#Buile Shuibhne #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Buile Shuibhne ============== Author: Unknown --------------- ### File Description J. G. O'KeeffeElectronic edition compiled by Beatrix Färber Proof corrections by by Vibeke Dijkman, Maxim Fomin Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project 2. Second draft, revised and corrected.Extent of text: 23020 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland (2001) (2008) (2013) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G302018Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. [RESTRICTED] Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies). #### Notes You can purchase the book(s) containing this text via the ITS website (http://www.irishtextssociety.org/). Click on the link to the RIA shop. #### Sources **Manuscript sources**2. Dublin, Royal Irish Academy, MS B IV I, p. 82a–95b. A paper MS, written between 1671 and 1674 by Daniel O'Duigenan. The following text is taken from this MS. Where other readings were preferred this is shown in the footnotes. 3. Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 K 44, p. 131–180. A paper MS, written in 1721-1722 by Tomaltach Mac Muirghiosa. It is not derived from B. More important variants are given in the footnotes. Many stanzas contained in B are not in K. 4. Brussels, Bibliothèque Royale, MS 3410, fo. 59a–61b. This MS was written by Michael O'Clery in 1629. It is a brief summary of the version in B and K. The whole of the verse except for three stanzas is omitted. The text is appended. **Editions**2. James G. O'Keeffe, Buile Shuibhne (The Frenzy of Suibhne). Being the Adventures of Suibhne Geilt. A Middle-Irish Romance. Edited, with Translation, Introduction, Notes and Glossary. 38 + 198 pp., 8vo, London, Irish Texts Society, Vol XII. [from Stowe B. IV 1, fol. 82a Br. Bibl. Roy. 3410, fol. 59a, with readings from a 23 K 44] Ériu 1, 1904, pp. 113-121. **Translations**2. See under Editions. 3. Gerard Murphy (ed.), Early Irish Lyrics: eighth to twelfth century. Oxford: Clarendon, 1956. [58 items; texts reconstructed and normalized according to the editor's dating; Engl. transl., notes, glossary.] 45. Súanach sin, a Éorann án (Suibne and Éorann), 118–123; 46. A bennáin, a búiredáin (Suibne in the woods), 122–137; 47. Mór múich i túsa in-nocht (Suibne in the snow), 138–141. **Secondary literature**2. Georges Dottin, Buile Shuibhne [Notice] In: Revue Celtique XXXIV (1913) 326–30. 3. Kenneth H. Jackson, The motive of the treefold death in the story of Suibhne. In: Féil-Sgríbhinn Eóin Mhic Néill, 1940, 535–550. 4. Nora K. Chadwick, Geilt. In Scottish Gaelic Studies 5 (1942) 106–153. [History and function of the geilt in Irish (Buile Suibne, Cath Almaine, etc.), Welsh and early Norse literature.] 5. Roland M. Smith, King Lear and the Merlin tradition. In Modern Language Quarterly 7 (1946) 153–174. 6. J. Vendryes, [ad Buile Shuibhne Best 2nd, edition 1238) 1301] In: Études Celtiques 4 (1941/48) (fasc.2, 1948) 320–322. (Notes critiques sur des textes, no. 9.) 7. James Carney, 'Suibne Geilt' and 'The children of Lir'. In. Éigse 6 (1948/52) (pt.2, 1950) 83–110. 8. Kenneth H. Jackson, A further note on Suibhne Geilt and Merlin. In: Éigse 7, (1953/55) (pt. 2, 1953) 112–116, 120 [add.]. Criticism of Carney in Éigse 6. 9. Ruth P. Lehmann, A study of the Buile Shuibhne. In: Études Celtiques 6 (1953/54) 289–311; 7 (1955/56) 115–138. 10. James Carney, The origin of Suibne Gelt. In: Studies in Irish literature and history. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1955, Appendix B, 385–393. 11. Birgit Bene[scaron], Spuren von Schamanismus in der Sage Buile Suibhne. In: Zeitschrift für Celtische Philologie 28 (1960/61) 309–334. 12. Gearóid S. Mac Eoin, Gleann Bolcáin agus Gleann na nGealt. In: Béaloideas 30 (1962) [1964] 105–120. 13. Brian Ó Cuív, in: Éigse 11 (1964/66) (pt.2, 1965) 155–156. [Review of Mac Eoin in Béaloideas 30]. 14. David Greene & Frank O'Connor (eds. & trans.), Binne liom um na tonna. In: A Golden treasury of Irish poetry, A.D. 600 to 1200. London: Macmillan, 1967, 179–180. 15. Donncha Ó Crualaoich, 'Eolchaire mo mhendatáin. Staidéar ar scéal Meán Ghaeilge. In: Irisleabhar Mhá Nuad 1970, 94–103. 16. Vernam Hull, 'A note on Buile Shuibhne', Celtica 9 (1971) 214. 17. Pádraig Ó Riain, 'A Study of the Irish Legend of the Wild Man', Éigse 14.3 (1972) 179–206. 18. Joseph Falaky Nagy, 'The Wisdom of the Geilt', Éigse 19 (1982) 44–60. 19. John Carey, 'Suibhne Geilt and Tuán Mac Cairill', Éigse 20 (1984) 93–105. 20. Seán Ó Sé, 'Buile Shuibhne: Sliocht', Oghma 6 (1994) 111–118. 21. Annette Pehnt, 'From Tree to Poetree: Rewritings of Buile Shuibhne in the Twentieth Century', Proc Harv Celt Coll 15 (1995) 162–174. 22. Joseph Falaky Nagy, 'An Introduction to the 1996 Edition of Buile Suibhne (The Frenzy of Suibhne)', ITS, Subsidiary Series 4, Dublin 1996. 23. Susan Shaw Sailer, 'Leaps, Curses and Flight: Suibne Geilt and the Roots of Early Irish Culture', Études Celtiques 33 (1997) 191–208. 24. Alexandra Bergholm, 'Academic and neopagan interpretations of shamanism in Buile Suibhne: a comparative approach', Studia Celtica Fennica 2 — Essays in honour of Anders Ahlqvist (2005) 30–46. 25. Alexandra Bergholm, 'Folly for Christ's Sake in Early Irish Literature: The Case of Suibhne Geilt Reconsidered', Studia Celtica Fennica 4 (2007) 7–14. 26. Alexandra Bergholm,"'Betwixt and between': theorising liminality and sacredness in Buile Suibhne', in Katja Ritari and Alexandra Bergholm (eds.), Approaches to religion and mythology in Celtic studies (Newcastle 2008) 243–263. 27. Fearga Ó Béarra, 'Buile Shuibhne: vox insaniae from Medieval Ireland', in Classen, A. (ed) Mental Health, Spirituality, and Religion in the Middle Ages and Early Modern Age (Berlin and New York 2014) 242–289. **The edition used in the digital edition**2. Buile Shuibhne. J. G. O'Keeffe (ed), First edition. [One volume. vii + 111 pp. iii-vii Preface, 1-83 Text, 85-91 Notes, 92-96 Brussels MS. 3410, 97-106 Glossary of the rarer words, 107-109 Index of places, 110 Index of persons.] Dublin Institute for Advanced StudiesDublin (1931) (Reprinted 1975) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. 1 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents pages 1-83 and 92-96 of the volume. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged. ##### Normalization Where the printed edition has instances of æ carrying the acute accent (lines 243, 416f, 598, 646, 648, 715, 726, 780, 958, 1278, 1288, 1318, 1546, 1707, 1797, 1818, 1875, 2179, 1320, 1354, 1391, 1393); this has been rendered æ without accent in the SGML file. Due to some HTML browsers not interpreting f[dot ], s, F, S etc. as characters carrying a punctum delens, the punctum delens above a character is rendered by the corresponding character + h. ##### Quotation Quotation marks have been tagged q. ##### Hyphenation When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break, the break is marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the tale; div1=the paragraph. Page-breaks are marked pb n=""; linebreaks are marked lb n=""; lines of poetry and speakers of dialogue are marked. ##### Interpretation Personal names and place names have not been tagged. Line-breaks are numbered. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the paragraph. ### Profile Description Created: By one or more unknown author(s). The story belongs to the Middle Irish period. Date range: 1200-1300?.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Late Middle Irish (and early Modern Irish). ##### Language: [LA] There is one word in Latin. ##### Language: [EN] The witness list is in English. ### List of Participants * **Suibhne** * **Cailleach an Mhuilinn, the mill-hag** * **Finnsheng ingen Fhíndealaigh, Finnsheng Daughter of Fíndealach** * **Domhnall** * **Congal** * **Cléirech, a cleric** * **Fear Caille** * **Moling** * **Mongán** * **Eorann** * **Énna mac Bracáin** * **Loingseachán** * **Rónán** ### Revision History * (2013-11-19) Beatrix Färber (ed.) * Additions made to bibliographic details. * (2013-09-20) Beatrix Färber (ed.) * Corrections communicated by Tomás Ó hAodha from the Department of Old and Middle Irish integrated; markup modified. * (2011-10-22) Beatrix Färber (ed.) * Correction communicated by Tom O'Donovan integrated; new wordcount made. * (2008-09-01) Beatrix Färber (ed.) * Keywords added; file validated. * (2008-07-28) Beatrix Färber (ed.) * Value of div0 "type" attribute modified, title elements streamlined, creation date inserted, content of 'langUsage' revised; additions to bibliography and minor modifications made to header. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:56:12+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2003-11-19) Peter Flynn (Validation) * Changed overscore to [macr ] and put note by "LB" into attribute on an ADD element and made this entry an ID for it. I don't know who LB was. * (2001-04-23) Beatrix Färber (ed.) * Particdesc modified. * (2001-03-26) Peter Flynn (ed.) * File re-parsed using NSGMLS using new DTD; HTML file created. * (2001-03-15) Beatrix Färber (ed.) * File re-parsed using NSGMLS; appendix keyed in and proofed once; variant readings and witness list inserted. * (2000-12-01) Beatrix Färber (ed.) * File parsed using NSGMLS. * (2000-10-10) Beatrix Färber (ed.) * Header created; bibliography inserted; parsing begun. * (2000-10) Maxim Fomin (ed.) * Second proofing, markup of quotes, and line numbering. * (2000-08-18) Beatrix Färber (ed.) * Special characters converted to ISO characters. * (1996-10) Vibeke Dijkman (ed.) * Structural markup added. * (1996-10) Vibeke Dijkman (ed.) * First proofing. * (1996-10-09) Vibeke Dijkman (ed.) * Text capture by scanning. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G302018 ### Buile Shuibhne: Author: Unknown ### List of witnesses * **B**: B IV I, p. 82a-95b, Royal Irish Academy, written 1671-74 by Daniel O'Duigenan. The text in O'Keeffe's edition is based on this MS. * **K**: 23 K 44, p.131-180, Royal Irish Academy, written in 1721-22 by Tomaltach Mac Muirghiosa. Not derived from B. * **L**: Brussels 3410, fo. 59a-61b, Royal Library Brussels,written in 1629 by Micheal O'Clery. It is a brief summary, with most of the verse omitted. It is appended to the digital edition. --- p.1 1] Dála Shuibhne Mhic Colmáin Chuair, rígh Dál 2] Araidhe, roaisnéidhsem remhainn do dhul ar fáinneal 3] & ar folúamain a cath, ba hedh ann fochann & 4] tucaitt tresa ttángattar na hairrdhena & na habarta 5] fúalaing & folúaimhnighe sin fáoi-siumh tar chách a 6] ccoitchinne & febh tecómhnaccair dhó iaromh. 7] Báoi aroile naoimh-erlumh uasal oirdnidhe hi 8] tír nÉrenn .i. Rónán Fionn, mac Beraigh, mic 9] Criodáin, mic Earclogha, mic Érnainne, mic Urene, 10] mic Seachnusaigh, mic Coluim Chúile, mic Muiredhaigh, 11] mic Laogaire, mic Néill, .i. fer comhailte tiomna 12] DéDé & congmála cuinge crábuidh & fuilngthe ingreama 13] ar sgáth an Choimdedh an fer sin. Ba mogh-sén 14] díles diongmála do Dhia, ar nobhíodh ag crochadh 15] a chuirp ar grádh Dé & do tuilledh fochraicciu dia 16] anmain. Ba sgíath dhídin fri drochaimsibh diabhail 17] & doáilc*h*ibh an fer mín muinterrdha mórmhonarach 18] sin. 19] Robaoi-sidhe fecht ann ag tórainn chille i nDál 20] Araidhe .i. Ceall Luinni a comhainm. As é robadh 21] rígh ar Dhál Araidhe an ionbaidh sin .i. an Suibhne, 22] mac Colmáin, adru*b*rumar. Rocuala 'diu Suibhne 23] airm a raibhi gut*h* chluig Rónáin ag tórainn na 24] cille, go rofhíarfacht dia muintir cidh adchualadar. 25] ‘Rónán Fionn mac Bearaigh,’ ar síad, ‘atá ag --- p.2 26] tórainn chille it chrích-si & it fheronn & as é guth 27] a chluig itchluini-si anosa.’ Rolonnaigedh & rofergaigedh 28] go mór antí Suibhne & roéirigh go dian 29] deinmneadhach do dhíochar an chléirigh ón chill. 30] Tarraidh a bhainchéile .i. Eorann ingen Chuinn 31] Chiannachta eiti an bhrait chortharaigh chorcra 32] robhúi ime dia fhosdudh, go rosging fón teach an 32] sioball airgid aeinghil co míneagur óir robhaoi san 34] brat ós a bruinne. Lasodhain fágbaidh a bhrat ag 35] an ríogain & dothaod roimhi lomnocht ina réim 36] roiretha do dhíochar an chléirigh ón chill co riacht 37] áit ina raibhe Rónán. 38] As amhlaidh robhúi an cléirech ar cionn Suibhne 39] an ionbaidh sin, ag moladh rígh nimhe *&* talman .i. 40] ag solusghabáil a pshalm & a pshaltair líneach lánáluinn 41] ina fhiadhnuisi. Dosfuairgaibh Suibhne an pshaltair 42] go rotheilg a bfudhomhuin an locha lionnfoair robhaoi 43] 'na fharradh go robáidedh ann í. Rogabh Suibhne 44] lámh Rónáin iarsin co rotharraing ina dhiaigh é tar 45] an ccill amach & níor léicc láimh an chlérigh úaidh 46] fós no go ccúala an éighemh. As é dorinne an 47] éighemh sin .i. giolla Congail Chlaoin mic Sgannláin, 48] arna thecht ar cenn Shuibhne ó Chongal fé*i*n do 49] chur chatha Mhuighe Rath. Ó ráinic an giolla co 50] háit n-iomagallmha fri Suibhne adféd sgéla dhó ó 51] thús go deredh. Téit trá Suibhne lasan ngiolla & 52] fágbaidh an clérech go dubhach dobrónach ar 53] mbádudh a pshaltrach & iar ndénamh a dhímigni & a 54] esonóra. 55] Diuidh laoi co n-oidhche iarsin doriacht dobarchú 56] robúi isin loch dochum Rónáin & a pshaitair leis gan 57] milledh líne ná litri inte. Dobert Ronán altugudh --- p.3 58] buidi do Dia trésan mirbuile sin & mallachais Suibhne 59] iaromh, conadh edh roráidh: ‘Mo ched-sa fri ced an 60] Choimdedh chumachdaigh,’ ar sæ, ‘amail táinicsiomh 61] dom dhíochur-sa & é lomnocht, gurab amhlaidh 62] sin bhías {folio 82b} do ghrés lomnocht ar faoinnel & ar 63] folúamhain sechnóin an domhain, gurab bás do rinn 64] nosbéra. Mo mallacht-sa for Suibhne bheós & mo 65] bhennacht for Eorainn rothriall a fhostudh & fós 66] fágbhaim-si do chloinn Choimáin an lá atchífit an 67] psaltair si *robáidedh* la Suibhne gurab díth & 68] dílghenn dóibh’; & a*t*bert in láid: > **Rónán**1. 69] Suibniu mac Colmáin romchráidh, > > 70] romt*h*arraing leis ar > leathláimh, > > 71] d' fhágbháil Chille Luinne lais > > 72] dom beith athaigh 'na hégmais. > 2. 73] Táinig chugum 'na rith rod > > 74] amail rochóala mo chlog, > > 75] tug leis feirg n-adhbhal n-anba > > 76] dom athchar, dom ionnarba. > 3. 77] Leasg lem-sa mh'athchar abhus > > 78] ón bhaile céda rabhus, > > 79] gérbo lium-sa robadh lesg > > 80] do Dhía táinic a thoirmesg. > 4. 81] Níor léig mo lámh as a láimh > > 82] co ccóalaidh an éighemh n-áin, > > 83] go n-ébreadh ris: 'tair don chath, > > 84] doriacht Domhnall Magh ránRath. > > > --- > > p.4 > > 7. 85] Dodheachaidh maith dhamh-sa dhe, > > 86] ní ris rugus a bhuidhe, > > 87] ó doriacht fios an chatha > > 88] do shoighidh an ardflat*h*a. > 8. 89] Ro-ionnsaigh an cath go cían > > 90] dár chláon a chonn *i*s a chíall, > > 91] sirfidh Éirinn 'na gheilt ghlas > > 92] agus bidh do rinn raghas. > 9. 93] Mo pshaltair doghabh 'na láimh > > 94] dusfarlaic fón linn láin, > > 95] dorad Críst chugum gan chair > > 96] conár bhó misdi an pshaltair. > 10. 97] Lá co n-oidhche fán loch lán > > 98] is nír mhisdi an breac bán > > 99] dobhrán do dheóin Mic Dé dhe > > 100] doroidhnacht damh dorisse. > 11. 101] An pshaltair doghabh 'na láimh > > 102] fágbuim-*se* do chloinn Cholmháin, > > 103] bídh *olcl do chloinn Cholmáin chain* > > 104] an lá dochífed an pshaltair. > 12. 105] Lomnocht dodheachaidh sé sonn > > 106] dom thochrádh is dom thafonn, > > 107] as edh doghéna Día dhe, > > 108] bídh lomnocht dogrés Suibhne. > 13. 109] Rogabh gá astadh a brat > > 110] Eorann, ingen Chuinn Chiannacht, > > 111] mo bhennacht ar Eorainn de > > 112] is mo mallacht ar Suibhne. > > S. > > > > > --- p.5 113] Dodheachaidh Rónán iarsin go Magh Rath 114] do dénamh síodha eitir Dhomhnall mac Aodha & 115] Congal Claon mac Sgannláin & níor fhéd a síodhugudh. 116] Doberthaoi immorro an cléreach i ccomairci eaturra 117] gach laoi go nach marbhtha neach and ón uair 118] rotoirmisgthi an cathugudh go cceadaighthi dóibh 119] doridhisi. Nomhilledh trá Suibhne cumairce an 120] chléirigh, uair gach sídh & gach osadh fogníodh 121] Rónán robrisedh Suibhne, ar nomharbadh fer ré tráth 122] an chomhlainn gach laoi & fer eile ré sgur an chomhlainn 123] gacha nóna. An lá dono rocinnedh an cath 124] mór do thabairt táinic Suibhne ria gcách dochum 125] an chatha. 