#Acallamh na Senórach I #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information Acallamh na Senórach I ====================== Author: Unknown --------------- ### File Description Whitley StokesElectronic edition compiled by Donnchadh Ó Corráin Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CURIA Project. 1. First draft, revised and corrected.Proof corrections by Donnchadh Ó Corráin Extent of text: 105 200 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt (1996) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G303000Availability [RESTRICTED] Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript sources.**2. Oxford, Bodley, Laud 610, written for the most part in 1453-54 for Émann mac Risdeird Buitler (Sir Edmond Butler). The fragments of the text begin at f. 123 and end at f. 146. There are six fragments; (i)=lines 2044-2235; (ii)=lines 2400-3520; (iii)=lines 3723-3909; (iv)=lines 4078-7356; (v)=lines 7398-7546; and (vi)=lines 7597-7546, and ends imperfectly. All the Laud sections are given in extenso in the edition. For the manuscript, see R. I. Best, 'Bodleian MS. Laud 610', Celtica 3 (1956) 338-39 (where Best points out that the section containing the Acallam is older than the rest of the manuscript and the product of another scriptorium); Myles Dillon, 'Laud Misc. 610', Celtica 5 (1960) 64-76 and Celtica 6 (1963) 135-55. 3. Oxford, Bodley, Rawl B 487. Imperfect. It contains 4 fragments of the text: (i)=lines 187-680; (ii)=lines 780-1361; (iii)=lines 1759-4139; and (iv)=lines 4519-6579; ends imperfect and omits many of the poems. 4. Chatsworth, Book of Lismore, written for Fínghin Mac Carthaigh Riabhach (ob. 1505) and his wife Caitilín (ob. 1506). For the history of the manuscript see R. A. S. Macalister, The Book of Mac Carthaigh Riabhach otherwise called the Book of Lismore, Facsimiles in Collotype of Irish Manuscripts 5 (Dublin: Irish Manuscripts Commission 1950). In ff 159-197 (facsimile foliation, 201r-242v) it contains ten fragments of the text: (i)=lines 1-3975; (ii)=lines 4078-5639; (iii)=lines 5940-6096; (iv)=lines 6400-6446; (v)=lines 6494-6625; (vi)=lines 6954-7125; (vii)=7138-7356; (viii)=lines 7398-7546; (ix)=lines 7565-7596; and (x)=7883-8005, and ends imperfect. Lines 1-2043, 2236-2400, 3521-3717, 3910-3975, 7565-7596, 7986-8005 are not in Laud 610 and are given in full in the edition. The text in Lismore is edited in Standish Hayes O'Grady, Silva Gadelica i-ii (London 1892), i 94-233 (text), ii 101-265 (translation); review by Kuno Meyer and correction of many errors in Revue Celtique 14 (1893) 329-31, 15 (1894) 372-82). 5. Killiney, Co Dublin, Franciscan Library at Dún Mhuire, MS A 4, pp 1-83. It ends imperfect at a point corresponding to line 7658. It has so many variations and additions that it constitutes a second recension. For a description of the MS see Myles Dillon, Canice Mooney and Pádraig de Brún, Catalogue of Irish manuscripts in the Franciscan Library Killiney (Dublin 1969) 10-12. 6. Killiney, Co Dublin, Franciscan Library at Dún Mhuire, MS A 20, 1r-129r. This MS was not used by Stokes, but it is close to MS 4 (Myles Dillon, Canice Mooney and Pádraig de Brún, Catalogue of Irish manuscripts in the Franciscan Library Killiney (Dublin 1969) 40-43). **Sources, comment on the text, and secondary literature.**2. For notices of Stokes's edition see J. Loth, 'Remarques au Glossarial Index', Zeitschrift für celtische Philologie 4 (1903) 104; Ludwig Stern, ibid. 3 (1901) 614-19. 3. An alphabetic list of all poems occurring in the text, with references both to O'Grady's and Stokes's edition is published in R. I. Best, Bibliography of Irish philology and of printed Irish literature to 1912 (Dublin 1913, repr. 1992) 189-90. 4. Robert D. Nuner, 'The verbal system of the Agallam na Senórach', Zeitschrift für celtische Philologie 27 (1958/59) 230-310. 5. Gerard Murphy, 'Acallam na Senórach', in Myles Dillon (ed), Irish sagas (Dublin 1959) 122-37. 6. The following poems from the Acallam have been edited in anthologies: 'Turus acam Día h-Aíne', 'Géisid cúan', 'Forud na Fíann fás in-nocht', 'Is úar geimred; at-racht gáeth' by Gerard Murphy, Early Irish lyrics (Oxford: eighth to twelfth century (Oxford 1956) 140-55); 'Is fúar geimhreadh, at-racht gaoth', by David Greene and Frank O'Connor, A golden treasury of Irish poetry, AD 600 to 1200 (London 1967) 189-90. 'Turus acam Día h-Aíne', 'Géisid cúan', are the subject of James Carney, 'Two poems from Acallam na senórach', in James Carney and David Greene, Celtic Studies: essays in memory of Angus Matheson (London 1968) 23-32. 7. Six prose episodes (in restored Middle Irish and corresponding to the following lines of Stokes's edition, 1-120, 329-53, 354-468, 718-871, 949-1002, 1868-1934, together with a reprint of Murphy article cited above) were edited by Myles Dillon, Stories from Acallam, Mediaeval and Modern Irish Series 23 (Dublin 1970). **The edition used in the digital edition**2. **Whitley Stokes**, Acallamh na Senórach in Irische Texte, Ed. Whitley Stokes and Ernst Windisch. series 4volume 1 (1900) pages xiv+1-438 ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration All editorial introduction, translation, notes and indexes have been omitted. Editorial corrigenda are integrated into the electronic edition. All variants recorded by the editor have been retained and these are tagged as variants. Editorial expansions of MS abbreviations, rendered in italic in the edition, are not marked. Missing text supplied by the editor is tagged. The manuscripts have not been freshly collated. The present file is the first of three files of the text. #### Editorial Declaration ##### Correction Text has been thoroughly checked and proof-read. All corrections and supplied text are tagged. ##### Normalization The electronic text represents the edited text. Word-division have been made conformat to CELT practice. Lenited s and f, rendered as s and f with overdot in the printed text are here rendered sh and fh. ##### Quotation Quotation marks are rendered q. ##### Hyphenation Hyphenation which here also represents the segmentation of Irish compound words is that of the original edition. ##### Segmentation div0=the whole volume. Paragraphs are marked and numbered (though they are unnumbered in the printed text). Line-breaks are marked and numbered. ##### Interpretation Names of persons (given names), groups, and places are tagged. Such names are tagged in the variants only when they differ from or are in addition to those appearing in the lemma. Where multi-element names cross a lemma boundary, the whole name is given in the reg attribute of the first element, and subsequent separate elements are marked as names. #### Canonical References This text uses the P element to represent the �. ### Profile Description Created: By unknown author(s) in Irish monastic scriptoria. Date range: 1100-1200.#### Use of language ##### Language: [GA] Middle and Early Modern Irish, and MSS variation with some Middle and Modern Irish forms. ##### Language: [LA] A few words in Latin, mostly textual formulae. ##### Language: [EN] Witness list and notes are in English. ### Revision History * (2008-10-05) Beatrix Färber (ed.) * Header further modified; keywords added; file validated. * (2008-07-25) Beatrix Färber (ed.) * Value of div0 "type" attribute modified, content of 'langUsage' checked; minor modifications made to header. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-09T12:30:38+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2003-11-19) Peter Flynn (Validation) * Changed 'opener' to 'head' inside 'lg'; made 'cecinit' into 'lg' of their own (only way to use them). * (1997-09-16) Margaret Lantry (ed.) * Header modified; file parsed using SGMLS. * (1997-09-04) Margaret Lantry (ed.) * Header re-structured; text parsed using SGMLS. * (1996-03-28) Mavis Cournane (ed.) * Re-parsing of the text, using SGMLS. * (1996-03-17) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Further proofing of text; revision of header; additional mark-up entered. * (1995-10-12) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Further proofing of text; revision of header; parsing checked using Author/Editor. * (1995-09-20) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Further proofing of text; creation of header; parsing checked using Author/Editor. * (1995-09-15) Tiarnán Ó Corráin (ed.) * Citations of variants completed and checked. Proper names tagged and tagging verified. Lineation checked, corrected, and verified. * (1995-01-12) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Text proofed and mark-up of variants verified. * (1994-12-12) Donnchadh Ó Corráin (ed.) * Text captured. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G303000 ### Acallamh na Senórach I: Author: Unknown ### List of witnesses * **L**: Oxford, Bodleian Library, Laud Misc. 610, ff 123-146 * **R**: Oxford, Bodleian Library, Rawlinson B 487, ff 13a and following * **LM**: Chatworth, Book of Lismore, folios 159-197 * **F**: Killiney [Co Dublin], Franciscan Library --- p.1 1] Ar tabhuirtt chatha **Chomuir** & chatha **Gabra** & chatha 2] **Ollurbha**, & ar n-díthugud na Féindi, ro scáilset iar sin ina 3] n-drongaibh & ina m-buidhnibh fo **Eirinn** co nár' mhair re h-amm 4] na h-uaire-sin díbh acht madh dá óclách maithe do dereadh na 5] Féinde .i. **Oisín** mac **Find** & **Cáilti** mac **Crundchon**, mhic **Rónáin** 6] ar scíth a lúith & a *lámhaigh*, & dá naonmar óclách maraon 7] r*i*ú, & táncatar in dá naonmar laoch sin a h-imlibh **Shléibhe 8] Fuait** fond-scothaigh foithremhail co **Lughbhartaibh Bána** amach, 9] risa n-abar **Lughbhudh** isin tan-so, & do bhádar co dubach do-mhenmnach 10] ann re fuinedh néll nóna in oidchi-sin.� 2. 11] Is annsin adubairt **Cailte** re h-**Oisín**: ‘maith, a anum, a 12] **Oisín**, cá conair no rachmais riá n-deóidh laoi d' íarraidh áighedechta 13] na h-oidhchi so?’ ‘Ní fhetar ón’, ar **Oisín**,‘ó nach maireann 14] do shenaibh na Féinde & do shen-mhuindtir **Fhind** mhic **Chumhaill** 15] acht triar amháin .i. misi & tusa, á **Cháilti**, & **Cámha** in **bhanfhlaith** 16] & in ban-choimétaidh ro bhúi ac coimhét **Fhind** mhic **Cumhaill** 17] ón uair fa macaem h-é gusin laithe a fuair bás.’ ‘Dligmít 18] feis dithat na h-aidchi-so di’, ar **Cáilte**, ‘uair ní h-éiter a rímh 19] ná a aisnéis in mhéit ro thoirbir in flaith-féindidh **Find** di-si do 20] shétaibh & do mháinibh re taobh in treas sét is ferr fuair **Find** 21] riam do thabairt di .i. in t-Anghalach, cornn tuc **Moríath** ingen 22] **ríg** mhara **Grég** do **Fhind**, & tuc **Find** do **Chámha**.’� 3. 23] Ocus fuaradar feiss na h-oidchi-sin ac **Cámha**, & ro fhiarfaig 24] díbh a n-anmanda, & ro indsetar di, & ro chái annsin --- p.2 25] frasa díchra dér, & ro fhiarfaigset scéla d' aroile ainn-séin, & táncatar 26] iarsin isin teach leaptha ro h-órdaiged dóibh, & ro bhói 27] in **bhanfhlaith** .i. **Cámha**, ac órdugud a cotach .i. núa cacha 28] bídh & sen cacha dighi, do thabairt dóibh: uair rob aithnídh 29] di-ssi mar do biadtái a samhla-sumh, & rob aithnidh di fóss 30] in ní bud dáoithin d' **Oisín** & do **Cháilti** co menic roime-sin. Ocus 31] ro éirigh sí co h-anmfhann étláith, & ro bói ac imrádh na 32] Féinde & **Fhind** mic **Cumaill**, & táin(ic sí) tar imrád **Oscair** mhic 33] **Oisín** & tar **Mac Lugach**, & tar chath (**Gabra** & aroile). Ocus 34] ro mhuidh tocht mór orro-sumh uime-sin.� 4. 35] (Is annsin ad)ubairt **Cáilte**: ‘ní doilghi linde anois iná 36] mar {folio 159a2} as éicin dúind in dá nónbar itamáit do deredh 37] na muindtire móire maithi-sin do scaradh & do scáiledh ó chéile.’ 38] Ro freacair **Oisín** sin: ‘dar mo bhréithir ámh’, ar sé, ‘ní fhuil 39] indum-sa níth ná nertt ina n-deaghaid-sin.’ Ocus gérsat calma na 40] fer-ógláigh ro cháisetar co dubach dobrónach do-mhenmnach 41] maraon risin m-**ban*fh*laith** .i. re **Cámha**.� 5. 42] Tucad a n-daoithin dighi & míre dhóibh, & ro bhátar teora 43] lá & teora oidchi annsin, & do cheileabairset do **Chámha** iarsin, 44] & ro ráidh **Oisín**: > 1. 45] Is toirrsech indíu **Cámha** > > do-rála i cind a snámha. > > 46] **Cámha** gan mac is gan h-úa > > do-rála conadh senrúa. > [1](javascript:footNote('G303000/note001.html')) 47] Is andsin táncatar rompu assan bhaile imach aran fhaithche 48] b-féraigh, & gníset comairle annsin, & as í comhairle do-rónad 49] accu ann, scarad re chéile; & ba scaradh cuirp re h-anmain a 50] scarad. Ocus do-rínset amhlaid-sin, uair do-chuaidh **Oisín** co 51] **Sídh Ochta Cleitigh**, bhail a raibhe a mháthair .i. **Bla** inghen 52] **Déirc Dhianscothaig**, & téit **Cáilte** roime co h-**Inhdber m-Bic 53] Loingsigh** a m-**Bregaibh**, risi-ráidter **Mainistir Droichit Átha** isin 54] tan-so .i. **Bec Loingsech** mac **Airist** i-torchair ann .i. mac **ríg** 55] **Rómán** táinic do ghabháil **Eirenn** co rus-báidh tonn tuile ann h-é 56] — & do **Lind Fheic** ar **Bóind** bhán-srothaigh, & tar **Sen-Breaghmaigh** 57] bhudhes, & co **Ráith Droma Deirc**, áit i r-raibe **Pátraic** mac **Alpraind**.� 6. 58] Is annsin do bhói **Pátraic** ac cantain na canóine coimdheta, 59] & ic etarmholadh in Dúilemhun, & ic bendachadh na rátha a --- p.3 60] roibhe **Find** mac **Cumaill** .i. **Ráith Droma Deirc**. Ocus at-conncatar 61] na **cléirigh** dá n-indsaighi iat-sum, & ro ghabh gráin & egla iat 62] roimh na feraibh móra cona conaibh móra leo, uair nír' lucht 63] coimhré na comhaimsire dóibh iatt. 64] Is and sin do éirigh in t-éo flaithemhnais & in t-uaithne 65] airechais & in t-aingil talmaide .i. **Pátraic** mac **Alprainn** .i. 66] **apstal** na n-**Gaoidhel**, & gabhus in t-esríat do chrothad uisci 67] choisrictha ar na feraibh móra, uair ro bhúi míle léighionn do 68] dheamhnaibh uas a ceannaibh conuic in lá-sin, & do-chuatar na 69] demhna i cnocaibh & i scalpaibh & i n-imlibh na críche & ind 70] orba uatha ar cach leath; & do shuidhedar na fir mhóra ina 71] dheagaidh-sin.� 7. 72] ‘Maith a m' anum’, ar **Pátraic** ré **Cáilte**, ‘(cia) comainm 73] thú, a ócláigh?’ ‘**Cá(ilte)** mac **Crundchon** mic **(Rónáin)** misi’, 74] ar se, *.‘i. mac óglaigh do muinntir **Fhinn** meic **Cumáill** mhé.’* 75] Ro bádar (na **cléirigh**) {folio 159b1} ac ingantus mhór 76] acá féghadh re tréimhsi chian,{SG page 96} & ní roiched acht co tana a 77] tháibh nó co formna a ghualand in bh-fer ba mó dona **cléirchibh** 78] don fhir dhibh-sin & iat ina súidhi.� 8. 79] ‘Athchuinghidh dob áil lium-sa d' iarraid ortt, a **Cháilti**’, 80] ar **Pátraic**. ‘Dá rabh ocum-sa do niurt nó do chumung sin 81] do-ghébthar’, ar **Cáilte**; ‘ocus abair cidh edh h-í.’ ‘Topar 82] fír-uisci d' fhagbáil inar b-fhocus annso, assa fhétfamáis **tuatha** **Breagh** 83] & **Midhi** & **Uisnigh** do baistedh’, ar **Pátraic**. ‘Atá ocum-sa 84] dhuit-si sin, a uasail & a fhíreoin!’ ar **Cáilte**. Ocus táncatar 85] rompu tar cladh na rátha a(mach), & ro gab-sum lámh **Pátraic** 86] ina láimh, & *ní deachadur acht náoi sbáis ón dorus amach 87] an tan* it-conncatar in loch-tobar grinn glainidi ina fhiadhnaise, 88] & ba h-adbal leo mét & reime in bhilair & ind fhochluchta 89] ro bhói fair, & do bhói ac tabairt a thesta & a thuarascbhála, & 90] adubairt **Cáilte** in laoidh ann: > 1. 91] A thobuir **Trágha Dhá Bhan** > > álaind do bhilar barr-ghlan. > > 92] ó ro tréigedh do chnuas ort > > nír' léiced fás dot fhochlocht, > > > --- > > p.4 > > 4. 93] Do bric ód bruachaibh amach > > do mhucca allta i t' fhásach, > > 94] doimh do chrega cháin sealga > > do láigh breacca broind-dearga. > 5. 95] Do mhes ós bharraibh do chrand > > t' iasc a n-indberaibh th' abhann, > > 96] álaind lí do ghas n-geghair > > a ghlas uaine fhoithremhail! > 6. 97] Is uait do-chuadar in Fhiann > > dar' marbad **Coinchend** coimfhial, > > 98] dar' cuiredh ár Féinde **Find** > > isin mhadain ós **Maolghlind**. > 7. 99] Uait do-chuaidh **Fathadh** na fhledh > > ba laoch do fhuilnged imned, > > 100] dá fhuair rath in talman toir > > dar' marbhadh i cath **Chlároigh**. > 8. 101] Táinic ós cind in tobair > > **Blaói** ingen **Deirc Dhianscothaigh** > > 102] gol ard con atha aicci > > dar' cuiredh cath **Confaiti**. > 9. 103] A(r) marbadh chon ocus fer > > ar n-athchuma laoch láin-gheal > > 104] co cuala glaodh **Gharaidh** ghlain > > adhaigh re taobh in topair. > � 9. 105] ‘Maith’, ar **Pátraic**, ‘in táinic ár próind & ár tomhaltus 106] chucaind fós?’ ‘Táinic ón’, ar **Easpac Sechnall**. ‘Roind ár 107] próind’, ar **Pátraic**, ‘ocus tabair a leth don naonmur óclách 108] mhór út, d' iarsma na Féindi.’ Is annsin ro éirghidar a 109] **espoic** & a **shaccairt** & a **salmchétlaidh**, & ro choisricsat in biad, 110] *& tucait a n-éna & a n-íbair-lestair dá n-ionnsáighidh,* 111] & ro thó(mals)at a lór-da(e)thain bídh & lenna {folio 159b2}, amail 112] ba les anma dóibh.� 10. 113] Is annsin adubairt **Pátraic**: ‘nár' maith in **tigerna** icá 114] rabhuir-si .i. **Find** mac **Cumaill**?’ Ocus ro ráid **Cáilti** in formolad 115] bec-so and sin: > 1. 116] Dámadh ór in duille donn > > chuiris di in caill, > > 117] dámad airget in gheal-tonn > > ro thidhluicfed **Find**. > 118] ‘Cia ro choimét sibh-si mar sin’, ar **Pátraic**, ‘in bar 119] m-beathaidh?’ Ocus ro frecair **Cáilte** .i. ‘fírinde inár croidhedhaibh 120] & nertt inár lámhaibh, & comall inár tengthaibh.’� 12. 121] ‘Maith, a m' anum, a **Cháilte**’, ar **Pátraic**: ‘in rabhadar 122] cuirnn náit{SG page 97} copána naid bleidhidha búis & bán-óir isna tighibh 123] a rabhais riam romhuind?’ Ocus freacrais **Cáilte** sin: ‘is edh 124] do bhúi a tigh mu **tigerna** do chornnaibh: > 1. 125] Dá chornn > > déc ocus trí cét > > do chornnaibh co n-ór ac > > **Find**, > > 126] mar do éirghidís don > > dháil > > ba h-adhbhul a lán don > > lind. > ’� 13. 127] ‘Mun budh coll crábhaidh, & mun bud maindechtnaige 128] urnaigthi, & mun budh tréigen acallmha **rígh** nime & talman 129] dúind, ro bo gairit linn t' acallaim-si, a ócláich’, ar **Pátraic**. --- p.5 � 14. 130] Do bí **Cáilte** ac indisin na **triath** & na **tigernadh** aca rabatar, 131] & ad-bert in láidh: > 1. 132] Cuirnn ro bhátar a tigh **Fhind** > > is meabair linn a n-anmann, > > 133] Macalla is Grugán Gann > > Cornn na m-Ban ocus Adhmall. > 2. 134] Macamh na Corn, Corn Aillbhi > > co n-ochtaibh aidbhli uile. > > 135] acan t-sluag ó láim do láim > > moille a tráigh iná a thuile. > 3. 136] Adharcán corn bói ac **Diarmait** > > do-beirthea a fialghoit do mhnáibh, > > 137] ól dá fer déc fa chethair > > dar mo bethaidh ba h-é a lán. > 4. 138] Dá chorn **Mhic Lugach** in láich > > Órsholus, Odhrán ind Óir, > > 139] Órsholus inmain fer forlán > > scarad neach re comrádh cóir. > 5. 140] Mar do éirgimís don comhól > > i teghlach **Find** ba h-árd bladh > > 141] Mac Alla am láim-si budhéin > > **Mú*dh*an** ac **Diarmait** ro*m*-char, > 6. 