1416] techta, ‘nach dlegar saigin tar síth ná cath tar comaidh 1417] ná mire tar móir-réir.’ ‘Cia sibh-si féin, a 1418] óga?’ ar Eógan. ‘Eochaid Glúin-ghel & Fiachaid Láim-gel 1419] sinne,’ ar siad, ‘dá mac rígh Oighle & Umaill, dá 1420] c*h*omalta do C*h*onn.’ ‘In budh geall re oirechas nó 1421] re umhla dam-sa sib?’ ar Eógan. ‘Ní budh edh,’ ar 1422] siad, ‘uair doba díchur flaithesa dó-san oirechas Érenn 1423] d'inggabáil ar aba [anma](app550.html) én-deisi; uair do-geib mac maith 1424] muinnter,[66](javascript:footNote('G302025/note066.html')) & atá & biaid Ére aigi sin, uair is é baránta 1425] is ferr dá caithem & dá cosnam é ; & is briathar dúinne 1426] do réir ar n-aithni-ne ar Conn, acht gé tharcaid comaid --- p.56 1427] uadh nach léicfedh baile biataigh d'Érinn duit-si, acht 1428] gurb áil leis do dhul-sa tar cóir & tar comaid.’ Ro 1429] fergaiged Eógan uime sin & at-bert,[67](javascript:footNote('G302025/note067.html')) ‘Beiridh libh na 1430] techta úd,’ ar Eógan, ‘co mullach na tulcha & riaght*h*ar 1431] lib iad’ Do-rónadh amhlaid sin friú, conid uatha aderar 1432] na Riagha Mhaigi Léna beós 1433] Is ann do-c*h*uala Conn a c*h*omaltada do 1434] c*h*rochad an tan fá com-dorcha fér re fidbaid; & do gab 1435] agá caínedh do chnedaib & d'éigmib mar do-ghénadh ben 1436] nó baoth-ingen. ‘Coisg dínn do c*h*uma’ ar Conall, 1437] ‘uair do-géba tairisi [madhid](app551.html) trén; & díghail a cert c*h*atha 1438] nó claidimh do charaid.’ ‘Is amlaidh is cóir’ ar Conn, 1439] ‘& ag so mo briathar ris,’ ar sé, ‘dámadh amlaidh do-génadh 1440] Eógan mo dhá c*h*omalta {folio 10b. I} do ghabáil 1441] & a léigen beó lim a h-Érinn, nach ticfaind én-oidhchi a 1442] n-Érinn re beathaid Eógain ; & is briathar eile damh, dá 1443] léiged-san Éire uile dam co cethramain baile biataigh, 1444] nach gébaind sin uadha nó co ndíghlaind mo dhá c*h*omalta 1445] air’ 1446] [68](javascript:footNote('G302025/note068.html'))*‘Agus as dursan damh an toisg lér chuirios iad;’ 1447] & adubhairt an laoidh ann:—- > 1. 1448] Dursan, [a](app552.html) > > Eochaidh go n-aoibh, > > > > 1449] dortadh fola ar thuinn do thaoibh, > > > > 1450] [gan bheith léd ré ad ruire](app553.html) , > > > > 1451] a mhic Criomhthuinn Chúl-bhuidhe. > > > --- > > p.57 > > 4. 1452] A Fhiachaidh mhic Criomhthuinn chais > > > > 1453] a h-iath Aidhne imiol-ghlais. > > > > 1454] do loisg mo chroidhe gan cheilg > > > > 1455] do chorpán fo chrú > > chró-dheirg. > 5. 1456] Dearg bhurr n-aighthe, fionn bhur ccúil, > > > > 1457] soillsi dreiche, doirche rúin, > > > > 1468] garbh bhur [lámhach](app554.html) a ccath > > chain, > > > > 1459] mín bhur ndálála le h-ainnribh. > 6. 1460] Dar nemh is dar talmhuin [tré*i*n](app555.html) , > > > > 1461] dar éuscca, dar gaoith, ['s](app556.html) dar gréin, > > > > 1462] nocha [béarad](app557.html) céim ar ccúl > > > > 1463] nó go ndernar cách d'iompúdh. > 7. 1464] Éirigh, a Chonuill C*h*ruachna, > > > > 1465] gabh do sgiath fhor-dhercc fhuachdha, > > > > 1466] roich go Magh Léna, líth ngal, > > > > 1467] go [nderna](app558.html) > > gníomh bhus dursan. >* 1468] Is ann sin do gab Conn a eirred catha uime .i. 1468] a chneis-léine c*h*iartha c*h*om-daingen co n-a teora. 1470] [réltann](app559.html) do derg-ór fuirre; & do gab a inar do s*h*róll 1471] il-breac ingantach Thíri Tairrngire co ngabad dó ó fhosadh 1472] a chinn co a c*h*olpa ; & do gab a lúirig truimm treabraid 1473] trén-daingin co n-a cennait c*h*om-dhaingin don chinél 1474] c*h*édna; & do gab a chois-éidedh do c*h*aol-fhinnruine 1475] fá chosuib; & do gab a dhá lámhaind lúthmara im a lámhuib 1476] nach fes cá mitall dóib, acht a fagáil a [sídh](app560.html) dó & dath 1477] snechta re sith-s*h*illedh orra-séin, & buaid coscair ar in 1478] tí fá mbídís, & ní tabart*h*aí urc*h*ar n-imraill eistib & 1479] do gab a muince mín-édtrom im a muinél & a minn aird-rígh 1480] um a c*h*end, a rabatar caoga gemm carrmogail do 1481] c*h*lochaib tíre na h-Innia - ba com-s*h*olus lá & adhaigh 1482] as-séin; & do chengail a c*h*laidhem[69](javascript:footNote('G302025/note069.html')) dá leith c*h*lí & --- p.58 1483] do gabh a sciath cimais-derg comramach fair; & do 1484] thóccbustair a dhá c*h*raísigh c*h*rand-ramra catha co 1485] [m*b*unc*h*oraib](app561.html) óir deirg im a mbráighdib 1486] Is and sin do fhiarfaig Conn do c*h*ác*h*, ‘An 1487] [súntach](app562.html) bar sin nó in urlam bar n-óig doc*h*um in 1488] c*h*atha sa?’ ar sé. ‘Is ed ón, a aird-rí,’ ar siad. Is 1489] ann sin ráinic Conn roime co fosad Droma Dam, risi 1490] ráiter Druim [Sduagha](app563.html) ar Maigh Léna, áit ar sduaghatar 1491] catha Cuinn croinn a slegh ar léigen a truim forra re h-edh 1492] a comairli. ‘Cáit a fhuil Finn mac Cumaill?’ ar Conn. 1493] Ro f*h*regair Finn dó. ‘Éirigh,’ ar sé, ‘an fiche céd 1494] curad ataí, do t*h*esargain Temrach co n-a tursgar, & 1495] madam beó-sa do-géba luach a taisgedha dá tarba; minbam 1496] beó imorra atáid géill & eitiri Érenn innti, & caithfi féin 1497] do ruithen dá rath.’ {folio 10b. II}Imthighis Finn roime co 1498] Temraig, & do thuic nach le tairisecht do c*h*uir Conn 1499] uadha é 1500] Is ann sin do f*h*iarfaigh Goll mer míleta mac 1501] Morna, ‘An edh is áil lib oirrlech no imbualad oidhchi 1502] do déna?’ ‘Is ed ón,’ ar Conn, ‘ó nach fuilmít 1503] coim-lín cath nó céd nó curadh re h-Eógan.’ ‘Tucus 1504] féin fám bréthir,’ ar Goll, ‘an lá do gabhus airm laích 1505] am láimh, nach dingninn imbualadh oidhchi dom dheóin, 1506] uair ní fhuil mo rosg co rinnamail, & ní foráil lim soillsi 1507] an laí agum; & gidh edh, an comlann is cruaidhe in bar 1508] cinn-si, dingébhad-sa ar ló da bar laochaib é’. ‘Eógan 1509] sin,’ ar siad. ‘Léigidh dam-sa é, ar Goll’ 1510] ‘Cúich agaib dingbhus dím,’ ar Conn, ‘Fraech 1511] mac rígh na h-Espáine atá fiche céd curadh a longp*h*ort 1512] ar leith ó chách ?’ ‘Misi sin,’ ar Eochaid Én-shúla --- p.59 1513] mac ríg fer Foirtreann. ‘Cúich agaib dingbhus dím 1514] secht mic Shicir co n-a sluagaib?’ ‘Sinne sin,’ ar trí 1515] mic Conaill C*h*ruachna. ‘Cúich agaib dingbhus dím 1516] secht mic Dhoghair co n-a sluagaib?’ ‘Sinne sin,’ ar 1517] dhá mac Fheidhlimidh .i. Eochaid Finn & [Fiachaid 1518] Súighdhe](app564.html) . ‘Cúich agaib dingbhus dím na deich céd 1519] curadh d'ócbaidh na h-Aisia filed araon re h-Eógan, & 1520] do gabatar do láim nach rachdaís i n-a ndúthaig & a tigerna 1521] d'fhágbáil gan bás d'fhagáil i n-a f*h*ochair?’ ‘Sinne 1522] sin,’ ar trí deichneabhair do macuib menmnacha Morna: 1523] ‘ó dha [*fh*aomh](app565.html) ar mbráthair comracc Mogha Nuadad, 1524] cidh dhúinne nach dingébhmaís a theghlach?’ ‘Cúich 1525] agaib dingbhus dím na trí céd curadh do laochraid Lochlann 1526] fuiled a farradh Eógain, uair do gabatar do láimh nach 1527] léigfidís tocrádh a tigerna tairsib?’ ‘Sinne sin’, ar 1528] colamain teanna na Temrach. ‘Cúich agaib dingbhus 1529] dím Tresmaol mac Dolair & Laighnenn Tuir Breoghain 1530] & Oilill Tuir Nemruaid?’ ‘Sinne,’ ar triar tréin-míledh 1531] do chlainn F*h*eidhlimidh Rechtmair .i. [Brec](app566.html) & Soradh 1532] & Mogh Corb. ‘Cúich agaib dingbhus dím Nuadha 1533] Derg mac Dáirine, oide Eógain?’ ‘Misi sin,’ ar Ros 1534] mac Imchada mac ríg Ulad. ‘Cúich aguib dingbhus 1535] dím Flann mac Fiac*h*rach sen-athair {folio 11a. I} Moga 1536] Nuadad .i. athair a mháthar?’ ‘Misi sin,’ ar Asal 1537] mac Cuinn Fhéinnedha, taísech teghlaigh ríg Érenn. 1538] ‘Créd léicthi am c*h*omair-si & a comhair C*h*onaill?’ 1539] ar Conn. ‘Léig as ai-le, a aird-rí,’ ar iad-sumh, ‘ní 1540] bia comrac [cotrum*a* áirithi](app567.html) foraib-si, acht cothugad & 1541] commaídem écht & laídhedh laochraidhe’ 1542] Imthúsa Moga Nuadad, do-berar ós aird. Do-chuaid 1543] a n-inadh oirechtais & tángatar maithe a muinntire --- p.60 1544] chuigi, & do gabh 'gá n-agallaim, & is ed do ráid riú‘An 1545] fhuil a fhis aguib-si,’ ar sé, ‘nachar damadh síst nó 1546] sealaidhecht da bar sinnseraib um an oilén sa ó dha bádar 1547] dá mac Mhíled igá h-imchosnam re 'roile .i. [Éiber](app568.html) & 1548] Éiremón, ar éigin, & nár damadh cunnradh nó comroinn 1549] dúinn di; & dá t*h*rian ar leithe féin d'Érinn i n-ar n-agaid-ne 1550] tré f*h*uath & tré fhír-mhisgais? Agus dá derbadh sin 1551] dobudh ferr dúinne trí catha egair i n-ar n-agaid iná tegasg 1552] mí-rúnach Maicniadh & comairle c*h*ealgach C*h*onaire, 1553] & [sinn ar ngabáil a ngiall](app569.html) , & a feidhm & a fognamh le 1554] Conn i n-ar cert-agaidh. Gurub aire sin tucus-*s*a 1555] Espáinigh & allmaraigh lim a n-Érinn, ós iad nach tréicfedh 1556] sinn amail do-rinne Maicniadh ar sechnai-ne le sanasuib 1557] Saidhbhi & mar do díchuir Conaire ar cairdes le suan-laighi 1558] Sáraidi ; & dob éigen damh-sa, an tan do recsad Leth 1559] Moga m'anam & mh'inmhe ar dhá ingin C*h*uinn, imarcraidh 1560] allmarach do thabairt lim do c*h*aithemh & chosnam Érenn 1561] do Leth Moga & do Mhuimhnechuibh, ar teithed co 1562] ndingnedh Conn biataigh iar mbunadhas díb & co cuirfed 1563] fo daír-c*h*ís dúr-f*h*oghnamha iad. Agus is ed dob 1564] áil dam-sa don dula sa, gan dochar ná daír-c*h*ís d' 1565] fhágbáil ar mh'f*h*ine tar m'éis, acht nert Érenn do beith 1566] againd gan imresain, madh rathmar ar réim, & a beith ag 1567] Conn gan [chuideachad](app570.html) más aigi anfas; & ar fír bar n-einigh 1568] rib-si,’ ar sé, ‘[cosnaidh](app571.html) co maith an flaithes sin da bar 1569] tuathaih & da bar n-oighredhuib’ 1570] Do f*h*reagradar-sum sin dó & is ed adubhradar, 1571] ‘Fúicfidir sinne uile ar fódaib nó ar faon-laighib nó 1572] [fáicfemait](app572.html) oirechas agat-sa, a aird-rí, don dula sa.’ 1573] Dóigh ámh fá báidh bráthairsi leó-sum ann sin, & fá rún --- p.61 1574] {folio 11a. II} urlam én-duine, & [fá crithnugad troim-t*h*reóid 1575] re muc-báidh a mór-thorc](app573.html) . Agus nírb ingnad dóib-sim 1576] sin, dóig ba loisi lítha luamairecht an tí do boí ann sin, & ba 1577] h-édáil c*h*abartha do c*h*uradhuib a chosnam, & rob 1578] indeóin [cothuigthe](app574.html) do Leith Mogha an mílidh sin. [70](javascript:footNote('G302025/note070.html'))Uair 1579] dob é in ail f*h*uirmedha & an uaitne óir & [an](app575.html) [leg](app576.html) lóghmar 1580] & in dos dídin & [an](app577.html) f*h*ulacht f*h*ínemhna co fírindeach 1581] an flaith sin; ba lán na talmanna dia thairm, ba faílid 1582] muir & tíir dá thoidhecht. 1583] Is ann sin ráinic Eógan d'innsaighi a p*h*uibli, 1584] & nír chian dó ann in tan ad-c*h*onnairc dá indsaigid na 1585] trí badhbha bél-ginacha, & na trí h-arrachta fuachdha 1586] frithire folt-gharba.