126] As amhlaidh robaoi & léine sreabhnaidhe síodae 127] i cusdul frí gheilchnes dó & fúathróig do shról rígh 128] uime & an t-ionar tuc Congal dó an lá romarbh 129] Oilill Cédach rí Úa bFaoláin for Magh Rath, ionar 130] corcra comhdatha esein co cciumhius dlúith deghfhighthi 131] d'ór áluinn órloisghthi ris, co sreithegar gem 132] ccaomh ccarrmhogail ón chionn gór araill don 133] chiumhais sin, go stúaghlúbaibh síoda dar cnaipidhibh 134] caoiméttrochta re hiadhadh & re hosgladh and, {folio 83a} 135] go bfoirbreachtadh airgid áoingil gacha cáoi & gacha 136] conaire imthéighedh, crúaidhrinn chaoilshnáithaide 137] don ionar sin. Dhá shleigh shithfhoda slinnleathna 138] ina lámhaibh, sgíath breacbhuidhe bhúabhallda for a 139] mhuin, claideamh órdhoirn for a chlíu. 140] Táinic roimhe fón toichim sin co ttarla Rónán 141] dó & ochtar psa*l*mchetlaidh dá muintir ina fharradh 142] & íad ag crothadh uisge coisreagtha dar na slúaghuibh 143] & roscroithset ar Suibhne hi ccuma cháich. Agus 144] andar leis-siomh bá dá fhochuidmedh rocroithedh an --- p.6 145] t-uisge fair, & dorad a mhér a suainemh na sleighe 146] seimnidhe robhúi ina láimh & rosdiubhraic do 147] pshalmc*h*eadlaidh do muintir Rónáin go romarbh 148] don oenorchar sin é. Dorad andara hurchar don 149] fhogha faobrach uillenngér dochum an chlérigh 150] budhdhén go rosben isin chlog robháoi for a ucht, 151] go rosging a crann as a n-airde isin aer, co n-ébairt 152] an cléireach: ‘Guidhim-si an Coimde cumachtach’, 153] ar sé, ‘an ccomhairde dochúaidh crann an fhogha 154] isin aer & a néllaibh nimhe co ndeachair-si amail 155] gach n-ethaid & an bás roimris-si for mo dhalta-sa, 156] gurab eadh notbéra .i. bás do rinn, & mo mhallacht-sa 157] fort & mo bhennacht for Eorainn, Uradhrán & Telli 158] uaim i n-aghaidh do shíl & chloinne Colmáin Chuair,’ 159] & itbert: > **Ronán**1. 160] Mo mallacht for Shuibhne, > > 161] rium is mór a chionaidh, > > 162] a fhogha bláith builidh > > 163] dosháith trém chlog creadhail. > 2. 164] An clog sin roghonais > > 165] notchurfi-si ar cráobhaibh > > 166] gurbat aon ré hénaibh, > > 167] an clog náomh ré náomhaibh. > 3. 168] Mar dochuaidh i cédóir > > 169] crann an fhogha a n-airde > > 170] co ndeachair-si, a Shuibhne, > > 171] re gealtacht gan chairde. > > > --- > > p.7 > > 6. 172] Roghonais mo dhalta, > > 173] rodergais as t'fhogha, > > 174] bíaidh dhuit ann do chomha > > 175] gurab do rinn ragha. > 7. 176] Madh dá ttísat riom-sa > > 177] síol nEoghain go tteinne, > > 178] noscuirfet a ccran*n*acht > > 179] Uradhrán is Teille. > 8. 180] Uradhrán is Teille > > 181] roscursiod i ccran*n*acht, > > 182] an ced-sa, tré chorracht, > > 183] as let-sa mo mhallacht. > 9. 184] Bennacht uaim for Eorainn, > > 185] Eorann chaemh gan crannacht, > > 186] tré dhuilghe gan domacht > > 187] for Shuibhne mo mhallacht.' > > Mallacht. > > > > > 188] Ó rochomhracsiot iarom na catha cechtarrdha 189] robhúirset an damhradh dermháir adíu & anall amail 190] dámha damhghoire co ttuargaibhset trí tromghaire 191] ós aird. Ó'dchúala thrá Suibhne na gáire móra sin 192] & a fhuamanna & a freagartha i néllaibh nimhe & i 193] fraightibh na firmaminnte rofhéch Suibhne suas iarum 194] co rolíon nemhain & dobhar & dásacht & fáoinnel & 195] fúalang & folúamain & udmhaille, anbsaidhe & 196] anfhoistine, miosgais gach ionaid ina mbíodh & serc 197] gach ionaidh noco roichedh; romheirbhlighset a 198] meóir, rocriothnaighsiot a chosa, roluathadh a 199] chroidhe, roclódhadh a chédfadha, rosaobadh a 200] radharc, rotuitset a airm urnocht asa lámhuibh co 201] ndeachaidh la bréithir Rónáin ar gealtacht & ar 202] geinidecht amail gach n-ethaid n-æerdha. --- p.8 203] An tan immorro doriacht asin ccath amach 204] ba hainminic nothaidhledh a chossa lár ar lúas a 205] réime & an tan nothaidhledh ní bhenfadh a drúcht 206] do bharrúachtar an fheóir ar éttroma & ar aerrdhacht 207] an chéme nochingedh. Ní roan don réim roiretha 208] sin co nár fág magh ná machairi ná maolshliabh, 209] móin ná muine ná mothar, cnoc ná cabhán, ná coill 210] chlithardhlúith a nÉirinn gan taisdeal an lá sin, go 211] ráinig co Ros Beraigh i nGlenn Earcáin co ndeachaidh 212] isin iobhar robhaoi isin glinn. 213] Romheabhaidh an cath re nDomhnall mac 214] Aodha an lá sin amail adru*bru*mar & rohaisnéidhsem 215] remhainn. Robhaoi éimh clíamuin do Suibhne isin 216] chath .i. Aonghus Remhar mac Ardghail mic Macníadh 217] {folio 83b} mic Ninnedha do thoathaibh Úa Ninnedha 218] do Dhál Aruidhe. Táinic sidhe a ráon madhma 219] asin ccath go mbuidhin dia muintir imalle fris & as 220] í conair táinic a nGlionn *E*arcáin. Baoi siumh trá 221] cona muintir ag iomrádh ar Suibhne ara iongantaoi 222] leó gan a bheó nó a mharbh d'fhaicsin ó rochomraicset 223] na catha, acht chena bá derbh leó gurab tré esgcáoine 224] Rónáin fodrúair gan fios a oidhedha. Rochualaidh 225] éimh Suibhne ar chansat & é isin iobar ósa ccionn, 226] & itbert: > **Suibhne**1. 227] 'A óga, tigidh a lle, > > 228] a fhiora Dhál Araidhe, > > 229] foghébhthaoi isin bhile a bfuil > > 230] an fer forsa táoi iarraidh. > > > --- > > p.9 > > 4. 231] Dodheónaidh Dia dhamh-sa sunn > > 232] betha iomnocht iomchumhang, > > 233] gan ceól is gan codladh sáim, > > 234] gan banchuire, cen bandáil. > 5. 235] Misi sunn ag Ros mBearaigh, > > 236] domrad Rónán fo mheabhail, > > 237] romsgar Dia rém dheilbh nád ró, > > 238] sgaraidh ré mh'eól, a ógó. > > A óga. > > > > > 239] Ó'dchualadar na fir Suibhne ag gabáil na rann 240] tugsat aithne fair & roráidhset fris taobh do thabairt 241] friú. Adbert-som nach ttiubradh tré bhith síor. Ó 242] robhádar-somh iarumh ag iadhad im an mbile 243] rotógaibh Suibhne uime co háithétrom aéerda óthá 244] sin co Cill Ríagain i tTír Chonuill & rothoirinn iarumh 245] a mbile na cille. As ag an mbile sin dorala do 246] Dhomhnall mac Aodha cona shluagaibh do ueith a 247] haithle an chatha & ó'dchonncadar an gheilt ag dol 248] isin mbile tángadar drong dona slóghaibh go roiadhsat 249] ina iomthacmhang ima ccuairt; gabhaid iarumh ag 250] tabairt túarusgbála na geilti ós aird, adberedh fer 251] ann bá ben, adberedh fer eile bá fer robhúi ann, go 252] ttarad Domhnall fé*i*n aithne fair, conadh ann 253] adbert: ‘As é Suibhne fil ann,’ ar sé, ‘.i. rígh Dál 254] Araidhe roesgcáoin Rón*án* an lá tugadh an cath. 255] Maith éimh an fer fil ann,’ ar sé, ‘& dá madh áil leis 256] seóide & máoini d'fhagbáil fogébadh úainne da 257] ttugadh taobh frinn. Truag lem,’ ar sé, ‘iarsma 258] muintire Congail amlaidh sin, ar robtar maith & 259] robtar móra mo chomhada-sa do Chongal,’ ar sé, 260] ‘re ccur an chatha, et robadh maith dono comairle 261] Choluim Chille don ghille úd fé*i*n dá ndeachaidh 262] lé Congal do chuingidh sochraidhe co rígh Alban im 263] aghaidh-si’; conadh ann adbert Dombnall an láid: --- p.10 > **Domhnall**1. 264] Cionnus sin, a Shuibhne sheing? > > 265] robadh tóiseuch mór ndíreim > > 266] an lá tugadh an cath clóen, > > 267] ar Macc Rath robadh rochóemh. > 2. 268] Cosmhuil do ghnúis érgna iar n-ól > > 269] re corcair no re coemhór, > > 270] cosmhuil do chúl gan chaire > > 271] re clúimh nó re casnaidhe. > 3. 272] Cosmhuil gné do chuirp choidche > > 273] re sneachta n-úar n-(r)*[macr ]*æcnoidhche, > > 274] do rosg rogormadh mar ghloin, > > 275] mar oighreadh séimh snúadhamail. > 4. 276] Áluinn cuma do dá chos, > > 277] dar liom ní trén th'urradhus, > > 278] t'airm rathmara, ruicthis fuil, > > 279] robsat athlumha i n-iomghuin.{folio 84a} > 5. 280] Targaidh Colaim Cille dheit > > 281] nemh agus ríghe, a romheic, > > 282] díogháir tángais isin Magh > > 283] ó príomh*fh*áidh nimhe is > talmhan. > 6. 284] Adubairt Colum Cille, > > 285] fáidh fosaidh na fírinne, > > 286] líon ticcthi tar tuile theinn > > 287] ní riccthi uile a hÉirinn. > 7. 288] Targus-sa do Chongal Chlaon > > 289] tan robámar imaráon > > 290] bennacht fer nÉrenn uile, > > 291] ba mór an t-ioc énuige. > > > --- > > p.11 > > 10. 292] Muna gabha uaim-si sin, > > 293] a Chonghail chaoimh mic Sgannail, > > 294] ga breith bhéire, mór an modh, > > 295] orm-sa, más eadh, it aonor? > 11. 296] Gébhad-sa úait madh maith lat, > > 297] tabhair dhamh-sa do dhá mac, > > 298] do lámh dhiot is do bhen mbas, > > 299] t'ingen is do rosg rinnglas. > > > - 300] Nocha Béra acht rinn fri rind, > > 301] béd-sa choidche in bhar n-oirchill, > > 302] as é ar ccomhrádh iman ccacht, > > 303] beir-si lomnán mo mallacht. > > - 304] Bidh cuid do chuifir do chorp, > > 305] beittid fiaich ar do thromthocht, > > 306] nodgonfa ga dremhan dubh > > 307] agus beir-si faon folumh. > > - 308] Atáoi it áonar seach gach rígh > > 309] gum aimhles ó thír do thír, > > 310] rodlesaighes thairis sin > > 311] ón ló rondug do mháthair. > > - 312] As ann fós tugadh an cath > > 313] ar an maighin a Muigh Rath, > > 314] robhúi bráon dar claideamh nglas, > > 315] torchair Congal Cláon cionnus.Cionnus. > > > > 316] Ó'dchuala trá Suibhne sésdan na sochaidhe & 317] muirn an mórshlúaigh nostógbaidh uime asin mbile 318] re fraisnéllaibh na firmaiminti ós mullaighibh gacha 319] maighni & ós fhéigi gacha ferainn. Baoi fri ré chéin --- p.12 320] iarsin seachnóin Érenn ag tadhall & ag turrag a 321] sgalpaibh cruadhcharrag & a ndosaibh crann urard 322] eidhneach & i ccuasaibh caolchumhguibh cloch ó inber 323] do inber & ó binn do binnd & ó glinn do glionn go ráinic 324] Glenn mbitháluinn mBolcáin. Ann no thathaigtis (?) 325] gealta Éirenn ó robadh slán a mbliadhain ar 326] gealtacht, ar as ionadh aoibhnesa móir an glenn 327] sin do gheltaibh do grés. Uair as amlaidh atá Glenn 328] mBolcáin & ceithre doirsi ag an ngaoith ann & 329] roschoill roáluinn rocháoin ann bheós & tiobrada 330] táobhghlana & uarána ionnfhuara & glaisi gainmidhe 331] glanuisgidhe & biorar barrghlas & fothlocht fann foda 332] for a lár. Iomda fhós a shamha & a shiomsáin & a 333] lus-bían & a biorragáin, a chaora & a chreamh, a 334] mhelle & a miodhbhun & áirnidhe dubha & a dercain 335] donna. Nobídh dono gach æ dona gealtaibh ag 336] tuargain a chéile im thogha biorair an ghlenna sin 337] & im roignibh a leptach. 338] Robúi dono Suibne athaigh fhoda isin ghlenn 339] sin conustarla aen na n-oidhche ann a mullach 340] sgíach urairde eidhnidhe robhaoi isin glinn. Robá 341] deacair dó-sumh iumfhhulang na leaptha sin, uair 342] gach cor & gach iompódh nochuiredh dhe nothegmadh 343] frais do dhealgaibh sgiach ann, co mbíttís ag tolladh 344] & ag treaghdadh a thaoibh & ag comhghuin a chnis. 345] Roaitherraigh Suibne iarum asin leabaidh sin dochum 346] ionaidh ele. As amhlaidh éimh robhúi an t-ionadh 347] sin & motharmhuine móirdreasa míndeilgneach ann & 348] áonchraobh dhíoghainn droighin ar na hionfhás {folio 84b} 349] na hénur trésan muine suas. Tairisedh Suibhne for 350] barr na craoibhe sin, sdúaghais & lúbais an croabh --- p.13 351] chomhcháol robháoi faoi go ttarla béim n-asglainn 352] de trésan muine go ttorchair go lár talman, co nach 353] raibhe méd n-orlaigh ann ó a bhonn go a bhathais 354] gan fhuiliúgudh, gan forrdergudh fair. Adráigh 355] iaromh go héneirt anfann & dothoed trésan muine 356] amach, co n-ébairt: ‘Mo chubhais éimh,’ ar sé, 357] ‘as deacair an bheatha so d'fhulang tar éis deghbhethad 358] & bliadhain gus aréir damh-sa forsan 359] mbethaidh-si’; conadh ann adbert an laoi*dh*: > **Suibhne**1. 360] 'Bliadhain gus aréir > > 361] dhamh fó chiamhair chraobh > > 362] eitir tuile is tráigh > > 363] gan tuighe fom tháobh. > 2. 364] Gan cerchaill fóm chionn > > 365] eitir ferchloinn fhinn, > > 366] baeghal, a Dhé, dhúinn, > > 367] gan fhaobar, gan rinn. > 3. 368] Gan comhthocht fri mnáibh, > > 369] acht madh fothlacht fían, > > 370] as cuid iodhan óg, > > 371] biolar, as é ar mían. > 4. 372] Gan rúathar co rígh > > 373] am úathadh im eól, > > 374] gan airgni go hán. > > 375] gan chairde, gan cheól. > 5. 376] Gan chodladh, monúar, > > 377] go n-abrar a fhíor, > > 378] gan chobhair co cían, > > 379] as doraidh mo dhíol. > > > --- > > p.14 > > 8. 380] Gan tegh lomnán lán, > > 381] gan comhrádh bfher bfhíal, > > 382] gan rígh riom da rádh, > > 383] gan lionn is gan bíadh. > 9. 384] Trúagh romt*h*earbadh > sunn > > 385] rem shlúagh trealmach trom > > 386] im geilt géir tar gleann > > 387] gan chéill is gan chonn. > 10. 388] Gan bheth ar cuairt rígh > > 389] acht rúaig ar gach ráon > > 390] as í an mhire mhór, > > 391] a rí nimhe naomh. > 11. 392] Gan áos comhlán ciúil, > > 393] gan comhrádh fri mnáibh, > > 394] gan tiodhnacal séd, > > 395] tuc mh'ég, a Chríst cháidh. > 12. 396] Robádhus-sa feacht, > > 397] ge béo mar 'tú anocht, > > 398] ba neamhfhann mo nert > > 399] ar ferann nárbh olc. > 13. 400] Ar eachaibh co hán > > 401] i mbeathaid can bhrón, > > 402] ar mo ríghe raith > > 403] robsam rígh maith mór. > 14. 404] Beith mar 'tú 'na dhíaid > > 405] dot chreic, a Chríst cáidh, > > 406] im bhochtán gan brígh > > 407] a nGlionn Bolcáin báin. > > > --- > > p.15 > > 17. 408] An scé nach máoth barr > > 409] romthraoth is romtholl, > > 410] súaill nach ttuc mh' oididh, > > 411] an craobh droighin dhonn. > 18. 412] Cath Congail co cclú, > > 413] ba liach dhún fo dhí, > > 414] ba día mairt an maidhm, > > 415] lía ar mairbh 'náid ar mbí. > 19. 416] Ar faéinnel go fíor > > 417] gerbham saéirfher séimh, > > 418] isam triamhain trógh > > 419] bliadhain gus aréir.' > > Bliadhain > > > > > 420] Robháoi-siumh amlaidh sin a nGlinn Bolcáin 421] go rostógaibh uime feacht ann co ráinic Clúain Cilli 422] a ccoiccrích Thíre Chonaill & Thíre Bóghain*e*. 423] Dochuaidh iarumh for sraith na tiopraidi gur chaith 424] biorar & uisge ann an oidhche sin. Téit iarumh a 425] mbile na cilli. As é ba hoirchinneach isin chill sin 426] Fáibhlen do muintir Brughaigh mic Deaghaidh & 427] táinic doinenn mór dermháir ann an oidhche sin gur 428] rochuir ar Suibhne go mór méd anshóidh na hoidhchi 429] sin & adbert-somh: ‘Trúagh ámh,’ ar sé, ‘nach air 430] Muigh Rath rommharbadh-sa resíu nobheinn isin 431] deacair-si’; go n-ébairt an laoi*dh* annso síosana go 432] léig: > **Suibhne**1. 433] Anocht is fúar an snechta, > > 434] fodeachta is búan mo bhochta, > > 435] nídom neirt isin > deabuidh > > 436] im geilt romgeóghuin gorta. > > > --- > > p.16 > > 4. 437] Atchíd cách nídom chuchtach, > > 438] as lom i snáth mo cheirteach, > > 439] Suibhne mh'ainm ó Ros Ercáin, > > 440] as misi an gealtán gealtach. > 5. 441] Nídom fois ó thíg aghaidh, > > 442] ní thaidlenn mo chois conair, > > 443] nocha bíu sonna a ccíana, > > 444] domeccad ialla omhain. > 6. 445] Mo bháire tar muir mbarcláin > > 446] ar ndol tar sáile soclán, > > 447] rogab time mo nertán, > > 448] as mé gealtán Ghlinne Bolcáin. > 7. 449] Gaoth an reóidh ag mo rébadh, > > 450] sneachta romleón go léige, > > 451] an tsíon dom breith a n-éccuibh > > 452] do géccuibh gacha géicce.{folio 85a} > 8. 453] Romgonsat géga glasa > > 454] co rorébsat mo bossa, > > 455] ní fargaibhset na dreasa > > 456] damna creasa dom chossa. > 9. 457] Atá crioth ar mo lámha > > 458] tar gach mbioth fátha mbúaidre, > > 459] do Shlíabh Mis ar Sliabh Cuillenn, > > 460] do Shléibh Cuillenn co Cuailgne. > 10. 461] As trúagh mo nuallán' choidhche > > 462] i mullach Cruachán Oighle, > > 463] do Ghlinn Bolcáin for Íle, > > 464] do Chinn Tíre for Boirche. > > > --- > > p.17 > > 13. 465] Beg mo chuid ó thig laa, > > 466] ní thaét ar scáth lá noa, > > 467] barr biorair Chluana Cille > > 468] la gleorán Chille Cua. > 14. 469] An gen fil ag Ros Earcach > > 470] ní thair imnedh ná olcach, > > 471] as edh dombeir gan nerta > > 472] beith re sneachta go nochtach.' > > Anocht > > > > > 473] Táinic Suibhne roimhe iarumh co riacht an 474] chill ag Snámh dhá Én for Sionainn, dian comainm 475] Cluain Boirenn an tan sa; día na haoine dídine an 476] tsainridh ráinic-siumh annsin. As ann iarumh bádar 477] cléirigh na cille ag dénamh an uird nóna ocus mná ag 478] túargain lín & ben ag breth leinb. ‘Nior bhó cóir 479] éimh,’ ar Suibhne, ‘don mhnáoi aoine an Choimdedh 480] do mhilledh. Feibh thúairges an ben an líon,’ ar 481] sé, ‘as amhlaidh sin rotúairgeadh mo muinter-sa 482] isin chath a Maigh Rath.’ Rochúalaidh-sion iarum 483] clog an esparta aga bhúain, conadh ann adbert: 484] ‘Ba binne lem-sa éimh,’ ar sé, ‘guth na ccúach do 485] chloinsin ar bruach na Banna do gach leith inás 486] grig-gráig an chluig si atchluinim anocht,’ co n-ébert 487] an laoidh: --- p.18 > **Suibhne**1. 488] Binne lem im na tonna > > 489] mh' ingne anocht cidh it cranna > > 490] ná gricc-gráicc chlogáin chille > > 491] an chú do*ní* cúi Banna. > 2. 492] A bhen, ná tairbhir do mac > > 493] día na háoine dídine, > > 494] lá nach luingenn Suibhne Geilt > > 495] ar seirc rígh na fírinne. > 3. 496] Amail tuairgitt na mná an líon, > > 497] is fíor gé nomchluinter-sa, > > 498] amlaidh rothuairgit 'san chath > > 499] for Maigh Rath mo mhuinter-sa. > 4. 500] Ó Loch Diolair an aille > > 501] go Doire Coluim Chille > > 502] nocha deabaidh rochúala > > 503] ó ealaib búadha binne. > 5. 504] Dord daimh dhíthreibhe ós aille > > 505] bíos a Síodhmhuine Glinne, > > 506] nochan fuil ceól ar talmain > > 507] im anmuin acht a bhinne.23—1 For this stanza and the following K has > > > *> 1. Binni leam im na tonna > > > > m' adhbha anocht ciodhat crannda, > > > > la nach loingenn Suibhne Geilt > > > > ar seirc righ na firinde. > > * A bhen na tairbhir do mhac > > > > dia na haeini didine > > > > na gricc gracc chlogáin cille > > > > an cú doghnÍ cui banna. > > > > > > > > > >* > > > > > --- > > p.19 > > > - 508] A Chríost, a Chríost romchluine, > > 509] a Chríost, a Chríost gan bine, > > 510] a Chríost, a Chríost romchara, > > 511] ná romscara réd binne.Binne > > > > 512] Roshiecht immorro Suibhne arnabhárach go 513] *Cill* Derfile gur chaith biorar na tiobraidi & an 514] t-uisge robhúi isin chill & táinic doinenn dermháir 515] isin oidchi go rosgab athtuirsi adhbhalmór & snímhche 516] Suibhne tria olcus a beathad & bheós rob íomhach 517] athtuirseach leis bheith a n-égmuis Dhál Araidhe; 518] conadh ann adbert na randa sae: > **Suibhne**1. 519] Mh'aghaidh a cCill Der ffile > > 520] as í robris mo chroidhe, > > 521] dursan damh, a mic mo Dhé, > > 522] sgaradh ré Dál nAraidhé. > 2. 523] Deichneamhar is deich cét laoch > > 524] rob é mo shlúagh ag Druim Fraoch, > > 525] ge beó gan treisi, a mic Dé, > > 526] ba misi a ccenn comairlé. > 3. 527] Múichnidhe mh'aghaidh anocht > > 528] gan giolla is gan longphort, > > 529] níorbh í mh'aghaidh ag Druim Damh, > > 530] meisi is Faolchú is Conghal.{folio 85b} > 4. 531] Mairg ro*m*fuirgedh risin > dáil, > > 532] a mo ruire an ríchid ráin, > > 533] gen go bfhaghainn-si d'ulc dhe > > 534] go bráth acht an oidhchi-se.' > > M'aghaidh > > > > > --- p.20 535] Seacht mbliadhna comhlána do Suibhne ar 536] fud Érenn as gach aird go aroile go ttoiracht aon na 537] oidhche ann co Glenn Bolcáin, fobith is ann robhaoi 538] a dhaingen & a dhúnárus comhnaidhe-siumh & ba 539] haoibhne leis oirisiumh & aittreabadh ann inás i 540] ngach ionadh a nÉrinn ina égmuis, úair doshoichedh 541] chuige as gach aird d'Éirinn & ní théighadh úadh 542] acht re huaman & re huiregla mhóir. Roairbhir 543] bhith Suibhne ann an aghaidh sin co ttoirracht 544] Loingseachán fora iarraidh isin maidin arnamhárach. 545] Adberat furenn ann gurbho mac máthar dhó-sumh 546] Loingseachán, adberat furenn eile ba comhalta, acht 547] cena cibé dhíbh sin é roba mór a dheithidin uimesiumh, 548] uair dochuaidh-siumh fo thrí for gealtacht & 549] dusfug-sumh fo thrí for ccúlaibh. Robhaoi Loingseachán 550] aga iarraidh-siomh don dul sin isin ghlionn, 551] co bfuair sliocht bharr a throighedh a mbruach na 552] glaisi isa biorar noithedh & fós fuair na craobha 553] nomheabhtaís fó a chosaibh ag aitherrach do bharr 554] an chroind for aroile. Ní bfuair-siumh dono an gheilt 555] an lá sin co ndeachaidh a faisteach folamh isin glinn 556] gur tuit a shúan toirrchim codalta fair ann iar 557] mórshaothar luirg Suibhni forsa raibbe iarair. Doluidh 558] iaromh Suibhne fora shliocht-somh go mbúi forsan 559] teach co ccúalaidh iarum srainn Loingseacháin ann; 560] conadh iarsin adbert an láoidh-si: > **Suibhne**1. 561] 'An fer ag froig focherd srainn, > > 562] súan mar soin nocha lámhaim, > > 563] seacht mbliadhna ón mhairt a Muigh Rath > > 564] nochar chotlus tinneabradh. > > > --- > > p.21 > > 4. 565] Do chath rod, > > 566] a Dhé *nimhe*, ní ma > lott, > > 567] bá Suibhne Geilt m'ainm iar sin, > > 568] mh'aonar dhamh a mbarr eidhin. > 5. 569] Biorar thiobrad Drorma Cirb, > > 570] as é mo shásadh im theirt, > > 571] as aithnidh orm gnúis a ghné, > > 572] as fíor is mé Suibhne Geilt. > 6. 573] Dearbh as misi Suibhne Geilt > > 574] fer contuil fo choemhna ceirt, > > 575] im Shlíabh Líag má do cló > > 576] domseannad na fiora so. > 7. 577] An tan ba-sum Suibhne sruith > > 578] arbhirinn bith a n-úarbhuith > > 579] i seisg, a sesgonn, i sléibh: > > 580] rorer m'eól ar eidirchéin. > 8. 581] Atlochar don rígh-si thúas > > 582] las nach gnáth an t-iomarchrúas, > > 583] as edh romucc as mo riocht > > 584] a mhéd robhá for écciort. > 9. 585] As fuit, fuit damh ó nach mair > > 586] mo chollan i n-eidhnechaibh, > > 587] feraidh mór do shíonaibh air > > 588] agus mór do thoirneachaibh. > 10. 589] Gidh im beó ó gach dinn do dhinn > > 590] isin slíobh ós iubairghlinn, > > 591] áit i fargbadh Congal Cláon > > 592] monúar ná romfar*g*badh > faon. > > > --- > > p.22 > > 13. 593] Meinic m'ong > > 594] cían óm relic mo theach toll, > > 595] nídom nía acht im geilt ghann, > > 596] Dia romchlann i cceirt gan chonn. > 14. 597] As mór báos > > 598] a Glinn Bolcáin acht cé taés, > > 599] fil mór do abhlaibh a nGlinn > > 600] Bolcáin do éimhedh (?) mo chinn. > 15. 601] Biorar glas > > 602] agus deogh d'uisge glain, > > 603] nosibhim, ní thibim gen, > > 604] ní hionann sa*n* fer ag > froigh. > 16. 605] Eidir corraibh Cúailghne saimh, > > 606] eitir chúanaibh ó thig gaimh, > > 607] fó chéibh chaille gach re seal, > > 608] ní hionann sa*n* fer ag > fraigh.{folio 86a} > 17. 609] Glenn mBolcáin mbil bél re gáoith > > 610] ima ngairid geilte glinne, > > 611] ní chodlaim ann, monuar dhamh, > > 612] am trúaighe ná an fer a*g* > fraigh.' > > An fer > > > > > 613] A haithle na láidhe sin doluidh-siumh isin 614] oidhche ar ccionn co muilenn Loingseacháin; 615] aonchailleach ag a choimhéd-sidhi .i. Lonnóg inghen 616] Duibh Dhithribh máthair mhná Loingseacháin. 617] Táinic Suibhne isin teach cuice & tuc sí mírenna beca 618] dhó & robhúi fri ré chían ag aithighidh an mhuilinn 619] amhlaidh sin. Luid Loingseachán for a shliocht-somh 620] lá n-ann conusfaca for taidhin an mhuilinn é & téit 621] --- p.23 d'agallamh na caillighi .i. co Lonnóig máthair a 622] mhná. ‘An ttáinic Suibhne 'san muilenn, a chaillech?’ 623] ar Loingseachán. ‘Robúi aréir co déidhenach sunn,’ 624] ar an chaillech. Rogabh iarum Loingseachán ceirt 625] na caillighe uime & roan isin muilenn tar éis na 626] caillighe & táinic Suibhne an oidhche sin don mhuilinn 627] co ttug aithne ar Loingseachán. Ó'dchonnarc a 628] shúile co ling úadha focédóir dar forlés an tighe 629] amach & adbert: ‘A Loingseacháin,’ ar sé, ‘as 630] trúagh th'amus orm-sa arim thafann as mh'ionadh & 631] as gach ionadh is diliu lium i nÉrinn & ó nach 632] léig Rón*án* damh-sa taobh do thabhairt friot as 633] liosda lenamhnach dhuit ueith dom lenmhuin’; & 634] dorinne an laoidh so ann: > **Suibhne**1. 635] A Loingseacháin, liosda sin, > > 636] nochan úain damh t'agalloimh, > > 637] ní léig dhamh Rónán taobh friot, > > 638] as é domrad a n-ainriocht. > 2. 639] Doradus urchar gan ágh > > 640] a lár an chatha ar Rónán, > > 641] co robhen isin chlog chain > > 642] robhaoi for ucht an chléirigh. > 3. 643] Mar dotheilgius urchar n-án > > 644] do lár an chatha ar Rónán, > > 645] ‘ced duit’, ar an cléireach cain, > > 646] 'dul araén risna hénaibh.' > 4. 647] Iarsin rolinges-sa súas > > 648] isin aéér eadarbhúas, > > 649] ní rolinges ó 'tú beó > > 650] æinléim badh héttromó. > > > --- > > p.24 > > 7. 651] Dá madh isin maidin múaidh, > > 652] isin Mairt a haithle an Lúain, > > 653] nochar úallcha neach anú > > 654] a leith re hóglách m'aosú. > 8. 655] As iongnadh lem inní atchiú, > > 656] a fhir rodhealbh an lá aniú, > > 657] ceirt na caillighi ar an clár, > > 658] dá shúil lúatha Loingsecháin.' > > A > > > > > 659] ‘As trúagh an mheabail rob áil duit do 660] dhénamh orm-sa, a Loingsecháin,’ ar sé ‘& ná bí ag 661] mo thochrádh ní as sía, acht eirg dot thoigh & raghat-sa 662] róm gonige an baile itá Eorann’ . 663] As amhlaidh éimh robhúi Eorann an tan sin 664] ar ffeis le Guaire mac Congail mic Sgannláin, ar rob 665] í Eorann fa ben do Suibhne, uair robháttar dá 666] bhráthair isin tír & ba comhdhúthaigh dhóibh an 667] ríghe rofagaibh Suibhne .i. Guaire mac Congail, mic 668] Sgannláin, & Eochaidh mac Condlo, mic Sgannláin. 669] Rosiacht trá Suibne gonige an baile ina raibhe 670] Eorann. Dodheachaidh Gúaire do sheilg an lá sin & 671] ba sí conair dochúaidh co muinchinn Sléibe Fuaid 672] & im Sgirig Chinn Ghlinne & im Éttan Tairb. As ann 673] robaoi a longport im Glenn Bolcáin risa ráiter Glenn 674] Chíach aniú i machaire Chineoil Ainmirech. Deisidh 675] iarumh an gheilt for fordhorus na boithe i raibhe 676] Eorann, conadh ann itbert: ‘An cumhain let a 677] ingen,’ ar sé, ‘an grádh romór dorad cach uainn dá 678] chéle an ionbaidh robhámar imaráon? Agus is 679] suanach sádail duit-si,’ar sé, ‘& ní headh dhamh-sa’; 680] conadh an adbert Suibhne & rofhregair Eorann é: 681] {folio 86b} > 1. 682] 'Súanach sin, a Eorann án, > > 683] i leith leaptha red lennán, > > 684] ní hionann is misi ibhus, > > 685] cian ó atú-sa ar anbfhorus. > 2. 686] Roráidhis, a Eorann oll, > > 687] aithesg álainn iméttrom > > 688] co ná beitheá it bheathaidh dhe > > 689] sgaradh énlá ré Suibhne. > 3. 690] Aniú is suaithnidh co prab, > > 691] beg let brígh do shencharad, > > 692] te duit ar chlúimh cholcaidh cain, > > 693] úar damh-sa amuigh co madain. > > 1. 694] As mochen duit, a gheilt ghlan, > > 695] tú is tocha d' feruibh talman, > > 696] gidh súanach is suaill mo chlí > > 697] ón lá itcuala tú ar neimhní. > > 1. 698] As tocha let mac in rígh, > > 699] beriustú d'ól gan > imshníomh, > > 700] as é do thochmarc togha, > > 701] ní íarr sibh bhar senchara. > > 1. 702] Ce nombéredh mac an rígh > > 703] do thoigibh óil gan imshníomh, > > 704] ferr liom feds i ccuas cháol chroinn > > 705] let, a fhir, día notcaomhsoinn. > 2. 706] Dá ttuctha mo rogha dhamh > > 707] d' feruibh Éirenn is Alban, > > 708] ferr lem it chomair gan chol > > 709] ar uisge agus ar bhiorar > > > > > --- > > p.26 > > > > - 710] Ní conair do deghmhnáoi dhil, > > 711] S*uibhne* sunn ar sliocht imnidh > > 712] fuar mo leaptha ag Ard Abhla, > > 713] nídot terca m' fhúaradhbha. > > - 714] Córa duit serc agus grádh > > 715] don fhior 'gá táoi th'aénarán > > 716] iná do gheilt ghairbh ghortaigh > > 717] uathaigh, omhnaigh, urnochtaigh. > 1. 718] Monúar ámh, a gheilt ghníomhach, > > 719] do ueth éittigh imshníomhach, > > 720] saoth lem do chnes rochlói dath, > > 721] dreasa is droighin gut rébadh. > > 1. 722] Ní dá chairiughadh dhamh ort, > > 723] a mháothainder mháothéttrocht, > > 724] Críst mac Muire, mór da cacht, > > 725] é domrad a n-éccomhnart. > > 1. 726] Robadh maith lem ar mbeth araén > > 727] co ttigeadh clúmh ar ar ttaobh, > > 728] co sirfinn soirchi is doirchi > > 729] let gach lá is gach énoidhche. > > 1. 730] Adaigh dhamh-sa a mBoirchi bhinn, > > 731] ránac Túath Inbhir áloinn, > > 732] rosirius Magh Fáil co fraigh, > > 733] tairlius do Cill Uí Súanaigh. > > S. > > > > > > > > > > > > > > > > > > > > > 734] Ní thairnic dhó acht sin do rádh an uair 735] rolíon an slúagh an longphort as gach aird. Téidsiumh --- p.27 736] iarumh ina réim romhadhma for teichedh 737] amail ba minic leis. Ní roan-somh don réim sin co 738] ráinic ría n-oidhchi co Ros mBeraigh .i. an cét-cill 739] ag ar oiris a haithle catha Muighe Rath & dochóidh 740] isin iobar robhúidh isin chill. Muireadach mac 741] Earca dano, as é ba hairchinneach isin cill an tan 742] sin. Dorala iarum ben an oirchinnigh ag gabáil 743] secha an inbhar co bfaca an gheilt ann & tuc aithne 744] fair guruó é Suibhne robhúi ann, co n-ébert sí fris: 745] ‘Táir asin iubhar, a rí Dhál Araidhe,’ ar sí, ‘atá, 746] baeghal áonmhná sunna agad.’ Do ghabáil na 747] geilti & dá brégadh & cealgadh atrubhairt sí ind sin. 748] ‘Nocha ragha éimh,’ ar Suibhne, ‘ar nachamtáir 749] Loingseachán & a bhen, ar robhúi tan ba husa dhuit 750] aithni form-sa inás aniú’; conadh ann atbert na 751] runna sa síos ann: > **Suibhne**1. 752] 'A bhen dobheir aithne form > > 753] do rennuibh do rosg roghorm, > > 754] robhúi tan ba ferr mo gné > > 755] i n-airecht Dál Araidhé. > 2. 756] Rochláochaighes dealbh is dath > > 757] ón air tánag asin chath, > > 758] robo misi an Suibhne seng > > 759] atchúaladar fir Éreand. > 3. 760] Bí-si gut fhior is gut thoigh, > > 761] nocha biu-sa a Ros mBeraigh, > > 762] ní chomhracfem go bráth mbán, > > 763] misi agus tusa, a bhenaccán.' > > A bhen. > > > > > 764] Doluidh-siomh iarumh asin iubhar co héttrom --- p.28 765] æerdha & tóet roimhe co ráinic isin mbile ag Ros 766] Earcáin, úair dobhádar trí dúnáruis aigi-siumh ina 767] cclechtadh comnaidhe do dhénamh ina thír feisin .i. 768] Teach mic Ninnedha & Cluain Creamha & Ros Earcáin. 769] Robháoi-siumh iarum co cenn cáocáoisi ar mhís isin 770] iubhar sin gan airiughudh, co frith ann a ionadh & a 771] adhbha {folio 87a} fo dheóidh, co ndernadh comairle ag 772] maithibh Dhál Araidhe cia dorachadh da gabáil co 773] nderbertatar uili ba hé Loingseachán robadh cóir 774] do chur ann. Rogab Loingseachán immorro do 775] láimh teacht frisin toisg sin & luidh roimhe co ttáinic 776] dochum an iubhair ina mbáoi Suibhne, conusfacaidh 777] an gheilt ar an ccráoibh úasa. ‘Truagh sin, a 778] Suibhne,’ ar sé, ‘conadh é th'íerdraighe bheith 779] amhlaidh sin gan bhíadh, gan digh, gan édach amail 780] gach n-ethaid n-aéerdha, ier mbeith a n-éttaighibh 781] sróldae síregdha ar eachaibh ána allmurdha co 782] sríanaibh soinemhla dhuit, & mná málla maisecha 783] let & iomad macaomh & míolchon & degháos gacha 784] dána, iomad slúagh, iomdha iolarrdha d'urradhuibh 785] & do tháoisechuibh & d'óigthighernaidhibh, do 786] brughadhuibh & do bhiatachaibh dot réir. Iomad 787] cúach & copán & benn mbreacegair mbúabhaill im 788] lennuibh somblasda so-óla let bhéos. Dursan duit 789] bheith fon ionnus sin amail gach n-én ttruag ttarimtheachtach 790] ó dhíthribh do dhíthribh.’ ‘Leig as a 791] le, a Loingseacháin,’ ar Suibhne, ‘as edh sin robhúi 792] i ttoici dhúinn, & in bfhuilid sgéla mo thíri leat-sa 793] dhamh? ’ ‘Atád éimh,’ ar Loingseachan, ‘uair 794] roég th'athair.’ ‘Domgaibh dom fhormadh ón,’ ar 795] sé. ‘Do mháthair dono dh' ég,’ ar an giolla. 796] ‘Rohanadh dom oirchisecht a ufecht sa,’ ar sé. --- p.29 797] ‘Marbh do bráthair,’ ar Loingseachán. ‘Toll mo 798] thaobh don leith sin,’ ar Suibhne. ‘Marbh th'ingen,’ 799] ar Loingseachán. ‘Snáthad chroidhe dano éiningen,’ 800] ar Suibhne. ‘Marbh do mac atbeiredh a phopa 801] friot,’ ar Loingseachán. ‘Fíor ón,’ ar sé, ‘as é sin 802] an banna dobheir an fer co lár’; conadh ann atbertsat 803] an laoidh etarra .i. Loingseachán & Suibhne: > 1. 804] A Suibhne a Sléibh na nEach > > 805] n-ard? > > 806] robsat fuileach faobharghargc, > > 807] ar Chríost rodchuir a ccarcra > > 808] dámh comhrádh red chomhalta > 2. 809] Eist rium-sa má romchluini, > > 810] a rí rán, a ríghruire, > > 811] co n-innisinn tré mhíne > > 812] sgéla dhuit do dheighthíre. > 3. 813] Ní marthain at thír tar th'éis, > > 814] as dó tánag dá aisnéis, > > 815] marbh do bhráthair ann co > > 816] mblaidh, > > 817] marbh th'athair is do mháthair. > > 1. 818] Mása mharbh mo mháthair mhín > > 819] deacraidi damh dol dom thír, > > 820] cían ó rochair sí mo chorp > > 821] roscair sí friom oirchisecht. > 2. 822] Baoth comairle gach mic mhir > > 823] ag nach mairid a shinnsir, > > 824] amail as crom craobh fo chnoibh, > > 825] toll taobh ó bheith gan bhráthair. > > > > > --- > > p.30 > > > > - 826] Atá urbaidh oile ann > > 827] cáointer ag feruibh Éireann > > 828] cidh garbh do thaobh is do > > 829] > throigh, > > 830] marbh do bhen chaomh dot > > 831] > chumaidh. > 1. 