#Betha Phatraic #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Betha Phatraic ============== Author: Unknown --------------- ### File Description Whitley Stokescompiled by Beatrix Färber , Elva Johnston , Ruth Murphy Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project 2. Second draft.Extent of text: 9985 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland (2000) (2012) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G201009Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript sources**2. Dublin, Royal Irish Academy, 1230, olim 23 P 16 al. Lebar Brecc, p. 24b–29b. 3. London, British Library, Egerton 93; written in 1477 by Domhnall Albanach Ó Troighthigh; origin Baile an Mhóinín, Co Clare. 4. Oxford, Bodleian Library, Rawlinson B 512; 15th to 16th century. **Editions**2. Leabhar Breac, the Speckled Book, otherwise styled Leabhar Mór Dúna Doighre, the Great Book of Dun Doighre. lithographic facsimile. Dublin 1876. **Editions and Translations**2. W. M. Hennessy, The Tripartite life of Saint Patrick, apostle of Ireland. Translated from the original Irish, by W.M. Hennessy. In: M. F. Cusack: Life of Saint Patrick, London, 1870, 371–502, 4to. 3. Whitley Stokes (ed.), Three Middle-Irish Homilies, Calcutta 1877. [For the English translation the editor made use of a mansucript version by John O'Donovan, which Stokes corrected in a few instances mentioned in his edition.] 4. Whitley Stokes, The Tripartite Life of Patrick, with other documents relating to that Saint. Edited with translations and indexes. D.C.L., L.L.D., Rolls Ser. 8vo, London. Part I. cxcix + 267 [8] pp. facs. Part II. 269–676, 1887. 5. Whitley Stokes, Lives of Saints from the Book of Lismore. Edited with translation and notes. Oxford, 1890. 6. R. I. Best, Betha Pátraic. From MS. 10 King's Inn Library, Dublin. (Anecdota from Irish MSS. III., 29–42, Halle, 1909). 7. Charles Plummer, Vitae Sanctorum Hiberniae partim hactenus ineditae ad fidem codicum manuscriptorum recognovit prolegomis notis indicibus instruxit Carolus Plummer. Tom. I.–II., Oxonii, 1910. [Introduction deals with the relation of the Latin and Irish lives, content, folklore, mythology, etc.] 8. Sir John T. Gilbert, Facsimiles of National manuscripts of Ireland. Pt. I [Pl. xvi–xxvii Book of Armagh, fol. 18. Text and translation] Dublin, 1874. 9. Kathleen Mulchrone, Bethu Phátraic. The Tripartite Life of Patrick. Ed. with translation and indexes. I. Text and Sources. Dublin: Royal Irish Academy, 1939. [Text based on Egerton 93 and Rawl. B. 512.] 10. J. Gwynn, Liber Ardmachanus. The Book of Armagh. Ed. with introduction and glosses. Dublin, 1913. [Irish notes, glosses, names on persons and places, etc. with indices, revised by E. J. Gwynn.] **Secondary literature**2. Whitley Stokes, St Patrick's Doctrines. Academy XXXIV. 26, 1888, 54–55,104. 3. E. MacNeill, The native place of St. Patrick. Royal Irish Academy Proceedings XXXVII Sect.C No.6, 1926, 118–40 4. E. MacNeill, The earliest lives of St. Patrick. Royal Society of Antiq. Journ. LVIII, 1928, 1–21. 5. J. F. Kenny, St Patrick and the Patrick Legend. Thought VIII. 1–34, 1933, 213–229. 6. Ludwig Bieler (comp). Codices Patriciani Latini. A descriptive catalogue of Latin manuscripts relating to St. Patrick. Dublin: D.I.A.S., 1942. 7. Ludwig Bieler, The Life and Legend of St. Patrick. The Irish Ecclesiastical Record, 5th series 70, 1948, 1087–1091. 8. Ludwig Bieler, The mission of Palladius. A comparative study of sources. Traditio 6, 1948 1–32. 9. Ludwig Bieler, The life and legend of St. Patrick. Problems of modern scholarship. Dublin: Clonmore & Reynolds, 1949. 10. Paul S. Grosjean, Patrice d'Irlande et quelques homonymes dans les anciens matyrologes. Journal of Ecclesiastical History 1, 1950 125–129. 11. John Ryan (Ed. and introduction), Saint Patrick. Dublin: (for Radio Eireann) Stationery Offce, 1958. (Thomas David lectures 1957) 6 lectures by various scholars. 12. John Ryan, St. Patrick, Apostle of Ireland. Studies 50, 1961, 113–151. 13. Robert E. McNally, St Patrick 461–1961. The Catholic Historical Review 47, 1961/62. 1962, 305–324. 14. B. A. Binchy, Patrick and his biographers: ancient and modern. Studia Hibernica 2, 1962, 7–173. 15. Robert McNally (Ed. and introduction) Old Ireland, Dublin: Gill, 1965. 16. K. W. Hughes, The Church in Early Irish Society, London 1966. 17. R.P.C. Hanson, Saint Patrick. His origins and career. Oxford: Clarendon, 1968. 18. Ludwig Bieler, St Patrick and the coming of Christianity. Dublin, Melboure: Gill, 1967. (A history of Irish catholicism vol.1, no. 1). 19. Thomas F. O'Rahilly, The two Patricks. A lecture on the history of Christianity in fifth-century Ireland. Dublin: D.I.A.S., 1942, repr. 1971. 20. James Carney, Studies in Irish Literature and History. Dublin: D.I.A.S. 1995. 21. Cormac Bourke. Patrick: the archaeology of a saint. Belfast: Her Majesty's Stationery Office, 1993. 22. R.P.C. Hanson, The Life and Writings of the Historical St. Patrick. New York: Seabury Press, 1983. 23. Review of R.P.C. Hanson. [5] Tarlach Ó Raifeartaigh, Irish Theological Quarterly 50 (1984), 276–280. 24. E. A. Thompson, Who was Saint Patrick? Woodbridge: Boydell Press, 1985. 25. Review of E. A. Thompson. [3] Alan Dierkens, Latomus 48 (1989), 46. 26. Review of R.P.C. Hanson. [1] Keith J. Egan, Church History 53 (1984), 548–549. 27. Review of R.P.C. Hanson. [2] Joseph F. Kelly, Speculum 59 (1984), 652–653. 28. Review of R.P.C. Hanson. [3] Robert T. Meyer, Theological Studies 45 (1984), 208. 29. Review of R.P.C. Hanson. [4] D. Ó Cróinín, Irish Historical Studies 24 (1984–85), 398–399. 30. Review of E. A. Thompson. [1] Michael E. Jones, Albion 19 (1987), 209–210. 31. Review of E. A. Thompson. [2] E. A. Overgaauw, Le Moyen-Age 94/3–4 (1988), 481–482. 32. Alannah Hopkin. The Living Legend of St Patrick. London: Grafton Books, 1989. 33. Review of Alannah Hopkin. Richard Sharpe. Folklore 102/1 (1991), 120–121. 34. Liam De Paor, (Ed. and trans.) Saint Patrick's World. The Christian Culture of Ireland's Apostolic Age. Blackrock (Co. Dublin): Four Courts Press, 1993. 35. David N. Dumville with Lesley Abrams, T. M. Charles-Edwards, Alicia Corrêa, K. R. Dark, K. L. Maund, and A. P. McD. Orchard, Saint Patrick A.D. 493–1993. Woodbridge, Suffolk: The Boydell Press, 1993. 36. Laurance J. Maney, "When Brigit Met Patrick." Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium 14 (1994), 175–194. 37. Review of Liam De Paor. [1] Claire Stancliffe, Early Medieval Europe 4 (1995) 220–221. 38. Frédéric Kurzawa, Petite vie de saint Patrick. Paris: Desclée de Brouwer, 1995. Rev. Gwenaël Le Duc. Annales de Bretagne et des Pays de l'Ouest (Anjou, Maine, Touraine) 102/4 (1995), 129. 