[71](javascript:footNote('G302025/note071.html')) Trí mailgi [fraochda](app578.html) for-garbha, 1587] gan deithbhir gan dealugad, ar fiarlaíd gacha h-aighthi 1588] [ainmhigi](app579.html) odhar-duibe, ag tuitim & ag tathaighidh ar 1589] n-a glenn-s*h*úilib geil-derga gruadhlaig-ísli. Trí sróna 1590] creimennacha cuas-f*h*innfadhacha ag na caillechuib. Trí 1591] tengtha lista labart*h*acha lán-doilghi leó, co ngráin nguil 1592] & co n-uathmaire n-éighme & co neimib naithrech for a 1593] n-éighmhibh. Sé láma brodla bun-chaola barr-gránna 1594] buidh'-ingnecha ag na badhbhuib sin. Sé cosa caol-arda 1595] cnámh-lomma cam-ladracha ag na caillechaib sin. Gur 1596] gráinighedar na flaithi risna fuathaib sin 1597] ‘Can as tegaid na mná úd?’ ar na maithi. 1598] ‘Táncamar a céin lér cumachtuib,’ ar siad. ‘Ráidhidh 1599] rinn bar cumachta,’ ar Eógan. ‘Adérum,’ ar iad-sum 1600] ‘.i. muir for arduib, & snechta for talmain, & lasracha --- p.62 1601] lethna for lebar-maighib, & [claochlód](app580.html) crotha for cenélaib, 1602] & siabradh sídhi for saor-c*h*lannuib, ar n-eladhain-*n*e,’ 1603] ar siad. ‘Dar ar cubhais ámh,’ ar Eógan, ‘ní dísgirecht 1604] deg-ban sin; & ráidhidh rinn bar n-anmanna.’ ‘At & 1605] [Lann](app581.html) & [Léna](app582.html) sinne, trí h-ingena [Truaghna](app583.html) a tréiniathaib 1606] [Treagha](app584.html) , & táncamar do thaisbénad do bháis 1607] duit-si, mar t*h*uitfi isin c*h*ath sa.’‘Oraib féin & ar 1608] Chonn bar célmuine,’ ar Eógan, ‘.i. bar n-aird-mes a 1609] n-aér, & bar corbad a crannaibh, & neimh bar célmuine ar 1610] clochaib, & ar tonnuib {folio 11b. I}mara bar mí-rún.’ ‘Ní 1611] fír duit,’ ar siad, ‘nír sechnadh & ní sechóntar sinne, & 1612] ní fáistine ar luach nó ar lán-c*h*omaidh do-nímaíd ná 1613] [luadhmaíd](app585.html) , & ní techtairecht do chinn c*h*omadh 1614] c*h*anmaíd.’ Agus at-bertatar so ann:— > 1. 1615] [Sgél lim dúib](app586.html) , > > > > 1616] [éistidh](app587.html) ris, > > > > 1617] fír do [grés](app588.html) , > > > > 1618] [treathan truagh](app589.html) , > > > > 1619] [greathal](app590.html) > > gér; > > > > 1620] mairg [gus tic](app591.html) > > > > 1621] [laithi](app592.html) in Luain; > > > > 1622] tonn tar tír > > > > 1623] [mar](app593.html) [Chonn](app594.html) cruaidh, > > > > 1624] nír [72](javascript:footNote('G302025/note072.html')) gab aon > > > > 1625] aslach uadh. > > > --- > > p.63 > > > > 1626] uadhmar magh, > > > > 1627] magh medh sgél;[73](javascript:footNote('G302025/note073.html')) > > > > 1628] biaidh imad nguil, > > > > 1629] biaidh imad ndér; > > > > 1630] mairg [d'fhir ro-s-an](app595.html) > > > > 1631] [nár](app596.html) nár sgar re sgél > > > 1632] Sgél > > 1633] Ráncadar na h-arrachta sin iarum co h-airm a 1634] raibi mac ríg na h-Espáine, & adubhratar so ann[74](javascript:footNote('G302025/note074.html')):— > 1. 1635] Cloistecht re [cruadh-maidin](app597.html) > > > > 1636] co [mesgfaither](app598.html) corr-shlega > > > > 1637] re [fighar](app599.html) [fidhbaidhi](app600.html) ; > > > > 1638] fir Midhe [mí-roinnfidh](app601.html) > > > > 1639] imad óg [oirrlighfidh](app602.html) , > > > > 1640] [cirrfaither cruadh-churaidh](app603.html) , > > > > 1641] [sluaigh](app604.html) C*h*ruachna [coibéra](app605.html) , > > > > 1642] do [shéla](app606.html) dil daltasa, > > > > 1643] máil Mumhan [maidhfider](app607.html) , > > > > 1644] nert [Mogha mór-thoirnfidh](app608.html) , > > > > 1645] taoth Fraech a [fer-chosgar](app609.html) > > > > 1646] le mac Úna [innsaigech](app610.html) ; > > > > 1647] daíb ní ceól > > [cloistechta](app611.html) . > > > 1648] Cloistecht. > > --- p.64 ‘As, as,’ ar Fraech, ‘ní fír dhuit, ní fis fuarais; romad 1650] dod ro-grádh, tar h'éis t'écraide’. Ráncatar na trí mná serbha siblacha sídhe sin 1652] rompa co h-airm a roibe Conn, & is ed adubratar[75](javascript:footNote('G302025/note075.html')) agá 1653] gresacht, ‘A aird-ri,’ ar siad, ‘do les ad lámhuib, & do gráin 1654] it gnúis, & do c*h*onách id chémanduib, & do c*h*osnam 1655] id c*h*ath, & do rath at réimennuib. Uair atá oirechus 1656] Érenn etarbuas uasad mar bís fód [fabaill](app612.html) ar folumain; 1657] uair do lenatar dá ainm oirderca Éiri da bar coiméirghi 1658] don c*h*ur sa .i. Leth C*h*uinn & Leth Mogha’ 1659] [76](javascript:footNote('G302025/note076.html'))*Agus adubhairt [Lén](app613.html) an laoidh so sios [ann](app614.html) :— > 1. 1660] Táinic maidin, maith an sgél, > > > > 1661] mar adeir Lann agus Lén > > > > 1662] [do-bhéara](app615.html) an sgél [cédna](app616.html) cain > > > > 1663] [iomrulla écca Eóghain](app617.html) . > 2. 1664] As í [Leath](app618.html) C*h*uinn, id-c*h*luine, > > > > 1665] budh thuaith go Tuinn [Rudhraighe](app619.html) ; > > > > 1666] [77](javascript:footNote('G302025/note077.html')) an leth oile, soirbh an slad,] > > > > 1667] as [í](app620.html) Leath Mhogha Nuadhad. > 3. 