832] Tigedhus do bheith gan mnáoi, > > 833] as iomramh luinge gan láoi, > > 834] as cad(r)údh(?) clúimhe re > cnes, > > 835] as adúdh re hénoires.' > > 1. 836] Atchúala sgél n-uathmar n-ard > > 837] ima raibhe gul glégharg, > > 838] as dorn im dhíaidh cia bé dhe > > 839] atáoi gan tshíair, a Suibhne. > > 1. 840] Seinbhríathar so, serb an snomh, > > 841] nocha lium-sa as airfidiudh, > > 842] anaidh grían chiúin in gach cladh, > > 843] caraidh siúr cen co ccarthar. > > 1. 844] Nocha legar laoigh co búaibh > > 845] agoinn i nAruidhe uair, > > 846] ós marbh th'ingen chaomh > > 847] > rodchar > > 848] maráon is mac do sheathar. > > 1. 849] Mac mo shethar is mo chú, > > 850] nocham ttréigfittís ar bhú, > > 851] as táthad uilc re himnedh, > > 852] snáthad chroidhe éninghen. > > > > > --- > > p.31 > > > 1. 853] Atá sgél eile co mbloidh, > > 854] as leasg lem a innisin, > > 855] fir Aradh go ngaoineimh nglic > > 856] atád ag cáoineadh th'énmhic. > > > > 857] {folio 87b}1. 858] As é sin an banna co mbloidh > > 859] dobheir an fer co talmain, > > 860] mac beg adberedh popa > > 861] do ueith oga gan anmain. > 2. 862] Romfritháil chugad don chraoibh, > > 863] súaill nacha nderna anmáoin, > > 864] nocha nfuil*n*ghim thúas > don > > 865] beirt > > 866] ó rochuala tásg mh'éinmhic. > > 1. 867] Ó doriachtais, a laoich láin, > > 868] eidir dí láimh Loingseacháin > > 869] mairidh do mhuintir uile > > 870] a ua Eachach Sálbhuidhe. > 2. 871] Bí it tocht, tigeadh do chiall, > > 872] thoir atá do theach is ní thiar, > > 873] fada ód thír tángais a lle, > > 874] as é so a fhíor, a Suibhne. > 3. 875] Aoibhne leat eitir dhamaibh > > 876] i feadhuibh i fidbhadhaibh, > > 877] iná codladh it dhún thoir, > > 878] ar chlúimh agus ar cholcaidh. > > > --- > > p.32 > > 6. 879] Ferr let bheth ar chraoibh > > 880] > chuilinn > > 881] i ttaoibh linni an lúathmhuilinn > > 882] iná bheith a ngrinne ghlan, > > 883] is gille óga it fharradh. > 7. 884] Da ccodailteá i ccígibh cnoc > > 885] re tédaibh míne mennchrot, > > 886] binni leat fo bharr doiri > > 887] cronán dhaimh dhuinn dhamh- > > 888] > ghoiri. > 8. 889] At lúaithe ná gaoth tar glenn, > > 890] as tú éingheilt na hÉirenn, > > 891] glédonn th'aobh, tasci a lle, > > 892] bat ségonn saor, a Suibhne. > > > > 892] A. S. > > > > > > > > > > > > > > > > > > > > > > > > > 894] Atróchair éimh Suibhni asin iubhar ó rochuala 895] tásg a éinmhic, gur ro-iadh Loingseachán a dhá 896] láimh thairis & rochuir cuibhreach fora lámhaibh. 897] Ro-innis dó iaromh a muinter do mharthain uile & 898] rug leis é gusin ionadh i rabhadar maithe Dhál 899] Araidhe. Tucaid dono glais & gébhenna eaturra 900] aca-somh faoi Suibhne & roherbadh do Loingseachán, 901] a breith leis co cenn caocaoisi ar mhís. Ruc-sumh 902] iarum Suibhne leis & robhádar maithe an chúigedh 903] chuigi & úadha frisin ré sin. Táinic trá a chiall & a 904] chuimhne dhó a ffoircenn na rée sin. Táinic bheós 905] a chruth & a dhealbh budhdhéin dó. Robhenaid a 906] chuibhrighe de & rosamhlaidhedh *a ríghe* fris. 907] Táinic ionbaidh fhoghamhair ann fáoi sin & luidh --- p.33 908] Loingseachán cona muinter *do bhuain* lá n-ann. 909] Rocuiredh eision a ttuilg Loingseacháin iar mbéin 910] a glais de & ar ttecht a chéille dhó. Rohíadhadh an 911] tuilg fair & níor fágbadh neach ina fharradh acht an 912] chailleach namá .i. cailleach an mhuilinn & rohaithnidhedh 913] dhí gan comhrádh do shoighin ar Suibhne. 914] Ara áoi sien roshoigh sí cóir chomhráidh air-siomh co 915] rofhiafraigh ní día imthechtuibh dhe oiread robhaoi 916] ar gealtacht. ‘Mallacht for do bhél, a chailleach,’ 917] ar Suibhne, ‘as olc a n-abra, ní léigfi Día mo bheith-si 918] for gealtacht doridhisi.’ ‘Maith a fios agum-sa,’ ar 919] an chailleach, ‘gurab é sárugudh Rónáin fodera duit 920] dul for gealtacht.’ ‘A bhen,’ ar sé, ‘is gránna duit 921] beth gom brath & gom bíathadh.’ ‘Nocha brath 922] edir,’ ar sí, ‘acht fírinne’; & adúbairt Suibhne: > 1. 923] A chailleach an mhuilinn thall, > > 924] cid duit mo chor ar imrall? > > 925] nach meabhail deit tré bháigh > > 926] mban > > 927] mo brath agus mo biathadh? > > 1. 928] Nocha misi dobhraith thú > > 929] a Shuinne, cidh caomh do chlú, > > 930] acht ferta Rónáin do nimh > > 931] rolá it gheilt eidir ghealtuibh. > > 1. 932] Dá madh misi is go madh mé > > 933] badh rígh ar Dhál Araidhé, > > 934] robudh mana duirn tar smech, > > 935] nochatfia cuirm, a chaillech.' > > > > 936] A chaillech. > > > > > > > > > --- p.34 937] ‘A chailleach,’ ar sé, ‘is mór do dheacraibh 938] fuarus-sa dá ufestá-sa é, mór léim ndoiligh rolinges-sa 939] ó gach diongna & ó gach dionn, ó gach fuithir & ó 940] gach fáinghlenn di aroile’. ‘Ar Día friot,’ ar an 941] chaillech, ‘ling dúinn léim dona léimennuibh sin 942] anois rolingtheá it ghealtacht.’ Rolincc-siomh iarumh 943] léim tar colbha na tuilgi co ráinic cenn na hairidhni 944] síos. ‘Mo chubhuis éimh,’ ar an chaillech, ‘rolingfinn-si 945] féin an léim sin.’ Roling sí ón fón ccuma cédna. 946] {folio 88a} Roling-siomh léim eile afar forlés na bruighniu 947] amach. ‘Rolin*g*finn-si dono sin,’ ar an chaillech, 948] & roling fo cédóir. Acht chena ba sedh a chumair. 949] Roshir Suibhne cúig tríocha chéd Dhál Araidhe roimpe 950] an lá sin co ráinic Glenn na nEachtach i Fidh Gaibhle 951] & rolen sí é frisin ré sin. Ó rothairis Suibhne ar 952] barr craoibhe urairde eidhnighe annsin, rothairis an 953] chaillech ar crann eile ina fharradh; a nderedh an 954] fhóghamhair do sunnradh ind sin, conadh ann 955] atchuala Suibhne gáir shealga na sochaidhe ind-imeal 956] an fheadha. ‘Gáir mórshhlaig so,’ ar sé, ‘& as iad 957] Úi Faeláin failet ann ag techt dom mharbadh-sa a 958] ndíoghail Oiliolla Cédaigh .i. rígh Ua bFaéláin 959] romharbhus-sa i ccath Muighe Rath.’ Atchúalaidhsiomh 9609] búiriudh an doimh alla, & dorinni an laoidh 961] & tuc testmolta crann Éirenn ós aird innte & ag 962] foraithmheadh araill dia dheacruibh & dia imshníomh 963] budhdhéin; go ndébairt annso: > 1. 964] A bhennáin, a bhúiredháin, > > 965] a bhéiceadháin bintt, > > 966] is binn linn an cúicherán > > 967] do*g*ní tú 'san ghlintt. > > > > --- > > p.35 > > 1. 968] Eólchaire mo mhendatáin > > 969] dorala ar mo chéill, > > 970] na lois isin machaire, > > 971] na hois isin tshléibh. > > 5. 972] A dhair dhosach dhuilledhach, > > 973] at ard ós cionn croinn; > > 974] a cholláin, a chraobhacháin, > > 975] a chomhra cnó cuill. > 6. 976] A fhern, nídot náimhdidhe, > > 977] as áloinn do lí, > > 978] nídat cuma sceó sceanbaidhi > > 979] ar an mbeirn a mbí. > 7. 980] A dhroighnéin, a dhealgnacháin, > > 981] a áirneacháin duibh, > > 982] a bhiorair, a bharrghlasáin, > > 983] do bhrú thobair luin. > 8. 984] A mhínén na conaire > > 985] at millsi gach luibh, > > 986] a ghlasáin, a adhghlasáin, > > 987] a lus forsa mbí in t-shuibh. > 9. 988] A abhall, a abhlachóg, > > 989] trén rotchraithenn cách, > > 990] a chaerthainn, a chaeirecháin, > > 991] as áloinn do bhláth. > 10. 992] A dhriseóg, a dhruimnechóg, > > 993] ní damha cert cuir, > > 994] ní ana gum leadradh-sa > > 995] gursat lomlán d'fuil. > > > --- > > p.36 > > 13. 996] A iubhair, a iubhracháin, > > 997] i rei*l*gibh bat réil, > > 998] a eidhinn, a eidhneacháin, > > 999] at gnáth a ccoill chéir. > 14. 1000] A chuilinn, a chlithmharáin, > > 1001] a chomhla re gáoith, > > 1002] a uinnes, a urbhadach, > > 1003] a arm lámha láoich. > 15. 1004] A bheithi bláith bennachtach, > > 1005] a bhorrfadaigh bhinn, > > 1006] áluinn gach craobh cengailteach > > 1007] i mullach do chinn. > 16. 1008] Crithach ara criothugudh, > > 1009] atchluinim ma seach > > 1010] a duille for riothugudh, > > 1011] dar leam as í an chreach. > 17. 1012] Mo mhioscais i fidhbadhuibh, > > 1013] ní cheilim ar chách, > > 1014] gamhnach dharach duilleadhach > > 1015] ar siubhal go gnáth. > 18. 1016] As olc sén ar mhilles-sa > > 1017] oineach Rónáin Fhinn, > > 1018] a fherta rombúaidhretar, > > 1019] a chlogáin ón chill. > 19. 1020] As olc sén a fúarus-sa > > 1021] earradh Conghail chóir, > > 1022] a ionar caomh cumhdachtghlan > > 1023] co ccortharaibh óir. > > > --- > > p.37 > > 22. 1024] Rob é guth gach aenduine > > 1025] don t-shlóg dhédla daith, > > 1026] na tegh uaibh fán ccaelmhuine > > 1027] fer an ionair mhaith. > 23. 1028] Gonaidh, marbaidh, airligidh, > > 1029] gabhaid uile a eill, > > 1030] cuiridh é, cidh lór do chion, > > 1031] ar bior is ar beinn. > 24. 1032] Na marcaigh dom tharrachtain > > 1033] dar Magh Cobha cruinn, > > 1034] ní roich úaidhibh aenurchar > > 1035] dhamh-sa dar mo dhruim. > 25. 1036] Ag dula dar eidhneachuibh, > > 1037] ní cheilim, a láoich, > > 1038] degurchar na gothnaide > > 1039] dhamh-sa résan ngáoith. > 26. 1040] A ellteóg, a luirgnechóg, > > 1041] fuarush-sa do ghreim, > > 1042] misi ort ag marcaighecht > > 1043] as gach beinn a mbeinn. > 27. 1044] Ó Charn Cornáin comhramhach > > 1045] co beinn Slébhe Níadh, > > 1046] o bheinn Slébhi Uillinne > > 1047] rigim Crota Clíach. > 28. 1048] Ó Chrotaibh Clíach comhdhála > > 1049] co Carn Lifthi Luirc > > 1050] rigim ré tráth iarnóna > > 1051] co Beinn Ghulbain guirt. > > > --- > > p.38 > > 31. 1052] M'adhaigh ría ccath Conghaile, > > 1053] roba síorsan lem, > > 1054] síu nobheinn for udmhaille > > 1055] ag siredh na mbenn. > 32. 1056] Glenn mBolcáin mo bhithá > > 1057] fíor fuarus a greim, > > 1058] mór n-oidhchi rofripthálus > > 1059] rioth roithrén re beinn. > 33. 1060] Dá sirinn am aonaidhe > > 1061] sléibhti domhain duinn, > > 1062] ferr liom ionadh aonboithe > > 1063] i nGlionn Bolcáin buirr. > 34. 1064] Maith a uisci iodhanghlas, > > 1065] maith a ghaoth ghlan gharg, > > 1066] maith a bhiorar biorurglass, > > 1067] ferr a fhothlacht ard. > 35. 1068] Maith a eidhnech iodhnaidhe, > > 1069] maith a shoil ghlan grinn, > > 1070] maith a iubhar iubraidhe, > > 1071] ferr a bheithe binnd. > 36. 1072] Dá ttíosta-sa, a Loingseacháin, > > 1073] chugum in gach riocht, > > 1074] gach n-oidhche dom agallaimh > > 1075] bés ní anfainn friot. > 37. 1076] Ní anfainn re t' agallaimh > > 1077] munbadh sgél romgétt, > > 1078] athair, máthair, ingen, mhac, > > 1079] bráthair, ben balc d'écc. {folio 88b} > > > --- > > p.39 > > 40. 1080] Dá ttisteá dorn agallaimh > > 1081] ní budh fer*r*de leam, > > 1082] rosirfinn ria madanraidh > > 1083] sléibhti Boirchi benn. > 41. 1084] Do mhuilenn an mheanmaráin > > 1085] domheilte do thúaith, > > 1086] a thrúagháin, a thuirseacháin, > > 1087] a Luingseacháin lúaith. > 42. 1088] A chailleach an mhuilinn-si, > > 1089] cidh 'mongeibhe mh'eill? > > 1090] mh' égnach duit itchluinim-si, > > 1091] is tú amuigh ar an mbeinn. > 43. 1092] A chailleach, a chuirrchennach, > > 1093] an ragha for each? > > 1094] Noraghainn, a thuirrchennach, > > 1095] munam faicinn neach. > 44. 1096] Dá ndeachar, a Shuibhneacháin, > > 1097] rob soraidh mo léim. > > 1098] Dá ttóra-sa, a chaillcheacháin, > > 1099] ní ris sís slán céill. > 1. 1100] Ní cóir éimh a n-abraidh-si, > > 1101] a mhic Colmáin Chais, > > 1102] nach ferrdi mo mharcachus > > 1103] gan tuitim tar mh'ais? > > 1. 1104] As cóir éimh a n-abraim-si, > > 1105] a chailleach gan chéill, > > 1106] demhan agat th'aidhmilliudh, > > 1107] romillis fadhéin. > > 1. 1108] Nach ferrde let mh'ealadhain, > > 1109] a ghelt shaerrdha sheng, > > 1110] mo beth agat lenamain > > 1111] a mullaighibh na mbenn? > > 1. 1112] Dosán eidhinn iomúallach > > 1113] fásas tré chrann chas, > > 1114] dá mbeinn-si 'na certmhullach > > 1115] noághsainn techt ass. > 2. 1116] Teichim riasna huiseóga, > > 1117] as é an trénrioth tenn, > > 1118] lingim tar na guiseóga > > 1119] a mullaighibh benn. > 3. 1120] Fer*a*n eidhinn > iomuallach > > 1121] an tan éirghius duinn, > > 1122] goirid bhím da ttarrachtain > > 1123] ó rofás mo chlúimh. > 4. 1124] Creabhar osccar antuiccseach > > 1125] an tan éirghius damh, > > 1126] indar liom as dergnámha > > 1127] an lon do*g*ní an sgal. > 5. 1128] Gach áonúair rolinginn-si > > 1129] co mbinn ar an lár, > > 1130] co fhaicinn an creamhthannán > > 1131] thíos ag creim na gcnámh. > 6. 1132] Seach gach coin a n-aidhnechuibh > > 1133] luath no gheibhedh m'eill, > > 1134] as é luas nolinginn-si > > 1135] co mbinn ar an mbeinn. > > > --- > > p.41 > > 9. 1136] Sionnaigh beca ag brégairecht > > 1137] chugum agus úaim, > > 1138] mic thíri ara lédairecht (?), > > 1139] teichim-si ré a ffúaim. > 10. 1140] Rothriallsat mo tharrachtain > > 1141] ag tocht 'na rioth thenn, > > 1142] gur teiches-sa reampa-somh > > 1143] a mullaighibh beann. > 11. 1144] Táinic friom mo thairmthechta > > 1145] gibé conair théis, > > 1146] as léir dhamh ar mh'a*i*rchisecht > > 1147] am caora gan léis. > 12. 1148] Bile Chille Lughaidhe > > 1149] i tuilim súan sáimh, > > 1150] ba haoibne i ré Chongaile > > 1151] aenach Line láin. > 13. 1152] Doraghae an reódh realtánach > > 1153] ferfas ar gach linn, > > 1154] asam suairreach, seachránach, > > 1155] misi fáoi ar an mbinn. > 14. 1156] Na corra go ccorrghaire > > 1157] i nGlionn Aighle úair, > > 1158] ealta d'énuibh iomlúatha > > 1159] chugum agus úaim. > 15. 1160] Ní charaim an sibheanradh > > 1161] do*g*niad fir is mná, > > 1162] binne liom a ceileabradh > > 1163] luin 'san aird ittá. > > > --- > > p.42 > > 18. 1164] Ní charaim in stocairecht > > 1165] atcluinim go moch, > > 1166] binne lium a crocairecht > > 1167] bruic a mBennuibh Broc. > 19. 1168] Ní charuim an chornairecht > > 1169] atchluinim go tenn, > > 1170] binni lium ag damhghairecht > > 1171] damh dá fhiched benn. > 20. 1172] Atá adhbur seisrighe > > 1173] as gach glionn i nglenn, > > 1174] gach damh ina freislighe > > 1175] a mullach na mbenn. > 21. 1176] Cidh iomdha dom dhamraidh-si > > 1177] as gach glinn i nglenn, > > 1178] ní minic lámh oiremhan > > 1179] ag dúnadh a mbenn. > 22. 1180] Damh Sléibhi aird Eibhlinne, > > 1181] damh Sléibhe Fúaid féigh, > > 1182] damh Ella, damh Orbhraidhe, > > 1183] damh lonn Locha Léin. > 23. 1184] Damh Seimhne, damh Latharna, > > 1185] damh Line na lenn, > > 1186] damh Cúailghni, damh Conachla, > > 1187] damh Bairni dá bhenn. > 24. 1188] A máthair na groidhi-si > > 1189] rolíathadh do lenn, > > 1190] ní fhuil damh at dheagaidh-si > > 1191] gan dá fhichead benn. > > > --- > > p.43 > > 27. 1192] Mó ná adhbhur leinníne > > 1193] roliathadh dot chenn, > > 1194] dá mbeinn ar gach beinníne > > 1195] beinníni ar gach mbenn. > 28. 1196] A dhoimh doní an fogharán > > 1197] chugum tar an nglenn, > > 1198] maith an t-ionadh foradhán(?) > > 1199] i mullach do bhenn. > 29. 1200] As mé Suibhni sirtheachán, > > 1201] luath reithim tar glenn, > > 1202] nocha n-é mh'ainm dlightheachán, > > 1203] mó is ainm damh Fer Benn. > 30. 1204] Tioprata is ferr fúarus-sa, > > 1205] tiopra Leith*i*d Láin, > > 1206] tiopra is áille ionnuaire, > > 1207] úarán Dhúine Máil. > 31. 1208] Gidhat iomdha mh'imeirce > > 1209] mh'édach aniú is gerr, > > 1210] mé féin doní m'forfaire > > 1211] i mullach na mbend. > 32. 1212] A raithnech, a rúadhfhada, > > 1213] rorúadhadh do lenn, > > 1214] ní hosair fir fuagarta > > 1215] a ngabhlaibh do bhenn. > 33. 1216] Bidh ann bhias mo bhithlighi > > 1217] tes ag Tuidhin tenn, > > 1218] ag Tegh Moling biothainglighi > > 1219] thaethusa do bheind. > > > --- > > p.44 > > 36. 1220] Dorad misi it chumann-sa > > 1221] mallacht Rónáin Finn, > > 1222] a bhennáin, a bhúireadháin > > 1223] a bhéiceadáin binn. > > A beannáin. > > > > > > > > > > > 1224] {folio 89a}A haithle na láidhe sin táinic Suibhne 1225] a Fidh Gaibhle co Beinn mBóghaine, asséin co 1226] Beind Fhaibhne, aisséin co Ráith Murbuilg & ní ffuair 1227] a dhíon ar an ccailligh co ráinig co Dún Sobairce i 1228] nUltaibh. Roling Suibhne iarumh do bheinn an 1229] dúine síos cach ndíriuch riasan ccailligh. Roling sí 1230] co hiomhathlomh ina dheaghaidh co ttorchair do 1231] aill Dhúine Sobharci co ndernadh mionbhrúar & 1232] minchomairt dí ann co ttorchair isin bhfairrge, conadh 1233] amhlaidh sin fúair bás i ndedhaidh Suibhne. 