39. Review of Liam De Paor. [2] Colmán Etchingham, Éigse 29 (1996), 214–220. 40. Review of Dumville et al. [1] Ann Hamlin. Medieval Archaeology 39 (1995), 296–297. 41. Review of Dumville et al. [2] N. J. Higham. Britannia 26 (1995), 399–400. 42. Review of Dumville et al. [3] Dáibhí Ó Cróinín. Cambrian Medieval Celtic Studies 29 (1995), 72. 43. Review of Dumville et al. [4] Jane Stevenson. Early Medieval Europe 4 (1995), 114–115. 44. Pádraig Ó Riain, A dictionary of Irish Saints (Dublin 2011), 526–531 (with bibliography). **The edition used in the digital edition**2. Three Middle-Irish Homilies. Whitley Stokes (ed), First edition [47 pp.] (100 copies privately printed)Calcutta (1877) ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents pages 1–47 of the volume. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged. ##### Normalization The electronic texts represents the edited text. ##### Hyphenation When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break, the break is marked after the completion of the hyphenated word. ##### Interpretation Personal names and place names have been tagged. The abbreviation din. was silently expanded to dino; some basic punctuation was introduced; and Stokes's (?) was replaced by uncl resp="". ### Profile Description Created: By unknown Irish monastic scribes. Date range: Middle Irish period.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Middle Irish. ##### Language: [LA] Some passages, words and phrases are in Latin. ### Revision History * (2012-02-21) Beatrix Färber (ed.) * Addition made to bibliographic details. * (2011-01-27) Beatrix Färber (ed.) * Header updated; new wordcount made. * (2008-09-30) Beatrix Färber (ed.) * Keywords added; file validated. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:40:23+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2001-12-04) Beatrix Färber (ed.) * File re-parsed using GNU Emacs; numbers, quotes and nomina sacra tagged. HTML file created. * (2001-11-22) Ruth Murphy (ed.) * Second proofing; insertion of addenda and corrigenda; markup of personal and place names completed; bibliography created. * (2001-08-23) Beatrix Färber (ed.) * Header created; file parsed using GNU Emacs, insertion of footnotes begun. * (2000-08-18) Beatrix Färber (ed.) * Markup of personal names, group and place names begun. * (1996-) Elva Johnston (ed.) * Content markup applied. * (1995-03-14) Mavis Cournane (ed.) * Structural markup applied. * (1995-03) Students at the Department of History, UCC (ed.) * Text capture. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G201009 ### Betha Phatraic: Author: Unknown --- p.2 ### Lebar Brecc p. 24,b ll. 1-29. *P*opulus qui sedebat in tenebris uidit lucem magnam. IN popul deisid i n-dorchuib at-connaircc sollsi moir. Et sedentibus in regione et in umbra mortis lux orta est eis. IN foirenn ro batar h-i ferund & i fhoscad bais. Fuaratar sollsi dia tanic a n-inorchugud. IN spirut noem in spirut is uaisliu inas cech spirut. In spirut do-rinfid ind eclas cechtarda fetarlacthi & nua-fiadnaise o rath ecna & fatsine. Is e in spirut-sin ro raid na briathra-sin tria gin in prím-fatha **Ysaias mic Amois**. De cuius laude dicitur quod non tam dicendus esset propheta quam euangelista. IS dia molad-side at-bert **Cirine** noem. Conid córu suiscelaig do-rada friss andas faith. Ara follsi & ara imchuibdhe fria nu-fiadnaise ro indis scela Crist. ITa enim uniuersa Christi ecclesieque misteria ad lucidum prosecutus est ut non eum putes de futuro uaticinari sed de *prae*terito historiam texere. Ar ro boi dia follsi ro indis uli ruine Crist & na h-eclasi noime. Conna bud doig la nech co m-bad taircetul raet todochaide itir do-gneth. Acht aisnes ræt reimtechtach chena iar forpthiugud an gníma. Oen tra dia thaircetlaib fóllsib aní at-fiadar sund tria aisnes sechmadatai. Populus qui sedebat in tenebris uidit l*ucem* m*agnam*. IN popul dessid i n-dorchuib it-connairc sollsi mair. Is e immurro leth a toibe ind aisneisea lasin fáith co dú i n-depert remi isin sceol cétna. Prímo tempore alleuata Zabulon et terra Neptalim. Tanic la h-athníugud n-amsire. Gloir mor & inocbail do threb **Zabuloin** & do threb **Neptalim**. Inde dicitur. Conid for slicht na m-briathar-sin at-berar. Populus qui sedebat in tenebris. IN popul deisid i n-dorchaib. Mad iar stair cipinnas. **Popul Israel** *is é*-sin --- p.4 ro bói i n-dorchataid na daire la h-**Asardu**. At-connairc sóllsi a thaithcreca don daire-sin .i. **Hestras** & **Nemías** **Iosuæ** & **Zorobel**. Mad iar sians tra is e-sin popul at-berar sund. Popul na n-genti ro boi i n-dorchataid aneolais oc ádrad h-idal & arracht. Céin co ro artraig in fír-sóllsi .i. Isu Crist con*a* aspalu. Nox enim erat in mundo usque dum Christus qui sol iustitie est radios suos aspersit in mundum. Uair bói dorchotu mór & temel dar chroidib na n-génti. Céin co ro scáil grían na fírinde, Ísu Crist, a ruthni fó cethar aird in domain dia insorchugud. Oen tra dona ruthnib ros-esreid grían na firinde isin domun .i. in ruithen & in lassar & in lia lógmar & in locharnd loinderdai ro in-sorchaig iarthar in *betha* .i. sanctus **Patricius** episcopus .i. Noem **Pátraic** ard-epscop iarthair *betha*. Athair baitsi & cretmi **fer n-Erenn**. IS and tra innister & at-fiadar ní dá fertaib & dia mírbulib ocus dona *tusmidib* on genir. & dia bunad thalmanda intíí noem **Patraic** i n-eclasib na *cristaide* .i. x. ui. kl. apreil arai lathi mís gréne insin & rl. **Patraic** dino. Do **Bretnaib** **Ail Cluaide** a cenél. **Calpruind** ainmm a athar. Uasal-sacart esside. **Ótid** ainm a senathar. Deochain ata-cómnac-side. Conchess immurro ainm a máthar. Ingen Ochbais do **Francuib** a cenél .i. síur do **Martain** h-í. **Patraic** tra mac **Calpruind** mic **Otide** mic **Ódissi** mic **Gorníuth** mic **Lubeniuth** mic **Mercuit** mic **Otta** mic **Muric** mic **Oricc** mic **Leo** mic **Maxim** mic **Ecreti** mic **Eresi** mic **Felesti** mic **Ferine** mic **Britti**, dia tatt **Bretnaig**. Batar .u. sethracha acca .i. **Lupait**. & **Tigris**. & **Dar Ercca** ocus **Liamain**. & **Richell**. IN **Nemthur** tra ro genir, & in lecc forsan genair .i. cech oen do-gní luga n-eithig fothi do-fuissim usce amal bid oc cáined in gu fhórcill do-beth. Mad fír a luga tairisid in chloch in*a* aicniud choir. --- p.6 O ro genir immurro intíí noem **Patraic**. Is e leth ruccad dia baitsed cusin mac dall clarenech, **Gornías** a ainm-sium. Acht ni rabi usce acca as a n-dérnad in bathis. Co tarut airdhi na crochi do láim na nóiden darsin talmain, co r-rímaid topur usci ass. Dos-rat **Gornías** in usce foa gnúis {MS page 25a} feisin & ros-ícc fo chétoir & ro thuicestar na littri céin co facca iat remi riam. Do-rigne Dia tra firt trédai sund fo chétoir ar **Pátraic** .i. in