142] Grugán a láim **Fhind** na Féinde > > a corn féine a láimh na m-ban. > > 143] Deoch dá fichet a Mac Alla > > deoch trí fichet Corn na m-Ban, > > 144] deoch ceithre fichet a Mudhán > > deoch cét laoch a n-Grugán ghlan. > 7. 145] Caingasta corn **Oscair** áin > > is leis do éirgeadh don dáil > > 146] ba mind súla slóigh tar ler > > ris ro tibed mór n-ingen. > 8. 147] Leascach ba lór a áille > > corn **Aillindi** co n-áine. > > 148] **Find** ro tidluic dá bélaibh > > a laimh **Gotháin** gheil-méraigh. > 9. 149] Iarla ba lór a shuarca > > do cuiredh na caomchu(arta){folio 160a1} > > 150] **Find** do-rat i tigh n-ola > > do **Dhubán** mac **Dubnóna**. > 10. 151] Fer Uaine corn do bhí ac **Finn** > > do-beirmís linn tar gach lear > > 152] dá m-beth ac ól nír' bho dithat > > do bhiad ól trichat fer. > 11. 153] Is é lugha bhói 'nar comól > > a meic **Chalpuirn** i tam tigh > > 154] Fer Tuillidh corn **Glais** meic **Gathail** > > a luagh agaibh nocon fhil. > 12. 155] Dobrón re feruibh ba cáidh > > corn meic **Rethi** co mór-ghráin > > 156] misti leo beith i tigh **Fhinn** > > in tan no bithea i **Cromghlind**. > 13. 157] Brec Derg ba mór a chaire > > corn **Cháilte** go caemh-glaine, > > 158] uime tuc **Finn** in tres trén > > 'na torchuir **Lughaid** trí rém. > 14. 159] Cend Áluinn corn **rígh** **Alban** > > ris téighmís far dul fedha, > > 160] corn in ríg-fheinnid **Rónán** > > as n-ibhmís mórán medha. > 15. 161] Fer mar **Finn** ní thic cu bráth > > ní thabuir fáth ar foghlaibh, > > 162] **rí** ar doman 'gá m-beth a muirn > > nír' shamuil cuirn da chornaibh. > � 15. 163] ‘Ad-rae buaidh & bennacht, a **Cháilti**!’ ar **Pátraic**, ‘as 164] urgairdiugud menman & aicenta dhúin sin. Ocus innis óirscél ele 165] dhúin.’ ‘Inneosat ón’, ar **Cáilte**, ‘& abuir gá scél is áil duit.’ 166] ‘In {SG page 98}rabatar eich nó echrada acuibh isin Féin?’ ‘Do bátar 167] immorro’, ar **Cáilte**. ‘.LLL. serrach aen-lárach & aen-eich.’ ‘Cánas --- p.6 168] ar frith sin?’ ar **Pátraic**. ‘Adér frit a fhírinne, a anum’, ar 169] **Cáilte**.� 16. 170] Oclách do búi ac **Finn** .i. **Artúir** mac **Benne Brit**, & ba 171] h-edh a lín, trí naenbair. Ocus do-rónad sealg **Benne h-Edair** le **Finn**, 172] & ba tuillmech toirtech in t-shealg-soin, & do scáilset dá conuibh 173] & do shuidh **Finn** i **Carn in Fhéinnedha** idir **Beinn Edair** & muir, 174] & ba maith lais a menma ag éisdecht re raibchedaigh na n-dam 175] n-díscir n-dásachtach ic á luath-marbadh do chonúibh na Fénne.� 17. 176] Is ann do-rala d' **Artúir** mac **Benne Brit** beith ic coimet in 177] mara idir an (fi)adach & muir cu nach snáimhdís in (damhrad) 178] uatha; & mar do bhí **Artúir** amuich {folio 160a2} i cind in chuain 179] at-connaic trí coin do chonuib **Finn** .i. Bran & Sceolaing & 180] Adhnuall. Ocus as í comairli arar' cinn ***Artúir*** mac **Benne** 181] .i. é féin & a trí nónbair d' imthecht tar muir & na coin-sin do 182] breith leis 'na tír féin; & do críchnaiged in comairle-sin. Dóigh 183] ámh do-chuatar-som tar muincinn mara & na trí coin-sin leo, 184] & ro gabsat cuan & calad ac **Innber Mara Gaimiach** i crích 185] **Breatan**, & tiagait a tír, & lotar rompa co **Sliabh Lodáin meic 186] Lir**, & do-rónad sealg in t-shléibi-sin acu.� 18. 187] Dála na Fénne iarsin, tairnic leo a *bh-fhiadach* & a bh-fian-choscar 188] do dhénam, & ro ghabsat **longport** ag **Beinn Edair meic 189] Etghaeith** in féinnedha, & ro h-áirmhit coin tighi **Find** annsin 190] amail ba gnáth aca; & ba h-imdha a coin-sium, amail at-bert 191] an file: > 1. 192] Airim craeibhi ar connuibh **Finn** > > cona chuanairt bláith bhith-bhinn, > > 193] trí cét gadhar, comhull n-glé > > ocus dá cét gaidhrine. > � 19. 194] ‘Ba mór do dháinibh icá rabhutar sin’, ar **Pátraic**. ‘As 195] fír ámh duit-si sin’, ar **Cáilte**, ‘ór ba h-é so in lín no bhídh i 196] tigh **Finn**’: > > ‘ > 2. 197] Trí coecait ro búi i tigh **Finn** > > do **tháisechaib** Fiann fír-grinn > > 198] is trí cét gilla *n*-grádha > > dá chét dalta dingbhála. > ’ > � 20. 199] Ar n-áirimh na g-con fríth móir-esbaidh forro .i. Bran & 200] Sceolaing & Adnuall, & ro h-indised d' **Fhind**: ‘Sírter’, ar sé, ‘trí 201] catha na Féinne.’ Ocus gia ro siredh ní fríth na coin. --- p.7 202] Is annsin tucad loing-shithal bán-óir cum **Find**, & ro nigh 203] a ghnúis rígda, & tuc ordain fó a dét fis, & do faillsiged fírinne 204] dhó, & adubairt: ‘Ruc ***Artúir*** mac **righ** **Bretan** bhar coin 205] uaibh, & toghuidh nónbar do dhul dá n-iarraidh.’ Ocus ro togad 206] amlaid, & ba h-iat so a n-anmanna .i. **Diarmaid** mac **Duinn**, 207] meic **Donnchada**, {SG page 99} meic **Dhubáin**, do **Ernaibh Muman** an*d*eas, 208] & **Goll** mac **Mórna**. ‘In mac **rígh** **Goll**’, ar **Pátraic**, ‘nó in 209] mac ógláich?’ ‘Mac **ríg**h’, ar **Cáilte**: & at-bert: > 1. 210] Mac **Taidg** meic **Mórna** don **Muig** > > meic **Faeláin**, meic **Feraduigh**, > > 211] meic **Fiacha**, meic **Airt** don **Mhuigh** > > meic **Muiredhaig**, meic **E(oghain)**. > � 22. 212] ‘Ocus **Caol Cródha** cét-ghuinech ua **Nemhnain** (.i. cur) 213] {folio 160b1} conáich co neimh ro bhúi ac **Finn**, & ba h-í so 214] neimh ro bhái fair: ór nír' dhibraic a lám urchar n-imroill riam, 215] & nír' fuiligh a lám ar dhuine riamh *mín bud marb acedóir* 216] nach bhud marbh ria cinn nómaide, *& ní thainig 217] a tig iffirn riam cech duine ro muirbfed.* Ocus **Oisín** 218] mac **Finn** in té nár' ér duine riamh acht gu m-beth cenn re 219] caithimh neich aigi & cosa re h-imthecht’ ‘Is mór in teisd 220] sin, a **Cáilti**’, ar **Pátraic**. ‘As fír cidh sin’, ar **Cáilte**, & adubairt: > 1. 221] Nír' ér **Oisín** duine riamh > > im ór ná im aircet ná im *biadh*, > > 222] ní mó do chuinnigh ní ar nech > > gémad inn-rígh a oinech. > � 23. 223] ‘Ocus **Oscar** mac **Oisín** .i. in mac **rígh** ba ferr lúth & 224] lámach ro bái a n-**Érinn**, & **Ferdhoman** mac **Buidhbh Deirg** 225] meic in **Daghda**, & **Raighne Roisclethan** mac **Finn**, & **Caince 226] Corcairderg** mac **Finn**, & **Glas** mac **Eincherda Bera**, & **Mac 227] Lugach** *lám-echtach*, & misi féin’, ar **Cáilte**. ‘Ocus ba 228] h-í ar cétfuidh dhin féin, a naemh **Pátraic**, co nach raibhi ó 229] **Theprofháne** co **Garrdha na n-Isperda** a *n-iarthar* 230] in domain ceithre cét laech nach dingébhmais a láthair chatha 231] & chomlainn. Óir ní raibhi guala gan gel-sciath, ná cenn gan 232] cathbarr, ná des-dorn gan dá manáis móir-leabra *co suainemaib 233] lín lan-chadait a foscadaib na crand*. Ocus luidh-sium 234] romhainn fón réim-sin co ráncamar **Sliabh Lodáin meic Lir**, 235] & nír' chian dúin ann co cualamar dluth-chomhrád na bh-fer ag 236] dénam shealga ar in muigh.’ --- p.8 � 24. 237] Dála **Artúir** meic **Benne Brit**, do eisidh ina dhuma shealga 238] annsinn cona mhuintir. Indsaighter linne iat co h-athlamh & 239] ro mharbhsam muintir **Artúir** uili, & iadhus **Oscar** a dá láimh 240] um **Artúr** & ainices h-é, & tucsam ar trí coin lind. Ocus déchuin 241] ro dhéc **Goll** mac **Mórna** secha con-faca in t-ech bocóidech 242] dubh-ghorm co srian co cumdach óir fria, & in décsain ro dhéc 243] dá láimh clí con-faca in n-ech n-donn n-dóghabh(á)la & srian 244] línaidi láin-geal d' airget aith(legtha) fria co m-béilgibh óir fris, 245] & g(abus) **(G)oll** in t-each-sin & cuiris h-í i láim {folio 160b2} 246] **Oisín**, & cuiris **Oisín** i l-láim **Dhiarmada** í **Dhuibhni**, & táncamar 247] romuinn iar m-buaidh coscair & commáidme, & cinn na trí 248] naonbar linn, & ár coin & ár n-eich & **Artúir** féin a láim *lind, 249] co **Beind Éadair meic Éatgáith** an fhénneda, & tangamar assidein* 250] co h-airm i m-búi **Find**, co **Senmagh n-Elta n-Edair**.� 25. 251] Ocus táncamar isin pubaill i raibhe in rígh-fheinnid,{SG page 100} & at-bert 252] **Cáilte**: > 1. 253] Do-ratsamar **Artúir** linn > > co n-derna a cura re **Finn** > > 254] cur'ba óglách d' **Fhinn** iar soin > > cusin laithi luid d' écoibh. > � 26. 255] *Aincemaid **Artuir** 'arsin & marbmait a muintir,* & tucsam 256] in dana n-ech-sin d' **Fhinn** .i. in feir-ech & in bain-each, & 257] is da síl-sin do bhí echradh na Fénne uili, ór nír' chleachtsat 258] eich co sin. Ocus ruc in bain-each ocht tairberta & ocht serraig 259] gacha tairberta, & tucadh do dronguibh & do dheg-dáinib na 260] Fénne na serraigh-sin, & do-rónta carpuid acu iarsin.� 27. 261] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cháilti!**’ ar **Pátraic**; ‘ocus 262] innis dúin anmanna na **triath** & na tréin-fer icá rabhadar na 263] h-eich-sin.’ Conad ann as-bert **Cáilte** ocá innisi: > 1. 264] Aithnid damh eich na Fénne > > gibé adéradh re chéle > > 265] in uair thicedh in sluag seng > > co h-**aenach** **Tailltenn** taeibh-sheng. > 2. 266] In Coinchenn **Eochaid** meic **Lir** > > In Aignech **Diarmada** dil, > > 267] In Coscrach **Fhinnchaid** na g-cath > > In Gormlasrach **Meic Lugach**. > 3. 268] In Badhbh ac **Mac Lugach** lán > > Érim Cruthach ag **Conán**, > > 269] Ben Mhanann tucadh tar muir > > do bí ac **Finn Bhán** ua **Breasail**. > 4. 270] In Éachtach **Oscair** co n-ádh > > In Dubluirgnech ag **Dubán**, > > 271] Mídach Mairg ic **Scal** fo caill > > is Fer Baeth ag **Mac Sidhmaill**. > > > --- > > p.9 > > 7. 272] Francán ocus Lúth Re Srian > > dá ech tháisigh scuir na bh-fhian > > 273] Lúth ac **Scuirín**, codhnaibh gal > > is **Francán** ac **Dub Druman** > 8. 274] Gerr in Óir, Gerr in Arcait > > maraen do cinndís carpaid, > > 275] dá ech do bhí ag **Aillmi** ann > > ag ingin **aird-rígh** **Eireann**. > 9. 276] Dub Esa is Dubh Thuinne > > dá ech **Aenghuis Angluinne**, > > 277] **Cáilti** is **Oisín** amach > > maraen téigdís gach n-**aenach**. > 10. 278] Each **Guill** meic **Morna** don muigh > > fer fairi do b(úi) a **Maenmhuigh**, > > 279] tan do-léicthe ar sliabh nó ar muigh > > fá comhluath r(e gaeith) n-erruigh. > 11. 280] Each dá nach dechaidh ní riamh > > do coin (ná do mhíl) ná d' fhiadh > > 281] Concenn do bhí a(c **Finn** na fledh) > > {folio 161a1} tucad a tíribh **Saxan**. > 12. 282] An Glas Gaillmhe, mór in midh > > ferr ná cét ech a h-aenor > > 283] do bhí ac **Finn** in crotha buain > > a m-brollach gacha mór-shluaigh. > 13. 284] Ceatra fichit is dá chét > > ocus míle, nocha bréc, > > 285] d' fheruibh trí nech fáth co lí > > a marc-shlúag **Fhinn** **Almhaini**. > � 28. 286] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cháilti**!’, ar **Pátraic**: ‘as 287] gairdiugud menman & aicenta dúin sin acht min bhudh coll 288] crábaid, & min bhudh maidnechtnaighi urnaigthi, *& min bud 289] trécon etarmolta in Coimdedh* dhúin é.’� 29. 290] Ocus do bhátur annsin co táinic maden arnamárach, & gabais 291] **Pátraic** a eirredh uime, & táinic ar in faithchi amach, & trí fichit 292] **sacart**, trí fichit **sailmchétlaid** & trí fichit naeim-**escub** 'na fharrad 293] ac silad creidmhe & crábaid sechnón **Eirenn**. Ocus do-riachtadar a 294] dhá aingel fhorcoiméta cum **Pátraic** annsin .i. **Aibelán** & **Solusbreathach**, 295] & fiafraighios dibh in budh móid le **ríg**h nime & talman 296] beith do-som ag éisdecht re scéla na Féinne. Frecrait na 297] h-aingil do-som co comnart cubaidh: ‘A anum, a {SG page 101} naeim-**chléirigh**!’ 298] ar siat, ‘ní mó iná trian a scél innisit na sen-laeich út ar dáigh 299] dermait & dichuimhne *orra*. Ocus scríbhthar *na scéla- 300] sin* let-sa i támlorguibh **filed** & i m-briat*h*raibh **ollaman**, 301] ór budh gairdiugudh do dronguibh & do deg-dáinibh deridh aimsire 302] éisdecht frisna scéluib-sin.’ Ocus do imt*h*igset na h-aingil 303] *uada* iarsin.� 30. 304] Is and sin do-cuas ó **Pátraic** ar cenn **Cáilti**, & tucad dá 305] innsaigid h-é in nónbar óclaech do bí, & ba h-iat so a n-anmunna 306] .i. **Failbhe** mac **Flainn**, & **Eogan Airmderg** mac **ríg**h **Ulad**, & 307] **Flann** mac **Fergusa**, mac **ríg** **Cenéil Conaill**, & **Conall Coscarach** --- p.10 308] mac **Aengusa**, mac **ríg**h **Connacht**, & **Scannlán** mac **Ailella** mac 309] **ríg** **Osraigi**, & **Baedán** mac **Gairb**, mac **ríg** **Corco Duibne**, & 310] **Luaimnech *mac* Linn**, mac **ríg** **Érna Muman**, & **Aedh 311] Lethderg** mac **Eogain**, mac **rig** **Tuadhmhuman**, & **Failbe** & **Uancenn** 312] dá mac **rig** **Dháil n-Áraidhi** atuaidh, & **Fulartach** mac 313] **Finghin**, mac **rígh** **tuath** m-**Breg** & **Midhi**. 314] ‘(In) b-fhedubair cidh fa tucad dom acallaim sib don (chu)r 315] -so?’ ar **Pátraic**. ‘Ní fhedumar immorro’, ar **Cáilte**. ‘Ar dáigh 316] {folio 161a2} cu ro shléchtadh sibh do soiscéla **rígh** nime & talman 317] .i. in fír-Dia forórda.’ Is annsin tucad tonn baitsi Críst tairsibh 318] ac **Pátraic**, ag cinn baitse & creidme bh-fer n-**Eirenn**. 319] Is annsin tuc **Cáilte** a láimh secha i comhraid a scéith, 320] & tucustar lia druimnech derg-óir *don ór ór-lasrach tíri na 321] h-**Araipi*** a rabutar trí cóecait uingi, do **Pátraic** ar baisted 322] in nónbair do bhí. ‘Tuarastal déidhinach na **flatha** **Finn** dam-sa 323] sin’, ar **Cáilte**: ‘do raith mh' anma-sa & do raith anma in rígh-feinneda 324] duit-si, a **Phatraic**.’ Ocus is ed do ghabhudh in lia 325] do **Phátraic**, ó bhárr a meoir medhóin co mulluch a ghualann, 326] & do bhí ferchubut ar lethet & ar reme innti, & do cuired in t-ór 327] sin ar find-cheolanuibh tráth **In Táilcinn** & ar saltrachaib & ar 328] lebraib aithfrinn.� 32. 329] ‘Maith, a anum, a **Cháilte**’, ar **Pátraic**: ‘gá sealg is ferr 330] fuarudar in Fhiann riamh a n-**Eirinn** nó a n-**Alpain**?’ ‘Sealg 331] **Arann**’, ar **Cáilte**. ‘Cait a b-fhuil in ferann-sin?’ ar **Pátraic**. 332] ‘Idir **Alpain** & **Cruithentua*i*th**’, ar **Cailte**, ‘ocus trí catha na 333] Féinne teighmís-ne *innti i* laithi mís trogain risa ráidhter 334] in Lugnasadh, & do-gheibhmís ar lór-daethain sealga ann no gu 335] n-gairedh in chái do barruibh biled i n-**Eirinn**, & binne iná gach 336] ceol éisdecht re binn-ghothaib a h-énlaithi ag éirghi do thonnuibh 337] & d' aireraib na h-indsi .i. trí coecait ealta bítís 'na timchill co 338] taitnemh gacha datha idir gorm & uaine & glas & buidhi.’� 33. 339] Ocus do ráidh **Cáilte** in láidh:{SG page 102} > 1. 340] **Arand** na n-aighedh n-imdha > > tadall fairge re a formna, > > 341] ailén a m-biadhta buidhni > > druimne a n-dergthar gái gorma. > 2. 342] Oighe baetha ar a bennuibh > > monainn mhaetha 'na monguibh, > > 343] uisce fuar ina h-aibhnibh > > mes ar a dairgibh donnuibh. > > > --- > > p.11 > > 5. 344] Milchoin innti is gadhair > > smera is airne dubh-droighin > > 345] dlúith a fraigreadh re fedhaibh > > doimh ac *deghail* 'má doiribh. > 6. 346] Díghlaim corcra ara cairrcibh > > fér gan locht ara learguibh, > > 347] ós a creaca*ib* cain cumhdaigh > > surdghail laeig, breaca ac bedhgaigh. > 7. 348] Mín a mag, méth a muca > > suairc (a guirt, scél as creidte),{folio 161b1} > > 349] a cnó ar barraibh a fidcholl > > seoladh na sith-long seice. > 8. 350] Aibinn dóib ó ticc soinenn > > bric fá bruachaibh a h-abunn, > > 351] freagrait fáilinn má finnall > > áibinn gach inam **Árann**. > � 34. 352] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a anum, a **Cháilti**!’ ar **Pátraic**: 353] ‘is tairisi linn do scéla & tú fein budhesta.’� 35. 354] Is annsin ad-connuic **Pátraic** **dúnad** & degh-árus uaid budhdes 355] gach n-dírech. ‘Cia in baili úd, a **Cháilti**?’ ar **Pátraic**. 356] ‘Baile is uaibrecha i rabadhus a n-**Eirinn** ná a n-**Albuin** sút’, 357] ar **Cailte**. ‘Cia do búi ann?’ ar **Pátraic**. ‘Trí meic **Luigdech 358] Mind** meic **Aengusa** .i. tri meic **rígh **Eirenn****. **Ruidhi** & **Fiacha** 359] & **Eochaid** a n-anmanna.’ ‘Crét tuc dóibh-sium in maithius 360] mór sin?’ ar **Pátraic**.� 36. 361] Fecht n-aen dá táncatar d' agallaim a n-athar co **Fert na 362] n-Druadh** fria **Temhraig** aníartúaid, ‘Cán asa táncubair, a óca?’ 363] ar sé. ‘A h-**Echlais Banguba** an*d*es’, ar siat, ‘a tigh ar 364] m-buime & ar n-aide.’ *Ocus ro batar édaighi ligda lenn-maisecha 365] umpu & bratt uaine imón mac ro bo shine dib .i. im **Ruidi**, & bratt 366] corrtharach d' olaind examail **Tíri Tairngiri** im **Fiacha**, & faideran 367] fir-gorm im **Eochaid** co cimais airgid aen-gil ina timchell, & delg 368] óir isin brut ósa bruindi* ‘Cidh ro imluaidh sibh, a 369] oca?’ ar **rí **Eirenn****. ‘d' iarraidh críche & feruinn ort-sa’, ar siat. 370] Do bhí in **rí** 'na thosd re h-edh & adubhairt: ‘Ní h-athair’, ar 371] sé, ‘tuc crích na ferann dam-sa, acht mu rath féin & mo ruithendacht, 372] & ní thibér ferann dáibh-si, acht cosnaidh féin ferann 373] dáibh.’ Is annsin do éirghedar-sum eirghi athlaim aein-fhir, & 374] tangatar rompa go faidhchi in **Brogha** *braenaigh brecc-solais* 375] & do eisetar ann gan nech ina bh-fharrad. ‘Cidh as 376] comairle libh anocht?’ ar **Ruidi**. ‘As comhairle linn’, ar a 377] bráithri, ‘troscad do dhénam re **Tuatha Dé Danann** re rath 378] críchi & forba & ferainn & re maithius máineach mór-adhbhul 379] d' fagbáil uatha.’ Ocus nir' chian dóibh annsin co facadar in --- p.12 380] t-óclách suairc sidhamail da n-innsaigid. *Ulcha deghgablach 381] dond fair, folt find-clechtach fororda 'sé buidi bocc-álaind tar a 382] formna siar sechtarda, & cael-snaithi óir ic cengal an fuilt indfada 383] fororda ardaigh nach gluaisiud in gaeth gailbech guibelta finda fa 384] rosc na fa radarc. Assa find-airgit ima chois, & in cos tecmad re talmain 385] dó is uimpi ro bui in t-assa, & ní benadh a cruindiucc 386] don rindiuc .i. a drucht do barr an feóir.* Bennuighis 387] do macuibh **rígh **Eirenn**** & frecrait-sium fón samhla cétna. 388] ‘Can duit, a ógláich’, ar iat, ‘ocus can as tice?’ ‘Asin **Brugh** 389] *braenach* breac-sholus i comhfhocraibh dhúibh’, ar in 390] t-óclách. ‘Carsat comainm, a ócláich?’ bar iat-somh. ‘**Bodhbh 391] Derg** mac **(In D)aghda** misi’, ar sé; ‘ocus ro foillsigedh (do) 392] **(Thuathaib Dé) Danann** bar tiachtuin-si do throscad{folio 161b2} 393] sund anocht re ferunn & re mórrath *d' fagbail*, & ticidh 394] leam-sa, a ócu.’ Ocus do éirghedar a n-aein-fhecht, & do-chuadar 395] isin m-**Brugh**, *& tucad a cathair grind glainidi ar laech-lár in 396] t-sídha iat*, & tucadh próinn dóibh, & nír' chaithset.{SG page 103} 397] Do fiafraig **Bodb** díbh cidh um nár' chaithset biad. ‘**Rí **Eirenn****’, 398] ar siat, ‘ár n-athair féin, dar n-éra um crích & um ferunn, & 399] ní fhuil acht dá airecht chudrama a n-**Eirinn** .i. **Meic Míled** 400] & **Tuatha Dé Danann**, & táncamar-ne d' innsaigid in dara h-airecht 401] díb-sin *.i. sib-si*’.� 37. 