1234] Atbert Suibhne iarsin: ‘Ní bhíu-sa i nDál 1235] Araidhe fesda úair nommhuirfedh Loingseachán i 1236] ndiogail a chaillighi mé día mbeinn ara chumus.’ 1237] Luid Suibhne iarumh co Ros Chomáin i Connachtuibh 1238] & rothoirinn for sraith an topuir co rochaith biorar 1239] & uisgi ann. Táinic ben a tigh an oircinnigh dochum 1240] an tobair. Forbhasach mac Fordhalaigh an 1241] t-oirchinneach sin. Rob í an bhean táinic ann, 1242] Finnsheng ingen Fhíndealaigh. Rotheich iarumh an 1243] gheilt reimpe & tuc sisi lámh tar an mbiorar báoi 1244] for an sruth. As ann robhúi Suibhne forsan mbili 1245] ina fiadhnuisi & robhúi ag éccáoine móir fa na chuid 1246] biorair do bhreth uadha conadh edh atbert: ‘A 1247] bhen,’ ar sé, ‘as trúagh duit mo bhiorar do ureith 1248] úaim & dá festá mar atú úair ní dhénann fer túaithe 1249] ná fine mh'oirchisecht; ní théighim for aeidhideacht 1250] do thigh duine ar druim dhomain. As é mo búar 1251] mo bhiorar, as é mo mhíodh mh'uisci, as iad mo --- p.45 1252] chairde mo chroinn crúadhloma cliothardhlúithe & cén 1253] co mberthá-sa mo biorar,’ ar sé, ‘as derb nocha 1254] beitheá gan ní anocht mar atú-sa tar éis mo bhiorair 1255] do breith úaim’; & dorinne a*n* laoidh so: > 1. 1256] A bhen bhenus an biorar > > 1257] agus bherius in uisci, > > 1258] nocha betheá gan ní anocht > > 1259] gén co mbertheá mo chuid-si. > 2. 1260] Monúaran, a bhenagán, > > 1261] nocha ragha an leth raghad, > > 1262] misi amuigh a mbarraibh crann, > > 1263] tusa tall a tigh charad. > 3. 1264] Monúarán, a bhenagán, > > 1265] as fúar an ghaeth dománuig, > > 1266] nímoirchis máthair ná mac, > > 1267] ní fuil brat ar mo brághuid. > 4. 1268] Dá festá-sa, a bhenagán, > > 1269] mar atá sunna Suibhne, > > 1270] seach ní fhagaidh cuibhdhe neich, > > 1271] n fhagaidh nech3 ai chuibhdhe. > 5. 1272] Ní théighim a n-oirechtus > > 1273] edir óguibh mo thíre, > > 1274] ní déntar dam oinechtreas, > > 1275] ní théit mh'aire re ríghe. > 6. 1276] Ní théighim ar aeidhidheacht > > 1277] do thigh mic duine a nÉire, > > 1278] fa meince liom baéithgeltacht > > 1279] ar bennuibh corra slébhe. > > > --- > > p.46 > > 9. 1280] Ní tégar dom airfidedh > > 1281] athaigh ré ndul im lighi, > > 1282] nochan fhaghuim oirchisecht > > 1283] ó fer túaithe ná fini. > 10. 1284] Antan robsom Suibhni-si > > 1285] agus théighinn ar eachaibh, > > 1286] antan tig im chuimh*n*i-si > > 1287] mairg romfuirgedh a mbethaidh. > 11. 1288] As mé Suibhne saéirchendaidh, > > 1289] as úar anaoibinn mh'ionadh, > > 1290] gé béo anocht ar bháithbendaibh > > 1291] a bhen bhenus mo bhiorar. > 12. 1292] As é mo mhíodh mh'uisci fúar, > > 1293] as é mo bhúar mo bhiorar, > > 1294] as íad mo charaid mo chroinn, > > 1295] ge 'tú gan leann, gan ionar. > 13. 1296] As úar anocht an adhaigh, > > 1297] gidh im bhocht ar áoi mbiorair, > > 1298] atchúala guth an ghioghruinn > > 1299] ós Imligh iomluim Iobhair. > 14. 1300] Atú gan brat, gan ionar, > > 1301] fada a ulc úair romleanadh, > > 1302] teichim re guth na cuirre > > 1303] mar budh buille rombenadh. > 15. 1304] Rigim co Dairbre ndaingen > > 1305] isna láibh aidhbhlibh earraigh, > > 1306] agus teichim ré n-oidhche > > 1307] síar co Boirche mbennaigh. > > > --- > > p.47 > > 18. 1308] Diamsat eólach, a fionnghág, > > 1309] mo ghort ní treórach tenngharg, > > 1310] atá nech dianad sgeile > > 1311] an t-eiri beri, a > bhengág. > 19. 1312] At úara dotachuisin > > 1313] ar brú tobair ghlais greanaigh, > > 1314] deogh ghleórdha d'uisci iodhan > > 1315] agus an biorar bhenaidh. > 20. 1316] Mo chuid-si an biorar bheanaidh, > > 1317] cuid gheilte sáoire singi, > > 1318] sgingidh gaéth úar mam reandaibh > > 1319] do bendaibh gacha binni. > 21. 1320] As úar gaéth an mhadanraidh, > > 1321] doicc etrom is mh'ionar, > > 1322] nacha nfhétoim t'agalloimh, > > 1323] a bhen bhenus an mbiorar. > > 1. 1324] Fágaibh mo chuid don Choimdhi > > 1325] rium-sa ná déna duilghe, > > 1326] móide foghébha cennacht, > > 1327] is beir bennacht, a Suibhne. > > 1. 1328] Dénam cennach cert cubhaidh > > 1329] gé 'tú a mullach an iubhair, > > 1330] beir mh'ionar is mo chertín, > > 1331] fágaibh an mbertín mbiorair. > 2. 1332] As terc nech las am ionmhuin, > > 1333] ní fhuil mo theach ar talmain, > > 1334] uaim ó bhere mo bhiorar > > 1335] mo chuid chionadh ar th'anmain. > > > --- > > p.48 > > 5. 1336] Ní ris a nech rocharuis, > > 1337] meisdi don tí rolenuis, > > 1338] rofhágbhuis neach co daidbhir > > 1339] imon airbir robhenais. > 6. 1340] Creach na nGall ngorm dot gabháil, > > 1341] orm nocha dernais deghdháil, > > 1342] co bfaghbha on Choimdhe a chionaidh > > 1343] mo chuid biorair do bhenáil. > {folio 89b} > 8. 1344] A bhen, chugud da ttóra > > 1345] Loingseachan atá rún reabha > > 1346] tabhair-si dhó trém chionaidh > > 1347] a leth an bhiorair bhena. > > A bhen. > > > > > > > > > 1348] Robáoi-siomh i Ros Chomáin an oidhche sin, 1349] luid aissein arnamhárach co Slíabh n-uráoibhinn 1350] nEachtghe, aissein co Slíabh mínaluinn Mis, aissein 1351] co Slíabh bennard Bladhma, aissein co hInis Mureadhaigh; 1352] coecáois ar mhís do intí-sein i n-uaimh 1353] Dhonnáin Eghæ, aissidhein co Carraic Alustair. 1354] Gabhaidh áite & ionadh ainsidhe & báoi caécaois ar 1355] mhís eile innti. Fagbhais í iarsin agus ceileabhraidh 1356] dhí; gonadh ann adbert ag tabhairt a dhocra féin 1357] ós aird annso: > 1. 1358] Duairc an bhetha-sa > > 1359] bheith gan maeithleaptha, > > 1360] adhbha úairsheaca, > > 1361] garbha gáoithshnechta. > 2. 1362] Gaoth uar oighreata, > > 1363] sgáth fann fainnghréine, > > 1364] fosgadh éinbhile, > > 1365] a mullach maighshléibhe. > > > --- > > p.49 > > 5. 1366] Fulang fraissíne, > > 1367] céim dar aisseóla, > > 1368] imthecht glaismhíne, > > 1369] madain ghlaisreódha. > 6. 1370] Gáir na damhraidhe > > 1371] ar fhud fidhbhuidhe, > > 1372] dréim re hoisbherna, > > 1373] fogar fionnmhuire. > 7. 1374] Maith, a mórChoimdhe, > > 1375] mór an meirbhnéll-sa, > > 1376] duilghe an duibhlén-sa, > > 1377] Suibhne an seingbhlén-sa. > 8. 1378] Rith dar breicbhernaibh > > 1370] Boirche boithleaptha, > > 1380] osnadh geamhoidhche, > > 1381] coss i ccloichshneachta. > 9. 1382] Luighe fliuchleapthach > > 1383] learga LoichÉirne, > > 1384] menma ar mhuichimthecht > > 1385] madan mhuichéirghe. > 10. 1386] Rith tar tuinnbeinnaibh > > 1387] Dúine Sobhairce, > > 1388] clúas re tromthonnaibh > > 1389] Dhúine Rodairce. > 11. 1390] Rith ón rathuinn-si > > 1391] co tuinn mbaéithBerbha, > > 1392] feis ar crúadhcholbha > > 1393] Dhúine caéimhChermna. > > > --- > > p.50 > > 14. 1394] O Dhún caoimhChearmna > > 1395] co Beinn mbláthmBoirne, > > 1396] clúas re clochadhart > > 1397] Crúacháin ghargOighle. > 15. 1398] Utmhall mh'imirce > > 1399] a muigh na Bóruime, > > 1400] ó Bheinn Iughoine > > 1401] go Beinn mBóghoine. > 16. 1402] Táinic chugum-sa > > 1403] neach romlámhaigh-si, > > 1404] ní romsíodhaigh-si > > 1405] bean romsáraigh-si. > 17. 1406] Rug mo chuidigh-si > > 1407] d'éis na cionadh-sa, > > 1408] truagh an monar-sa, > > 1409] adúas mo bhiorar-sa. > 18. 1410] Biorar bhuingim-si, > > 1411] biadha fionndlochtán, > > 1412] ceithre cronnghlacáin > > 1413] Glinne fionnBholcáin. > 19. 1414] Sásadh saicch m-si, > > 1415] suairc an monarán, > > 1416] deoch don uisgi-si, > > 1417] thiobrad fhionnRonán > 20. 1418] Corra mh'ingni-si, > > 1419] maeth mo chreasa-sa, > > 1420] toll mo chosa-sa, > > 1421] lom mo leasa-sa. > > > --- > > p.51 > > 23. 1422] Béraitt oram-sa > > 1423] fían co talchuraibh, > > 1424] cían ó Ultachaibh, > > 1425] triall a nAlbanchaibh. > 24. 1426] D'éis an astair-si > > 1427] truagh mo shanuslaidh, > > 1428] bith a ccrúadhchomaidh > > 1429] Chairrge Alastoir. > 25. 1430] Carraig Alastair, > > 1431] adhbha d' fáoilennaibh, > > 1432] truagh a Dhúilemhain, > > 1433] uar dhá háoidheadhaibh. > 26. 1434] Carraig Alastair, > > 1435] cloc na cruthailde, > > 1436] lór a leathairde, > > 1437] srón re sruthfhairrge. > 27. 1438] Truagh ar ccomhraic-ne, > > 1439] días chorr crúadhluirgnech, > > 1440] misi crúaidhleadhbach, > > 1441] sisi crúaidhghuilbnech. > 28. 1442] Fliuch na leaptha-sa > > 1443] itá mh'áras-sa, > > 1444] beg doshaoiles-sa > > 1445] gur chreg chádhasa. > 29. 1446] Olc do chláonChongal > > 1447] cath do tharrachtain, > > 1448] mar chuing n-imeachtair > > 1449] rothuill mallachtain. > > > --- > > p.52 > > 32. 1450] A cath RathMuighe > > 1451] tráth do rúachtas-sa > > 1452] re nguin mh'échta-sa > > 1453] ním dluigh dúarcusa.D. > 33. 1454] Truagh an turus-sa, > > 1455] ní ma tánag-sa, > > 1456] cían óm eólus-sa, > > 1457] críoch gusa ránag-sa. > 34. 1458] Tiucfaidh Loingseachán, > > 1459] truagh a thurusa, > > 1460] gé romlena-sa > > 1461] ní ba hurusa. > 35. 1462] Caille comhfhada, > > 1463] cladh na cúarta-sa, > > 1464] tír gus ránag-sa, > > 1465] ní gníomh dúarcusa.D. > 36. 1466] Duibhlinn dúnBhoirche, > > 1467] trén romfúasnaidh-si, > > 1468] aidhbhle a hiochtair-si, > > 1469] daingne a húachtair-si. > 37. 1470] As ferr fúarus-sa > > 1471] coillte cosmhuile, > > 1472] roighni ruisMhidhe, > > 1473] aidhbhle Osraighe. > 38. 1474] Ulaidh fhoghamhair > > 1475] im Loch Cúan critheólaigh, > > 1476] tadhall samhrata > > 1477] Cheineóil mbithEóghain > 39. 1478] Imthecht Lughnasaidh > > 1479] Taillten tiobraidhe, > > 1480] iasgach earrchaidhe > > 1481] Sionna siobhlaighe. > 40. 1482] Minig riccim-si > > 1483] tír conúachtus-sa, > > 1484] buidhni barrchasa, > > 1485] druimni dúarcusa. Dúairc. > > > > > 1486] {folio 90a}Rofhágaibh Suibhne an charraicc iarsin 1487] & dochúaidh tar an muir ccráosfhairsing, ccithainbhthenaigh 1488] co ráinic Críoch Bhreatan. Dorad a láimh 1489] ndeis re dúnadh rígh Bretan co ttarla dochum feadha 1490] móir é & an chonair táinic fón fidh atchualaidh an 1491] uchbhadach & an éccaoini & an mhairgneach mór & 1492] an osnadhach éccalma. As edh robhúi annsin, geilt 1493] eile robhoi ar fhud an fhedha. Táinic-siomh iaromh 1494] dhá ionnsaighe. ‘Cía thú, a dhuine?’ ar Suibhne. 1495] ‘Geilt misi,’ ar sé. ‘Másat geilt,’ ar Suibhne, ‘tair 1496] ale co n*d*ernom comann, ar isam geilt-si bheós.’ 1497] ‘Doragainn,’ ar an gheilt oili, ‘muna bheith egla 1498] thighe nó theglaigh an rígh dom tharrachtain & ní 1499] fhétar nach díobh duit-si.’ ‘Ní díobh éiccin,’ ar 1500] Suibhne, ‘& sloinn-si t'ainm bunaidh dhamh ó nach 1501] díobh.’‘Fer Cailli mh'ainm,’ ar an gheilt; conadh 1502] ann itbert Suibhne an rann sa & rofreagair Fear 1503] Caille é, mar so síos: > 1. 1504] A Fhir Chaille, cidh dotharraidh? > > 1505] truagh do ghuth, > > 1506] abair damh-sa cidh rodmannair > > 1507] céill nó cruth? > > > > > --- > > p.54 > > > 1. 1508] Ro-innisfinn duit mo sgéla, > > 1509] sceó mo ghníomh, > > 1510] muna bheith eaglach inn slúagh > > 1511] séghdha muna eagla leam sluaigh > seghdha[§](app001.html) > > 1512] thoighe an rígh. > 2. 1513] As mé Ealadhán noroichedh > > 1514] iolar ndreann, > > 1515] as díom-sa la cách dogoirtidhi > > 1516] lúam-gheilt ghlenn. > > 1. 1517] As misi Suibhne mac Colmáin > > 1518] ó Bhúais bhil, > > 1519] as usaidi dhúinn ar ccomhrádh > > 1520] sunn, a fhir. > > A fhir. > > > > > > > > > 1521] Tug cách dhíobh taobh re 'roile iersin gur 1522] fhiafraigheddar féin sgéla dá chéle. Atbert Suibhne 1523] risin ngeilt: ‘Dén-sa do slondadh dhamh-sa,’ ar sé. 1524] ‘Mac brughaidh mé,’ ar an gheilt Breathnach, ‘& is 1525] don tír-si ittám mo bhunadhus & Alladhán mh'ainm.’ 1526] ‘Innis dam,’ ar Suibhne, ‘cidh rottuc ar gealtacht 1527] thú.’ ‘Ní hansa. Dhá rígh robhádar ag imchosnamh 1528] im ríghe na críche-si fecht n-aill .i. Eochaidh Aincheas 1529] mac Guaire Mathra (?) & Cúgúa mac Gúaire; ba do 1530] muintir Eachaidh damh-sa,’ ar sé, ‘uair as é dobudh 1531] ferr don días sin. Dorónadh iarumh móirthionól do 1532] chur chatha fria aroile imón tír-si. Rocuires-sa gesa 1533] ar gach aon do muintir mo thigherna coná tigsedh 1534] neach dhíobh gan édach sróil uime dochum an chatha 1535] ar go mbudh suaithenta seach cách íat la huaill & 1536] díumus. Tucsat immorro na slúaigh trí gáirthi 1537] mallacht form-sa, co ttucsat-sidhe misi ar fáoineal & 1538] ar folúamhuin amail atchíthi-si.’ --- p.55 1539] Rofhiarfaidh-siomh mar an cétna do Suibhne 1540] cidh dusfug for gealtacht. ‘Briathra Rónáin,’ ar 1541] Suibhne, ‘uair roesccáoin-siomh misi re hucht catha 1542] Muighe Rath, co roéirghes a n-airde asin ccath sin 1543] cou fuilim ar faoinneal & ar folúamain ó sin ale.’ 1544] ‘A Shuinne,’ ar Alladhán, ‘coimhédadh cach uainn a 1545] chéile co maith ó doratsom taobh fria aroile .i. 1546] antí úain as luaithe chluinfes glaédh cuirre do loch 1547] linnghlas linnúaine nó guth gléghlan gaircce, nó léim 1548] creabhair do chraoibh, fedghaire nó guth feadóige ar 1549] na fiórdhúsgadh nó fuaim críonaigh aga choimhbrisedh, 1550] nó fosgadh eóin ós fiodhbaidh, erfhúagradh 1551] & innisedh antí atchluinfe é ar tús don fior oile, bíodh 1552] ead dhá crann eatrainn & dá ráthaighedh neach 1553] uainn ní dona neithibh réimráitiu sin nó a n-ionnsamail 1554] oile déntar teichedh maith linn iaromh.’ 1555] Dogniat samhlaidh & bádar bliadhain lán i 1556] ufarradh aroili. Hi cinn na bliadhna sin adbert 1557] Alladhán fri Suibhne: ‘As mithidh dúinn sgaradh 1558] aniú,’ ar sé, ‘uair táinic forcheann mo shoeghail-si & 1559] nocha nfhéduim gan dul gusin ionadh in rocinnedh 1560] dhamh ég d'fhagháil.’ ‘Cidh ón, gá bás fogébha?’ 1561] ar Suibhne. ‘Ní hansa,’ ar Alladhán, ‘.i. rachad 1562] anois go hEs nDubhthaigh & cuirfidhther athach 1563] gaeithe fúm ann & romc*h*uirther 'san es mé go 1564] rombáiter ann & nomadhnaicther iarsin i relic fhíreóin 1565] & foghébh nemh, conadh í sin críoch mo bheathadhsa, 1566] & 'a Shuiune,’ ar Alladhán, ‘innis damh-sa cia 1567] haidhedh notbéra fadhéin?’ Ro-innis Suibhne dhó 1568] iarum febh atféd an sgél síosana. Rosgarsat lasodhain 1569] & rotriall an Breathnach go hEs nDubhthaigh & ó 1570] ráinic an t-es robáidedh ann é. 1571] {folio 90b}Táinic iarumh Suibhne reimhe dochum --- p.56 1572] nÉrenn co ttarla i ndíuidh laoi é go Magh Line i 1573] nUltaibh & ó tuc aithne ar an magh atbert:‘Maith 1574] éimh cách aga rabhadus-sa ar an magh sa,’ ar sé, 1575] ‘.i. Congal Cláon mac Sgannláin & fós,’ ar sé, ‘ropudh 1576] maith an magh sa ina rabhamar ann. Robhádhus-sa 1577] & Congal lá forsan magh sa: co n-ébart-sa fris: 1578] ‘Rob áil damh dol dochum tigerna eile,’ ar laghad 1579] mo thuarastail aigi-siomh, conadh annsin dorad-som 1580] dhamh-sa ar oirisiumh aicci trí choega each n-áluinn 1581] n-allmhardha imon each donn robhói aigi budhdhéin 1582] & trí chaoga calg ndéd ndreachsholus, caoca fermhogh 1583] & caoca banmhogh & ionar go n-ór & fúathróg bhuilidh 1584] bhreacshróil.’ Conadh ann atbert Suibhne an dán so 1585] ann go léig: > 1. 1586] I Muigh Line itú-sa anocht, > > 1587] atgeóghuinn mo chroidhe taobhnocht, > > 1588] is atgeóin misi an magh > > 1589] i mbídh mo sheisi Conghal. > 2. 1590] Feacht rombá-sa is Congal Claon > > 1591] sunn ar an muigh-si maráon, > > 1592] ag dul a nDruim Lorgan láin > > 1593] dorónsamar síst chomhráidh. > 3. 1594] Adubhart-sa ris an rígh, > > 1595] ba talach(?) ar > thairisi, > > 1596] as áil damh dul ar astar, > > 1597] as beg lem mo thúarastal. > 4. 1598] Rugus-sa úadh mar asgaidh > > 1599] trí cháoga each n-adhastair, > > 1600] trí chaoga claideamh trén tailc, > > 1601] caoga gall, caoga ionnailt > > > --- > > p.57 > > 7. 1602] Rugus-sa úadh an t-each donn > > 1603] as ferr dosir fér is fonn, > > 1604] rucus a ionar go n-ór > > 1605] is a fuathróg do breacsról. > 8. 1606] Ga magh is fiú Magh Lini > > 1607] acht in magh atá i Midhe, > > 1608] nó Magh Femhin co líon cros, > > 1609] nó an mag itá i nAirgeadros? > 9. 1610] Nó Magh Feadha, nó Magh Luirg, > > 1611] nó Magh nAoi co n-áille uird, > > 1612] nó Magh Life, nó Magh Lí, > > 1613] nó an magh itá i Muirtheimhní? > 10. 1614] Do neoch atchonnarc-sa ríamh > > 1615] edir thúaidh, thes is thíar, > > 1616] nocha nfaca-sa go se > > 1617] a macsamhla an muigi-se.A magh. > > > > > 1618] A haithle na laoidhi sin táinic Suibhne roime 1619] co Glenn mBolcáin & robhúi aga chúartugudh co 1620] ttarla bengheilt dó ann. Teichidh-siumh roimpi & ara 1621] áoi sin tuigedh gurab ar gealtacht robháoi an bhen 1622] & iompaighis ría. Teichidh sisi reimhi-sium ainnsein. 