#Aided Muirchertaig Meic Erca #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Aided Muirchertaig Meic Erca ============================ Author: Unknown --------------- ### File Description Lil Nic DhonnchadhaElectronic edition compiled by the CELT Team Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project 2. Second draft.Extent of text: 11850 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt (2004) (2011) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G302026Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. [RESTRICTED] Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies, Dublin Institute for Advanced Studies. #### Sources **Manuscript sources**- Trinity College Dublin, MS 1318 (H.2.16), The Yellow Book of Lecan, a vellum of the end of the fourteenth century, cols. 310–220 (Facs. pp. 313b–318b). A gap of fourteen lines is at the foot of col. 317 and a gap of twenty–one lines at the top of col. 318.- Trinity College Dublin, MS 1298 (H.2.7), pp. 248–254.**Editions**2. Whitley Stokes, Aided Muirchertaig Meic Erca, Revue Celtique 23 (1902) 395–437. **Translations**2. A. A. Smirnov, 'Smert korolya Muirkhertakha, syna Erc', Irlandskie sagi. (Moscow-Leningrad 1929). 3. Christian J. Guyonvarc'h, 'La Mort de Muirchertach, fils d'Erc' [French], Annales Économies, Sociétés, Civilisations, 38.5 (1983) 985–1015, esp. 992–1015. **Secondary literature**2. Whitley Stokes, 'The Death of Muirchertach mac Erca', Revue Celtique 24 (1903) 349. 3. Whitley Stokes, 'On the Deaths of some Irish Heroes', Revue Celtique, 23 (1902) 303–348: 339. 4. A. A. Smirnov, 'Irlandskaya saga o smerti korolya Muirkhertakha, syna Erc', Zapiski neophilologicheskogo obschestva. (Peterburg 1914). 5. Alwyn and Brinley Rees, Celtic Heritage: Ancient Tradition in Ireland and Wales. London 1961, 338–40. 6. Brian Ó Cuív, [Review of Lil Nic Dhonnchadha] Éigse 11 (1964/66) pt. 2 (1965) 146–150. 7. Francis John Byrne, Irish Kings and High-Kings. London 1973, 103–104. 8. Máire Bhreatnach, 'The Sovereignty Goddess as Goddess of Death', Zeitschrift für Celtische Philologie 39 (1982) 243–260. 9. Joan Newlon Radner, 'The Significance of the Threefold Death in Celtic Tradition', in Cyril Byrne et al.(eds.), Celtic Languages and Celtic Peoples: Proceedings of the Second North American Congress of Celtic Studies, Halifax, Nova Scotia, 1992, 65–82. 10. Máire Herbert, 'The Death of Muirchertach Mac Erca: a Twelfth-Century tale', in Meijerbergs Arkiv for Svensk ordforskning. Celts and Vikings. Proceedings of the Fourth Symposium of Societas Celtologica Nordica. Göteborg 1997, no. 20, 27–40. 11. Tatyana Mikhailova, 'Znameniya smerti v kel'tskoi epicheskoi i fol'klornoi tradicii', in Predstavleniya o smerti i lokalizaciya Inogo mira y drevnih kel'tov i germancev. Moscow 2002, 253–325. **The edition used in the digital edition**2. Aided Muirchertaig Meic Erca. Lil Nic Dhonnchadha (ed), First edition [xxi + 73 pp. vii Abbreviations, ix–xxi Introduction, 1–35 Text, 36–40 Variant Readings from H, 41–68 Vocabulary, 69–73 Indexes of Persons/Places.] Dublin Institute for Advanced StudiesDublin (1964) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. 19 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents pages 1–73 of the edited text. In this edition the text is from Y except where H is used from end of Section 37 to section 44. This part of the text is omitted in Y, with a space of fourteen lines at the foot of col. 317 and of twenty-one lines at the top of col. 318. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged. ##### Quotation Direct speech is tagged q, except where it cannot be nested within/outside the apparatus, in which case it is rendered '. ##### Normalization The electronic text represents the editted text. The letter h prefixed to nouns and nasalising consonants in anlaut is not hyphenated off. Nor are emphazising particles. Italicised letters indicating expansions are tagged ex. Letters supplied in square brackets by the editor to normalize the spelling are tagged sup resp="LD". ##### Hyphenation When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the break is marked after completion of the hyphenated word. ##### Interpretation Names of persons (given names), places and groups are not tagged. Poems and passages of rhetoric speech are treated as embedded texts, with speakers marked. Foliation is marked mls unit="MS folio" n="nn". Notes by the editor are tagged note type="auth" n=""; Latin phrases are tagged frn lang="la". #### Canonical References This text uses the DIV1 element to represent the Section. ### Profile Description Created: By unknown author(s). The story belongs to the late Middle Irish period. Date range: A scribal note in Y makes the date of writing A.D. 1399. H is probably a 15th century MS..#### Use of language ##### Language: [GA] The text is in late Middle Irish. ##### Language: [LA] Some words and phrases in Latin. ##### Language: [EN] The witness list is in English. ### List of Participants * **Muirchertach Mac Erca** * **Sín** * **Cairnech** * **Duaibsech** #### These are grouped as follows * **Clerics** ### Revision History * (2014-08-11) Beatrix Färber (ed.) * Item added to bibliographic details; new wordcount made; new SGML and HTML files created. * (2011-10-27) Beatrix Färber (ed.) * Conversion script run. * (2011-01-27) Beatrix Färber (ed.) * Header updated; new wordcount made. * (2008-10-05) Beatrix Färber (ed.) * Header modified; keywords added; file validated. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:57:35+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2004-04-17) Beatrix Färber (ed.) * Minor changes to header. * (2002-11-15) Beatrix Färber (ed.) * File re-parsed; HTML file created. * (2002-11-02) Maxim Fomin (ed.) * Second proofing and insertion of expansions; completion of bibliography. * (2002-10-09) Beatrix Färber (ed.) * File parsed. * (2002-09-23) Ruth Murphy (ed.) * First proofing; structural markup added; apparatus criticus integrated; header created. * (2002-09-10) Pádraig Bambury (text capture) * Text scanned in using Omnipage. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G302026 ### Aided Muirchertaig Meic Erca: Author: Unknown --- p.1 1] Dia mbuí Muirchertach mac Muiredaig meic Eógain, ríg Érenn, i tig Cletig ós ur Bóinne in Broga, & ba hí ba ban-chéli dósum Duaibsech, ingen Duach Tenga umai, ríg Connacht. Tánic in ríg sin amach óen da laí do mílrad 5] fa imell in Broga, & ro fhágsat a lucht sealga a aenar hé ina duma shelga. Section 2. Ní cian dia raibe ann co facaid óen-ingen chruth-álaind, chenn-fhind, chnes-*s*olus, & brat uaine impe i suide 'na fhochraib isin fert fódmuigi, & dar leis [nocon 10] fhaca don droing banda a com-álaind ná a com-chuanna](G302026/app001.html) , gura línustar a cholann uile dá [grád](G302026/app002.html) , & a aicned. Uair dar leis re fégad do-b*ér*ad [Ériu](G302026/app003.html) uile ara híasacht óenaidche, mar do char co hadbal hí re faicsin. & [ro f*h*ersum fáilti fria mar bud aichnid dó hí.](G302026/app004.html) & ro fhiarfaigh scéla di. Section 3. 