402] Is annsin *at-racht **Bodb** leisin m-beind m-blaith m-buabaill 403] bai ina laim: ‘Táíí uile’, ar sé, & ro táíetar lucht in t-sídha uile 404] co tái tostadhach, & ro taiscit a cuirnd & a copana & a 405] m-bleidedha ban-óir & ban-airgid; &* do-chuadar **Tuatha 406] Dé Danann** a comhairle, & as é ba h-uaisli & ba h-uiregda isin 407] comairli-sin .i. **Midhair Mongbhuidhi** mac **In Dagda**, & adubairt: 408] ‘tabraidh trí mná dhóibh-súd’, ar se, ‘ór is ó mhnáib do gabar 409] rath nó amhrath.’ Ocus tucadh trí h-ingena **Midair** dhóibh .i. 410] **Doirenn** & **Aiffe** & **Aillbhe**. ‘Abair, a **Bhuidhbh**’, ar **Midhair**, 411] ‘cidh do-bérthair dóibh sút?’ ‘Adér’, ar **Bodb**, ‘.LLL. mac 412] **ríg**h atámaid isin t-sídh-so : tabhar .LLL. uingi do derg-ór 413] ó gach mac **rígh** díbh-sin dóibh.’ ‘Ocus .LLL. édach uaim-si 414] dhóibh’, ar **Bodb**, ‘co saine gacha datha.’ ‘Ascaidh uaim-si 415] dhóib’, ar **Aedh** mac **Aedha** na n-*amsach* --- p.13 416] a **Cnuc Ardmulla** amuich don muir, risa n-abar **Rachlainn** isin 417] tan-sa .i. macam **Tuath Dé Danann** sin. ‘Corn & dabhuch 418] uaim-si dhóibh’, ar sé, ‘& in dabuch do línad d' uisci eochar-ghorm, [2](javascript:footNote('G303000/note002.html')) 420] & do-ghéna midh so-óla so-meascda de, & saile serb-dhomain do 421] chur isin corn do-ghéna fín acétoír dhe.’� 38. 422] ‘Ascuid uaim-si dhaibh’, ar **Lir** **Sídha Finnachaidh**, ‘.i. 423] .LLL. cloidhim & .LLL. sleg seimnech sith-fhoda.’ ‘Ascaid 424] uaim-si dhóibh’, ar **Aengus Óg** mac**In Dagda** ‘.i. **dúnad** 425] & dingna & baili rígda rómhór co sonnaighib sith-árda & gu 426] n-griananaib gleorda glainidi & co tighibh rinn-radharcacha rómhóra 427] isinn inad bus áil dóibh .i. idir **Ráith Chobhthaigh** & 428] **Temhuir**.’ ‘Ascaid uaim-si dhóibh’, ar **Aine** ingen **Modhuirn**, 429] ‘.i. ban-chóic atá acum, & **geis** di nech d' éra fa bhiadh, ór do-ghébha 430] ní mar do-bhéra u(aithi).’ ‘Ascaid uaim-si dhóibh’, ar 431] **Bodbh Derg**: ‘**arpeit(idh)** (maith atá acum .i.) {folio 162a1} **Fer 432] Tuinne** mac **Troghain** a ainm, & ruidhbh 'arna ruachtad, & mná 433] re gúr-lámnad, & mílidh arna moch-ledrad do choideldais frisin 434] ceol sirrechtach do*-gh*ní, & ní mó as **airfitid** don dúnad a m-bí 435] inás do lucht na cric*h*e *uime!*’. Ocus do bhátar 436] re teora lá cona n-oidhchibh isin t-síd.� 39. 437] Ocus adubhairt **Aengus** riu trí h-abla ***Aifi*** a **Fidh 438] Omna** do breith leo .i. abhull fo bláth & abull ac tuitim a 439] blátha & abhull abaigh; & do-chuadar cum in **dunaid** iarsin, *uair 440] ro bai urlum fa comair é*, & do bátar .LLL. bliad(an) 441] and no gu n-dechaid díth arna **ríghaibh**-sin, & do-chuatar ar cúla 442] chum **Túaithe Dé Danann** tréna cleamhnus *& trena caratrad* 443] & do ansat ann ó sin amach, & is é-sin in dún 444] do fhiarfaigis dím, a **Phátraic**, ar **Cáilte**.**Cáilte** cecinit� 40. > > 445] > 3. 446] Trí thuili > > ticed a dún **Árd Ruidi**, > > 447] tuili ógán, tuile ech > > tuile milcon mac **Luigdech**. > 4. 448] Trí ceolu > > ac **ríghuibh** seghda ar sodhain.[3](javascript:footNote('G303000/note003.html')) > > 450] ceol crot, ceol timpán co > > m-blaidh > > dórd **Fir Tuinni** meic > > **Troghain**. > 5. 451] Trí gáire > > bidh ann gan uair fa terca, > > 452] gáir [ceathnata](app001.html) dá faidhchi > > gáir graifni ocus gáir erca. > > > --- > > p.14 > > 8. 453] Trí gáire > > gáir a muc [dronnmhar](app002.html) n-degha, > > 454] gáir a shluaigh ós blai bruidhne > > gáir muirne is gáir mheadha. > 9. 455] Trí cnuasa > > bítís ann uas a slatuibh, > > 456] cnuas ac tuitim, forumh n-gnáth > > cnuas fó bláth is cnuas *abaigh*. > 10. 457] Trí meic for-fhácuibh **Lugaid** > > gersat rulaidh a bh-fheadma, > > 458] **Ruidi** mac **Luigdech Lethain**. > > **Echaidh** is **Fiacha** ferdha. > 11. 459] Do-bhér-sa teisd ar **Echaidh** > > nach dechaidh traighidh madhma, > > 460] ní bídh gan **airfitiud** gnáth > > ní bidh tráth gan ól corma. > 12. 461] Do-bér-sa teisd ar **Fhiachaig** > > gérsat rulaidh a fhaghla, > > 462] nocha n-ebert guth bud ró > > is ní bhídh budh mó calma. > 13. 463] Do-bér-sa teisd ar **Ruidi** > > cus' ticdís na trí thuile, > > 464] nar' érustar nech um ní > > is nár' iar*r* ní ar dhuine. > 14. 465] Tricha **ruirech**, tricha **triath** > > tricha nia ba forumh **rí**, > > 466] ba h-é lín a slúaig cétaig > > tricha do chétaib fa trí. > 467] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cháilti**!’ ar **Pátraic**: ‘as urgairdiugud 468] menman & aicenta dhúin sin.’ 469] Ocus nír chian dóibh (ann co) facadar in t-aen-óclách an*d*es 470] gach n-direch dá n-inn(saigid co n-degh-éc)usc. Brat corcra uime, 471] dealg óir isin bhrut, (léine d)o shída bhuidi re grian a chnis, 472] urtlach {folio 162a2} do chnóibh corra cenn-bhuidhi & d' ubluibh 473] áille ór-bhuidhi leis, & cuiris ar lár a fiadhnaise **Pátraic**. ‘Can asa 474] tucais in cnuasach, a mhacáim?’ ar **Pátraic**. ‘A **Fidh 475] gég-áluinn Gaibli**’, ar esium. ‘Carsat comainm-siu, a ógláich?’ 476] ar **Pátraic**. ‘**Falartach** mac **Ferghusa** misi’, ar sé. ‘Cidh as 477] duthaig duit?’ ar Patraic. ‘**Ríghi** **Tuath** m-**Breg** & **Midi** & 478] **Déisi Temhrach** as dual damh’, ar in t-óclách, ‘& foghlaid & 479] díbercach mhé.’ ‘Cia ar a n-déne foghail?’ ar **Pátraic**. ‘Derbbráthair 480] damh féin, **Bécan** mac **Fergusa**.’ ‘Do dhuthaig duit 481] co gairit’, ar **Patraic**. ‘Forchenn air, a naeim-**chléirigh**’, ar an 482] t-óclách. ‘Isin bliadain a tám’, ar **Pátraic**: ‘can asa tucais in 483] cnuas?’ ar **Patraic**. ‘Ro fedar-sa ám’, ar **Cáilte**, ‘cáit asa tucad: 484] is a **Ros meic Treoin** a **Fidh Gaible** anall, & lubh-ghort sealga 485] h-é do bhi ag óglach grádh*a* d' **Finn** mac **Cumaill** .i. **Mac Lugach** 486] láidir láin-échtach.’ ‘Maith a anum’, ar **Pátraic**, ‘is annsin atá 487] fer gráda dom muinntir-se .i. **Cessán** mac **ríg** **Alban**, & **sacart** 488] méisi dam-sa h-é.’ ‘Lubh-ghort sealga don Fhéinn sin’, ar **Cáilte**. --- p.15 489] & in trath ticedh dochma shealga don Fhéin idir **Eirinn** & **Albain** 490] do gheibhdís a n-daethain sealga re teora la & re teora aidche 491] a **Ros meic Treoin**.� 42. {SG page 105} 492] **Cáilte** cecinit: > 1. 493] **Cluain Cesáin** ro clos amach > > cus' tathaighedh **Mac Lugach**, > > 494] ba **Ros meic Treoin**, forumh n-grind > > fria ré thuidechta **In Táilcinn**. > 2. 495] Gidh cantar na sailm fa sech > > i **Cluain Cesáin** na **cléirech**, > > 496] do-connac in cluain creamhaig > > fo damraid rúaid róireabaig. > 3. 497] Gé atá léighenn uas in linn > > do bhí tan nár' bhó toillcill, > > 498] ba fót abla is snáma a sruth > > adhbha cána in chluain chreamuch, > 4. 499] Táinic in tarrngairi áigh > > táilginn treabsat **Clúain Cesáin**, > > 500] adubairt **Finn** fial failgech > > cumadh neimhedh naem-ainglech. > 5. 501] Menic sinn 's ar coin fa sech > > a n-diaidh dhamhrad n-óc n-uaibrech > > 502] ar laeich ar n-gadhair co h-uain > > ac faghail um an caemh-chlúain. > 6. 503] Tri fichit **rigan** gu recht > > bátar acum i n-aoin-fhecht, > > 504] do-*gh*nínn a leasa uili > > fa mé an cleasach cluannuidi. > � 43. 505] ‘Gá trath do ló ann anois?’ ar **Pátraic**. ‘Is fogus d' *adhaigh* 506] ann’, ar **Beneoin**. ‘In táinic ar proinn fós cuca(inn?)’(ar 507] **Patraic**). {folio 162b1} ‘Ní tháinic ón’, ar **Beneoin**. ‘A anum, a 508] naem-**Pádraic**’, ar **Fulurtach** mac **Fergusa**, ‘do-bherainn-se eolus 509] duit in bhaili i fhuighbhithea proinn & tomultus anocht.’ ‘Cá 510] h-inad sin?’ ar **Pátraic**. ‘I tigh **Becain** mu bhráthar féin a 511] **tuathaib** **Breg** & **Midhe**.’� 44. 512] Ocus luidhset **cléirigh** roim **Pátraic** co tech **Bécáin**, *& ailis 513] **Beneoín** feis air*, & is amlaid ro bói sein, & ocht fichit 514] finn-airge aigi, & érais um biadh iat. Ocus táinig **Benén** & na 515] **cléirigh** ar cúl, & indiset scéla do **Phátraic**. ‘As ced limsa’, 516] ar **Patraic**, ‘a bh-fhuil aigi-sium do chrudh & do mhuinntir gan 517] élaithech a m-bethaidh amárach dhíbh’, & ro fírad an ní-sin, 518] ut dixit **Patricius**: > 1. 519] **Becan** > > ní rab ilar a > > tredan, > > 520] oiret rabh grian ar deiseal > > ní rab > > [seiser](app003.html) d' óibh > > **Bécán**. > � 45. 521] Is annsin ro shluic in talam uili a n-aein-fhecht **Becan** cona 522] mhuinntir & cona mhaithius idir mhíl & duini. ‘Feis dithat na 523] *h-aidhche* anoct uaim-si duit, a naeim-**chléirigh**’, ar **Fulartach** 524] mac **Fergusa**, ‘.i. nái m-bai fichit atá ac biathadh mu ceitheirne --- p.16 525] acum anallana ar fogail & ar dibfeir(g).’ ‘**Rígi** uaim-si duit-si 526] ó mhedhón lái amárach’, ar **Pátraic**, ‘& dot' shíl ad' deghuid 527] no gu ticthe risin eclais.’ Ocus do cuired **Becan** a talam mar sin, 528] & dofuc **Patraic** **rígi** d' **Fhulartach**. *Conidh Díth m-**Bécain** ainm 529] in sceoil sin.*� 46. 530] Is and sin ro fhiarfaig **Pátraic** do **Cháilte**: ‘ga lín m-bráthar 531] do bhi ac **Finn**?’ ‘Do bátar dá bráthair aige’, ar **Cáilte**, ‘*ocus 532] nírb' urdrucu **Find** innait* .i. **Fithal** & **Cithrumach**.’ 533] **Cailte** cecinit: > 1. 534] Diamair ar **senchaidi** sund > > na trí meic do bhi ag **Cumull**, > > 535] **Finn** ocus **Cithramach** den > > ocus **Fithal** na b-**filed**. > � 47. 536] ‘Cia dhar' **Mac Lugach** ro fhiarfaiges díd aréir?’ ar **Pátraic**. 537] ‘Robudh ceist ar neach eli sin’, ar **Cáilte**, ‘& ní h-edh orum-sa. 538] M(ac) do **Daire Derg** mac **Finn**’, ar **Cailte**, & do **Lugaig** ingin 539] **Fhinn** .i. ingen dílius aindílius do bhí ac **Finn**, & tucsat in 540] bantracht uili luighi cor' ingen dilius d' **Finn** h-i, & do comraic a 541] derbbráthair féin ria iar n-ól (cor)ma i **Temhair Luachra**, & 542] do-rindi {folio 162b2} in mac-sin ria .i. **Mac Lugach**, *& ro bí 543] co cend nái mís torrach and, & tancatar bressa brighi & ella 544] do h-indsaighid, & rucustar gein meic ann*, & in adaig 545] rucad an mac táinic **Finn** & tri catha na Féinne don bhaile, 546] & athair in mheic .i. **Daire Derg**, co **Temhair Luachra**, & do 547] h-indisedh dhoibh sin. ‘As gáine leam’, ar **Finn**, ‘ór as mac 548] rucad ann, & da mad ingen ro budh olcc a breith di-si dá derb- 549] bráthair.’� 48. 550] ‘Adrae buaid & bennacht, a rígh-fhéinnid!’ ar cách. ‘As 551] buadhach in t-ainm tucuis air .i. **Gaine**.’ Amail as-bert in **fili**: > 1. 552] **Gaeine** ainm **Meic Lugach** luinn > > **Daire** a athair ós gach druing, > > 553] **Cú Muighi** ainm **Meic Rethe** > > **Briu*i*n** a athair **Dairethe**. > � 49. 554] Tucadh a n-ucht **Finn** in mac iar-sin, & tuc **Finn** i n-ucht 555] **Moingfhindi** ingine **Dubáin** .i. bain-céle d' **Finn**, & as í ro thócaib 556] ocht cét sciath-armach don Fhéinn, & ro ail in mac-sin cur' bha 557] slán a dhá bliadain déc, & tuc a dhaethain airm & éidid dho 558] ann, & táinic roime co **Carraic Chonluain**, cu cenn **Sléibi Smóil 559] meic Edleacair**, risi n-abar **Sliabh Bladma** aniu, airm i raibhi 560] **Finn** & in Fhian, & táinic a b-fiadnaisi na flatha Féinne, & ferais --- p.17 561] **Finn** fir-cháine bh-fháilte fris, & do-rindi in mac a *coraigecht* & 562] a mhuinnterus re **Finn** & tuc a láimh i laimh **Finn**, & do bhí 563] re bliadain isin Féin, & do-righne lisdacht mhór risin Féin in 564] bliadain-sin, & ní mó iná **fine** naenbair don Fhéin ro soichedh 565] (do) ghuin muicci nó fhiadha ocun gilla-sin, re taoib bhuailti 566] a g-con & a n-gillanraidi.� 50. 567] Is annsin tángatar in Fhiann cu **Ros in Fhéinnedha** ar 568] brú **Locha línide Léin** tes, & ar rochtuin do trí cathuibh na 569] Fénne conuice sin do-rónsat casait **Meic Lugach** re **Finn**. Ocus 570] adubratar trí catha na Féinne: ‘Do rogha duit, sinne acut nó 571] **Mac Lugach** a aenar.’ 572] Is annsin tucadh **Mac Lugach** d' agallaim **Finn**, & do fhiarfaig 573] dhe: ‘Maith a anum, a **Mheic Lugach**’, ar **Finn**, ‘gá h-olc 574] dor(ignis) risin Féin in tan atá do miscais aco uili?’ ‘Do-beirim 575] dom bréithir’, ar sé, ‘nach fedur a bh-fhochuinn munub olc leo imad 576] do {folio 163a1} lúid nó lámhuigh do dhénamh damh-sa etarra.’� 52. 577] Is annsin tuc in flaith-féinnid comhairle do **Mac Lugach**. 578] & do {SG page 107} bhí buaidh ara chomhairli-sium, & do mhair in comairle- 579] sin ag **Mac Lugach**, & at-bert **Finn**: > 1. 580] A **Meic Lugach**, toluib snas > > más e h' órd an t-óclachas > > 581] corbhat sídhuigh teglach tréin > > gurbhat duilig a n-droibhéil. > 2. 582] Ná buail do choin gan chinuidh > > ná *lí* do mhnái co finnair, > > 583] ná ben re genaidhi i cath > > gid meraigi, a **Mheic Lugach**. > 3. 584] Ná h-imderg duine mad cáidh > > ná h-éirigh re h-imarbáigh, > > 585] ná ra*b* tarraic imale > > ar am*m*aid ná ar droch-dhuine. > 4. 586] Dá trian do mhíne re mnáibh > > is re h-echlachuib urláir, > > 587] re h-**aes dána dénta duan** > > nárbhat dian re daescar-shlúagh. > 5. 588] Ná geibh tosach leaptha dhé > > rett aes cumtha is comairle, > > 589] im-ghaibh luighi claen is col > > ná *f*haemh uile h' fiadhugodh. > 6. 590] Ná h-abair-se bréithir móir > > ná h-abair nach tibre chóir, > > 591] ór is nár a rádh co tenn > > muna fedtar a comall. > 7. 592] Ná ro tréice do **ruire** > > in chéin bheir a*r* bith bhuidi, > > 593] ar ór ná ar shéd ar bith cé > > na tréic-si do chomairce. > 8. 594] Nár écnaighi co ferdha > > a mhuinntir re **tigerna**, > > 595] ór ní h-obair duine maith > > écnach a shluaig re prímh-**fhlaith**. > 9. 596] Nárbat buain-scélach brégach > > nárbat labhar luaith-bhédach, > > 597] gérsat imdha do ghartha > > nírsat bidbha oirechta. > > > --- > > p.18 > > 12. 598] Nírsat sibleach thighi n-óil > > nársat ingnech ar shenóir, > > 599] in dáil ad-cluine as í in cóir > > ná ben re duine n-deróil. > 13. 600] {F§}*Bidh co h-eistechtach cailli > > bid co féchsanach muighi, > > 601] oir ní fedrais, mór in modh > > nach biad [t' escara](app004.html) it farradh*§ > 14. 602] Nársad diultadach um biad > > nárab cumthach duit ainfhial, > > 603] nárad furáil féin ar **flaith** > > na h-écnaiged gach n-ard-**flaith**. > 15. 604] Lean dott édach, lean dott arm > > resiu thair an gleo glas-gharbh, > > 605] ná déna dibhe fád rath > > lean (d)on míne, a **Meic Lugach**. > � 53. 606] ‘(Ad-ra)e buaid & bennacht!’ ar **Pátraic**, ‘as maith in scél- 607] sin (ro indi)sis dúin; & cáidhe **Brocán** **scríbhnid**?’ ‘(Sunn), a 608] naeimh-**chléirigh**’, ar **Brocan**. *‘Tabair do lebar & t' adharc & 609] do pend cugat, &’* ‘scríbhthar {folio 163a2} an scél 610] út lat.’ Ocus do-rinne **Brocan** acétóir.� 54. 611] Is andsin ro fiarfaig **Pátraic** do **Cháilte**: ‘in rabatar **airfitigh** 612] acuib-se isin Féinn?’ ‘Do bhí imorro’, ar **Cáilte**, ‘in 613] t-én**airfitech** is ferr do bhí a n-**Éirinn** ná i n-**Albain**.’ ‘Cá 614] h-ainm séin?’ ar **Pátraic**. ‘**Cnú Deróil**’, ar **Cáilte**. ‘Cáit a 615] fríth é?’ ar **Pátraic**. ‘Eidir **Crota Chliach** & **Síd Ban bh-Fhinn** tes’, 616] ar **Cailte**. ‘Crét a thuarascbáil?’ ar **Pátraic**. Ceitri duirn **Finn** 617] do bhí ina áirdi & trí duirn do isin crand chiuil do sheinnedh, 618] & **airfitigh** **Thuaithe Dé Danann** do-rinde tnúth ris. 619] Luid **Finn** in lá-sin co **Sídh Ban Finn** siar do sheilg & d' fhiadhach, 620] & suidhis ar in bh-firt fótbhuigh andsin. Sillis iarum in 621] flaith-féinnid secha co n-fhacca in fer bec ac sefnad & ac sáir-sheinm 622] a chruiti ar in fhod ina fhochuir, & is amlaid ro bhúi, & folt fada 623] finn-buidi co clár a dhá leas fair, & ar faicsin **Finn** dó táinic 624] da innsaigid, & tuc a láim 'na láim, ór as é céd-duine {SG page 108} tárla do 625] h-é ar tuidhecht asin t-sídh amach, & ro bhúi oc seinm a chruiti 626] a fiadnuisi **Finn** no gu tancatar in Fhiann, & 'ar techt dóibh 627] at-cualatar in ceol sirrechtach síde. ‘Maith a anum, a **Fhinn**’, ar 628] an Fhian: ‘as é-sút in tres turcairthe as ferr fuaruis riamh.’ Ocus 629] do bhí ac **Finn** no gu fuair bás. Ocus adubairt **Cáilte** in láid: > 1. 630] Abhuc do fuair **Finn** ferdha > > do bhí d' fheabus a mheabra > > 631] gacha cluinedh tiar is tair > > do bhídh aigi do meabair > 2. 632] **Cnú Deróil** a ainm in fhir > > a n-**Eirinn** nir' anaithnidh > > 633] inmain leinbhín fa glic n-glóir > > dar'bo comainm **Cnú Deróil**. > > > --- > > p.19 > > 5. 634] Indeosat dáibh, fáth gan locht > > mar do fhuair **Finn** in t-abhoc, > > 635] bá gein shochair do fríth ann > > én-mac **Logha** meic **Eithleann**. > 6. 636] Do bhámar a farrad **Finn** > > idir **Chrota** is **Shléib Ban Finn** > > 637] co cualumar ceol gan chol > > ar an fhót inár bh-fharrod. > 7. 638] Do bhámar ag éisdecht ris > > a cheol nír' ceol co n-eislis, > > 639] beg nachar' chuir sinn 'n(ar suan) > > in ceol sirrechtach sír-bhuan. > 8. 640] Annsin at-bert risin **rí** {folio 163b1} > > **Find** mac **Cumhaill** **Almhaini**: > > 641] ‘canas tici-si, a fir bhic’ > > ‘sheinnes in cruit co caeim-glic?’ > 9. 642] Tánacas o **Shíth Ban Finn** > > áit a n-eabhar midh is linn, > > 643] is dó tháncas lem co becht > > do beith treall ad chomuidecht. > 10. 644] Do-ghébha seoit is máine > > is ór derg is degh-dáine, > > 645] ór thaitnid frim do dhála > > do-ghébha mu lánghrádha. > 11. 646] Do-rad a láim a láim **Finn** > > annsin roba subach sinn, > > 647] is tucmaid h-é linn alé > > do ba caem ar turchairthe. > 12. 648] Cetra duirn i n-airdi in fhir > > trí duirn ina chruit chaeimh-dhil, > > 649] mor tairm na bláithi buige > > binn fogar na caem-chruiti. > 13. 650] Do-ratad cuigi málle > > cúic **oirfitig** na Féinne > > 651] cur' fhogluimset ceol síde > > thall ó **Chnái** go caeim-**Líne**. > 14. 652] Díb-sin mac **Senaig** male > > **Senach** ocus dá **Dhaighre** > > 653] do-rónsat foglaim co h-án > > ocus do-róine **Cuán**. > 15. 654] Ba cheisd le **Finn** na Fénne > > a abac gan bain-chéle, > > 655] ór nír' áil don fhir chródha > > na mná remra rómhóra. > 16. 656] Adubairt **Finn** in **flaith** m(ór) > > co tibredh aircet is ór > > 657] don tí uainn do fhinnfadh soin > > i n-**Éirinn** ben a chosmoil. > 17. 658] Adubairt **Scí** mac **Eogain** > > óglach co n-aicniud leomhuin: > > 659] ‘inneosat is scél ádha’ > > ‘baile a fuil a dhingbála.’ > 18. 660] ‘Beir mo bennacht, éirg dod thoigh’ > > ‘a mheic **Eoghain** a **Mumoin**’, > > 661] ‘ocus innis dúin tré spéis’ > > ‘in crích a bh-fhuil re aisnéis.’ > 19. 662] ‘Roich co **Tech Duinn** a **Mumain**’ > > ‘a **Fhinn** chródha chomhramhaigh’, > > 663] ‘atá ann is **oirfi*ti*dh** dhuit’ > > ‘ingen dar' comainm **Bláthnuit**.’ > 20. 664] Annsin ro triallsam co tric > > is flaith na Fian faebair-glic > > 665] co **Tech n-Duinn** d' iarraidh na mná > > ba móide sin ár menmá. > 21. 666] Fuaramar **Bláthnait** 'san t-sídh > > tucamar linn h-í co fir, > > 667] ro fháiset tall istigh mhóir > > **Bláthnait** ocus **Cnú Dearóil**. > 22. 668] Tucmait uingi dh' ór gach fhir > > in lín do bhámar d' fianuibh, > > 669] a **caibhche** na mná gan locht > > do-ratadh (tall) don abhoc. > 23. 670] {folio 163b2} Cetra duirn i n-áirde in fhir > > trí duirn ina chruit chaeim-ghil, > > 671] áirdi in ben inás in fer > > inmhain lánuma láim-gheal. > {SG page 109} > 25. 