#Cúirt an Mheónoídhche #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Cúirt an Mheónoídhche ===================== Author: Brian Merriman ---------------------- ### File Description Liam P. Ó MurchúElectronic edition compiled by Beatrix Färber, Laura Harmon Funded by UCC College of Arts, Celtic Studies and Social Sciences via Writers of Ireland II 1. First draft, revised and corrected.Extent of text: 9360 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt (2008) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G308100Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the editor, Dr. Liam P. Ó Murchú, at the Department of Modern Irish, University College, Cork, for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript source**2. Cambridge, Cambridge University Library, Add. 6562 (the poet's autograph). **Editions and Translations**2. Ludwig Christian Stern, Brian Merrimans Cúirt an mheadhóin oidhche, ZCP 5 (1905) 193–415 (includes German translation). 3. Risteárd Ó Foghludha (.i. Fiachra Éilgeach), Cúirt an Mheadhon Oidhche (Dublin: Hodges Figgis 1912). Reprinted 1949. 4. Daithí Ó hUaithne, Cúirt an Mheán Oíche (Dublin: Dolmen Press 1968). 5. Liam P. Ó Murchú, Cúirt an Mheonoíche le Brian Merríman (Baile Átha Cliath: An Clóchomhar 1982). 6. Cúirt an Mheónoidhche le Brian Merríman: A Diplomatic Text from Cambridge, University Library, Manuscript Additional 6562, ff. 6r–21r. For details see Pádarig de Brún and Máire Herbert, Catalogue of Manuscripts in Cambridge Libraries (Cambridge University Press 1986) 85–88. 7. Brian Merriman, The Midnight Court/Cúirt an Mheán Oíche, a critical edition by Brian Ó Conchubhair (Syracuse: Syracuse Unversity Press 2011). 8. Celia de Freine, Brian Merriman's The Midnight Court, (Syracuse: Syracuse Unversity Press 2013). **Further reading**2. Dr Ó Murchú has compiled a reading list on Brian Merriman for the Cumann Merriman (the Merriman Society), available on the Cumann Merriman website at http://www.merriman.ie/merriman/leabhair.en. **The edition used in the digital edition**2. Cúirt An Mheonoíche le Brian Merríman. Liam P. Ó Murchú (ed), Reissue with corrigenda [117 pp] Cumann MerrimanClare[?] (2005) ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration All editorial introduction, translation, glossary, notes and indexes have been omitted. Editorial corrigenda are included in the electronic edition. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proof-read twice at CELT. All corrections and supplied text are tagged. ##### Normalization The electronic texts represents the edited text. Expanded abbreviations are marked ex in the XML file. In the HTML file, these appear in italics. ‘The punctum is often indistinguishable from ink droplets and other unimportant markings and soiling. The punctum is sometimes not written where expected; its absence is marked sic in the footnotes. The length accent when omitted where expected is marked sic in the footnotes. In keeping with the practice of scribes in the modern period the length accent can be used to mark long vowels and diphthongs, whether historical or arsing from phonological developments, e.g. gnáith (l.1), cíanta (l.9); siúbhal (l.1), ccínn (l.8), ádharc (l.21), ccoíllte (l.12). It should be noted, however, that in the MS the accent extends over the whole vowel and consonant cluster. When a long vowel is intended, this diplomatic edition places the accent over that vowel, e.g. siúbhal, above. When a diphthong is intended this edition places the accent (a) over the second vowel of the MS orthography, e.g. ccoíllte, above; (b) over the first written vowel in a vowel+consonant(s)+vowel cluster, e.g. ádharc, above, ttaíghreamh (l.38).’ At the foot of one folio, the initial word of the following folio is often written below the last line of verse. These words are commented out in the XML file. ##### Quotation Quotation marks are rendered q. ##### Hyphenation Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the poem. div1=the section. Line-breaks are numbered. MS foliation is marked mls unit="folio" and numbered. ##### Standard Values Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd. ##### Interpretation Names are not tagged. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description Created: By Brian Merriman Date range: late 18th century.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in late 18th-century Irish. ##### Language: [EN] Notes are in English. ### Revision History * (2014-07-01) Beatrix Färber (ed.) * Items added to bibliographical details. * (2008-10-09) Beatrix Färber (ed.) * Keywords added; file validated. * (2008-04-27) Beatrix Färber (ed.) * Proofing (2) finished; more markup applied; file re-parsed; SGML and HTML version created. * (2008-04-16) Beatrix Färber (ed.) * File parsed; SGML and HTML version created, online proofing (1). * (2008-04-15) Beatrix Färber (ed.) * Header created; more encoding added. * (2008-04-10) Laura Harmon (ed.) * Structural and content encoding continued. * (2008-04-01) Beatrix Färber (ed.) * File converted to plaintext; structural and content encoding begun. * (2006-11-28) Liam P. Ó Murchú (donation) * Edited text donated to CELT as MS Word file. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G308100 ### Cúirt an Mheónoídhche: Author: Brian Merriman [1](javascript:footNote('G308100/note001.html'))1. {folio 6r}Bo gnáith me a siúbhal le ciúis na hábhan air bháinseach úbhar sa drú*cht* go tróm*m* a naice na ccoíllte a ccoídhm an tsléibh gan mhairig gan mhoíll air shoíllse a*n* lao 5] do ghealach mo chroídhe an uair chídhin loch gréine an talamh sa tír is[2](javascript:footNote('G308100/note002.html')) íodhar na spéire taithneamh*acht* aoibhin suídheamh na sléibhte a bagairt a ccín*n* thar dhruím a chéile do ghealfach an croídhe bh*eadh* críon le cíantadh 10] caite gan bhrígh nó líontadh 'phíantadh an séithlioch searbh gan sealbh gan saídhbhrios dféachfach tamal thar bharr*adh* na ccoíllte air lachain 'na sguainte air chuan gan ceo 'san aladh air a bhfuaid 'sí a gluaise*acht* leó 15] na héisg le meídhir aig éirghe a náirde péirse am rádhairc go toídhbhseach tárr-bhreac daith an lochadh *agus* gorm na ttón*n* a tea*cht* go tologach toranach trom*m* bhíoch éanl*adh* a ccroídhn go meídhireach módhmh*ur* 20] is léimrioch eíllte a ccoillte am chómhang*ur* géimrioch ádharc is rádharc air shlóidhte tréa*n*roith gádhar is *Reynard* reómpa Air maidin a né bhí an spéir gan ceó bhí *Cancer* o an ngréin 'na caorthaibh teó 25] is í gobhthadh chum saothair tar éis na hoídhche is obuir an lao sin réimpe sínte bhí duiliobhur craobh air ghéuga am thíompcholl fiurthan is féur 'na shlaodach taoibh lióm glasara fáis is bláith is luíbhn*adh* 30] sgaipfeach le fághan dá chráidhtea*cht* smaointe bhí me corrtha sa coll*adh* dhom thraochadh is shín me thorm air cortham sa bhféurglas {folio 6v}an aice na ccrán*n* a ttean*n*ta trínse tacadh leam chean*n* is mo han*n*laibh sínte 35] air cheangal mo shúl go dlúith le chéile greamaithe dúntadh a ndúbhghlas néulta is m*adh* áigh*idh* agam fuilithe ó chuile go sásta a ttaíghreamh dfuilin me an cuilithe cráite chorraig do lom*m* do phóll go héadh me 