1623] ‘Uchán a Dhé,’ ar Suibhne, ‘as trúagh an bhetha 1624] sa .i. misi ag teichedh ríasan ngealtóig & sisi ag 1625] teichedh róm-sa ar lár Ghlinne Bolcáin; is ionmuin 1626] éim an t-ionad eisidhen’; co n-ébairt: > 1. 1627] Misgais, mairg duine dobheir, > > 1628] ní má cin 's ní má roghein, > > 1629] cidh ben dobéra, cidh fer, > > 1630] ní roiset a ndís naoimhneamh. > > > --- > > p.58 > > 4. 1631] Ní minic bhíos cumann trír > > 1632] gan duine fol fhodhord díbh, > > 1633] droigni is drisi romc*h*oirb > > 1634] conadh misi an fer fodhoird. > 5. 1635] Gealtóg ar' teichedh a fir, > > 1636] gidhedh as sgél n-anaithnidh, > > 1637] fer gan meither is gan bhróig > > 1638] ag teichedh ríasan ngealtóig. > 6. 1639] Ar mían ó thigid cadhain > > 1640] gusan mBealltine ar Samhuin, > > 1641] in gach coill chéir gan tacha > > 1642] bheith i ccrannuibh eidhneacha. > 7. 1643] Uisge Ghlinne Bolcáin báin, > > 1644] éisteacht re a énlaith n-iomláin, > > 1645] a shrotha millsi nach mall, > > 1646] a innsi agus a abhann. > 8. 1647] A chuilenn cliuthar 's a choill, > > 1648] a duille, a dreasa, a dercoinn, > > 1649] a sméra áille uagha, > > 1650] a chna, a áirne ionnúara. > 9. 1651] Iomad a chúan fo chrannuibh, > > 1652] búiredhach a dhamh n-allaidh, > > 1653] a uisci iodhan gan gheis, > > 1654] ní liom-sa robá miosgais.M. > > > > > 1655] Luidh iarum Suibhne gusin bhail ina raibhi 1656] Eorann co rothoiris ar fordhorus in tighe i mbói an 1657] ríogan cona banntracht, conadh ann adbert: ‘Sádhal --- p.59 1658] sin, a Eorann,’ ar sé, ‘cidh anshádhal damh-sa.’ ‘As 1659] fíor,’ ar Eorann, ‘& táir-si asteach,’ ar sí. ‘Ní 1660] raghatt éimh,’ ar Suibhne, ‘ar nach gabat in sluagh 1661] imchumhang an toighi form.’ ‘Dar liom,’ ar an 1662] inghen, ‘nocha nferr do chiall {folio 91a}ar gach ló dá 1663] ttig dhuit & ó nach áil duit anadh aguinn,’ ar sí, 1664] ‘déna imtecht & ná háitigh chugainn idir, dóigh is 1665] nár linn t'fhaicsin fón deilbh sin dona dáoinibh 1666] atchonncatar thú fód dheilbh fé*i*n.’ ‘Truagh éimh 1667] sin,’ air Suiblme, ‘as mairg dobheir taobh re mnáoi 1668] tar éis na mbriathar sin. Uair ba maith mo 1669] chummaoin-si ar an mnáoi romfúagrann samhlaidh, 1670] dóigh tucus inn-aonló dhí trí chaoga bó & caoga 1671] each, & dá madh é an lá romharbhus Oilill Cédach, 1672] rí Ua fFhaoláin, robadh maith lé mh'fhaicsin-si’; 1673] gonadh ann adbert annso síos: > 1. 1674] Mairg fa ttabhraid mná menma > > 1675] cia bheith d'feabhus a ndealbha, > > 1676] an tan as é Suibne Geilt > > 1677] na fuair cuibhdhe dá chéidsheirc. > 2. 1678] As mairg dobheir taobh re mnáibh > > 1679] cidh a n-oidhchibh, cidh i lláibh, > > 1680] cidh bed bhes ina n-inne > > 1681] d'aithle meabhla Eorainne. > 3. 1682] Maith mo chummáoin ar an mnáoi, > > 1683] gan fordal, gan iomargháoi, > > 1684] tarraidh díom trí cháoga bó > > 1685] la cáoga each a n-áonló. > > > --- > > p.60 > > 6. 1686] An tan dobhínn isin bfeidhm > > 1687] nocha n-iomghabhainn ceitheirn, > > 1688] áit ina mbíodh treas nó troid > > 1689] robsam comhlann do thríochaid. > 7. 1690] Rofhíarfaidh Congal, céim nglan, > > 1691] din inar n-óccaibh Uladh, > > 1692] cúich úaibh dhiongbhus isin chath > > 1693] Oilill Cédach comhromhach? > 8. 1694] Allata, fergach an fer, > > 1695] adhbhal a sgíath is a shleagh, > > 1696] dorat i socht seal an slógh, > > 1697] an fer dífreagra, dímhór. > 9. 1698] Adubhart-sa ar láimh Chongail, > > 1699] noc*h*arbh áithesg fir > omhnaigh, > > 1700] dingébhad-sa Oilill oll > > 1701] gidh trén tar chách a chomhlonn. > 10. 1702] Rofhágbhus Oilill gan chenn > > 1703] agus robudh lánmhaith leam, > > 1704] torchradar leam imalle > > 1705] cúig mic rígh Muige Mairge.Mairg. > > > > > 1706] Rothógaibh Suibhne uimi lasodhain co hétrom 1707] imísiol aéerdha do dhó[§](app002.html) ind gach aird & do tulmhoing 1708] gacha tulchi for araill co riacht Benna Boirche 1709] fodhes. Roghabh fós isin maighin sin, co n-ébairt: 1710] ‘Maith in t-ionadh geilte so,’ ar sé, ‘acht namá ní 1711] hionadh eatha, blechta nó bídh é, acht is ionadh 1712] anforusta anshocair & ní díon ar dhoininn ná ar 1713] dherthan bheith ann, gidh ionadh urartt aoibhinn 1714] é’; gonadh and adbert na briathra so síos cco léig: --- p.61 > 1. 1715] Fuar anocht Benna Boirche, > > 1716] as ionadh fhir anfhoirfe, > > 1717] ni hionadh bídh ná blechta, > > 1718] re sín is re sírshnechta. > 2. 1719] As fuar mo leabaidh oidche > > 1720] a mullach Bheinne Boirche, > > 1721] am fann, nímfulaing édach > > 1722] ar chrann chuilinn crúaidhghégach. > 3. 1723] Ó romgeibh fúacht isind aigh > > 1724] tigim go háith 'na aghaidh, > > 1725] beirim daiger don gháoith ghlé > > 1726] dar leirg Laigen Laogha*i*re. > 4. 1727] Glenn Bolcáin an tobair gloin, > > 1728] as é mh'árus re hanmoin, > > 1729] ó thicc lá Samhna, ó téid sam, > > 1730] as é mh'árus re hanadh. > 5. 1731] Gacha sirinn thíar is toir > > 1732] seachnóin ghlenntadh Glanamhraigh, > > 1733] bídh síon cruaidhshnechta im cheann, > > 1734] i ndíon úairghealta Éirenn. > 6. 1735] As é sin mo ghlenn grádha, > > 1736] as é m'ferann comhdhála, > > 1737] as é mo dún ríogh re roinn, > > 1738] as é mo díon ar dhoininn. > 7. 1739] As é sin m'fulang oidhche: > > 1740] cnúasach mo dá chrobh choidhche, > > 1741] benoim a ndoiribh doirchibh > > 1742] do luibibh, do lántoirthibh. > > > --- > > p.62 > > 10. 1743] Mian lium na mó*n*ainn co > mbloidh, > > 1744] at millsi ná maothnatoin > > 1745] fothlacht, femar, as mían damh, > > 1746] an lus bían is an biorar. > 11. 1747] Ubhla, caora, cna cuill chain, > > 1748] sméra, dercain do dharaigh, > > 1749] subha craobh, is fíach féile, > > 1750] sgeachóra scíach scenbhgére. > 12. 1751] Siomsán, samhadh, creamhlus cain > > 1752] agus bior*o*ráin > bharrghlain, > > 1753] benuidh dhíom géire malle, > > 1754] dercain sléibhe, bun melle. > 13. 1755] Meisi i ferann ghlas nach glenn, > > 1756] a Chríst, ní rochomhraceam, > > 1757] ní fhuil mo dual-sa re a dul > > 1758] acht gidhim fúar-sa, is fúar-sum. > > 1759] Fuar anocht. > > > > > 1760] {folio 91b} Táinic-siumh roimhe isin maidin arnamhárach 1761] co Magh Feimhin, luid aisséin co Sionainn 1762] sruthghlain sriobhúaine, asséin co hEchtge n-aird 1763] n-uraoibhinn, aisséin co feronn míonghlas móirédrocht 1764] Maenmhuighe, aisséin co sruth sáoraluinn Suca, 1765] aisséin go himlibh Locha soileathain Ríbh. Gabhaidh 1766] iaromh fós & comhnaidhe i nglaic Bhile Tiobradáin 1767] i cCrích Gháille i n-oirther Connacht in oidhche sin. 1768] Dá mhennataibh dísli-siom i nÉrinn an t-ionadh sin. 1769] Rogabh tuirsi mór & múichneachus é, conadh ann 1770] adbert: ‘As mór éimh,’ ar sé, ‘do imnedh & do --- p.68 1771] dhocomhul rochésus conuige so, ba fúar mh'ionadh 1772] aréir .i. i mullach Bheinne Boirche & ní nemhfhúaire 1773] mh'ionadh anocht a nglaic Bhile Tiobradáin.’ 1774] Úair is amhlaidh robhói an oidhchi sin, ag cur 1775] shnechta & an mhéd nocuredh noreódadh fachétóir a 1776] haithli a chuir, conadh ann adbert-somh: ‘Mo 1777] chubhais éimh,’ ar sé, ‘as mór do dhocruibh 1778] rofhuilnges-sa, ó rofhás mo chlúimh gus anocht. 1779] Rofheadar,’ ar sé, ‘cidh bás foghébhainn de, robadh 1780] ferr dhamh taobh do thabhairt re dáoinibh iná na 1781] docra-sa do fhulang do ghrés;’ gonadh ann adbert 1782] an laoidh ag tabairt a dhocra ós áird: > **Suibhne**1. 1783] Mór múich a ttú-sa anocht, > > 1784] rotreaghd mo chorp an gháoth ghlan, > > 1785] toll mo throighthiu, glas mo ghrúadh, > > 1786] a Dhé mhóir, atá a dhúal damh. > 2. 1787] I mBeinn Bhoirche dhamh aréir, > > 1788] romt*h*uairg bráoin in > Echtga úair, > > 1789] anocht robhretait mo bhoill > > 1790] i nglaic chroinn i nGáille ghlúair. > 3. 1791] Rofhuilnges mór ttreas gan tlás > > 1792] ó rofhás clúmh ar mo chorp, > > 1793] ar gach n-oidhche is ar gach ló > > 1794] as mó sa mhó fhuilghim d'olc. > 4. 1795] Romc*h*ráidh sioc, síon nach > súairc, > > 1796] romt*h*uairg snechta ar > Sléibh mhic Sin, > > 1797] anocht romgeóghain an ghaéth > > 1798] gan fraech Ghlenna Bolcáin bil. > > > --- > > p.64 > > 7. 1799] Utmhall mh'imirce in gach íath, > > 1800] domríacht bheith gan chéill gan chonn, > > 1801] do Muigh Line for Muigh Lí, > > 1802] do Muigh Lí for Life lonn. > 8. 1803] Saighim dar seghais Sléibhi Fúaid, > > 1804] rigim im rúaig co Ráith Móir, > > 1805] dar Magh nAoi, dar Magh Luirg luinn > > 1806] rigim co cuirr Chruacháin chóir. > 9. 1807] Ó Sliabh Cúa, ní turus tais, > > 1808] riccim go Glais Gháille ghrinn, > > 1809] ó Ghlais Gháille, gidh céin cían, > > 1810] riccim soir go Slíabh mBreagh mbinn. > 10. 1811] Dúairc an bhetha bheith gan teach, > > 1812] as truagh an bhetha, a Chríosd chain, > > 1813] sásadh biorair bairrghlais búain, > > 1814] deogh uisge fhúair a glais ghlain. > 11. 1815] Tuisledh do bharraibh chraobh ccríon, > > 1816] imthecht aitin, gníom. gan gháoi, > > 1817] seachna daoine, cumann cúan, > > 1818] coimhrith re damh rúadh dar raéi. > 12. 1819] Feis oidhche gan chlúimh a ccoill > > 1820] i mullach croinn dosaigh dhlúith, > > 1821] gan coisteacht re guth ná glór, > > 1822] a mhic Dé, is mór an mhúich. > 13. 1823] Reithim rúaig re beinn co báoth, > > 1824] uathadh rotráoth a los lúith lu[§](app003.html), > > 1825] dosgarus rem chruth gan clódh, > > 1826] a mhic Dé, is mór an mhúich.Mór > > > > > --- p.65 1827] ‘Cidh fil ann atrá,’ ar sé, ‘acht cidh é 1828] Domhnall mac Aodha nommhuirfedh raghad dochum 1829] Dál Araidhe & dobhér taobh rem dháoinibh fodhéin 1830] & mun beith cailleach an mhuilinn d'atach Chríst 1831] frim im shíst léimenndaigh do dhénumh dhí {folio 92a} ní 1832] rachainn ar an aithghealtacht.’ 1833] Táinic taom dá chéill dó annsin & doluidh 1834] roime ar amus a thíre do thabairt taobha re a muintir 1835] & do anmhuin aca. Rofoillsigedh do Ronán an tan 1836] sin a chiall do tuidhecht do Suibhne & a bheith ag 1837] dul chum a thíre d'anadh eiter a mhuintir, co n-ébairt 1838] Rónán: ‘Aitchim-si an Rígh uasal uilechumhachtach 1839] nár fféde se an t-ingrinntidh sin do ionnsaighe na 1840] heagailsi dia hingreim doridhisi amail dorighni fecht 1841] n-aill & an t-inneachadh tuc Día fair a ndíogail a 1842] dhímhiadha-somh for a mhuintir ná raibe furtacht 1843] ná fóiridhin dhó dhe co roscara a anam fri a chorp, 1844] ar dháigh ná tiobhra a aithghin oile do ingrinntidh 1845] dia éis sár nó dímigin for an cCoimdigh nach for a 1846] mhuintir itir.’ 1847] Roéisd Dia itchi Rónáin, uair antan tánic 1848] Suibhne co medhón Sléibhe Fúaid rochobhsaidh a 1849] chéim annsin co ttárfás taidhbhsi n-iongnadh dhó 1850] annsin a medhónoidhchi .i. méidhedha maoilderga 1851] cinn gan cholla & cúig cinn gaoisidecha, gairbhlíatha, 1852] gan chorp, gan cholainn etarra, ag sianghail & ag 1853] léimnigh imon sligidh anond & anall. Antan rosiacht~somh 1854] eatarra rochúalaidh ag comhrádh iad & is edh 1855] adberdís: ‘Geilt é,’ ar an cétchenn. ‘Gelt Ultach,’ 1856] ar an dara cenn. ‘A lenmhain co maith,’ ar an 1857] treas cenn. ‘Gurab fada an lenmhain,’ ar an 1858] cethramadh cenn. ‘Nógo ría fairrge,’ ar an cúigedh 1859] cenn. Noseirgheatt a n-áoinfeacht chuige. Rost~ógaibh-siumh --- p.66 1860] uime rempa tar gach muine día aroile 1861] & geruó mór an glenn nobhíodh roimhe ní thaidhledh~somh 1862] é, acht nolingedh don bhord co aroile de & do 1863] bheinn na tulchi for araill. 1864] Ba lór immorro d'úathbhás, do gréc*h*ach 1865] & golfortach, sianghal & síoréighemh, séstán & séiseilbhe 1866] na ccenn ina dhiaidh-siumh ga tharrachtain & ga 1867] thréntograim. Ba hé treisi & tinnesnaighe na tógrama 1868] sin co lingdís na cinn dá oircnibh & dá iosgadaibh & 1869] dá lesrach & dá slinnénibh & do chlais a chúil, co 1870] mba samhalta leisiumh & bloisgbhéim buinne baindi[§](app004.html) dílionn 1871] do ucht airdshléibhe seisbhéimneach gach cinn for 1872] aroile dhíobh &ú comhthuairgnech uile fri sleasaibh 1873] crann & fria cennuibh carrag le lar & re lántalmain, 1874] co nár ansat de co ndeachaidh re néllaibh urétroma 1875] aéieoir uatha uathadh[§](app005.html). 1876] Roscarsat ris iarsin edir chenn ghabhair & cenn 1877] chon, uair andar lais bádar sidhe a ttréchumusc na 1878] ccenn n-oile ina lenmhuin. Ba neimhthni neimhthni tra[§](app006.html) faoinneal 1879] nó folúamhuin dá raibhi fair-siumh ina haithfhéghadh 1880] riamh roimhe sin, uair ní thairisedh eadh lasa 1881] n-iobhadh digh co cenn trí choicthidhisi ina dhíaidh 1882] sin, go ttarla aen na n-oidhche aen do n-oidchibh[§](app007.html) é i mullach Sléibhe 1883] Eidhneach, Aidneach[§](app008.html) gur ro-oiris i mbárr chroinn ann eadh 1884] na hoidhche sin co madain. Roghabh ag éccaoine 1885] móir annsin; conadh edh roráidh:‘Olc éimh atáthar 1886] agom anocht a haithle na caillighe & na ccenn ar 1887] Slíabh Fúaid,’ ar sé, ‘acht chena as cóir mo ueth 1888] amail atú, uair sochaidhe risa ndernus fé*i*n olc;’ 1889] conadh ann adbert: > 1. 1890] Éccáointeach atú-sa anocht, > > 1891] am tuirseach truagh, am taobhnocht > > 1892] dá bfesdáois form na dáoine > > 1893] fil damh damhna éccáoine. > 2. 1894] Reód, sioc, sneachta agus síon > > 1895] agum thúargain tré bhith síor, > > 1896] mo beith gan teini, gan tech > > 1897] a mullach Shléibbe Eidhneach. > 3. 1898] Teach mór agum is ben mhaith, > > 1899] adeiredh cách robsum flaith, > > 1900] as é a*s* ruire 'sas rí > > 1901] antí domrad romradh[§](app009.html)i neimhthní.{folio 92b} > 4. 1902] Cidh 'ma ttuc Dia mé asan ccath > > 1903] nach bfrith ann neach dom mharbadh, > > 1904] suil dobheinn eing a n-eing > > 1905] agus cailleach an mhuilinn? > 5. 1906] Cailleach an mhuilinn 'ga toigh, > > 1907] mallacht Críst ar a hanmoin, > > 1908] mairg dorad taobh risin ccrín, > > 1909] mairg dá ttaratt a choinmhír. > 6. 1910] Robhaoi Loingseachán ar mn'eing > > 1911] tré gach díthreabh díthreadh[§](app010.html)a nÉirinn, > > 1912] go romchealg chuigi don chraoibh > > 1913] tan adfétt ég mo macáoimh. > 7. 1914] Domrad-sa leis 'san teach mór, > > 1915] áit a mbáoi an slúagh ac comhól, > > 1916] as romc*h*engal thiar 'san > tsheit > > 1917] aghaidh d'aghaidh rém chétsheirc. > 8. 1918] Sluagh an toighe gan táire > > 1919] ag cluithe is ag gáire, > > 1920] meisi com muintir is toigh > > 1921] ag surdlaigh, ag lémendoigh. > > > --- > > p.68 > > 11. 1922] Munbadh caillech in tighi > > 1923] ní rachainn ar aithmhire, > > 1924] ro-ataigh rium friom[§](app011.html)Críst do nimh > > 1925] ar shíst mbig do léimeandaigh. > 12. 1926] Rolingius léim nó dhá léim > > 1927] ar an athair nemhdha féin, > > 1928] adbert an chaillech 'ga toigh > > 1929] co lingfedh fé*i*n léim > amhlaidh. > 13. 1930] Rolinges léim oile amach > > 1931] dar fíormhullach na cathrach, > > 1932] lúaithi iná deathach tré theach > > 1933] an teathadh rug an chailleach. > 14. 1934] Roshirsium Éire uile > > 1935] ó Thigh Duinn co Tráigh Ruire, > > 1936] ótá an Tráig co Benna mBrain, > > 1937] nír chuires díom an chailleach. > 15. 1938] Eiter mhagh is mhóin is leirg > > 1939] dhíom nír chuires an crúaidhleidhb, > > 1940] gur lingedh lem an léim nglé > > 1941] do bheinn Dúine Sobhairce. > 16. 1942] Ar sin rolinges fón dún > > 1943] agus nocliar céim ar ccúl, > > 1944] rugus isin bfairrge amach, > > 1945] rosfágbhus thall an chailleach. > 17. 1946] larsin tángadar 'san tráigh > > 1947] muinter dhiabhail 'na comhdháil > > 1948] agus roluaidhset a corp, > > 1949] mairg tír nÉrenn 'nar hadnocht. > > > --- > > p.69 > > 20. 1950] Feacht roluighes roluidhes tar[§](app012.html)ar Slíabh Fúaid > > 1951] i n-oidhchi duib dhorchi dhuairc, > > 1952] co bfaca cóig cinn 'san ccnoc > > 1953] arna n-oirleach inn-áonport cennphort[§](app013.html). > 21. 1954] Adubhairt cenn díbh 'na ruth, > > 1955] rium-sa roba garb an guth, > > 1956] 'geilt Ultach, lentar libh dhe, > > 1957] co ría romhaibh i bfairrge.' > 22. 1958] Rorethus rompa an ród > > 1959] is nír fuirmhess troig ar fód,et fuirmess troigh tar fhod[§](app014.html) > > 1960] eiter chenn gabhair is con, > > 1961] ann roghabhsat malloghadh. > 23. 