672] Lámdha in domain acon mhnái > > imirt óir aircid gan ghái, > > 673] lasin bh-fer, fá mór in modh > > slóigh in domain d' áirphiteodh. > > > --- > > p.20 > > 28. 674] Ní raibhe **ríghan** 'san Féinn > > na **táiseach** na **flaith** co céill > > 675] nach tuc grádh ocus máine > > don lánamhuin lánnaidhe. > 29. 676] Mar do thicedh doineann dúr > > ar in b-Féin, fa ríghda rún, > > 677] do bhítis ac **Finn** fóa bhrat > > **Bláthnait** ocus in t-abac. > 30. 678] In tan ticed maith don Fhéin > > ní cheiled **Bláthnait** co céil, > > 679] in tan do thiced dóibh olc > > ni cheiled orra in t-abhoc. > 31. 680] Nocha n-fhuil ceol ar talmain > > in neoch budh mhian le menmain > > 681] nár' shuaill foghar i tigh óil > > acht a canad **Cnú Deróil**. > 32. 682] Trí turchairthe is ferr fuair riamh > > **Finn** in flaith-fhéinnid fír-fhial: > > 683] Bran ocus Sceolaing gan locht > > **Bláthnait** araen 's an t-aboc. > � 55. 684] Nír' chian dóibh asa h-aithle co facadar in móirseser gilla 685] mór dán-innsaigid. ‘Canas táncabair, a óca?’ ar **Pátraic**, ‘& 686] cia sibh féin?’ ‘**Eogan Leithderg** mac **Aenghusa**, ó **rígh** dá 687] chóicedh **Muman** táncamar ar do cenn-sa, a naemh **Pátraic**.’ 688] ‘Rachmait-ne annsin’, ar **Pátraic**, ‘ol dlegar mar a bh-fhuigter na 689] mainchisa a n-gabháil ann.’ ‘Crét do-géna sinne in nónbar 690] óclách so?’ ar **Cáilte**. ‘Fáilte mhís & ráithi & bliadna am 691] fharrad-sa dháibh’, ar **Pátraic**. � 56. 692] Is andsin táinic **Pátraic** roime, & as í slighe tháinic a 693] bh-**Fhidh Gaible**, & a n-**Druim Criadh**, risa ráidter **Ceall Dara** isin 694] tan-sa, & tar **Sruithlinn** ar **Dermagh**, & tar **Berbha** *bith-glais* 695] & i **Tóchar Léghi** ingine **Cuarnatan**, airm i torchair **Liagh {F§}*le 696] Conall*** ar in n-Dergruathar, &§ i **Sen-Mag Roichet** 697] ingine **Déin** meic **Dileann**, risa ráidter **Magh Ruadh Roichet**, *&* 698] i **Sen Mhagh n-Eo**, risa ráidter **Mag Láissi**, tar in b-**Feoir** 699] n-iuchar-bhradánaig & d' **Achadh Bó** bái [*gap: MS damaged*] trénbhuillig risa 700] ráidter **Achad [*gap: MS damaged*]** {folio 164a1} a **Slighidh Dhála meic 701] Umhóir**, & do **Ros in Churad**, re n-abar ***Ros Cré*Ros caemhálainn Cré**, 702] & lámh dhes re Lathaig Bó **Lodáin** meic **Lir**, risa ráidhter **Clár 703] Daire Mhóir**, & do **Chorrocuibh Cnámhchoille**, & do **Chuillind 704] Ua Cuanach** siar in baile i torchair **Cuillenn** mac **Mórna** le 705] **Finn**, & do **Leim in Fhéinnedha**, & d' **Aenach Cuili Mná Nechtain**, 706] re n-abar **Aenach Sétach Sen-Chlochair** *isin tan-sa, & tar **Ath 707] m-Braengair**, risi raiter **Ath Mor** isin tan-sa*, & do **Chenn 708] Abrat Sléibe Cáin** budhdhes, & do **Tulaigh na Fénne**, re n-abar 709] --- p.21 **Ard Pátraic** isin tan-so, áit a m-bai **Eogan Lethderg** mac **Aengusa**, 710] **rí** dhá cóiced **Muman**, co maithibh in dá choiced ***Muman*** uime.� 57. 711] Is annsin do scáiled a phuball tar **Pátraic**, & táinic **rí** 712] **Muman** co maithibh a mhuinntiri, & tuc a cenn a n-ucht **Pátraic**, 713] & ro shlecht do, & ro búi-sium sechtmain annsin ac todhúscad 714] mharbh & ac slánugud dháine n-galair & esláinte & gacha h-aincesa archena. � 58. {SG page 110} 715] Is annsin tucadh a bhreith féin do **Phátraic**, & táinic 716] **Eogan Leithderg** roime co **Rosaigh na Righ**, dá **dunad** fein, & 717] do-chuatar maithi **Muman** dá n-dúintibh & dá n-deg-bhailtibh iarsin. � 59. 718] ‘Maith a anum, a **Cháilte**’, ar **Pátraic**, ‘crét uma tucadh 719] **Findtulach** ar an tulaig-so ara tám?’ ‘Adér frit a fhírinni’, 720] ar **Cáilte**, as so do-chuamar-ne tri catha na Féinne do tabairt 721] catha **Findtrágha**, & tucad ár sleagha dar n-innsaigid, & tucad 722] fethana fithnais do chrannuibh ar sleg, & ro dhech **Finn** in 723] tulaig uime & adubairt: ‘As finn in tulach.’ ‘Ocus gá ferr 724] ainm da m-bia uirri iná **Finntulach**?’ *ar siat* > 1. 725] > > **Cáilte** cecinit:* 726] A thuluch ard áibinn-si > > cus' ticdís Fiana finda, > > 727] fa gnáth **longphort** lán-adhbhul > > ort is gasrad ghlan-ghilla. > * 728] Ba h-í ár cuit re comháirimh > > ticmís ard maighi míne > > 729] smera sciamhdha sceachaire > > cnó do chollaibh **Cinn Tíre**. > * 730] (Mae)tháin (drisse) dealgnaigi > > gasáin creama gan (cin)aidh > > 731] do(chaith)mís gach bealltaine > > buindéin bláithi (is barr) biroir. > {folio 164a2} > * 732] **Eoin** a doiribh diamhaire > > ro soichtís fulacht Fénne, > > 733] togmaill breca a **Berramhain** > > nit beca a bennuibh slébhe. > * 734] Bratáin luatha **Lindmuine** > > escanna **Sinna** sóiri, > > 735] cailigh fhedha **Fhidhrindi** > > dobráin a diamhraib **Daile**. > * 736] Iascach mara muiridi > > a críchaib **Bái** is **Béire**, > > 737] medbhán **Fáide** fír-ghlaine > > duileasc a cuanuibh **Clére**. > * 738] Snámh na **Loingsi** lochaidhi > > fa meinic le **Mac Lugach**, > > 739] ticmís sluaigh is sochaidi > > ar do thaobh thall a thulach. > * 740] Meisi is **Oisín** oll-bladach > > téighmís a corraib curach, > > 741] fuarus gaibhthi glas-mara > > a timchill tonn is tulach. > � 60. 742] Ocus is as-so do-chuamar-ne do chur chatha **Finntrágha**, & 743] at-conncomar óclach do mhuinntir Fhinn d' ar n-innsaigid .i. 744] **Cael** cródha céd-ghuinech ua **Nemnainn**. ‘Can asa tánacuis, a 745] **Chaeil**?’ ar **Finn**. ‘Asin **Brug** braenach atuaid’, ar **Cael**. 746] ‘Cret do iarais?’ ar **Finn**. ‘d' acalluim **Muirinde** ingine **Deirg** --- p.22 747] mo **muine** féin.’ ‘Cidh a adhbhar-sin?’ ar **Finn**. ‘Ar bhithin 748] leannain t-sídhe & ard-nuachair & torad aislinge {F§}*tarfas dam.’ 749] Ader-sa sin rit, ar **Finn***§ .i. **Crédhe** ingen **Cairbri** 750] cnes-bháin ingen **rígh** **Ciarraigi Luachra**. ‘In bh-fedrais, a **Chaeil**’, 751] ar **Finn**, ‘conid h-í-sin bain-mhealltóir ban **Eirenn**, ór is terc sét 752] maith a n-**Eirinn** nár' bréc chum a **dúnaid** & a degh-áruis.’ 753] ‘Ocus in fidir tú ga comha iarus ar chách?’ ar **Cael**. ‘Do- 754] fhedar’, ar **Finn** ‘.i. gibé aga m-beth do **dhán** nó d' **filidhecht** 755] **duan** do dhénam dhi & tuarascbháil a cuach & a corn & a cupad 756] & a h-ian & a h-aird-leasdar & a righ-thech romhór.’ ‘Atá urlumh 757] acum-sa arna tabairt damh ó **Muirinn** ingin **Deirg**, óm **buime** féin.’{SG page 111} 758] Ocus do áilsedhmar in cath don **d*ula*-sin, & táncamar romuinn 759] tar taebhuibh cnoc & carrac & tulach cu **Loch Cuire** i n-iarthur 760] **Eirenn**. Ocus táncamar cu dorus in t-sída, & do chansam in dord 761] fian-sa re crannuibh ar sleg n-ur(ard) n-orchrai, & do éirghedar 762] ingena *míne* macdhachta (mongbuide) {folio 164b1} ar 763] sceimhealborduibh grianán *& ar solustighib cláraigh*. 764] Ocus táinic **Crédhi** dar n-acallaim, & .LLL. do mhnáibh uimpi, 765] & do raidh in flaithféinnid ria: ‘Is dod thoga-sa & dod thochmharc-*sa* 766] tháncamar-ne’, ar se. Fiarfaigis an ingen cia dhar' 767] áil a tochmharc. ‘Do **Cael** *chroda* chet-guinech ua **Neamhnainn**, 768] do mac **rígh** **Laigen** anair.’ ‘Do chualamar a scéla.’ 769] ar an ingen, ‘gen gu facamar é, & in bh-fuil aigi mo **dhuan** 770] dam-sa?’ ‘Atá immorro’, ar **Cael**; & do éirigh & do ghabh a 771] **dhuan**: > 1. 772] Turus acam dia h-áine > > gé dech isam *fíráighe* > > 773] co tech **Créidhi**, ni snímh suail > > re h-ucht in t-sléibi anortúaid. > 2. 774] Ata i cinnedh dhamh dhul ann > > gu **Crédhi** a **Cíchaib Anann** > > 775] co rabhar ann fo dhecraibh > > cetra lá ocus leith-seachtmuin. > 3. 776] Aibinn in tech ina tá > > idir fhira is maca is mná, > > 777] idir **dhruidh** ocus **aes ceoil** > > idir dháiliumh is doirseoir. > 4. 778] Idir gilla scuir nach sceinn > > ocus ronnaire re roinn, > > 779] ata a comus-sin uili > > ag **Créidhi** fhind fholt-bhuidhi. > 5. 780] Budh áibinn damh-sa 'na dún > > idir *cholcaidh* ocus chlúmh, > > 781] mad áil do **Crédhi** ro clos > > budh aibinn damh mu thuros. > > > --- > > p.23 > > 8. 782] Sithal aice a sil sugh subh > > as do-gníedh a blai dhubh, > > 783] dabhcha glaine gairdheasca > > cupáin aici is caeim-eascra. > 9. 784] A dath amar dhath an aeil > > *coilcidh* eturra ocus aein, > > 785] sída etorra is brat gorm > > derg-ór eturra is glan-chorn. > 10. 786] A grianan ac **Loch Cuire** > > d' arcat ocus d' ór bhuidhe, > > 787] tuighi druimnech gan dochma > > d' eitibh donna is derg-chorcra. > 11. 788] Dá ursain uáinidhi ad-cí > > a comla ni dochraidh h-í, > > 789] aircet échta, cian ro clos > > in crand búi 'na fordoros. > 12. 790] Catháir **Chréidhi** dot láim chlí > > ba suarca 'sa suarca h-í, > > 791] casair uirre d' ór **Ealpa** > > fa chosuibh a caeimh-leaptha. > 13. 792] Lebaidh luchair na line > > fuil os cinn na caithairi > > 793] do-rónad ac **Tuile** thair > > (d' ór) buidi is do lic lógmair. > 14. 794] (Lebaid eile) dod láim dheis > > d' ór is d' aircet gan eisleis, > > 795] co pubaill co (m-bricht m-b)ugha > > co caem-slatuibh credhumha. > {folio 164b2} > 16. 796] An teghlach atá 'na tigh > > as dóibh as áibne ro chin, > > 797] nídat glasa slíma a m-bruit > > at casa finna a forfhuilt. > 17. 798] Do choideldais fir ghona > > cona taescaibh trom-fhola > > 799] re h-énuibh sídhi ac sianán > > ós bhorduibh a glan-ghrianán. > 18. 800] Madam buidech-sa don mhnái > > do **Chréidhi** da n-gairenn cái, > > 801] méraid ní bus lia a láidhi > > madh dá n-díla a commáine. > 19. 802] Mad áil le h-ingin **Cairbre** > > ní dam cuirfe ar choir cairdi, > > 803] cu n-abra fein rim abhus > > ‘is mu mhóir-chen dod thurus.’ > {SG page 112} > 21. 804] Céd traiged i tigh **Créidhi** > > ón chuirr gu roich a chéle, > > 805] is fiche traiged tomhais > > a leithet a deg-dhorais. > 22. 806] A h-udhnacht is a tuighi > > d' eitibh én n-gorm is m-buidhi, > > 807] a h-urscar thair ac tobar > > do ghlain is do carrmocal. > 23. 808] Cetra h-uaithne um gach leabaidh > > d' ór is d' aircet coimecair, > > 809] gem glaine i cind gach uáitne > > nídat cenna anshuairce. > 24. 810] Dabhuch ann do chruan **fhlatha** > > a sileann sugh suarc-bracha, > > 811] abhull ós cinn na daibche > > co n-imat a trom-thairthe. > 25. 812] In uair líntar corn **Créidhi** > > do mhidh na dabhcha déne, > > 813] tuitit isin corn co cert > > na cethra h-ubla a n-aein-fhecht. > 26. 814] An cethrar út do h-áirmhedh > > éirghit isin frith-dhaileam, > > 815] tabrat don ceathrar anunn > > deoch gach fhir ocus ubull. > 27. 816] In tí 'gá táit sin uili > > idir tráigh ocus tuili > > 817] ruc **Créidhi** a **Tulchaib Tri m-Benn** > > edh urchair do mnáibh **Eireann**. > 28. 818] Laidh sunn cuice ní *crodh* cas > > ní gres luighthi co luath-bras, > > 819] co **Créidhi** cruthaig abhus > > bhudh luchair lé mo thurus. > � 62. 820] Is andsin ro fhaietar in lánamain-sin ar feis leaptha & 821] láimh-dheraighthi, & do bátar ann re secht laithib ag ól & ag --- p.24 822] áibhnes gan esbaidh bhídh ná leanna ná lesaighthe oraind acht 823] mad imnedh ele a(r **Finn**) .i. **allmhuraigh** do bheith ac **Finntráigh**. 824] Ocus tuc an inghen eirredh dílius dingbhála (do gach) 825] aen díb fo leith, & do timn(amar) ceilebhradh dá chéile. � 63. {folio 165a1} 826] ‘Ticeadh an inghen linn’, ar **Finn**, ‘co bh-fhinnum 827] cia uainn da m-bia maith nó saith don n-dula-so.’ Ocus rucastar an 828] ingen drechta móra do chrudh lé do frithailimh a n-aesa galair & 829] othrais. Ocus as í an ingen ros-biath d' as & d' fírleamhnacht iat céin 830] ro bás ag cur in chatha. & is ina tigh do bhítís lucht icce & othrasa 831] na Fénne, & mar do cinn an ingen ar mhnaibh na Fénne um thidhnacul 832] sét & máine ro chinnesdar ***Cael** .i.* a fer, a n-gail & a n-gaisciudh 833] ar tri cathaib na Féinne isin cath-sin, & fa bét in ní do-rónad 834] lá *déidhinach* in chatha .i. a badadh **Caeil**, & do bhadar bethaduigh 835] ele, & comhsaegal acu re **Cael** *& fuaradar bás da chumaid **Chaeil***, & tuc in tonn amuigh 'arna 836] bhádud h-é, & do-riacht an ingen & maithi na Fénne dá innsaigid, 837] & do tocbhad leo é cusin tráigh n-deisceartaigh leth an*d*es 838] d' **Fhinntraig**, conadh **Traigh Caeil** ainm na trága ó sin ilé, & **Fert Caeil**.� 64. 839] Táinic an inghen & do shín re (a) thaeibh h-í, & do-rinne 840] nual-ghubha & toirrsi mhór. ‘Cidh dham-sa’, ol sí, ‘gan bás 841] d' faghail do chumaid mu chéle in tan atát na fiad-mhila foluaimnecha 842] ac fagháil bháis da chumhaid?’ Ocus at-bert **Crédhe**:{SG page 113} > 1. 843] Geisid cuan > > ós buindi rúad **Rinn Dá Bharc**, > > 844] bádhudh laeich **Locha Dhá Chonn** > > is ed cháineas tonn re tracht. > 2. 845] Luinche corr > > a seisceann **Droma Dá Trén**, > > 846] sisi ní aincenn a bí > > coinfhiadh **Dá Lí** ar tí a h-én. > 3. 847] Truagh an fháidh > > do-ní in smolach a n-**Druim Cháin** > > 848] ocus ní nemhthruaighe in seol > > do-ní in lon a **Leitir Laeigh**. > 4. 849] Truagh an t-seis > > do-ní in damh a n-**Druim Dhá Leis**, > > 850] marbh eilit **Droma Sileann** > > geisidh damh dilenn dá h-éis. > 5. 851] Ba saeth lim > > bás in laeich do luiged lim > > 852] (mac na) mná a **Doire Dhá Dhos** > > a bheith (is c)ros fa a chinn. > 6. 853] (Saeth lim) **Cael** > > do beith a richt mairbh rem thaebh,{folio 165a2} > > 854] tond do thoct tar a thaebh geal > > is ed rom-mer, mét a aebh. > 7. 855] Truag in gháir > > do-ní tonn trachta re tráigh, > > 856] ó do bháidh fer seghdha saer > > saeth leam **Cael** do dul 'na dáil. > 8. 857] Truagh in fuaimm > > do-ní in tonn risin tracht tuaidh > > 858] ag cennghail um carraic cháin > > ag cáineadh **Chaeil** ó do-chuaidh. > > > --- > > p.25 > > 11. 859] Truagh in treas > > do-ní in tonn risin tracht teas, > > 860] misi do-dechaid mu ré > > mesaidi mu ghné ro fes. > 12. 861] Caince corr > > do-ní tonn trom **Tulcha Leis**, > > 862] misi nochan fhuil mu mháin > > ó rom-maidh an scél rom-géis. > 13. 863] O do baidhed mac **Crimthain** > > nochan fhuil mh' inmhain da éis, > > 864] is mór **triath** do thuit le a laimh > > a sciath a ló gáidh nir' gheis. > � 65. 865] ‘Ocus do shin an ingen re taebh **Chaeil** & fuair bás da 866] chumhaid, & do h-adlaiced iat araen a n-aein-fhert annsin, & 867] as misi fein’, ar **Cáilte**, ‘ro tócuibh in lia fil ós a lighi: conidh 868] **Fert Caeil & Créidhe** aderar ris.’� 66. 869] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cháilti**!’ a **Pátraic**, ‘as maith 870] in scél do innisis. Ocus caidhi **Brocan** **scríbnid**?’ ‘Sunna’, 871] ar **Brocan**. ‘Scríbtar lat gach ar' chan **Cáilte**.’ Ocus do scríbadh.� 67. 872] Nír' chian dóibh iarsin co facadar in dirim degh-shluaig da 873] n-innsaigid, & amdhubach do sciathaib donn-chorcra ana n-uirthimcheall, 874] & fidh-neimheadh do shleaghuibh urarda orcrai re guaillib 875] dhoibh. Ocus tancatar isin phupaill a raibhi **Pátraic**, & tucastar 876] a **tighearna** a cheann i n-ucht naem **Phádraic** & ro shlechtsat dó. 877] ‘Cia thú féin, a óglaich?’ ar **Pátraic**. ‘**Bran** mac **Deirg** mhisi’, ar 878] in t-oglach, ‘mac **rig** **Muman**.’ ‘Cidh um a tanacais alé?’ ar **Pátraic**. 879] ‘Fiannaighecht dob áil damh d' fogluim, a naeimh-**chleirig**, or (do- 880] chuala) óclach do mhuinntir **Fhinn** do (bheith i)t fharrad-sa, & dob 881] áil leam (foglaim) {folio 165b1} duird fiansa do denamh aigi.’� 68. 882] ‘At-cluini sut, a anum, a **Cháilti**?’ ar **Pátraic**. ‘At-cluinim’, 883] ar eisiumh. ‘Maith, a **Bhrain**’, ar **Cáilte**, ‘cinnus do-ghníthi 884] fein fiadhach?’ ‘Iadhmait 'mon tulaig nó 'mon carn nó 'mon 885] caill maigh-shlebhe, *itir coin & gilla & óclach,* & 886] bímit re h-edh in chaemh-lai a n-degaid an fhiadhraidh, & marbhmait 887] fiadh {SG page 114}fecht ann, & feacht aile téit uainn.’� 69. 888] Ro cháiestar **Cáilte** annsin a bh-fiadhnaise **Pátraic** co dérach 889] dobrónach, cur'bo fliuch blai & bruinne dho.� 70. 890] Is annsin ro éirig **Pátraic** & **Cáilte** in lín ro bhátar do 891] shluagaibh co **Cenn Abhrat** **Sleibi Cain** suas, & is amlaid do bhi 892] suidiugud an inaidh-sin a rancatar tri leannta imon sléib & 893] loch eturra, **Loch Bó** a ainm, & **Osmetal** ainm in t-sléibi, & **Cnoc 894] na h-Aeire** allaniar don loch, *aitt a m-bidh **Conán Mael** mac 895] **Mornda***, & **Findinis** ainm in chnuic airtheraigh *úd, 896] --- p.26 airm a m-bidh **Fergus Fínbél** mac **Finn** & **Ferdoman** mac **Buidb 897] Deirg** & coin leicthi **Find** acco*, & **Cnoc Maine** ainm 898] in chnuic-sea *tís, ait a m-bui gilla gráda do **Find**, & is annso 899] ro bui flaithes fer a lethcuarain*. Ocus annso do bhí 900] in brécairi daimh .i. Líath na Tri m-Benn, & téighedh ón Féinn, 901] idir choin & duine, re ré secht m-bliadan fichet, & ro mharb 902] óclach don Fhéinn é, & as misi in t-óclach í-sein, & ní da 903] bladh breithri aderim sin, ar **Cáilte**. 904] Ocus do éirigh **Cailte** iarsin & da chóraigh a mhuintir immon 905] loch anair & aniar, anes & atuaid, & deisidh **Pátraic** 'na shuidhe, 906] conadh **Suidi Pádraic** ainm an inaid-sin a **Cenn Abhrat** **Sléibi 907] Cáin**, & tocbhais **Cáilte** a shuasán sealga & fiadhuigh & fian-choscair 908] ós aird, & ro léicestar a tri barann-ghlaedha badhbha as, cu nach 909] raibhi i comfhocraibh na a coimhnesa dho fiadh fodilmhain a 910] maigh na a moin na a maigh-shléib na a caill gan techt ina ruamannuibh 911] roretha co n-dechsat da n-infhuarad tar éis a n-aistir 912] a l-**Loch bríghach Bó** ina bh-fhiadhnuisi, cor' ghabh gráin & egla 913] & uaman iat resin fidhrén & resin fothram adhbul sin .i. re 914] damhuibh alltaidhi & re h-eilltib ruadha roimhera & re torcaibh 915] taebh-troma; & ni mór nach muirbfidis (a cétóir) iat le fad a retha 916] & le scís anála. {folio 165b2} Ocus ro leath in slúag imon 917] loch, & ní dhechaidh éloidech beo as don t-seilg, & do roinnset 918] in t-sealg, & ráncatar ocht cét cum ronna acu. 919] ‘Tabur **dechmad** in fhiadhuigh dun’, ar **Beneoin**. Nír' 920] escaidh le **Bran** mac **Deirg** in cuid rainic do féin do roinn re 921] nech. Gabus galar ana broinn mac **rígh** **Muman**. ‘Do lámh 922] air-so, a naeim-**chleirig**’, ar **Bran**. ‘Dar mu breiti’, ar **Cáilte**, 923] ‘no gu tarda a luach uait ní raga.’ ‘Gá luagh?’ ar **Bran**. 924] ‘Uair is at broinn atá in galar’, *ar **Cáilte*** ‘tairr 925] gacha bó & gacha muice & gacha caerach uaid do **Pátraic** & 926] don naeim-eclais co bráth.’ ‘Do-bér-sa sin’, ar **Bran**, ‘& do-bhéra 927] mo mhac am dhiaidh.’ Ocus do-chuaidh-sin a n-gnáthugad ac 928] feruibh **Eirenn** ó sin imach. Tuc iarsin **Pátraic** a láimh ar 929] broinn **Brain** meic **Dheirg** & ba slán focétóir.� 72. 930] ‘Imthecht againn budesd’, ar **Cáilte**. ‘Gá conuir sin?’ ar 931] **Patraic**. ‘As cumain leam-sa, a naem **Pátraic**, nach lémdais sluag 932] --- p.27 náit sochaide suidhi ar na tri tulchuibh-sea le ceisd **Tuaithi Dé 933] Danann**.’