15] ‘Adérsa frit,’ ol sí. ‘Isam leannánsa do Muirchertach mac Erca, do ríg Érenn, & is dá shaigid tánagus in so.’ [Ba maith la Muirchertach sin,](G302026/app005.html) & atb*er*t fria, ‘In tabrai aichne ormsa, a ingen?’ ol sé. ‘Do-b*er*im,’ ol sí, ‘uair isam eólach in inadaib is diamru iná so, & 20] is aichnid dam tusa & [firu](G302026/app006.html) Érenn ar chena.’ ‘In tice limsa, a ingen?’ ol Muirchertach. ‘Do [ragaind](G302026/app007.html) ,’ ol sí, ‘acht comad maith mo [choma](G302026/app008.html) .’ ‘Do-b*ér*sa mo chumang duit, a ingen,’ ar Mac Erca. ‘Do bréthir ris,’ ol in ingen. & tucsum fo *chét*óir, & adubairt sí in rand:[1](javascript:footNote('G302026/note001.html')) > 1. 25] Ní hé in cumang nach éimech, > > acht tecusca na cléireach, > > acht mine betís re lá, > > nocho ticfaindsi sunna. > > > --- > > p.2 > > 4. Ná triallsa réir na cléirech > > 30] & na mban co héimech; > > dó féin shires cléirech ní, > > ná déna díb acht neifní. > > 1. Ná cronaig cléirchiu co grind, > > a ingen glégeal, guth-bind, > > 35] uair is ferrdi biad {MS Y folio/facs page 311/314a}cach neach > > dá raib do réir na cléirech. > 2. A ingen, ná habair sin, > > lucht in c*h*rábaid ná cronaig; > > na clérig chreidius in rí > > 40] díb nocha dénta neifní. > > Ní hé > > > > > > > Section 4. ‘Do-b*ér*sa *cét* di cech crud duit, & *cét* [cornd](G302026/app009.html) , & cét [copán](G302026/app010.html) , & cét falach óir, & feis cech dara haidche a tig Cletig,’ ‘Acc it*ir*,’ ar in ingen, ‘nocha n-aml*aid* sin bias, acht cen m'ainmsea do ráda duitsiu co bráth, & cen Duaibsig, 45] m*áthai*r do c*h*laindi, do [beith](G302026/app011.html) im agaid, & cen na clérig do thoidecht in óen-teach rium co bráth.’ ‘Ragaid duitsiu,’ ol in ríg, ‘uair tucusa bréthir riut, & ropad usa limsa leath Érenn duitsiu iná sin, & abair rium co fír,’ ol in ríg, ‘cá hainm fil f*or*tsu it*ir*, dá fédmais a s*h*eachna 50] gan a ráda.’ & [2](javascript:footNote('G302026/note002.html'))asb*er*t sí, ‘Osnad, Easnadh, Sín, Gaeth Garb, Gem-adaig, Ochsad, Iachtad, Taetean.’ Conad and sin atb*er*t in laídsea sís: > 1. Abair rim h'ainm, a ingen, > > a bean ro-chaemda, rind-geal; > > 55] aní scaras mé rém c*h*loind > > ná ceil ormsa dá seachnaind. > > 2. Osnad, Esnad, Sán cen ail, > > Gaeth Garb, & Gem-adaig, > > Ochsad, Iachtad, Taetean taí, > > 60] is iat m'anmanna ar aen-chaí. > > > --- > > p.3 > > 5. Do-b*ér*aind *cét* da cech crud > > duit, a ingen, cen imrul, > > dá léictheá dam h'ainm do rád, > > & do gairm cech óen-tráth. > 6. 65] Créd do-génsa da cech maith, > > a ríg Érenn, a ard-fhl*aith*? > > Bid marb thú dá ráidi, a rí, > > rachaid do n*er*t ar nefní. > 7. Ropad aíbind lim cach than, > > 70] a ingen na rosc ro-glan, > > má dá n-apraind riut co fír > > Osnad, Esnad, & Sín. > 8. Ná hapairsiu sin cen tlás > > mine b'áil duit do moch-bás, > > 75] & ná ticead isteach > > m*áthai*r do c*h*loindi, Duaibseach.** > 9. Do-génsa do riar co fír. > > Ná tabrad h'aicned i sním. > > Cach ní bus olc ná tagair, > > 80] ní ebérsa, & abair. > a.r. > > Section 5. Ro gellad disi, trá, cech ní díb sin, & ro naisc aml*aid*. Do-chuadar maróen iar sin co teach Cletig. Ba maith suidiugud in tige sin, trá, & ba maith a muindt*er* & a theglach, & maithi cloindi Néill [uile co m*uir*neach, mór-m*en*mnach, 85] co subach, sobrónach, ic caithem chísa & conáich cacha cúicid i tig comramach Cletig ós ur na Bóinne bradánaigi, bith-áilli, & ós ur in Broga barr-uaine.](G302026/app012.html) Section 6. Ó ro f*h*ég Sín immorro in [teach co n-a m*uind*t*ir*](G302026/app013.html) , asb*er*t: ‘Is maith in teach a táncamar,’ ol sí. ‘Is maith,’ 90] ol in ríg, ‘& ní d*er*nad do [3](javascript:footNote('G302026/note003.html'))Themair ná do Nás ná do C*h*raebruaid --- p.4 ná do Emain Mache ná do Aileach Néit ná do C*h*leitech teach a leithéid, & tabair t*eist* in tigesea,’ ol in ríg, & atb*er*t: [4](javascript:footNote('G302026/note004.html')) > 1. Ní dernad ic ríg, dar lind, > > 95] teach mar do theach ós Bóind, > > 's ní dingéntar ó so amach > > gus in laithi ndéidenach. > 2. Cleiteach cléthi theach Fódla, > > is fairsing a f*ur*ógra, > > 100] ó Thoraid co Carnd h*Uí* Néit > > 'na chomair tall gan lán-bréig. > 3. Cland Eógain isin tig tall, > > ard-c*h*lanna Néill nach im-gann, > > nocha n-uil m*uind*t*er* is fearr > > 105] i n-iath Alban ná Érenn. > 4. Tusa, a Muirchertaig, cen f*h*ell > > ní thánic riam laech it cheand, > > co bráth ní t*h*icfa re lá, > > a ua Eógain do s*h*amla. > 5. 110] Is dingbála duit cen acht > > Duaibsech, ingen ríg Connacht, > > álaind a delb, caem a llí, > > ní f*h*il ben is ferr im ní. > > Ni .d. > > > > > Section 7. ‘Cid do-géntar ann fod*est*a?’ ol in ingen. ‘Aní 115] is maith latsu,’ ol Muirchertach. ‘Máseadh,’ ar Sín, ‘téigead Duaibsech co n-a cloind asin tig amach, & ticed fer cecha cerdi & cecha eladan a nÉrinn [co n-a mnaí](G302026/app014.html) isin teach n-óil.’ Do-rónad aml*aid* sin, & rogab cách ic --- p.5 [molad a cherdi & a ealadan féin ann, & do-rónad rand da 120] cech duine cherdi & eladan do bí and sin uile](G302026/app015.html) : [5](javascript:footNote('G302026/note005.html')) > 1. Aíbind, aíbind rígi rán > > tíre Érenn, mór a grád, > > a cís 'gá c*h*lechtad re lind, > > co teach Cletig is aíbind. > 2. 125] Aíbind, aíbind a rígnacht, > > aíbind a míne, a mállacht, > > fuaras a maith, monar ngrinn, > > damsa i*s* saich, is aíbind. > 3. Aíbind, aíbind taísigecht > > 130] ag ríg Érenn co ríg-n*er*t, > > cid cumang Ériu re lind, > > cá duine dó nach aíbind? > 4. Aíbind, aíbind trebthachus > > do duine bís 'na dúthchus; > > 135] imad ceathra, saeth*ar* ngrinn, > > cen terca ann is aíbind. > 5. Aíbind, aíbind ceól cen acht > > do lucht in chiúil co rígdacht; > > da cach aen ros can co bind > > 140] dóib cacha tan is aíbind. > 6. {MS Y folio/facs page 312/314b}Aíbind, aíbind > > in goibnecht > > don lucht do-ní gan toirmesc; > > is maith a tuaith is a cill, > > nocha n-é a buaid nach aíbind. > > > --- > > p.6 > > 9. 