40] am choll*adh* go tróm*m* gan mheábhuir gan éirim Bo gairid mo shuan 'nuair chual*us* shíl me an talamh má guaird air luasgadh am thíompcholl anafadh a ttuaig is fuadach fíochmh*ur* is calaighthe an chuain a tuargaint tín*n*te 45] siull*adh* dhom shiúil dár sheámhlaois uaim do chonairc me chúgham le ciúis an chuain an mhásach bhologach tholagach thoídhbhseach chnámhach cholagach dhoirrigeach ghoídeach a héirde cheart má mheas me díreach 50] sé nó sea*cht* do shlatadh is fuíghiolach péirse bea*cht* dá brat a sraoille lé sa tslab le drab is ríobull bo mhuar bo mhéar bo fíaghain le féachaint suas 'na héadan créa*cht*ach créimioch 55] bo anafadh cean*n*tuir sgan*n*r*adh* saoghalta a draid is a drán*n*dal mán*n*tach méirsgioch a Rígh gach mádh bo láidir líghiomhtha a biom*adh* láimhe is lánstaff ín*n*te is cómhurtha práis 'na bárr air spíce 60] is cómha*cht*a báille a náirde air sgríobhtha A*cht* dúbh*ur*t go doirrigeach dfocalaibh dánadh músgail corraig a choll*adh*tuig ghránadh is dúbhach do shlíghe bheith sínte ad slíasta is cúirt 'na suíghe is na mílte tríall an*n* 65] ní cúirt gan a*cht* gan rea*cht* gan ríaghail ná cúirt na ccreach mar chlea*cht* tú ríamh {folio 7r}an chúirt seo ghluais ó shluaidhte séimhe a*cht* cúirt na ttruadh na *m*buadh is na *m*béithe is muar le muídheamh[3](javascript:footNote('G308100/note003.html')) air shíolrach éimhir 70] uaisle síghe mar shuíghdior daonghuith dhá lá is oídhche air bheín*n* a tsléibhe a bpághládhas buígheanmh*ur* bruíghion mhoidhgréine is dangean[4](javascript:footNote('G308100/note004.html')) do ghoíll sé air shoíllse an Rígh 'sair mhaithibh a theághalaig thoídhbhsig shíghe 75] is air imhir na buíghine bhí ion*adh* ndáil m*ur* dimig gach díth air chríochaibh Fáil[5](javascript:footNote('G308100/note005.html')) gan sealbh gan saoirse aig síolrach seán*n*da cean*us* a ndlíghe ná cíos ná cean*n*phuirt sgriosag[6](javascript:footNote('G308100/note006.html')) an tír is níl na ndíag[7](javascript:footNote('G308100/note007.html')) 80] an ionad na luíbhn*adh* a*cht* flíoch is fíaghaile an uaisle bfeárr chum fághain m*ur* leíghiod*ur* is ua*cht*ar lámh aig fásluig shaídhbhre a feall*adh* le fon*n* is fóbhuil gan féachaint dfan*n*a na lóbhar sa lom*m* dá léirsgrios 85] is docharach dúbhach m*ur* dhiú gach daoirse doilibhe dúir an dúbh-cheilt dlíghthe an fan*n* gan feídhm na fádhaig ó aoin*n*e a*cht* clam*m*p*ur* doímhin is luíghe chum léirsgris fallsa*cht* fear-dlíghe is fa*cht*nuíde áirdnirt> 90] cam*m* is calaois faillioth is fádhbhur sgamull an dlíghe *agus* fíordhaith fan*n*-chirt dall*adh* le bríb le fíghis le fallsa*cht* Farr*adh* gach fíor is fuíghiol nír fágabh dearbhag díblith air bhíobl*adh* an lá sin 95] cúis darnó na geábhairse saor thríd cnúdh na hóige dhá feódh le faolraois is easnamh daoine suíghte air éire do mheath lead chuíbhne an síolrach daonadh {folio 7v}is folamh sis tráighte fágamh tíortha 100] an cogadh sa bás gan spás dá ndíoga úabhar na righthe is ar imig tar sáile an uair ná deinion sibh tuille ion*adh* náit díobh is nár bh*ur* niomad gan sioraig gan síolrach is mná ion*adh* murar air muir is air tíorthaibh 105] cúbhainsig chorpurtha is borr*adh*caig óga is búnsaig bhrothalach foladh agas feóladh lóistig liosta agas ligthiothaig shásta is mórgaig shiosgaithe dimig a bhásta is truagh ga*n* torrath*us* tollairíghe an tsórt so 110] is truagh gan toramach brolluig is bótadh íad[8](javascript:footNote('G308100/note008.html')) is minic íad ollamh an focal dá bhfaíghdís a tuitim dá mogull is molaimse a bhfaíghne ISé ciniobh le saoidhthe a ccríoch na cómhuirle an ionad na daoirse dínsiobh dóibhsin 115] duine don[9](javascript:footNote('G308100/note009.html')) bhuíghean so líonta a ccómha*cht*a air thuitim an dísle shuígheamh go Fódhl*adh* tairigion Aoibhioll croídhe gan claoinbheart caradh na muímhineach síghbhean leith[10](javascript:footNote('G308100/note010.html'))-chraig sgarabh le saoidhthibh síghe na sluagh so 120] sgathamh a sgaoile daoirse a ttuamhuin seo do gheáll an mhíonl*adh* chaoin tais chóir seo fallsa*cht* dlíghe do chloídhiomh go cómha*cht*ach seasamh a tteán*n*ta fan*n* is fághanluig is caithfig an teán*n* bheith cean*n*sa tláith libh 125] caithfig an neart gan cheart so stríocadh is caithfig an ceart 'na cheart bheith suídhte geallaimse a nis nách clis ná cómha*cht*a carad*us* Miss na *Pimp* ná cómhdhalta chsiúbhalf*us* tríd an dlíghe seo 'ghnáith 130] sa ccúirt 'na suighfe an síolrach neámhdha {folio 8r}tá an chúirt seo seasamhach feasta sa bhFíacail siúbhailse is freaguir í caithfe tú tríall an*n* siúbhail gan tathfan go tapadh air do phríacail siúbhail nó stracad san laithig am dhíaig[11](javascript:footNote('G308100/note011.html')) thu 135] Do bhuail sí crúcadh am chúl 'sam chádhb*adh* is ghluais chum siúbhail go lúbach láidir sgiob lé síos me tríd na gleán*n*ta cnuic-bhánbhuídhe is go beín*n* an teám*m*puill is deíbhin go bhfeacadh me air lasadh le tóirsibh 140] an teághalach taithneamhach maiseamhach mórtach soíllseach seasamhach [*...*] [12](javascript:footNote('G308100/note012.html')) lan*n*amhuil lómrach toídhbhseach tathagach daingean deaghdhóirseach chonairc me an tsíghbhean mhíonl*adh* bhéasach chumuis 'na suíghe air bheínnse an tsaoirchirt 145] chonairc me gárda láidir luaibhneach iomadach árra*cht* táirnthe suas le chonairc me láithreach láinteach líonta ó mhullach go lár do mhná is do dhaoine chonairc me spéirbhean mhaorga mhállruisg 150] mhilis bhog bhéaltais[13](javascript:footNote('G308100/note013.html')) mhéurlag mheálltach thaithniomhach shásta tháclach fhión*n* 'na seasamh a náirde air chlár ná[14](javascript:footNote('G308100/note014.html')) mión*n* bhí a gruag le sgaoilte síos go slaodach is buaireamh suídhte fíor 'na féachaint 155] fuinghiomh 'na rádharc is faídhirt 'na siúile is fiuchadh le draíghion uilc aígh*idh*nis fúghthadh a caoint dá cosg le losgadh cléibh gan gíog 'na tsost a*cht* to*cht* dá traochadh bfurust a reádh g*ur* bás bo róbhadh le 160] is tuile gan tlás a tádhal go trom*m* le ion*adh* seasamh air lár an chláir 'na soíghd is í a greada na lámh sa fásga a loíghior an sin 'nuair ghoil sí folcuíghe fíochmh*ur* is dfuasgail osnuíghe gothuíghe a caointe[15](javascript:footNote('G308100/note015.html')) {folio 8v} 165] dimig a smúit is diómpadh snógh uirthe thriomaigh sí a gnúis is dúbh*ur*t mar ineósad MÍLE[16](javascript:footNote('G308100/note016.html')) fáilte is gárd*us* cléibh reómhad aoibhioll fháigbhean árrsa ó an léithchraig a shoíllse an lao sa Rae gan chaoimse 170] a shaídhbhreas saoghalta a ngéibhion daoirse a chean*n*asach bhuadhach ó shluadhaibhte an aoibhnis bo easnamh cruaig thu a ttuamhuin sa ttírluirc cúis mo cháis is fáith mo chaointe cúis do chráig me is dfág me cloídhte 175] bhain dom threóir me is chseoil gan chíall me chaith mar cheó me dóite píanta na sluadhaibhte imíghis gan chríoch gan chaomhna air fuaid an tsaoghail seo dfíorsgoith béithe na ccailleachadh dúbhadh gan chómhdach céile 180] caite gan cliú gan ciónta claoinbhirt is aithne dom féin sa méid seo am chsiúbhalta bean agas céad nár mhéin*n* leó a dhiúbhalta is mise ion*adh* measg mo chreach mar táimse dimig 'na spaid gan fear gan pháiste 