**Cáilte** cecinit: > 1. 935] Cumhain leam-sa trí tulcha > > atáit gan aes gan urchra, > > 936] do reithed Liath na Trí m-Benn > > otha imeall co h-imeall. > 2. 937] Cumain lim-sa tri cealla > > robsat dúine deigh-theanna, > > 938] ni bídh guth cluic inntibh thall > > meince snaidm **druadh** 'na timcheall. > 3. 939] As **Cáilte** féin mh' fírainm-si > > rob-sam cenn Fénne finne, > > 940] nocha dénmuis dighairse > > ac tairimthecht an glinne. > 4. 941] Ni fhuilngead **Finn** fianamail > > in tan ro bhoi 'na bethaid > > 942] bennán baeth ac buiredhaig > > ós cinn a **longphuirt** lethain > 5. 943] Misi is **Flann** mac **Failbhe** > > dergmais mór laech do **Laighne**, > > 944] as í so mu chubhus tra > > mór cath isam cumain-sea. > � 73. 945] *‘Ad-rae buaid & bennacht’, ar **Pátraic**, ‘is urgairdiugud menman 946] & aicenda duind sin’*. Ocus imthigid in sluagh cona 947] n-oiribh sealga forro *co **Cend Abrat** **Sleibi Cain**, conice inadh in 948] **longpuirt** a m-bidís an Fíand*.� 74. 949] Dechain ro dech **Cailte** da láimh chlí don t-sléibh co n-fhacca 950] **dunad** & deg-bhaile. ‘Mo chubus amh’, ar s(é), ‘nir' aithnid dhuin 951] **dúnad** and su(t), & dénam chum in bhaili a(nunn)’, ar sé.� 75. 952] {folio 166a1} Ia(rsain) táncatar rompa chum an **dúnaidh** & robb 953] ingnad leo gan slóigh gan sochaide d' fhaicsin ann, acht noenbar 954] banmhogad & triar fermhogad. Tángatar-somh a n-grianán deirrit 955] do bhí isin bhaili. & dá mnái isin grianán, & siat ag cái & ag 956] toirrse. *Brat corcra corrtharach imon dara mnái & delg airgid 957] and, & niamland d' ór buidi re h-édan, & faideran fir-uaine imon 958] mnai ele & delg óir isin brut osa bruindi*. Ocus 959] ro fiadhaiged & ro frithoiled iat, & ro beanad a n-errada aisdir 960] & imthechta dhíbh & do fiafraigh **Cáilte** díbh ‘cia an **dúnad** {F§}*i tám?’ 961] Adubratar na mna,*§: ‘**dúnad** dá mac **rígh** **Fher Muighi** 962] so, **Lochán** & **Eogan** a n-anmanna.’ ‘Cid um a bh-fhuilti dubach 963] dobrónach?’ ar **Cáilte**. ‘A *aba & a* adhbar againn’, ar iat-san. 964] ‘Ag dís derbbhrathar atámuit, & da deirbshiair sinn féin. & do-chuatar 965] ar bh-fhir do thabairt ban *ele* anoct, & ní fhuil dar 966] b-fuirech-ne isin **dúnad** acht co toirset ar bh-fhir & mná nuaa leo.’� 76. 967] Ocus dechain ro dech **Cáilte** secha i n-iarthar na *bruidhne*, --- p.28 968] co n-fhaca in rígh-lia cloichi ro bái ac oclach grádha d' **Fhinn** .i. ac 969] **Senach** mac **Mhaeil Chró** do shenmhuinntir **Find** meic **Chumaill**. 970] Ocus is amhlaid ro bhái in lia-sin & inneoch thuc **Finn** do 971] thuarasdal dó *inti* .i. .LLL. uingi d' ór & .LLL. uingi dh'aircet & 972] .LLL. uingi d' findruine *& tri .L. falach óir* ar 973] n-**dúnad** in lia cloichi sin impa.� 77. 974] Is annsin adubairt **Cáilte** risna mnáibh: ‘Gá luagh do-bérad 975] sibh dham dá n-dernainn bhar bh-fhurtacht & bar bh-fhoiridin, & 976] da tucaind bhur bh-fhir féin cuguib ar g-cúl?’ ‘Da m-beth ar 977] doman againn luagh budh áil leat’, ar siat, ‘dobérmais duit 978] h-é.’ ‘Ata imorro’, ar **Cáilte**, ‘in rígh-lia cloichi ut i n-imel 979] na bruidhne.’ ‘Dursan duit a rádh!’ ar siat, ór do bhátar morshochraidi 980] na críche agá corugud isin baili a d-tá, & ro bui a 981] n-obair ana corugud ann, gia ro fhedta-sa at aenar ní dhi. ‘Misi 982] féin as meallta dhe-sin’, ar **Cáilte**, ‘muna {SG page 116}fhédur.’ ‘Rachaid 983] uain duit-si sin co m-beannachtain’, ar na mná.� 78. 984] Táinic-sium iarsin asin m-baili amach, & tuc lán a glaici 985] desi do losaibh sídhe sainemhla leis dob aithnid dho ag **ríghnaibh** 986] & ag ro-mhnáibh na Fénne. Ocus tucas(dar do) na mnáibh, 987] & ro fhothraicset iar as(na losaib)-sin, & tuc sin a n-grádh ara 988] b-feraibh féin (cor' léicset ar c)úla arís na mná thucsat leo. 989] {folio 166a2} & tugad an lia dho-san, & at-bert **Cáilte**: > 1. 990] A lia **Bhelaig Atha h-Í** > > menic ar comdail cuici, > > 991] maine **Sencain** maic **Máil Cró** > > do frith sund, ní h-ímargó. > 2. 992] Ata sund*a* losa díb > > is ní ba losa cen lí, > > 993] ní bía 'sa doman uile > > mná bus tochu la firu. > 3. 994] Aderim-si rib-si dhe > > is fir dam in faistine, > > 995] nech rom-aithnid cech dia > > lem-sa ba h-inmain an lía.A lia. > � 79. 996] Ocus do bhí **Cáilte** annsin in *adaig* sin, & ro freastlad & 997] ro frithailed cu maith é, & do (é)irig d(o) mochtrath arnamhárach, 998] & tuc ta(rraing don) lic cuigi do lár thalman.� 80. 999] Ocus táncatar rompa co **Finntulaig**, risa n-abar **Ard Pátraic** 1000] aniu, airm a raibhi **Pátraic**, & do fiarfaig **Pátraic**: ‘cáit a ra baduis --- p.29 1001] aréir, a **Cháilti**?’ Ocus ro innis ***Cáilte*** dó in scél ó thús 1002] co deireadh. Ocus nír' cian do bhátar ann co bh-fhacatar in móirsheiser 1003] da n-innsaigid. ‘Can asa táncabair, a óga?’ ar **Pátraic**. 1004] ‘A cuiged **Connacht** atuaidh’, ar iat-san. ‘Cidh ro imluaidh 1005] sib?’ ar **Pátraic**. ‘Ar do cenn-sa ó mhaithibh **Connacht**, a naeim-**chléirig**, 1006] dar m-breith ar do shoiscéla idir fhir is mnái.’ Adubairt 1007] **Pátraic**: ‘ni cóir ar an Eclais gan a siled.’ 1008] Do glúais **Pátraic** cona muinntir, & táncatar rompa anes 1009] tre medhan **Muman** & do **Luimnech n-Uladh**, & i **(Fi)dh na 1010] Cuan** re n-abar **Creat*sh*alach**, & a **Sliabh Uighi in Rígh**, 1011] & a **Sliabh Echtge** inghine **Nuadha*t* Aircetlaim**, & do **Chuaille 1012] Cepáin** a n-**Echtghe**, airm a torchair **Cepán** mac **Morna**, & do 1013] **Loch na Bó Girre**, risa n-abar **Loch Greine** ingine **Finn**, & a 1014] m-**Breicthir**, re n-abar **Tír Maine** isin tan-so, & do **Loch Linnghaeth**, 1015] re n-abar **Loch Cróine** *isin tan-sa*. Is annsin ro 1016] búi **Muiredhach Mór** mac **Fínachta**, **ri** **Connacht**, ar cinn **Patraic**, 1017] & ro srethadh a phupall ós **Patraic** cona cléirchibh, & luidhset 1018] maithi chúigid **Connacht** cuigi annsin, & slechtait do **Phátraic**, 1019] & tucsat a cinn 'na ucht.� 82. 1020] Dála **Pátraic** immorro, tainic amach asin pupaill, & suidis 1021] ar an bh-fhirt fótbhaigh, & luidh **Cáilte** leis & ráidhis: ‘And so, 1022] a anum, a naemh **Pátraic**, tucastar **Oscar** a chétcath.’ ‘Ga 1023] h-adhbar bái aigi?’ ar **Pátraic**. ‘Ní annsa’, ar **Cáilte**, um **Neim** 1024] ingin **Aedha Duinn** meic **Ferghusa Find**, ingin **rígh** **(Uladh)**, 1025] ro snadhmad d' **Aedh** mac **Fhidhaig** meic (**Fhinntain**, & tucadh) 1026] h-í do mac **rígh** **Connacht**. Ocus ni rai(bhe se lín catha) {folio 166b1} 1027] d' **Oscar** ná don Fhéinn no gur' siredh uaidh {SG page 117} sochraidhi shlóigh ar 1028] **Cormac** ua **Chuinn**, ar **rígh **Eirenn****, & do chuir **Cormac** .iiii. 1029] cuicidh **Eirenn** lais do thabairt chatha don Fhéin, & do-radadh 1030] an cath imon n-ingin isin maigin-sin, & ba h-iat so céit-ghnímha 1031] **Oscair** isin cath-sin, amail adubairt **Find**: > 1. 1032] Eirigh suas, a **Oscair** > > ro fes as tu in bunad, > > 1033] gidh lór méd na n-daighfer > > dingaibh dín cét curad. > 2. 1034] Eirigh tritha is tarrsa > > gursat maela a méidhe, > > 1035] geibh sciath engach uaine > > geibh cloidimh co n-géire. > 3. 1036] Geibh sciath is geibh slegha > > on arm niadh rot-rubha, > > 1037] geibh lúirigh rot-meala > > nár maidhedh do thuba. > > > --- > > p.30 > > 6. 1038] As mór an gním dam-sa > > a bh-fhiadnaise fhiadhan > > 1039] derlágadh mu náidhen > > a cinn a nái m-bliadan. > 7. 1040] Ní thicfa is ní tháinic > > bhudh fherr lám na luighe > > 1041] is ní fhuil crann sleighi > > as sia do-ria a n-duine. > 8. 1042] Mairg gus tibre a shidhe > > le claidem gu n-géiri > > 1043] ó thic ferg a láimhe > > an fhírghairg ar n-éirghe. > � 83. 1044] Is ann as-bert **Cailte**: > 1. 1045] Céit-ghníma **Oscair** co m-buaidh > > **rí** **Ulad** gusan n-arduaill > > 1046] ocus **rí** **Laigen** gan acht > > ocus **ri** cródha **Connacht**. > 2. 1047] Is do-rala chuigi iar soin > > **Aedh** mac **Fhidaig** meic **Fhinntoin**, > > 1048] ocus fácbhais h-é gan cheann > > ni gnáth an comhrag coimhthend. > 3. 1049] **Aedh Donn** mac **Ferghusa Finn** > > **ri** **Uladh** gusan imrinn > > 1050] a los scéith is cloidim cruaidh > > do marb **Oscar** a n-aen-uair. > 4. 1051] **Baetán** mac **Fir Nairb** co neim > > do bó **rí** lonn do **Laighnibh**, > > 1052] do mharbh gér' lór a cruaidhi > > re h-athladh na h-aen-uaire. > 5. 1053] A chomhalta caemh crínna > > **Oscar** áluinn inn-ríghdha, > > 1054] **Linne** mac **Ligne** gu n-glonn > > do mharbh **Oscar** a n-imroll. > 6. 1055] Tainic d' féchain in chatha > > **Niamh** an éduigh ildatha, > > 1056] mebhuis in cath ana cenn > > marbhthar in **ríghun** roithenn. > 7. 1057] {§}*Do-bér teist ara cuingid > > ara laech co luath-buillib > > 1058] nar' iadh a dha chois im each > > bud ferr engnum na einech*§ > 8. 1059] Adeirim-se rit-sa dhe > > a **Phádraic** co bh-fhírinde, > > 1060] ro ba mór a rect rígda > > nír bo ceart a chéit-gnímha. > � 84. 1061] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cháilte**!’ ar **Pátraic**; ‘& caidhi 1062] **Brocan**? Scríbh(thar in) scél út lat, gomba gairdiughadh do 1063] {folio 166b2} fhlaithibh deridh domain é.’ Ocus do scríb **Brocan**.� 85. 1064] ‘Maith, a anum, a **Cháilte**’, ar **Pátraic**, ‘cia in fert-sa ar an 1065] tulaig ar a tám?’ ‘Ní annsa’, ar **Cáilte**, ‘óclach d' fianuibh 1066] **Eirenn** fuair bás annso .i. **Airnélach** mac **Adhmalláin**, mac 1067] **rígh** **Laigen**, & táinic **fer dána** le **duain** do annso, & do ghabh 1068] a **dhuan**. ‘Maith a anum, a **fhir dhána**’, ar eisiumh, ‘léic cairdi 1069] dam no gu rabat mu sheoit & mh' innmusa im fharrad.’ ‘Dar 1070] mo bhréithir ámh’, ar an **fer dána**, ‘ní leiceabh gan do **ghlamad** 1071] & t' **aeradh** isin ló aniu[aniu](app005.html) mun bá am buidech.’ Mar at-chuala-seom 1072] sin, tuc a airgid re talmain & nir' thócaib a ghnúis no gu 1073] bh-fhuair bás do {SG page 118} náire; & do muiredh in tuluch thonn-ghlas so air, 1074] & ro tócbad a lia ós a chinn, gurab ris ata do dhruim-si, a 1075] naemh **Phádraic**.’ --- p.31 1076] **Cáilte** cecinit *> 1. 1077] An fert fuil fan líg **Lodain** > > ba fert fhir uallaigh o thaigh, > > 1078] fertán in láich niamaigh náir > > **Airnelaigh** meic **Admallain** >*� 86. 1079] ‘Neamh uaimsi dho’, ar **Pátraic**, ‘a lógh a náire, & a thabairt 1080] a péin.’ Ocus táinic a anum a péin isin uair-sin gu raibhe 1081] 'na cholum ghel arin cairthi cloichi ós cinn **Pátraic**.� 87. 1082] ‘Cia ata isin chinn-sa thes don tulaig, a **Cháilti**?’ ar **Pátraic**. 1083] ‘**Sálbhuidi** mac **Feidleacair**, mac **rígh** **Muman**, fuair bás ann a 1084] n-degaidh fhiadha sídhe .xxx. con & .xxx. gilla & .xxx. óclach, & 1085] ro muiredh in tulach orro’: ut dixit **Cáilte**: > 1. 1086] Atá isin chinn-sa thes > > mac **Sálbuidhi** na n-eceas, > > 1087] ní h-áirimthi mar mháin bhic > > cóeca conghlann finnaircit. > � 88. 1088] ‘Do ba maith linn’, ar **Benén**, ‘na seoit-sin d' fagh*b*ail’. 1089] ‘Fo-ghébha-sa sin’, ar **Cáilte**, & ro oslaic in fert, & do bhí lán 1090] crainn a shleigi d' fhailghibh ann. ‘Tucas nemh ar a náire don 1091] fhir ó chianaib’, ar **Beneoin**, ‘& tabair nemh ar a shéduibh don 1092] óclach ele ud.’ ‘Do-berthar’, ar **Pátraic**.� 89. 1093] Is andsin do fhiarfaig **Pátraic** do **Cháilti**: ‘créd ro dithaig 1094] sibh uili in bar bh-Fhéinn?’ ar se. ‘In dá chath tucsam fa deiredh’, 1095] ar **Cáilte**, .i. cath **Gabra** & cath **Ollarbha**. Tri catha do-chuamar-ne 1096] do chur chatha **Innbhir Ollarbha**, & ní thoracht acht sé 1097] cét uainn as, & nir' cheis menma **Fhinn** ar an bh-Fhéin riam co 1098] sin a g-cath ná a g-comhlonn, & tuc da uidh an uair-sin esbadha 1099] na **triath** & na **tigernad** & na curadh & na caithmhiledh & an 1100] aesa gradha do thuit isna c(athaib-sin): > 1. 1101] Finnaidh dun in lín atám > > ni meisdi nech uaib (a rádh), > > 1102] co finnam sunn, lith gu n-gal > > in lia duin n(a dhóib 'sin cath). > 2. 1103] Maith mo muinter taeb re taeb > > nocor' marbad **Cellach** caem, > > 1104] gaet do shleigh **Deirg** meic **Dulaigh** > > isin tress a ***Tuath*-Mumain**. > 3. 1105] **Cellach** caem > > do bí fam sithail is braen > > 1106] cecha cluindís in dias glan > > ní théighedh acu ar imral. > 4. 1107] Seisiur do bí ar mh'inchaib > > ní leicdís nech fa dímdhaigh, > > 1108] d' fostaighidis a techt amach > > cech dáim ba h-ecail d' écnach. > 5. 1109] **Beithech**, **Barran**, **Bresal Derg** > > cruad **Connla** na canad cealg, > > 1110] **Dubróid** ocus **Mac Da Dér** > > conochtaidis dam cech scél. > 6. 1111] **Dub Drumann** do berrad dam > > ba h-inmain lam gasta glan, > > 1112] ní tabrad sgín ar aighidh > > is lugha d' fácad ainimh. > > > --- > > p.32 > > 9. 1113] **Dér** mac **Daigri** círadh m'folt > > maith doní ocus ní h-olc, > > 1114] ní benad finda asa tuind > > ocus ní brisedh degh-bairr. > 10. 1115] **Cú Cuilli** doroinded biadh > > inmain óclach fuilech fíal, > > 1116] ba maith m'imdaigh ar laighi > > o **Dubthach** mac **Dairene**. > 11. 1117] **Cú Cuilli** > > trom a berrnaidh a builli, > > 1118] bai inesair aici co dian > > is ní benad a lam ria*m*. > 12. 1119] Mara gabra **Glas** mac **Deirg** > > uathad ro fit > [*gap: MS damaged/extent: 3 syllables*] > > > 1120] Daire rob > [*gap: MS damaged/extent: 3 syllables*] > roind ris > > ba ferrdi in leth cos' teigmis. > 13. 1121] **Lir** mac **Gabra** bai fam sciath > > inmain gilla robo > [*gap: MS damaged/extent: 1 syllable*] > > > 1122] > [*gap: MS damaged/extent: 1 syllable*] > curraigh mo shlegh ro aeb > > ní delighidis rim > [*gap: MS damaged/extent: 1 syllable*] > 14. 1123] Taisech comóil **Corc** mac **Suain** > > a h-airer **Alban** adfuair, > > 1124] tricha laech ro bai im thigh > > co laithi mona ma faidh. > 15. 1125] **Cairpri Cas** > > ro tindbed duind ar midh mas, > > 1126] don > [*gap: MS damaged/extent: 1 syllable*] > do ocht feraib déc > > do denam da > [*gap: MS damaged/extent: 1 syllable*] > m-bem céd. > 16. 1127] Da assa don airgit bán > > ro bi etarro is lár > > 1128] (c)liabinar siric dar ler > > ima corp comlan comgel. > 17. 1129] Cathbarr caecdiabul co n-ór > > bai machi *leg. 'ma chínn* re h-uair tinóil > > 1130] co cét n-gem n-glaine cen oil > > co cét n-gem do líg lóghmair. > - 1131] An uair do-berthea ar cuid dúind > > sólus ó ursaind co cúil, > > 1132] coindel do cách sund imne > > a cathbarr im cenn **Cairbre**. > - 1133] Andum lim cesacht ar shluagh > > a dénam ní dam is dúal > > 1134] cosaníu ní dernus riam > > a focus na a n-eitercían. > {folio 167a1} > - 1135] Ecoir d' **Fathod** tachair frim > > mor lá ro leasaiged lim. > > 1136] ní do deoin **Luighdech Meic Con** > > do thaicérad frim **Fathod**. > - 1137] Is leasc leam tachar don treas > > giamad lim no ricthe a les > > 1138] mu ceim as ceim co n-glaine > > gu **Dubhthor** **Dháil n-Araidhe**. > - 1139] Ochtar is sé fichit fer > > do neoch ba dingmala dhamh > > 1140] do marbad ag **Ard Abla** > > fa **Donnghus** mac **Lánamhna**. > - 1141] Tri cét cath do chuir in Fhían > > itir tuaid is tes is tíar, > > 1142] nochar' chuirset riam co sé > > en-chath as mó egcaine. > - 1143] An luct-sin do-chuadar dínn > > no dhingebhdais a dhá lín, > > 1144] aniu dá mairdis ar magh > > ní h-é **Fathod** nach finnfadh. > � 90. 1145] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cáilti**!’ ar **Pátraic**. *‘Is mor 1146] do maith do canais isin láidh-sin; & scrib sud, a **Brogain**’, ar 1147] **Pátraic**, & ro scrib*. Is annsin ro fiarfaig 1148] **Caínen** mac **Failbhe**, meic **Ferghusa**, meic **Eogain Mhoir** do 1149] **Cháilti**: ‘Cait ar' marbad **Oilill Olom** mac **Mogha Nuadat**?’ 1150] Freagrais **Cáilte** sin: ‘Marb é do cró-bhainne chumad a {SG page 119} mulluch 1151] **Slébhi Claire** thes’. ‘Ocus {F§}*cait inar' marb **Sadb** ingen **Cuind**?’ --- p.33 1152] ás **Cainen***§. ‘As marbh **Sadb** ingen **Chuinn** do chumaid 1153] a meic mhór-ghrádhaig .i. **Meic Con** a **Temhraig** *na 1154] **rígh***’, ar **Cáilte**. ‘Cáit ar' marbad **Ferchis** mac **Comáin** 1155] **eices**?’ ar **Cainén**. ‘Urchar’, ar se, ‘tuc **Ael** mac **Dergdhuib** do 1156] bhir chruaidh chuilinn *dó* a mullach **Sléibe Crot** do dhamh 1157] allaid, gur' mharbh **Feirchis** de.’ ‘Ocus secht meic áilli **Aililla**’, 1158] ar **Cinén**, ‘cait a fuaradar bás?’ ‘**Benne Brit** ros-mughaig iat 1159] i cath mhór **Mhuighi Mucramha** ria mórshochraidi **Meic Con**.’ 1160] ‘**Áth ísseal** ar **Magh Mínadhbul**, cidh dia tá?’ ar **Cainén**. 1161] ‘**Connla Derg** a **Cnuc Dhe*i*n** ro ghonasdar **Fiacha Muillethan** 1162] mac **Eogain** ann, & **Áth Tuiseal** de-sin h-é’. Ocus at-bert **Cáilte**: > 1. 1163] **Ath Tuisil** ainm an átha > > do chach as fis fírfhátha, > > 1164] tuseal tuc **Connla** **Cnuic Dhean** > > ar **Fiacha maith Muilleathan**. > � 92. 1165] ‘Ocus cath Samna’, ar **Cainén**, ‘cia lasa tugadh & cia 1166] thorchair ann?’ ‘**Cormac Cas**, mac **Aililla Óluim**, tucastar h-é 1167] d' **Eochaidh Abhratruadh** do **rígh** **Uladh** atuaidh, & do tuit an*n* 1168] **Eochaidh Abratruadh**, & do buailed **Cormac Cas** ann, & ro bhái 1169] trí bliadna déc ica leighius & a inchinn (ac si)led, & sé a **ríghi** 1170] **Muman** ris-sin. Ocus do-rónad **dúnad** (& deg-bai)le aigi ac dún 1171] ar sléibh, & is amlaid ro bhái (in **dúnad** s)in, & loch-topar grinn 1172] glainidi ar lár an (**dúnaid**), & do-rónad rígh-thech romhór aigi 1173] imon {folio 167a2} tiprait, & ro saidhit trí liagána cloiche uimpe, 1174] & ro suidhiged leabaidh in **rígh** & a cenn siar idir na trí h-uaithnibh 1175] cloiche sin, & óclach grádha da mhuintir ag tabairt uisce 1176] a cuach nó as sithal ima cenn. Ocus fuair*-sium* bas iarsin 1177] ann, gur' cuired fo fhochlaidhibh talman h-é isin dún-sin. Ocus 1178] as de-sin atá **Dún Trí Liacc** d' ainm fair’, ar **Cáilte**. ‘Ocus as 1179] é-sin in scel ro fhiarfaighis dim, a **Cainéin**’, ar **Cáilte**. Ocus 1180] adubairt **Cáilte** an láidh: > 1. 1181] Aibhinn gidh in dún-sa thair > > risa n-abar **Dún Eochair**, > > 1182] as aibhne fós o thic lá > > loighe **Sadhbha** is **Oililla**. > 2. 1183] Marbh **Sadb** do chumaid **Meic Con** > > ro gaet **Ferchis** d' aen-urchor > > 1184] don fhairind ana fharrad > > marbh **Ailill** do thámh-ghalar. > 3. 1185] Ba marbh **Eogan Mór** gan mheth > > a cath **Mucramha** maeithnech, > > 1186] borr-shlat ro las ó ghnímuib > > marbh **Cormac Cas** d' fhuill-ídhain. > 4. 1187] Goin **Fhiacha Muillethain** mas . > > meic **Eogain** gu n-airechas, > > 1188] lór a sholmha ro bái tan > > ro gaet **Connla** ic **Áth Leathan**. > > > --- > > p.34 > > 7. 1189] {F§}*Ocus **Áth Lethan** bodhéin > > sloindit sár-fir co sár-céill > > 1190] is **Dun Eochair** os maidh móir > > caidhi fochaind a claechlóigh?* > 8. 