1962] Cóir cía roghéibhinn-si olc, > > 1963] mór n-oidhchi rolinges loch, > > 1964] mór do rosgaibh ban mbáidhe > > 1965] doradus fo éccaoine.Ecc. > > > > > 1966] Aroile aimsir do Suibhne i Luachair Dheadhadh 1967] for a bháeithréimennaibh baoisi; luid assidhén ina 1968] réimimh roighealtachta go ránic Fiodh glansrot*h*ach 1969] gégáloinn Gaible. Báoi bliadhain an dú sin & as edh 1970] fa bíadh dhó frisin mbliadhoin sin .i. caor*a* croiderga 1971] crúandatha cuilinn & dercoin darach dubhdhuinne & 1972] deogh d'uisci na Gabhla, .i. an abhann ón ainmnighthir 1973] an fiodh, conadh ann roghabh tuirsi trom & dobrón 1974] derbháir antí Suibhni i bforcenn na ré sin tré olcus 1975] a bhethadh, conadh ann adbert an laoidh mbig si: > 1. 1976] Ochán, as meisi Suibhne, > > 1977] mo chorpán as lór mairbhe, > > 1978] gan ceól, gan codladh choidhche > > 1979] acht osnadh ghaoit*h*e > gairbe. > > > --- > > p.70 > > 4. 1980] Tánacc ó Luachair Dheaghadh > > 1981] co bruachaibh Feadha Gaibhle, > > 1982] as í mo chuid, ní cheilim, > > 1983] caora eidhinn, mes dairbhre. > 5. 1984] Bliadhain dhamh isin mbeinn-si > > 1985] isin deilbh-si ina bfuilim > > 1986] gan biadh do dhul 'san corp-sa > > 1987] acht caora corcra cuilinn. > 6. 1988] As mé geilt Glinni Bolcáin, > > 1989] ní bhíu-sa ag ceilt mo dhochnáidh, dhochnaidh, altered later to > dochráidh[§](app015.html) > > 1990] tairnicc anocht mo láthar, > > 1991] ní damh nach ádhbhar ocháin.Ochán > > > > > 1992] {folio 93a} Dorala dhó-somh laithe n-áon techt co 1993] Druim Iaroinn i Connachtaibh co rochaith biorar 1994] barrghlas na cilli ar brú na tiobratta tonnghlaisi & 1995] ro-ibh ní dia huisge ina dheghaidh. Ro-éirigh 1996] cléirech amach asin ecclais & roghabh tnúth & trénformud 1997] frisin ngeilt é im thomhailt an tuara 1998] rothoimhleadh feisin & adbert gurbho socair sádal 1999] robhaoi Suibhne isin iubardhos íar mbuing muing[§](app016.html)a phroinne 2000] de budhdhéin. ‘Truagh éimh sin, a chléirigh’, ar 2001] Suibhne, ‘uair as meisi dúil as anshádhaile & anshocra 2002] dogheibh a betha isin domun dáigh ní thig tinenabhradh 2003] ná toirrchim ar mo shúilibh ar úaman mo 2004] mharbhtha; deithbhir són, dáigh is cuma noraghainn 2005] ar gealtacht ría slógaib na cruinne d'fhaicsin dom 2006] fhóbairt a n-aoinfecht & re folúamain an dreólláin a 2007] áonar; et a Dhé neimhe, a chléirigh,’ ar Suibhne, 2008] ‘nach bfuili-si im riocht-sa & meisi isin chongaibh 2009] crábaidh i ttáoi-si, noco n-aithnicchedh th'aigneadh & --- p.71 2010] th'inntinn nach gnáth dom aithghin-si nó dom 2011] ionnshamail bheith co soinmech febh adbeiri-si’; 2012] conadh annsin roghabh an cléirech tosach na laoidhe 2013] & rofhreagair Suibhne a deiredh, mar so: > 1. 2014] Sádha*i*l sin, a > gealtagáin, > > 2015] a mbarr na géige iubair > > 2016] do leathtáobh mo mennatáin, bennatáin[§](app017.html) > > 2017] docait*h*is mo c*h*uid biolair. > > 1. 2018] Ní sádha*i*l mo > bhetha-sa, > > 2019] a chléirigh Droma hIaroind, > > 2020] atá do mhéd m'eagla-sa > > 2021] súil dom shúilibh nach íadhaim. > 2. 2022] Fir domhain dá bfaicinn-si > > 2023] chugum, a fhir an cheóláin, > > 2024] is comhmór dotheithfinn-si dotheichfinn-si[§](app018.html) > > 2025] ríu is re heitil an dreólláin. > 3. 2026] Truagh gan tusa im inmhe-si, > > 2027] is meisi im chléirech chrábaidh, > > 2028] nó co ttuigedh th'inntinn-si > > 2029] nach cerd geilte beith sáda*i*l. > > 2030] Sádail. > > > > > > > 2031] Aroile laithe do Suibhne ag cúartugudh críche 2032] Connacht go hudmhall anbhsaidh go ttarla é fo 2033] dheóidh go hAll *Fh*arannáin a tTír Fhíachrach 2034] Mhúaidhe; glenn áloinn eisidhén, sruth áloinn 2035] sriobhúaine ag teibersain tepersin[§](app019.html)co tinnesnach frisin all aill[§](app020.html) 2036] anúas & bennachadh ann ina rabadar senadh náomh & 2037] fíreó*i*n co hiomdha iolarrdha, et ba hiomdha ann --- p.72 2037] ámh crann caomháloinn co ttoirthibh troma tóthachtacha 2038] isin all hisin. Ba hiomda ann éimh eidheann 2040] fíorchluthmar & aball cenntrom ag cromadh co 2041] talmain le troma a toraidh, ba cuma nobhíttís isin 2042] allt sin ois allta & míola muighe & muca mórthroma, 2043] ba hiomdha immorro rón roiremhar rochodladh ann 2044] tar éis techt ó muir móir anall isin all sin. Roshann~taigh 2045] Suibhne co mór an t-ionadh sin, go roghabh 2046] for adhmoladh & ag tabhairt a thúarusgbhála ós 2047] aird; go ndébairt an laoidh-si: > 1. 2048] All *Fh*arannáin, adhbha > náomh, > > 2049] co n-iomad call crann[§](app021.html)caomh is cnúas, > > 2050] uisge tinnesnach can tess > > 2051] ag snige snaoidhe[§](app022.html)re a chness anúas. > 2. 2052] As iomdha ann eidhnech ghlass > > 2053] agus meass re mberar le a mberar[§](app023.html)geall > > 2054] agus abhall chenntrom chaomh > > 2055] ag filliudh a craobh fa cheann. > 3. 2056] Imdha broc ag dol fa a dhíon, > > 2057] ann is míol muighe nach mall, > > 2058] is édan rionntanach roinnteach[§](app024.html)róin > > 2059] ag techt ón muir móir anall. > 4. 2060] Mé Suibhne mac Colmáin chóir, > > 2061] mór n-oidhchi reóidh bhím co fann, > > 2062] romthruaill Rónán do Druim Gess, domhuin[§](app025.html) > > 2063] codlaim fa chraoibh 'san ess tall.All. > > > > > 2064] Táinic Suibhne roime fo dheóidh conuige an 2065] baile i raibhe Moling .i. Teach Moling. Ba hisin tan --- p.73 2066] sin robói psaltair Chaoimhghin i ffiadnuise Moling 2067] aga dénamh do lucht an aiceapta.{folio 93b} Táinic 2068] iarumh Suibhne for sraith na tioprat i fiadhnuisi an 2069] chléirigh & rogab ag ithe biorair. ‘As moch-longadh 2070] sin, a ghealtagáin,’ ar an cléirech; conadh ann 2071] adbert Moling & rofreagair Suibhne é: > 1. 2072] Mochthráth sin, a ghealtagáin, > > 2073] re ceileabhradh cóir. > > > > 2074] Gidh moch leat-sa, a chlérecháin, > > 2075] tánic tert ag Rómh. > - 2076] Gá fios duit-si, a ghealtagáin, > > 2077] cuin tig tert ag Róimh? > > 2078] Fios tig dhamh óm Thigerna > > 2079] gach madain 's gach nóin. > > - 2080] Innis tré rún ráitsighe > > 2081] sgéla Fíadhat finn. > > 2082] Agut-sa atá an fháitsine > > 2083] mása thú Moling. > > - 2084] Cidh tuc duit-si mh'aithni-si, > > 2085] a gheilt ghníomach ghér? > > 2086] Minic mé ar an fhaith*ch*i-si > > 2087] ó rosaoi mo chéill. > > - 2088] Cidh ná tairni a n-aonbhaili, > > 2089] a mhic Colmáin Chúair? > > 2090] Ferr leam bheith a n-áonshuidhe > > 2091] isin mbeathaidh bhúain. > > - 2092] A thruaigh, an ría t'anam-sa > > 2093] ifrinn aidhbhle dos? > > 2094] Ní thabhair Día orum-sa > > 2095] pían acht bheith gan fhos. > > > > --- > > p.74 > > > - 2096] Glúais alle go ttormalla > > 2097] cuid bhus milis lat. > > 2098] Dá fhestá-sa, a chléirecháin, > > 2099] doilghe bheith gan bhrat. > > - 2100] Béra-sa mo chochlán-sa > > 2101] nó béra mo leann. > > 2102] Aniú gidh im crochbán-sa > > 2103] robá uair budh ferr > > - 2104] An tú an Suibhne sgáthaighthe > > 2105] táinic a cath Roth? > > 2106] Mása mé, ní ráthaighthe > > 2107] cidh nomheilinn moch. > > - 2108] Canas tárla mh'aithni-si > > 2109] duit, a ghealtáin ghéir? > > 2110] Meinic mé ar an fhaithchi-si > > 2111] got fheithemh do chéin. > > - 2112] Áluinn duille an liubhair-si, > > 2113] psaltair Cháoimhghin cháidh. > > 2114] Áille duille mh'iubhair-si > > 2115] i nGlinn Bolcáin báin. > > - 2116] Nach suairc leat-sa an relec-sa > > 2117] ba scoil scíomhda dath? > > 2118] Nríbh anshúarca mh'oirecht-sa > > 2119] madain ar Muigh Rath. > > - 2120] Ragat-sa do cheileabhradh > > 2121] go Glais Chille Cró. > > 2122] Lingfet-sa crann eidhinnghlan, > > 2123] lém arc, is badh mó. > > > > --- > > p.75 > > > - 2124] Saothrach dhamh 'san eglais-si > > 2125] ar cinn trén is trúagh. > > 2126] Saothraighe mo leabaidh-si > > 2127] i mBeinn Fhaibhni fhúar. > > - 2128] Cáit i ttig do shaogal-sa, > > 2129] in a ccill no i loch? > > 2130] Aeghaire dot æghairibh > > 2131] nommharbhann go moch. > > > 2132] Muchthráth. > > > > > 2133] ‘As mochen éimh do thecht sonn, a Shuibhne,’ 2134] ar Moling, ‘ar atá a ndán duit bheith annso & do 2135] sháogal do thecht ann, do sgéla & th'imthechta 2136] d' fhágbáil sunn & th' adhnacal i reilicc fíreóin, & 2137] naisgim-si fort,’ ar Moling, ‘gidh mór shire gach láoi 2138] d' Érinn techt gacha hespurtan chugum-sa go 2139] rosgríobhthar do sgéla lium.’ 2140] Iomthúsa na geilte iarsin; robhaoi risin 2141] mbliadhain sin ag tathaighidh Moling. Roshoighedh 2142] lá n-ann co hInnis Bó Finni i n-iarthar Chonnacht, 2143] lá oile co hEss rocháoin Rúaidh, lá oile co Slíabh 2144] mínáluinn Mis, lá oile go Benda biothfhúara Boirche; 2145] gidbé díobh sin doshoighedh gach láoi nofritháiledh 2146] a n-espurtain gach n-oidhche co Teach Moling. 2147] Ro-ordaigh Moling proinn mbig dhó frisin ré sin, 2148] dóigh adubairt re bhanchoig ní do bhleaghan na 2149] mbó do thabairt dó. Muirghil a hainm-sidhe, as 2150] í ba ben do Mhungán do mhuicidhi Moling. Ba hí 2151] méd na proinni sin dobheiredh an bhen dó .i. 2152] nodhingedh a sáil conuige a hadhbronn isin mbualtrach 2153] fa coimhnesa dhí & nofágbadh a lán lemnachta ann 2154] do Suibhne. Dothigedh-somh co faiteach furechair i 2155] n-eatarfhásach na búailedh do ibhe an bhainne sin. --- p.76 2156] Tarla iomcháineadh adhaigh {folio 94a} ann eitir 2157] Mhuirghil & mhnáoi oile isin mbúailidh, co n-ébert an 2158] bhen eile: ‘As mesa duit-si,’ ar sí, ‘nach tocha leat 2159] fer eile & fós nach ferr let th' fer féin dot ríachtain 2160] iná an gheilt atá got thathighid risin mbliaduin-si 2161] anall.’ Atchúala siúr an bhúachalla anní sin & 2162] gidhedh ní ro-innis ní dhe co bfacaidh Muirghil isin 2163] madain arnabhárach ag dul d'iodnacal an bhainne 2164] go Suibhne conuige an mbúaltrach ba comhfhogus 2165] don fhál i raibhe. Ó'dchonnairc siúr an bhuachalla 2166] sin táinic asteach & atbert re a bráthair: ‘Atá do 2167] bhen isin ffál sin thoir ag fer oile, a mheathaigh 2168] mhiodhlaochda,’ ar sí. Roghabh éd an búachaill ag 2169] a chloistecht sin, & roéirigh go hobonn inníreach & 2170] tarraidh a láimh leathga robói for alchuing astigh 2171] & téit for amus na geilte. As amhlaidh robhúi an 2172] geilt & a tháobh ris & é 'na luidhe ag caithemh a 2173] phroinne asin mbúaltrach. Tuc dono an buachaill 2174] sadhudh don leathgha asa láimh fair, gur rosgon a 2175] n-odhar a chíghe clé antí Suibhne, gur gabh urrainn 2176] tríd ar mbrisedh a droma ar dhó ann. Adberat 2177] foirenn conadh benn chongna fíadha ro-innell an 2178] búachaill fáoi, áit a n-ibhedh a dhigh asan mbúall~trach, 2179] co tæth-somh furri, conadh amhlaidh fúair bás. 2180] As annsin robhaoi Énna mac Bracáin ag 2180] búain chluig na prímhi i ndorus na reilge co bfaca 2181] an t-éacht dorinnedh ann; go n-ébairt an laoidh: > > > 2182] **Énna** > - 2183] Truagh sin, a mhucaidh Moling, > > 2184] dorighnis gníomh talchair tinn, > > 2185] mairg domharb a los a neirt > > 2186] an rígh, an *n*áomh, an > náomhgheilt. > > > > --- > > p.77 > > > - 2187] Bidh olc dígeann bhías duit de, > > 2188] tocht fo dheóidh gan aithrighe, > > 2189] biaidh th'anam ar seilbh deamhain, > > 2190] biadh do chorp inn-ethannaidh (?) > > - 2191] Bidh ionann ionadh ar nimh > > 2192] dhamh-sa is dó-somh, a fhir, > > 2193] gebhthar psailm ag lucht áoine > > 2194] for anmain an fhíoraoidhe, > > - 2195] Robadh rígh, robadh geilt glan, > > 2196] rop fher oirnighe úasal, > > 2197] ag sin a lighe, líth ngle, > > 2198] dobhris mo chroidhe a thrúaighe. > > > 2199] Trúagh > > > > > 2200] Ro-iompó Énna anonn go ro-innis do Mholing 2201] Suibhne do mharbadh do Mhongán mucaidhe Moling. 2202] Ro-éirigh Moling fo chétóir cona c*h*léirchibh imalle 2203] fris co hairm ina raibhe Suibhne & ro-adaimh Suibhne 2204] a choire & a choibhsena do Mholing & rothóchaith 2205] corp Crist & rofáiltigh fri Día a airittin & rohongadh 2206] iarum lasna cléirchibh. 2207] Táinic an búachaill dia shaigid. ‘As dúairc 2208] an gníomh dorighnis, a bhúachaill,’ ar Suibhne, ‘.i. 2209] mo mharbadh-sa gan chionaidh úair ní fhédaim-si 2210] festa teichedh fon ffál dobhithin na gona doradais 2211] form.’ ‘Dá ffeasainn-si co mbadh tú nobheth ann,’ 2212] ar an búachaill, ‘nítgonfuinn itir gidh mór dom 2213] aimhles doghénta.’ ‘Dar Críosd, a dhuine,’ ar sé, 2214] ‘ní dhernus-sa th' aimhlessa ar áonchor ar bioth 2215] amail shaoile iná aimhles duine eile ar druim dhomhain --- p.78 2216] ó dochuir Día ar gealtacht mé & robadh beg a 2217] dhíoghbháil duit-si mo bheth a ffál annso & bainne 2218] beg d' fagháil ar Dia dhamh ón mnaoi ucchat, et 2219] ní thiubhrainn taobh frit mnáoi-si iná fri mnáoi 2220] n-oile ar talmhain gona thoirthaibh.’ {folio 94b} 2221] ‘Mallacht Críst ort, a bhúachaill,’ ar Moling, ‘as olc 2222] an gníomh dorighnis, goirde shaogail duit abhus & 2223] ifrenn thall ar dhénamh an gníomha dorónais dorighnis[§](app026.html).’ ‘Ní 2224] bfhuil bá do shodhain damh-sa,’ ar Suibhne, ‘uair 2225] tángadar bur ccealga im thimchell & bidh im marb-sa 2226] don guin doradadh form.’ ‘Ragaidh éric duit ann,’ 2227] ar Moling, ‘.i. comhaitte comhfhaide[§](app027.html)frium-sa for nimh dhuit,’ 2228] & roráidhset doraidhset[§](app028.html) an laoidh-si eatura ina ttriúr .i. Suibhne, 2229] Mongán & Moling: > 1. 2230] Dorignis gníom, nach súairc sin, > > 2231] a bhúachaill Moling Lúochair, > > 2232] nocha nfédoim dul fón fhál > > 2233] don ghuin romgon do dhubhlámh. > > 2. 2234] Ahair frium mád cluine, a fhir, > > 2235] cúich thú, a duine, go deimhin? > > 2236] As mé Suibhne Geilt gan oil, > > 2237] a buachaill Moling Lúachair. > 3. 2238] Dá bfessain, a Suibhne sheing, > > 2239] a dhuine, dia nadaithninn notaithninn[§](app029.html) > > 2240] nocha ttiubrainn gái red tred[§](app030.html) chnes > > 2241] gé atchífinn thú dom aimhleas tu ag deanam m'aimhleas[§](app031.html). > 4. 2242] Nocha dernus thiar na thoir > > 2243] aimhleas duine ar druim dhomhain > > 2244] ó domrad Críst óm thír theinn > > 2245] ar gealtacht ar fhud Éirinn. > > > --- > > p.79 > > 7. 2246] Ro-innis, nocha b*r*eug > dhamh, > > 2247] inghean mh'athar 'smo mháthar > > 2248] th' fághbháil isin fhál sin thoir > > 2249] ag mo mhnáoi féin ar madain. > 8. 2250] Nír chóir dhuit a chreidemh sin > > 2251] co bfionnta féin a dheimhin, > > 2252] mairg táinig dom ghuin-si a-le > > 2253] nógo bhfaictís do súile. > 9. 2254] Gé nobheinn a fál i ffál, > > 2255] robadh beag dhuit a dhíoghbhál > > 2256] gé dobhéradh ben damh digh > > 2257] do bainne bhiucc a n-almsoin. > 10. 2258] Dá ffesainn-si 'na bhfuil de, > > 2259] do ghuin tréd chích, trét chroidhe, > > 2260] go bráth nítgonfadh mo láimh, > > 2261] a Suibhne Ghleanna Bolcáin. > 11. 2262] Gé romgonais isin fhál > > 2263] nocha ndernus do thochrádh, > > 2264] ní thiubhrainn taobh ret mhnáoi > > 2265] ndil > > 2266] ar talmain gona thorthaibh. > 12. 2267] Mairg táinic athaidh ó thoigh > > 2268] chuccatt, a Mholing Lúachair, > > 2269] nocha leicc dhamh dol fón choill > > 2270] an guin romgon do bhúachoill. > 13. 2271] Mallacht Críst dochum gach cloinn > > 2272] ort, ar Moling re a bhúachoil, > > 2273] tré éd i ccridhe do chnis, > > 2274] as trúagh an gníomh dorighnis. > > > --- > > p.80 > > 16. 2275] Ó dorighnis gníomh n-úathmar, > > 2276] atbert Moling re a bhúachuil, > > 2277] raghaidh dhuit-si dar a chenn > > 2278] goirde shaoghail is ifreann. > 17. 2279] Gé dognéi-si díoghal dioghbhail[§](app032.html)dhe > > 2280] a Mholing, ní beó meisi, > > 2281] nochan fhuil mo chabair ann, > > 2282] táinig bar ccealg im thimcheall. > 18. 2283] Raghaidh éruic dhuit-si ind, > > 2284] ar Moling Lúachra, lúaidhim, > > 2285] comhaitte comaitte[§](app033.html) friom-sa for nimh > > 2286] dhuit-si, a Shuibhne, ón Ardchoim~ > > 2287] didh.{folio 95a} > 19. 2288] Bidh maith dhuit-si, a Shuibhne > > 2289] > sheing, > > 2290] thusa ar nemh, ar an búacheill, > > 2291] ní hionann as meisi sunn, > > 2292] gan nemh, gan soeghal agum. > 20. 2293] Ba binne lium robháoi tan > > 2294] ná comhrádh ciúin na muintear, > > 2295] bheith icc lúthmhairecht im linn > > 2296] cúchairecht fhéráinn ferain[§](app034.html)eidhinn. > 21. 2297] Ba binne lium robháoi tan > > 2298] ná guth cluigín im fharradh, > > 2299] ceileabhradh an luin don bheinn > > 2300] is dordán doimh ar doininn. > 22. 2301] Ba binne lium robháoi tan > > 2302] na guth mná áille im fharradh, > > 2303] guth circe fráoich an tsléibhe > > 2304] do cluinsin im iarmhéirghe. > > > --- > > p.81 > > 25. 