185] mo dhochar mo dhógh mo bhrón mar bhíom gan sochar gan seoid gan sódh gan síth go doilibhir duaibhseach duaghbh*ur* díoch gan coll*adh* gan suan gan suaircios oídhche a*cht* maslaighthe a *m*buairt gan suaimhneas sínte 190] air leabuin leamh fhuar dár suadhtha aig smaointe a cháig na carraige breathain go bíogthach mná na banab*adh* a nanacra suídhte air nós má leanaid na fearaibh dá bhfuad*ur* ó mo lagar a*cht* caithfiomn*adh* a bhfuadach 195] sé am*m* ion*n*ar mhéin*n* leó céile 'phósadh an tam*m* nár mhéin*n* le aoin*n*e góbhail leó an {folio 9r}an tam*m* nár bhfiú bheith fúghtha sínte sean*n*daig thúnda shúibhte chloidhte dá ttuiteach amach le teas na hóige 200] duine fá an sea*cht* air thea*cht* féiseoige cheangal le mnaoi ní mín tais thógh*aidh*fig thaithneamhach shuidhte 'shíol ná dhfóghluim clógh dheas chaoin ná míonl*adh* mhánl*adh* a m*adh* eól di suíghe nó tíocht do láithir 205] a*cht* dionantach óbh*ur* nó don*n* doilígheasac[17](javascript:footNote('G308100/note017.html')) chruinig le dóbhruin cábhair nách caoi dho[18](javascript:footNote('G308100/note018.html')) isé chráig mo chroídhe is do sgaoil gan chéill me is dfág mo smaointe is mín*n*tin trao*cht*a tráite teín*n* mar taoim go tréalag 210] cásmh*ur* cloídhte a caoi sa géurghol an uair chídhim preabuire calm*adh* croídheámhuil fuadrach fearamhuil barramhuil brígh*mhur* stuadhm*adh* feasamhach seasamhach saoidhtheámhuil gruaghdheas greanamh*ur* geanamhuil[19](javascript:footNote('G308100/note019.html')) gnaoidheámhuil 215] no[20](javascript:footNote('G308100/note020.html')) buachaill bastalach beachanta bróigdheas cruaidhcheart cean*n*asach ceapaighthe córach buaidhte ceanaighthe[21](javascript:footNote('G308100/note021.html')) ceangailte pósta aig fuaid aig caillig aig aimid nó aig óinmhid nó aig suairle salach do chaile gan tión*n*sgal 220] stuacach stailiceach aithiseach stúncach suaidhteach sodalach focalach fáigeámhuil cuardach coll*adh*tach gorruigeach gráineámhuil mo chreach is mo lot[22](javascript:footNote('G308100/note022.html')) tá molt mídhbhéasach caile na ccos is folt gan réighteach 225] da[23](javascript:footNote('G308100/note023.html')) ceangal a no*cht* sé loisg go léir me is cabhfuil mo lo*cht* na[24](javascript:footNote('G308100/note024.html')) togh*idh*fíghe réimpe créad an tóbh*ur* na[25](javascript:footNote('G308100/note025.html')) tábhuirfíghe grá dhom is mé cómh leábhair cómh móbhuil cómh breágh so {folio 9v}is deas mo bhéal mo dhéad 'smo gháire 230] is geal mo ghné is tá méadan tláith tais is glas mo shiúil tá m*adh* úrrl*adh* sgáingheach[26](javascript:footNote('G308100/note026.html')) bachallach búclach cúplach fáingheach mo leacadh is mo ghnúis gan smúid gan smáchal tarainghte cúmtha liónrach sgáthmh*ur* 235] mo phíob mo bhráighid mo lámhadh 'smo mhéuraibh a síor bhreith bárr na háille ó a chéile féach mo chom*m* nách leábhuir mo chnámhadh níl me lom*m* na[27](javascript:footNote('G308100/note027.html')) cróm*m* na[28](javascript:footNote('G308100/note028.html')) stágach seo tóll is cosadh *agus* colan nách nár lióm 240] sa tógh*adh* go socair fá *Cover* ná trá*cht*aim ní suairle caile ná srangaire mná me a*cht* stuaire cailce tá taithneamhach breágh deas ní sraoil ná sluid ná luid gan fásgadh ná smíste duirc gan sult gan sásamh 245] lóiste lobhtha ná toice gan éufa*cht* a*cht* óigbhean sgumhtha cómh togh*adh*fadh sis féidir Dá *m*b*ídh*inse silte m*ur* thuille dhom chómh*ur*sain laíghiobach liosta gan tuigsint gan eólas gan rádhairc[29](javascript:footNote('G308100/note029.html')) gan glioc*us* an imirt mo chóra[30](javascript:footNote('G308100/note030.html')) 250] mo threíghid cár mhiste me rith an éadóch*us* ní feacath*us*[31](javascript:footNote('G308100/note031.html')) fós me a ccómhang*ur* daoine aig faire ná aig tórrdhamh óig ná chríonadh air mhachaire an bháire an ráis ná an rínce a bhfarr*adh* na ttáinte air bhántadh líontadh 255] a*cht* gobhthadh go sámh gan cháim air dómhan a ccullaighthe shástadh ó bhárr go bon*n* b*eidh* a cheart am chúl do phúghd*ur* feíghilte *Starch* is stiúir a ccúl mo choídhpe húda geal gan ceal ribíníghe 260] gúmhna breac sa cheart ruffaíghe leis {folio 10r}is ean*n*amh go brách gan fásághail aogharach thaithneamhach bhreágh leam cheárdán craorag is an iomdha luíbhn*adh* craoibhche is éanl*adh* am aparún síoghagach ríoghagach *Cambrick* 265] sághl*adh* cúmthadh cúngadh córach árda sleámhuine air *Screw* fám bhrógadh búcluíghe is fáinghídhe is lámhuiníghe síoda is fúnsuíghe prásluíghe is lásuíghe daoir*adh* seachain ná síl g*ur* sgínteach sgáthmh*ur* 270] aimid gan ghaois ná nídhindeach náireach agalach uaigneach uaghlach fhíaghain me gealach gan ghuais gan stuaim gan téagar a bhfalach ní reíghinse ó rádhairc na ccéadta is ceanasach toídhbhseach maígh*idh* *agus* méadan 275] is dearbhtha bhídhim dom shíor thaspánadh air mhachaire mhín gach fíor iománadh aig rínce báire rás is raduirea*cht* tín*n*te cnámh is rádhfl*adh* is raguirne aonach maragadh is aithfirion dómhnaigh 280] aig éiliomh breathnuighthe aig amharc sa togh*adh* fir chaithios mo chíall le fíach gan éufa*cht* dhalludar[32](javascript:footNote('G308100/note032.html')) ríamh me[33](javascript:footNote('G308100/note033.html')) is do íadhdar mo éagh ionam tar éis mo chumuin[34](javascript:footNote('G308100/note034.html')) mo thurrain 'smo ghrá dhóibh tar éis ar fhuilin me diomada crághnuis 285] tar éis ar chailios le cathamh na sgághluíghe béithibh balabhadh is cailliochadh cártuíghe Níl cleas dá mféidir léaghabh ná trá*cht* air le tea*cht* Raé ná tar éis bheith lán di am in*n*id ná am sheámhuin ná air chsiúbhal na blíaghna 290] ná tuigim gur leámh*us* bheith siúil le cíall as nír áil lióm coll*adh* go socair aon uair dhíobh gan lán mo stocadh do thorthaibh fám chluasa is deímhin nár bho obuir lióm trosgadh le cráighfea*cht* is greídhim ná blogam ní shlogain trí tráithe {folio 10v} 295] an aígh*idh* na srothadh[35](javascript:footNote('G308100/note035.html')) do thomuin mo léine a siúil tré am choll*adh* le cogur ó am chéile is minic do chuadh me sguabadh ó an stádhcadh minginídh is gruag fá an luaithghrís dfágain chuirin*n* an tsúist fá chúil na gaídhile 300] chuirin*n* an reámhan go ciúin fá an aídhirt chúm chuirin*n* mo chuigíol a ccillín na háthchadh chuirin*n* mo cheirthlín a ttine aoil Rághnail chuirin*n* an ros air chorp na sráide chuirin*n* sa tsop fúm tor gabáiste 305] níl cleas acu siúd dá ndúbhrus láithreach ná hagairín cúmhna an deámhuin go láidir[36](javascript:footNote('G308100/note036.html')) isé fáith mo sgéil go léir 'sa bhrígh m*ur* táim gan céile tar éis mo dhíthil Fáith mo sheanachuis fhada mo phían-chreach 310] táim an acharan daingean na *m*blíaghantadh a tarraingt go tréan air laoithibh liaithe is eagal lióm éag gan aoin*n*se dhom íarr*adh* A phéarladh ó pharr*adh*thuis[37](javascript:footNote('G308100/note037.html')) sgreadaim is glaoidhim ort éiric manamadh ort aicim thu is éimhim ort 315] seachain ná sgaoil me am shraoill gan áird ná am chaillig gan chríoch gan bhrígh gan bhláith gan chairid gan chloín*n* gan choídhm gan cháirde air theallachaibh draíghin gan feídhm gan fáilte Dar*adh* fuil[38](javascript:footNote('G308100/note038.html')) ímpe