1191] **Áth Sisel** ainm in atha > > is e so in fis fírfádha, > > 1192] don tuisel tuc Connla a **Cnucc Dean** > > ar **Fiacha maith Mullethan**.§ > 9. 1193] Cath Samhna ro ládh ann soin > > ann ba raen madma ar **Ulltaib**, > > 1194] do buailed **Cormac** 'san cath > > do marbad **rí** na n-**Ulltach**. > 10. 1195] Tángadar a chnedha ris > > re mac **rígh** *fega findlis* > > 1196] gilla nár' bho dimbuan *bladh* > > usce innfhuar ro fhoiread. > 11. 1197] Gach lá do théiged fon es > > mac **Oililla** **Cormac Cas**, > > 1198] an leas dia m-bí do bo ghar > > dul fo **Es *Maighi*** mor-ghlan. > {SG page 120} > 13. 1199] Do-luidh as co dún ar sléib > > co dún a athar budhéin, > > 1200] ro saidhtea tri liaga lais > > d' innfhuarad a chinn chaem-chais. > 14. 1201] Dona trí liacuibh at-ciat > > aderar ris **Dún Trí Liac**, > > 1202] as é ainm ó sin ale > > tar éis **Chormaic****Chinn Chlaire**. > 15. 1203] Marbh mac **ríg** **Muman** iar soin > > do chneaduibh is d' fuill-idhoin, > > 1204] ro adnacht 'san dún glan grind > > a leabaid innfhuair áibind. > � 93. 1205] Dála **Mhuiredhaig** mheic **Fhinnachta** **rígh** **Connacht** *indister 1206] asa h-aithle-sin*. Ro bói mac grádach aigi .i. **Aedh** mac 1207] **Muiredhaigh**, & ro fuacradh imáin ag macraid choicid **C(onnacht)** 1208] in tan-sin, & ruc **Aedh** mac **Muiredhaig** sé (cluichi) ar an macraid 1209] gan nech do chuid(iugud leis) {folio 167b1} & ro shuidheastar 1210] iarsin, & ro ghab slaedan [tiughmaine](app006.html) , trom-ghalair h-é, & 1211] fuair bás annsin, & ro h-innisedh da mhuinntir sin & da mhathair 1212] .i. **Aifi *Foiltfind*** ingin **rígh** **Ulad**, & do-rónad nual-ghubha mór 1213] ag mnáibh an cóicid do bhás in macaimh-sin, & adubhairt a 1214] mháthair a thabairt a n-ucht in Táilcind .i. in tí dar' thidhluic 1215] Dia **Eire** uile, & comus lesaigti cáich innti. ‘As imdergad mór 1216] leam-sa sin’, ar **rí** **Connacht**, ‘mun bhadh deoin do féin h-é.’� 94. 1217] As annsin do-cuas ar cenn **Patraic** asin pubaill a raibi 1218] **rí** **Connacht** cona slóghuibh, & in mac marbh ann, & brat corcra 1219] corrtharach thairis & culpait chaemh *chorcardha* 'na thimceall. 1220] Ocus adubairt a mháthair & a trí comhaltada & a deirbhshiur cumad 1221] marbh da chumaid iat. Ocus ó 't-chuala naem **Pátraic** sin ba 1222] truagh lais, & tainic a chraidhe forro.� 95. 1223] Is annsinn tucadh loing-shithal bhán-oir chum an **chléirig**, & 1224] a lán d' uisci innti, & coisercaidh in t-uisqi, & tucadh a cuach --- p.35 1225] fetta finn-aircit an t-uisqi, & éirghis an naem- **chleirech** & tócbais 1226] in *chulpait* caeim corcordha, & tuc trí bainne don uisqi a m-bél 1227] **Aedha** meic **Mhuiredhaig**, & in treas loim tuc ina bheol ro éirigh 1228] ógh-shlan, & tuc a láimh dara agaidh *mar do beith a m-bandail no a 1229] cuirm-thigh,* & do éirig asan imdhaid amach. ***Cáilte** cecinit: > 1. 1230] **Aed** mac **Muiredaigh** meic **Fíndachta** > > air re h-imred fir-ferta > > 1231] ro athbeóaigh **Patraic** co m-blaid > > re h-athlum 'san aidchi-sin >*� 96. 1232] Ocus ba subach somenmnach na slóig de-sin, & do creitset 1233] do Dia, & tucsat a cinn a n-ucht **Patraic**, & tucsat a comus ó 1234] bhic gu mor dhó, & do bádar annsin re h-edh na *h-oidhche*- 1235] sin *co tainic lá cona lan-soillsi,* & ro fhácbhatar in 1236] baili arnamhárach. Ocus táncatar na slóig uili rompa a n-**Gannmhagh**, 1237] risa n-abar **Magh Find** isin tan-so, & i **Tochar an Bhanchuire**, 1238] re a ráidhter **Tochar Find** isin tan-so, & lámh dhes re 1239] **Ros na Fingaili**, re n-abur **Ros Camain** isin tan-so .i. nái meic 1240] **Uair** meic **Idhaist** ro marbsat a chéli ann, conad de aderar **Ros 1241] na Finghaile** ris, & do **Ráith Glais**, re n-abar **Raith Brénaind**. 1242] Ocus ro saidhed pupall **rígh** **Connacht** annsin, & do-riact **Patraic** 1243] & **Cáilte**, {SG page 121} & ro suidhset ar an firt fótbaig ós or na rátha, (& 1244] táin)ic **rí** **Connacht** co lín a shlóig, & suidhit a farrad {folio 167b2} 1245] **Pátraic** & **Cáilti**.� 97. 1246] Is andsin ro fhiarfaig **Muiredach** mac **Finnachta** do 1247] **Cáilti**: ‘Cidh dia tá **Ráith Glais** ar in ráith-si?’ ‘Adér-sa rit’, 1248] ar **Cáilte**. ‘**Glas** mac **Dreacain**, mac **rígh** **Lochlainn**, táinic cúic 1249] catha fichet do ghabáil **rígi** n-**Eirinn**, & is ann tángatar, gu 1250] **Cathair Dhaimh Díleann**, risa n-abar **Dún Rosarach**, & is ann 1251] bái **Find** mac **Cumaill**, a n-**Almain Laigen** in tan-sin’.� 98. 1252] Do fhiafraig **Muiredach** do **Cháilti**: ‘cidh fa tucadh **Almha** 1253] uirre?’ Freagrais **Cailte**: ‘óclach do **Thuaith Dé Danann** do 1254] bhí isin **Brugh** braenach breacsholus. ***Bocan*** a 1255] ainm, & do bí ingen a n-oighi aigi, **Almha** a h-ainm, & tucastar 1256] **Cumhall** mac **Trénmhoir** h-í, & ba marb do bhreith mheic do 1257] **Chumall** h-í, & ro múired in tulach tonn-ghlas so thairrsi, gurub 1258] uaithi ainmnigther an tulach, & **Tulach na Faircsina** a h-ainm co --- p.36 1259] sin. Nó **Almha** ainm an tí ro ghabh re linn **Neimhidh**. Nó dana 1260] **Nuadha** **drái** do-róine dún & dingna ann, & do ghab almhain 1261] don dún, cunad de atá **Almha**.’ Ocus adubairt **Cáilte**: > 1. 1262] **Almha Laigen**, lis na fian > > bhaili ar' ghnáthaig **Find** fír-fial, > > 1263] atá sunn do réir gach shin > > an ní dia fuil in t-ainm-sin. > 2. 1264] **Almha** ainm in fhir do ghabh > > re linn **Neimhid** co nert-bhladh, > > 1265] marbh thall 'san tulaig uaine > > do thámh obunn én-uaire. > 3. 1266] Oclach d' **Feruib Bolg** nár' bhaeth > > **Iuchna** ba h-ainm don óclaech, > > 1267] ba lán an dún tiar is toir > > do éidib & da almhoib. > 4. 1268] Luidset á tainti le tart > > d' ól usce cum na tiprat, > > 1269] gleacsat le truma a tarta > > gur' fhacsat a n-adharca. > 5. 1270] d' adharcuibh na m-bó m-breac m-bán > > ro fhágsat imon uaran, > > 1271] as de fhuil ann sunna 'na > > **Adharc Bó Adbhul Iuchna**. > 6. 1272] Coic inghina ac **Iuchna** ard > > 'con óclach ghasda glé-gharg, > > 1273] is uathaibh-sin leath a fat > > gach ferann mar do ghabhsat. > 7. 1274] **Carman** i **Carman** nach mín > > 'ga m-bitis **baird** (sel) co m-brigh, > > 1275] ben **Trega** 'na thigh treorach > > (nir'bh í) ben ná h-aithgeonadh. > 8. 1276] **Mag Life** a(r lí an óir) > > gun og-mhnai gasda geal-mhoir, > > 1277] dar leam ni senchas soebh so > > 'san cóiced ingen **Almho** > 9. 1278] **Nuada** **drai** ba gilla garg. > > do-ronad lais **Dun Dronard** > > 1279] a n-**Almhain** gu n-gloine n-grinn > > do shonnach a dhúin dighainn. > 10. 1280] Aein-gheal an dun dreimnibh drann > > mar do ghabadh ael **Eirenn**, > > 1281] don alumhuin tuc o thoigh > > as de ata **Almha** ar **Almain**. > � 99. 1282] ‘Is maith do h-innised an scél-sin, a **Cháilti**’, ar **Muiredach** 1283] mac **Finnachta**. ‘Is ann do bámar-ne annsin’, ar **Cáilte**, a 1284] n-**Almain Laigen**, & {SG 122}ráinic fis na loingsi-sin chugainn, & as í 1285] tuc an fis-sin lé, **Sprédh Aithinne**, ingen **Mhughna Mí*a*ncraesaigh**, 1286] bain-echlach **rígh **Eirenn****. Ocus do gairmedh a bhain-echlach 1287] cum **Find** do thinól & do thoicheasdul Fhian **Eirenn** & **Alban**, 1288] & do thinóil **Cormac** ua **Cuinn** **tuatha** **Temra** & buidne **Breagh** 1289] & mór-shochraide b-fer n-**Eirenn**, & tancatar cúic catha fichit cusan 1290] mag-so, & do-ronad crandchar idir in bh-féinn & aes na treabaire 1291] cia dhíbh da roised tus do thabairt an chatha dona h-**allmharchaib**, 1292] & ro-siacht don Fhéinn in cath do thabairt ar tús. Tucad in cath 1293] gach lái co cenn sectmaine & ro marbad cuic cét déc d' **allmarchaib** 1294] & d' **Eirennchaib**, & tucadh in mór-chath iarsin & torchuir 1295] **Glas** le **Finn** mac **Cumaill**, & torcratar a secht meic leisin Féinn. 1296] Ocus tri .l. óclach do-cuamair-ne maraen re **Find** do chur in 1297] --- p.37 chatha-sin, & do thuit .l. laech la gach nech uainn, & do-chuamar-ne 1298] triar oclach don Fhéin maraen re **Finn** isin phupaill a 1299] raibhi **Glas** mac **Dreagain**, & fuaramar nái n-uaitne óir ann, & an 1300] t-uaitne ba lugha díbh ba commór re cuing n-imechtair, & ro 1301] fholchamar isin móin ruaidh se don taeibh tuaidh don ráith iat. > 1. 1302] {F§}*A **Ráith Glais** > > cosa [tathaighmis](app007.html) mór n-uair, > > 1303] do fhoilghes nói n-uaitne óir > > isin móin rét múr *atuaidh*.* > 2. 1304] Tríar bamar 'ca folach-sin > > ba h-é ar lin re ar comáirem, > > 1305] **Find** is **Oisin**, **Cailti** cruaid > > sind ros-folaigh re h-en-uair. > 3. 1306] Tri coecait ro lodmair-ne > > faré **Find** co mét maisi, > > 1307] marbsum coecait cech tratha > > fa cladh na ratha glaisi.§ > � 100. 1308] Ocus do cuireadh **Glas** mac **Dreacain** fo thalmain annso, conadh 1309] uaidhe ata **Ráith Glais** ar in ráith-so. 1310] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cháilti**!’ ar **Pátraic**, ‘is maith 1311] an scél do innisis duinn: & scríbhtar an scél út lat, a **Brocáin**’, 1312] & do scribh **Brógán**.� 102. 1313] Ocus do bádar annsin re h-edh na h-aidhchi-sin, & do 1314] éirghetar co moch arnamhárach, (&) táncatar rompa i **Ré Carpuit 1315] Fearghusa**, fris(a r)aidhter **Imaire Meic Chonnrach** isin tan-so, & 1316] do **Cnuc na Ríg**, frisa n-abar **Uarán n-Garad**, & do gabadh 1317] {folio 168a2} sosad & **longphort** les ann, & do srethad a phuball 1318] *tar cend irsi na n-**Gaedel** .i.* tar **Pátraic**, & do chan 1319] a thrátha annsin, & do bennaig an tuluch taebh-áluinn togaidi 1320] & do ráidh: ‘Bid h-í so an t-ochtmad releac dhéc bhus dili leam 1321] a n-**Eirinn**.’ ‘As eadh ar doilghi’, ar **rí** **Connacht**, ‘gan uisce a 1322] comfhochraibh di.’ ‘Madh deoin don Dúilemain’, ar **Pátraic**, ‘biaid 1323] usce annso.’� 103. 1324] Is annsin ad-racht **Pátraic** & beann cairrgi *cloichi* ad-connaic 1325] a n-imeal in bhaili táinic do h-innsaighidh, & saidhis a trosdán 1326] isin carraic gur' ben re grian & re grinneall, gur' mebhadar 1327] trí sreabha d' uisqi eochar-gorm *fir-uaine* asin carraic. 1328] ‘Fácbala ar in tiprait, a naemh **Patraic**’, ar **Beneoin**. ‘Coimgi 1329] gu cenn nomhaidhi do gach neach ibhes a h-uisqi’, ar **Pátraic**, 1330] ‘*& ma h-uime bus marb é nem Dé dó,* & usce **Eirenn** 1331] uili do dhighbhugud fo trí re {SG 123}deiread an domain tre mhóid in --- p.38 1332] Dúileman, & **Eire** do leasugud asin tiprait-si, & in t-uisqi-se fo 1333] trí do thabairt cum duine galair, & ni fhuil aincis nach foirfe.’� 104. 1334] ‘Indis [athscél](app008.html) duinn, a **Cháilti**’, ar **Patraic**. ‘Indésat’, ar 1335] **Cáilte**, scél ima tarmairt fianna **Eirenn**, etir choin & duine, do 1336] mharbad aran tulaig-si a d-tai. **Guaire Goll** & **Flaithes Faebrach**, 1337] dá ghilla imairchthe fithchle **Find**, & táinic óclach d' imirt 1338] fi*d*chle re **Guaire** ar an tulaig-si .i. **Finn Bán** mac **Breasail**, 1339] mac **rígh** **Laigen**. ‘Imérat-sa geall friut’, ar **Guairi Goll**. ‘Crét 1340] in geall?’ ar **Finn**. ‘Tri uinge d' ór ó chechtur againn *co ceand tri 1341] lá & tri n-aidchi,*’ ar **Guaire**. Ocus is amhlaid do bí 1342] **Find Bán** as é an treas fi*d*cheallach as ferr do bhí isin Féin 1343] h-é .i. **Finn** mac **Cumaill** & **Diarmaid** o **Duibhne** & **Flaithius 1344] Faebrach** gilla na fi*d*chli. {F§}*Ocus ro raid **Oisin** so and: > 1. 1345] **Flaithius Faebrach** gilla **Find** > > 's é is ferr ro imred fithchill, > > 1346] nocha tarraid ar clár beirt > > lámh budh áille ica h-imbert >*§ � 105. 1347] Ocus do imredar an dias-sin re trí lá , & ní ruc **Guaire** 1348] én-chluichi rissin, & do thuit a gheall uadha, & tucastar ail & 1349] aithis ar an óclach ele, & adubairt nár' ghilla a n-gillaighecht 1350] h-é, & nár' óclach i n-óclachus & nár' ghaisceadach a n-gaisced. 1351] Ocus tócbus **Finn Bán** in láim, & tuc dorn do **Ghuaire** co tuc 1352] trí cláir-fhiacla asa charpat uachturach *& tri fiacla asa charpat 1353] ichtarach*. Ocus do tarla ina luighe (ar) chlár na fi*d*chle. 1354] Indister sin (don rígh-feinnid), & adubairt **Finn Bán** (cona 1355] mhuintir do mharbad). ‘Dom bhréithir’, ar **Oisin**, ‘ní muirbfider, 1356] acht ra(chaid i m-breith) **Cáilte** & **Diarmata** í **Dhuibne** & **Fher(gusa 1357] Fínbeoil)** (.i.) {folio 168b} **ollaim** na Féinne, duit-se, a **Fhinn**’. 1358] Ocus rucsat an triar-sin a m-breith .i. áit a comraicfisi & gilla 1359] **Finn Bháin** tabair-si dorn dó, & rachaid ascaidh duit-si leis 1360] *sin* .i. uingi d' ór ó gach **tháisech** Féinne d' fiannaib **Eirenn**; 1361] & do-rónad síd amlaid-sin acu. 1362] Ocus a cinn fichet bliadan tángamur gu **Caill Coimhéda** 1363] i crích **Ua Tairrsid Laigen**, risa raidter **Druim Criadh** isin 1364] tan-so, & do-chuadar an Fhian do sheilg, & do fhacbhatar óclach 1365] don Feinn ac coiméd in bantrachta dar' bho comainm **Garad** --- p.39 1366] mac **Morna**, & is amhlaid do bhí **Garad** annsin 'ar techt urmhóir 1367] a aeisi, & 'ar marbad a bhráithrech *acht becan namá*. 1368] Ocus adubratar na mná ris-seom: ‘Maith, a anum, a 1369] **Gharaid**, in áil let-sa fi*d*chell d' imirt frinne?’ ‘Ni h-áil immorro’, 1370] ar eisium. ‘Cidh ón?’ ar an bantract. ‘Laithi n-aen do bámar-ne 1371] ac **Tulaig na Rígh** & ag **Loch an Eoin** a cuiced **Connacht**’, & do 1372] innis an scél dóibh, & is é so é, a naemh **Pátraic**. Ocus adubairt 1373] ben dibh: ‘nách uime do fácbhadh **Garad** inar farrad-ne 1374] do dhénam theined duin & d' imirt fi*d*chle rinn, uair do-chuaidh 1375] ara lúth & ara lámach, & loighi aeisi {SG 124}dho in loighi a d-tá.’ 1376] ‘Darm' bréithir’, ar **Garad**, is glor ban m-bidhbad sin, & gidh 1377] fada do beinn-si a coimhlenmain na Fénne nírsat carait bunaid 1378] fa deredh iat. Is annsin ro addá theinid moir isin *m-bruidin* 1379] & ro dhúin na secht n-dorais bai uirre, & táinic féin amach & 1380] tuc a airm leis, & adubairt riu-san an sen-rann: > 1. 1381] A mna áilli Fénne **Finn** > > imridh-se féin bhur bh-fhi*d*child, > > 1382] sib-si sósar in **rígh** ghlic > > misi senóir, sean m' imeirt. > 2. 1383] Bruth aeisi orm snas ar sin > > an comhaes re bhar n-aithribh, > > 1384] is áithe cach n-delg as só > > *ní*chom-aeis ar comh-chluicheo. > 3. 1385] Cumain lim lá ag **Loch an Eoin** > > ni maith senóir gan sein-sceoil, > > 1386] do tarmairt a*r* n-ár uili > > tre *imarbháigh* én-chluiche. > 4. 1387] Do bí **Guaire** gilla **Finn** > > ag fáith-imirt ar fi*d*chill, > > 1388] ocus **Finn Bán** mac **Bresail** > > da tarla dóibh imresain. > 5. 1389] Dob ferr d' im(ertach) **Finn Bán** > > iná **Guaire** a **Glaiss *berrán***, > > 1390] ruc **Finn Bán** cetra cluichi > > ní ruc **Guaire** (acht én-chluiche). > 6. 1391] (Fásaid ferg mór) a n-**Guaire** > > re mac **Bresail** brat-uaine, > > 1392] do-ráidh olcc (daririb ris) > > (tré)na beirt n-dírig n-dílis. > {folio 168b2} > 8. 1393] Ba mór imnairi **Fhinn Bain** > > is tócbaidh gu luath an láimh, > > 1394] gur' ben tar bél **Guaire** gloin > > dorn ó mhac *buadach* **Breasoil**. > 9. 1395] Eirghit suas an Fhian amra > > fhial oscurdha fhír-chalma, > > 1396] saeth leo gilla na **flatha** > > do bhualad tré droch-fhatha. > 10. 1397] Eirghit suas fianna **Find** bháin > > is fian meic **Cumaill** d' én-láim, > > 1398] fiann **Cáilti**, fian **Conáin** chain > > fian **Oisín**, fian **Fherdhomhain**. > 11. 1399] *Ergid a l-los gaiscid gloin* > > fiann **Find** fein, fian **Mail Enaigh**, > > 1400] fian **Duib Drumann** a **Ros Guill** > > fian **Guill** ocus fian **Irguill** > 12. 1401] Is ann adubairt **Find** féin > > dech amuich, a meic mhóir-tréin, > > 1402] cidh 'ma fuil ferg na Fénne > > crét adbar a coiméirghe? > > > --- > > p.40 > > 15. 1403] **Guaire** do ghilla-sa, a **Fhinn** > > óclach do bhi fot fhi*d*chill, > > 1404] ni maith in t-adbar da fuil > > a marbad do mhac **Breasuil**. > 16. 1405] {F§}*Gabar mac **Bresail** cen brath > > ar mac **rechtaire** **Temrach** > > 1406] baeth do neoch cemad tren-fer > > marbad gilla in righ-féinded*§ > 17. 1407] Gabhthar mac **Breasail**, ar **Finn** > > ná gabhthar comha da chinn, > > 1408] ní ba comairce dhó dhe > > **Diarmait**, **Oisín**, ná **Cáilte**. > 18. 1409] Dar do láimh, a **Fhinn** gu n-glóir > > dar h' uais*l*i is dar h' onóir, > > 1410] ní muirbhfither mac **Breasail** > > ó tarla 'na imreasain. > 19. 1411] A athair, oiris 'gut chéill > > a mheic **Cumaill**, ar **Oiséin**, > > 1412] breth dírech as dú do **fhlaith** > > is ní briathar bhaeghal-bhraith. > 20. 1413] Gidh sinne no beth gan chosc > > dit-sa dlegar ar tecosc, > > 1414] tabair fod déid fis do mér > > na beir luaith-breith ar leith-scél. > 21. 1415] Gabhthar **Faelchu** mac **Fir Chruim** > > gilla meic **Breasail** barr-truim, > > 1416] mad do marb-san **Guaire** glan > > marbhthar lat-sa féin **Faelchad**. > 22. 1417] Tiaghmait i n-degaid **Fhinn Bháin** > > ó mac **Cumaill** einech-náir > > 1418] co tucsam mac **Breasail** *lenn* > > co righ-fhéinnid Fían **Eirenn**. > 23. 1419] Do fhiafraig **Find** d' **Finn** aili > > **Find** mac **Cumaill** **Almhaine**, > > 1420] créd 'má raibhi do **Ghuaire** > > ar n-imthecht ar n-anbhuaine? > 24. 1421] **Guaire** do ghilla-sa, a **Fhinn** > > bachlach do bhí fat fhi*d*chill, > > 1422] táinic tri maitne muichi > > rom-greannaig fa én-cluichi. > 25. 1423] Rucus cetra cluchi annsoin > > ar **Ghuaire** mac **Beobeartoigh**, > > 1424] rom-loisc in uair fa lonn leis > > tre fheirg ocus tre aitheis. > {SG 125} > 27. 1425] Do-rat orum aithis tenn > > a fhiadhnaisi Fhian **Eirenn**, > > 1426] nír' bhám gilla, nir'bam laech > > tan ba h-airc nír 'bham óclaech. > 28. 1427] Tócbhaim mu láim n-dirigh n-deis > > nocha n-dernas ann eisleis, > > 1428] do-radus dorn dara bhél > > ni innisim acht fír-scél. > 29. 1429] Bennacht don láim do-rat dó > > ar **Oisín**, ní h-im(argó(,)) > > 1430] do gilla-sa, a **Fhinn** na fledh > > ní gan fath(adh do buailed). > 30. 1431] Muna maithi in dorn co daith > > ícfaither rit, a (ard-**flaith**), > > 1432] rot-fia screabal óir gach fir > > olc dia (m-bíthea gan chluinsin). > {folio 169a1} > 32. 1433] Doigh damad maith let-sa sin > > a n-olc do chosc ót ghillibh > > 1434] **Guaire**, ***Comán***, **Saltrán** seng > > ag imdergadh fian **Eirenn**. > 33. 1435] **Guaire** do imderg **Finn Bán** > > **Glas** d' imdergad do **Chomán**, > > 1436] mó gach scél **Saltrán** solam > > do rádh uilc re **Ferdhoman**. > 34. 1437] **Finn** mac **Breasail** ó **Ráith Chró** > > mad thuc dorn dod ghilla-so, > > 1438] tabair a fhlaith na corn cain > > dorn do gilla meic **Bhreasail**. > 35. 1439] Beir mo bennacht, eirg dot thoigh > > ar **Finn** re **Finn** mac **Bresail**, > > 1440] luach a n-dubairt **Guaire** féin > > dligid sár-briathar sár-béim. > 36. 1441] As í ascaidh iar*r*uim ort > > a flaith na fian faebhar-nochd, > > 1442] narub bés ó *aniu* cu bráth > > gilla d' fhuigeall re h-óclach. > > > --- > > p.41 > > 39. 