1668] As mithidh [dol i n-a ccenn](app621.html) , > > > > 1669] a mhic Morna na [mbéimenn](app622.html) ; > > > > 1670] an mhaidin chaomh go nglóir ngrib, > > > > 1671] [as](app623.html) maith > > dhíbh an tráth táinig. >* 1672] Cidh trá acht ó 't-c*h*onnairc Conn néll na maidne 1673] muiche [suil](app624.html) do f*h*ágaibsed réltanna aér, ráinic roime --- p.65 1674] gan fis gan airiugad cusan longp*h*ort a roibe Fraech 1675] [fithnasach](app625.html) mac ríg na h-Espáine, & sé féin & a fiche céd 1676] Espáinech a longp*h*ort ar leith ó c*h*ách i n-a shuan 1677] c*h*odalta; & ro gáiredh umpa & do gab sluag Cuinn 1678] agá n-oirlech co h-ar*r*achta. Agus is ris do éirigh{folio 11b. II} 1679] Fraech, re sestán na fer & na faobar, na n-écht & na 1680] n-[espad](app626.html) i n-a t*h*imc*h*ell. Ro éirigh Fraech co 1681] h-aithmélach as a p*h*upaill, & ní t*h*árraidh a t*h*realam 1682] acht in lám-arm do bí fá láim aigi, & do c*h*aithestair 1683] eisen co h-arrachta re h-imbualad & re h-urlaidhe ar 1684] curadhaibh Cuinn, co torc*h*ratar céd laoch don ruathar 1685] sin le mac rígh, na h-Espáine. Co tarrla Conn & Eochaid 1686] Én-s*h*úla i n-a agaid dó, gur f*h*othraicedar in dá laighin 1687] le nertuib a lámh isin laoch-mhílid; & tuc-san dá ghuin 1688] áithesacha orro-sum, gur bris a n-éidedh gan fuirech & 1689] gorbo baogal báis re féghadh gach áladh díb sin; & ní 1690] comt*h*rom a comrac, uair ní roibe acht léine il-delbach 1691] ór-s*h*náith fá mac rígh na h-Espáine, & do bátar in dá 1692] laoch eile éidighthi ó bhonn co bathais. Co torchair mac 1693] ríg na h-Espáine isin c*h*omlann sin le Conn & re h-Eochaid 1694] Én-shúla 1695] Agus tucsat sluaig C*h*uinn gáir c*h*ommaídhme a 1696] cosgair ós aird, & is í an gáir sin do dhúisig Mog Nuadad 1697] co n-a shluagaib, & do éirghedar ann sin, & ní ráinic leó a 1698] trealmha catha do c*h*órugad nó do c*h*engal an tan do 1699] gabatar catha Cuinn ar a n-oirlech. Agus ní ar tlás dó 1700] do-c*h*uaid sin ag Eógan co n-a ard-s*h*luagaib, acht ro 1701] thuaircsed catha Cuinn a cédóir, & ro c*h*athaighedar co 1702] fuilech créchtach cró-linntech re forbartuib ferg & re 1703] medhrachuib misgne & re h-anfad a n-aignidh. Gur 1704] suidiged um gach rígh dona rígaib sin sonn lethan leabar-daingen 1705] do roighnib sgiath n-óir-thiug [*n-eochair*](app627.html) --- p.66 1706] chraobach co macuib aird-ríg agá n-imarchor, & do bocóidib 1707] dealb-núidhe dath-imdha, & do thuluib sgiath sreth-c*h*aín 1708] slabhradach, & d'fhaobraib colg & craísech & corr-s*h*leg 1709] Gurbho cenn a loisi luaimnigh lebar-deirg le 1710] mór-gaothaib Márta, & gurbo h-áradh re h-olc, & gurbo 1711] dréim re díberg, cenn do c*h*ur in gach mbróin sesmuigh 1712] sleg-[aigbéil](app628.html) díb sin re gresachtuib uathmara a n-urradh 17103] & a n-aird-rígh [ac](app629.html) laoidhed na laoc*h*raidhe, & re 1714] caismertuib com-arda a curadh, & re gréchaib & re 1715] [golfadaig](app630.html) na mbadhb siblach sian-gránna, & re saíb- 1716] eitellaib na mbrain-én mbreic-cícar {folio 12a. I}oc innisin 1717] uilc & oc urnaidhe áir, & re tighe na cethand dona caolarmaib 1718] ro díbhraigedar na curaidh dá céd-chuindscleó 1719] Gurub ann sin ro toirned leó-sum doire ruadh- 1720] ghlas ro-neimhnech d'fhedhaib cruaidhe crann-tréna sech 1721] bhilibh na sgiath mbadhba isna bruinnib; gurbo crannach 1722] réidh righin ro-thrén recht-[aigbéil](app631.html) mar do seólad & mar do 1723] suidhiged na h-airin límhtha lethan-géra a formnaib & a 1724] fír-thaobaib araile, gur fosaighid cosa curadh re comlann 1725] & gur luathaighid lámha re luath-builledaib. Ro médaighid 1726] ferga fer ris na fedhmannuib sin, & ro minaighid lúirecha 1727] lán-derbhtha re bruth & re tesbach na trén-míled ó imarcaid 1728] a n-imbualta; gurbo fuinneóga siltecha [súgh](app632.html) -ruadha 1729] ochta na n-ánradh ar n-a tollad le h-imarcaid na n-arm 1730] isin imghuin, & ro c*h*eisedar na flatha ar n-a fedhmannaibh; 1731] gorbo saigin buirb ar baoth-mhacaib a mbéimenna, gur 1732] combrúighid cathbairr dá cruadh-buillib & gur h-athc*h*umaid 1733] aighthi na míled móir-menmnach ó aithighidh arm & 1734] faobar 'gá n-urlaidhe. Gurbo linnti 1735] tiugh-fhuara téchtaidhe a n-íslib & [a n-eitrighibh](app633.html) , na --- p.67 1736] linnti [*&*](app634.html) na srotha fola foir-deirgi [ro shilestair](app635.html) i n-a 1737] mbuinnedhaibh borb-ruadha a h-áladhaib na curadh 1738] díb línuib. Gur t*h*oirnetar brain-eóin c*h*ír-dhuba 1739] craes-derga ar corpaibh curad & ar ochtuib ánrad isin 1740] irghail sin, & ro fháiltigedar badbha béil-derga re fairsinge 1741] na feóil-édála fuaratar. Acht atá ní c*h*ena, [fá luinne 1742] air an esargain](app636.html) sin & fá h-ár gan áirem & fá [cepach](app637.html) 1743] gan céill & fá coimh-f*h*erg gan cobair & fá díghal [díthaigh*th*i](app638.html) deg-daíne an bráth céd & cenn & colann 1745] do fágbadh ann sin a fothraicthib fola & a n-adhartuib 1746] uilc & a sruth-linntib cró 1747] Is ann sin táncatar secht mic Shicir co n-a sluagaib 1748] ó c*h*ath Eógain Taídhligh fá t*h*roim-f*h*erguib, nó co 1749] ráncatar ar lár-mhedón catha Cuinn, & do-rinnedh leó 1750] raona lethna do láithriugad & doirsi díc*h*ra don dergruathar 1751] sin. Go tarla riú trí meic Conaill C*h*ruachna 1752] .i. Corc & Connla & Cédghein Cruachna, & is é tarla riú 1753] {folio 12a. II} ar tús do c*h*lainn C*h*onaill .i. Cédghein Cruachna, 1754] & ro chaithestair re macuib Sicir a shaothar gur ghon 1755] gach én-laoch aca a chéile & eisin. Fá h-ingnad le macuib 1756] Sicir nert én-laích d'fhás nó d'f*h*orbairt orra féin mar 1757] sin, & tucatar secht ngona a n-énf*h*echt ar Cédghein; & 1758] do thuigestair Cédghein nár t*h*rén tabaigh a aicme ar 1759] cairdib clainni Sicir, & nár f*h*err leis lucht a érca agá 1760] agra iná sé féin dá innechad orra 'm an am sin; & tuc 1761] secht ngona gáibhthecha orra-séin gurbo doras báis gach 1762] guin díghla