tínnte is tóirneach 320] dall*adh*abh me suídhte muídhte am óinmhid sealbh gach sógh aige ró gach diú 'saig ainibh na fódhl*adh* as cómhair mo shúl ta sumach aig Saídhbh go*dh* saídhbhir sóghmach Murrain*n* a meídhir sa haígh*idh* air a nuadhchar 325] Mór is Mairsile a macan*us* múchtadh is mórchuid magadh orrthadh a fachanuid fughamsa is giodamach sámh í Sláine is Síghle Sisile is Áidhne is ádhal ion*adh* ttíompcholl {folio 11r}tuille mar táid do mhná na tíre 330] is mise mar táim gan tádhal gan tsíolrach is fada gan feídhm is faíghne dhómhsa é lagar am laígh*idh* is mo laíghios am chómha*cht*a maille le luíbhn*adh* díbhle dreoite is arrthanadh draoi*cht*a chloídhfeas fós dom 335] buaichaill deas nó gas ghaládhanta is bhuaidhfis ceart a shearc sa ghrá dhom do chonarc go leór don tsórt da[39](javascript:footNote('G308100/note039.html')) dhéanamh is chuirfin a ccóir na cómhanguir chéadhn*adh* is daingean[40](javascript:footNote('G308100/note040.html')) an cúmhna a dúbailt daoine 340] greamanadh dhúbhl*adh* is púghdar luíbhn*adh* maguirlín meídhireach meíll na *m*bualtaibh taithigín toídhbhseach toíll na tuairte[41](javascript:footNote('G308100/note041.html')) meall*adh* na mínseach cloídhiomh na *m*búnsach an cumanaoin buídhe sa draoi*cht* chum drúise 345] duilliobh*ur* dóite air nós gur rún é is tuille dhon tsórt nách cóir a mhúnadh bo iongant*us* muar a ttuamhuin le chéile an bhroin*n*ghill so shuas a buadhchant céile is dinis sí dhómhsa darnó tré rún 350] am inid isí póstadh ó bhórd na seámhun nár ibh is nár ól an fóghantach fiónn a*cht* cuile na mónadh dóite air leábhan is fada me faíghneamh fádhaimse fuasgailt seachain air mhoíll me sághd chum luais é 355] mar a bhfuil laíghios dom threíghid ad chuairdse cuirfe me faíghirt a bhfeídhm más cruaig dom PREABAN anuas go fuadrach fíochmh*ur* seanduine suarthach is fuadach nímhidh fé a bhoíll air luasgadh is luais anáile air 360] draíghion is duais air fuaid a chnámhadh bo dreoil an rádhairc go deímhin don chúirt é air bórd na thaídhbhse dhom eístea*cht* dúbh*ur*t sé {folio 11v}DOCHAR is díobhail[42](javascript:footNote('G308100/note042.html')) is síorchrádh cléibh ort a thoice le míodhstáid a shíol gádh is déirce 365] is dóch nách iongant*us* lioga*cht* na gréine is fós gach tiubaist dár imig air éire mar mheath gach ceart gan ra*cht* gan dlíghe aguin ár *m*badh bhí blea*cht* gan la*cht* gan laoi acu is dá ttagach nís mó do mhóirsgrios tíorthadh 370] is gach faision dá nuadhacht air mhóir 'sair Shíghle a thoice gan chríoch nách cuíbhin le táinte olc*us* na síolrach daoine ó a ttáingis[43](javascript:footNote('G308100/note043.html')) gan focal le muídheamh ad shínsior grána a*cht* lopuig gan bhrígh lo*cht* míre is mághladh 375] is aithine dhúin*n*e an snúibhre is aithir dhuit gan chairid gan chliú gan chúl gan airigiod 'na leibide líaith gan chíall gan mhúnadh gan mheidir gan mhías gan bhíadh gan únlan gan faice air a dhróm*m* sa chóbhail gan cótadh 380] a*cht* gad air a chom*m* sa bhón*n* gan brógadh creidig a dhaoine dhá ndíoltuíghe air aonach eision sa bhuíghean thar[44](javascript:footNote('G308100/note044.html')) éis íoc gach éilibh dar colan na naoimh bo díothal mhuar dho potadh maith dígh le an fhuíghilioch dhfuasgailt 385] nách muar an tóbha*cht* sa gleó a measg daoine truadaire ad shórt gan bhó gan chaoir*adh* búcluíghe ad bhrógadh is clóicín síoda ort is cíairsiúir pócadh a góbhail na gaoithe ort dalluir an saoghal go léir lead thoídhbhse 390] is aithne dhom féin tu[45](javascript:footNote('G308100/note045.html')) air ttaobh le coípe is deacair dhom lábhuirt do lom*m* is léir dhom is fada do dhrom*m* gan cábhair ó an léine is tógh*adh* drochdhuin*n*e[46](javascript:footNote('G308100/note046.html')) do thuigfeach 'na gádh thu is feábh*us* do riuffadh lead mhuinthirle cáimric 395] tá canabhás saor chum sraod go bhásta is cábhfios don tsaoghal nách *Stays* é ad tfásgadh {folio 12r}feicion an tír ort frínse is fáin*n*e is ceilion do laoimhne grís is gágadh a*cht* aithris air bórd no[47](javascript:footNote('G308100/note047.html')) in*n*eósad féin é 400] an fada nár ól tu deoir lead bhéile a chonartaig bhoi*cht* na ccos gan únladh dochar ad chorp le *Bucks* gan únlan is fur*us* dar lióm dod chúl bheith toídhbhseach chonarc leam shiúile an chúil 'na luíghean tu 405] garbh ná mín ní síntear fúd an*n* barach ná líon dár sníghiomh le túrrnadh a*cht* mata 'na smuirt gan chuilt gan chlúdamh dealbh gan luid gan phluid gan tsúbhsa a ccómhar bhotháin gan áit chum suíghe an*n* 410] súghadh sioládhain is fásga a níos an*n* fíadhaile tea*cht* go fras gan chaoimse is ríaghan na ccearc air trasna sgríobhthadh lag ion*adh* dhróm*m* is na gábhl*adh* a lúghb*adh* is clag*ur*nach dhon*n* go tróm*m* a túirlint 415] a chumain na bhfáig nách árd do lábhair sí gustalach gálbhadh gárrtha ghábhan sí a ndaithibh a ccóir sa cclócadh síoda faire go deó arú fóil cár fríobh e[48](javascript:footNote('G308100/note048.html')) aithris cá bhfaíghion tú an rádharc so mhuídhean tú 420] is aithris cár thuíll tú an leíghiob gan bhrígh seo is deacair a shuídheamh g*ur* fríobh go cóir íad is gairid ó bhídhis gan síol an órluig aithris cá bhfuair tú luach do húghda is aithris cá bhfuair tú luach do ghúmhna 425] a*cht* leagaimíd uain mar ghluais an cótadh is aithris cá bhfuair tú luach na mbrógadh Aoibhioll chean*n*asach char*r*than*n*ach[49](javascript:footNote('G308100/note049.html')) chómha*cht*ach guíbhim thu gairim thu freagair is fóir *m*e[50](javascript:footNote('G308100/note050.html')) {folio 12v}is fíor g*ur* feasach me fearrairíghe fódhl*adh* 430] suídhte greamaighthe aig sladuiríghe dhon tsórt seo lámh mo charad is aithne dhom cómharsa láimh le baile agam gairid do chómhang*ur* buachaill sionanta srimile sóntach is buailiobh duine acu chuige mar nuadhchar 435] is searbh leam chroídhe an uair chídhim am rádhairc í a gradam a críoch a puímp sa toídhbhse sealabhach bó aice is ornadh fás di is airigead pócadh is ór idir lámha aice chonairc me a né í air thaobh na sráide 440] is cumusach tréan an léire mná í malfuire másach mádhagach magámhuil marbh le cám*us* lán do ladámh*us* m*ur* a*cht* g*ur* claon lióm éad do mhúsgailt sganal do sgéghiobh ná sgéalta sgrúghda 445] bfurast dom ínsint cruín*n* m*ur* chualadh an cumadh 'na *m*bídhioch sí sraoilte suaidhte stracaithe air lár is gáir 'na tíompcholl caite air an sráid nó a stábl*adh* sínte mairfig a tásg is trá*cht*mhur choídhche 450] air mharanadh air cháil air gháir a gníomh*ur*tha an íbreacáin an aráin san fhíona a ttíorthacláin na *m*bánta míne aig ísle is árrsa bháinse is ín*n*se cíllbhreacáin an chláir is chióin*n*the 455] aig cúbhainsigh ainibhídh threadraoi an phónr*adh* is fiúnsaig fhalachuíghe chreataluíghe an chórda faire bo claon í tar[51](javascript:footNote('G308100/note051.html')) éis a ndúbh*ur*t me ghlacfuin g*ur* saor í fé na ción*n*ta a*cht* bheirim don phládhaig í lá m*ur* chídhin í 460] leagthaithe láimh le gár*us* sínte {folio 13r}caite air an ród gan órlach fúithe aig gramuisg na móna air bhóirthe dhúire m*adh* iongant*us* an*n* os ceán*n* mo chéille is crithim go fán*n* le sgrán*n*ra an sgéil seo 465] ise bheith