#Aisling Tundail #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Aisling Tundail =============== Author: [unknown] ----------------- ### File Description Kuno MeyerElectronic edition compiled by Beatrix FärberProof corrections by Hilary Lavelle and Beatrix Färber Funded by the HEA via PRTLI 4 and the HEA via the LDT Project 1. First draft, revised and corrected.Extent of text: 11500 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland (2009) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G207009AAvailability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching. #### Sources **Manuscript sources**2. Dublin, Trinity College Library, H 3 18, bound up in two volumes. The text is in the second volume, pp. 771–809, and written on paper. The copy was made in the 17th century, possibly from the original itself, by a careful scribe who also copied the colophon, which tells us 'that the Irish version was made in the second decade of the 16th century by Muirghes mac Páidin í Maoilchonaire, or Maurice O'Mulconry.' (Meyer) 3. Dublin, Royal Irish Academy, Stowe, MS C. II, 2; 16th century, a small vellum quarto; fo. 45a2–52a2 contain chapters 1–22, 'based on O'Mulconry's version, the archaisms of which it replaces by more modern words and turns.' (Meyer). Meyer edited this on pp 120–143. **Editions and translations**2. Vision de Tondalus, récit mystique du XIIe siècle, mis en français pour la première fois, trad. fr. Octave Delpierre (Société des Bibliophiles de Mons, 5), 1837. 3. Oscar Schade (ed.), Visio Tnugdali, in: Revue critique d'histoire et de littérature 7(2), Halle 1870, p. 56. * [partial translation]. 4. Albrecht Wagner (ed.): Visio Tnugdali. Lateinisch und Altdeutsch, Erlangen 1882. 5. V. H. Friedel & K. Meyer (ed. & tr.), La Vision de Tondale (Tnugdal). Textes français, anglo-norman et irlandais, Paris 1907. [Meyer edited both Irish versions mentioned under 'Manuscript souces']. 6. Jean-Michel Picard et Yolande de Pontfarcy, The Vision of Tnugdal, Translated from Latin. With an Introduction, Dublin 1989 [repr.: 2000]. **Literature**2. There is an extensive bibliography about the text on the Web: Arlima, archives de litterature DU MOYEN AGE, http://www.arlima.net/uz/vision\_de\_tondale.html. 3. A. Mussafia, 'Sulla visione di Tundalo', Sitzungsberichte der Königlichen Academie der Wissenschaften, philosophisch-historische Klasse 57 (Vienna 1871). 4. Alessandro d'Ancona, I precursori di Dante (Florence 1874). 5. A. Bruckner, 'Die Visio Tundali in böhmischer und russischer Übersetzung', Archiv für slavische Philologie 13 (1891) 199–212. 6. Albrecht Wagner, Tundale: das mittelenglische Gedicht über die Vision des Tundalus (Halle/Saale 1893). 7. Emil Peters, Die Vision des Tnugdalus. Ein Beitrag zur Kulturgeschichte des Mittelalters, Berlin, 1895. 8. A. Jeanroy & A. Vignaux, Voyage au Purgatoire de St Patrice: visions de Tindal et de St Paul, Textes languedociens du quinzième siècle (Toulouse 1903). 9. Kuno Meyer, 'Miscellen', Zeitschrift für Celtische Philologie 4 (1903) 345–346. 10. R. Verdeyen, 'La date de la Vision de Tondale et les manuscrits français de ce texte', Revue Celtique 28 (1907) 411–'412. 11. C. S. Boswell, An Irish Precursor of Dante, London 1908. 12. R. Verdeyen & J. Endepols (eds.), Tondalus' Visioen en St Patricius' Vagevuur, 2 vols. (Ghent 1914–7). 13. A. G. van Hamel, 'Tondalus' Visioen en Patricius' Vagevuur', Neophilologus 4 (1919) 152–65. 14. St John D. Seymour, 'The seven heavens in Irish literature', Zeitschrift für Celtische Philologie 14 (1923) 18–30. 15. St John D. Seymour, 'The eschatology of the early Irish church', Zeitschrift für Celtische Philologie (1923), 179–211. 16. R. Verdeyen, 'A propos de la Vision de Tondale', Nuovi Studi Medievali, 1 (1923–4), 228–254. 17. St. John D. Seymour, Studies in the Vision of Tundal, Proceedings of the Royal Irish Academy, 37, C, 1926, 87–106. 18. H. J. Lawlor, 'The biblical text in Tundal's Vision', Proceedings of the Royal Irish Academy (C), 36 (1924) 351–375. 19. St John D. Seymour, 'Studies in the Vision of Tundal', Proceedings of the Royal Irish Academy (C), 37 (1924–1927) 87–106. 20. J. Vendryes, 'L'enfer glacé', Revue Celtique 46 (1929) 134–142. 21. John Hennig, 'Irish saints in early German literature', Speculum 22 (1947) 358–374; repr. in Gisela Holfter & Hermann Rasche (eds.), Exil in Irland: John Hennigs Schriften zu deutsch-irischen Beziehungen (Trier 2002), 289–306. 22. Herrad Spilling: Die Visio Tnugdali. Eigenart und Stellung in der mittelalterlichen Visionsliteratur bis zum Ende des 12. Jahrhunderts. München 1975. 23. J. C. Douglas Marshall, 'The three problems in the Vision of Tundal', Medium &�lig;vum 44 (1975) 14–22. 24. R. Krebs, 'Zu den Tundalusvisionen des Marcus und Alber', Mittellateinisches Jahrbuch, 12 (1977) 164–198. 25. Peter Dinzelbacher, 'Die Visionen des Mittelalters: ein geschichtlicher Umriss', Zeitschrift für Religions- und Geistesgeschichte 30 (1978) 116–128. 26. Claude Carozzi, Structure et fonction de la Vision de Tnugdal, Faire croire. Modalités de la diffusion et de la réception des messages religieux du XIIe au XVe siècle (Rome 22-23 juin 1979) (Collection de l'École française de Rome, 25), Rome 1981, 223–234. 27. G. Le Don, 'Structures et significations de l'imagerie médiévale de l'enfer', Cahiers de civilisation médiévale 22 (1979) 363–372. 28. G. Gatto, 'Le voyage au paradis: la christianisation de traditions folkloriques au moyen âge?, Annales ESC 34 (1979) 929–942. 29. Nigel F. Palmer, 'Visio Tnugdali': the German and Dutch translations and their circulation in the later middle ages, Münchener Texte & Untersuchungen zur deutschen Literatur des Mittelalters (Munich & Zurich 1982). 30. Claude Carozzi, 'Structure et fonction de la Vision de Tnugdal', in A. Vauchez (ed.), Faire croire: modalités de la diffusion et de la réception des messages religieux du XII au XV siècle, Bibliothèque française de l'École française de Rome 51 (Rome 1981), 223–234. 31. Peter Dinzelbacher, 'La littérature des révélations au moyen âge: un document historique', Rev Hist 275 (1986) 289–305. 32. Marie-Odile Garrigues, 'L'auteur de la 'Visio Tnugdali'', Studia Monastica 29 (1987) 19–62. 33. Eileen Gardiner, Visions of Heaven and Hell before Dante, trad. engl. New York 1989, 149–195. 34. Mattia Cavagna, La Visione di Tungdal e la scoperta dell'Inferno, Studi Celtici 3, 2004, 207–260. **The edition used in the digital edition**2. Aisling Tundail. V. H. Friedel and Kuno Meyer First edition [xx + 155 pages] Librairie Honoré ChampionParis (1907) ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The electronic text covers pages 89–119. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been proof-read twice. ##### Normalization The electronic text represents the edited text, except that v written for u was replaced by u; and v writen for b, bh was replaced b, bh. The editor's introduction is retained. Selected annotations by the editor are integrated into the markup. ##### Quotation Quotations are rendered q. ##### Hyphenation When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break is marked after the completion of the hyphenated word (and punctuation). ##### Segmentation div0=the vision; div1=the section; the editor's paragraphs are numbered; page-breaks are marked pb n=""/; manuscript foliation is marked mls unit="MS page" n="". ##### Interpretation Names of persons (given names) and places are not tagged. #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description Created: Translated into Irish by Muirghes mac Paidín í Maoilchonaire Date range: 1510-1519.#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Irish. ##### Language: [LA] Many words and phrases are in Latin. ##### Language: [EN] English appears in the introduction and editor's notes. ### Revision History * (2009-12-01) Beatrix Färber (ed.) * SGML and HTML files created. * (2009-11-18) Beatrix Färber (ed.) * File proof-read (2); more structural and content encoding added; selected annotations integrated; colophon added; file parsed. * (2009-11-16) Beatrix Färber (ed.) * Header created; XML encoding modified according to CELT practice; introduction typed in and marked up. * (2006-08) Hilary Lavelle (ed.) * File proofed (1). * (2005-10) Data capture company (data capture) * Text captured and XML encoding applied. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G207009A ### Aisling Tundail: Author: [unknown] --- p.89 Aisling Tundail, or the Irish version of the Vision of Tundale, here edited for the first time, has come down to us in one manuscript only, which is found in H. 3. 18, a well-known codex in the library of Trinity College, Dublin. This codex, in quarto, written partly on vellum and partly on paper, is made up of a large number of separate MSS. of different age and origin, and of a great variety of contents. They are bound up in two volumes, and it is on pp. 771–809 of the second voluume that the paper MS. containing our text is found. It is a copy made by a careful scribe early in the 17th century, probably from the original itself. This I conclude from the fortunate circumstance that the scribe also copied the colophon which was subjoined to the original version. From this we learn that the Irish version was made in the second decade of the 16th century by **Muirghes mac Paidin í Maoilchonaire** or **Maurice O'Mulconry**. Of him the --- p.90 Four Masters say under A.D. 1543, the year of his death: *Muirghes, the son of Paidin O'Mulconry, a man learned in history and poetry, a man of wealth and affluence, an excellent scribe, by whom many books had been transcribed, and by whom poems and lays had been composed, and who had kept schools studying and learning, many of which he had always kept in his own house, died, after having gained the victory over the Devil and the world.’’* (AFM 1543.12) He belonged to a well-known Connaught family, which during the 15th and 16th centuries gave many poets, historians, scribes and ecclesiastics to Ireland, as a glance at the Index Nominum in O'Donovan's edition of the Four Masters will show. He was the author of the so-called Leabhar Fidhnacha or Book of Fenagh, which in 1516 he transcribed in narrative form from a collection of old poems relating to the rents, tributes, privileges and immunities of the Abbacy of Fenagh in the county of Leitrim. From this work no less than from his translation of the Vision it appears that he was a man well versed in the older language and literature of his country. Though written at a period of the language which must be reckoned as Early Modern Irish, the Vision abounds in forms and vocables which belong to a much older stage of Gaelic. Indeed, there can be no doubt that the translator endeavoured to impart a strong archaic flavour to his rendering. Among much of the kind that might be mentioned I will only point out a few characteristic instances. He still uses the comparative of equality (equative), as cáilithir (8,1), métithir (8,1; 9,1), duibithir (13,5; 14,2). In the verb such forms as the reduplicated future démtais (9,4), the s-subjunctives dichis-si (3,4), co fiasmais (11,4), coinnista (8,3), ná caemsoth (8,5), caoemsadh (14,1) occur. Again, this archaic tendency is equally apparent in his choice of vocabulary, --- p.91 as when he uses words like dæ ‘hand’, asendoth ‘at last’, cudnodh ‘to hasten’, ban-chechroir ‘amatrix’, áedh ‘fire’. Among such ancient vocables the modern loan-words from English, such as bensi ‘benches’, damsa ‘dance’, fallsa ‘false’, prisún ‘prison’, prinnsa ‘prince’, serbhís ‘service’, sgiúrsadh ‘scourging’ look very strange. The glossary which I have thought it desirable to append to my edition will give a good idea of this curious mixture of old and new materials. The Latin original from which O'Mulconry translated seems to have been almost identical with the text printed by Wagner. The only difference worth mentioning is to be found in the headings of the various chapters, which are throughout given in Latin. The translation, which often abridges considerably, is on the whole both accurate and spirited. Yet it is not free from mistakes. The most ludicrous among them is the rendering of episcopum, ipsius predicti Malachiae fratrem uterinum by epscop ... Uterinus a ainm (26,2). Of omissions I note that of the introductory chapter on Ireland, and—a very characteristic one—that of the names of Fergus and Conall (7,2). The scribe employed a curious mixture of Middle-Irish spelling with the ordinary orthography of the 17th century, familiar to the Irish student from the works of Keating and the Four Masters. To this I have faithfully adhered, but not to his division of words, which is sometimes based on pronunciation and sometimes arbitrary, nor to his punctuation. In conclusion I should like to say a word as to the name of the hero of the Vision. I take it that the Irish name which Marcus latinised into Tnugdalus was *Tnúthgal* or *Tnúdgal*, a name which occurs in the Four Masters, A.D. 771 and in the Book of Leinster, pp. 323b, 324a 19; gen. *Tnúthgaile*, ib. 320d, 320e. The metathesis of the two medial spirants is quite common in Irish, where lub-gort is made into lugbort, --- p.92 bidba into bibda, dethbir into debthir (BB. 316a 37), cráibdech into cráidbech, etc. That O'Mulconry should have adopted the late and corrupt form Tundal into his version shows that the story of the Munster knight Tnúthgal never obtained any currency in Ireland, and emphasizes the fact that of all countries Ireland, the original home of the Vision, was the last to translate the work of brother Marcus into the vernacular. June 1901K. M. --- p.93 ¶1] Da ardcathraich erccnæ adhamra atáit i nEirinn .i. in **Macha** n-aireagda budhtuáith et **Cais*el*** na riogh allatheas. Is isin **Cais*el*** soin rochin an fer n-amra iar trill, g*er*bha holc a beath*a* ó tús. Tunttal atacomnaicc. Ba huas*al* iar bfuil; bhá crodha ar ái ngnimha; bhá hettrocht ó ch*ur*p, *acht* cená fa heisliodhach immo a*n*m*ain*. Deich ceciph *no* imrordaighfead Cr*íst* ina cedf*aidh*, nó ingreimeadh et nó míonoraigeadh go mór. Bá huathmor aingidhe imon ecclais, ar ní fuilngeadh bochta in Coimdeth ina freacn*air*c. No fodhl*adh* gach ní fagaib*edh* ar adbcl*os* ó doinibh et ar sotloi occus uall*ach*os. Ba hilarda a caibne & a charoid. ¶2] Dorala *tri*a gabhra ar iris sainreth*ach* d'fiachoibh ogo. Teit dia cuinngidh i cinn an aighé. Ua foil*id* a iris & a feich*emh* riamh. Anois *tri*a hoid*ch*i ina farr*ad*. Siris a fiach asendoth. Atbert an feich*emh* na raibhe lais do i n-aig*id*. Rolonnoig*ed* iar*am* occus rotriall imdiocht lá sodh*ain*. Rogab a ceile ag a tlaogh*adh* & ronguidh imthom*ail*t a túara sív no-imdigf*ed*. Rosoad samh iar*am* & rotinnsgain a acn*a*modh do thocaithemh iaramh. Ho rohín a dæ *chu*gæ, ní 'ma*cu*maing a feac*ad* goa bheol*u*. Ro-égh*est*oir ca hartt et rontuaircc a uassu. Rontrasccr*adh* a c*or*p co talm*ain* feivh bid marbh. Doriachtottor fidracha an ecca adochomm. Reithit a caraid chuicce ar gach leith, toccbuith*er* na buird, eig*id* in teglach et an f*er*toighes. Sintear --- p.94 an corp, togairmt*h**er* an clíar. Ingantaighit an pop*ul*, buaidirt*h*er in cathair uile tria oibne a oidh*edh*ai. ¶3] On cethramh*ad* uair dia cedáin cusan trath cédna don tsatharn robói am*ail* gach marbh an oired sin. Acht ch*en*a norath*aigh*idis lucht a minfech*ta* teas biog il-leith clí an c*huir*p. As aire na rohadlaic*ed* frissin. Iar suide roceimnigh a sp*irut* co hen*ir*t inn. Ba hingn*ad* la soch*aid*i anní íhin. Ro-osl*aic* a d*er*co go hanbfann. Rofo*cht*odh de inarb ail do comain et sac*ra*faicc. Ro-ointoich a gapail *cu*ige. Iar caith*em* cuirp Cr*íst* {MS page 772} et a fala rucc atlugud buidhe et mol*adh* do Día occus d*i*x*it*: ‘O a De! as mo do dilg*ud*-sa et do tro*cu*ire inas mo fpectho-sa, gidh am róipecth*ach*. Dotaisiulbois mar do triboloitibh *dha*mh et dovccois a firdor*chu*to thal*mhan* inn.’ La so*dain* foch*étóir* rofothoil gach ní fobúi lais do bochd*aib* an Fiatha. Ro-erb a sighno*m*ach*ad* d'airrde na cruche. Tob*er*t *cú*l frisin mbeth*aidh* riamh. ¶4] Anno D*omi*ni .i. *nói* mblia*dna* et céd occus .xl. isin dara blia*dain* iar nuadhach*ad* **Iar*usa*l*e*m**, Co*n*rad*us* fa righ Rom*an* in tand soin, Eugenius fa papa isin **Roimh**, as í sin bliad*ain* i tainig an papa sin on **Gaillia** go **Roimh**[1](javascript:footNote('G207009A/note001.html')), is i sin blia*dain* ina fa*cui*dh Tuntal an aisling si. Rotinnsg*ain* anní adconn*airc* et roches do innisin iar*am*. De aspectú demonis ------------------ ¶1] ‘O roching *tra* in anom om c*hor*p & adconn*airc* g*ur*bo am marbh, rogab mo *chu*bh*us* uam*un* dimor t*re* aidhbhlibh mo *chu*il et ma phec*ad*. *Dá*ich ní*con* fes do cred dogen*ad*. Ro-smuain --- p.95 te*cht* isin col*aind* ina frithing, acht ní *co*nice. Rogab co hanbs*aid* utmall san*chá*n go cí et co toirsi, *co* n-eccla occus co ndercaoin*ed*. Doconn*arc* airv*r*e dimaro di demhn*aibh* domh oig*idh*, gurralinsod in tegh et in garrdha & na sraittibh arch*en*oi. Rotacmoingset*ar* an anmain dtr*óig* et atbertsad:’ ¶2] ‘Gniemh *ca*ntoice don anmoin troigh si, oir is ingh*en* don bás hé occus as namo do Día. Is teine domuchta hé. Ag so banc*ha*ra in dor*chu*duis & bidbha na soillsi.’ Ro-sgoms*a*t a bfiacla *chu*go & radluichsiot a gr*úaidhe* & a oin*igh* dia n-ingnibh & atbertadais: ‘Tair lasin pop*ul* rongoais itt biú baile a bfaigbe tene huth*ain* a n-if*ur*n dot loscc*adh* t*ré* bithu, a buimi na cendairrce, a banchechroir na him*ri*osno, do bidh ce*n* ath*chor*(?) lin*n*e. C*ré*d[2](javascript:footNote('G207009A/note002.html')) imna dena an diu*m*us gnáth anosa? Caithe in t-ettr*ad* anbfoild? Caidh in n*er*t lar' triallois clodh na soch*aid*e? Caithi in feiles fognithea ría sunn? Caidhe in gola nemhmesardoi? Cidh na dena in d*er*c*ad* espo anosai? Cidh na dena damsa frit cos*aibh*? Cidh ná sine do mer da fod*or*d chaich? Caidhe in droch-t*us*c*ur*n*ad* m*en*ic et in droch-smuoin*ed* et moran día samhlaighthibh ch*en*o?’ ¶1] {MS page 773}Iarna radha sin doibh et mór*án* día lethedibh atchi in anuim c*ui*ce soillsi móir fo indsam*ail* retlan. Rofeg f*or* in suildsi fodhaigh foiridhni d'fag*bail*. Ba hudmall en*ir*t an d*er*coth sin. Ba he a aing*el* coimte*cht*o-sum innsin. Rofailt*ig* in t-aing*el* fria & atbert: ‘Fó a Día, a Tunntail!’ ¶2] O rochí Tunntul in m*a*camh et r*athaigi*s aga failtiuchad, atbert *co n*h*ec*lo et gairdech*us*: ‘Tr*úag* soin, a tigerna! Rotimch*ell*siot gal*air* if*ir*n mé et *tá*im a ngoisde an bhais.’ --- p.96 D*i*x*it* ang*e*l*us*: ‘*Tá*m riam it farr*ad* & ní rogairmis am*n*e mé cusanos.’ ‘A tig*ern*o, cait a mbfa*cu* mé riam no cait a *cu*ala do so*n* romilis?’ ‘Do lenus in g*ach* conair a ndechus riam ibh’, ar in t-aingel, ‘et nirbam *cen acht*(?) airibh .i. ó rochineb*air*.’ Sinith a laimh cusin ndeilbh ba hetchi don tsl*úagh* doirchi od & atbert: ‘Ag súd anní isa hairli danronais sechom-sa. Acht chena tigf*idh* dilg*ud* ó Dia f*or*t, cenip foairill*i* om o*cht*. Acht ch*en*o bid egen det ruibhiochttoin beg*án* do fpen isin már fodruilliu. Len misi,’ ar in t-aingel, ‘& cecip ní foillsighfith*ir* daitt *con*g*aib* co daigg*en cui*mnioch hé Deich soife i curp afrit*h*isi.’ Homnichis an an*a*m og a clvais. ¶3] O'ttchiatt na dem*ain* na *co*nisatt anní rotriallsott do gnim ria, ro fecsatt f*or* ecn*ach* & imd*er*gotth Chr*íst*. Attbertadar: ‘Nach d*er*na anní rotingell riamh .i. loch a gnima fein *da* ce*ch* æn.’ Lasodh*ain* rogabhsatt ag tuarg*ain* & ag truastadh a ceile, a na *co*niccsid olc frisin anoim. Ro-imdichset *co n*dimdo et tuirrsi iar bfagb*ail* brento mair. ¶4] ‘Len misi, a anoim’, ar in t-aingel. ‘Truach sen, a tig*er*no. Romgeba in fa*ir*end sa im diuich, dia ndichis-*s*i rom’, ar in anoim, ‘& di*diu* fomcartf*at* isin tein*idh* suth*ain*.’ ‘Na huaimnigh, a anaim’, ar in t-aingel, ‘fobit*h* ni tual*aing* íatt cor ínar n-ag*aid*, ma atá Dia linn, am*ail* ad*eir* an ps*alm*: Cadent a latere túo mille et *decem* millia a dext*ri*s tuis, oir biaidh mile dott clí & legion dott deis.’ De valle horribili et ponte ang*us*to ------------------------------------- ¶1] Ba fatta doib {MS page 774} ag siubail iar*am* i coimthicht araile. Dellr*ad* et et*ach* an aing*il* ba suilsi doibh. Rigit glenn uathmor dorchi iarna dor*chugu*th do chiaich an báis, 'arna lin*adh* d'uibl*ibh* ten*ed* ar las*ad*. Comloi iairn fris. Sé *cu*b*ait* a tighi. --- p.97 Doroisce dona haoibhlibh ar bruth et las*adh*. A bh*re*inibh & a mos*ur* *tra* bá moa do fpein lasin anoim oldas g*ach* pian fosfuair reme. Boi im*morro* airbre d*er*mara di anmannuibh trocho ina suide for in coml*aidh* sin et siatt ag a losg*ud* noco ndileghthai iatt am*ail* c*re*m og*h*in ag a gleodh. ¶2] Pian ele ba doilche ina sin: dosithlaighthi[3](javascript:footNote('G207009A/note003.html')) iatt tresin comloith n-io*i*rn am*ail* ciaro t*ré* línanairte. Dohathnuiatthighthi iád aris ina n-oibl*ibh* c*ét*na dia n-athfpian*adh*. ‘Ag so pian na ndaine m*ar*bh*us* a n-aithre et a mbr*aith*ri & gach dainimarbhadh olch*en*ai. Gé atai-si ad duinoirgn*idh*, nit*cu*irfider inn.’ ¶1] Tiag*ait* asa hait*h*lebh sin hi sliabh adb*ul* uathm*ur*. Ba hingn*adh* a met. Andala taob de lán do raibh & brentus et ten*idh* & dor*chu*dus. In tæbh n-aill snechto & goith g*ér* athuathm*ur* 'arna lin*adh*. Lin dirime do deamnuibh hi suidhiu fri riag*adh* et pian*adh* caich. Gabhla iairn ar las*ad* leo *occus* trep*ét*e gearbh. Ba heiccin dona hanmann*aibh* a n-imthe*cht.* Fecht ann dob*er*tis on tsnechta cusan ten*idh* iatt, a contrarda in fe*cht* oile. ‘Ag súd’, bar an t-aingel, ‘foch*aid*e & pían na droinge bhios faldsa cealcach.’ ¶1] Tiagatt rompu asa haithli, in t-anum co heimilt omhnach a ndeoidh an aigg*il*. Rigid glenn mar lán do dor*chu* et morg*udh*. Búi dia domne co narbo h*ec*no don anuim a f*or*cend. Gidheadh ro*chu*al*a* son na sr*uth* et túth na raibhe et gair & egem na n-anmonn ann ag a pian*adh*. Do eir*igh* detach don glind et dona hab*aich*ibh troga doroisce cech pian *da* fac*ui*d --- p.98 in t-anum riam. Att*con*n*airc* clar fotta 'arna sineth os cinn an glenna it*er dá* sliabh, fobith is eat*ur*ra bái an gl*enn*. Milibh troig*ed* a evdh et aon troigh a lethiutt. Ni laimhiuth nech a ascnamh, m*in*e srengthái ar eigin ann hé. ¶2] Att*con*n*airc* an*a*m T*undail* ainim ile ag tuitim don drochet so et ænsag*ar*t ag a imt*h*e*cht* go reith gin leg*ad* gin leon*adh*. Atbert an t-aingel o muth f*or*ta*cht*a don anuim: ‘Nata-áighthir arái in droichitt. Acht ch*en*ai dogepa péin n-aill {MS page 775} iar t*ri*ll.’ B*er*ir in anoim t*ar*sin dr*oche*t cin nach ndograing iar*am*. ‘Acc so gl*enn* fpionto na ndiu*m*sach n-uall*ach*’, ar in t-aingel fria. De b*est*ea monstruosa et terribili ----------------------------------- ¶1] Iar ceimnioch*ad* an dr*och*it doibidhe ricit t*ré* slich*id* ndor*chu* ndobheoil. Iar scis n-imda atchí an anmo*n* tr*úag* b*éist* annsa anetorgn*aid*. Ba mo oldat na sleibhi riamh. A d*erca*[4](javascript:footNote('G207009A/note004.html')) am*ail* c*n*oca ten*edh co* nginail ursoilcthi, lé i tallfadh lección d'feraibh fo n-armaibh. Da aitheach forgranna ina béola, amhail bidh ina seasamh fobeitís, edon[5](javascript:footNote('G207009A/note005.html')) buinn indala næ ag a dét n-i*cht*oir, a cennmullach ag a dét uacht*ar*ach. Araile a *contrarda*-sidheic. Siatt ámhail col*úm*nai in doimhliacc ina béola, gurba trí dorchlo a hail n-uadhaibh. Lasair d*er*mhair o béola. Dobidis na hanuim ig á fordinge issin lasair sin cenip áil dáibh. Ticc*edh* morgath adu*athmar* óa gin. Doclos gaire et nuallgub*h*u ile inte iarmethón. Det*h*bh*ir* sen, oir battor ilmile do dáinibh ina br*oin*. Robat*ar* airbri mora do demn*aibh* ag sraichl*edh* na sp*irat* tr*úag* et ag á fordinge ina craos. --- p.99 ¶2] Itb*er*t in anmain co him*ec*l*ach*[6](javascript:footNote('G207009A/note006.html')) risin aing*el* ic f*air*csi in torath*air* sin: ‘A tig*ern*o, ceath fa tegi ina fogus sutt?’ D*i*x*it* ang*e*l*u*s: ‘Nir comlion*adh* ar ceilithe gon deachvin t*re*mpi. Deich ní mo nait daoine tog*aid*i sechn*ait* in péin ott. Achero a no*men*. Is i[7](javascript:footNote('G207009A/note007.html')) f*or*divclomos na sant*aigh*, is i sluigi*us* na sr*oth*a. Att menmarc[8](javascript:footNote('G207009A/note008.html')) lé sr*uth* **Iardanen** di snighi ina gi*n*. Na hath*aig* itchi ina gi*n*craos, ag sud an drong robui fallsa gan chogus isin tsaog*al* f*echt* riamh.’ ¶3] Tet iar*am* in t-aingel i focruibh di & lenuis an anaim he, gerba lesg léi. Tigit ina sesom ar bel*aibh* na p*éis*ti. O rod*er*c an anoim seichi, ní facaidh in aing*el* f*or* nach leth. Roifagb*ad* an anoim tr*úag* a haonar. Robatar na deamna ag a timc*h*ell*ad* am*ail* ar*con*o. Iarna sraigl*edh* & sgiurs*adh* rotarraings*e*t léo hí co fairgaibhset i mbulcc na p*éist*i. Ba haithenta ar in mbeth*aid* frisar' impa a méd ropianadh annsin hí. Robat*ar* 'dibh madr*aid* accus leom*ain* accus nadhra*cha* neimhe ag a crin*adh* accus cognamh accus araile {MS page 776} anmanna anetargn*aid* archena. Na deamhno ag a sraighl*edh*. Teas ag a dodh accus los*cad*, accus fua*cht* dímár b*éus*. Tuth na raibhe ag a pianadh. Céo for a d*er*ca accus snighe dér. Crioth for a det accus araili piána examlæ. ¶4] Lasothain dobí an anuim ig cosuid air budhne in gach ulc da nd*er*n*adh* riemh go t*oir*si accus d*er*cainet*h*, accus ag dlo*cht*adh a oinigh diá ingnibh accus m*ér*aibh. Intan rocinn a damn*adh*, fosfuair é fein gan rath*ug*oth allamoich dan bh*éist*. Iar mbet*h* eadh cian uaidhe oisluicc a ruscco go hen*ir*t accus atchí in aing*el* cetna. G*er*bo sgidh imn*ed*och é, romolustar Diá co mór t*ré* f*airc*sin an aing*il*. Togb*aidh* lais é accus tiagaitt rompo as*en*d*oth*. De stagno temp*est*iuoso et ponte p*er*iculoso ---------------------------------------------- ¶1] As iar suidhe at*con*ncat*ar* loch leathan lán ainfeadhach, *co* *n*a facat*ar* na nimh*e* uasaibh, bá si airde a tonngair. Lin dirimhe --- p.100 hi suide di bhest*ibh* uathmara examla, accus siád for d*en*mnibh et das*acht* ag tog*ro* f*or*divcluime na n-anmonn ttr*úag*. Bui d*r*oc*hat úath*m*ar* tarsin loch. Ba *cá*ilith*ir* bas, 2000 troig*ed* a fod. Rod*er*scn*aigh* da*n* comainm riamh ar ulc. Robhat*ar* tairinge[9](javascript:footNote('G207009A/note009.html')) iairn iarna sad*ad* inn. Tigtis ilpiasta an lo*chu* do slugoth-cognom na n-anmonn noreimnighetis in dro*chat*. *Metig*t*hir* carpatt cach p*éist* dibh. Cetho aodho ona[10](javascript:footNote('G207009A/note010.html')) mbel*aib*. Indar lá haos a fairccsi go bfiuchf*ad* an loch dan tenith sin. ¶2] Atchi anam n-airidhe ag cí & golg*air*e et ag a cosaid feisin ó cair*ibh* ile. Is am*laid* robúi et oire[11](javascript:footNote('G207009A/note011.html')) mar do dornan*aibh* cr*uith*niochtto f*or* a muin. Rof*orcon*gradh fair ar eig*in* in droich*et* d'imde*cht* am*laid*. G*er*ba himegoil lais na tairnge, as mo ro-uamn*aigh* tuitim isin l*och*. ‘A tig*ern*o, c*ré*d[12](javascript:footNote('G207009A/note012.html')) he sutt?’ bar T*undal*. ‘As í sutt do fpian imairg*id*e-siv’, ar in dagthechttoiriu, ‘et dott hinn*s*amh*ail* olch*en*o nec*h* doní f*ur* no goitt di bhiucc *nó* már. *Acht* nibh *cu*mo airillid[13](javascript:footNote('G207009A/note013.html')) a pianoth. As i sutt as dig*al* do*n* cách b*erus* ní a hait*ibh* {MS page 792} coiss*er*cctha et go sonnr*adh*och in lucht crabh*aidh* diní sin.’ ¶3] ‘A Tunduil’, ar sé, ‘is eigin doitt-si dol t*ar*sin ndr*och*et ott, et bo ainmín egceill*idh* ar chinn ag*at* et a tab*air*t imlan dam-sa allatall de. Dethbh*ir* sen, favith rogoidis bhoin ott *ca*roid Cr*ist*.’ ‘A tig*ern*o, nachar aisiges an m*b*oin sin foc*hétóir*?’ ‘Doronais, a Tund*ail*, onar *cu*mcuis a dicl*eth*, et día coinnista, ní leigfithea ar *cú*lo. As aire sin rotpianfuidth*er* ar ái do toile, cenip fo dig*ail* na toili et an gniomo.’ ¶4] Lasodh*ain* foch*étóir* at*con*n*airc* an mboin n-egcennois for a bheola. Roglac hí ge nirb acabh*or* lais. Triall*ais* dochum[14](javascript:footNote('G207009A/note014.html')) an dr*oich*it o vilibh briocch*aibh*. Feaccoid na b*éist*e for beicedaigh ag s*úr* a n-airbir bith gnath*aig* feisin. Tet Tun*dal* c*us*in dr*oich*it. Nirbo cennais an mboin dó. Intan nobidh T*undal* ina sesamh, --- p.101 notuit*ed* si. Intan nobidh in bó ina sesamh, notuit*ed* anam T*undail*. Gachrafea*cht* doibh am*laid*. Rigit il-leit*h* an dr*oichi*t. Is ann dorala fer na c*r*uithne*cht*a remerbartom*ar* ina *co(i)n*ne. Rogabh for guide T*undail* gan to*cht* ní badh sía. Am*laid* do T*undal* ag a atach-somh im a leig*edh* secho. Rogabs*a*d aráon ag cái & ag dibraccoid, ar ní *cu*maing neacht*ar*ath dibh soadh ina frithing. ¶5] Is andsin atconnairc Tund*al* an t-aing*el* ina seasamh ar a oin*igh*, gerbó ina diaidh fosraccaibh. ‘Dia do betha, a Tun*dail*’, ar é, ‘accus leig uaid f*est*a in mboin sin. Na bidh do det*h*ite impe ní is sía.’ Rotaisealb T*undal* a casa 'arna toll*adh* o bher*aibh* an dr*oichi*t accus atb*ert* na cæmsoth siub*ail* ní badh mó. ‘*Cu*imnigh’, ar in t-aingeal, ‘utmoille na cos sin do dort*adh* fola, conidh aire sin *tá* t*uir*si itt lenmoin.’ Rof*ur*t*hacht* an t-aing*el* é iaramh. ‘A ticc*ern*o, cait a raghom anoso?’ ‘Atat *tra*’, ar in t-aingel, ‘c*est*unaich *úath*m*ar*a ag an*adh* frinn. As ingn*adh* an earn*ad*(?) dogniatt. Ata a tegh osda loclan do oig*edha*ibh[15](javascript:footNote('G207009A/note015.html')) accus ní lugaide *cu*ingid tuille aoighedh[16](javascript:footNote('G207009A/note016.html')).’ De f*ur*no *flamino* et ei*us* descriptione ------------------------------------------- ¶1] Rogabsat ag imtea*cht* t*ar* aitibh dorc*h*e garbha. Fuarat*ar* tegh adb*ul*mór, meticht*hir* sliabh a méd, {MS page 793} accus a airtte cruinn am*ail* hsorn. Lasair mar ag tocht ass doloisg*ed* na hanmanna. 1000. troich uaide. Atbert Tund*al* frissin aing*el*: ‘*Tá*moid i foc*r*aibh di dorcl*aib* an bais. Cía saorf*as* an bochtán tr*úag* so?’ ‘Saorfatt-sa on las*air* imeachtraich thu. *Acht* chena bidat eigen dola issin tsurn tenedh isteach.’ ¶2] Iar ndol doibh doch*um* an toighe at*con*ncat*ar* na basaire go mbeal*aib* accus co n-ailtnibh b*er*rt*h*o accus speal*aib* & c*or*ránaibh --- p.102 accus dems*ibh* et picibh accus c*ro*mánaibh & g*ach* aidhmibh archena nofogn*adh* fri goradh no f*en*nadh no diceannadh no gearr*adh*, accus siad ina seasamh a n-et*ar*meth*on* na ric*h*isi. ‘Guidim tú, a tighearna’, ar Tun*dal*, ‘masa tol leibh, mo saor*adh* on pein si nama, accus atdamhaim ma c*h*or in g*ach* péin olch*en*æ.’ ‘Is i so pian as mó dar' fechais’, ar an t-aingel. ‘*Acht* ch*en*a docife pían bus ville anás. Eirg co luath a coinnibh na péini si, oir atat coin dasachtacha 'gut furn*aid*e acai[17](javascript:footNote('G207009A/note017.html')).’ ¶3] Roguidh T*undal* co n-eccla accus *cu*mgo g*an* a *c**h**u*r isin pein si & nirbó tarba dó. Rotiodluicc*ed* dona demhn*aibh* iar sodhain. Rotimcellsiot é iaramh. Tugs*a*d na haidhmi remhráite *cui*ge, *co* nd*er*ns*a*t blothta becca de. P*h*uist*r*inis ba no*men* don prinnsa robói for an teach-surn soin. Ba hilimda isin tigh sin cn*edach* accus osnadhach, iact*ach* accus eghmhe, cái & crith fiacal & tene g*ur* f*ri* losg*ud* na n-anmann. Ba himdha o*cu*bur bidh ann & a nemfagb*ail*, daigh is ann búi craos cin mes*ur*, ga*n* dighvodh t*ré* bhit*h*iu. Ba him*dha* ann nat*h*r*acha* neimn*ech*a ag ceimniugh*ud* i c*or*pu*i*bh læch & laiches & aosa crabh*aid* ann. Do attoimh an*a*m Tun*dail* g*ur*b im*chu*b*aid* an pian sin do tab*air*t do bvuidein. Fogeibh hé fein a n-egmois na péine sin ina huide[18](javascript:footNote('G207009A/note018.html')) a n-ionoth doirche & a sgaile an báis. ¶4] Ticc an t-aingel *cu*ga. ‘Truag sin, a tig*ern*o, caide an briat*har* ro*cu*ala co minic? .i. Mi*sericordi*a D*omi*ni plena *est* terra .i. *tá* & in tal*am* lan do troc*ui*re an tig*er*na.’ {MS page 794} Atbert in t-aingel: ‘Do meall in mbre*th* si lion dirimhe do daoin*ibh*. Gidh dulg*ud*och ma Rí-si’, ar in t-aingel, ‘is bes do in cóir do ghnimh. Digl*aid* morán et maith*id* ni as ville. A Tun*n*uil’, ar sé, ‘cecip pian roicesais-*s*i, do badh cóir a fag*báil* duit. Tab*air* atlug*ud* do Día im do saor*ad* o g*ach* péin dá háidble da bfuaroiss cusanois. Oir da maith*edh* Día g*ach* uili col, cidh im*m*a mbiadh firian fon mbith? & m*en*bat eg*ail* lá nech a pian*adh*, cidh fa bad eguil lais p*e*coth do gnimh? no --- p.103 c*ré*d[19](javascript:footNote('G207009A/note019.html')) ima clof*ad* óa anmian*aibh*, et do*no* cidh ima ndemtais faoiside nó aithr*ig*e do denamh, me*n*bad eg*ail* la cach Diá? Coiccl*idh* Dia dona pecth*ach*oiph co tro*cu*irech, ceni denoid ait*h*r*igh*e ina c*or*puibh. Acht ch*en*a as egen a pian*adh* dia nglan*adh*. Togb*aidh* Día a maithius et a miana saog*al*ta ona peact*h*oiph ina coraigh, accus tidl*aic*id an maith hsuth*ain* doiph tall tria dilg*ud* & tro*cu*ire.’ ¶5] ‘Maith*id* Día *tra*’, ar in t-aingel, ‘mor d'ulc & ni leig di*du* nach maith cin chenn*ach* ar a son. Ni bfuil *tra* nach n-aon cin pecadh et ní bfuilid naoidin bega abáin. Gideth ch*en*a saortar mor do m*ai*thib o péin cin faicsin & cin taidbsin fosg*aidh* an bhais doibh amain, gon*adh* aire sin b*er*th*ar* na fir*eoin* *da* dech*ain* na pian o saort*ar* iátt abain, ardaigh *con*adh moide nolasfaidis a ngrad De & a mol*ad* a cr*u*thaigtheora a faicsin & a saor*adh* forra.’ ¶6] ‘A cont*r*arda sin *tra* b*er*ar na hanuim anbfec*h*tn*ach*a do fech*ain* an flaithis huth*ain*, fobith com*ad* moide a ndoilges et a ndograing in gl*óir* dosechnad*ar* *da* ndeoin fein d'faicsin. Is aire sin rug*ad* in sag*art* do remdecam*ar* do dech*ain* an dr*oich*itt, fodaigh comadh moide a gradh et mol*ad* ar Día a snad*ud* orra iarna f*aic*si & a gairm iar*am* doch*um* na gl*ór*i suth*ain*e t*ré*na soailch*ibh* feisin, con*us*fuair cor*óin* na beth*ad*, am*ail* rogeall Día fein do lucht a gradaighte. As coir duin cudnodh anos’, ar in t-aing*el*, ‘oir ní f*a**cu*m*ar* na huile olca b*éus*.’ De béstia altera et stangno congelato ------------------------------------- ¶1] O roascnat*ar* iar soth*ain* an t-aing*el* hi remthos {MS page 795} et Tond*al* ina divith at*con*n*airc* diuh T*undal* an mbesd n-angb*aid* dona fa*cu*idh sam*ail* riam. Da chois et dí sgiath*a* f*uir*ri. Ba himdo a muin et a gulba, accus ingni iairn lé. Tig*ed* ém lasair domuchta asa gincraos. --- p.104 ¶2] Is aml*aidh* robui, ina suide f*or* loch oigre. Nosluig*ed* sí na hanmanna ainbfeachdn*ach*a et do*no* nodíleagodh iad gomadh villide a piana, accus nodoth*ad* isin loch oig*r*e iad co n-athnúaidhighthi iad afrit*h*isi .i. día pianodh. Ba torr*ach* in b*éi*s*t* sin o uiliph anmonnaibh co hinb*aid* a t*us*m*ed*o, et siad ag a cnamh accus ag a cognam am*ail* toirrcni*us* na h*er*ci sl*eb*i. Iarna t*us*m*ed* im*morro* is *ed* is alt*ro*m et is leasug*ud* doibh: tonn(a) fuar na muire mairbhe arna techtodh ó oig*ri*. Ba ina nathrach*aib* neime notuismighthi iád, accus nolindais if*er*n da nglaodh*aib* et beiceth*aigh* accus nualla árda. ¶3] Ní hiar nadúir nama not*us*m*ig*the an clann sin. Is cuma nob*ered* iad ar a cl*éib* et ar a gulb*ain*, ar a lamh*aib* et ar a hingnibh, ina mb*éist*iph ga*n* cenduibh ar las*ad*, *co n*guilbn*ibh* iarn*aid*e do dluighe et teasg*ad* na haite o tangat*ar*. Nobidh nuimir mor do deilgn*ibh* iarn*aidh*e ar a losaibh am*ail* duban*aigh* acl*aid*i do phian*adh* na n-anmann ó tangatar riamh. O na *cu*mgaidis na h*er*pli delgn*ach*a sin léo, dogabhdis gles da ngob*aib* iarn*aid*e i *cu*rp na p*éist*e, no co toc*h*aithtis a nguibh amhl*aidh* sin. Doclos co nell*aibh* nime glaodbheicet*h*och na piast et an aigr*ed* ag a bris*ed* fothai accus gaire na n-anmonn ag a pian*ad*. Bat*ar* leo do*no* tengtho béoa am-mudh nat*hr*ach et nocaithdis iatt *con*uige a sgom*a* & a n-airt*r*e. Bat*ar* do*no* band*acht* na mban et f*er*da*cht*a na f*er* i ndeilbh nathroch nimhe, accus iátt ag tesg*ad* & ac sgaoil*ed* a mbrondann féin et ag sreng*ad*-tarroing a n-innedh *eist*iph fein. ¶4] ‘Ag so, a T*hundail*’, ar in t-aigg*el*, ‘pian na man*ach* & na canánach accus na caill*ech* nduph et lochta na heg*ail*si arch*en*a dirinne breg & faill im Día accus na rocomuillsitt a riag*ail* accus aga mbidis tengtho g*ér*a mar nathrach*aibh* accus nár' {MS page 796} caomhain siad a mboill ar dóailch*ib* et drochoibrigth*ib*. Ag so fos pían gach d*re*me truaillius iatt féin o druis ainmesarda.’ ¶5] Asa haithle sin tugs*a*t na diab*ail* sreng-tarroing ar Th*undal* onn aing*el* accus telgitt a nginoil na p*éist*i iar*am* hé Iar bfulang et faircsi pian n-il*er*do da T*hundal* a mbulg na p*éist*i, do taisiulbh an t-aing*el* hé fein dó ‘Lean misi hifec*h*dsa, --- p.105 a T*hundail*’, ar sé Rogabsat ag asgnamh t*ré* slighth*ib* adhétgide et t*ré* gleand*aibh* *cu*mg*ach*o dorcha dobéoili am*ail* dob*eth*is ag dol do mull*ach* sleibhe aird ré fan*ad* accus g*an* do soillsi a*cu* *acht* taithnemh an aing*il*. Do bad(ar) mó acach d*er*caoin*ed* an anmo ima ch*or* i c*ur*p afrit*h*isi gach doimhne *dá* t*ur*n*adh* sís isna glennuib sin. De valle fabror*u*m naracio --------------------------- ¶1] ‘Ga con*air* ragam anos, a tig*ern*ai?’ ar an anom. R*espo*ndit ang*e*l*u*s: ‘Ag so an conair ina t*eg*aighthir[20](javascript:footNote('G207009A/note020.html')) docom an báis.’ Atbert T*undal*: ‘C*ré*d ele anro*cu*alam*ar* dog*ré*s? Lada et speciosa *est* via q*uae* ducit ad mortem .i. as lethon socair in raon gabt*har* cusan mbas et is imdo nech gabhus hí. Ni faicmid-ni aonnec*h* sunn *acht* sinn feisin.’ ‘Ní hí so slig*e* dar' labr*ad* annsin’, ar in t-aing*el*, ‘acht is i slig*e* anbfial anailcech an tsaog*ail* tresa ttigth*er* dochum na slig*ed* so.’ ¶2] Iar scis aisdir & imdiochto doibh fri ré c*h*ian rigid iarsod*ain* co glenn na ngoibn*enn*. Ad*con*n*airc* c*er*dc*h*a ile bhaile i raibe chái & golg*air*e mór. ‘Bolcán gaba,’, ar in t-aing*el*, ‘is prinnsa ar pian*aib* na n-anmann so. Dotuitet*ar* morán tría a inntl*echt* et do ces*ad* anmanna ili lais.’ ‘A tig*er*no’, ar Tundal, ‘an techta damh fein ní don péin si d' fulang?’ ‘Deimhin g*ur*ip tea*cht*a’, ar in t-aing*el*. Tet riamh iarsin. Len*aidh* T*undal* hé co cí et egmibh. ¶3] Ticcid na c*est*un*aig* co ten*chu*iribh ia*i*rn et do glaccutt*ar* foch*étóir* hé Nir' toirmisg an t-aing*el* anní sin. Focardsad i s*ur*n ten*edh* *co* *n*d*er*glas*ad* uaili i mbat*ar* imad d' anmonnaibh oile. Rogabatar ag bolcaire*cht* fotha am*ail* nob*eth* iarn i tenluch, *co* ndea*chu*d*ar* for n*em*fni iar cein, *co* *n*d*er*nad {MS page 797} uisge dibh. Dotogb*ad* iatt asa haithle i ten*chu*ir*ib* iairn et do bas aga n-*air*le[21](javascript:footNote('G207009A/note021.html')) ar indeoin, *co* *n*d*er*n*adh* aon-mais dib fadeoidh. --- p.106 Pian n-aill doroisci gach fphéin .i. siad ag sir-iarr*adh* bháis & na fogboidis. ¶4] Rofo*cht*ot*ar* na gaibhniu día araile: ‘Nar' lor inní *con*d*er*gensiod d' urluidhe?[22](javascript:footNote('G207009A/note022.html'))’ Friscoirsiot aos na c*er*d*chu* bha nesa: ‘Tailg*id chu*ccainne iad colleg, co fiasmois in bad lor.’ Dolleceth *chucu* & nosnin*n*l*est*air a cele *co n*gaibhset i mbeol*aib* na ten*chai*r*e* siú noleiccid f*or* lar. Doronsad iar*am* friu gach ern*ail* fpene fogniad an lo*cht* riamh. Gachrafe*cht* doiph am*laid* ag a mbithpian*ad* dog*ré*s nog*ur*' soad a croicne et a fethi et a *cu*islendo a n-uiblibh accus crithribh tenntidhe. ¶5] Iar ce*n* mair do T*hundall* ag a pian*ad* & ces*ad* *co* fa*ca* a *abhcoidech* adoch*um*. B*er*is f*air* a he*tir*met*hon* na richisi et atbert: ‘Cia hinnas atáoi, a T*hundail*?’ ar é ‘Nar' *chu*troma im*morro* do somblas ar col*aibh* et pecthoibh fe*cht* riamh accus di h*er*uo*cht*[23](javascript:footNote('G207009A/note023.html')) intansa ar pian*aib* et riaghaibh if*ri*nn?’ Nirbá fola s*o*m a fregra iarna en*er*tniuch*ud* dona hilpian*aib*. ¶6] ‘Bí co n*er*t mhór, a T*hundail*’, ar sé, ‘deigh is Día fadesne *chu*iri*us* nech i bpian*aibh* et as é *co*nicc a f*or*ta*cht* as*en*doth. Gid it ile aidhbhlibh let ar' cesais do pian*aibh* itrathsa, is mo an nuim*ir* dibh arar' saor*adh* thú t*re* t*ro*caire et dilg*ud* an airttrich ronc*re*dbais it sethn*ach* hsartal*ach* riamh. Is aml*aid* *da* gach anmoin do remdeccais o *con*rancom*ar* ag ithn*aidh*iu tro*cu*ire an Coimd*ed*. In d*re*m *immorro* fail a n-if*irn* i*cht*oroch ch*en*a do*n*ron*adh* a mbr*eth*emhn*as* ria suntt & ní *co* *n*d*er*ci*us* colleicc an drong sin, a T*hundail*.’ Atbert an t-aingel an mbreth*ir* fa g*ré*sach lais .i. ‘Diá do betho, a T*hundail*!’ Tet riamh et T*undal* ina diuidh. ¶1] Roascnatar iar*am* rempu et siád ag imacoll*aim* fria araill. Rogab tedm obontt iád asa haithli .i. crith adbh*al* & fua*cht* difulaing et brentaidh dodí*chu*ir et dorc*ha*to d*er*mair, tribl*óit* et c*u*mgach, *co* facatar slutraighe in talm*an* ar chrith. --- p.107 ¶2] ‘A tig*er*no’, ar T*undal* {MS page 798} frisin aing*el*, ‘ga teidm anetargn*aid* domfarr*aidh*? daigh nim túalaing an*adh* im sesamh.’ Dob*en*adh a ceimniug*udh* de fri hom*un* iar*am*. Fechi*us* f*or* g*ach* taobha de et ní fa*ca*idh an t-aing*el*. Et rogab d*erca*in*ed* adbh*al*mór é ‘Tr*úag* sin, a tigerna’, ar sé, ‘oir ní bfuil *ecna* na eol*us* na resun a n-if*ir*nd.’ Is annsin ad*chu*al*aidh* eghiomh et gairf*ed*och na n-anmo dtr*úag* & toirn*ech* adhetgidh nach fetf*ad* aign*ed* do thuigsin & nach fetf*adh* tenga a faisneis. ¶1] Rogabh ag d*er*coth cidh o tainig in toirnech sin. At*con*n*airc* uaimh c*eth*arochair annsin. Det*hach* et las*air* morg*aig*thi *eist*i. Oencoloma ar a lar, a cenn isin aér. Robat*ar* ilmile do demn*aibh* & anmannoibh ag erge lasin lasair frisin col*um*an soin am*ail* c*ri*thr*ibh* ag tuitim ina frithing aris a n-i*cht*or an tsuirn teindtighe. ¶2] Rotriald T*undal* soadh & nír' caomain a cosa ó talm*ain*. Rofob*air* co minic et ní*con* ran*ai*c. Rolin*adh* o das*acht* iar*am* é Rogabh ag a ingreimm fein & ag snoide a gruaidhe dia ingn*ib*. Eigis co hard & atbert: ‘Truag nach faghbuim bás & oid*idh*. Et c*ré*d hí in miri domeall mé?’ ¶3] Ag a cloisde*cht* sin dona deamnaibh remraiti roeirgiud lasin lasair, tegoid ina tacmong cusna haidm*ibh* día píandais na hanmonna. ‘O a anuim tr*úag*’, ar siád, ‘rongoais pian et ces*ad*, cait ó tangais annso? Ní facab*air* piána an in*aid* si fós, oir dogeba piana bus im*chu*b*aidh* dot gnim*aib* riamh ó n*ach* t*er*naife t*ré* bithe et ó n*ach* fuigbe bás, óir bidit bithbéo 'gutt pian*ad* dog*ré*s gan solás, gan solas, gan sgis, gan f*or*ta*cht*, co na bía do doigh a tro*ca*ire olch*en*a. Tangois go doirsib an báis im*morro* et ní cían co mbía a fudomhoin if*irn*. Rotmeall aní t*u*c sunna, et madh *co*nicc, b*eredh* ás tú; oir ní faicfe hé f*est**a*.’ ¶4] Robatar ag tabh*air*t achm*us*ain dó ‘C*ré*d an idn*aid*i fuil --- p.108 forn?’ ar na demhna. ‘Sreng-tairrngemitt in anmoin lind et idbr*a*m do Lucif*er co* raf*or*diucluma.’ ¶5] {MS page 799}Robat*ar* am*laid* ag tomamaithem bais f*air* & a n-arma rinng*ér*a fria. Ana duibith*ir* uibhli na sp*irait* demn*a*cda sin, a suile am*ail* loch*airn* las*a*moin, a ndeta *immorro* dodel*ig*sit ar gile don tsnechto, co los*aibh* nimhe am*ail* nat*hr*ach*a*. Ingnea iairnd f*or*ra & sgiath*a* iol*air*. Iarsin taisealb*ad* an aingel é féin do, g*ur* 'teic*h*siod na sp*irait* doirch*id*e vad la sod*ain*. Roghabh an t-aingel ag a solásug*ud* & atbert: ‘Dena f*or*bfailtiuch*ud*, a ing*en* na soillsi, oir dogentar tro*cui*re ga*n* bret*h*emhn*us* ort. Atchifi mar do pian*aib* & ní him*ér*tar f*or*t. Tar biocc co ttaisealb*ur* escara an chinit*h* daonna det.’ ¶1] Tet riamh co doirs*ibh* if*irn* et atbert: ‘Bid a fis agat n*ach* bfuil soillsi do biucc na már agan lu*cht* so, *acht* ch*en*a dochifi-si iátt et ní faicfid thú.’ Teit an t-an*am* cusan dor*us*. Do*con*n*airc* uadha prinnsa in dor*chu*ttois et io*cht*or if*irn*. *Da* tochr*ad* c*ét* cenn f*air* et c*ét* tengo in g*ach* cinn, ní caoems*adh* a faisneis ina fa*ca*idh di pian*aibh* ann. ¶2] At*con*n*airc* prinnsa na ndem*on* .i. p*éist* adhetc*hidhe* dona fac*a* sam*ail* riamh. Ní caomnacair an anam barsam*ail*[24](javascript:footNote('G207009A/note024.html')) do tab*air*t do chorp an prinnsi sin. Ba duibhith*ir* fiach it*er* centt et cois. Ar *cu*ma 'na c*or*p ele, *acht* namá robat*ar* lamo iom*da* lais et iarboll. Nír luga mile a mbái do lam*aib* lais. *Cét cu*b*at* ina fatt, *aile* ina lethad no 'na remha. 200 *cu*b*at* in gach laim don p*éist* sin. C*ét* bas i fatt g*ach* meoir dia m*éraibh*, .íí. mbaso a reme g*ach* m*eóir* dí Ba sía et ba remhe a hingni iarn*aid*e oldás laig*en* læchmil*ed*. An *ur*d*an* c*ét*na for a cos*aibh*. Gob roicían róireamar lé, erb*all* fata garbh lan do delgn*ibh* rog*ér*o a n-urcomair na n-anmonn. ¶3] Is aml*aid* búi an p*éist* adh*úath*m*ar* sin, ana lighe f*or* cleth iarn*aide*, a lan do c*ri*thr*ibh* teindt*idh*i fon cleth hisin. Builg --- p.109 arna suidhech*ud* for g*ach* leth dí et lín diairme *da* demn*aib* ig a seid*edh*. I fail do deamhn*aib* ina timch*ell*, ni bad aign*ed* la haon co fetf*aid*e a ngeinem*ain* no a cruth*ug*odh ó t*ús* dom*ain* cusaníbh an nuimir sin. ¶4] Is aml*aid* *tá* in p*éist* sin {MS page 800}. Ní fuil alt día alt*aib* n*ach*ar' lin*ad* do geiml*ib* ia*i*rn et umu. Intan rost*ir* et loisgt*hir* hé aml*aidh* sin, gab*aid* f*er*g & lonn*us* adhbhol hé, *co n*-impa*nn* on taoph co araile & gab*aid* a lan isna gl*ac*oibh gairbhrem*ra* sin dona hanmonnaibh, go melenn et go ngairbhfaiscend iad feibh nófaisccf*ed* neach cæra fini *etir* a gl*ac*oibh ag tofasg*adh* fionoi *eisti*bh, *co n*ach t*er*na anam diph nach b*en*tar a cenn no a cosa *nó* a lamha de. Set*id* uadha na hanmanna día an*áil*, *co n*esredentt a fodran*n*aibh fo if*ern* iatt. Tig im*morro* lasair bren adhuathm*ar* asin vam*aidh* lasin set*edh* hísin. Intan' diu súighi*us*[25](javascript:footNote('G207009A/note025.html')) an p*éist* ísin a hanál *cu*ga afrithisi, tinoilid*h cu*ige na huile anmonna c*ét*na go a beola, co fordiuclon*n* et co sluigenn uile a n-aonfaball iád. Gach anam im*morro* nach roichit a lamha do tecluim *chu*ige, gor' t*re*igh lia a erb*all* iad. ¶5] Is aml*aidh* sin *tá* an p*éist* sin co suth*ain* t*ré* bithu sír ag pian*ad* na n-anmonn. Acht ch*en*a do só a phein-sium fein et doroisci da gach péin n-if*irn* olch*en*ai. ¶6] ‘A T*hundail*’, ar in t-aing*el*, ‘is é sud attchi-si Lucif*er*, neach roc*ét*c*r*uth*aig* Día rés*n*a huil*e* c*re*at*úir*ibh. Da bfuasl*aig*ti ó geml*ibh* hé, is *cu*ma nobuaid*er*f*ed* it*er* nemh et tal*main* co hi*n**d* i*ch*tair if*i*r*n*. In sl*úag* diairme atchí ina fo*chu*ir, alaill dib d'aing*lib* an dor*chu*tais, araill eli do cenel Adhaimh d*no*. Is am*laid* atat a haithle a ndamanta ag f*or*n*aidh*e na n-anmo eili re ndiultan*n* Cr*íst* neoch doníd gnima saobha. Bidh a fis agad an d*re*m is mó *cu*machta g*ur*ab iátt is mo pian antan atroillit, ut *est*: *Potentes* potenter tormenta pacientur .i. as acmoiggech fogeibid lucht na cemenn et na *cu*m*acht**a* mor a pian*adh* intan na follamhnoigitt co maith na *cu*m*acht**a* fogeibid ó Dia.’ ¶7] Atbert in an m frisin aing*el*: ‘Cidh im na tab*air* Día --- p.110 *cu*m*acht*a dona daoin*ibh* maithe, fodaigh co m*b*etis os cinn caigh?’ Fregrais in t-aing*el*: ‘Ar dá adhb*ar*’, ar sé ‘In c*ét*adhb*ar* do dighail ar na droc*h*ogl*ach*uibh {MS page 801} .i. antan nach fiu iád follamn*agh*adh iar coir f*or*ra. Indara fath ar maith frisna dainibh maithi, fobith co m*b*adh f*er*rde a comet ara n-anmonnaibh feisin cin det*h*itti aile f*or*ra. In fer dochnaigh atchi-si .i. Lucif*er*, ní hair *cu*machtuiph rait*ir* prinnsa fris, acht arái rod*er*rscn*aig* da gach áon ar pein; ar gidh at móra na piana naill, is nemní iatt a farr*ad* a pene somh.’ ¶8] ‘Is fir sin ch*ena*, a tigerna’, ar in t-ainim, ‘or as mo rombuaid*ir* faircsi et brent*a* an in*aid* si ina g*ach* pian rocessus co sunn. Con*ad* aire sin guidim tú, a tig*ern*a, masa tualoing tú, mo saor*adh* on phein si síu ná rompiant*ar* ní bus mó Dochim sunna’, ar sé, ‘mor dom companuibh & dom coibn*est*uibh et dom charuid rop faoil*idh* limm d' faicsin isin tsaog*al* & as imecl*ach* anbfailt*ech* fria faircsi anosa. Tuigim co cinnte’, ar se, ‘n*ach* mó dleghoid súd a pian*ad* arái ngnima ina dodlighfinn, *acht* namá m*in*amsaor*adh* trogaire.’ ‘Tair lim-sa, a anuim *chon*aigh’, ar an t-aing*el*, ‘id ciun*us* budhéin, daig atá in Tig*ern*o ar do hon et nittpianf*aith*ir f*est*a. Atcon*narc*ais co so p*ri*suna et escairde Cr*ist*. Atchife anos[26](javascript:footNote('G207009A/note026.html')) gloir a caratt.’ [27](javascript:footNote('G207009A/note027.html'))De statu mediocriter bonor*u*m ------------------------------ ¶1] A haithle na n-ilpian sin rosoast*ar* an t-aing*el* o doirs*ibh* if*irn*. Leanuis im*morro* an an*a*m co laimthenach. Roimd*igh* an brenta sin uatha iar ce*n* mair. Tainig soillsi d*er*mair *chucu* iar n-ath*chu*r an dor*cha*dais. Iar ndicor a n-*ec*la fuarat*ar* millsi, ar n-athc*hur* a t*uir*si rosolas*aig*et*h*[28](javascript:footNote('G207009A/note028.html')) iátt. Ba m*acht*odh mor lasin anam an claoec*h*madh utmall sin fósfuair. Atbert: ‘Ó a tig*ern*a, cinn*us* rosolas*aig*iodh mar so mé?’ ‘Nat-uamhn*aigh*t*er*’, ar an t-aing*el*, ‘daigh rodb*en*noig*ed*, et bid innill do --- p.111 slig*e* bud*est**a*. Atl*aigh* a tidhlaicthi frisin Coimd*id*. Lean misi hif*echt*sa.’ ¶2] Ní cían iar*am* antan ad*con*ncut*ar* {MS page 802} m*úr* adb*ul* ardm*ór* et lin diairmhe di mnaibh & d' f*er*aiph f*or* a scath. Gaoth et f*er*t*h*ain aga todáil f*or*ro et a lordoth*ain* soillsi a*cu* ga*n* brent*aidh*. ‘Agso, a Th*undail*’, ar in t-aing*el*, ‘an lucht rob*ad* brechtnaigthi isin bith it*ir* olc & maith et n*ach* d*er*na a maith[29](javascript:footNote('G207009A/note029.html')) t*echt*a ar bho*cht*oiph De. Conid aire sin bidh *éc*en doibh gaoth et fert*h*ain co ngorta et iot*aid dá* ruiphiochtain aml*aidh* so fria ré cían. Acht ch*en*a tor*n*oigf*i*d cusan m*b*eth*aid* suth*ain* fa deoith.’ ¶1] Iar n-imdiocht doiph a suide do*no* at*co*nc*atar* f*or*aois *co* *n*dor*us* ursailc*h*t*h*e. Tiag*ait* innte iarsod*ain*. Fuarat*ar* magh mínal*aind* iar*am* lán do blath et do luib*ib* dagbol*tanchaib*. Ba hán aibhinn an magh, bad*ar* im*dha* fir et mna hi suide. Ni raibhe dor*chu* na oidhchi riam isin maig*in* sin. Tiop*r*o glanus*ci* in*n*te. ¶2] ‘Daine m*ait*he émh aitr*eb*oitt sunn’, ar in t-aingel, ‘ge ní foilid i f*re*cnarcus m*uintir*e neimhea golleic. Tip*r*a na mBéo no*men* na tipraite ód. Det*h*b*ir* son, fodeich cecip nottblaisionn, ni b*eir* bás t*ré* bhithiu.’ ¶1] Ní cian roascnat*ar* intan ad*con*n*cu*d*ar* lín diairmi di daoin*ibh* & do*con*n*cu*t*ar cu*id *da* n-aithentoib ann i *cu*ma cáich. ¶2] At*conn*cut*ar* da righ Er*enn* et*ar*ro beos .i. *Conchu*b*ar* et Donnch*ad*. Ba cocth*ach* imresnach et*ar*ro sud ina mbeth*aid*. ‘Cret dob*eir* maraon annso iet?’ ar T*undal*. ‘Doronsat cora ina mbet*haid*’, ar in t-aing*el*. ‘Conch*obar immorro*, do gab saoth & gal*ar* mór é, et dob*er*t moitt, da tis*edh* on teidm --- p.112 sin go mbiadh ina man*ach* goa bás. Donnchad im*morro* robói ré hedh do bliadhn*aib* a *cu*ibr*ech* ria mbás, g*ur*' scail a innm*us* ar bocht*aib* Er*enn*. A T*hundail*’, ar in t-aingel, ‘aithnim-si dit na nethe si d' innisin do lucht an cennt*air*.’ ¶1] Ad*con*n*cu*t*ar* eadh cian do cloch*aibh* uaisle ann, et do*no* ni raiphe fuinneog na dor*us* f*air* et ni lug*ait*i rosoich*ed* gach aon lerb ail ann. Indar let nobetis grian*án* im*da* isin tigh sin f*ri* met a dellr*aid*. Ní raibe nach fundm*en*t fon tech sin. Is aml*aid* bai arna timch*ell*od ó leg*aib* logm*ar*aibh. ¶2] Iar sin ad*con*n*airc* T*undal* cath*aoir* ord*aid*e {MS page 803} do leag*aib* logm*ar*aibh cona fol*ach* do sida sainem*ail* f*uir*ri-sidhein, et rí sochr*aidh* sochoisc innte sin. Corm*a*c a no*men*-sei. Étach lennmais*ech* laind*ér*doi fon righ sin dona fech logh *nó* cend*ach* ar a ingnaithchi an innill sin. I mbat*ar* ann iaramh *co* facat*ar* drong dirimhe co moin*ibh* & aisg*ed*aibh leó don rig sin *co* *n*-urgairdech*ud* & án*e* móir ndó ¶3] Tet T*undal* ina comfochraiph & rug aithne fair, daigh is é ba rí do riamh isin cennt*ar*. A mbái ann b*éus co* fac*aidh* drong mar do saig*er*taibh & deocan*aib* dia saig*id* co timtachtaibh anetargn*aid*ea do side & s*er*ic gacha datha, feiph nobetis ag rádh aif*rinn*. Rofoilget*ar* an tech d' et*aig*iph soineml*aib* am*ail* nóbiadh dáil righ *chucu*. Foc*er*dsad *cu*pa & cailice óir & ar*gait* et araile do soit*h*igh ebair ar claruibh & froighthiph an toighe. Atar la n*ech* nófeg f*or* an tech sin, gin co mbet*h* gl*óir* budh ville na innell ann, do bad lor d'aipnes nama soin. ¶4] Dolegedh g*ach* nec*h* dibh ar a ngluini*bh* i fiad*nais*e an righ sin ar váir hé & is *ed* atb*er*dis uile: ‘Labores manum tuar*u*m manducabis, b*ea*t*u*s es et b*en*e t*ibi* erit’ .i. ‘bi sólasach, a tig*ern*a, & caith saot*har* do lamh fein’. ‘Is m*acht*n*ad* limm’, ar T*undal*, ‘a mét fail ac torr*a*ma & fersaidecht --- p.113 don righ & ga*n* aonnech diá m*uintir* fein ann; daigh isam eol*ach*-sa f*or* a m*uintir*’ ¶5] ‘At e failet sunn’, ar in t-aing*el*, ‘bo*cht*æ & oilithr*igh* an Coimd*ed* día t*u*c Corbm*a*c fein a maith ar Día isin bhith. Conad t*ré*lamh*a* na droing*e* sin toirb*er*ius Día in flaithius suth*ain* do’. ‘A tigerno’, ar Tundal[30](javascript:footNote('G207009A/note030.html')) ‘an bfuair mo tig*ern*o Corbm*a*c ern*ail* peine riamh?’ ‘Fuair dibh’, ar in t-aing*el*, ‘& fogeba tuill*ed* n-aile.’ ¶6] A mbái ann *co* fac*a* an tegh aga comdorc*h*ug*udh* cu rotrasgr*adh* an tegl*ach* co lár uile. At*con*ncut*ar* an rí fein ag imde*cht*. {MS page 804} Lenais T*undal* hé & atconn*airc* a mbái do daoin*ibh* isin toigh ag togb*áil* a lamh docom nimhe & is *ed* adb*er*dis: ‘D*omi*ne D*eu*s om*ni*p*otens*, sic*u*t *vis* et sicut scis mis*e*rere servi tui .i. a Tig*ern*o et a Dhe uile*chu*m*acht*aigh, dena tro*cui*re ar do mogh fein.’ ¶7] 'Ar bfech*ain* secha do T*hundal* ad*con*n*airc* an rí Corm*a*c i ten*id* coa imlinn & inar sicilic óa iml*inn* súas uime. Is aml*aid* toimli*us* Corm*a*c an lá *co* *n*-oidche .i. trí huaire isin ten*id* úd et uair ar *fich*it i soimnighe & ciun*us*. Is aire bis óa imlinn sis a ten*id*, air rot*hru*aill a pos*ad* isin cennt*ar*. Is de *atá* in cilic uime, ardaigh romarbh iarla ar com*uir*ci Patraig et dob*er*t guf*or*gall b*éus*. Acht ch*en*a romaith*ed* na huile cair arch*en*a dó ¶1] Iarsin doib ag siub*al* co facat*ar* mna & fir et senora 'arna n-etg*udh* ó sida et o gach cinel taithnem*ach* aile dona facat*ar* sam*ail* riamh. Indarlat ba grian ag taitn*emh* a midm*edón*[31](javascript:footNote('G207009A/note031.html')) lái ag*aidh* gach aoin a*cu*. A fuilt am*ail* or; coroin ord*aid*i 'arna *cu*mdach do legaiph logm*ar*aibh imp*u*. B*en*si ord*aid*e ar a mbel*aib* & lib*uir* ord*aid*e co litribh oir & atb*er*dis uile All*elui*a go mol*ad* et cainticibh nuaide. Gidbé nocluin*n* a bfog*ur* aonuair, ní cuimn*ig*feth olc na imneth da bfag*ad* riamh. ¶2] ‘Ag so na naoimh’, ar in t-aing*el*, ‘docraidh a cuirp --- p.114 ar son Dé & ro nighset a stoilei a fuil an uain n*em*eillnighthi et dorad a cul risan cennt*ur* & ro c*ro*chs*a*t a toile ag s*er*vis di Diá ina c*or*paibh.’ ¶1] Lasod*ain* atchi T*undal* caistéoil & pailliuin im*da* do p*ur*puir et bis, d' or et d' airg*et* & sida et araile cumd*aigh*e ex*a*mla. Bad*ar* dibh orgána et timpana et cl*air*siocha & g*ach* adbh ceóil ar cena ag a seinm inntib-s*idh*e. ¶2] ‘C*re*d é sud?’ ar T*undal*. ‘Ag so ciun*us* na ndaoine crab*aid*’, ar in t-aigg*el*, ‘neoch rot*hre*igset a tola fein ar Día & rotog umla & {MS page 805} inisle sech úaill & dim*us* & rob umal dá n-ua*cht*aran & fuair blas ar a sp*irt*alt*acht* & rocuimr*igh*id a tengt*h*a & ní o ulc amain, air nirb ail léo lab*air*t o maith, fobith com*ad* to*cht*ach.’ ¶3] ‘Dob*ad* mian leam’, ar T*undal*, ‘dul ina foch*air* súd astec*h*, *acht* comad toil let-sa, a tig*ern*o.’ ‘Cedighim-si duit a n-*és*t*echt* & a faircsi,’ ar an t-aing*el*, ‘acht ch*en*a ní raga ina t*er*cum*us*c. Det*h*b*ir* son, ar ní tét ina cenn a*cht* ogha accus ce*ch* aon tet *cucu* ní sg*ar* friu dog*ré*s ar belaibh na Trinoide samhaigitt t*re* bhithu.’ ¶4] Is iarsin at*con*n*cu*tar anmanda ban & fer co ndeallr*adh* aing*el*, go mboltanug*udh* logm*ar*, co bfog*ur* mbinn os g*ach* uil*e* gloir *da* fac*a* roimhe & gach uil*e* adb*a* ciuil. ¶1] Nir bó cian bfadeisin at*con*n*cu*t*ar* mur mor ard let*h*an gan en-dorus air. Ba hairg*et* uile an mur sin. Ní feas do T*hundal* ga conair a rachadh ann. Fech*aid* for gach let*h* de. At*con*nairc cora naomh et as *edh* adb*er*tis uile: ‘Gl*or*ia t*ibi* sit D*eu*s p*ate*r! Gl*or*ia *tibi* Deus fili D*e*i! Gl*or*ia t*ibi* Sp*iritu*s --- p.115 S*an*cte D*eu*s’ .i. ‘gloir duit, a fir-Dia et a ath*air*. Gloir duit, a fir-Día & a m*ai*c. Gloir dit, a fír-Dia & a Sp*irut* n*áem*.’ ¶2] Ba finn uile an cora naomh sin *con*-et*aigh*t*h*iph examl*aibh* & siad lán do subha & failtec*h**us* oc sirmol*ad* na T*r*ínoidi. Deallr*ad* a n-et*ach* amh*ail* tsn*echt*a *aonoidchi* frisa taithnenn g*riá*n. Ba binne muisíca a bfog*ur*, ba cuma rolin*ad* iatt o soildsi & subachus et f*or*baoiltech*us*, o aoibhnes et taithnemh & soc*hra*id*echt*, o slaine & saimhe & suthaine, o caoimhe & comaonta. Boltanug*ud* an muighe f*or*sa rabt*ar* dod*er*scn*aig* dona harom*an*t*aibh*. ¶3] ‘Ag so gl*óir* na droinge comaillios a bpos*ad* & follamhn*aigi*os a mu*intir* dor*éir* De et do*no* sc*áil*es a maoine ar bo*cht*aiph & ecl*ais*. As riu bhós[32](javascript:footNote('G207009A/note032.html')) atb*ér*a an Coimdi an br*éthir* sa a ló braith .i. ‘uenite b*e*n*e*dicti patris méi, poisidete {MS page 806} regnum q*uod* uob*is* paratum *est* ab origine mundi’ .i. ‘tigid a lu*cht* na mb*en*n*acht* do*cu*m an fl*aith*is ullm*aig*t*h*air daibh o thos*ach* dom*uin*.’’ ¶4] Roguidh T*undal* an t-aing*el* im legadh comn*aidh*e do an dú sin & nir' bo tarba do. Nir' mhoth*aigh*siot saoth*ar* na snimh, ger' mor a n-aisd*er* & a n-imdecht, oir g*ach*fad ro imdigetis, ba moide a m*en*ma & a solas & a nemsgith. Gach aon da tegm*ad* friu ag a ngairm ina n-anmonnaibh dilsi. Siad ag tab*air*t gloire do Día. ‘Gloir det, a Tig*er*na & a Ri suth*ain* na gloire, les nach ail bas an pec*thaig*, ar *co*ngb*aid* beó he dia fill*edh* on p*e*cadh & rosaorvis an t-anom so o phéin ifi*rnn* & do*no* rocengluis ré cumann na naomh hé.’ ¶1] Robat*ar* iar*am* acc sib*al* tr*e* oire*cht*aibh im*da*. At*con*n*cu*t*ar* m*ur* ard eli fo cosm*ail*es an cetmúir, acht nama ba hor uile an m*ur* sin. Ba mo gairdechas in anma im faicsin i*n* muir sin na im gach gloir da fac*a* riamh go sin. 'Ar ndol doibh isin mur sin ad*con*n*cu*t*ar* lín dirimhe do *ca*thairibh ord*aid*e lan[33](javascript:footNote('G207009A/note033.html')) do legaibh --- p.116 logmar*aib* & g*ach* cinel eli do*n*a cl*och*aibh uaisle 'arna *cu*mdach ó nethibh examl*aib* .i. do marg*re*g & siafir et ónasit*us* & topasi*us* & sairdi & c*r*isopas*us* & antist*us* & t*ur*caid & g*r*anat*us* & a cosm*ail*e arch*en*a. Nochelg*ad* inntind caich feg*ad* f*or* a ndellr*ad*. ¶2] O rangat*ar* fairsinge an muir ad*con*n*cu*t*ar* *nethe* nach fac*a* suil a sam*ail* & nac*h* *cu*al*a* cluas et nar' smaoin croidhe .i. an gloir do ullm*aig* Día do lu*cht* a g*r*adhuigthi. At*con*n*cutar* nái n-uird aingl*idh*e ann & na naoimh ina t*er*cumuscc. Ro*chu*alat*ar* br*iath*ra domell*da* nach tual*aing* nec*h* do radha et nach ceird do ... ¶3] Atb*er*t an t-aigg*el* fri han*a*m T*undail*: ‘Est, a i*ngen*, & claon do cluas & feg an gloir si & d*er*maid an pop*ul* {MS page 807} arabais, go taithne do maisi risin Righ. Is aml*aid* so as follus aoipne & mills*e*, airdi & digniti, toigthi & suth*ain*e gloir na naom & na n-aing*el* d' faicsin. Gloir eli as mo ina[34](javascript:footNote('G207009A/note034.html')) gach gloir .i. arán na n-aing*el* et sas*ad* na naomh d' faicsin .i. *Isa* milis tro*cu*ir*ech*.’ ¶4] Ni[35](javascript:footNote('G207009A/note035.html')) nama at*con*n*cu*t*ar* g*ach* uile gloir isin in*ad* sin, daigh at*con*n*cu*t*ar* g*ach* uile pian *da* facat*ar* roimhe ann, am*ail* ata sgriobtha: ‘Cernent t*erram* amo (?) & longe’ .i. dochifit an tal*main* a cein uath*aib*, oir gidhbe da ttab*air* Dia cum*us* a faicsina fein, is *c*uma dochi gac*h* uile c*r*eatuir ar ch*en*a & as *cu*t*r*ama dochit ara *cu*l & ara n-ag*aid*, am*ail* nobetis suile in gach aon-ball dibh. Mar an c*ét*na o fis & o[36](javascript:footNote('G207009A/note036.html')) egna imlain. Ní rofiarf*aigh* T*undal* énní don aing*el* osin amach, ar tucad do fein fis g*ach* n*eith* rob ail do ó Diá. ¶1] O robúi T*undal* aml*aid* sin, tarla a an*m*c*h*ara fein dó .i. --- p.117 Ruad*án*. Ferais failte fri T*undal* *co* *n*gaird*ech*us mór: ‘cco cometa Dia do dola & do te*cht*, a T*hundail*’, ar sé, ‘tré saog*al* na saog*al*! Misi Ruad*án*’, ar se ‘ .i. do pat*r*ún fein’ ¶1] Feghais T*undal* ttar a ais co fac*a* Patraic ardaps*tal* Er*enn* *co* ndroing móir eps*cop* ina diaidh. At*con*n*airc* cethr*ur* dob aith*ne* do et*ur*ra: Cel*est*in*us* ardeps*cop* & Malacias & c*ete*ra. Tig ina ndiaidh iar*am*. ¶2] Rod*er*scn*aig* a ngotha ar millsi & binness *dá* g*ach* solas *da* fuair riamh. Dolabradis gan saoth*ar* & gan oslugadh béoil namá. G*ach* cinel ciuil rob a*i*l doib fógnitis foc*hét*óir. Rolas in t-aer día taithn*emh*. Bat*ar* *immorro* geimli asin ær sin, slati*n*e arg*ait* 'arna fighe co hexam*ail* asna geiml*ibh* sin. Bat*ar* asda-s*idh*e copáin & cuirn & araile *soithige* examla d'or. Lin diairme d'aingl*ib* et*ur*ra sin. Sgiathána oir f*or*ra. Dognitis fog*ur* firbinn {MS page 808} frisna haidmibh hísin. ¶1] Int an rotriall T*undal* [*...*][37](javascript:footNote('G207009A/note037.html')) Lasod*ain* ad*con*n*airc* T*undal* c*r*ann adb*ul*mor co mbl*áith* soinem*ail* & g*ach* uile cinel tor*aidh* f*air*. D*r*ong adb*ul* d'enaibh *co* *n*dath*aib* examl*aibh* a mbarr an croinn sin. Ní raibhe did*iu* cinel ceóil na candais ar úair. Ní fes gné do luib*ibh* bol*udh*mar*aibh* nad bói imon mbile sin. Bat*ar* do*no* fon crand c*ét*na dronga im*d*a d'feruibh & mnaibh i fial*aibh* et sell*aibh* óir et ar*gait* et ebhair. Cor*óin* óir im gach aoín dibh. Siád dogrés ag sein*m* et mol*adh* an Righ máir ina tindluicth*er* doiph. Slata óir ina lamhuibh. Inand da*no* et*ach* doibh et dona manch*aibh* remraite. ¶2] ‘In crann adchí-si, a T*hundail*’, ar in t-aing*el*, ‘ag --- p.118 sud foth*a* & p*ost* na *hecailsi* naoibhe. In d*re*m im*morro* failet fái, lu*cht cu*md*aigh* & ditin na hecailsi iád-s*idh*e. Is iad roceng*al* a mbaidh et a mbraithres re cele t*ré* bet*h*ag*ud* et tindluictibh na hecuilsi et tuc d*r*uim frisna haibidibh saog*al*la et rothócaith go craibd*ech* a mbet*haid*.’ ¶1] Ní cian uadha sin ad*con*n*cu*t*ar* m*úr* árd soc*h*r*aid* tait*h*nem*ach*. Bái haille g*ach* m*úr* da fa*cu*t*ar*. Sé 'arna *cu*md*ach* do neth*ibh* ingnaithchi & do leg*aibh* lochmar*aibh* uile. ¶2] At*con*n*airc* eps*cop* anns*id*e. Vterin*us* a ainm, brath*air* s*id*e don Malachias roraidsim*ar*. F*er* genmn*aid* e-siom robúi a mbo*cht*a día deoin. Búi ann dono Nemias sag*ar*t et eps*cop* Cl*úan*a, f*er* sen mesardo, do*chu*aidh os chach ar *ec*na & genmn*aid*e*cht*. Roaithin T*undal* iad-s*idh*e ch*en*a. Cath*áir* cumdachta 'na ffarr*ad*s*id*e. Ní suidheth n*ech* n-aon innti.‘C*re*d í an *ch*athair si ?’[38](javascript:footNote('G207009A/note038.html')) ar T*undal*. Frisgart Malacias: ‘Brathair duinne’ ar *s*é, ‘fail ina *chu*rp b*éus*, is e *saidifi*us** indti.’ Intan emh rocoimlinadh T*undal* do solás et gairdech*us* ó g*ach* ní *dá* bfac*aidh*, tig an t-aing*el* *cu*ige & atb*er*t ó guth milis ris: ¶1] {MS page 809}‘Is mor do m*ai*th atchi-si, a T*hundail*.’ ‘Is m*ór*, a tig*ern*o’, ar sé, ‘et guidhim t*us*a, masa tol let, leg damh comhn*aidhe* sunn.’ ‘Is eg*en* det sódh i *cu*rp, a T*hundail*’, ar sé ‘Et *cu*imn*igh* co maith a fa*cu*is ardaigh tarba do lu*cht* in cenntuir.’ ¶2] Rocáoi in t-anam co tr*úag* aga cloisde*cht* sin et atb*er*t: ‘Ga holc dorighnes, *a* tig*ern*o, intan is egen dam dol a c*ur*p --- p.119 aris?’ Frisgart an t-aing*el*: ‘Ní dingmala duine don gloir si *acht* ogha namá, neoch coimetuid a *cu*irp ó gach uile peacadh et rodem*ad* a losg*ad* siú rotruaillfitis a *cu*irp ar gradh De. O nar' creidis-*s*i damh-sa itt *chu*rp, ní *cu*imge anadh sunn. Acht ch*en*a impo it *chu*rp & sec*h*ain na huile holc f*est*a. Bet-sa fein 'gut f*ur*tacht et 'gut comairlech*ad* go daing*en*.’ ¶3] Nír coimlinadh mome*n*t on imaccall*aim* sin an aing*il*, intan romoth*aig* T*undal* bet*h* ina curp fein. Ro osl*aic* a súile co hanbann annsin, ro-ia*cht* go hadb*ul* et nir' lab*air*. At*con*n*airc* na cleir*igh* ina timch*ell*. Rocaith c*or*p Cr*ist* iar*am* *co n*gairdech*us* mor. Rofod*ail* a maithes ar bochtaibh De. Roful*aing* airdea na cr*och*i do ch*ur* ina etan lasod*ain*. Rotriall ait*hr*is gach neth ad*con*n*airc* et roteg*us*c duine betha maith do bet*h* againn. Rogab ag s*en*moir b*r*éithre Dé co dut*hr*achtach *ec*n*aid*, g*er* 'bo hainfesach riamh. Sinne im*morro* ní fetmaid intsamlug*ud* a beth*aid*, gidhet roerbam*ar* a sg*ri*b*ad* ar tarbai do lu*cht* a legt*h*a et a h*ést*e*cht* ardaigh co mbethis b*en*naigthi tall et abh*us*.FINIS [39](javascript:footNote('G207009A/note039.html'))