díbh-séin. Is ann sin táncatar dá mac oile 1763] Conaill gusan cath-láthair catha sin .i. Corc & Connla, & do 1764] thógbatar mic Conaill a n-aignedh ós cách ann sin, & 1765] tucatar tuarcain f*h*erdha f*h*ortamail do béimennuib --- p.68 1766] troma ar na tréin-f*h*eruib sin, gur f*h*ágbatar i n-a 1767] tamhnaib sgaílti sgiath-roinnti an móir-sheiser míled sin 1768] ar mbuain a cenn dá collaib 1769] Is ann sin táncatar secht mic Doghair co n-a 1770] dámhaibh ó c*h*ath Mogha Nuadad co lár-medón catha 1771] Cuind, & do-ratsad comach coitc*h*end ar na curadhaib, 1772] co tarla dá n-indsaigid cóig mic f*h*erdha Feidhlimidh 1773] .i. Fiachaid Araidhi & Bícis Caoch & Curraíne, Eochaid 1774] Finn & [Fiachaid Súighdhe](app639.html) ; & gérb iat-séin nírbhu urusa 1775] fritháilem a ferg co n-urraind dá n-athardha umpa. Ro 1776] gonait & ro dergait, ro marbait & ro mughaighid secht 1777] meic Doghair don debaid sin 1778] Cidh trá acht ó 't-c*h*onnairc Eógan Taídlech a 1779] maithe agá mughugad & a dheigh-fhir 'gá ndít*h*ugad & a 1780] c*h*uraid 'gá cirrbadh[78](javascript:footNote('G302025/note078.html')) & [a](app640.html) óig 'gá n-uaitiugad, ro lingestair 1781] buinde rod rechta isin rígh-mílid, co nár thuill i n-a c*h*orp a 1782] c*h*édfaid re áirem a écht & a esbadh i n-a fhiadhnais; 1783] & táinic roime i n-a thoraind f*h*ergaigh f*h*orránaigh 1784] f*h*aobhraig [*fh*eochair](app641.html) -galaig dá n-agra. Uair is é a 1785] t*h*res fá tend, & a chith fá cruaidh, & a f*h*erg fá h-egal, 1786] & a thuinnsium fá teidhm, & a ghaisged fá gábadh, & a 1787] a dhíberg fá díth. Mairg tarla fá imlat a arm & a aigenta 1788] an uair sin, mana thegmadh chuigi cath coim-thiugh, & 1789] cind c*h*roma, & cliath c*h*oim-neirt, & sgéith gan scuchad, 1790] {folio 12b. I} & freagartha ferg, & nert-ghabáil námhad, & 1791] aigenta uaille, díc*h*racht díbergi. Gur fhácaib dá éis ar 1792] cuartugad an c*h*atha [an t-ár-s*h*lecht](app642.html) oirlighthi, & na 1793] colla cirrtha cró-thesgtha, & na buidhni feósacha faonmarbtba 1794] díchendta dubh-gorma droch-cóirighthi; & rob --- p.69 1795] imdha uadha re [h-edh](app643.html) n-ath-gairid féinnidh fras-ghonta, 1796] & treóin ar tuisledhaigh, & beóil ar mbán-ghlasadh, & dóiti 1797] drom-ghonta, & cosa ar cam-luamain, & brugaid broinntesctha, 1798] & [baoith](app644.html) ar buadhnasaigh, & óig a ndíth 1799] bhethad 1800] Ó 't-c*h*onnairc Conn an ainigin tuc Mog Nuadad 1801] ar a chathaib & ar a c*h*éduib & ar a c*h*uradhuib, ro 1802] f*h*uagair do Gholl míleta mac Mhorna Mog Nuadad do 1803] chosg do chách amail [ro g*h*eall](app645.html) ; & ro shechain féin a 1804] c*h*omrac, uair do t*h*imchill Mog Nuadad fá naí an 1805] cath agá iar*r*aidh do dhígail a f*h*eirgi & a anfholad air. 1806] Agus is é leth do-chuaid Conn ar a imgabáil a mesg 1807] c*h*lainni mire Morna, uair tuc Eógan dá bréithir dá 1808] faghadh Conn a n-inat ghona nó imbualta nach bérdaís 1809] fir Érenn uadha é & ro mharbh imarcaidh laoch i n-a 1810] lenmhuinn 1811] Ó 't-c*h*ualaid Goll mac Morna guth in aird-rígh 1812] agá gresacht, táinic roime i n-a ruathar c*h*uradh co h-airm 1813] a roibhe Mog Nuadad, & sé ag traethad t*h*rén & ag bádhadh 1814] bidhbadh & ag uaitiugad aicmedh & ag díthugad deig-cenél; 1815] & ó ráncatar in dá leóman lonna ledarthacha luathgnímacha 1816] sin dochum araile, tucatar dá t*h*oimhde 1817] f*h*erdha f*h*eramhla dácraísechuib crann-remra isna croimsgiathaib, 1818] gurbho h-oirbedha [tretholla](app646.html) tres-brúiti na 1819] troim-sgéith ó na toimhdibh sin, co nach roibe dín fir re 1820] ferg nó re fognamh isna sciathaib sin, acht a tuitim uile 1831] i n-a mbomannaib fiar-bristi dona feruib. Agus ó 1822] 't-c*h*ualatar sin na deich céd curadh do macuib rígh 1823] uaisle na h-Aisia ro bátar a teglach Eógain, táncatar a 1824] furtacht Eógain, & ro marbsat mórán do míleduib Cuinn 1825] & do c*h*lannuibh Morna, & do thuitsed i n-urmhór féin and --- p.70 1826] Do éirigh menma Moga Nuadad ann sin, & do-rinnedh 1827] leóman uasal [Afracdha](app647.html) dhe fá coiméirghid 1828] cuanarta, {folio 12b. II}nach lamhthar do lámhugad; & do 1829] c*h*ruadhaig in comhlann ar Goll, gur ben a iachtadh 1830] míled as. Ó 't-c*h*ualatar clanna Morna sin fá doilig 1831] leó Goll do beith isin éigin sin, & táncatar co dána 1832] dúthrachtach a fóirithin Guill, & tucatar guin gach aín-fhir 1833] ar Eógan, & tuc Eógan comaín a ghona do gach laoch aca-san, 1834] ampersir; do f*h*reagair a c*h*omlann do Gholl. Is ann sin 1835] táncatar a fóirithin Eógain na deich céd laoch Lochlannnach 1836] ro bátar i n-a theglach, & do-rinnedh leó sin forrán ar 1837] flaithib & comach coitchend ar curadhaibh, & do thuitset 1838] a n-urmhór féin ann a fiadhnaise Eógain 1839] Is ann sin táncatar trí rígh roda rechtmara do 1840] chairdib Moga Nuadad isin irgail .i. [T*r*esmhaol](app648.html) mac 1841] Dolair & Laighnend Tuir Breogain & Ailill Tuir [*Nemhruaidh*](app649.html) , 1842] co tarla dá n-innsaighe trí h-onc*h*oin ogla échtacha 1843] do c*h*airdib Cuinn .i. Breac & Soradh & Mogh Corb; & 1844] do gon cách a chéile díb dá craísechuib crann-remra, 1845] gurbo créithir c*h*om-tholla na cuirp ó imghonuib na 1846] craísech, co [d*t*orc*h*radar](app650.html) díb línib i n-a cosrachaib 1847] cró. Is ann sin táncatar dá rígh mera menmnacha 1848] d'fhírc*h*airdib Eógain dá n-innsaighe .i. Flann mac [Fiac*h*rach](app651.html) , 1849] a shen-athair, & Nuadha Derg mac Dáirine, a oide; & 1850] do-rinnedar sin urlaidhi agarbh ainiarmartach & [cepach](app652.html) 1851] cirrthi do c*h*uradhuib cros-roinnti a timc*h*ell a tigerna. 