2305] Ba binne lium robháoi tan > > 2306] donálach na gcon alla, > > 2307] iná guth cléirigh astoigh > > 2308] ag méiligh is ag meigeallaigh. > 26. 2309] Gidh maith libh-si i ttighibh óil > > 2310] bhar ccuirm leanna go n-onóir, > > 2311] ferr lium-sa deogh d'uisge i ngoid > > 2312] d'ól dom bais asin tiopraid. > 27. 2313] Gidh binn libh thall in bhar ccill > > 2314] comhrádh mín bar mac leighinn, > > 2315] binne lium ceileabhradh an ceileabhradh[§](app035.html)án > > 2316] doghníad coin Ghlinne Bolcáin. > 28. 2317] Gidh maith libh-si an tsaill 's an > > 2318] fheóil > > 2319] caithter a ttighibh comhóil, > > 2320] ferr lium-sa gas biorair ghloin > > 2321] d' ithe i n-ionadh gan chumaidh. > 29. 2322] Romgon an cruadhmhucaidhe corr romghuin an ceer (?) cruadh muic. corr[§](app036.html) > > 2323] go ndeachaidh trém tre mo[§](app037.html)chorp comh~ > > 2324] trom, > > 2325] truag, a Chríst rolámh gach breth, > > 2326] nach ar Mhagh Rath rommarbhadh. > 30. 2327] Gidh maith gach leaba gan fheall > > 2328] dorighnes seachnóin Éirenn, > > 2329] ferr lem leabaidh ós an loch > > 2330] i mBeinn Bhoirche gan fholoch. > > > --- > > p.82 > > 33. 2331] Gidh maith gach leaba gan fheall > > 2332] dorighnes sechnóin Éireand, > > 2333] ferr *lem* leabaidh ós an > ross > > 2334] i nGlenn Bolcáin dorónoss. > 34. 2335] Beirim a bhuidhe friot sin > > 2336] do chorp, a Chríst, do chaithimh, > > 2337] aithrighe iodhan abhus > > 2338] in gach olc riamh dorónus. > Do. > > 2339] Táinic iaromh táimhnéll do Suibhne & ro-éirigh 2340] Moling gona c*h*léirchibh mar áon fris & tugsat cloch 2341] gach fir i leachtt Shuibhne. ‘Ionmhain éimh an fer 2342] isa leacht so,’ ar Moling, ‘meinic bámar inar ndís 2343] slán síst ag comhrádh fri aroile seachnóin na conaire 2344] so. Rob aoibhinn lem faicsin Suibhne .i. antí isa 2345] leachtt so ar an tioprait úd thall .i. Tiupra tioprat[§](app038.html)na Gealta 2346] a hainm, úair is meinic notoimhledh n dia biorar & 2347] día huisci & úadha is uaidhi[§](app039.html)ainminighter an tioprat. 2348] Ionmhuin bheós gach ionadh eile no-iomaithighedh 2349] antí Suibhne’; conadh ann adbert Moling: > 1. 2350] Leachtán Suibhne sunn imne, > > 2351] rocráidh mo chroidhe a chuimhne, > > 2352] ionmuin lium bhós bheos[§](app040.html)ar a sheirc > > 2353] gach airm i mbíodh an náoimhgheilt. > 2. 2354] Ionmuin lium Glenn mBolcáin mbán > > 2355] ar a sherc ag Suibhne slán, > > 2356] ionmuin gach sruth do-icc ass, > > 2357] ionmhuin *a* bhior*ar* barrghlass.{folio 95b} > 3. 2358] Tiubra na Gealta Tiubra na nGealt[§](app041.html)súd thall, > > 2359] ionmuin cách dar bíadh a barr, > > 2360] ionmuin lium a gainemh glan, > > 2361] ionmuin a huisge iodhan > > > --- > > p.83 > > 6. 2362] Orm-sa doghnídh a haicill, > > 2363] fada lium gó nosfaicinn, > > 2364] rothiomghair rotromgair[§](app042.html)a breith dom thigh, > > 2365] ba hionmhuin an eadarnaigh. etharnaigh[§](app043.html) > 7. 2366] Ionmhuin gach sruth go bhfúaire > > 2367] fors' mbíodh forsmbi an[§](app044.html)biorar barrúaine, > > 2368] is gach tobar uisge ghil, > > 2369] ar Suibhne ag a aithighidh. > 8. 2370] Masa chead le re[§](app045.html)Rígh na reann > > 2371] éirigh agus imthigh leam, > > 2372] tucc dhamh, a c*h*ridhe, > in[§](app046.html)do lámh > > 2373] ón lighe agus ón leachtán. > 9. 2374] Ba binn lium comhrádh Suibhne, > > 2375] cían bhérus im chlí a chuimhne: > > 2376] aitchim mo Rígh nimhe nár > > 2377] ós a lighe is ar a leachtán. > > Leachtán. > > > > > 2378] Ro éirigh Suibhne asa niull iarsin & roghabh 2379] Moling ar láim é, go rángadar rempa ina ndís co 2380] dorus na heglaisi, & ó dorad Suibhne a ghúala risin 2381] ursoinn tug a osnadh mór ós aird co rofháoidh a 2382] spiorad dochum nimhe, & rohadhnacht go n-onóir ag 2383] Moling é. 2384] Gonadh ní do sgélaibh & do imthechtuibh 2385] Suibhne mic Colmáin Chuair rígh Dhál Aruidhe 2386] gonuige sin. Finis. --- p.92 Brussels MS. 3410. fo. 59a to 61b. De S. Ronano Mac Beruigh as Echtra Suibhne ----------------------------------------------------------------------------- ### (Cap. I.) 1] Naomh uasal oirdnidhe robaoi sunn a ttír nEirenn .i. Ronán 2] Fionn mhac Beraigh mhic Criomhtainn mhic Coluim Cúile mic 3] Eirc Logha mic Laoghaire mhic Neill Naoighiallaigh. Fer 4] chomhaillte tiomna & congmhala cuinge an Choimdedh & fuilngthi 5] inghrema & treabhlaide ar gradh Dé. Ba mogh naoimhdhiles da 6] anmain & ba crochaidh a chuirp & ba scciath dídin ria drochaimsibh 7] diabail an fer min moronórach sin. Ro tórainnedh ceall lais feacht 8] n-áon .i. ceall Lainni a nDail Araidhe a ccoiccedh Uladh. As 9] aicce robaoi ferannus & forlamhus Dháil Araidhe .i. ag Suibhne 10] mhac Colmáin Chuair mhic Cobthaigh. Rochuala sein guth cluig 11] Ronáin aít a raibhe ag tórainn a chille & ro fíarfaigh dia muinntir 12] ciodh adchúaladar. Ronán Fionn mhac Beraigh atá ag tóruinn 13] a chille ad chrích-si & at ferann. As e guth a chluig adchluni-si, 14] anosa. (As follus de sin nar chedaigh an naomh do Shuibhne an 15] ecclas do thionnsgana.) in brackets in MS. Et rolonnaigedh & ro fergaighedh go mór 16] imón rígh & ro éirigh go dian deinmnedach do díchur an chleirigh 17] on chill. Roglac a bhen .i. Eórann ingen Chuinn Chíannachta 18] err an bhruit robhaoi uime & rotriall affosdadh gur sgeinn fon teach 19] an tsibhall (.i. dealg) argaitt robaoi isin brut & fágbhais a bhrat 20] agan rioghain & dochuaidh lomnocht do dhíochur an chleirigh on 21] chill go riacht airm (.i. áit) a raibhe ina réim roretha go ffarnaic 22] (.i. go bfuair) antí Ronán ar a chionn. Is amhlaidh robaoi an 23] cléirech ag moladh Rí nimhe et talman & ag solasghabháil a shalm 24] & a shaltair líneach lánálainn ina fhiadhnaisi. Tuargaibh (.i. do 25] thógaibh) Suibhne an tsaltair & teilgis uadha í a bfúdomhain an 26] locha lindfhuair robáoi ina bfiadhnaisi gur baidhedh an tsaltair ann. 27] Gabhais láimh Ronáin íaromh & tairrngis na dhiaigh tar an ccill 28] amach é et nir léicc lamh an chléirigh fós uaidh go ccúala an 29] t-éighemh. As é dorinne an t-eighemh sin giolla Chongail Claoin 30] mhic Sccannláin rí Uladh arna thoidheacht ar cenn Suibhne o 31] Chongal Claon do cath Muighe Rath. ### (Cap. II.) 32] Doruacht an giolla go Suibhne & adfed (.i. roinnis) sccela dhó 33] o thús go deiredh. Téid Suibhne lais & fagbais Ronán go dubhach 34] dobrónach ar mbáthadh a shaltrach & ar ndénamh a dhímigne & a 35] easonóra. Día mbói ló go n-oidche iarsin doriacht dobharchú 36] asin loch go Ronán & a shaltair lais gan milledh líne nó litre innte. 37] Doroine Ronán altugadh buidhe do Dhia do chenn na míorbuile 38] sin & mallaighis Suibhne iarsin. Mo ched-sa for ced an Choimdhe 39] chumhachtaigh ar sé amhail tainic Suibhne dom dhíochur-sa & sé 40] lomnocht gurab amhlaidh bhias doghrés (.i.do ghnáth) lomnocht 41] ar fáoindel & ar foluamhain seachnóin an domhain & gurab bás do 42] rinn bhéras fo dhéoigh & mo mallacht fair & mo bennacht for Eórainn 43] rothríall a fhasdadh & an la adcífet clanna Colmain an tsaltair 44] robáidhedh gurab díth & dílgenn dóibh & dorinne an laoidh: > 1. 45] Suibhne mac Colmain rom-cráidh, > > 46] romtarraing leis ar lethláimh, > > 47] d'fhágbháil Cille Lainne lais, > > 48] dom beith athaigh na heccmais. > & rl. > > 49] Dochúaidh Ronán iaramh go Magh Rath do dhénamh síthe idir 50] Dhomhnall mhac Aodha mhic Ainmireach .i. rí Erenn et Congal 51] Claon mhac Sccannláin rí Uladh & nir fhét a siodhugud. Doberirti 52] immorro an cleirech a ccomairce ettorra gach laoi go nách marbhthaoi 53] neach ettorra on uair rotoirmesgtha an cathughud no go ngabhtha 54] doridhisi. Ticcedh thrá Suibhne tar lamha an chleirigh gacha 55] trátha oir gach sídh & gach osadh doníod Ronan idir fhiora Erenn 56] gach n-oidhce nomhilledh Suibhne ria ttráth éirghe gach laoi oir 57] no marbhadh fer ria ttráth an chomhlainn gach laoi & fer eile ar 58] sccur an chomhlainn gach n-oidhce. An lá immorro rocinnedh an 59] cath mór do thabairt tainicc Suibhne re ccách dochum an catha 60] & tarla Rónan dó & ocht sailmchedlaigh dia muinntir ina fharradh 61] & iad ag ur uisge coisrectha tar na sluaghaibh & rochuirset tar 62] Shuibhne a ccuma cháich. Dar laisiumh bá dá fochuidbhed rocuiredh 63] an t-uisge fair & dorad a mher a shuainemh na sleighe robháoi ina 64] laimh & rodiubhraic do shailmceadlaidh diobh go romarbh. Dorad 65] an t-urchar tanaisi do chum an cleirigh féin gur bhen isin clocc 66] báoi for a ucht go roscceind a chrann as a n-airde isin aiér. 67] Gonadh ann adbert an cleirech: ‘Guidim-si an Choimdhe,’ ar sé 68] ‘i n-airde dochoidh an crann isin aiér & a nellaibh nimhe go ndeachair-si 69] ar gealtacht amhail gach n-eathaid & na bás roimris for mo dalta-sa,’ 70] ar se ‘gurab edh nosbérai-se fa deoigh .i. bas do rinn & mo mallacht 71] fort & mo bhennacht for Eórainn & Furadhrán & Teille uaim 72] in aghaidh do shiola uile & chloinne Colmán cúair,’ & dorinne an 73] laoidh: > 1. 74] Mo mhallacht for Suibhne > & rl. > > ### (Cap. III.) 75] Ciodh trá acht ó rochomraicsiot na catha fochedóir robhúirsett 76] & rogairset na sluaigh da gach leith: ódchuala Suibhne na gáire 77] mora sin & a bfreccartha & a bfuaim & a macalla a néllaibh nimhe 78] & a bfroighthibh na firminnte rofech súas & rolíon némhain & dásacht 79] & fáindeal & fualang & foluamhain é & miosgais gach ionaidh a 80] mbiodh & serc gach ionaidh nogo roichedh. Romheirbhlighsett a 81] mheóir & rochrithnaigset a chosa, roluathadh a chridhe, roclaochlá 82] a chédfadha, rosáobadh a radharc, rothuitset a airm as a lamhaibh 83] go ndeachaidh la breithir Rónain ar gealtacht amhail gach n-eathaid 84] & gach n-én bfoluaimhneach & antan ráinic as in cath amach ba 85] hainminic notaidhledh a chosa an talamh as conntabairt go mbenfadh 86] a dhrucht don fhér ar a ettroma & ar a aierdacht an cheime 86] rocingedh & nir fhan don reim roretha sin gu nar fhagaibh magh 88] no machaire nó coill nó moin no mothar i nEirinn gan taisteal 89] an lá sin & rochaith a aois & a aimsir ar gealtacht i nEirinn & a 90] mBretain an ccein romair, gan furtacht gan fóiridhin gan taobh 91] do tabairt le dáoinibh amhail dherbhas an leabhar sgriobhthar air 92] fein darab ainm Buile Shuibhne. Oir a n-aon uair tainicc taom 93] ceille chuicce & dosanntaigh taobh do tabairt le dáoinibh tre mhed 94] gach bochtachta da bfúair an fedh dobaoi ar gealtacht & docuaidh 95] roimhe d'ionnsuidhe a tíre; dochuaidh ar an aithgealtacht 96] doridhisi oir dofoillsigedh do Ronán táomh ceille do techt cuige 97] & a bheith ag dol d'ionnsuidhi a thíre dúthaige & d'fanamhain 98] aca & adubhairt Ronán: ‘Aitchim-si (.i.guidhim-si) an ri uasal 99] uilecumhachtach nár léiccther an t-ingreinntigh & an sgriostoir 100] sin na hecclai si da hingreim no da sgríos doridhisi amhail dorinne 101] (.i.dotriall) roimhe.’ Et an tinneachadh tuccadh fair na raibhe 102] furtacht na fóridhin dó dhe nogo scara a ainm re a chorp. Roeist 103] Dia an itche sin Ronain óir antan tainicc Suibhne go medhon 104] Sleibhe Fúaid tarfás taidbsi iongantach dó a medhonoidhce .i. 105] méidheadha maoildearga & cinn gan colla & síad ag síangal & ag 106] gréchaigh imón slighidh anonn & anall et antan rainic-siumh ettorra 107] a medhón atcualaidh ag comhradh iad dar lais & asedh roraidhsett: 108] ‘Geilt é’, ar an céidchenn; ‘geilt Ultach’, ar an dara cenn; ‘a 109] lenmhain’, ar an tres cenn; ‘gurab fada an lenmain’, ar an cetramhadh 110] cenn; ‘nógo ría an fhairrge’, ar a cúiccedh cenn. Rofhersat an 111] guth a n-aoinfeacht chuige uile. Rothóguibh rompa da gach 112] muine for a chéile & gerbó mor an glenn nothegmadh fris ni 113] shiubhladh-somh é acht nolingedh do bheinn na tolcha for a céile. 114] Acht ata ní cena rocaith-siumh a aimser an ccein romhair ar buile 115] & ar gealtacht tré easgaoine Ronain, & fuair bas do rinn *(amhail 116] innises a stair féin)* amail doshir Ronán ar Dhía gonadh é sin adhbar 117] bhuile Suibhne tre easonoir an chléirigh. ### (Cap. IV.) 118] As amhlaidh so fuair Suibhne bás do rinn. Feacht n-aon dia 119] ndeachaidh Suibhne & sé for a gealtacht gonicce an áit a bfuil 120] Tech Moling mar a raibhe Moling. Is annsin robhaoi Moling ag 121] teccuscc luchta an léighinn & tainicc an gheilt for srath na tioprad 122] & robaoi ag ithe bioruir. ‘As mochlongadh sin, a ghealtacáin,’ ar 123] Moling, & doronsatt an láoidh: > 1. 124] Mochtráth sin a ghealtacáin > > 125] ré cceileabhradh cóir. > > 2. 126] cidh moch lat-sa a chleirecáin > > 127] táinicc teirt ag Roimh. > & rl. > > 128] Et doraidh Moling ris: ‘Ca fios duitsi cá cuin (.i. uair no aimser) 129] tig teirt ag Roimh.’ ‘Fios dogeibhim om tigerna,’ ar se, ‘gacha 130] maidne & gacha nóin.’ ‘Innis duinn sgela do Día,’ ar Moling. ‘Ata 131] fios aguibh fein, a Moling,’ ar sé. ‘Cred fodera duitsi mh'aithne?’ 132] ar Moling. ‘As meinic me ar an bfaithche-si,’ ar Suibhne, ‘& ni deinim 133] comnaidhe i n-áonáit.’ ‘Cionnus eile,’ ar Moling, ‘a bfuighe tú 134] trocaire?’ ‘Dogébh,’ ar Suibhne,‘óir ni thabhair pein form acht 135] beith gan fos nó comhnaidhe. Dia ttegthá asteach dogebtha 136] proinn aguinn. As doilghe lem a bheith gan brat,’ ar eisiumh. 137] ‘Dogebhair-si mo chochall-sa nó mo bhrat,’ ar Moling, ‘madh áil let.’ 138] Doronsat tres iomagallmha & chainnte re ceile mar sin & dofhiarfaidh 139] Moling de:‘cáit a ttig do shaoghal?’ ar se. ‘Aodhaire dod muinntir-si 140] marbhus mé,’ ar Suibhne. ‘As fochen do thoidheacht,’ ar Moling, 141] ‘óir atá a ndán duit bheith annso & do sgela & th'imtheachta 142] d'fagbáil ann, & th'adhnacal a reilicc fíreoin & cid mór shirfi-si (.i. 143] do shiubhal) gach láoi,’ ar se, ‘tair gach easparta chuccam-sa go 144] sgriobhthar do sgéla lem.’ Robaoi Suibhne ré bliadhna fon samhla 145] sin & gibé haird d'áirdibh na hErenn a ttéigedh gach laoi nobíodh 146] um easpurta gacha nóna ag Moling. 147] Roordaigh Moling don bhanrechtaire proinn bhecc do thabhairt 148] dó risin ré sin & as amhlaidh doniodh an bhanairgheach, dosháitedh 149] a cos a mbualtrach do leith imeal na búailedh & dodhoirtedh bainne 150] a n-ionaidh a coise & dothigedh Suibhne dia caithemh sin go faitech 151] fuireachair, go ttárla lá airithi íarsin iomcháinedh idir mhnaoi an 152] bhuachalla & ben eile go roraidh an bhen eile fria-si gurab olc an 153] gniomh doghniadh narbh annsa le a fer féin iná an gheilt dobaoi 154] aga tahaidhe risan mbliadhain sin. Co rochuala siur an bhuachalla 155] sin roinnis dó amhail adchuala & san laithe arnamarach táinic 156] Suibhne amhail dognathaigedh & baoi ag ól bainne & innisidh a 157] shiur don bhuachaill anní cedna amhail roinnis roimhe et tig an 158] buachaill amach & lethgha lais & fuair Suibhne ina luighe & sé ag 159] caithemh a phroinne & tucc sathadh don lethgha fair as a láimh 160] gur cuir tríd. Adchonnairc cleirech do muinntir Moling dobi ag 161] búain cluig primhe anni sin & dorinne an laoidh: > 1. 162] Truagh sin a mhucaidh Moling > > 163] dorignis gniomh talcair tinn > > 164] mairg do marbh a los a neirt > > 165] an rí, an naomh, an naomhgeilt. > & rl. > > 166] Dochuaidh an cléirech mar a raibhe Moling & roinnis dó amhail 167] rogonadh Suibhne. Tainicc Moling guna chleirchibh gus an áit a 168] raibhe Suibhne & rohongadh leo é & tuccadh corp Christ dó & 169] roaltaigh-siumh a caithemh. Tainicc an bhuachaill cuca & adubairt 170] Suibhne fris gurab olc an gniomh dorinne a marbadh gan adbar. 171] Da ffesainn-si go madh tu nobheith ann ní ghonfainn tú, ar an 172] buachaill. ‘Mallacht Chriost ort,’ ar Moling ris an mbuachaill, ‘as 173] olc an gniomh doronais & gairde saoghail duit & ifrenn fa deoigh.’ 174] ‘Ni fhuil tarbha damsa dhe sin,’ ar Suibhne. ‘Dogebhair-si éraic 175] mhait,’ ar Moling ‘.i. beith i nimh maille frim-sa duit.’ Tainicc 176] nell do Shuibhne iarsin & rotoccbadh a leacht le Moling & leis na 177] cléircibh. Eirgis Suibhe as a nell & rogabh Moling a lámh ina 178] l;áimh & rangattar rompa go dorus na cille & tucc Suibne a guala 179] re dorus na cille & roleicc osna mór as & dochuaidh a ainim dochum 180] nimhe & rohadhlaicedh a chorp go n-onóir & go n-airmidhin ag 181] Moling, gurab amlaidh sin fuair bás do rinn tre mallacht Ronáin.