145] Aíbind, aíbind cerdacht chaem > > do cech óen do-gní ma-róen; > > is imda mogaid re lind, > > dúind is tulaigsi is aíbind. > 10. Aíbind, aíbind óglachus > > 150] ag Mac Erca na mór-gus; > > i tig Cletig, monar ngrind, > > cia duine dó nách aíbind? > 11. Aíbind, aíbind cech dán teann > > anosa i n-iathaib Érenn; > > 155] cách ica caithim co grind > > it*ir* maithib is aíbind. > Aibind a.r. > > Section 8. Ó thairnic in t-ól asb*er*t Sín fri Muirchertach, ‘Is mithig fod*es*ta in teach do légud damsa am*ail* ro gellad dam.’ Is ann sin do chuir sí clanna Néill & Duaibsech 160] co n-a claind a Cleitech amach. & is é lín ro bát*ar* it*ir* firu & mná dá c*h*ath c*h*om-móra, *chon*aclacha. Section 9. Do-chuaid Duaibsech co n-a cloind ó Chleitech co Tuilén do shaigid a [hanmcharad .i. Cairnech naem-espoc](G302026/app016.html) . Ó ro-siacht sí co Cairnech [6](javascript:footNote('G302026/note006.html')) atb*er*t na briathra sa: > 1. 165] A c*h*lérig, b*en*naig mo > > c*h*orp, > > is eagail lim bás anocht; > > tánic chugam ben a síd, > > suaill nach derna dím dimbríg. > > 2. A banscál, bid maith do díl, > > 170] fo-géba nem cen anfír; > > don turus tángais i-lle > > ní racha doridise. > > > --- > > p.7 > > 5. Érig féin, a c*h*lérig > > ann > > co hEógan is co Conall, > > > > 175] atát 'na congaib ma-lle > > sin tulaig co turnaide. > 6. Bísiu i fos i nÓenach Réil, > > a Duaibsech gus in deg-méin, > > is uait sloindfither co bráth > > > > 180] in bile buadach sin ráth. > 7. Atlochar do Mac M*uir*e, > > don ríg connic na huile; > > tánac fa c*h*reidem óm thig. > > Atlochar duit, a c*h*lérig. > A *ch*l*érig* b. > > Section 10. 185] Tánic Cairnech iar sin co hEógan & co Conall, & do-c*h*uadar ma-róen doridisi co Cleitech, & nír léic Sín a légud i farrad in dúine uile. Bátar dubaig, toirsig clanna Néill don gním sin. Fergaigt*hir* co mór Cairnech ann side & ro eascain in baile & do-rigne leacht don ríg & 190] asb*er*t, ‘Tairnic intí isa leacht so. & is d*er*ead dá rígi & dá f*h*laithemnus co fír,’ & do-chuaid f*or* mullach in lec*h*ta [7](javascript:footNote('G302026/note007.html'))& dixit: > 1. Duma na clog so co bráth > > fodesta ro-fhinnfa cách; > > > > 195] leacht in trén-fhir Meic Erca > > nírba tláith a imthechta. > 2. Mallacht f*or*sin tulaigsi, > > f*or* Cletiuch cétaib cuana, > > narap maith a ith ná a blicht, > > > > 200] g*ur*op lán df*h*uath is > > d'anricht. > > > --- > > p.8 > > 5. Narab ann ríg ná r*uir*ech, > > ní dig neach ass co buidech; > > bid cumain limsa rem lá > > lecht ríg Érenn sin duma. > D. n. > > 205] Ro escain Cairnech trá in dún ann sin, & ro benn a chlocc ann, & tánic ass iar sin fo brón & fa thoirsi. Ro ráidset immorro clanna Néill fris, ‘B*en*naig sinne,’ ol siat, ‘anosa, a c*h*lérig, co ndigsium dár tír fesin, uair ní cintach sinne riut.’ Section 12. 210] Ro b*en*naig Cairnech iat, & ro fhágaib fágbála dóib .i. do c*h*landaib Conaill & Eógain. In uair nach biad airechus Érenn [nó a ríge acu a spraicc f*or* cach c*óic*ed 'na timchell & comarbus Oilig & Temrach & Ulad acu, & cen tuarastal do gabáil ó neach, ar is é a ruidles fesin rígi 215] nÉrenn, & cen glas f*or* giall, & meath f*or* na giallu dia n-elád, & buaid catha acu acht co tucad fa adbar c*h*óir](G302026/app017.html) , & co rabat trí mergi acu .i. in Chathach & in Clog .i. in udachta Pádraic, & in Mísach C*h*airnig, & no biad a rath sin uile ar óen-mind díb re hucht c*h*atha [8](javascript:footNote('G302026/note008.html'))amail ro f*h*ágaib 220] Cairnech dóib ut di*x*it: > 1. Mo bennacht f*or*aib co bráth, > > a c*h*lanna Néill co ro-gnáth; > > gurob lib tír Meic Erca, > > bid ordraic bar n-imthechta. > 2. 225] Ná marbaid bráigdi ríg réil, > > i focus i n-et*ir*chéin, > > bid lib cach maithes cen f*h*ell, > > biaid bar flaithi*us* cen f*h**or*ceand. > > > --- > > p.9 > > 5. Trascraid uaib ar chách i céin > > > > 230] dá nd*er*na neach bar n-aimréir; > > ná hobaid comlann ná cath, > > ní bethi chaidchi cen rath. > 6. Taislid adaig cech tíre, > > uair is lib an airdrígi; > > > > 235] ná millid nách duine ar lár > > acht in ríg a óenarán. > 7. Teachtaid giallu cáich bar láim, > > ní ba haithrech lib in dáil; > > techfid cech neach ré bar cath > > > > 240] dá tugthaí hé co dligthech. > 8. Teachtaid bar mbráthair fodéin, > > i focus i n-et*ir*chéin; > > ní cloífithir oirb bar cath > > gus in laithe ndéidenach. > 9. 245] In tan maídfes sib ní min, > > bid eagail sib in cech thír; > > biaid a cluasaib bar fogur, > > ar cach tír bar ngarb-olur. > 10. Aderimse rib co fír > > > > 250] in tan atbéla bar ríg > > biaid mo lebarsa mar tú > > & a scríbeand 'na chrú. > 11. {MS Y folio/facs page 313/315a}Fil lium comartha aile > > re haidid bar rígraide. > > > > 255] bid cosmail re crú is re fuil > > Loch Febail & a muir. > > > --- > > p.10 > > 14. B*ennacht* uaimsi f*or* bar tír, > > f*or* bar ndaínib co nglan-bríg; > > gébthaí Ériu co bráth mbecht, > > > > 260] & berid mo bendacht. > Mo b. > > Do-chuaid cách [díb ina dúnad & ina deg-baile fesin](G302026/app018.html) . Section 13. Imthúsa Cairnig, tánic side reme d'innsaigid a [mainistreach](G302026/app019.html) & tarladar dó slóig móra 'na agaid .i. Síl Taidg meic Céin meic Aillela Óluim, & tucsat sein leó 265] Cairnech do dénam a [coraidechta & a codaig](G302026/app020.html) fri Muirchertach mac Erca, & ó ro hinnisead eiséin don ríg tánic asin baile amach & ro f*h*er fáilti friu. Section 14. Ót-c*h*onnairc immorro Muirchertach in cléirech acu tánic loisi mór de & asb*er*t, ‘Cid fa tánagais chugaind, 270] a c*h*léirig,’ ol sé, ‘ar n-ar n-eascaine duit?’ ‘Do dénam shída it*ir* S*h*íl Taidg meic Céin & Síl Eógain meic Néill tánac,’ ol sé. Do-gníthir iarum codach ann sin et*ur*ru, & cumaiscid Cairnech a fuil i n-óen-leastar dib línib, & scríbais am*ail* do-rónsat in codach [9](javascript:footNote('G302026/note009.html'))ann sin, & asb*er*t 275] Muirchertach: > 1. Érig, a c*h*lérig do > > chéin, > > ná bí i focus 'gár n-aimréir; > > ro escainis ind co becht > > ó do-rignis ar tiug-lecht. > > 1. 280] Ní haire tánac i-lle > > do f*h*uilliud na hescaine, > > acht do dénam chodaig gairg > > it*ir* S*h*íl Eógain is Taidg. > 2. Dá Gailenga, dá Luigne, > > > > 285] Saitne Ciandacht co cuibde, > > Fir Arda Dealbna caemna, > > h*Uí* Aeda Odba shaera. > > > --- > > p.11 > > 5. Cumaiscther a fuil co becht, > > a Meic Erca co mór-n*er*t, > > > > 290] co scríbthar i lebar lem > > codach Eógain is Gaileng. > 6. Cipé milles in cach aird > > codach Síl nEógain is Taidg, > > do-b*ér*thar dó, is fogail tend, > > > > 295] gairdi s*h*aegail iss ifearnd. > - Dá marba neach a chéli > > díb ní ba maith in séri, > > nodus sáraigébsa a clí, > > rachaid co fír ar nefní. > - 300] Bid hí seo bar n-óenta i bus, > > is bid é ar nim bar cád*us*, > > lim bus cumain co hémig. > > Geib umut & érig. > > E. > > > > > Section 15. Ó do-rónad iar sin in óentu & ó ro b*en*naig Cairnech 305] iat uile & ro f*h*ácaib gairdi s*h*aegail & ifernn don tí ro millfed in codach co fis dó, ro f*h*ácaib iat iar sin & luid reme dá mainistir. Téit immorro in ríg dá dún & na sluaig sin leis dia choiméd dar éis cloindi Néll. Section 16. Suidig in ríg ina ríg-shuidi & suidig Sín f*or* a [deis 310] & ní thánic i talmain mnaí](G302026/app021.html) bud ferr delb ná tuaruscbáil iná sí. Ó ro f*h*ég in ríg f*ur*ri ro buí ic iarraid eólais & ic fiarfaigid cheast di, uair dar leis ropa ban-déa co mórc*h*umachta hí, & ro iarfaig di créd in cumachta ro bí aice. Conid ann asb*er*tsum & ro f*h*regair sí: [10](javascript:footNote('G302026/note010.html')) > 1. 