1443] Tucsam lughi lámh do láim > > fian meic **Cumuill** einech-nair, > > 1444] nach lémadh beith a b-féin **Fhinn** > > gilla nach tibhredh uirrim. > 40. 1445] Misi as gilla dháibh anocht > > orraim uaim dhaibh, a bhanntrocht, > > 1446] tucus form bréithir theglaich > > nach trotfainn re h-ingenraidh. > 41. 1447] Gidh cian do bheimís male > > a bhanntracht **Finn** **Almaine**, > > 1448] cein bus cumhan lim rem lá > > ni imér-sa ribh, a mhná. > � 106. 1449] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cháilti**’, ar **Pátraic**, ‘is maith 1450] an fis & in forus-sin do innisis.’� 107. 1451] Ocus do éirghetar in slógh rompu do ***Carnd na h-Airmi**, 1452] risi n-abar* **Carn Fraeich meic Fhidhaigh** *isin tan-sa*, 1453] , & táinic **Pátraic** suas isin cnuc. ‘Maith a anam, a 1454] **Cháilti**’, ar **Pátraic**, ‘ar' chreideabair-se do **ríg** nime & talman, 1455] nó an fetubair a beith ann etir?’ Frecraidh **Cáilte** sin: ‘ro fitir 1456] in flaith-féinnid’, ar **Cáilte**, ‘ór ba **drai** & ba **fáidh** & ba **flaith** 1457] é, & do thuicemar-ne uili cu raibhi Dia ann tré urchra *n-oidche* 1458] ad-conncamar’. ‘Crét an urchra-sin?’ ar **Pátraic**. ‘Teg(l)ach mór 1459] bái ag **rígh **Eireann**** ac **Cormac** mac **Airt**, deich fichit mac **ríg** 1460] bá sedh a lín, & ní bái duine díb-sin acht mac **rígh** & **ríghna**, 1461] *& ni tabrad duine dib-sin ben acht ingen **righ** & **righna*** 1462] & ac **Ros na Rígh** fria **Te(mhraig)** anorthuaidh no bítis.’ 1463] ‘Crét in ros éisein?’ ar **Pátraic**. ‘**Ros Cailledh**’, ar **Cáilte**, & 1464] míle do cenél gacha crainn ann. & do bhí *ríg-bhruiden* romór 1465] ann ag na macaibh **rígh** sin, & ní déntai acht a cuid do thidlacad 1466] o **Themhraig** dóib, & do bádar iar n-ól & iar n-áibnes 1467] *adhaigh* ann, & ro déirget a n-imdaidhi dóibh, (& d)o bádar 1468] ann re h-edh na *h-oidhchi*-sin.� 108. 1469] Is annsin (tái)nic prímh-**rechtairi** na **Temrach** .i. **Binde 1470] (Bóinde)** d' agallaim mecc **rígh **Eirenn**** do bhí isin *bruidin*, (& 1471] ro dhéch) {SG 126}uime in tech, & is amlaid do bátar, {folio 169a2} *& siat* 1472] marbh uili, & do thuicemar assin go raibi in 1473] fír-Dhia forórdha ann .i. in nech aca raibe comus & cumachta 1474] orainn uili. Ocus at-bert **Cáilte**: > 1. 1475] Baili na **ríg**, **Ros Temhrach** > > ann ba meinicc mór-theglach, > > 1476] ba h-imdha sluag is groigi > > ar a thaebh go tonn-ghlaine. > > > --- > > p.42 > > 4. 1477] Deich fichit mac **rígh** ba ráin > > do bí 'san teglach trom-náir, > > 1478] an coimlín cétna do mnáibh > > do bhí 'san tulaig thonn-bháin. > 5. 1479] Ni faca urchra mar soin > > a **Pádraic** uasail idhoin, > > 1480] iar n-dul uili as male > > in slóg do bí i n-én-bhaili. > � 109. 1481] Ocus do h-adlaiced isin tulaig-sin na deich fichit fer & na 1482] deich fichit ban sin, conid **Cnoc an Áir** ainm in chnuic ó sin alé, 1483] & dála na cailledh a rabatar ro shluic an talam fana comair in 1484] ros uili, & ro thuicsem **rí*g*** nime & talman trít-sin, ar **Cáilte**.� 110. 1485] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Cháilti**’, ar **Pátraic**. 1486] Is annsin adubairt **Cáilte**: ‘As mithigh dam-sa imthecht 1487] amárach, a anam, a naem **Patraic**.’ ‘Crét um a n-imthighi?’ ar 1488] **Pátraic**. ‘d' iarraid cnoc & céite & dingnadh in bhaili i r-rabutar 1489] mu choicli & mu chomaltada & in flaith-fénnid & maithi Fian 1490] **Eirenn** am fhochair, ór is fada lim beith a n-aein-inad.’ Ocus 1491] do bátar ann in *adaig*-sin, & do éirigh in slóg uili, & do éirigh 1492] **Cáilte**, & tuc a chenn a n-ucht **Pátraic**, & adubairt **Pátraic**: 1493] ‘Nemh uaim-si duit gibé inad amuich nó a tigh a n-gébh*a* 1494] Dia lámh ort *am écmaisi*’.� 112. 1495] Is andsin do éirig **Muiredach** mac **Fhinnachta** **ri** **Connacht** 1496] roime d' imluadh a **ríghi** & a fhlaithiusa, & táinic **Pátraic** roime 1497] do shílad chreitmhe & crabaid *& crois-fighill* & do 1498] dhíchur deman & **druadh** a h-**Eirinn**, & do *togha* naemh & fhírén 1499] & *do tocbáil* cros & *uladh* & altoiredh, & do 1500] thairnemh idhul & arracht & ealadhan n-dráidhechta.� 113. 1501] Dála **Cáilti** immorro, ráinic roime budthuaidh co leathan-**Magh 1502] Luirg in Dagda**, & tar ***Corrshliab* na Féinne**, risa raidter **Es Mac 1503] n-Eircc** isin tan-so, & i **Sliabh Seaghsa ua Eibric** budtuaidh, 1504] & i m-**Bernaidh na Cét**, risi raidter **Ceis Coruinn**, & a clár-machaire 1505] in **Choruinn** amach.� 114. 1506] Ocus is annsin at-cualadar in *fidhrén* adbal da n-innsaigid, 1507] & déchain (ro déch) **Cáilte** secha co fhacaidh na nái n(daim 1508] discire) alltaidhi, & tucsat nái n-ur(chair doib, {folio 169b1} gur') 1509] marbhsat na nái n-daimh, gu raibhi cuid na *h-aidhche* acu, & 1510] do thócbhatar orro iat, & tucait co h-**Es Meic Modhairn**, re n-abar --- p.43 1511] **Es Dara**, & i **Crích in Cosnama**, re n-abar **Crích Cairbre**,{SG 127} & do 1512] **Rinn Eabha** inghine **Geibhtine** meic **Morna**, áit ar' bháidh tonn 1513] tuili h-i, & do **Druim Derg** re n-abar **Druim Cliabh**, & d' **Áth in 1514] Chomraic**, re n-abar **Áth Doim Ghlais**. Ocus luidhset as sin rompo 1515] co **Leacht na Muice** *co **Beind n-Gulban**,* áit ar' 1516] marbh an muc **Diarmait** ó **Duibhne**, & gu mullach na tulcha 1517] *tond-glaisi suas,* áit i tá **Leabaidh Dhiarmada**. 1518] Ocus do chuir **Cáilte** a arma re lár ann, & do luigh ar leacht 1519] & ar lighi *a coicli &* a chomhalta *& a fir grada 1520] .i. **Diarmata** ua **Duibne**,*. & ro cháiestar déra folcmara 1521] fír-truagha gur' bhó fliuch blái & bruinne dhó, & adubairt: 1522] ‘*truagh* amh mar do-chuaidh *mo coicli &* mu 1523] chomalta uaim!’ Ocus o bátar ann ó medón lái co crích fuinid 1524] nóna. ‘Truagh sin, a chairdi’, ar sé, ‘ni bhadh dúthracht 1525] lim-sa dul ón lighi-se cu bráth do chumhaid **Diarmada** & a 1526] chloinne.’ ‘Cidh ón’, ar **Flann** mac **Failbhe**: ‘in rabhutar meic 1527] ag **Diarmait**?’ ‘Do bátar immorro’, ar **Cáilte**, & ac so a 1528] n-anmanna: > 1. 1529] Anmann mac n-**Diarmada** duinn > > re h-ingin **Cormaic** h-í **Chuinn** > > 1530] **Donnchad** is **Illann** is **Uath** > > **Sealbuch**, **Sercach** is **Iruath**. > � 115. 1531] Ocus in t-**Áth Daim Glais** sin adubramar, as ann do 1532] chomraic **Cailti** coscair **ríg** re **Dithrumach** mac in **Scáil**, meic 1533] **Eogain**, mac **ríg** **Muman** & mac máthar d' **Finn** h-é. Ocus at-bert 1534] **Cáilte**: > 1. 1535] Do chuirset comhlann cu cruaidh > > a fiadhnaise in t-slóig mhóir mhais, > > 1536] tócaibset *fidhbadh* ra feirg > > ar in leirg ós **Áth Daim Ghlaiss**. > 2. 1537] **Cáilte** ro dhibraic ar tús > > in sleigh tre dlús gaiscid grinn, > > 1538] nír' mhó iná a cur as a láimh > > in uair tarla an t-sleg *áigh* inn. > 3. 1539] A lámh dhes is a chos chlé > > do bhen do **Dhíthrumhach** dhían, > > 1540] a cenn do fác **Cáilte** cruaidh > > don táibh atuaid do **Druim Cliab**. > � 116. 1541] Ocus lotar rompo gu **Caill na m-Buiden**, re n-abar **Caill 1542] Muadhnatan**, & tar **Beinn Gulbain Guirt mheic Mhaeil Ghairbh** 1543] *bothuaidh* & gu **Garbhros**, re n-abar **Daire na Damhraidhi**, 1544] & do-ghniat fian-both fairsing fulachtaidh and, & (ro ecrat)ar h-í 1545] do sheisc barr-ghlais buin-ghil (ó féici co) fornasc, & do-rónad 1546] inneonadh {folio 169b2} & fulachtadh leo ann. ‘In fuil uisci a --- p.44 1547] n-imfogus duin?’ ar fer dibh. ‘Atá ámh’, ar **Cáilte** ‘.i. **Tipra 1548] **Oisín****.’ ‘Is dorcha an *adhaig*’, ar na h-ócláich. ‘Ni damh-sa is 1549] dorcha’, ar **Cáilte**, uair ni fhuil inad asa tabar lán én-chuaich 1550] a h-aill na a h-abhuinn *no a h-indber* a cúic oll-**coigeduibh** 1551] **Eirenn** nacham eolach itir lá & oidhchi *indtib-sin.*. 1552] Ocus ro gab cuach *airgdidhi* isin dara láimh do, & a *shlegha* 1553] crann-remra cró-dhaingne isin láimh araill, & táinic roime docum 1554] na tiprat, & at-cuala in m-blaisechtaigh & in m-buaidirt ar an 1555] uisqi, & is edh búi ann, torc taeibh-leabar ag ól an uisqi; & 1556] tucastar a mhér a suaineam na sleigi seimnigi sodibraicthi, & {SG 128} 1557] tuc urchar don mhuic co ros-marbh, & ruc leis ara mhuin & in 1558] cuach 'na láimh *ar aen-rían*.� 117. 1559] Ocus do bátar ann re h-edh na *h-aidhche*-sin, ocus 1560] tángatar rompu arnamhárach tar **Es Ruaid Mheic Mhoduirn**, & 1561] co **Sídh Aedha Esa Ruaid**, ocus ar tiachtuin dóibh and 1562] at-cíat in t-óclach ar an tulaig tonn-glais ar a cinn, & brat corcra 1563] corrtharach uime, & dealg aircit isin brut ós a bruinne, & 1564] geil-sciath co *tuaigh-mhílibh* óir deirg fair, & cuach-shnaidm 1565] *loghmur* ar a fholt, & dá choin shelga ar slabraduibh 1566] snímacha sen-aircit 'na láimh, & airm tréna trom-ghlasa 'na láim. 1567] Ocus ar rochtain do **Chailti** dha innsaigid toirbiris teora póg 1568] co dil is co díchra dhó, & suidhis ar in firt 'na fhochair.� 118. 1569] ‘Cia thusa, a ócláich?’ ar **Cáilte**. ‘**Derg Dianscothach** mac 1570] **Eogain**, a **tuathaib** **Uisnig** amuich, do chomalta budhéin.’ ‘Cinnus 1571] ata dó betha ag muintir do mháthar?’ ar **Cáilte**. ‘Ní fuil a 1572] n-uiresbaid duin do biudh na d' étach’, ar an t-óclach, ‘& ba 1573] h-iat triar is mesa betha búi isin Féin .i. **Ligarne Licon** & 1574] **Semenn Sacaire** & **Bec Gilla na m-*Brodhmucc***, 1575] & ro badh fhearr lim-sa beith 'na m-bethaid-sin iná bheith isin 1576] bethaidh a fuilim isin *t-sídh*.’ Gidh uathadh duit-si oc seilg 1577] *aniu*, ar **Cailte**, ‘at-connarc-sa thu cu mór-bhuidnech a **Comar 1578] Trí n-Uisqi** tes, áit a comraic **Siuir** & **Beoir** & **Berba**, cuic cét 1579] décc óclach & cuic cét déc gilla & cuic cét déc ban.’ Ocus at-bert: --- p.45 > 1. 1580] Uathad selga sin a **Dheirg** > > do scaruis redt fheinn 's ret' sheilg, > > 1581] inat eolach, comull n-glé > > a *n-oidheduib* na Fénne? > 2. 1582] Am eoluch-sa, línibh gal > > gach baile (a) torchratar, > > 1583] {folio 170a1}gé bheth i síth mo cliu chain > > fuil mo menma ar na fianaibh. > 3. 1584] Nocho rabha-sa fós riamh > > toir na thuaid na tes na thiar, > > 1585] bhaili bud gairdi rem ghal > > ná na mesc gémad uathad. > � 119. 1586] ‘Maith, a anum, a **Deirg**, cia don Féinn ata isin firt fótbaigh 1587] ar a tám?’ ar **Cáilte**. ‘As misi & tusa ro adhlaic h-é’, ar **Derg**, 1588] ‘cóir gia beth a fhis acam’. Ocus at-bert: > 1. 1589] **Cuinnscleo** gilla, mac **Annscleo** > > ros-foirrghedh fira a fuirrsceo, > > 1590] naenbar for dairbre n-duillech > > foirrged in cuinged duinnscleo. > 2. 1591] **Cuinnscleo** gér' bhaeth nír' briathrach > > do bo laech i ló luaith-creach, > > 1592] áit a tollta scéith breaca > > nochar' é in t-egal uaimhnech. > � 120. 1593] *Ocus is e-sin, a **Cailti**, atá isin firt fótmaighi-sea, & is sind 1594] araen ro cuir fa fochluidib talman* 1595] ‘Cia risa n-derna an rith dian doilig, a **Dheirg**?’ ‘Risan 1596] ech n-dub ro bái ac **Dil Mac Da Creac**’, ar **Derg**: > 1. 1597] Each dubh ac **Dil Mac Dá Creac** > > in gach cluiche ro chuirset, > > 1598] ocon carraic ós **Loch Gair** > > ruc trí lán-bhuadha an **aenaig**. > � 122. 1599] ‘Gá tech a rabhumar in adhaigh-sin, a **Cháilti**?’ ar **Derg**. ‘A 1600] {SG 129} tigh **Catháir** meic **Ailella**’, ar **Cáilte**, ‘ar m-breith **Finn** & na 1601] Fénne leis ar cuiredh. Ocus do bámar teora lá & teora h-oidhchi 1602] a tigh **Catháir** *cen athscis,* gan uiresbaid bídh na 1603] leanna na leasaigthe ar ar sluagaibh’. ‘In tucsam ní dhó, a 1604] **Cháilti**?’ ar **Derg**. ‘Tuc **Finn**’, ar **Cáilte**, ‘trí cét bó & .ccc. 1605] brat & tri cét uingi dh' ór.’ Ocus adubairt **Cáilte**: > 1. 1606] Trí cét bó is trí cét brat > > trí cét claidem ba comnart, > > 1607] do-rad **Finn** fiach a leanna > > do **Caithír** mac **Ailealla**. > � 123. 1608] ‘Cia tuc in t-ech dub d' **Fhinn**?’ ar **Derg**, ‘an h-é **Dil Mac 1609] Da Creaca** nó an h-e **Caithir** mac **Ailella**?’ {F§}*Fregrais **Cáilte** co 1610] comnart sin: ‘Ní nechtar dib’, ar **Cáilte**, ‘acht*§ **Fiacha 1611] Muillethan** mac **Eogain**’, ar **Cáilte**; & adubairt: > 1. 1612] Ac súd duit-si an t-ech dub dian > > ar **Fiacha** re flaith na fian, > > 1613] ac sut mu chloidem gu m-blaidh > > ocus ech uaim dot araidh. > 2. 1614] Luid **Finn** d' imluad an eich duibh > > gusin tráigh ós **Berramuin**, > > 1615] is teichim-se di fo trí > > or baam luaithi aná gach ní. > --- p.46 � 124. 1616] Ocus luidh an t-ech gu cenn iartharach na (trá)gha, & fuair bás 1617] ann do ghal retha, conad **Tráigh in (Eich) Duibh** ainm na trágha, 1618] & **Tráigh Berramain** a h-ainm co sin.� 125. 1619] ‘(Is dered do ló) ann’, ar **Cáilte**, ‘ór do-chuadar neoil áilli 1620] (aen-gela) an lái as, & táncatar damalta dorcha {folio 170a2} na 1621] h-aidchi chucainn’.� 126. 1622] As annsin táinicc **Derg Dianscothach** roime isin sídh 1623] anunn d' urfhuigeall **Cháilti** re h-**Ilbreac** **Easa Ruaid** & re h-**Aedh 1624] Minbrec** mac an **Daghdha**, & do innis a imacallaim re **Cáilte** 1625] ó do-riacht chuice co h-aes na h-uairi-sin. ‘A thabairt isin sídh’, 1626] ar siat, ‘ór do-chualamar a einech & a engnam.’ Ocus luidh 1627] **Derg** ara chinn, & ruc leis é cona mhuintir, & ro (suidigedh) 1628] iat ana n-inadaib dílse dingbhála isin t-síd. Ba h-í-sin aimser 1629] do-rála cocad mór idir **Lir** **Sídha Findachaid** & **Ilbreac** **Easa 1630] Ruaid**, & ticedh én co n-gob iarnaide & co n-err teinedh ar fuindeoig 1631] ordhaidi isin t-sídh, & do chrothadh é gacha nóna ann, cu 1632] nach fácbadh claidem ar cenn-adairt, ná scíath ar dealgain, ná 1633] sleg ar aidhlinn, gan leacadh a ceann lochta in t-sídha. Ocus do 1634] bítis lucht an t-sídha ica dibhracad, & *cech urchar do-berdis 1635] cuici* is ed do thecmad ar cenn meic nó mhná nó 1636] dhalta do lucht in t-sída . Ocus ro h-ecradh a tech n-ola in 1637] *adhaigh*-sin aca, & do-riacht in t-én cédna chuca & do-róine 1638] in t-aidmilledh cédna. Ocus do bhádar luchd in t-sídha 'ga 1639] dibhrucad & nir' chuimngetar a bec dhó.� 127. 1640] ‘Cia fot atá in t-én mar sút?’ ar **Cáilte**. ‘Ré bliadna anosa’, 1641] ar **Derg**, ‘ó ro gabsam cocad & lucht an t-sídha aile.’ *Ocus 1642] it-bert **Ilbrecc** so and: Fó fos nargart fiad firu airm n-grindi 1643] colg dremni dibad dasachtach ni duindi is fó .Fo. fos* 1644] [4](javascript:footNote('G303000/note004.html'))� 128. 1645] Is annsin tuc **Cáilte** a láim a comraidh a sceith, & fleasc 1646] umhaidhi bái aige, & tuc urchar don eon di *trena ucht* 1647] cu rus-marb *d' oen-urchar*, co tarla {SG 130}ar lár in t-sídha cuca 1648] é. ‘In n-derna nech riam lámach budh fherr iná sin?’ ar **Ilbreac**. 1649] ‘In raibi isin Féin’, ar **Aedh Minbreac** **Esa Ruaid**, ‘nech bhudh --- p.47 1650] commaith lámach frit-sa?’ ‘Báigim-se mu bhréithir ris’, ar **Cáilte**, 1651] ‘nár' bo cóir do neoch sech araili díb bocasach do dhénam, ór 1652] do bhí a lór-dhaethain lúidh & lámaigh in gach fhir dhibh, & 1653] do bhí indam-sa, 'no’, ar **Cáilte**.� 129. 1654] Is annsin tuc **Ilbreac** a láim secha suas, & tucastar gái 1655] *nemnech* áith uillind-glas da h-aidhlinn, & tuc a 1656] láim **Cáilti** h-í. ‘Decha lat, a anum, a **Cháilti**, cia in t-sleg-sin, 1657] & cia d' fhiannaib **Eirenn** ica raibhi?’ Ro benastar **Cáilte** a foirtcedh 1658] & a h-incasnaidi don t-sleig, & do bátar tricha semann d' ór thíre 1659] **Araibe** ar a (chró. ‘Aithnim-si so’, bar **Cáilte**): sleg **Fiachach** meic 1660] **Congha**, (& is ón t-sleigh-si) {folio 170b1} do ghabh **Find** mac **Cumuill** 1661] **ríghi** Fíann **Eirenn** *& **Alban*** ar tús, & a ***Síd Finnachaid*Sídh fhér-uaine 1662] Fhinnachaid** tugad í, & **Aillén** mac **Midhna** do **Thuathaib 1663] Dé Danann** do tigedh ó **Charn Fhinnachaid** atuaid co **Teamraig**, 1664] & is amlaid ticedh, & timpain ciuil 'na láimh, & do codlad 1665] gach nech at-cluinedh h-é, & do chuiredh ainnsein cairche teined 1666] as a bheol, & ticedh co **Temhraig** i líth-laithi na samhna gacha 1667] bliadhna, & do seinnedh a thimpan, & do chodladais cách risin 1668] ceol sídhi do-níth, & do shéidedh a anáil fon cairche teined, & 1669] no loiscedh **Temhair** cona turrscar gacha bliadna amlaid-sin 1670] fri ré trí m-bliadan fichet. Ocus ba sí-sin aimser a tucad cath 1671] **Cnucha**, & do thuit **Cumull** mac **Trénmhóir** and, & do fhácaibh 1672] ben torrach da éis .i. **Muirne Munchaemh** ingen **Taidg** meic 1673] **Nuadat**.� 130. 1674] Ar n-díth **Cumhaill** tugad rígh-fhéinnidhecht **Eirenn** do 1675] **Gholl** mór-glonnach mac **Morna**, & do bí deich m-bliadna aigi. 1676] Rucad iarum mac do **Chumhall** .i. **Finn**, & do bhí ar foghuil 1677] & ar díbhfheirg cu cenn a dheich m-bliadan. Ocus do-rónad **feis** 1678] na **Temra** isin dechmad bliadain le **Conn Cétchathach**, & amail 1679] ro bátar fir **Eirenn** ag ól & áibhnes i **Tigh mor Midchuarda** 1680] nír' rathaigset ní no gu riacd in maccamh óg il-dealbach cucu, 1681] *a cind a deich m-bliadna*, & ro shuidestar a bh-fhiadnaise 1682] **Cuind Chétchathaig**, & **Ghuill** meic **Morna**, cu maithib 1683] Fian **Eirenn** uime isin tig, & ba do bhuadaibh **feisi** na **Temra** 1684] na lamadh nech fala ná frithfala do thabairt fri ré caeicdigis [5](javascript:footNote('G303000/note005.html')) 1685] ar mhís airet bíte ag ól — nó do chaithim — **feisi** na **Temra**. --- p.48 1685a] Ro dhech **rí **Eirenn**** in macamh, doigh nir' aithnidh dho h-é ná 1685b] do nech eli da raibhi isin *bruidin*. 1685c] Is annsin do-riacht a chorn dála gu **righ **Eirenn****, & tuc 1685d] a láimh in macaeimh é. *As annsin adubairt **rí **Érenn****: Taíi, 1685e] a fhiru **Érenn**! & ro táietar **ríghrad** co tái tostadach fria guth 1686] in uasail & in **ard-righ** .i. **Cuind***. Ocus do fiarfaig 1687] iarsin cuich in macaemh? ‘As misi **Finn** mac **Cumaill**’, ar an 1688] macaem, ‘mac don óclach oca m-bái **rígi** na Fénne annallana, & 1689] tánac do dhénum mu mhuinnterais rit-sa, a **rí** **Eirenn**.’ ‘Mac 1690] carut & fir grádha thu, a mhacaeim’, (ar **Conn**). Ocus do éirigh 1691] in macaem & do-rinne a cora(igecht & a mhuinteras fri) **rígh 1692] **Eirenn****, & gabus **Conn** ar leth-láim h-é {folio 170b2}, & tic ar 1693] gualainn **Airt** meic **Cuinn**, & do gabsat ag ól & ag áibnes re 1694] h-edh is re h-athaid.� 132. 1695] Is annsin ad-racht **rí **Eirenn**** re beinn m-bláth-cháin m-buabhaill 1696] do bhí 'na láim, & adubairt: ‘Da bh-fhaghainn aguibh, a 1697] fhira **Eirenn**, nech do choimétfaidh **Temair** gu tráth éirghi do 1698] ló amárach gan a loscad d' **Aillén** mac **Midhna** do-bhérainn a 1699] dhúthchus do, gémad beg, gémad mór h-é.’ Do éistetar immorro 1700] fir **Eirenn** co tái tostadhach ris-sin, uair no choidelduis mná co 1701] n-idhnaib & laeich letairthe risin ceol sírrechtach sídhi & risin 1702] n-*gothán* n-glésta n-guithbinn do chanad in fer 1703] soinemail sídhi no loiscedh **Temair** gacha bliadna.