topur usci as in talmain & a rosc don mac dáll & eolas arlégind do urd na baiste cen aichne na litter remi riam. Ro baitsed dino **Patraic** iar sin. Ro alt tra intíí noem **Patraic** in **Nemtur** co m-ba gilla & is lia turim & aisnés ara n-derna in Coimdiu fair do fertaib & mirbulib ina noidendacht & ina gilla(cht). Ár boi rath dé ina chomaitecht in cech áis. Ocus in cech ní do-gníd. Acht aisnédfim-ne uati do h-ilib díb. Fecht and do-lluid tóla usci isin tech a m-bói **Patraic** co rus-báid in tenid uli. & co m-batar na lestair for snám. Luid **Patraic** iar sin co port tirimm boi isin tig. Cor' thúmm a .u. méra isin usce. & roptar óible tened na .u. banni silset estib. Co ro h-adannad in teni-sin isin tig & ni ros-artraig in t-usce fo chétoir. Ro morad ainm De & nóem **Patraic** and triasin fhirt-sin. Fect aile dos-bert **Patraic** utlach do bissib óigrid co nus-léic for lár i fiadnaise a muime. ‘Ba mou rancumar a less brosna crínaig dún for tenid’, ol a mumi. Conid andsin tuc **Pátraic** in óigriud forsin tenid & dos-rat a anáil fói & lassais amal crínach. Ro mórad tra ainm Dé & **Patraic** de-sin. Fecht aile do-lluid cú allaid co r-ruc chairig leis o **Patraic** don tréot dia m-boi oc ingaire choerech. & rot-cairig a mumi h-é co mór for essbuid na coerech. Dia m-bói immurro **Patraic** is*in* inud cétna iarnabaruch tanic in cú allaid co ro thaisselb in cáirig sláin ina fiadnaise. Ár nir bo gnáth aissec uad conice sin. Ro morad ainm De ocus **Patraic** insin. Fecht ele do-lluid **Pátraic** immaille fria aide i n-dáil m-**Bretan**. O rancatar cusin dáil at-bath in *t*-aide do dian bás. O ro sairig tra **Patraic** --- p.8 bás a aide, at-bert friss: ‘Erig & tiagum di ar tig.’ At-rácht fo chétoir in t-aide a bás la brethir **Patraic**. Fecht ba dímdach a mumi de-sium. Arna tabrad mil dá miltenaib amal do-bertís meic becca in baile dia máthrechuib. Línaid **Pátraic** lestar as in sruth ba n-essu dó & ros-bennach in usce co ro soud immil & tucc dia mumi co m-boi dochretraib aicci co n-íccad cech téidm ocus cech galar. Fecht ann at-bath mac aroli mná no chungnad fria mumi-sium oc blegun a bó. At-bert tra mummi **Pátraic**: ‘Tuc latt do mac isin airge indíu *fein* do-berthea cech lái’, & do-rónad amlaid. Dia m-batar tra na mná oc blegun & in mac marb for lár na buailed. Do-bert a mummi lemnacht do **Pátraic** & at-bert fris: ‘Gair chucat th' fer cúmtha co nas-ebi cumaid aræn fritt.’ At-bert **Pátraic**: ‘Tair a fhir chumtha co nus-ebem cumaid,’, & at-racht fo chétóir in mac a bás fri gairm **Pátraic** co ras-ebatar cumaid iarum an dís. Fecht ele do **Pátraic** & dia shiair .i. **Lupait** oc ingaire choerech. Co tancotar na h-uain co h-opund dochumm a máthar amal ba bés dóib. O 't-connairc **Pátraic** & a siur inní-sin. Ro rithset co dian dia terpúd na n-úan. Dorchuir in ingen co ras-ben a cend fo chloich cu m-ba comfocus bás di. Tanic **Patraic** chucci cen fuirech. & do-rat ardhe na crochi darsin crécht *co ro slánaig* cennach galar de. Fecht and luid a mummi **Pátraic** do blegan bó. Luid-sium do h-ól dige lemnachta. Dastar imon m-boin isin buale .i. demun tanic innte co rus-marb .u. bú aile. Bói torsi mor for a mummi do mandar na m-bó. Co nd-epert frisium toduscad na m-bó. Ro dusaig iar sin na bú & h-i c-caid in m-boin dasachtaig. Fecht ele fororcongair rechtaire in ríg for mummi **Patraic** glanad tellaig in rígthige in **Ail c-Cluade**. Tanic tra **Patraic** cona mummi for sét do-glanad in tellaig. Is annsin tanic in t-aingel co **Patraic** co nd-epert friss: ‘Dena airnaigthe & ni ba h-écen duitt in gním-sa.’ Dos-gní tra **Patraic** --- p.10 airnaigthe & ros-glan in t-aingel in tellach in óidche-sin. At-bert **Pátraic** iarnabárach cia no loiscthe connud **Brettan** uli forsin tellach na bud écen a glanad co bráth. Amal comaillter sin beos. {MS page 25b}Fecht ele do-lluid rechtaire in ríg do chunchid grotha & imme co mummi **Pátraic** & ni roibe ecci ní do-berad isin cís. Conid annsin do-rigne **Patraic** in gruth & in n-imm don shnechta co r-ructha uad don rig. O ro taisselbad tra don rig-sin *ro scáig* i n-anaicned fén. Ros-maith iar sin in rig in cís do **Pátraic** do grés. Ro morad tra ainm Dé & **Patraic** triasin fhirt-sin. An do-rigne tra **Patraic** do fertaib & da damruib ina noidendacht isna tírib-sin ni h-etir fria nech a tuirem nách anaisnés. Is h-e seo dino tuirthíud tidechta **Patraic** docum n-**Erenn**, .uii. meic **Sechtmaid** .i. uii. meic rig Bretan batar for longais. Do-ronsat orcuin i tír m-**Bretan** & batar **Ulaid** immalle friu. Co tucsat **Patraic** leo h-i m-broit dochumm n-**Erenn** & a dí siair .i. **Tigris** & **Lupait**, co nus-rensat **Pátraic** fria **Míliucc *moccu* Buain** .i. fri rig **Dal Araide** & fria thriar m-bráthar. & rensat a dí shiair i **Conaille Múirthemni** & ni ma fitir doib & nicon fitir nech díb cia tír in ro reccad aroile. Do fhognad tra **Patraic** don rig & dia triur bráthar. Conid aire sin tuccad fair in n-ainm is **Cothraige** .i. mog cethrair. Batar *din*o .ííiíí. h-anmand fair .i. **Succait** a ainmm *o thustidib*. **Cothraige** dia m-boi oc fognum don cethrur. **Magonius** .i. magis agens a ainm ic German. **Patricius** .i. pater ciuium .i. athair na catharda a ainm ic *c*omorba **Petair** .i. **Celis*tinus***. O 't-connairc tra **Míliucc** cor' ba mog iresach **Pátraic** ro chennaig on triur aile co ro fhognad dó a oenur & ro fhogain dó co cend secht m-bliadan fo bés na n-**Ebraide**. & ised ro h-erbad do ingaire mucc i n-*d*ithrebu **Slebi Miss**. Ticced immurro **Uictor** aingel dia acallaim & dia forcetul im chrabud do dénum .i. cét slechtain cech láithi & cét cech n-oidche do-gnid. --- p.12 O ro boi tra **Pátraic** .uíí. m-bliadna oc fognum fo bés na n-**Ébraide**, at-bert in t-aingel friss h-i fhís: ‘Bene oras & bene ieiunas cito iturus eris ad patriam tuam’ .i. ‘is maith do-gní ernaigthe, is maith do-gní aine. Raga co luath co t' athardai fodein.’ Ro chomfocsig tra aimser thuaslaicthe **Patraic** a dóire ar no chlechtatis na genti særad a mogad isin sechtmad bliadain. O ná imraided *immurro* **Miliucc** indus no astfad intii **Patraic** ro chendaig cumail co rus-naisc do **Patraic** h-i. O ro cuirtha h-i tech fo leth aidche na baindsi is andsin pritchais **Patraic** don chumail co ro thochathitis in n-uli n-aidche oc ernaigthe. ISin matain iarnabaruch at-connairc **Patraic** in gelchrecht h-i n-dreich na cumaile & *ro iarfaig* di fochann in chrechtai. At-bert in chumal: ‘In tan basa in **Nemthur** i m-**Bretnaib**, da rochar co rus-ben mo chend fri cloich cu m-ba focus bas dam. O 't-connairc mo bráthair .i. **Succet** in crecht, do-rat ardhe crochi Crist tairis co m-ba h-ógshlan fo chétoir.’ ISed at-bert **Patraic**: ‘Messi fén do brathair & is me rot-ícc.’ Gníset insin atlugud do Dia & tiagait isin dithreb. O ro bói tra **Patraic** isin dithrub it-chuala guth ind aingil at-bered friss: ‘IS fairithe in long co n-deca-su innte co h-**Etáil** do fogluim na screpttra.’ At-bert **Patraic**: ‘Nim-tha lóg do ór dom thigernai & ni chomarlecfi chena dam.’ At-bert in t-aingel fris-sium: ‘Feith in tret indiu & at-ciera-su torcc ic claide in talman & dos-bera maiss n-oir ass ocus tabair dot chind dot tigerna & imthig as in tír-sea do fogluim ecnai & crabuid.’ Ros-comet-sum in torcc & fuair in maiss do or & dos-rat dara chend da thigerna & ros-comairlec a lécud uad ar ba failid frisin ór. Luid **Patraic** iar sin for fecht. & fuair luing cona foirind do gentib & fuair fáilte accu. & rucsat leo h-é dar muir. Ba h-aithrech tra fria a thigerna .i. fri **Miliuc** a lecud ass. Do-chuaid ina diaid & *ni tharraig* h-e & ni ros-car in t-ór iar sin. Ro ergabad dino h-i creich intíí **Patraic** for a sét co raba accu fri re da mis. Dos-gní **Patraic** ernaigthi & ro shær Dia h-e co rocht slan co a *thustidib*. Ro atachsat *a thustide* h-e co ro thairis accu o sin amach --- p.14 do grés. Sed tamen tanic in t-aingel chuice ina chotlud co n-epistlib immdaib leis tria Goedeilg. & in tan bói-sium occa n-airlegend at-chuala gair mor do nóidenu a m-bronnaib a maithrech h-i críchaib **Connacht**. IN macrad-sin {MS page 26a} a **Caille Fochlad** conid ed-so at-bertis: ‘Ueni sancte **Patrici** saluos nos facere’. IS andsin do-chuaid **Patraic** do fogluim ecna & crabuid in oir*therdescirt* **Etaile** co **German** escop. & tarrustar accu .xxx. bliadan oc fogluimm na screptra nóibe & ica comallad co h-umal inisel. Ocus .xxx. aile aæs in tan tanic co **German**, .xxx. bliadan do ica foglaim, .lx. ic procept in **Eirinn**. Celebrais do **German**. & dos-ber **German** bendachtu lais. & teit uasal-sacart leis dia forcill cu comorba **Petair** im cech n-grad .i. **Signetius** cruimther a ainm side. Luid **Patraic** iar sin for **muir Thorrén**. Is annsin do-rala a n-inis do. Co n-acca in tech nua & lanomain ócc ann & it-connairc sen-chaillig crín in *d*oras in tige. ‘Cid das in chaillech?’ ol **Patraic**. ‘INgen ingine dam-sa sin’, ar in t-oclach ‘& is marb a máthair do chríne.’ ‘Cid fodera sin?’ ol **Patraic**. ‘Crist do-rala chucaind dia m-bói itir dóinib ar in t-óclach. Co n-dernsumar-ni fleid dó. Bennachais ar tégdais & sind fén. Ocus ni tharaill in bennachtu ar clannu & ro tharngir duin co tistasu chucáind & for-acaib a bachaill accaind dia tabairt det-siu.’ ‘Ni geb-sa’, ol **Patraic** ‘co tarda fén dam.’ Taraill iar sin co araile n-uasal-*epscop* co tarut grad n-escuip fair. Do-chuaid-sium iar sin do **Roim** & fuair onoir & oirmitin ic rómanchaib & ic on abbaid .i. **Celestinus** a ainm-sium. Is esside ro fhaid fer dia muntir docum n-**Erenn** do shilad cretmi & irse do **feraib Erenn** .i. **Palladius** a ainm, co n-díb feraib .x. do procept do **Goedelaib**, ar is la comorba **Petair** lesugud na h-**Eorpa** uli & a cendus. O da-ruacht **Palladius** h-i **Crích Laigen** frithorissair do **Nahíi mac Garrchon meic Fothaid meic Echach Laimderg meic Mesincorb** & ro indarb uadae. Araide ro baist uati ann & rofhothaig tri --- p.16 cella ann .i. **Cellfine** h-i farcaib a liubra co taissib **Poil** & **Petair** *ocus **Tech na Róman** & **Domnach Airte***. & co n-erbailt-sium a n-inis **Bretan** oc dul sair. Conid andsin ro ordaigset **Patraic** uadib ina apstal docúm n-**Erenn**. & at-bertsat aingil fris-sium tidecht co solam docúm n-**Erenn**. At-bert-sum na ticfad co ros-aicilled fén in Coimdiu. Iar sin ro fucc in t-aingel in **Arboric Letha** cusin cathraig dianad ainm **Capua** i **Sléib Armóin** super *ripam* **maris Tyrreni**. Co ros-acaill in Coimdid isin luc-sin amal ros-acaill **M*o*ysi** i **Sleib Sína** & co n-*d*epert friss techt do procept do **Goedelu** & co tarut bachaill Ísu dó ind. Conid do reir shenaid na **Róma** & in aingil & in Choimded tanic **Patraic** docúm n-**Erenn**. Tanic iar sin for conair .xx. iiii. fer a lín & fuair noei for a chind in erlaime h-i trácht mara **Bretan**. In tan tra tanic **Patraic** isin curach is ann bói clam oc cuinchid inaid fair & ni ro bi inad fás itir ann. Co ro lasum remi amach inim altoir clochi forsan denad oifrend cech læi. Sed tamen do-rigne Dia firt mor and .i. ni dechaid in cloch a n-ichtar & ni tharasar dia n-essi acht ro snai imon curach ba cuairt cu toracht in **Eirinn**. IS and-sin it-connairc **Patraic** circull trom do démnaib timchell **Erenn** .i. uide .uí. laa uathi for cech leth. O dha-ruacht **Patraic** co h-**Inber n-Dea** h-i **crích Laigen** & co aroile fích comfocus ní fuair failte inntib. & mallachais **Patraic** an inber-sin conid etoirthech o sin ille h-e. & co tanic muir darsin tír-sin. **Nathíi mac Garrchon** tra is e ro diult fri **Patraic**. Teit **Patraic** iarum tar muir co h-**Ulltu** do saigid **Mílicc** rig **Dal Araide** do precept anma Dé, ar is accu ros-boi a n-dóire ar tús comad dó tóisech no pritchad, comad chomlan in fognam dia churp & da anmain. Sed tamen tanic **Miliuc** ina agaid cu slogu moraib do géntib. co ná ro léced h-e fo thír. Uair ro forcongart **Loegaire** for **firu Erenn** co na ro slectis **Patraic** fo thír, uair ro thirchansatar a drúide do **Loegaire** --- p.18 tidecht **Patraic** docum n-**Erenn** .u. bliadna remi feisin .i. **Lochra** ocus **Lothrach** & **Lucat Moel** & **Renell** a n-anmunna & ba h-ed-so at-bertis: > 1. Ticfai taillcend tar muir meircend > > *a bratt* toillcend, *a crand* crom-cend > > *a mias* a n-airthiur a thige > > friscerut a munter uli amen amen. > Ocus traigfid cech flaithius & cech adrad & cech cumachta na ba h-umal dó. & is as a flaithius fén for bia co bráth. Do-chuaid **Patraic** iarum ina churach co h-**Inber Sláni**. & tanic ina agaid **Díchú mac Trechim** co ro greis ina aghaid coin ró-géir bói occa, sed tamen do-rát **Patraic** ardhe na crochi Coimdeta ina h-agaid. & ro gab in fers fhathacda: Ne tradás domine b*estiis* a*nimas* conf*iten*t*ium* t*ibi*. Ocus tarrusar in cú isin inad-sin & for-femid cor de. IS annsin ro nochtustar **Díchu** a cloidem & teit do marbad **Patraic**. Dos-ber **Patraic** arde crochi Crist ina agaid cor' fémid cor do chois no do laim de. Iar sin dos-gní **Díchu** aithrige & slechtais i fiadnaise **Patraic** co tarut a ógreir do & ro creit in n-oen-Dia & ro baitsed co slogu mora immaille friss & do-rat in feronn-sin do Dia & do **Patraic**. Ro chumtaig **Patraic** eclas isin inud-sin dianid ainm **Saball Patraic** indíu & ro tharngir do **Díchoin** is ann no ragad dochum nime & do-rat bennachtain moir do **Díchoin** & dia clannaib, ut dixit **Patraic** insin: > 1. Bendacht Dé do **Díchoin** rom-fóir imon