315] Abair, a ingen éimech, > > in creidi Dia na cléirech, > > nó cia ór genis i bus, > > innís dún do bunadus. > > > > --- > > p.12 > > > 1. Credimsi in fír-dia cédna > > > > 320] dom churp ar amus éca, > > ní dernaid mírbail a bus > > nach dingnindsi a cosmailius. > 2. Misi am ingen mná & fir > > do s*h*íl Éva & Ádhaim, > > > > 325] am dingbála duit i bus, > > ná rot gaba aithrechus. > 3. Do-génaind gréin is ésca > > & renna ro-glésta, > > do-génaind daíne co lond > > > > 330] ica tachur i comlond. > 4. Do-génaind fín nocha brég > > don Bóinn mar atá fa méd, > > & caírig do c*h*lachaib > > is muca do raithneachaib. > 5. 335] Do-génaind airged is ór > > i fiadnaisi na mór-shlóg, > > do-génaind firu co mblaid > > anosa duitsiu, is abair. > > A. > > > > > Section 17. ‘Déna dún,’ ol in ríg, ‘ní dona mírbuilib móra sin.’ 340] And sin ro érig [Sín amach & do chóraig dá c*h*ath c*h*om-móra, c*h*om-n*er*ta, *chon*aclacha](G302026/app022.html) , & indar leó ní thánic i talmain dá c*h*ath bud c*h*róda & bud c*h**ur*ata [iná](G302026/app023.html) siat ic airlech & icc athchuma & ic dian-marbad a chéli i fiadnaisi cháich. Section 18. 345] ‘In faici siúd?’ ol in ingen, ‘& indar lim ní brég mo c*h*umachta it*ir*.’ ‘Atc*h*ím,’ ol sé, Muirchertach, [11](javascript:footNote('G302026/note011.html'))co n-ebairt: --- p.13 > 1. Atc*h*íu dá c*h*ath > > c*h*róda c*h*ain > > ar in leirg ag imargail; > > ní c*h*redfi neach nach fil {MS Y folio/facs page 314/315b}sunn > > > > 350] a cathugad ná a comlund. > 2. Cuirit a cath calma a nglonn, > > brisit farcha fri f*or*lonn, > > ledrait a cuirp cen fhuarad, > > > > 355] ní anait ag imbualad. > 3. Ní thánic riam f*or* talmain > > neach nach táithfidís aml*aid*, > > f*or* feraib bodba nach fiu > > tiagait na dá c*h*ath atchíu. > At. > > Section 19. 360] Téit in ríg co n-a muindt*ir* isin dún iar sin. Ó ro bádar seal ag fégad in c*h*athaigthi, tucad ní de uisci na Bóinde chuca iar sin, & atb*er*t in ríg frisin ingin fín do dénam de. Línais in ingen trí dabcha don uisqui iar sin, & c*uir*id [bricht](G302026/app024.html) indtib, & nocho táinic f*or* talmain fín rob 365] fearr blas ná bríg dar leó inás. Do-rigne didiu mucca doilbthi draídechta don raithnig & do-rad in fín & na muca don tslóg iar sin, & ro c*h*aithedar co rabadar sáitheach dar leó. Ro gell sí immorro co tibred [12](javascript:footNote('G302026/note012.html'))a c*h*om-méit c*ét*na dóib cech laí tria bithu sír, conid ann asb*er*t Muirchertach: > 1. 370] Ní tháinic sunna co-se > > biad mar in mbiad atc*h*íthe, > > ní thánic fín mar in fín, > > is fleadh dingbála deg-ríg. > > 2. Dáithin fer nÉrenn co bráth > > > > 375] agumsa dúib asin áth > > do lind is d'f*h*in re laige, > > ní cumachta sídchaire. > > > --- > > p.14 > > 5. Bennacht uainne f*or* do n*er*t, > > a ingen c*h*aem co ndraídhecht, > > > > 380] mo-chen dontí gusand ric, > > ingen mar thú ní thánic. > Ní t. > > Section 20. Do-gniat di*diu* Síl Taidg meic Céin [faire](G302026/app025.html) in ríg in aidche sin ó thairnic [tóchaithem](G302026/app026.html) na fledi draídechta sin. Ó ro érig in ríg iarnabárach is aml*aid* ro boí mar do beith 385] [i searg galair](G302026/app027.html) , & is aml*aid* ro buí cech óen ar chena ro c*h*aith in fín & in fheóil dolbthí draídechta ro ordaig Sín doc*h*um na fledi sin. & [13](javascript:footNote('G302026/note013.html'))atb*er*t in ríg: > 1. A ingen, ro scaith mo n*er*t, > > súail nach táinic mo t*h*iug-lecht, > > > > 390] i ndiaid na haidchi cen on, > > mar do beind a sír-galor. > > 2. In fín ro c*h*aithis, a ríg, > > ní tháinic fín bud ferr bríg, > > is é ro mesc do chorp cain, > > > > 395] ní thicfa olc frit anmain. > 3. Dias chomadais ind maróen, > > misi & tusa, a ben chaem, > > sásta sochaidi dot fhleid, > > at togaidi mar ingin. > A > > 400] Asb*er*t in ríg riasi ann sin, ‘Déna ní dot ealadain dún, a ingen,’ ol sé. ‘Do-gén immorro,’ ol in ingen. Do-c*h*uatar amach .i. Muirchertach[14](javascript:footNote('G302026/note014.html')) & na slóig uile, na fhiadnaisi. Do-rigne Sín immorro ann sin firu gorma dona clochaib & fir eli co cennaib gabur. Co rabatar cet*h*ri 405] catha móra fo*a* n-arm-gaisc*uid* 'na fiadnaisi [15](javascript:footNote('G302026/note015.html'))f*or* faichthi in Broga. Gebid Muirchertach a arm-gaisc*ed* & a t*h*realam catha iar sin & luid fúithib mar tharb ndian ndíscir ndás- --- p.15 achtach & nos geib fo *chet*óir f*or*a n-airlech & f*or*a n-athchuma, & cech fer no marbadsum díb no éirged fo *chet*óir 410] dia éis. & ro buísium 'gá marbad mar sin char in chaemlá chaidchi. Gér ba mór luindi & ferg in ríg ro scíthaiged hé mar sin & [16](javascript:footNote('G302026/note016.html'))atb*er*t and: > 1. Atc*h*íusa ingnad anall > > f*or* doslinntib na habann, > > > > 415] in lín ro marbus don tsluag > > itát beó co colann-ruad. > > 1. Tairnic do f*h*l*aithius* uile, > > ní chél ort, a ríg-r*uir*e, > > cech óen ro mudaig do lám > > > > 420] atát beó cubaid com-lán. > 2. Atberimsi frit co fír, > > ní cheilfet sochaidi in gním, > > is tresi cath na fer ngorm > > iná cath na mac mór-oll. > 1. 425] Atb*ér* ní t*h*escub in > > fraech, > > ní comrac trén-fhir fri baeth, > > ro marbus mór *cét* don tsluag > > i cath c*h*róda c*h*laidem-ruad. > > > - Ar in cléirech rot c*h*abair, > > > > 430] in cath cródasa tabair, > > g*ur* t*h*uitset co ndogra lind > > fir gorma & gobar-chind. > > - Do-b*ér*sa in cath co héimech, > > nár écnaigesu in cléirech, > > > > 435] is cian bus chumain óndíu > > na cathasa mar atc*h*íu. > At. > > > > > --- p.16 Section 22. [Ó ropa scíth immorro in ríg ag in cathugad ic slaidi](G302026/app028.html) na slóg, téit co toirsech isin dún & tuc Sín fín draídechta & muca draídechta dó. Caithidsium sin co n-a 440] m*uin*t*ir* & codlaid co trom 'na diaid co matain & ní raibi n*er*t [ná trácht](G302026/app029.html) ann arnabárach ic érgi, [17](javascript:footNote('G302026/note017.html'))ut di*x*it: > 1. Atú gan n*er*t, a ben bláith, > > cid im chenn do múirthea in ráith, > > ní f*h*édaim cor dom láim > > deis, > > > > 445] nisam tabartha in éisleis. > > 2. Tabair ar in cléirech cáid, > > bec nach táinic do thiug-dáil, > > is é rot c*h*abair i bus. > > ná héirig ar aneólus. > 3. 