seán*n*g an uair theán*n* gach aoin*n*e í is druidim le clán*n* an uair shán*n*taig féin é is muar na grástadh é aig rá na *m*bríarthadh neóimint spáis níor ghádh le íarr*adh* ó léaghabh air bórd di os cómhair na coín*n*le 470] a T*ego Vos* so dórdaig ÍOSA gur shéid sí la*cht* go blea*cht* 'na cíochaibh a*cht* nao mídh bea*cht* *agus* sea*cht*mhuin chín*n*te Breathain g*ur* baoghal don té tá sgaoilte ceangal go héag fá thaobh don choíng seo 475] a sealbh gach saoth is éad dá shuadhthadh a naisge mo léun mo léaghan ní bhfuair me is feasach don taobh seo dhon tsaoghal m*ur* bhí me sealad dom réim 'sdom laothaibh roímhe seo leathadach láidir lán do shaídhbhrios 480] eistios le fáil is fáilte am theághailioch cairid a ccúirt is cúmhna dlíghe agam cean*n**us* is cliú *agus* cómhar na saoidhthe tathag am chaoint is suídhm is éufa*cht* talamh is muídhean a suígheamh mo chéille 485] maigine[52](javascript:footNote('G308100/note052.html')) sígheach is m*adh* ín*n*tin sásta chaillios le mnaoi mo bhrígh is mo shláinte bo taithniomhach leábhair an cróbhaire mná í bhí seasamh is cóm*m* is cóbhuil is cnámhadh aice casadh 'na cúl go búclach troíllseach 490] lasadh 'na gnúis go liónrach soíllseach cumadh na hógh uirthe is sógh ion*adh* gáire is cuire ion*adh* clódh chum póige is fáilte {folio 13v}a*cht* chreath*us* le fón*n* gan chóbhun*n* gan cháirde ó bhathas go bón*n* go tábharthadh a ngrá dhi 495] is dearbh gan dóbhtadh air dómhan gur díolt*us* dan*n*gharthadh don*n* dom thabhairt air m*adh* aoimhleas dfearthain go trom*m* air bhon*n* mo ghníomh*ur*tha ó fhlaithios le fón*n* do lóm*m* 'na líon me do snamanag suídhte snuídhim na cléire 500] is ceangalag sín*n* a ccoín*n*g re chéile ghlan*us* gan chín*n*tea*cht* suídhim gach éilibh bhainios le baois gan ghaois an lao sin cortham go leór níor chóir me cháine stop*us* an gleó bhí aig cóip na sráide[53](javascript:footNote('G308100/note053.html')) 505] bacuig go léir bhí an cléirioch sástadh an Sagart ró bhaoch is béidir fáith leis lasamuir tóirse is cómh*ur*sain cruín*n* an*n* is leagabh air bórdaibh mórchuid bígh chúghain clag*ur*nach cheoil is ól gan chaoimse 510] is chaithiod*ur* cóisir mhórtach mhuídhteach Mo dhíoth gan easb*adh* nár ta*cht*abh le biaidh me an oídhche baistiobh nó as sin g*ur* íar me síne air leabuin le ainir[54](javascript:footNote('G308100/note054.html')) do liaith me is sgaoil le gealaig gan chairid[55](javascript:footNote('G308100/note055.html')) gan chíall me 515] isé tásg do ghéabhuin aig óg 'saig aosda g*ur* breallán spóirt aig ól sa glaoch í a mbotháin óstadh is bóird dá bpléasgadh air lár 'na lóiste aig póstadh is aontad[56](javascript:footNote('G308100/note056.html')) bfada dha[57](javascript:footNote('G308100/note057.html')) mheilt a teist sa tuairisg 520] bfada g*ur* chreid me a bheg ná a mhuar dhe b*adh* agalach le gach beirt dá ccualadh é go rachain am pheilt am gheilt gan tuairisg fós ní ghéillfin caoch m*ur* bhí me do ghlór gan éufa*cht* aoin*n*e mhuídhig é {folio 14r} 525] a*cht* magadh nó greídhim gan fe*ídh*m gan chéill g*ur* aithris a broín*n* dom deímhin gach sgéil níor chúirsíghe leámhuis ná dúrdam bréige é dúbh*ur*t bean lióm go ndúbhrabh léithe é a*cht* labhair a bheart a cceart sa néufa*cht* 530] bhron*n* sí mac a bhfad roimh raé orm Mo sgán*n*r*adh* sgéil gan féith am chroídhe air clán*n* dá ttéaghabh dhom tar éis na hoídhche cullóid anafach ainigídh sgóltadh bunóg ceangailte is bean a tígh breóidhte 530] pusóid leagthaithe air smeachaidíghe teó acu is cuin*n*eóg bhaine dhá greada le fórsadh is mullach air láinmhíais báinbhiaidh is súicre aig Murrain .í. cháimliaith báinliaigh an chrúcadh bhí coiste cruinighthe aig tuille dom chómh*ur*sain 540] chois na tine *agus* siosarnach dhómhsa sgaoilid cog*ur* a bhfog*us* dom eístea*cht* míle moladh le solus na soíllse bíoch nách bailioch a daibig an chré seo chídhimse an taithir 'na sheasamh 'na chéadfadh 545] abhfeicion tú a Shaídhbh rú luígheabh a ghéugadh a dheilibh gan draíghion a bhoíll sa mhéuraibh cum*us* na lámh bo dána dóirne cumadh na ccnámh is fás na feóladh cheapadar cruín*n* g*ur* shíolra an dúbhch*us* 550] maise mo ghnaoi *agus* íobhar m*adh* ghnúise feille mo shrón is glónradh méadain deisea*cht* mo chlodh[58](javascript:footNote('G308100/note058.html')) mo shnógh *agus* mfhéachaint leagadh mo shúl is fiú mo gháire is as sion do chshiúbhail ó chúl go sághl*adh* e[59](javascript:footNote('G308100/note059.html')) 555] Amharc ná rádhairc ní bhfaighinse dhon chréice is baileach gan leíghios do mheíllfioch gaoch é {folio 14v}aig cuidea*cht*a an teághalaigh a bhfeíghil mo chaochtadh sioll*adh* dha[60](javascript:footNote('G308100/note060.html')) laíghead di leághaidhfidh an créitiuir do labhar*us* garg is do agar*us* ÍOSA 560] is stólltadh garbh do bhagairios graoiseach dfógr*us* fearg le hainibhios caointe is dóch gur chreathad*ur* cailliochadh an tí reómham air leisge an acharain leagad*ur* chúgham é beir go haireach air seachain ná brúghaig é 565] is fur*us* é shuadhthadh luaisg go réig é turruin*n* do fuair sí ruaig roimh raé é seachain ná fáisg é fág 'na luíghe é is gairid an bás do is gearr do reíghig sé dá mairioch go lá idir lámhadh ion*adh* chlódh 570] sa sagart air fáil níor bhfeárr a bheith beó do bhaineas tsnídhim dá chuíbhreach cómhdaig bhreathain me cruín*n* é sínte air ghlúmhan lióm a *m*buaireach daire me tathaigeach túnda e[61](javascript:footNote('G308100/note061.html')) fuair me fearagach fearsadach lúthmhach 575] láidir leathan mo leanamh 'na ghuaille sághl*adh* daingheanadh is anachuid gruaige air cluasadh cruin*n*ithe is in*n*ginídhe fástadh chruaghd*ur* uilleanadh a chruibh is a chnámhadh daibig a shiúile is fiú a phollairíghe[62](javascript:footNote('G308100/note062.html')) 580] is daire me[63](javascript:footNote('G308100/note063.html')) ghlúimhne lúthmhachmh*ur* láidir coileádhan cumusach cuisleanach corach[64](javascript:footNote('G308100/note064.html')) fulládhain fulanach fuin*n*gheamhach feólmh*ur* Sgreadaim go hárd le gáir na tíre is leagaim dod láithir cás na ndaoine 585] breathain go caoin is bhí[65](javascript:footNote('G308100/note065.html')) truaighbhéileach bean*n*aibh a ccín*n* is suídhim a ccéille arrthaig an dlíghe seo cuíng na cléire is ainic an bhuídhean nár fríobh sa ngéibhion*n* {folio 15r}má lagaig an síolrach daoinmh*ur* daonadh 590] a ttalamh daith aoibhin*n* fhíorghlas éirion is fur*us* an tír daithlíonadh dho laochaibh durrusa a nguídhe gan bhrígh gan éufa*cht* cabhfuil an gádh le gáir na baínse cartadh biotáille is pádh lucht saínte 595] sumaig air bórd go fóiseach toídhbhseach glugar is gleó acu is ól da[66](javascript:footNote('G308100/note066.html')) shaíghioda ó daibig an tábhar do bhrón*n* mac dé gan sagart air dómhan da ttábhairt dá chéile is leathanmh*ur* láidir lán-mhear léadmh*ur* 600] farsaing le fáil an tádhalmhach saor seo [67](javascript:footNote('G308100/note067.html')) is minic do chídhimse bríghmh*ur* bórrtha cumusach líonta a ccroídhe sa ccóir iad créim ní fheicim na[68](javascript:footNote('G308100/note068.html')) doille na[69](javascript:footNote('G308100/note069.html')) coíche in léim air leirthe dár hoileabh[70](javascript:footNote('G308100/note070.html')) ó