saball > > ron-bia-sum dia éssi in noem-tech n-glesed n-glanoll. > > Bendacht Dé for **Díchoin** Díchu dilcend cró > > ni ba h-ifornach buan bann cland na cined dó. > Luid **Patraic** iarum do forcetul **Míliuc** amal ro triallustar. O ros-cuala **Míliuc** **Patraic** for sét chuca, iadais a tech fair fén ocus fora uli indmas, & dos-ber tenid fair índ co ro loisced-sum co n-auli árilliud ar na ro chreted do **Patraic**. Ro airis **Patraic** oc fégad na teined. & issed at-bert: > 1. IN fer a saerbaid airi siut > > na ro creted dam-sa & don Choimdiu > > > --- > > p.20 > > > ni bia rige na oirechus uad co bráth > > & a animm a n-iffrind tria bithu. > & o 't-rubairt **Patraic** na briathra-sa ro impó dessel ina frith lorg doridisi i tír n-**Ulad** co toracht **Mag n-Inis** co **Díchoin mac Trechim**. Ocus roan and fri ré cian. Teit iarum **Patraic** co **Saball** fo dess co pritchad do **Rús mac Trechim**. Is isede bói in **Derlus** fri **Dún Lethglasi** indess. Ata cathair becc and indíu & **Brectain** a h-ainm sium, dú h-itá escop **Loairnd**. Dia m-boi **Patraic** tra iarna sét co n-acca in moethoclach oc ingaire mucc. **Mo Choa** a ainm-sium. Pritchais **Patraic** dó & ro baist & ro berr & do-rat soscéla & menistir dó & do-rat dó tra tan aile bachaill tucad doib o Dia, a cend i n-ucht **Patraic** & a coss i n-ucht **Mo Choe**. Isí-sin tra in deittech **Mo Choe** **Noendromæ**. & do ordaig muicc m-berrtha cecha bliadna do **Patraic** & do-berar fous. Celebrais **Patraic** do **Díchoin** & triallaid do acallam **Loegaire** co **Témraig** iarfairgi co **Mag m-Breg**. & fuair failte moir isin inad-sin oc aroli fir uasal. & ro chreit cona muntir dó & róbaitsed conid acca for-acaib a churach. Mac becc boi isin tig do-rat seircc do **Patraic** & gebis a chois oc dul dó isin carpat & dilsigit amúnter do **Patraic** h-e & nos-beir **Patraic** leis conid h-e-sin **Binén** gilla **Patraic**. IS andsin ro écnaig aroli drui éccraibtech .i. **Mántais** a ainm do **Patraic**. Fergaither **Patraic** fris. & do-beir amus do bachaill Ísu fair co torchair i fiadnaise na slóg & co ro sluic talum h-e, conid de-sin ata: Noconuil amáin **Mántais**. Teit **Patraic** iar sin cu **Ferta Fer Féicc**. Adhanntar tenid occa isin inud-sin i fescor na Cásc. Fergaither **Loegaire** o 't-chí in tenid ar ba h-i-sin geis **Temrach** oc **Goedeluib** & ni lamad nech tenid d' fhatód in **Eirinn** isind lou-sin, nó cu n-adantá h-i **Temraig** ar tús isin sollamain. Ocus --- p.22 at-bertsatar {MS page 27a} na druide: ‘Mine báiter ria n-oidche anocht in tene ut bid laisintíí is a tene síut flaith **Erenn** co bráth.’ Tunc dixit rex: ‘Nib amlaid bess acht bid sinde nos-ricfa-sum ocus nós-muirbfe.’ At-raig in rig cona slogu do saigid **Patraic** dia marbad. Ni rancatar immurro ria n-deriud óidche. O ro-siacht tra in rig comfocus at-bert a drúid friss: ‘Na h-eirc-siu chuice-sium o leat na rup comartha onora dó. Acht corap eisium tíí cucat-su.& na h-erced nech remi.’ Da-ronad amlaid. O 't-connairc **Patraic** na h-eich & na carpait is andsin ro chan in fersa-sa: ‘h-Íí in curribus & h-ii in equis, nos hautem in nomine domini dei nostri magni’. Acht nama ó thanic **Patraic** isin oirecht, at-racht remi mac **Dega** .i. epscop **Ercc** fil ic **Slani**. IS andsin tanic co h-esamain & co fergach in agaid **Patraic** oen dona draidib .i. **Lochru** & *ros-écnaig* don iris cristaide. Tunc **sanctusPatricius** dixit: ‘A mo Choimdiu, is tú connicc in uli. Isat chumachtu attát. Is tú ron-fáid i l-leth-sa. Malartar nunc in t-écraibdech-sa fil oc écnach th' anma-su i fiadnaise cháich.’ Déniurad la bréthir **Patraic** tuarcaibset démnu isind æor in drúid & ros-lécset uadib fri lár co ro ben a chend fri cloich & co n-derna men ocus luaith de i fiadnaise cháich, co rus-gab crith & uamun dofulachta na sluaig batar and. Ro fergaiged tra **Loegaire** fri **Patraic** & toet dia marbad. O 't-connairc **Patraic** tiduapairt na n-génti ina agaid is andsin at-bert o guth mór: ‘Exurgat Deus et disipinitur ini*mici* eius.’ Tanic talamchumscugud mór & torand and & goeth co ro scáil na cairpthiu & na gregu co fata for cech leth, co r-rancatar co **Bríg Graide** & co **Sliab Moenuirnd**, & co m-bói cách dib a n-ár a chele tria mallachtain **Patraic**, co nar facbad i fail in rig acht oen-chethrur isin inud-sin .i. h-e fén & a setig & dias dia æs gradai. O rus-gab uamun in rigan do-dechaid co **Patraic** & at-bert friss: ‘A duine fíreoin & a duine cumachtaig, ni ros-marba in rig, vair sléchtfaid duitt & do-béra do riar fén duit.’ Tánic in rig & do-rat-som a reir do **Patraic** o beolu & ni tharut o chridiu. & at-bert fri **Patraic** dul ina dhiaid co **Témraig** co tartad a riar do h-i fiadnaise **fer n-Erenn**. Ni h-ed-sin tra --- p.24 boi ina menmain. Acht marbad **Patraic** vair for-áccaib *etarnaide* cech belaig for a chind otá sin co **Temraig**. Do-chuaid **Patraic** iar sin ochtur mor la gilla .i. **Binén** sech in uli *etarnaide* h-i r-richt ocht n-oige n-alltai & en-loeg allaid ina n-diaid, ocus én find for a gualaind .i. **Binen** sin & polire **Patraic** for a muin, co n-*d*echaid iar sin doirrsib foriattaib isin **Témraig** co l-lár in rig-thaigi. Is andsin boi in rig oc fledugud co rigraid **Erenn** imi ar in sollamain-se .i. vair ba h-í-sin feis **Temra**. Ní erracht nech ria **Patraic** i **Temraig** acht fili in rig .i. **Dubthach *moccu* Lugair** & ro chreit & ro baist & dos-beir **Patraic** bennachtu dó. Gairmther insin **Patraic** docum leptha in rig co ros-thoimled biad. Ni ro h-obb immurro **Patraic** inní-sin. Do-rat tra in drúid **Lucat Mæl** banni do neim i n-érdig **Patraic** & dos-rat i l-laim **Patraic**. Ro bennaig immurro **Patraic** in érdig & ros-impoi in lestar & at-rochair ass ind neim & ni torchair a becc don línd & att-ib **Patraic** in lind iarum. IS andsin at-bert in rig fria gilla .i. fri **Crund Mæl**: ‘Eirg immach for clochán na **Temrach** & not-léic féin fair & coimlet toes cum*asc*tha fuil imot chend & abrat is tutim do-rochar forsna clochaib co n-erbaltais & at-bér-sa frisin clerech techt dot todúscad & ci at-béra-som frit-sa ergi na h-erig.’ Do-rónad ámlaid. O 't-connairc tra **Patraic** in corp ro follsig Dia dó co robréc tuccad imme con*id* aire sin at-bert-som: > 1. A mo **Chrund Mæl**, A mo gill mæl, A mo gerat, > > ge ro thiacht ní cen co ro-siacht, ni rot-éracht, > > ge do-rochar, cen co torchar forsna clocha comul cricha > > ge rot-siacht ní cen co tiacht, ní rot-ichthar. > IS derb dino nocho r' h-íccad la brethir **Patraic** **Crund Mæl** & ni eracht itir o sin ille. Do-chotar iar sin na sloig as in **Temraig** immach. Is andsin at-bert in druid Denumm com-ferta co fessamar cia uaind bus calma. --- p.26 ‘Dentar amlaid’, ol **Patraic**. Is andsin do-rat in drui {MS page 27b} snechta darsin mag co rocht formna fer. Dixit Patricius fris: ‘Díchuir fodechta, si potes.’ Dixit magus: ‘Ni chumcaim cusin trath cétna imbárach.’ ‘Dar mo Dé broth’ .i. dar mo Dia m-brátha, ol **Patraic** ‘isin ulcc attá do cumachtu & ni fil itir a maith.’ Sénais **Patraic** in mag co ro leag in snechta fo chétoir. Do-rogart in draí demnu co tuc dorchai sholamachtaige darsin mag co ros-gab crith & uamun cach. Dixit Patricius: ‘Beir ass in dorchatu, si potes.’ At-bert in draí: ‘Ní chumcaim cusin trath cétna imbarach.’ Senais **Patraic** in mag & tiagat assna dorchatu fo chétoir co ro lass in grian (ataiblebech). Ros-gniset in uli batar and atlugud do Dia & **Patraic**. Tunc dixit rex: ‘Curid bar libra in usce & cibe uaib is a libair élait do-genum-ne adrad dó.’ ‘Isamerlum-sa dó-sin’, ol **Patraic**. At-bert in drai: ‘Dia usce ádras in fer-sa & ni rag-sa im oen-fuigell fris.’ Rath na baitsi sin ro airig-sium oc **Patraic**. At-bert in rig: ‘Curid bar libra i tenid.’ ‘Is am erlum-sa dó-sin’, ol **Patraic**. ‘Ní dingen amlaid’, ol in draí, ‘vair Dia tened adras in fer-sa cech da bliadain’, .i. rath in Spirta Nóib ror-athaig oc **Patraic** indsin. Conid andsin frith aroli comarli ann .i. tech do dénum isin vair-sin a leth úr & aroli crín & in draí do chur isin *leth* úr & étach **Patraic** imme. Gilla **Patraic** .i. **Binén** do thabairt isin leth crín & tonach in drvad imme. IS andsin tancatar co **Patraic** teora maccoemu batar a n-eterius oc **Loegaire**. Cíit fri **Patraic**. *Ro iarfaig* **Patraic**: ‘Cid sin a macu?’. ‘Fír flatha areat do-brissed h-i prím-cathraig na n-**Goedel** indíu.’ ‘Cáit ón’, ol **Patraic**. ‘In tech gníther don draí & dot gilla-su is amlaid gníther .i. leth de úr & leth crín .i. in leth úr don drai & in crín dot gilla-sa.’ Tuc **Patraic** a mér for gruad n-deis cech meic dib & tuc dér tar gruaid deis cech meic for á dernaind clíí. Tuc a anail fothib co n-derna teora gemma díb. ‘Slucid’ ol **Patraic** ‘na gemma.’ ‘Slucfemit’, areat. --- p.28 ‘Maith tra’, ol **Patraic** genfedit teora gemma uaisle oirmitnecha vaib .i. **Colomb Cille** & **Comgall Bennchuir** & **Finden Maige Bile**. Do-ronad tra amal at-bertsat na maccóim & tucad teni isin tech & loiscther in leth úr & in drái ind & ni ro loisced etach **Patraic** boi imme. Ni roloisced tra in leth crín nach i n-gilla & roloisced tonach in druad boi immi. O claichther in rig do marbad in druad & triallaid marbad **Patraic**. Tanic dino ferg Dé frisin popul n-écraibdech co n-epil sochaide díb. xii. millia. Ro gab uaman iarum **Loegaire** co ro slecht do **Patraic** & ro creit do Dia ob eolu namá & ni ocride glan. Cretit in uli archena ocus ro baitsit. At-bert **Patraic** fri **Loegaire**: ‘Vair ro creti-siu do Dia do-bérthar fot sægail duit h-i r-rigi. I l-lóg immurro t' anumla anallana & vair na ro gabais in m-bathis o dúthracht, cia ro cretis ó beolu rot-bia iffernd, & nis-bia rigi no airechus ot chiniud co bráth.’ Ro guid tra in rigan intíí **Patraic** na ro mallachad in gein boi ina broind .i. **Lugaid mac Loegairi**. At-bert **Patraic**: ‘Ni maillechub co tíí frium.’ Ro gab immurro **Lugaid** flaith **Erenn** & tanic iar sin co h-**Achad Fhorcha** & is andsin at-bert: ‘Nach h-í siut cell in clerig at-rubairt nach biad rig no rigdamna diar sil-ne co bráth.’ Deníurad tarlaiced forcha tened fo chétoir ina chend-sum co rus-marb. Conid de-sin ata **Áchad Forcha** i n-**Úib Cremthainde**. Teit **Patraic** insin co h-ænach **Taillten** co macu **Neill**. Ro creit **Maine** do & ro baist iarum. Tanic tra ina agaid **Coirpre mac Néill** conid h-e ainm tucc **Patraic** fair-sium, inimicus Dei & at-bert **Patraic**: ‘Is do clannaib a brathar fó-gnifitis a chland-sum co brath & ní genfitis rig no escuip no ecnaide vad & ropad becc a ferond.’ & ropad essith amlaid. Ro cretistar tra **Conall** .i. **Cremtan** mac **Neill** & ro baitsed & tuc an inad a robi do **Patraic** & ro cumdaiged eclas and di an ainm **Domnach Patraic** & tuc bennachtain do. & ro thoraind ráith in airthiur --- p.30 doruis na cille. & ro tharrngir co n-genfitís ríg immda vad for **Eirinn** ocus ordnige læch & clerech cu mor. Conid da sil **Clann Colmáin** & **Síl Aeda Sláine**. & ro bennachai ænach **Taillten** co na biad marb fair co bráth & co na biad acht æn-marb h-i r-**Raith Airrthir** & for-áccaib a immaltoir h-i n-**Domnach Patraic** & luid **Patraic** assin h-i **Crích h-Ua Méith** i m-**Mendoit Tire** & ni taraill in **Ard Macha** {MS page 28a} don chur-sin, & for-acaib sruthi noeba dia muntir i **Tig Thalan**. IS andsin tallsat triar doéb mid **Mendoit Tíre** in dara bocc no bíd oc tabairt usci do **Patraic**. & tancatar dia luga in éthiuch. Béccis as a m-bronnaib a triur. ‘Mo Dé broth’, ol **Patraic** ‘ni díchlend in bocc fén baile h-itá.’ Luid iarum co **Firu Breg**. & pritchustar bréthir n-dé doib cu mór. & ro baist & ro bennach. Taraill leiss **Ath Cliath** & fuair fáilte moir and. & at-bert **Patraic**: ‘Nos-biad ordan & oirechus isin i*n*ud-sin feib co mallfither sin beos.’ Ro lá **Patraic** cuairt **Laigen** & pritchaid bréthir n-Dé doib, ocus ro baitsi & ros-bennach & ro creitset meic **Dúnlaing** tra don Chóimdid & do **Patraic** cu slogaib mora. & do-ratsat a riar dó, conid leo in flaithius ó sin co bráth. **Drichú** ba rí h-**Ua n-Garrchon** for cind **Patraic** & ingen **Loegairi** meic **Neill** do mnái occa. Diultaid fri **Patraic** oc **Raith Inbir** ar maith fri **Loegaire**. Do-rat-sam immurro **Cillíne** fáilte dó & ro marb a æn-boin dó **Patraic** & do-rat aird(ig) dó tucad dó a tig in rig. Tunc dixit Patricius frisin mnai fuine: > 1. A ben talaig do maccán > > do-toet torcc mór do orccan > > is do áibill fás as breo > > bid beo bid slan do maccán. > 2. IN arbor > > asdech do lossa*ib* talman > > is **Marcan mac Cilline** > > is dech bias do h-&**Iacute;b Garrchon**. > --- p.32 Luid iarum **Patraic** i n-**Osraigib** & fothaigis cella & congbala intib. & dixit no betís ordnige læch & clerech díb & ni biad furail nách có*i*cid forru céin no betís do réir **Patraic**. Celebrais **Patraic** iarum do **Osraigib** i m-**Belach Gábrán**. & for-áccaib **Mártin** sruthi occú & drém di a múntir dú h-ita **Martharthech** indíu a **Muig Ráigne**. Luid **Patraic** iarum for **Belach n-Gabran** i **Crích Muman**. & pritcais dona tuathaib & dona cellaib co ro cretset & ro baitsi & ros bennach. Ocus for-áccaib oes n-gráid occu oc forcetul & occ rabud. O ro-siacht **Mag Femin** do cuirither do **Aengus mac Nat Fraich** .i. ri **Muman**. ferais **Aengus** failte moir friss, & nos-beir leis dia thig conice **Caissel**. Pritcais **Patraic** dó. Teit erlund na bachla tria na chois co ro crechtnaig co mor h-i. As-bert **Patraic**: ‘Cid ro m-ba cen timditen?’ ‘An dar lium’, ar **Aengus** ‘rope cóir na cretmi.’ At-bert **Patraic**: ‘Ní telcfider fuil isin inud-sa ondíu co bráth & ní gonfaither acht oen-rí do neoch gebus t' inud.’ Baistither **Aengus** cu slogu mora immalle friss. Bennachais **Patraic** **Aengus** for Leicc cathraigi fora n-ordnigtea na rig i c-**Caissel**. Bennachais **Patraic** do **Eoganacht** & teitt h-i n-**Urmumain**. Pritchais **Patraic** doib & nos-baist & for-áccaib bennachtain & sobarthain occu. Timcellaid **Mumain** uli & pritchais doib & ron-baist & ros-bennach ocus facbuid cella & clerchiu occu. Celebrais **Patraic** & dos-beir bennachtu dichra dóib ut dixit: > 1. Bennacht Dé for **Mumain**, feraib macaib mnaib, > > bennacht for in talmain do-beir tarad daib. > > Bennacht for cech n-indbas gignes for a m-*brugaib*, > > cennach fore cobair bennacht Dé for **Mumain**. > 2. Bennacht for a m-benda, for a lecca lomma, > > bennacht for a n-glenda, bennacht for a n-dromma. > > > --- > > p.34 > > > Gainem lir fo longaib ropat lín a tellaig, > > i fánaib i r-redib i slebtib i m-bendaib.b. d. > Tanic **Patraic** iar sin do **Ard Macha** la bréthir in angil. & do-rocht co **Raith Dári** .i. fer soimm oirmitnech bói in **Oirtheraib** .i. **Dáre mac Findchada meic Eogain meic Níallain**. Do-rat-sum inad ard eclaise dó **Patraic** bale h-ita in **Ferta** indíu. O tharnic in récles dochumtach & ro fhas a fér cu mor rucc gilla **Dáre** a ech maith isin recles dóchum ind feoir díguind. Ro thoccraid sin cu mor do **Patraic** & tanic in gilla iarnabarach isin matain, & fuair a ech marb isin recles. Do-chuaid tra in gilla ass cu toirsech, & ro indis do **Dáre** a ech do marbad don chlerech. Dixit **Dáre**, in clerech fen do marbad índ. At-bail **Dáre** fo chétoir lasin m-bréthir-sin. Dixit setig **Dáre**: ‘Is e fo chund in bais-sea in t-ancride do-rigne frisin clerech. Tiagar co luath & tabar a riar dó.’ Do-cótar na techta co **Patraic** & at-chotar dó inní for-coemnacair ind. Senais **Patraic** usce & dos-beir darsin ech & darsin fer & at-regut díblinib a bas. Dixit **Dáre** fri díis {MS page 28b} día muntir: ‘Berid mo chori h-umai don clerech.’ At-bert **Patraic** iar torachtu in chori dó: ‘Graticum’, .i. deo gratias ago. Iarfaigis **Dáre** dia thimtherib cid at-bert in clerech. ‘Gratiam’, ol na timtherig. ‘Is maith in luach cori umai-sin’, ol **Dáre**. ‘Ercid ocus tabraid vad for cúla.’ Do-berár in cori for cula o **Patraic**. ‘Gratiam’, ol **Patraic**. Iarfaigis **Dáre** dona timtherib: ‘Cid at-rubairt **Patraic** ic athabairt vad?’ ‘In gratiam cétna’, ol siat. ‘Is ní maith aca-sum in briathar-sin’, ol **Dáre**: ‘In gratiam oc a breith vad, in gratiam oc a thabairt dó.’ Teit **Dare** fén lasin cori & do-rat a rér do **Patraic** conid andsin tucc dó an inud h-itá **Ard Macha** indiú. **Ard Sailech** tra a ainm có-sin. & téit **Dáre** iarum timchell in feraind. Isin óidche iar sin at-connairc **Patraic** h-i fhís .i. **Uictor** aingel do thidecht chuice co sruthi **Erenn** maroen ris, cu ras-toraind in cathraig in a fiadnaise & inad in tempuil & na cuicni & in tige aiged. & tete dessel na ráthai & **Patraic** ina diaid cona bachaill Ísu na láim & sruthi **Erenn** oc classcetul imbe. Ros-cúmtaig iarum **Patraic** in cathraig fo n-indus sin amal tarfas dó. & at-bert in t-aingeal ris: ‘Bid imda rath Dé isin inud-sa & for cech oen --- p.36 *do-géna* maith and.’ At-bert in t-aingel fri **Patraic**: ‘h-Iccfa Dia erut-sa .xii. cecha sathairnd sund & mor-fessiur cecha dardáin cein maras ires forpthi na n-dóine.’ IS lia tuirem & aisnés cech a n-derna **Patraic** do fertaib & do mirbulib imon **Macha** má cuairt. Tanic **Patraic** iar sin do **Róim** in tres fecht co tucc tassi **Póil** ocus **Petair** & **Zepáin** & **Laurint** & martirech immda archena, & minda ocus libra & anart co fuil Crist fair. & ro cumtaigtea oc **Patraic** i foss .i. is crín **Poil** & **Petair**. Luid **Patraic** iar sin in dithrub .i. h-i **Cruachan Oigle**. fo indsamail **Moysi** & **Helii** & Crist, co ro áin .xl. lathi & .xl. aidche isin lucc-sin ocus .iiii. clocha imbe & cloich foi, amal ro áin **Moysi** i **Sleib Sina** oc tidnocul dó in rechta. Vair roptar cosmaile h-ó ilmodaib .i. **Moysi** & **Patraic**. c. xx. m-bliadan an æs diblinib. Toisech popuil cechtar de. Ro ainset .xl. n-aidche i slebtib. At indreba & anadnocuil diblinib. O ro-siacht tra comfocus *sollamain* na casc ro lin*ad* in sliab fair do demnaib in delbaib en dub. Canaid **Patraic** psalmu escaine forru. & ciid & benaid a chlocc co r-remuid bernd ind. Ut dixit **Patricius**: > 1. h-I tagar dul i cruaich cuirr > > druing cen crabuid ar mo chind > > rom-gab ecla re sét sell. > > .x. c. cend ic taccra frimm. > Techit na demnu fa chétoir ead radaircc forsin faírgi. & nos-baidet fen isin inud-sin. & ni taraill demun tir n-**Erenn** o sin co cend .uii. lathi & .uii. mís & .uii. m-bliadan. Tanic iarum slog mor do ainglib i r-rechtu en n-gel. Cor chansat ceol n-uasal don Chomdid do chomdidnad **Patraic**. At-berat fairend comad in comlin-sin no berad-som lais docum nime. IS andsin at-bert **Uictor** aingel fris-sium: ‘Erig cot muntir ar Sollamain na cásc.’ Dixit **Patricius**: ‘Ni rág o rum-craidet co rum-di*g*tider --- p.38 & co tartar dam .uii. nidche on Chomdid .i. cipe do **feraib Erenn** do-gne aithrigi re m-bas, cid fri re envaire na ro h-iatta iffernd fair i m-brath ocus co na ro aittrebat echtraind in indsi, & co ti muir tarsi .uii. m-bliadna ria m-brath. & co ra særur-sa mor-fessiur cecha dardain & .xii. cecha sathairnd ar phianuib iffirnd. & cipe gebus m' imund h-i l-lou a etsechta co rub nemidach amal do-rarngert-sa do sechnall. & co tucar-sa a pianaib iffirnd i l-lou bratha mor-fessiur cecha brodhirne dom chassul do neoch no do n-aidlife & corup me fen bus brithem i m-brath do feraib **Erenn**.’ ‘Do-bertar duit indsin uli’, ar in t-aingel, ‘vair rot-guidestar munter nime uli erut.’ ‘Bennacht for in rig’, ol **Patraic** ‘& for in muntir.’ Benais **Patraic** a chlocc co cualatar fir **Erenn** itir biu & marbu. Bennachais iar sin firu **Erenn** as in cruaich. & ordaigid mor-fessiur dia muntir {MS page 29a} i m-bethaid i coimet fer n-**Erenn** .i. fer i **Cruachan Ailge** & fer i **m-Beind Gulban** & fer i **Sliab Bethad** & fer i **Sliab Chua** ocus in lanomain i **Cluain h-Iraird** & **Domangort** **Slebi Slán*g*ai**. Do-toet don cruaich iar sin & celebrais in cháisc oc **Achad Fobair**. Luid **Patraic** & **Brigit** i maille friss do **Ess Ruaid** & ad-cobair *eclais* and & congbail du h-ita **Disiurt Patraic** indíu. Diultais **Carpre mac Neill** friss & ro fáid dís dia muntir do gabail a láma .i. **Carbacc** & **Cuangus** a n-anmunna. ‘Ni maith an do-gní’, ol **Patraic**. ‘Dia léicthea dam-sa congbail sund ro bad tánaise **Róma** **Letha** cona **Tibir** tréthi, mo cathair-si co n-**Aess Ruaid** trén a lár. & ro bad do clanna-su betís comorbada innte.’ Ro h-op immorro **Cairpre** sin. For **Síth Aeda** tra ro bennach **Patraic** **Conall mac Néill**. Is andsin do-futitís láma **Patraic** --- p.40 *for cenn* **Fergusa** & ba machtad la **Conall** inni-sin. Ut dixit **Patricius**: > 1. Genfid mac*án* dia fine, > > bid súi, bid fáid, bid file, > > inmain lespaire glan gle, > > nad ebérai immarbe. > ar **Brigit**—: > 1. Maccan **Ethni** toeb-gile, > > sech is bal is blathugud, > > **Colomb Cille** can cenon > > nir' bo rom a ráthugud. > Iar sin tra ro bennach **Patraic** **Conall mac Néill**. & do-ra*r*ngert rigi for **Eirinn** vad. & ordnige loech & clerech & for-áccaib bennachtu for a dáiniu & for a inberu. & tanic iarum h-i **Tír n-Eogain** conid annsin ro gell **Patraic** & **Sechnall** a log fri **Muiredach mac Eogain** dia n-airaled for a athair cretem do Dia. Cia lóg ar **Muiredech**. Bid vait rigi co bráth ar **Sechnall**. Do-gen amlaid ar **Muiredach**. Do-ronad amlaid & ro creit **Eogan** do Dia & do **Patraic**. Luid **Patraic** as sin co h-**Ailech na Ríg**, co nus-bennach & for-ácaib a leicc and. & do-rarnger rigi & ordan for **Eirinn** a h-**Ailech** & do-rat bennachtu gaiscid for **Eogan** cona maccu. Ut dixit friu: > 1. Bendacht forsna tuatha > > do-biur o **Belach Ratha** > > ro bet do chiniud **Eogain** > > deoraid co la m-brátha. > 2. Cein bess macha fo thoraib > > bvaid catha la feraib > > cend sluaig fer fáil dia magin > > saigid daib for cech tellaig. > 3. Síl **Eogain maic Neill** > > sin a **Brigit** ban > > acht *co n-dernat maith* > > flaith uadib co brath. > Ut dixit **Brigit**: > 1. Ar m-bennacht ar n-dis > > for **Eogan mac Néill** > > for cach geinfess vad > > acht corup vaig *di*ar reir. > --- p.42 Luid **Patraic** iar sin h-i **Crich Ulad** co **Mag Inis**. Conid indsin *do-rala* do **Patraic** duine angbuid no bid oc slat & oc marbad na cuitechtad .i. **Mac Cuill** a ainm. Ut dixit fria muntir: ‘Is e seo in tailcend. Tiagum co tardum amus fair, dus in furtacht faidea a Dea dó.’ Tucsat iarum fer dia muntir for fúat amal marb dia todhuscad do **Patraic**. **Garbán** dino ainm in fhir-sin. ‘Icc dúin’, ol iat fri **Patraic** ‘in fer-sa diar muntir.’ Ut dixit **Patricius**: > 1. Bratt **Garbán** > > sed bias for co laind marbán > > acht at-fessar duib in mo > > is e **Garbán** bias fó. > Ro laiset a munter indsin in bratt do agaid **Garbán** conid amlaid *f*varutar h-e marb. Ro cretset tra na genti & ro baitsit & ro todus cit **Garbán** a bás tri a bréthir **Patraic**. IT lia tra tuream & aisnés a n-do-rigne Dia do fhertaib & mirbulib for intíí noem **Patraic**, vair .uii. libair .lx. ro scribat dib & cided on nidat uli. Ro samlad tra. **Patraic** fri h-uasal-athrachaib .i. fir oilithrech cétus amal **Abraham**. Cendais dilgudach amal **Moysi**. Salmcetlaid molta de h-e amal **Dabid** *mac* **Iese**. Istud ecnai amal **Solmuin**. Lestar togaide fri foccra firinde amal **Pol** n-aspal. Fer lán do rath & do deolaidecht in spirta nóib amal **Eoin mac Zepideii**. Leo ar nertmaire & calmatus frit abairt co rad & ec craibdech in t-sægail documm n-irse & cretim. Nathir ar thuailchi & trebairi fri fomtin cecha h-amuis. Colum, cendais ailgen o duthracht cride & o bréthir forpthi & o gnim fíren. Mog sæthrach don duilemain iar crabud & umaloit & forcetail cecha maithius feib innises sochaide. Ba h-i seo immurro riagol a chrábuid .i. no gebed inuli salmu cona n-imnaib & cantacib & abcolips cc. & ernaigthi aile cech lai. No baitsed, no phritchad, no chelebrad na tratha iarna corus. No {MS page 29b} h-ídbrad corp Crist & a fuil. Do-bered sigen na crochi dar a agaid co bá cét on trath co raile. ISin cétna frithaire na h-ódchi no chanad cét salm & do-gníd .cc. slechtain. Isin *f*rithaire --- p.44 tánaise in usci uar. Isin tress frithaire i teoír. In cethrumad for úir luimm & cloch fó chind & culchi fliuch imbi. No ordned, no cosmad, no coisrecad, no bennachad, no h-iccad clamu ocus dallu & baccachu & bodra & amlabru & áes cecha tédma archena. No indarbud demnu no tódúscad marbu. O thanic tra cusna de denchu do **Patraic** dia m-boi oc **Sabull** h-i **Mag Inis** h-i **Crich Ulad**. Tic forconair do **Ard Macha** co m-bad ind at-belad. At-chí in munní for lassad ar a chínd & ni loisced in teni in muine, ocus **Uictor** aingel ica acallaim-sium ass. Ut dixit friss: > 1. Ni dechais do **Ard Macha** > > vair do-rarngertais > > do maccu **Trechim** > > co m-bad accu th' esergi. > Tunc dixit **Patricius**: > 1. Maíd sund bes m' esergi > > **Ard Macha** mo chell > > nilem comus mo sáire > > is i in dáire choitchend. > Dixit **Patricius**: > 1. **Ard Macha** no charaind-si > > inmain treb inmain tulach > > dú cus-tathig m' anim-si, > > bid fás **Emain** na curad. > Dixit angelus: > 1. Uair is sunna th' esergi > > rot-bia ni bus ferr > > **Eriu** uli o ind co fond > > **Ard Macha** do chell. > .i. ‘do rath & t' ordan & t' oirechus i n-**Ard Macha**’, ol in t-aingel, ‘cid súnd bess t' esergi.’ Ro faíd **Patraic** a spirut iar sin & ro gab comaind & sacarbaic do laim **Tassaig** escuip, iar m-breith bvada & coscair lais do domun ocus demun & dualchib. & ro fáid a spirut cusin Coimdid dia n-dernai fognam & míltnidecht isna talmantaib. Toet slóg mór do aingliu nime dia *f*restul co sollsi mair, conid iat-sin ro chometsat in corp isin oidche-sin. Co cualatar sruthi **Erenn** clascetul na n-aingel isin oidche-sin. Tancatar sruthi **Erenn** .xíí. aidchi co salmu & imannaib, & ni thesta forru in t-sollsi nach in bolad angelacda. Acht bói isin tír uli co cend m-bliadne. Ro as cosnam mor etir **Airgiallu** & **Ulltu** imon corp, co n-eracht gabul fairrge etarru co na marba cach dib a cele. *At-conaicset* --- p.46 indsin airrthiur da dam allaid rempu co fhen etarru & in corp and. Tancatar rempu co **Ard Machai** & roptar budig do Dia. Ro adnacht tra **Patraic** co n-anoir & ormitin, co fhertaib & mirbuli *cecha lathidib* h-i **Dun Lethglassi**. Ocus cid mor a anoir co léicc fia dó*i*nib, bid mou a anoir i n-dail brátha, du i m-bia amal cech prím-aspol oc brethemnacht for **firu Erenn** dia ro phritchustar conid andsin tatnigfess amal gréin, i n-oentaid noem & noem-og in domain. I n-oentaid uasal-athrach & fatha. I n-oentaid aspol & descipul Ísu Crist meic Dé bii. I n-oentaid .ix. n-grad nime na tarmdechutar. I n-oentaid doenachta Meic De. Isin oentaid is uaisle andas cech oentu. I n-oentaid na noem-trínoti vaisle oirmit*n*igi, Athair & Mac & Spirut Nóeb. Alim trócaire n-Dé tria impide **Patraic**. Ro issam uli i n-oentaid-sin, ro sairillem, ro saitreuam. In saecula saeculorum. Amen.