450] Maith in c*h*omairli do ráith > > do-b*eir* anosa in ben bláith, > > acht is anf*or*lann indiú > > ní t*h*réicébsa neach mar > > tú. > Atú. > > Section 23. Mar do bát*ar* iarum f*or*sna [briathraib sin, co cualatar](G302026/app030.html) 455] trom-gáir na slóg & na sochaidi ic tog {MS Y folio/facs page 315/316a} airm Muirchertaig amach & 'gá greannugad dochum in c*h*atha. Is ann ro bádar dá c*h*ath c*h*ommóra isin Brug 'na fhiadnaisi .i. fir gorma isin dara cath & fir cen chind isin cath ele. Ro f*h*ergaiged immorro Muirchertach [fa](G302026/app031.html) greannugad na 460] slóg & ro érig co hopunn & [18](javascript:footNote('G302026/note018.html')) ro t*h*uit co héneirt ar lár, co n-ebairt in laíd: > 1. Gáir trom, tairm do-níat sluaig, > > cath fer ngorm rind atuaid, > > fir cen c*h*ind fobr*es* treass > > > > 465] isin glind rind a-neas. > > > --- > > p.17 > > 4. Fand mo n*er*t dochum s*h*luaig, > > ba mór fecht rugus buaid, > > mór in sluag, tenn an dáil, > > borb a n-ainm, garb a ngáir. > G. > > Section 24. 470] Luidsium iar sin isin mBrug & téit fana slógaib & gabais f*or*a n-airlech & f*or*a n-athchuma co foda do ló. [Tánic Sín iar sin chucu & do-b*eir* rígi f*or*ro do Muirchertach, & anaid dia c*h*athugad](G302026/app032.html) . & tic in ríg reme iar sin co Cleiteach & delbais Sín dá c*h*ath móra et*ur*ru & in 475] dún. Ó ro f*h*égsum iatsein téit fúithib & ro gab f*or* cathugad[19](javascript:footNote('G302026/note019.html')) friu. Section 25. In tan iarum ro bísium ac cur in c*h*atha sin, is ann ro chuir Cairnech Masán & Casán & [Crídan](G302026/app033.html) dia s*h*aigidsium ar dáig f*ur*tachta dé. Uair do f*h*itir in naem uasal 480] in t-anf*or*lann ro bí fair in uair sin. Comraicit na clérig frís isin Brug iar sin & [sé](G302026/app034.html) ag leadrad na cloch & na fód & na nguisén ar chena, conid ann [20](javascript:footNote('G302026/note020.html'))atb*er*t: > 1. Cid fá leagai na clocha, > > a Muirchertaig, gan f*h*otha, > > > > 485] is truag lind do beith gan n*er*t > > do réir ídail ic draídecht. > > 2. An cléirech ro ataig rim, > > tánag i comlann dá chind, > > nocha n-fheadar armo-thá > > > > 490] nachat cróda na clocha. > 3. Tabair cros C*h*r*íst* co rúinib > > anosa dar do shúilib, > > toirind fri head do brotha, > > cid fá lecai na clocha. > C. > > --- p.18 Section 26. 495] Airisid ferg in ríg-míled iar sin & tic a chiall dó, & do-b*eir* sigean na croiche dara agaid & ní fhacca ní ann iar sin acht clocha & fóid in talman ar chena. & iarfaigis scéla dona clérchib iar sin. & atb*er*t, ‘Cid má táncabar,’ ol sé. ‘Táncamar ar cenn do chuirpsiu,’ ol siat, ‘uair is 500] focus bás duit,’ ut dixit: > 1. Cid 'má táncabar ón chill, > > a macu légind lán-bind, > > ná celid ar Dia nime, > > innisid dam fírinne. > > 2. 505] Táncam*ar* ar cenn do chuirp, > > a fhaisnéis do-génum duit, > > b*ér*mait lind hé co tuile (.i. Tuilén) > > cen anmain, a deg-duine. > 3. [21](javascript:footNote('G302026/note021.html'))Lesaigid mo chorp co hán, > > > > 510] a Masán is a Chasán, > > b*er*id lib mo chorp, m'ainmech, > > isin maidin co Cairnech. > 4. B*ér*maíd do chorp, is gním truag, > > co ria Tuilén im an úar, > > > > 515] is adbar toirsi co tenn > > i n-iathaib ána Érenn. > 5. A c*h*lérchiu, is trom lim in dál > > scarad m'anma rem chorpán, > > isam eacail beith cen treóir > > > > 520] a críchaib uara aneóil. > 6. Cairnech is Tigernach[22](javascript:footNote('G302026/note022.html')) tenn, > > ard-naeim uaisli na hÉrenn, > > ní léicfet tú a n-ifernn úar, > > a thuir c*h*róda c*h*laidem-ruad. > > > --- > > p.19 > > 9. 525] Arcu[23](javascript:footNote('G302026/note023.html')) fuin > > do ríg nime, leis mo dluig; > > ar bar n-inchaib mo chorp glan, > > a-nocht cid 'má táncabar. > C. > > Section 27. Do-rónsat na clérig tóraind chilli and sin isin Brug, 530] & asb*er*tadar frisium a clad do thachailt i n-anóir in Choimded móir na ndúl. ‘Do-géntar,’ ol sé. Ro gabsum ic tachailt in c*h*luid ann sin conid ann sin do *cét*-milled faichthi in Broga ar tús riam. & ro boísium oc innisin a scél fesin dona clérchib, & oc aithrigi ndíc*h*ra fri Dia 535] [ut dixit](G302026/app035.html) : > 1. Atlochur do Mac M*uir*e, > > Tairnic sunna mo luinne, > > ic dénum relgi rúaidi > > ar brú Broga barr-uaine. > 2. 540] Rob annum lim gus indiu > > reilec do chur mar [atú](G302026/app036.html) , > > ba menci lim cen cor [leas](G302026/app037.html) , > > loingeas a cill cen chairdes. > 3. Ó thánac [Érind](G302026/app038.html) dar ler, > > > > 545] cumain lim in lín bl*iadan*, > > ní raba lá, buan in blad, > > [cen cheann c*ur*ad sa choscar](G302026/app039.html) . > 4. Óen bl*iadain* déc dam i bus > > nó co fuaras ferannus, > > > > 550] ní raba aidche [ris sin](G302026/app040.html) > > cen chend Laignig nó Muimnig. > > > --- > > p.20 > > 7. Fiche bl*iadan* damsa féin > > [i rígi Eógain meic Néill](G302026/app041.html) , > > cenn cech n-aidchi lim cen acht > > > > 555] a hUlltaib nó a crích Connacht. > 8. Cóic bl*iadna* *fiched* cen f*h*ell > > dam i n-aird-rígi nÉrenn, > > ní raba aidchi ri sin > > gan neach a nÉrind dargain. > 9. 560] Dá bl*iadain* mé i nAlbain tair, > > ro marbus mo shen-athair, > > tucus slóg a snímaib ann, > > dom gnímaib do thuit [Loarnd](G302026/app042.html) . > 10. {MS Y folio/facs page 316/316b}Dá bl*iadain* damsa iar sin > > > > 565] i rígi f*or* Danaraib, > > ní raba aidche ri sin > > gan chind [desi](G302026/app043.html) f*or* > > cuaillib. > 11. Is í seo mf*h*aíside fhír > > i fiadnaisi ríg na ríg > > > > 570] [nach lía dom' laithib](G302026/app044.html) gan tlás > > iná thucus a tiug-bás. > 12. Céd & bl*iadain* fo *deich* > > ó ra geniusa cen c*h*leith > > gus in laithisea cen locht > > > > 575] ní derna riam acht lán-olc. > 13. Ní dernus relic ri sin > > ná eclas cháid don Choimdid, > > acht mad tuile cath do chur, > > don Choimdi mór atlochur. > At. > > --- p.21 Section 28. 580] A haithli na [faísite](G302026/app045.html) immorro ro bennachsat na clérig uisqui dó iar sin, & ro c*h*aith corp Cr*íst* & do-rigne aithrigi ndíc*h*ra co Dia, & asb*er*t friu a innisin do Chairnech am*ail* do-rigne a fhaísite & a aithrigi, [24](javascript:footNote('G302026/note024.html')) conid and asb*er*t: > 1. Hidan, idan corpán criad, > > > > 585] cuman, cuman cruth na ndael, > > ecal, ecal in béist búan, > > fuar, fuar in c*h*loch imon taeb. > 2. Ecal, ecal ifernn uar, > > baile bith-s*h*eng tria bith sír, > > > > 590] mo mian i bus dámad chian > > beith sair siar i relcibh ríg. > 3. Dom chorp, dom chorp tria bith sír > > rob f*h*ir, fír, rob ecail aed; > > fín, fín don uisqui cen bréig > > > > 595] mar théit, téit ro fheadar Áeb. .i. idi*n* ele don mnaí c*h*étna > 4. Co bráth, bráth ní bia fo decht > > dál, dál ic duine im airecht; > > mo bríg, bríg ro scaich a cacht, > > > > 600] bid fír, fír gan a taidecht. > 5. A relic, relic ríg ruaid > > co fír, fír do-chóid mo buaid; > > ní holc mar do-rala dam, > > mo chorp co hidan, idan. > Idan > > Section 29. 