mhnaoi air bith 605] is mó sis mire sis ten*n*e sis tréine a cclódh sa cclistea*cht* ná dlistiniog aoin*n*e is fur*us* a luaidhimse dfuasgailt suídhte is duine acu an uairseo air fuaid an tígh seo a bhfeicion tu thall go cean*n*sa ciuin é 610] deisig a náll a tteánta an bhúird é breathain go cruín*n* é bíoch gurab óg é is dearbhthadh suídhte an píosadh feóladh é is preabuire a ttoirt a ccorp sa ccnáimh é cabhfuil a lo*cht* a ccois ná a láimh dhe 615] ní seiriceach fan*n* ná seán*n*dach feósach leibide cám*m* ná gán*n*dal geoiseach meáll gan chumadh ná sumach gan síne é a*cht* lán*n*sa cumusach buin*n*eamhach bríghmh*ur* ní deacair a mheas nách spreas gan bhrígh 620] bh*eadh* ceangailte air nasg air teasg aig mnaoi gan chnáimh gan chum*us* gan chumadh gan chóm*m* gan ghrá gan chuman gan fuin*n*ghiomh gan fón*n* do sgaipfeach a *m*broín*n* aon mhoídhre mná le catachus draíghion an groídhire breágh {folio 15v} 625] mar chuirion sé a bhfeidhm gan mhoíll gan bhréig le cumus a bhoíll is le luígheamh a ghéug gur cróbhaire é crothabh go cortham gan cháim le fón*n* na foladh is le fortham na sláinte Leis sin ná íarrsa a Ríaghoin Raéltioch 630] meille mar íad le ríaghail gan éufa*cht* sgaoil a choll*adh* gan chochall gan chuíbhreach síol an bhodaigh sa mhogullfhuil mhuídhteach sgaoil fá chéile do réir nadúradh[71](javascript:footNote('G308100/note071.html')) an síolmhach séad sa braon lághabúrthadh 635] fógair féilteach tré gach tíortadh[72](javascript:footNote('G308100/note072.html')) do óg is daostadh saorthoil síolraig cuirfig an dlíghe seo gaois a ngaodhailibh is tiucfuig an brígh mar bhí ion*adh* laochaibh ceapfaigh sé cóm*m* is dróm*m* is dóirne 640] aig fearaibh an dómhain mar ghóll mc móirne gealfaig an spéir b*eidh* éisg a líontadh is talamh an tsléibh go léir fá luíbhn*adh* fir *agus* mná go brách dá mhíthin a sinim do cháil le gard*us* aoibhnis 645] TAR ÉIS bheith tamal don ain*n*ir aig eístea*cht* leim[73](javascript:footNote('G308100/note073.html')) 'na seasamh go tapadh gan foíghne lábhair sí leis *agus* leisiomh 'na siuile[74](javascript:footNote('G308100/note074.html')) is rabhartuíghe feirige feille aice fúthadh Dar coróin na carraige mar a*cht* le géille 650] dhod chlodh[75](javascript:footNote('G308100/note075.html')) dhod ainis is do easnamh do chéille is do am*m* na huirrime an chuidea*cht*a shéimh seo an cean*n* leam ingin do sgiobfuin dod chaolsgrog do leagfuin a nuas do thuairt fá an *m*bórd tu is bfada le luadh gach cuaird dá ngéabhain ort 655] stróicfin*n* sran*n*gaibh do bheathadh le fon*n* cheart is chseólfuin tanam go *Acheron* ton*n*tach {folio 16r}Ní fiú lióm freagaradh freastail do thábhairt ort a shnúibhre fleasgaig nách aithios do lábhurthadh a*cht* ineósad feastain do mhaithibh na cúirte 660] an nós ar cailliobh an ain*n*ir nár bhfiú thu do bhí sí lag gan badh gan púntaibh bhí sí a bhfad gan teas gan clúdamh corrthadh dhá saoghal air *Stray* dhá seóladh ó phostadh go polaér gan gaoghal gan cómhang*us* 665] gan sgíth gan spás do lá ná dhoídhce[76](javascript:footNote('G308100/note076.html')) a striocadh[77](javascript:footNote('G308100/note077.html')) an aráin o[78](javascript:footNote('G308100/note078.html')) mhná nár cuíbhe lé[79](javascript:footNote('G308100/note079.html')) do gheáll an fear seo dreas socámhuil di gheall an spreas di teas is clúideamh cortham glan is badh le crúgh dhi 670] is coll*adh* fada air leabuin clúimh di[80](javascript:footNote('G308100/note080.html')) tealluíghe teó *agus* móin a daoichiont is balluíghe fód gan lóinthe gaoithe fothan is díghean ó an síghin is ó an spéir di is olan is líon le snígheamh chum éadaig 675] do bfeasach dhon tsaoghal 'sdon phéist seo láithreach nách taithneamh ná téaghabh ná aon phiuc grá dho cheangail an péarl*adh* maorga mná so a*cht* easnamh go léir bo déirc le[81](javascript:footNote('G308100/note081.html')) an tsásta*cht* bo dúbhach an fuadar suaircis oídhche 680] smúit is ualach duais is lionadh[82](javascript:footNote('G308100/note082.html')) lúimhníghe luadh *agus* guaille caoil*adh* is glúimhne cruadh cómh fuar le ímhre cosadh feoidhte dóite ó an ngríosaig is colan bhreoidhte dhreoite chríonadh 685] a bhfuil stuaire beó ná feoidhfeach liaith aig cuail dá shórt bheith póstadh ríamh nár chuartaig fós fá dhó le blíaghuin cé buachaill óg í feoil[83](javascript:footNote('G308100/note083.html')) nó íasg 'sa feoidhteach fuar seo suas le[84](javascript:footNote('G308100/note084.html')) sínte 690] dreoidhte duairc gan bhuadh gan bhíogadh {folio 16v}óch cá ar mhuar dhi bualadh bríghmh*ur* air nós an díabhail de uair gach oídhche ní dóch go ttuigir g*ur*b isi[85](javascript:footNote('G308100/note085.html')) bo chión*n*tach ná fós go ccliseach air luige le túnda*cht* 695] an moídhre masgalach carthanach ciuin[86](javascript:footNote('G308100/note086.html')) tais is deímhin go bhfeacadh sí a mhalairt do mhúna ní lábharfach focal dá m*adh* obuir an oídhche is thábharfach cortham do stolluire bhríghmh*ur* go brách air siúbhal níor dhiúbhaltuig ríamh é 700] air chnáimh a cúil sa siuilibh íadhatadh ní thábhurfach preab le stailc mhídhchíosach fógh*adh* mar chat nó sraic nó sgríob iar[87](javascript:footNote('G308100/note087.html')) a*cht* í go léir 'na slaoghad cómh sínte taobh air thaobh sa géug na thíompcholl 705] ó sgéal go sgéal a bréagadh a smaointe béal air bhéal sa méura*cht* síos air is minic do chuir sí a cos ttaobh nún de is cimil[88](javascript:footNote('G308100/note088.html')) a Brush ó chrios go glúmhan de sgiobadh an phluid sa chuilt dá ghúngadh 710] a spriongar sa sult le muirt gan súbhch*us* níor chábhair di cuigilt ná cimilt ná fásgadh fógh*adh* dá hingin dá hillin ná a sághl*adh* is nár dom aithris mar caitheach[89](javascript:footNote('G308100/note089.html')) sí an oídhche a fásga an chnaiste sa seardha sa síne 715] a feacadh na ngéug sa téadach fúithe a ballaibh go léir sa[90](javascript:footNote('G308100/note090.html')) déid air lúithchrith go luin*n*ir an lao gan néul do dhúbhadh uirthe aig imirt ó thaobh go taobh 'saig únfairt Nách fur*us* do*n* lóbhar so lábhairt air mhná 720] is gan fuin*n*gheamh 'na chóm*m* ná cábhair na chnámhadh má dimig an mhóbhuil bhí tróm*m* na ghádh is gur déineamh an fhóbhuil seo gaíbhimse a páirt a bhfuil sion*n*ach air slíabh na[91](javascript:footNote('G308100/note091.html')) íasg a ttráig na[92](javascript:footNote('G308100/note092.html')) fiular le fíaghach na fíaghaig le fádhan {folio 17r} 725] cómh fada gan chíall le blíaghuin ná lá do chathamh gan biaidh sa bhfíaghach le fáil an aithn*idh* díbh féin sa tsaoghal so cá fhuil an tainimhídh claon ná an féithid fághain do phiucach an chré nán fraoch ná an fadhal[93](javascript:footNote('G308100/note093.html')) 730] is fiurthan go slaoghadach is féur le fáil Aithris gan mhoíll a chloídhre chráidhte freaguir me fághaimse feídhm ad raidhte[94](javascript:footNote('G308100/note094.html')) cabhfuil do dhíth a suíghe chum béile ar cathamh le mídh aice a ttíoghbh*us* na féile 735] an luigide an chuil[95](javascript:footNote('G308100/note095.html')) nó an lúghaide an láithreach fithche milliúbhan má chshiúbhail le ráithche an*n* mairig ad