1852] Co tarla dá n-innsaighe Asal mac Cuinn Fhéindedha, 1853] taísech teglaigh rígh Érenn, & Ros mac Imchada mac 1854] rígh Uladh, & do t*h*uaircset a chéile co gáibht*h*ech 1855] guasachtach, co rabatar taíb & ochta & asnach co h-eslán --- p.71 1856] esbadach acu ón imghuin & ón urlaidhi sin; co torc*h*radar 1857] urmhór na céd & na curadh 'sin c*h*om-thuitim isna 1858] comlannuib sin i n-a n-esair an-abaid ar n-a n-athchuma 1859] [Ar](app653.html) toitim na triath & na tigernad do gach 1860] leith do na laochaib sin ar an láthair sin, do thuicistair 1861] Mog Nuadad imad a escarat i n-a fhogus, & a t*h*reóin 1862] & a t*h*réin-fhir ar tuitim, a allmaraigh & a dheóraidh ar 1863] n-a ndíthugad. {folio 13a. I}Do línustair uaill & méd menman 1864] in mílid sin risin móir-éigin sin, & do ruithnighedar a 1865] gruaidhe amail gnáth [corcra](app654.html) , & ní t*h*uc dá úidh decra 1866] ná doilges na cnedh & na n-álad boí fair, gérbo h-imdha 1867] iad-séin uair doba náirighe leis iná cath do c*h*lódh fair 1868] & a muinnter do mughugad and, in tan do-beiredh dá 1869] úidh co tuitfed le h-amhus nó le h-aon-laoch nó le fer 1870] formála isin doman uile; & is ed do ráidh, ‘Comrac fir 1871] re fer co trásta agum,’ ar sé, ‘& comrac fir re feruib anois; 1872] & ag so mo briathar ris, ámh,’ ar Eógan, ‘co mbia 'n-a 1873] dhí-c*h*reidem & 'n-a éiliugad ag sochaidib re deiredh 1874] ndomuin amail díghélat-sa m'f*h*erg & m'anfholaid isin 1875] ló bágha sa’ 1876] Do éirigh a uaill & do ardaigh a aicnedh 'm an 1877] am sin & do fhiuchatar a fholanna uaisle, & do thuairc & 1878] do t*h*imchill Goll amail t*h*imchellas féthlenn fidh nó 1879] seabac énlaith, co tuc Goll a osnadh écomhlainn ós aird. 1880] Is ann sin táncatar trí deichneabair diana dásachtacha 1881] dá c*h*oirp-fhine féin a fóirit*h*in Guill .i. clanna Morna 1882] móir mic Garaidh Glún-duib, & tucsat arís guin gach énlaích 1883] ar Eógan, & ní dechaid duine díbh-séin [gan](app655.html) guin 1884] díghla ó Eógan; & do f*h*regair a c*h*omlann do Gholl. 1885] Táncatar colamain tenna na Temrach co nertmar 1885] [náimdidhi](app656.html) d'innsaigid Eógain, & tucatar a n-uaisle-séin --- p.72 1887] uile guin gach én-fhir ar Eógan, & riacht nech acu san 1888] gan álad ó Eógan; & do f*h*reagair a c*h*omrac do Gholl. 1889] Táncatar comaltadha Cuinn iar sin co h-Eógan & tucatar 1890] guin gach éin-f*h*ir fair, & tuc Eógan cumaín a ghona 1891] nó ní is uille do gach én-laoch aca san; & do f*h*regair 1892] comrac Guill gan fhuarad dá éis. Is ann sin tuc Goll a 1893] [ilach](app657.html) míled ós aird, & freagrais Conall Cruachna, rí 1894] Connacht, sin, & gonais Eógan, & {folio 13a. II}ath-ghonais 1895] & tres-gonais Eógan eiséin ar n-a aithne gurbo h-othar 1896] eacute;ga dá éis é. Bliadain dó agá leighes a Cruachain, & 1897] fuair bás fá deóidh do neimh na n-áladh sin Eógain 1898] Is and sin táinic Conn Céd-c*h*athach a coinne 1899] Eógain ó 't-c*h*onnairc an ainigin tuc ar a mhuinntir. 1900] & Goll isin éigin c*h*omlainn a roibe, & Conall Cruachna 1901] i n-a écht uadha, & in t-ár tuc ar clainn F*h*eidhlimidh 1902] Rechtmair & ar clainn Morna & ar teglach Cuinn féin. 1903] Agus nírbo coinne sgíth-beg sgáth-uaimnech in dá aird-rígh 1904] sin ag rochtain araile, acht ba [sádhudh](app658.html) dá c*h*loch ndílend 1905] mar do c*h*ongbatar a croidhedha re cruas & re coimf*h*erg 1906] a chéile; & nó go n-áirimht*h*er gainem mara nó 1907] duille fedha no fér faithchi, ní ráinic & ní ro árimh ar 1908] thuit do láim Eógain isin irghail sin. Agus do thinóiledar 1909] an sluagh uile 'n-a urthimchell agá oirlech, & táncatar 1910] trí caogaid mac ríg Muimnech .i. do Mairtine Muman, 1911] chuigi, & ro sháidsed sleg gacha fir ann, & do marb-sum 1912] caoga díb-sium 1913] Is ann sin tuc Conn [tulcán](app659.html) toirrsi uadha ann 1914] don c*h*raísigh catha ro boí i n-a láim, co ndechaid 1915] [trít](app660.html) ó ucht co formna; & ní ráinic leis an tshleg do 1916] t*h*arraing an tan do thoit féin a cosair c*h*ró & manaís 1917] mór-nemhnech Moga Nuadad trít ón taop*h* co araile de. --- p.73 1918] Agus nírb ingnadh a thuitim isna [táim](app661.html) -néllaib sin, uair 1919] do bhí caoga cnedh com-marbt*h*ach neoch fá cnedha 1920] báis & baogail fair ó láimh Moga Nuadad ó bonn co a 1921] bathais, gurbo fuighell gae & [claidim](app662.html) d'Eógan hé. Do 1922] sháidhset a slega uile a n-Eógan an lín do thuill i n-a 1923] t*h*imcheall díb, gur thóguibset a n-airde ar a slegaib 1924] hé & do-rónsat guin ghalann de, co torchair leó ar in láthair 1925] sin; & do léigset a [ilach](app663.html) cornmaídhmi ann sin. Agus 1926] adubairt Goll, ‘Léiccidh ar lár an laoch{folio 13b. I}-mílid,’ 1927] ar sé, ‘& ní bás midh-laích aige.’ Agus ar [toitim](app664.html) 1928] Eóghain do t*h*uitset dá oirrígh Muimnecha dá leth-taíb 1929] .i. Laighell Luath-builledach & [Fiacha](app665.html) [Baicedha](app666.html) . Ro 1930] imthighedar ar mhair do Muimhnechuib & d'allmarchaib, 1931] & nír lenadh iad, uair gach nech nár marbadh do c*h*athaib 1932] Cuinn ro bátar a ngonuib & a fuilibh innus nach roibe 1933] naonbhar in-gnímha nó in-shibail díbh 1934] Ro éirigh Conn as a thaisib iar sin, & do gabad 1935] longp*h*ort leis ar Muigh Léna an adhaigh sin; & do bátar 1936] ag tabairt tesmolta Eógain Taídhlig ós aird, & gach nech 1937] ag adhlacadh a charad & a dheirbh-fhine féin aca; & doba 1938] mhór an-aíbhinn in obair sin. Ro fhácaibset eólaig gur 1939] mó do thuit do Leith C*h*uind ar Muigh Léna iná do 1940] Leith Moga, cidh ar Leith Moga do [muid](app667.html) & gidh é a tigerna 1941] do thuit. Agus is ed deimhnigid ughdair gur mó do thuit 1942] le Mog Nuadad i n-a aenar díb iná leis in tshluag uile ó 1943] s*h*in amach. Agus ro bátar co subach dubach amail 1944] f*h*er serraigh an adhaigh sin .i. subach Conn in tan do-beiredh 1945] dá úidh Eógan do thuitim leis & Éire do 1946] chosnamh dó féin dá térnódh dia ghonaibh; dubach dobrónach 1947] uile iad, cnedach, osnadhach, o t*h*einnes a cnedh & a --- p.74 1948] n-áladh & ó díth a carat, & ó; mbeith féin [ainmhech](app668.html) 1949] esbadhach. Táinic Conaire mac Mogha Lámha c*h*ucu 1950] ar n-a mhárach, & do f*h*er Conn fáilti fris & ro f*h*iarfaig 1951] de cáit a roibe Maicniadh mac Luigdech. ‘Atá ag 1952] [Rosaigh na Rígh thes](app669.html) ’, ar Conaire, ‘ & ní thibra sé 1953] taeb rib-si nó go fagha sé éraic Eógain Mhóir ampersir maithe 1954] Muman uaib, & Sadhb ingen C*h*uinn mar mhnaí’ 1955] [79](javascript:footNote('G302025/note079.html'))*Iar sin do fhiafraigh Conaire sgéla an chatha 1956] dhíobh, & do innis Fer Doghair draoi sin dó; & id-bert an 1957] laoidh ann:— > 1. 1958] Mo-chean Conaire cuanna, > > > > 1959] níorsum duine do [éra](app670.html) ; > > > > 1960] [inneósad](app671.html) mar do-chuala > > > > 1961] sgéla an chatha ar Magh Léna. > 2. 1962] An[80](javascript:footNote('G302025/note080.html')) torc trom ar [ghoil](app672.html) ngníomha > > > > 1963] [do ort Conn](app673.html) ar Magh Léna > > > > 1964] dreach Mogha fá grís ghlámha, > > > > 1965] dámha & fir fá mhéla. > 3. 1966] Do thuit ann aon-mhac [Éibhir](app674.html) > > > > 1967] ó thángadar toisg uabhair > > > > 1968] fuairsiod ann a ndíthughadh > > > > 1969] ó churadhaibh [a Cruachain](app675.html) . > 4. 1970] Do thuit Eógan lonn linne, > > > > 1971] agus Flann tré ghlonn ngoile > > > > 1972] do thuit an taoibh-sheng tinne, > > > > 1973] agus Laighneann Thuir [Breoghain](app676.html) . > > > --- > > p.75 > > 7. 1974] Ader-sa[81](javascript:footNote('G302025/note081.html')) riot gan rubha > > > > 1975] [do thuitsiod](app677.html) saoithe seana, > > > > 1976] [bfuilmíd](app678.html) sunn ar subha > > > > 1977] do theacht sonn is [mo-cheana](app679.html) . > > > 1978] M o.ch. > >* 1979] Tarcaidh Conn ríghe Mumhan do C*h*onaire 1980] ann sin. ‘Ac etir’, ar Conaire, ‘tabair do Maicniadh 1981] an ríghi, uair is é atá aimhriarach {folio 13b. II}duit, & is lór 1982] lem-sa rígh-dhamnacht Mumhan.’ ‘Beir-si bennachtain, 1983] dá c*h*inn sin,’ ar Conn, ‘& [gura](app680.html) tú fén gabas cennas 1984] Érenn & Alban tar mh'éisi-si.’ Agus do fíradh ar chan 1985] Conn ann. Do chuirset sein-Eochaid éiges uathaib co 1986] Maicniadh, & táinic tar a comadhuib dó .i. éraic Moga 1987] Nuadad & ríghe Mumhan, & Sadhb ingen Chuinn do mhnaí; 1988] & ad-bert sein-Eochaid éiges in laíd ann :- > 1. 1989] [82](javascript:footNote('G302025/note082.html'))A mic, déna síth re Conn, > > > > 1990] [fó a ghlonn, imat a t*h*riath](app681.html) > > > > 1991] [co nach tuca fraig re fraig](app682.html) > > > > 1992] [ná colg fri colc don mál > > liath](app683.html) . > 2. 1993] Éta duit [céd ngabar ndonn](app684.html) > > > > 1994] [co cúl trom ó sech gach > > aín](app685.html) > > > > 1995] éta duit, [a dhegh-dhóid > > dheis](app686.html) , > > > > 1996] [ao](app687.html) fri feis, ferr gach > > maín. > > > --- > > p.76 > > 5. 1997] Éta duit céd ferb [re h-as](app688.html) > > > > 1998] [ar in leirg, ro-fes, a fhir](app689.html) ; > > > > 1999] éta duit céd ech as srian > > > > 2000] co nert niadh, is coisg do ghoil. > - 2001] [Éta éraic F*h*ideic > > Móir](app690.html) , > > > > 2002] sgiath óir & [imell n-uim](app691.html) ; > > > > 2003] [éta](app692.html) [iath re h-Eiscir n-Uill](app693.html) > > > > 2004] [le méd do ghluinn sceó do > > muir](app694.html) . > - 2005] Éta duit céd mogad ndaor > > > > 2006] re dénam aodh co [nirt](app695.html) [c*h*ruaidh](app696.html) > > > > 2007] éta duit [céd colg is sleg](app697.html) > > > > 2008] [a ndóitib fer re díth sluaig](app698.html) [83](javascript:footNote('G302025/note083.html'))- 2009] Éta duit Sadhb ingen C*h*uinn, > > > > 2010] [fó a boill dingbála deit](app699.html) ; > > > > 2011] [techt a](app700.html) rígh T*h*emrach dod > > réir > > > > 2012] [ná meadhradh](app701.html) do chéill, a m*e*ic. > > > 2013] a. mic. d. en. a > 2014] Is amhlaid imorra do baí Maicniadh ann sin & 2015] deiscert Muman[84](javascript:footNote('G302025/note084.html')) uime ó Shliab C*h*aín co fairgi; & tuc 2016] Maicniadh seóid & maíne do shein-Eochaid éiges; & táinic --- p.77 2017] Maicniadh & maithi clainni Dáirine co Magh Léna leisin 2018] éiges, airm a roibe Conn, & do-rónsat sídh ann sin. Targas 2019] dá chóiged Muman do Maicniadh ann sin, & nír ghab-sum 2020] sin, acht a roind co cert etir sé & Conaire; & do roinnedh 2021] Mumha ar dhó dóib ann sin, & tucsat gialla do C*h*onn. 2022] Agus táncatar co Temraig iar sin, & tucadh Sadhb ingen 2023] C*h*uinn do Maicniadh, & tucadh seóid {folio 14a. I}& maíne 2024] do mhaithib Muman, & táncatar dá tighib; & do bí Éire 2025] ann sin ag Conn gan cumsgugad.