605] Anait na clérig in aidche sin a cill in Broga, & téit in ríg co Cleitech & suidis f*or* deis a mhná ann. Fiarfaigis Sín de créd ro t*h*oirmisc a chomlann uime --- p.22 isin ló sin. ‘Na clérig táncadar chucum,’ ol sé. ‘& do-radsat sigen na croiche [Cr*íst*](G302026/app046.html) dar m'agaid & ní fhaca 610] ann ar sin acht mad raithnech & clocha & [bolca bélcheó](G302026/app047.html) & gasána sanais, & ó nach raba ann neach in-chomlaind damsa, tánacus ass.’ Section 30. [25](javascript:footNote('G302026/note025.html'))& dixit Sín: > 1. Na clérig ná creid co bráth > > > > 615] uair ní chanait acht anfáth; > > ná len a rann cen bindi, > > uair ní adrait fírindi. > 2. Ná hadair do c*h*lérchib cell, > > mad áil leat beathu cen fheall; > > > > 620] ferr do charait misi i bus, > > ná ticed duit aithrechus. > 1. Biatsa caidche ma-lle rit, > > a ingen fhind cen anricht, > > is do[macr ]chu limsa do drech > > > > 625] iná cella na cléirech. > > Na > > > > > Ro s*h*aeb trá Sín [a m*en*masum](G302026/app048.html) ann sin & tánic [et*ur*ru](G302026/app049.html) & tecosca na cléirech, & do-rigne fín draídechta dóib in aidche sin, & rob í sin in *secht*mad aidche dóib f*or*sin draídecht & adaig Máirti iar Samain do s*h*unnrud sin. 630] Ó robdar mescda na slóig, tic osnad gaíthi móire ann. ‘Is osnad gem-aidche so,’ ol in ríg. & Atb*er*t Sín in so: [26](javascript:footNote('G302026/note026.html')) > 1. Is misi Gaeth garb, > > ingen airech ael, > > is Gem-adaig m'ainm > > > > 635] ar cach airm ma-róen. > > > --- > > p.23 > > 4. Osnad & Gaeth, > > Gem-adaig im-ne, > > ro ráidis co fír, > > táinic do díl de. > 5. 640] Má ndeachadais dó > > co dorus in lis, > > rachaid éc at bél, > > nocha scél cen f*h*is. > Is m. > > Section 32. Asa haithle sin trá ro delb sí snechta mór ann & 645] ní tháinic [riam tairm c*h*atha](G302026/app050.html) bud mó inás in cith dlúiths*h*nechta ro f*h*ear ann in uair sin, & iniartuaid do s*h*unnrad tánic. Is annsin tánic in ríg amach isin teach [n-inc*h*lethi](G302026/app051.html) & do-chuaid isteach doridisi, & ro gab f*or* tathaír na síne, [27](javascript:footNote('G302026/note027.html'))conid ann asb*er*t: > 1. 650] Is olc in adaig a-nocht, > > ní thánic riam a com-olc, > > & ní thicfa chaidche > > indshamail na hóen-aidche. > > 2. Cleitech is fuar a faebar, > > > > 655] ro gairdighed do shaegal, > > ná r*áid*[28](javascript:footNote('G302026/note028.html')) m'ainm tria bithu sír, > > ní cunntabairt duit droch-díl. > 3. Ní ebérsa h'ainm co bráth, > > & sechénat seach cách, > > > > 660] in lín atámaid a-nocht > > ní tháir pud*ar* ná ard-olc. > Is o. > > Section 33. Ó t*h*airnic in fledugad immorro ro [laigset](G302026/app052.html) na slóig iar sin & ní raibi n*er*t mná seóla a nduine díb. --- p.24 [Laigid](G302026/app053.html) in ríg ina imdaid iar sin & tuitid suan trom fair. 665] Do-gní di*diu* iachtad mór trén asa chodlud & músclais asa shúan. ‘Créd sin it*ir*?’ ol in ingen. ‘Siabra mór rom t*h*árfás[29](javascript:footNote('G302026/note029.html'))’ ol sé, conid ann asb*er*t: > 1. Domárfás recht ruad-theined, > > imad saer-c*h*lann siabairthi, > > > > 670] traethad [truag](G302026/app054.html) {MS Y folio/facs page 317/317a} > > dár sluagaibne. > > seól síthe dár saeb-leagad, > > teach Cletig ['na t*h*rom-thenid](G302026/app055.html) , > > [im chenn chaidche](G302026/app056.html) ar com-lasad, > > clanna Néill a n-étualang > > > > 675] tré upthaib [ban](G302026/app057.html) ndraídechta, > > a scéith arna scíth-leagad, > > ar córugad *con*ntrachta, > > airm cháich ina [crosradaig](G302026/app058.html) , > > dar treagdad re tinnenus, > > > > 680] gáir mór-s*h*luaig fa > > d*er*g-thenid. > > Is *ed* tárfás dam. > D. > > Section 34. Érgid in ríg suas & nír léic in taidbsi atc*h*onnairc [tindabrad](G302026/app059.html) dó. & tánic asin tig amach & atchí tenid mbic i cill isin Brug oc na clérchib. [Tánicsium chucu iar sin 685] & atb*er*t friu, 'Ní uil n*er*t ná trácht innumsa a-nocht,' & ro innis a thaidbsi & a aislingthi, & 'Is decair damsa,' ol sé, 'deg-engnum a-nocht cid slóig eachtrand tísad dom indsaigid tréna anfaindi atám, & tré olcas na haidche,' ol sé, & ro gabsat na clérig 'gá t*h*ecosc iarum ann sin.](G302026/app060.html) 690] Tánicsium isteach fo *chét*óir [30](javascript:footNote('G302026/note030.html'))conad ann asb*er*t: > 1. Is lán-olc int sínsa a-nocht > > dona clérchib 'na longp*h**or*t, > > ní lámait codlud chaidche > > d'aggairbe shín na haidche. > > > > --- > > p.25 > > 1. 695] Cid fá n-abrai m'ainm, a fhir, > > a Meic Erca is Muiredaig, > > fo-géba bás, líth cen ail, > > a tig Cletig ná codail. > > 5. Abair rium, a ben cen brón, > > > > 700] cia lín tuites lim don tslóg, > > ná ceil orm, innis cen cháin > > cá lín do-f*h*aeth dom desláim. > 6. Ní thuitfi nech leat ar lár, > > a Meic Erca na n-ard-grád, > > > > 705] tairnic tú co becht, a rí, > > do-chuaid do n*er*t ar nefní. > 7. Esbaid mór mo beith gan n*er*t, > > a Shín uasal na n-il-reacht, > > m*en*ic ro marb*us* laech lonn > > > > 710] gé tú a-nocht i n-écomlonn. > 8. Sochaidi ro t*h*uit dot spairrn, > > a Meic Ingine Loairnd, > > tucais ilar sluag i socht, > > mo núar gé taí co lán-olc. > Is lán. > > Section 35. 715] ‘Is fír trá, a ingen,’ ol sé, ‘is focus bás damsa, uair do bí a tairrng*ir*i dam comad chosmail m'aidid & aidid Loairnd mo s*h*ean-athar, uair ní [a comlann it*ir* do-rochair](G302026/app061.html) acht a loscad c*h*ena do-rónad. Codail trá a-nocht,’ ar in ingen, '& [léic damsa h'fhoraire & h'fhorcoimét 720] f*or* na slógaib, & má tá a ndán duit ní loiscfit*er* a-nocht toramsa in teach.' 'Do-fil f*or* ar tí et*ir*,' ol sé, 'Tuathal Mael Garb mac Cormaic Caích meic Cairpri meic Néill *Noí*giall*aig*.' 