cheán*n* a sheán*n*daig thúnda an agal leat gán*n*tan am*m* do dhúlladh an doch[96](javascript:footNote('G308100/note096.html')) a ghlioguire buile gur baoghal leat 740] ól na sionaine tirim nó a taosgadh trágh na farraige is tarraint an tsaile[97](javascript:footNote('G308100/note097.html')) is clár na maradh do sgaipe le sgághl*adh* breathain an am*m* air leámh*us* do smaointe is ceangail do chean*n* le bán*n*dadh thíompcholl 745] seachain a ttráith ná fág do chíall le agaladh mná bheith fáilteach fíall da[98](javascript:footNote('G308100/note098.html')) ccaitheach sí an lá le cách dá ríar bh*eadh* tuille is do sháithse air fáil 'na ndíaig mo chúmhadh is mo chrádh bo bhreágh sin éad 750] air lúdhbuire láidir lán-mhear léadmh*ur* shántach sháiteach shásta sheasamhach reám*m*sach reádhflach reádhbach reabuirneach lasgaire luaimneach cuartóir caoimseach balcaire buan nó buailteoir bríghmh*ur* 755] a*cht* seanduine seán*n*da crán*n*da créimeach feamaire fan*n* is feám*m* gan féile IS mithid dom chroídhe bheith lionta[99](javascript:footNote('G308100/note099.html')) dho léithe is mo iongant*us* trígh gach smaointe baoithe {folio 17v}cá1[100](javascript:footNote('G308100/note100.html')) do bheir sgaoilte ó chuíbhreach céile 760] an aigilis sínsir suídhim na cléire mo chrádh gan leíghios mo threíghid am fhásgadh is láidir mfaíghne is laíghiod mo ráige is méad a *m*bídhiom air díth gan aoin*n*e is mían ár ccroídhe fá shnídhim na héide 765] nách bo*cht* an rádhairc do mhoídin ghádhmh*ur* toirt is taídhbhse a moíll sa *m*breághthadh blosgadh an aígh*idh* *agus* soíllse a ngáire corp is coídhm is toíll air táimhchrith úirea*cht* áillea*cht* bláith is óige 770] reámhad*us* cnámh is meádhachant feóladh mart*us* tróm*m* is dróm*m* gan suadhthadh neart gan dóbhtadh is fón*n* gan fuaradh bíon*n* sealbh gach sógh acu air bhórd na saoidhthe arradh *agus* ór chum óil is aoibhnis 775] clúimh chum luighe acu is soíll chum[101](javascript:footNote('G308100/note101.html')) bígh acu plúr is meíllsea*cht* meídhir is fíonta is gnáthach cumusach iomadach óg íad is tá fhios aguin*n*e g*ur* fuil is g*ur* feoil íad cúmhadh ní ghlacfuin le cafuiríghe coíllte 780] snúbhruíghe galuir ná saraig gan soíllse a*cht* marluíghe bodachadh tolluiríghe tréanadh a dághamhaoil choll*adh*tadh is obuir gan déanadh Creidim gan bhréig g*ur* mhéin*n* le roínt díobh feille le féile daor ní bh*eídh*in*n*se 785] cortham ní cóir an tórd le chéile chrochadh le córda ghóbhail ná dhaoradh bás na druinghe go deimhin ní ghráidhfin*n* lán na luinghe chum duine ní bhádhaifin*n* cuid acu bíoch g*ur* ríocaig ríamh íad 790] is cuid acu bhíos gan rígheamh gan ríaghail leó cín*n*tig chruagh gan truadh gan tréithe fíochmh*ur* fuar is fuath dho bheithe[102](javascript:footNote('G308100/note102.html')) {folio 18r}tuille acu tá níos feárr ná a chéile tuillte le grádh is le grástadh féile 795] is minic a buaidhtear buaibh is gréithe cuigean is cruach do chuaird na cléire is minic leam chuíbhne muídhiog a ttréithe is iomad a ngníomh*ur*tha fiorghlic[103](javascript:footNote('G308100/note103.html')) féithe is minic do chualadh air fuaid na tíre 800] siosarnach luaith dá luadh go líonmh*ur* is chonairc me toídhbhseach roínt dá rám*m*sa is imhir dhá ccloín*n* air shloínte fállsa bainean sé fásga as lár mo chléibhse a ccaitear dá sláinte air mhná treasaostadh 805] is turruin*n* sa tír chum díoth na *m*béithe ar cuireamh gan bhrígh dhon tsíghilreach naómhtha is dealbh an díachair díanghuirt d'éire ar chailliomuir ríamh le ríaghail gan éufa*cht* fágaim fúdsa a chnúdh na céille 810] fáith na cúise is cúmhadh na cléire is meálltadh meíllte luíghid dom dhóithse is dáll gan rádharc me[104](javascript:footNote('G308100/note104.html')) soíllsig m'eólus aithris ó is cuíbhin leat caoint na bhfáige is abstoil an Rígh bo bhíoghacach ráidhte 815] cabhfuil na cómha*cht*a dórda an dúlladh is calcadh na feóladh a ccoróin na cúmhadh seo Pól dar lióm ní dúbhairt le aoin*n*e an pósadh dhiúbhaltadh a*cht* drúis do shéanadh sgarabh lead ghaoghal dá mhéid do ghnaoi 820] *agus* ceangal lead shaoghal is claobh lead mhnaoi is obuir gan bhrígh do mhnaoi m*ur* táimse focail an dlíghe seo shuídheamh dhod láithir is cuíbhin leat féin a phéarl*adh* an toídhbhse suígheamh gach sgéil is léir dhuit soíllseach 825] bin*n*-ghuith buan is buadh na *m*bréirth*eadh* is caoint an uain ná luaidhfear bréagach {folio 18v}día nár bho áil leis máithir aonta is ríaghail gach fáige a bhfádhbh*ur* béithe Guídhim go hárd tu fháigbhean tsíghthe 830] a shíolrach neámhdha a bhárr na ríghthe a shoíllse glóire a choróin na sluaidhte eíst leam ghlórsa fóir is fuar dhúinn meádhaig in tínntin díth na mbéithe is práin*n* na mílte bríghideach aontadh 835] is toicibh m*ur* táid air bhrághaid a chéile a borr*adh* sa fás m*ur* ádhal na ngéodhna[105](javascript:footNote('G308100/note105.html')) an tádhal is lúghadh atá siúbhal na sraide[106](javascript:footNote('G308100/note106.html')) gárrluig dhúbhadh atá geúmhnach gránadh an aga dá luíghiod má gheíbhid a ndóchaint 840] glasardha meídhig is bleídir bórrthaid[107](javascript:footNote('G308100/note107.html')) durachar nímhidh le haois gan éufa*cht* tiucfadh na cíochadh sgín*n*fid sgéithfid sgalladh mo cléibh[108](javascript:footNote('G308100/note108.html')) is baoith mo smaointe a tagairt air chéile a ccaorthaibh tín*n*te 845] is deacair dhom siúil le súbhchas dfáil is gan fear an aíghidh triúir sa múmhain dá mná ó thárladh an ceán*n*tar gan*n* seo gádhmh*ur* fáinthibh fán*n* san tám*m* seo práineach fódhl*adh* folamh is fortham aig fíadhaile 850] is óige an phobuil a cromadh sa líaithe aonta fada go dealbh ná foíghne dho aoin*n*e air thalamh is fear éigin fádhaimse ceangail a ttráith go tláith fá an iúghaim íad is as sin go brách a*cht* fágthar fúghaine íad. 855] D'EÍRGE an mhánl*adh* air bhárr a bheín*n*se shoíllse an lá san áit ion*adh* tíompcholl bo ádhluin óg a clódh sa caoindreach b'árd a glór bo bheó is bo bhíoghacach {folio 19r}dfáisg a dóirne is dórdaig deímhineach 860] báille air bórd a fógairt Silence dúbh*ur*t a béal bhí séide soíllse an chúirt go léir go faon aig eístea*cht* Gheíbhimse díreach brígh chum buaidhte is feídhm ad chaointse a bhrígheadach bhuarthadh 865] chídhim sis dóch gur dóite an rádharc lióm siolrach[109](javascript:footNote('G308100/note109.html')) órrthl*adh* mhóire is mheídhibhe an sifteoir caol sa créitiuir[110](javascript:footNote('G308100/note110.html')) cloídhiorthadh an cisteoir claon sa déirceoir diógharthadh sugh na táire is tádhal na caoimse 870] siúil le sárfhuil sámh na saoidhthe[111](javascript:footNote('G308100/note111.html')) a*cht*oimíd mar dhlíghe do bhéithe an sea*cht* fó thrí gan chuíbhraech céile tharraint air cheán*n* go teán*n* gan truagh sa cheangal don chrán*n* seo a tteán*n*tadh an tuamadh 875] bainigídhe lóm*m* de a chóbhail sa chóta is fean*n*aigídhe a dhróm*m* sa chóm*m* le chórda[112](javascript:footNote('G308100/note112.html')) an chuid acu thárrl*adh* bádhaite a *m*blíaghantadh is cheilion go táir an táirne tíarpadh chuiris a múgh gan súbhchas d'aoine 880] buile na húgh*adh* *agus* lúith a a ngéugadh mheillios a ccáil is fáil air mhnaoi acu a feitheamh gan