[85](javascript:footNote('G302025/note085.html')) 2026] Ráinic Derg Damsa draí Eógain roime iar sin 2027] co h-airm a roibe Sída ingen F*h*loind mic Fiac*h*rach, 2028] máthair Moga Nuadad, & sí co taidhiúir tuirsech déis a 2029] fir & a h-athar & a mic maith, a [Ráith C*h*ianaigh](app702.html) a 2030] Feimhen-mhuigh a n-oirrt*h*er Muman; & ní ráncatar 2031] sgéla derbha Eógain nó a [oidhedha](app703.html) d'innsaigid a máthar 2032] co táinic in draí. Agus do ghabh sí 'gá agallaim, & ad-bert:- > 1. **Sída** > > 2033] [86](javascript:footNote('G302025/note086.html'))Sgéla let, a Deirg Damsa, > > > > 2034] imthús in dá anglonn-sa? > > > > 2035] Cinnas térnadar na tuir, > > > > 2036] Conn is Eógan a h-én-muigh? > > 2. 2037] A ben, ná fiafraigh dím > > sgél, > > > > 2038] fann sinn gé dho bámar trén; > > > > 2039] co bráth ní fhaicfi do mac, > > > > 2040] [aird-rí](app704.html) Mumhan, Mogh Nuadhad. > > > --- > > p.78 > > 5. 2041] [87](javascript:footNote('G302025/note087.html'))Créd [do-c*h*uaidh](app705.html) in mhedair > > mór > > > > 2042] [do bídh](app706.html) [um](app707.html) Eógan > > [ag](app708.html) ól, > > > > 2043] curaidh Cliach, [cobhlach fer Fáil](app709.html) , > > > > 2044] loinges armach a h-Espáin? > 1. 2045] Fichi céd táinic ó thigh > > > > 2046] Fraoch Mílesach mac [Éibhir](app710.html) > > > > 2047] do thuitsed le mac Úna > > > > 2048] is le h-Eochaid Én-shúla. > 2. 2049] [88](javascript:footNote('G302025/note088.html'))An uair do bámar, fá gnaí, > > > > 2050] [ar caí*n*-mhaighlerg > > Maighe h-Aí](app711.html) , > > > > 2051] [mac](app712.html) amail > > inac Mogha Néid > > > > 2052] ní fríth d'éis Logha a > > lethéid. > 3. 2053] Fuaramar Conn a [n-uathad](app713.html) > > > > 2054] a Tuillsci do t*h*aobh [C*h*ruachan](app714.html) ; > > > > 2055] dob uathad a cenn naí cath > > > > 2056] curaidh Cruachan, fir T*h*emrach. > 4. 2057] Adubairt Conall re Conn, > > > > 2058] ['roinnem](app715.html) > > in c*h*rích co comt*h*rom;[89](javascript:footNote('G302025/note089.html')) > > > > 2059] do mac Mogha Néid andes, > > > > 2060] léig a rogha red reimhes > 5. 2061] Do éirig ferg a Conn c*h*as, > > > > 2062] do chagain crann a gaí ghlais, > > > > 2063] do shámaig a ég fo secht > > > > 2064] [ré n-Érinn do roind éinf*h*echt](app716.html) . > > > --- > > p.79 > > 8. 2065] Atracht Conn ré n-a c*h*ath c*h*ruaidh > > > > 2066] co tuc a c*h*lé re Coill > > Ruaidh, > > > > 2067] gur gab longp*h*ort 'n-ar comair > > > > 2068] a taíb Ghlaisi Imomhain. > 9. 2069] Eagail linne Conn Cruachan. > > > > 2070] do léim oraind le h-uathad; > > > > 2071] egail le sluagh Cuinn c*h*ubaidh > > > > 2072] na dronga sa a Des-mumain. > 10. 2073] {folio 14a. II}Atracht 'n-a réim Conn > > Cnodhbha > > > > 2074] co tuc a druim re h-Odhbha; > > > > 2075] léigmíd-ne a lenmuin na fer > > > > 2076] co h-imlib oirrt*h*ir Laigen. > 11. 2077] Ann sin do roinnsem Éire > > > > 2078] ó tá in t-Áth Cliath go a c*h*éile > > > > 2079] gur ghabsum a Muigh Léna > > > > 2080] bámar cuibhdhe cóim-t*h*réna. > 12. 2081] Ní [sgaramar](app717.html) dár ngail ngúir > > > > 2082] gur c*h*laidhemar aile n-úir; > > > > 2083] gor thógsamar trí rátha > > > > 2084] robsad buana bith-ghnátha. > 13. 2085] Do-riacht chugaind Conn cródha > > > > 2086] ceithre catha [co*m*-móra](app718.html) ; > > > > 2087] gabadh longp*h*ort - nír > > [lugh](app719.html) > > lem— > > > > 2088] mar t*h*rom-thorc dó, mar > > dílend. > 14. 2089] Conaire Caem cliamain Cuinn, > > > > 2090] is Maicniadh nár fhaom urruim, > > > > 2091] do t*h*réigedar gan > > [bháigh](app720.html) > > mbreth > > > > 2092] Eógan caom tairbt*h*ech > > Taídhlech. > > > --- > > p.80 > > 17. 2093] Táinic Conn na céd curadh > > > > 2094] co moch fá [maith*ib*](app721.html) Muman > > > > 2095] & na tréin-fhir ro thagh, > > > > 2096] as suil do éirigh Eógan. > 18. 2097] Atracht Fraech, ór buidech badhb, > > > > 2098] do c*h*aith co luat*h* > > a lám-arm > > > > 2099] a tús an gábaidh go gar, > > > > 2100] ó nach tárraidh a t*h*realamh. > 19. 2101] Tucatar sin, leth ar leth, > > > > 2102] aghaid ar Eógan Taídlech; > > > > 2103] a thorann nír mhaoth 'sa magh, > > > > 2104] gur thaoth Conall le h-Eógan. > 20. 2105] Air cur air Connacht um C*h*onn > > > > 2106] d'Eógan Mór fá cruaidh > > [comlonn](app722.html) , > > > > 2107] ar ndíth a deóradh fá sech > > > > 2108] do fríth Eógan go h-uaignech. > 21. 2109] Trí caogaid dár dual ríghe > > > > 2110] do rígraid Muman míne,[90](javascript:footNote('G302025/note090.html')) > > > > 2111] gur gonatar mál Midhe > > > > 2112] do shluag mer na[91](javascript:footNote('G302025/note091.html')) Mairtine. > 22. 2113] T'athair-si Flann, mór in sgél, > > > > 2113] cath ar maigh don rígh ro-t*h*rén ; > > > > 2115] Fiachaid Baiced, Eochaid tenn, > > > > 2116] atáid na laighell : : .[92](javascript:footNote('G302025/note092.html')) > 23. 2117] Ní mór :::::: :::: :::::: [93](javascript:footNote('G302025/note093.html')) > > > > 2118] Conn mac Feidhlimidh arm-ruaidh; > > > > 2119] ní biú nís sia 'gá séna, > > > > 2120] is iad sin ar n-aird-sgéla. > > > > 2121] S.G.E.L.A. > > > > >