'Cé raib Tuathal co n-a s*h*lógaib uile ar do thí, ní heacail duitsiu a-nocht tarumsa hé,' ol 725] in ingen, '& codailsiu festa.'](G302026/app062.html) --- p.26 Section 36. Do-chóidsium 'na lebaid [iar sin](G302026/app063.html) & do chuindig dig f*or*sin ingin, & do chuir sí bricht suain f*or*sin fín mbréci úd [go *r*a ibsium dig de](G302026/app064.html) co nderna mesc aimn*er*tach é [cen shúg cen n*er*t](G302026/app065.html) ann. Codlais co trén iar sin & atchí 730] [aislingthi](G302026/app066.html) ann .i. [techt](G302026/app067.html) i lunga f*or* fairgi & a long do bádud & in gríb ingnech do thoidecht chuigi & a breithsium lé ina nead & in nead do loscad imesium iar sin & in gríb do t*h*uitim leisium. Section 37. Músclais in righ & atb*er*t a fhís do breith doc*h*um 735] a chomalta co [Mac Saignen druad .i. Dub dá rind, & rucsein a breith](G302026/app068.html) , ‘Is í in long i rabadais,’ ol sé, ‘.i. long in f*h*laithiusa f*or* muir[31](javascript:footNote('G302026/note031.html')) in tsaegail & tusa ic sdiúrad in f*h*laithiusa, & is í in long do bádud [tusa do t*h*aircsin](G302026/app069.html) & do s*h*aegal do thoidecht. Is í in gríb ingnech rot 740] f*h*uc lée ina nead .i. in bean fil it fharrad dot chur f*or* mesci [& dot br*eith* lé ina lebaid](G302026/app070.html) dot fhastód a tig Cletig coma hé loiscfiter f*or*t. [32](javascript:footNote('G302026/note032.html')){MS folio H 252b} An gríbh immorro do thoitim letsa .i. in ben do éc trét f*h*ochaindsi. Is 745] í sin trá breath na haislingi sin,’ ar sé. Section 38. Coll*aid* in rí iarum co *trom*[33](javascript:footNote('G302026/note033.html')) iar cur in brechta s*h*uain do Shín fair. An fat trá ro bí sin isin coll*adh* sin éirgid Sín & cóirgis gae & slegha na sl*ó*g ar indill áigh i ndoirsib in tighi & a renna uili c*h*um an tighi. Iar sin 750] delbaidh sí trá il-imud {MS folio H 253a} & soch*aid*i a timc*h*ill an dúnaidh. Téit féin istech & scaíl*id* in teine ar gach aird fon tech & fona fraightibh & téit isin leb*aid*. Section 39. Ba hand sin d*an*o do múscail in rí asa c*h*oll*adh*. ‘Créd sin?’ ar an ingen. ‘Tárfas dam,’ ar sé, ‘sl*uag* 755] siabra ic losgudh in tigi f*or*m & ic orleach mo muindt*ir*i fon dorus,’ ‘Ní f*h*uil olc duidsi de sin,’ ar an ingen, ‘acht ch*en*a ro tárfas.’ --- p.27 Section 40. An tan immorro ro bád*ar* ar an comrádh sin, do chualad*ar* breasm*h*aidhm ica loscudh & gáir na sl*ó*g 760] siabra & ndraígechta imon tech. ‘Cia fil 'mon tech?’ ar an rí. ‘Tuathal Mael Garb mac Cormaic Caích meic Cairbre meic Néill co n-a s*h*l*uag*aibh,’ ar Sín, ‘atá ann ic dígailt *cath*a Granaird ortsa,’ & ní f*h*it*ir* sin nachar fhír sin & nachar shl*uag* corp*or*dha do bí 'mon tech. 765] Éirgidhsein co dian iar sin & tic d'iar*aidh* a airm & ní f*h*uair nech dá f*h*reagra. Téit in ingen amach asin tigh & téit sin ina degaidh fo *chét*óir & tacr*aidh* sl*uagh* ina ucht co ndech*aidh* trít co comt*h*rom. Impóidh ón dorus arís doc*h*um a leptha. Do-c*h*uad*ar* na sl*ói*g amach 770] faí sin & ní t*h**ér*nó nech díb gan guin nó gan losc*adh*. Section 42. Tánic in rí iarum doc*h*um in dor*uis* dorísi & bátar na smóla & na casracha teinedh etair é & an dorus. Ó ro lín an teine in dorus & an tegh uili 'ma c*h*uairt, & nach fuair dín uirre, téit isin dab*aigh* f*h*ína ocus báit*ir* innti 775] é ac dul fúithi gac*h* re n-uair ar omun na teined. Tuitig in tech ina c*h*enn iar sin & loisct*h**er* *cóic* troight*h*i de & aincidh in fín a c*h**or*p gan losc*adh* ó s*h*in amach. Section 43. Ó thánicc in maiden arnamárach, tiaguid na clérich 'na ag*aidh* .i. Masán & Casán & Crídan, & berid in ríg leó 780] gusin mBóin & do-gniat[34](javascript:footNote('G302026/note034.html')) a thonach indti. Section 44. Do-roich d*an*o Cairnech co n-a manchaib cuca faí sin & do-righnesein toirrsi mór ica écaíne & buí ac tab*air*t a thesta. Atb*er*t: ‘Esb*aidh* mór do {MS folio H 253b}Érinn aniú Mac Erca .i. in cethramadh nec*h* is ferr ro t*h*echtaidh Ére 785] gan c*h*lesaigecht & gan c*h*umachta .i. Muirchertach mac Erca & Niall N*oí*g*hiallach* & Conn *Cé*t*chathach* & Úgaine Mór.**’ [35](javascript:footNote('G302026/note035.html')) > 1. {MS Y folio/facs page 318/317b}Saegal Meic Erca is > > eól dam, > > ní bec mbl*iadan* ria fégad > > > > 790] ón aidche ro chin a c*h*lí > > nó co ndechaid ar nefní. > > > --- > > p.28 > > 4. *Deich* mbl*iadna* dó i tig in druad > > Saignen co n-ilar a buar, > > anfad m*a*ra[36](javascript:footNote('G302026/note036.html')) ros fulaing > > > > 795] Muirchertach in trén-chumaing. > 5. Dá bl*iadain* dó i tig in ríg > > Muiredaig móir, maith a díl, > > co ndechaid fri brón cen brath > > darb imnedach Muiredach. > 6. 800] Dá c*her*t bl*iadain* dó f*or* beirt > > i tig Loairnd dó ag Eirc, > > do Muirchertach cen gainne, > > nó co nderna fingaile. > 7. Fiche bl*iadan* 's a *deich* dó > > > > 805] i mBretnaib, ní himargó, > > frisin ré sin ro theachtaig > > Saxain & slóg-Bretnaig. > 8. A cind *deich* mbl*iadan* iar sin > > tinólaid, tenn in togail, > > > > 810] Saxain is Bretain cen brón > > doc*h*um nÉrenn a tinól. > 9. *Fiche* bl*iadan* dó co tenn > > i rígi thuaisc*ir*t Érenn > > i foirb in athar ór gein > > > > 815] Muiredaig móir meic Eógain. > 10. Ba ríg f*or* Érinn uile > > Ua hEógain in t-ard-r*ui*re > > *cóic* bl*iadna* *fiched* cen chel > > nó g*ur* gerrad a shaegol. > S. m*ei*c E. > > --- p.29 Section 45. 820] Tógbaithir in corp le Cairnech iar sin dá breith co Tuilén dia adnacul ann. Section 46. Do-rala Duaibsech .i. b*en* Muirchertaig dona clérchib iar sin & in corp et*ur*ru & do-rigneséin nuall guba móir toirsig & ro buail a basa & [do-b*eir* a druim iarum 825] frisin mbile i nÓenach Réil](G302026/app071.html) & ro mebaid cró-maidm dia c*ra*ide 'na cliab & fuair bás fo *chét*óir ann sin do c*h*umaid [a fir](G302026/app072.html) . Tucsat na clérig corp na rígna iar sin ma-róen & corp in ríg [37](javascript:footNote('G302026/note037.html')) conid ann asb*er*t Cairnech: > 1. Duaibsech ben maith Meic Erca, > > > > 830] clait*er* lib sunn a lechta, > > ingen ríg Connacht na clann > > ór gein F*er*gus is Domnall. > 2. Cuirt*er* Duaibsech fán ulaid, > > d*ur*san a héc do c*h*umaid, > > > > 835] ingen Duach, clait*er* a fert > > co raib sunna chaidche a lecht. > 3. Cóic bl*iadna* *fiched* dóib trell > > i n-ard-f*h*laithius na hÉrenn > > nó g*ur* c*h*uir in ríg dár leth > > > > 840] m*áthair* a c*h*loindi Duaibsech. > D. > > Section 47. Adnaicthir in rígan iar sin & clait*ir* a fert. Adnaicthir di*diu* in ríg i fail in tempaill allatuaid & ro bí Cairnech ic tab*air*t [teasmolta](G302026/app073.html) in ríg co n-ebairt in laídsi: > 1. 