fáith air bhárr na craoibhe fágaim fúibhse tiúbhansgailt páise a mhná na dúlladh dúbh le dálg*us* 885] ceapaigídhe fíor-nimh tín*n*te is táirnibh caithigídhe smaointe is ín*n*tlea*cht* mná leis cuirig bh*ur* ccómh*ur*le[113](javascript:footNote('G308100/note113.html')) a ccómhar le chéile is tugaimse cómha*cht*a an fórsadh dhéanamh bheirim gan spás díbh páis na ccíantach 890] is beag lióm bás gan bárrghoin pían dóibh Ní chuirimse a bhfáith a bhárr mo chaointe an fuiritheach fáltadh cáslag claoidhte {folio 19v}an góbhal gan gothadh ná an goladh gan geállsuilt tóll gan toradh ná an toramach fállsa 895] a*cht* ligthear an óige a ccóir chum síolraig is déanach an sórt seo clócadh is díghean dóibh is minic do chídhimse ríghinsig bhaoithe a tuitim le tíoghbh*us* is bídhimse baoch dhíobh gobhthadh le mná do lá *agus* doídhche 900] a cosnamh a ccáil 'sair sgáith a ngníomh*ur*tha a seasamh na bhfeídhil sa bhfeídhm go fáltadh a nainim air chloín*n* is bh*eídh*in*n*se sástadh Chualadh sioll*adh* is do cuiriobh a bhástadh é is fuaith lióm buinionach iomadach ráidhteach 905] labhair go réig is glaodhaig go híosail bas air do bhéal is baoghal bheith caointeach seachain go fóil na cómha*cht*aig íogmh*ur* is caithfid síad pósadh fós pé chídhfios tiucfaig an lá le lánchead cómh*ur*le 910] is cuirfig an pápadh lámh na ccómha*cht* air suíghfidh[114](javascript:footNote('G308100/note114.html')) an chuidea*cht*a air thiubaist na ttíortha[115](javascript:footNote('G308100/note115.html')) is sgaoilfear chugaibh fa[116](javascript:footNote('G308100/note116.html')) urachal cuíbhrig fíaghant*us* foladh *agus* fortham na feóladh is mían*n* bh*ur* ttoile na tollairíghe teó so 915] aon duine eile dár hoiliobh ó mhnaoi air bith léighig a ndeirim is feicim do bhíoghagadh air shlíghe mo chumuis ná fuilin*n* a ccaoi air bith sraoill gan urruim ná Murruin*n* a *m*bríste a*cht* leanaig sa tóir na feóghaitig liaithe 920] is glanaigídhe fódhl*adh* ó an sórt so fíadhaile Caithfiodsa gluaisea*cht* uaibh chum siúbhail is fada mo chuairdse air fuaid na múmhan an turus tá reómham ní fhónan moíll do is iomad dom ghnó an so fós gan eístea*cht* 925] casadh me a rís sis fíor nách fáilteach dfearaibh nách bínn mo thío*cht* don áit seo {folio 20r}an chuid acu atá go táir 'na smaointe fuirrean nách foláir leó a ccáil bheith sínte mhuídhios le fortham a ccortham air bhéithe 930] chídhfe an pobal a ccogar sa sméide is taithneamhach leó sis dóil gur laochas sganal na hóige póstadh is aonta mían*n* a ttoile ní sporan a cción*n*ta bréant*us* foladh ná borr*adh* na drúise 935] taithneamh don ghníomh ná fíoch na féithe a*cht* magadh na mílte muídheamh na néa*cht*adh ní saínt dá sógh bheir leó na céadta a*cht* caínt is gleó *agus* mórt*us* laochais mustar is ábha*cht* is ráig gan ríaghail 940] sa ccum*us* go tláith gan tádhal gan tríall go tuisealach tárrlag táimh 'na níall is cuthach le gádh air a mná ion*adh* ndiaig glacfad go réig an méid seo láithreach caithfe me géille dho mhéid mo phráineach 945] cuirfe me an bhuíghean so a ccoíng sa niúghaim an uair thiucfadh me a rís sa mídh seo chúghain DO BHREATHAIN me cruín*n* an Rígbhean[117](javascript:footNote('G308100/note117.html')) raéltach lagaig mo chroídhe le lín*n* bheith réig dhi daire me dása*cht* ghránmhur éigin 950] is pairithis bháis am chnámhadh 'sam chéadfa chonairc me an tír sa tíoghbh*us* air luasgadh is fuin*n*gheamh a caointe rínce am chluasadh tagann an bíomadh bíoghacach báille is leathain mo líghthe air shíneadh a láimhe 955] tharaingh air chluais go stuadhcach stórrthadh stracaithe suas lé air ua*cht*ar bóird me preaban an báb so chráig an taontadh greadan a lámhadh sis árd do léim sí is aibig a dúbhairt a chrústadh chrí*onna*[118](javascript:footNote('G308100/note118.html')) 960] is fada me siúil lead chúlsa chíoradh {folio 20v}is minic do sluígheamh[119](javascript:footNote('G308100/note119.html')) thu a chroídhe gan daona*cht* is mithid duit stríocadh 'dhlíghe na *m*béithe cosaint cá bhfaígh tú an aígh*idh* na cúise focal níor thuíll tú a laíghiob gan lúithchlis 965] cabhfuil do shaothar saor le suídheamhchant cabhfuil na béithe baoch dod ghníomh*ur*tha Breathainse a bhoíll seo a mhoíghdion mhaorgadh ainibh ní bhfaíghimse mheíll air bhéithe é breathain go cruín*n* a ghnaoi sa ghéuga 970] ó bhathas a chín*n* go boín*n* a chaolchos bíoch g*ur*b ainimheach ana mhíodhchúmthadh é chídhimse ceangailte a bharr*adh* gan diúbhaltadh gile ní ghráidhfin bfeárr lióm buídhe é is cumadh na ccnámh ní cháinfin choídhche 975] duine a *m*b*eadh* drón*n* 'na dhróm*m* is fánadh is minic sin tógh*adh* fir cróm*m*shluineánach is minic sin gám*m*bach lán*n*sa gníomhach is iosgada cám*m* aig strám*m*padh[120](javascript:footNote('G308100/note120.html')) bríghmh*ur* is fáithibh fuilitheach urrusbach éigin 980] dfág an duiritheach fuirighfe an aontadh is méid a cheanadh idir mhaithibh na tíre a réim le sealad a ccarad*us* daoine a sinim air cheóltadh spórt is aoibhnis imirt is ól air bhórd na saoidhthe 985] a ccómhar na fuirine fuineabh as féile an snúibhre bfurus do murruimse ghéille is toídhbhseach taithneamhach taireabhach tréightheach meídhreach meanamnach ainim sis aedhiorach[121](javascript:footNote('G308100/note121.html')) Ainimhídh ad shórt níor órda an tíaghurna 990] geanamnuíghe fós a ccómhangur liaithe creathaim go bon*n* le fon*n* do dhaortha is gairid an chábhair do lábharthadh baoithe is coir mós díreach suídhte an téadan deith[122](javascript:footNote('G308100/note122.html')) fó thrí gan cuíbhreach céile {folio 21r} 995] Eístig liómsa a chliú na foíghne fághaimse cúmhna a ccúis na moídhme an crádh sa dúlladh mhúch gan bhrígh me a mhná na múirne is rún lióm íoc air cúmhna a deirim libh beirig air tóig é[123](javascript:footNote('G308100/note123.html')) 1000] úghnadh goirim thu is faíg dhom an córda cabhfuil tú Áidhne ná bí air iarradh ceangailse a Mháire a lámhadh air ttaobh shíar dhe[124](javascript:footNote('G308100/note124.html')) a Mhurruin*n* a Mheídhbh a Shaídhbh sa Shíghle cuirigídhe a bhfeídhm le[125](javascript:footNote('G308100/note125.html')) doíghiorthaibh díocais 1005] bárr gach sgóladh d'órda an tsíghbhean bádhaig sa bhfeóil gach córda snídhimeach tómhais go fíall na píantadh is cruagh le tóin is le tíarpadh bhríain gan trruagh air bith tóg na lámhadh is árda an sgiuirse 1010] is sómpladh sámh é a mhná na múirne gearraigídhe doímhin níor thuíll sé fádhbhur bainigídhe an leághab ó roín*n* go sághail de cluistear a chlín*n* a ccríochaibh éibhir is critheach a ccroídhe an sna críontuig aonta 1015] Is cíallmh*ur* ceart an ta*cht* é sílim blíaghain an ai*cht* seo is ceart é sgríobh dhúinn réightig ceil no[126](javascript:footNote('G308100/note126.html')) goid do sgímhle céad is deith fó leith as míle dúbail ceart an freastal fuíghiolaig 1020] is thúirling mac an tsea*cht*mhuin roímhe sin glacan sí an peán*n* 'smo cheán*n*sa suaidhte air eagaladh mfeán*n*tadh is sgán*n*radh an bhuailte an aga do bhí sí sgríobh an dátadh is maithibh an tígh aice suídhte air gárdain[127](javascript:footNote('G308100/note127.html')) 1025] sgar*us* leam néull do réighios mo shiúile is phreab*us* do léim ó an bpéin*n* am dhúisea*cht*Foircheánn