845] [Feart ríg Ailig biaid co > > bráth](G302026/app074.html) > > [a Tuilén atc*h*luinfe > > cách,](G302026/app075.html) > > [f*or* Sligid Asail co buan](G302026/app076.html) > > [sunn fa chasaib na mór-shluag.](G302026/app077.html) > > > --- > > p.30 > > 4. [38](javascript:footNote('G302026/note038.html'))Ba maith cech > > sligi re lind, > > > > 850] Muirchertach h*ua* Eógain f*h*ind, > > ní thánic Érind cen f*h*ell > > airdríg bud c*h**ur*the 'na cheann. > 5. Trícha traiged airdi in f*h*ir > > Muirchertaig [39](javascript:footNote('G302026/note039.html'))aird-ríg Oilig, > > > > 855] [ní thicfa dá éis co becht.](G302026/app078.html) > > [neach ro-shoisead a ríg-neart.](G302026/app079.html) > 6. Cóic traigthi *fich*et co fír > > tánic sunn do chorp in ríg, > > *cóic* traigthi ro loisced de > > > > 860] nach ráinic [fín](G302026/app080.html) na daibche. > 7. [40](javascript:footNote('G302026/note040.html'))Giall ar > > éicin ní bia ag neach > > do s*h*íl in ríg a hAilech, > > bid eagail in cech treib teind > > cen cob é bes f*or* Érind. > 8. 865] Éire mór don c*h*léirech > > [crín](G302026/app081.html) > > [pecad Meic Erca do díl,](G302026/app082.html) > > [is cian bus cumain rem lá](G302026/app083.html) > > [beith ag fégad in f*h*erta](G302026/app084.html) . > F. > > Section 48. Ó t*h*airnic dona clérchib in t-adnacol {MS Y folio/facs page 319/318a} do dénum 870] co facadar chucu in óen-mnaí n-álaind n-édroicht, brat uaine co n-a chimais ór-shnáith impe. [41](javascript:footNote('G302026/note041.html'))Léine do shída shoinemail impe. Do-riacht iarum ma*ra* rabadar[42](javascript:footNote('G302026/note042.html')) na clérig & b*en*nachais dóib & [b*en*nachsat](G302026/app085.html) di*diu* na clérig disi & ro airigset gné mbróin & toirsi f*uir*ri & do-ratsad 875] aichne f*uir*ri [conad hí](G302026/app086.html) ro mill in ríg ro bí Cairnech ic iarfaigid scél di[43](javascript:footNote('G302026/note043.html')) & atb*er*t: --- p.31 > 1. Innis dún do bunad, > > a ingen gan dubad, > > do-rignis ar pudar > > > > 880] cid álaind do chorp; > > ro marbais ríg Temr*ach* > > co n-ilar a th*e*aglach > > tria gním n-uathmar n-olc. > > 2. Innésat mo scéla > > > > 885] ní dingén a séna, > > a c*h*léirchiu co n-érgna, > > d'imlat ar mo chorp > > tabair nem dom anmain > > co n-érbur duib aml*aid* > > > > 890] a nd*er*nus co hangbaid > > f*or* talmain na tor. > 3. Dá nd*er*n*as*a, a ingen, > > faísidi na n-imned > > is aithrigi rind-geal > > > > 895] mar atb*ér*a sinn, > > logad do cach duine > > do-b*ér*am-ne uile > > ó aird-ríg na n-uile > > dia tuca féin ind. > Innis > > Section 49. 900] Ro bát*ar* na clérig iar sin ica iarfaigid di cúich hí féin nó cia a hathair nó a m*áthair* & cia cúis do bí aice don ríg in uair ro mill sí mar siúd hé. ‘Sín m'ainmsi,’ ol sí, ‘& Sighi mac Déin meic Triuin m'athair, & Muirchertach mac Erca’, ol sí ‘ro marb [m'athair](G302026/app087.html) & mo m*áthair* *& mo d*er*bráthair* 905] & mo d*er*bshiur i ccath Chirb f*or* Bóinn & ro [44](javascript:footNote('G302026/note044.html'))dic*h*eann Sentuatha Temrach & m'atharda uile isin cath sin fós,’ conad ann asb*er*t: --- p.32 > 1. Abair, a Shin, rád gan chair, > > tacair co fír cia h'athair, > > > > 910] nó cía rot *t*ógaib, a > > ben, > > nó cia 'gá fuil do muinntear. > > 1. Ingen misi Shige sheing, > > do thuaith Temrach ós Bóind, > > ní chél f*or*aib, rád co fír, > > > > 915] tucusa sib i n-imshním. > 2. Muirchertach ro marb m'athair, > > ro roind mór fadb i cathaib, > > i cind Átha Cirb co-se > > frisi ráit*ir* Áth Sige. > 3. 920] Sigi ba suí i certaib cles > > do-rad sochaide i n-ainceas, > > a dingbáil i comland chruaid > > ní raibe i mBanba brat-ruaid. > 1. Nirb annsa duit t'athair féin > > > > 925] iná Muirchertach h*ua* Néill > > nocha tréicfed tú re lind, > > a ingen builig bláth bind. > > 1. Atbélsa féin dia chumaid, > > ríg uasal iarthair domain, > > > > 930] i cinta na n-imned tenn > > tucus f*or* aird-rig Érenn. > 2. Do-rignius neim dó mo nuar > > do f*h**or*raig ríg na saer-s*h*luag, > > resíu do-neind beith a bus > > > > 935] d*ur*san ná'n éc do-chuadus. > > > --- > > p.33 > > 5. Ráithi damsa ma-lle fris > > nó co torchair i n-éislis, > > dia éis ní bíu co fada, > > atá dam, a mór-abba. > > Abair. > > > > > > > Section 50. 940] Do-rigne a faíside iar sin do C*h*airnech & do-rigne aithrigi ndíchra co Dia, am*ail* ro tecaiscead di, & do-chuaid do réir Chairnig & fuair bás fo *chét*óir and sin do c*h*umaid in ríg & atb*er*t iarum Cairnech fert do dénum di, & a cur fo t*h*uind tal*man*. Do-rigne*d* iarum am*ail* asb*er*t in 945] [cléirech](G302026/app088.html) [45](javascript:footNote('G302026/note045.html'))& dixit: > 1. Sín nírb inmain a dála > > g*us* in laithisea a táma, > > fuaramar a holc co fír > > do-rad sinn chaidche i n-imshním. > 2. 950] Cuirt*er* fa thalmain a cré, > > folaigt*er* a corp[46](javascript:footNote('G302026/note046.html')) cen > > ré, > > ní thánic a corp ná a clí > > nach traethfad ingen Shigi. > 3. Sige nír f*h*er cen engnam > > > > 955] i cind átha rob earlam, > > i Temraig nir maith a díl > > 'gá c*h*liamain g*ur* dígail Sín. > S. > > Imthúsa Cairnig immorro do-rignesein frichnam mór f*or* anmain Muirchertaig & ní t*h*uc a hifernn hé. Do-rigne 960] immorro in irnaigthe dianad ainm da tosach Parce mihi Domine, Deus Pater omnepoténs, Deus anime egrotanti & ro gab co grésach [47](javascript:footNote('G302026/note047.html'))f*or* anmain in ríg hí, co tucad a hifernn dó ainim in ríg. Conad ann sin táinic in t-aingel dochum Cairnig & atb*er*t fris cip é no gabad co grésach in irnaigthe --- p.34 965] sin c*o*mad nimedach cen chunntabairt hé. Conid ann asb*er*t int aingel na briat*h*ra sa: > 1. Cip é not gaba co dúr > > irnaigthi C*h*airnig na rún > > Iúd*as* is measa ro gein > > 970] ropad lór dá f*hóir*ithin. > - Tucad nem do Mac Erca > > f*or* h'irnaigthesiu festa, > > ní théit co bráth buidnech beann > > nech it relcib i n-ifernd. > - 975] Cé dig neach uaithib do róim, > > mine thora in conair chóir, > > ní mesa a bus féin a díl > > agutsa ic átaid in ríg. > - Sec*h*ip cimid chaithes ní > > > > 980] a {MS Y folio/facs page 320/318b} tegdais > > cháid do chilli > > t*ér*nóbaid slán, buan in blad, > > gémad dorb sluag 'gá marbad. > > - Atlochar do C*h*ríst rom c*h*ar > > aingel cáid icum fhégad, > > > > 985] is é mh'airfided rém lind > > frecnarcus aing*il* aíbind. > > - Cóic bl*iadna* *fichet* iar cóir > > ó thánacas sunna ón Róim > > gus in aidchise im-ne > > > > 990] ní raba cen chaí cip é.Cip é > > > Section 52. Conid aided Muirchertaig meic Erca conice sin am*ail* ro indis Cairnech & Tigernach & Ciarán & Mochta & --- p.35 Tuathal Mael Garb g*ur*a scribait & g*ur*a lesaigit oc na clérc*h*ib naema sin ica chuimniugad do chách ó s*h*in 995] i-lle. Finit. Murchad Ó Cuindlis do scríb in leb*ar*sa dó fén in bl*iadain* tánaisti tháinic ríg Saxan a nÉrind & dul[48](javascript:footNote('G302026/note048.html')) aisti fa essíd & uilc imda do dénum isin bl*iadain*si it*ir* Gall*aib* & Gaedelaib, pláig choitchenn f*or* daínib & ceathraib Érenn isin 1000] bl*iadain* *chét*na &c.