� 133. 1704] Is annsin do eirig **Finn** & adubairt re **rígh **Eirenn****: ‘Créd 1705] bus cuir & bus tennta dam-sa tar do cheann im a chomhall-sin?’ 1706] ‘**Cóicedaig** **Eirenn**’, ar **Conn**, ‘ocus **Cithruadh** *mac **Fir Cóecat*** 1707] cona **dráithib**.’ Ocus tugaid uili isin *coraighecht*, 1708] & gabus **Finn** do láim **Temair** cona turrscar do coimét gu trath 1709] éirghi arnamhárach. Ocus do bhí óclach grádha do **Chumhall** 1710] a comhuidecht **rígh **Eirenn**** .i. **Fiacha** mac **Conga**.� 134. 1711] ‘Maith a mhacaeim’, ar **Fiacha**: ‘cá luaighidhecht do-bértha 1712] dam-sa da fagainn sleg neimhnech *áith uillend-glas* 1713] duit, & nír' dibraicedh urchar n-imraill dhi.’ ‘Gá luagh chuingi 1714] oram?’ ar **Finn**. ‘Gid beg mór do rath ghéba do lámh dheas --- p.49 1715] *a trian* dam-sa & trian do chocair & do chomairli.’ ‘Raghaidh 1716] dhuit’, ar **Finn**, & do naidm air fo a bréithir. As ann do ráidh 1717] **Fiacha**: ‘Mar at-cluinfe in ceol *sirrechtach* síde & an 1718] timpan téit-bhinn & an fedán fogur-binn, ben a cumhdach do 1719] chenn na cráisighi, & tabuir redt' édan nó re ball eli dot ballaib, 1720] & ni léicfe gráin na sleigi neme codlad fort.’� 135. 1721] Is annsin do éirig **Find** i fiadhnaisi fher n-**Eirenn** do 1722] choimét **Temrach**, & tuc **Fiacha** mac **Congha** sciath & sleg dhó 1723] gan fhis do **Mhacuibh Morna** ná do neoch eli dá raibe a tigh 1724] **Themra**, & táinic roime mar sin i timcheall na **Temra**, & nír' 1725] chian dó gu cuala in ceol sirrechtach, & tuc slinn na sleigi & 1726] a forgraín {SG 132}re a édan, & gabhaidh **Aillén** ac seinm a thimpain 1727] {folio 171a1} no gur' chuir cách 'na codlad mar do chleacht, & léicidh 1728] iarsin a chairce teined asa bheol do loscad na **Temhrach**, *& do-condaicc 1729] **Find** sin,* & chuireas **Find** in brat corcra corrtharach 1730] búi ime a n-agaidh in cairce, & tuitit anuas asin aier, co ruc cairche 1731] in brat ceithir-fhillti sé láma fichet a talmain. Conadh **Ard na 1732] Teinedh** ainm in aird, & conidh **Glenn an Brait** ainm an ghleanna.� 136. 1733] Mar do rathaigh **Aillén** mac **Midhna** a dráidhecht do 1734] mhilled uime, tainic tar a ais d' innsaigid **Sídha Findachaid** & 1735] gu mullach **Sléibi Fuait**. Ocus leanus **Find** h-é co **Carn Finnachaid**, 1736] & mar do bhí **Aillén** ac dul tar dorus in t-sídha anunn 1737] tuc**Find** mér a suaineamh na sleigi, & tuc urchar ádhmhar urmaisnech, 1738] co tarla a mullach a droma a n-**Aillén**, gur' chuir a chraidhi 'na 1739] lia dub-fhola tar a bhél. Ocus ros-díchenn **Find** h-é, & tuc in cenn 1740] for cúla co **Temraig**, & do chuir ar cuailli bhadhbhdha, & do bhí 1741] ann co h-éirgi gréine ós airdibh & ós innberaibh an talman.� 137. 1742] Táinic iarum a máthair co h-**Aillén**, & tuc treas ar thoirrsi, 1743] & do-chuaidh d' iarraid **leagha** dhó. > 1. 1744] Toir-che a **bainn-liaigh** Amharrtha > > do gaet **Aillén** mac **Midhna** > > 1745] do shleigh **Fiacha** meic **Conga** > > don brat bodh*b*dha, don birgha. > 2. 1746] Uchán ad-rochair **Aillén** > > táncatar a tri tonna, > > 1747] atá sunn fuil a chraidhi > > maraen is smir a dhroma. > 3. 1748] Uchan ad-rochair **Aillén** > > sídhaidi **Benne Boirche**, > > 1749] anois tairnic a mhaill-néill > > a **Boirche** a **bainn-liaigh** toir-che. > 4. 1750] Uch ba suairc > > **Aillén** mac **Midhna** a **Sléib Fuait**, > > 1751] cuma nái ro loisc **Temair** > > ar gach n-ard-blaid ba h-í a chuairt. > --- p.50 � 138. 1752] Is andsin do éirghetar fir **Eirenn** uili um a **rígh** ar 1753] *faithchi* na **Temhrach** airm a m-búi **Find**. ‘At-chí sin, a **ri**’, ar 1754] **Find**, ‘cenn an fir do loisced **Temair**, & a fheadán & a thimpan 1755] & a chairchi ciuil, & dar leam ro saeradh **Temair** cona turrscar.’� 139. 1756] Is andsin do línadh láthair leo, & do cruthaigedh comhairli, 1757] & as í comairle do crichnaiged acu, rígh-fhéinnidhecht **Eirenn** 1758] do tabairt d' **Find**. ‘Maith, a anam, a **Ghuill** mheic **Morna**’, ar 1759] **Conn Cétchathach**, ‘(do ro)gha duit, **Eire** d' fhacbáil nó do lámh 1760] do thabairt i láim **Find**.’ ‘(Dar mu b)réithir’, ar **Goll**, ‘as í mu 1761] lámh do-bér i láim **Find**.’� 140. 1762] Is ann(sin tainic) a nert isin sén & isin soladh, & do 1763] éirghetar (trí catha na) Fénne, & tucsat a lámha a láim **Fhind**, 1764] {folio 171a2} & tuc **Goll** mac **Morna** rompa comad lugaiti an náire le 1765] neach ele don Fhéinn a tabuirt. Ocus do bhí **Find** isin **ríghi**- 1766] sin, ar **Cáilte**, ‘no gu bh-fuair bás & aidhed a n-**Aill in Bruic** 1767] a **Luachair {SG 133} Degadh**. Ocus an t-sleg do-beiri-se and laim-si, a 1768] **Ilbric**, as di do-rónad an gním sochair sin d' **Eirinn**, & as lé fuair 1769] **Finn** gach rath riamh, & ‘Birgha ainm bunaid na sleigi.’ ‘Coimhét 1770] acut in t-sleg, a **Cáilti**’, ar **Ilbrec**, gu finnam in ticfa **Lir** ***Sidhi 1771] Findachaid** cona braithrib,* do díghailt a e(oin) orainn.’ 1772] Is annsin ro tócbait a cuirn & a cupada, & do bátar ac 1773] ól & ac áibhnes & ac urgairdiugad menman & aicenta. ‘Maith, 1774] a anum, a **Cháilti**’, ar **Ilbrec**: ‘c(ia da tibérthar) comus in chatha 1775] da tí **Lir** cona braithrib do dhíghail a eoin orainn?’ ‘Don tí 1776] da tabradh **Find** comus a chatha .i. do **Derg Dhianscothach** 1777] annsút. Inn gebhe de láim sút, a **Deirg**?’ ar lucht in t-sídhe. 1778] ‘Gabhaim cona shochar cona dhochar’, ar **Derg**. Ocus do bádar 1779] amhlaid in adhaigh-sin. Ocus nír' chian dóibh ar matuin gu 1780] cualatar seitfedach na n-ech & culgaire na carput, & glonn-béimnech 1781] na sciath & tairm in mhór-slóig, & táncadar 'mon sídh, & 1782] táncas asin sídh dá fhégad gá lín do bádar, & is edh do bádar, 1783] trí catha cródha commóra. ‘Pudhur leam-sa’, ar **Aedh Minbreac**, 1784] ‘a n-dingéntar annsin .i. bás & aidhedh d' faghbáil dúin, & ar 1785] sídh-brugh do beith ag cloinn **Lir** **Sídha Finnachaid**’. ‘Nach --- p.51 1786] fedrais, a **Aedh**’, ar **Cailte**, ‘cu téit an trén-torc allaid ó chonuib 1787] & ó chuanartaib, & in tan ghabus a bedg in búiridan da*i*mh allaid 1788] téit imshlán o chonuibh mar an cédna.’ [6](javascript:footNote('G303000/note006.html'))**Cáilte** cecinit > 1. 1791] {F§}*Ro soich tretirni tulaigh > > re cuanairt con craeb tubaid, > > 1792] ó ro soich buirech a bedg > > re cosair conart crob-derg*§ > � 142. 1793] ‘Gá comhlann as doilghe libh isin cath?’ ar **Cáilte**. ‘In 1794] fer as ferr engnam do **Thuathaib Dé Danann**’, ar siat, ‘.i. **Lir** 1795] **Sídha Findachaidh**.’ ‘An ní fa tucus-sa láimh in gach cath riam’, 1796] ar **Cáilte**, ‘.i. in comlann as ferr do bhiath ann do frithailimh 1797] ní léiceabh *aniu* re lár h-é.’ ‘Ocus caidhi do chomlann-sa 1798] dhúin, a **Dheirg**?’ ar siat. ‘Gá comhlann is doilghi lib 'na 1799] dhegaid sút?’ ar **Derg**. ‘**Donn** & Dubh’, ar iat-som. ‘Dingébhat-sa 1800] iat araen’, ar **Derg**. Ocus do éirghedar sluaigh in t-sídha 1801] amach a n-aein-fhecht cum in catha, & ro dibhruic cách a chéli 1802] dhíbh do shoighdibh (sith-go)rm(a) & do gháibh bega bir-ghéra 1803] & do (laighnib) lethan-glasa; & do chuired in c(ath) {folio 171b1} 1804] ó solus-trath éirgi do ló co medón lái. Ocus do comraic **Cáilte** 1805] & **Lir** **Sídha Finnachaidh** co fuilech fobartach, & torchair **Lir** 1806] a crích in chomraic le **Cáilte**. Is annsin do gabsat an dias 1807] deg-laech .i. **Dubh** & **Dond** dá mac **Eirgi Anghlonnaig** a h-**Innsib 1808] Gaid**, ac coimét an chatha. Ocus is amlaid ro chuirset an 1809] gliaidh .i. **Dubh** a tosach na dírma & **Donn** re deg-fheithium 1810] 'na *diaid*. Ocus at-connaic sin **Derg Dianscothach**, & tuc a 1811] choirr-mér a suainemh na sleige, & tuc urchar ádhmur don fhir {SG 134} 1812] ba nesa do, gur' bhris a dhruim ar dhó, & go tarla i compar cléib an 1813] fir ba sia uaidh, gu torchratar don aen-urchur. Is ann as-bert **Ilbrec**: > 1. 1814] Do-rochair **Lir** le **Cáilte** > > ocus ní gním nach máidte, > > 1815] do-rochair **Donn** ocus **Dubh** > > le mac **Eoghain** d' aen-urchur. > 2. 1816] Do mhinaigh in cath budhtuaidh > > ar **Lir** co méit a mhor-slúaig, > > 1817] ni dhechaid dhíbh don muig mhas > > acht ein-triar gu n-deigh-eolas. > � 143. 1818] Ocus táncatar rompa isin sídh iar m-buaidh coscair & 1819] commáidhmhe, & do gabsat nert & forlámhus ar ***Shídh* Findachaid** 1820] asa h-aithle-sin riamh. ‘Do shleagh duit, a **Ilbric**’, ar 1821] **Cáilte**. ‘Nír' chomadhas duit a rádh rim’, ar **Ilbrec**, ‘ór gin --- p.52 1822] gu beth d' arm im **Lir** acht an t-sleg-sin as duit-si do-rachadh, 1823] ór comarba dílis dingbála di thú.’ Ocus do bátar teora lá & 1824] teora *adaig* isin *sídh* iarsin.� 144. 1825] ‘Maith, a anum, a **Cháilti**’, ar **Ilbrec** **Esa Ruaidh**: ‘cia 1826] airm a n-derna **Find** creidium, nó inn derna riamh?’ ar se. 1827] ‘Do-róine ón’, ar **Cáilte**. ‘Cáit a n-derna & crét adbar a dénmha?’ 1828] ar **Ilbrec**. ‘Ag **Druim n-Diamhair**, risa n-abar **Druim Dhá Én**, ar 1829] in **Sinaind**, & ba h-é adbar in creitmhe ar bít*h*in **Findine** ingine 1830] **Buidbh** ro mharbh a céle féin .i. **Conán**, & ro mharbh cách a 1831] céli dhíbh .i. **Conán** & **Ferdhoman**, & do-riact an Fhian co 1832] ***Fidh* n-Enaig**, re n-abar **Druim n-Diamhair** isin tan-sa, & tucadh 1833] loing-shithal bán-óir do shaigid **Fhinn**, & do innail a ghel-ghlaca, 1834] & do chuir in t-uisqi eochar-ghorm im a ghnúis, & tuc a ordain 1835] for a dhét fis, & do faillsiged fír dhó & do ceiledh gái fair, & do 1836] faillsiged do gu ticfadh in Táilceann tabarthach re dereadh 1837] domain, & gu n-gébadh tech ar leth **Eirenn** .i. **Ciarán mac an 1838] t-Saeir**’. Ocus adubairt **Cáilte**: > 1. 1839] Inmain ceall (bus comra)mach > > bias fo eochair na h-abhunn, > > 1840] (inmain fertán forba)rach > > bidh anacal mór n-anum. > � 145. 1841] {folio 171b2} Ocus do-riacht fis an chomhraic-sin cucainn conice- 1842] sin, & do-righne **Find** in creidemh-sa ann & fuair nemh trit: > 1. 1843] Mairg féinnid at-cuala in scél > > ar techt duin co **Snámh Dha Én**, > > 1844] aidhed **Conáin Maeil** don **Mhuigh** > > ocus aidhed **Fherdhomain**. > 2. 1845] **Druim n-Diamhair** > > a ainm so cusna fiannaib, > > 1846] **Druim n-Énaig** ó sin ale > > d' énach **Fhind** is na Féinne. > 3. 1847] Is amra in gein berthar ann > > do deoin **Ruire** na rochlann, > > 1848] mac dingbála **rígh** nime > > aingil ica fhurnaidi. > 4. 1849] Bidh eisidhe **Ciarán** caidh > > is é ber*th*ar 'san ríg-raith, > > 1850] gébuidh leth **Eirenn** male > > Mac in t-Saeir a **Muirtheimhne**. > 5. 1851] Rachait faghlaidh a chille > > bás obunn do ruaidh-rinne, > > 1852] *crochad* is riaghad gan rath > > ocus iffern íchturach. > {SG 135} > 7. 1853] Aderim-se ribh-si dhe > > as fír dhamh in fháitsine, > > 1854] creidim Athair ocus Mac > > is Spirat Naem a n-aein-fheacht. > 8. 1855] Sáilim flaithius **ríg** nimhe > > as ferr iná gach fine, > > 1856] in **rí** rom-cuir ar cairdi > > [nim-léicfe](app009.html) fo bith-mairgi. > --- p.53 � 146. 1857] Do bátar isin t-sidh iarsin gu cenn cáicdigis ar mís. ‘As 1858] mithig dúin imthecht’, ar **Cáilte**, ‘ór atámuit re h-athaid abhus.’ 1859] ‘Bennacht Dé & dáine abhus ort’, ar lucht an t-sídha, ‘& gid 1860] choidhche bidh áil duid beith acainn fo-ghébtha. Ocus ac sud’, 1861] ar **Ilbreac**, ‘ó's imdecht do-ní, nai n-édaigi lígda lennmhaisecha, & 1862] nái scéith & nái slegha & nái cloidim inntláis órdhaidi, & nái coin 1863] caeimh-shelga duit.’ Ocus do thimnadar ceileabrad, & do fhácbatar 1864] bennachtain, & rucsat buidechus, & gér'bh fada an cath-sin, ba 1865] foidi le **Derg n-Dianscothach** (scarad) le(a) choicle & le a chomhalta 1866] bhudhéin, ór nír' faide leis in lá do scar re **Find** & risin 1867] Féin iná in lá-sin.� 147. 1868] Táinic roimhe **Cáilte** in naenbhar óclach sin, & do bí a 1869] **Sliabh Cuire** & a **Sliabh Cairbre** & a **Sliabh Céide** budhtuaidh 1870] & do **Chathair Daim Deirg**, & nír' chian do bátar ann, co facadar 1871] in dias niamhdha n-dath-áluinn ara cinn isin carn .i. óclach áluinn & 1872] **ríghan** a com-aeisi 'na fharradh. Fiarfaigis an t-óclach scéla do 1873] **Cháilte**, & do innis **Cáilte** a scéla dho. ‘Do mhuintir **Finn** meic 1874] **Cumaill** dam, & **Cáilte** mac **Rónáin** m' ainm. Gá comainm thúsa, 1875] a óclaich?’ ar **Cáilte**. ‘**Eoghan Flathbrughaid** m' ainm’, ar sé, ‘& do 1876] shen-mhuintir **Chair(bri) Lifechair** mheic **Cormaic** dam. Ocus **Becnait 1877] Banbhrugaid** ainm (na) mná maithe si, & com-aeis dam-sa & di. Ocus 1878] as slan deich fichit bliadan duin araen.’ ‘Na(ch raibi){folio 172a1} 1879] maithes mór-adhbhul acat-sa, a óclaich?’ ar **Cáilte**. ‘Ro bhói immorro’, 1880] ar **Eogan**, ‘ar ní raibhi ó **Es Ruaid Meic Mhodhuirn** gu 1881] **Cnoc in Fhomhoraich** budhthuaid, re n-abar **Torach** thuaiscirt 1882] **Eirenn** nach raibhi finn-airghi gach re m-baile nó gach treas baili 1883] dib acam.’ ‘Cidh ro dhíghbadh sin’, ar **Cáilte**. ‘Torathar táidi & 1884] fomor fir-grána & mac mí-raith ro mhill sinn, & ro chaith na secht 1885] **tricha cét** comlána co na fil nech re gabáil forba na ferainn co ro 1886] fhásaigh uile arna n-díthugad-som, & ro dighbadh & ro airg 1887] mhisi dano acht oct fichit find-airghi do deired mo mhaithiusa 1888] ocum.’ ‘Cáit a m-bí in fer-sin?’ ar **Cáilte**. ‘Carrac comdaingin 1889] cloichi atá rinn atúaid ar an cuan coimlethan, is ann bhís, & 1890] beiridh lán a luinge leis a triur muinntiri & comhlín ceithre cét 1891] é féin, & comlín tri cét a chú, & {SG 136} comlín tri cét a ingen, & ní 1892] chumngann nech ní dóibh.’ ‘Cáit a tic-sium isin cuan?’ ar **Cáilte**. --- p.54 1893] ‘Risin m-baili aníartúaid amne’, ar **Eogan**. Do bádar ann re 1894] h-edh na h-oidhchi-sin, & ro freastladh & ro frithoiledh da gach 1895] l*e*ith iat.� 148. 1896] Do éirigh **Cáilte** a oenar cu moch arnamhárach, & ro ghabh 1897] a sciath & a chloidem & a dhá shleig, & táinic roime cusin 1898] carraic n-di-thoghlaidi do thaeibh an chuain, & do bí re h-edh & 1899] re h-athaid ann, co facuidh in curach da innsaigid, & triar isin 1900] curach .i. madra gairbh-fhindach glas-odhar & slabrad agarb 1901] iarnaidi ima bhrághait, & scailp ingin maeili duibhi fa cosmail 1902] re beinn cairrgi do chéin h-í a tosach in churaig, & birga imdaingen 1903] iarnaidi ina láim, & in t-eathach a n-deiredh in churaig, 1904] & do gabsat cuan & calad a comfhocus do **Cháilti**, & do gab 1905] gráin & egla **Cáilte** rompa. Adubairt an fer mór re a ingin: 1906] ‘Oslaic don choin’, ar sé, ‘& léic cum in aen-duine móir út 1907] h-í cu ro loingi a lór-dhaethain de re n-dul ar fect & ar turus.’ 1908] Ocus ro osluic an ingen don choin, & gabus gráin & egla **Cáilte** 1909] roimpi nar' ghabh riam a cath ná a comlann. Ocus adubairt: 1910] ‘Mo Dhúilium & mho Tháilgenn uaim-se an bar (n)-agaid’ , ar 1911] **Cáilte**. Ocus gothnait umhaidhi do bhí aigi ro di(braic rod 1912] n-urchair di cum na con, cu tarla in dara (cenn don bhi)r isin 1913] carput uachturach & in cenn (ele isin carput)íchtarach, cu ros-dúin 1914] a glomar, ‘ocus do thuit asin curach (co)mad i n-domain in 1915] mara fuair bás’ {folio 172a2} & do chuir in tonn i tír h-í iarsin.)� 149. 1916] Táncatar an dias eli a tír ar amus **Cáilti**, & do comraicset 1917] co dána dúrcraidech ris, & tuc an ingen .xxx. gon ó ladhair 1918] a choisi có *a* urla air, & tuc **Cáilte** béim cloidim di gur' léic 1919] a h-abach & a h-inathar aisdi. Ocus ro dhánaigh & ro dhíchraigh 1920] in comrac risin b-fer mór, & do-ríne trí h-oirdne ur-granna dhe, 1921] & ba h-í in treas ordu dhíbh, a cenn. Ocus do ben a trí cindu 1922] dib, & tuc leis iat cum na bruidhne, *co tech **Eogain**.* 1923] Do éirigh **Eogan** & muinter **Cáilte**, & tucsat aithne ar na cennaib- 1924] sin, & ro altuighset in gnímh, & is **Cailte** co h-anmhunn *étlaith*.**Cáilte** cecinit: > 1. 1926] {§}*I [n-adhaigh](app010.html) a tigh **Eogain** > > is im craide ata a beo-ghuin, > > 1927] facaim **Maelan** is a chú > > ar in tracht, na *comnaidhiu*.*§ > > > --- > > p.55 > > 4. 1928] Marbaim **Maelan** is a cú > > is a ingin can caem-clú, > > 1929] ó maidin co trath *érgi* > > ro bo cruaidh ar *comergi*. > 5. 1930] Gachar' shires tess is *tuaidh* > > don doman co mét mor-shluaigh, > > 1931] ní fuaras i n-uair na a ló > > a comolc na h-aidci-so. > � 150. 1932] Ocus ro thuitset taisi & táimnéllu fair, & tucad losa ícce da 1933] innsaigid, & bái re h-edh caicdhighis icá leighius, co n-dernad 1934] sleman sláin-chréchtach dhe. 1935] ‘Imthect acainn amárach’, ar **Cáilte**, ‘& bennacht fhácmaid 1936] acaibh-se.’ *‘Beir buaid & bennachtain’, ar **Eogan**,* 1937] Ocus ro thimnadar ceilebrad d' **Eogan**, & táncatar 1938] rompa assin co **Tulaig na Céd**, risi ráidhter **Tulach Dá 1939] Ech** isin tan-sa, & do **Chuillendros na Féinne** budhtúaid, 1940] & do **Churrach {SG 137}na Milchon**, re n-abar **Currach *na* Cuan**, & do 1941] **Bhoith Chnó** budhtúaid, áit ar' thaispen an **eicsi** cenn do **Lugh 1942] Lámhfhada** mac **Eithlenn**, & in bhaile a rucadh **Colum Cille** mac 1943] **Fei*d*limid**, & do **Dhoire Guill** budhtúaid. Ocus ac toidhecht 1944] dóibh dar bord in daire amach co facadar in t-aen-óclach & a 1945] druim re cairthi comdaingen cloichi, & brat corcra corr-thurach 1946] uime, & dealg óir isin brut ós a bruinne, & inar maeth-sróil 1947] uime, & dá choin caeim-shealga 'sna láim, & cuanart gadar 'na 1948] fhiadhnaise. Bennachais **Cáilte** don óclach, & freagrais in t-óclach 1949] in bennachad. ‘Cia danad muinter sibh-se?’ ar in t-óclach. 1950] ‘Ní mharann ar **triath** ná ar **tigerna** .i. **Find** mac **Cumaill**’, 1951] ar **Cáilte**.� 152. 1952] Is annsin ro cháieasdar an t-óclach déra falcmara fír-truagha, 1953] gur' ba fliuch blaei & bruinne dho. ‘Cia thusa amhlaid, 1954] a óclaigh?’ ar **Cáilte**. ‘Do-ghén mo shlonnad duit-si’, ar 1955] éisium: ‘**Donn** mac **Aeda**, mheic **Garaid**, meic **Morna**, misi.’ ‘Do 1956] ba mhaith h' athair’, ar **Cáilte**, & adubairt: > 1. 1957] Rob é in bríghach buan-bladach > > dob é in fénnid fír-ghalach, > > 1958] dob é in ghég toraid co m-blaidh > > re fogail séd in domhoin. > � 153. 1959] ‘Maith, a anum, a **Cáilte**’, ar **Donn**: ‘in fuil sleagh m' athar 1960] acut-sa?’ ‘Atá cidh a sciath & a chloidem’, ar **Cáilte**. ‘(Ar fír) 1961] do ghaili & do ghaiscid frit’, ar **Donn**, ‘innis d(am an fochaind) --- p.56 1962] bhunaid umar' marbad h-é.’ ‘Indeos(at duit)’, ar **Cáilte**, ‘uair 1963] {folio 172b1} isam meabruch ann’.� 154. 1964] **Dubh Dithre** righ-fhéinnidh fhiann **Osraige** do mharbad dot 1965] shen-athair-se do **Gharadh** mhac **Mórna**, & **Carrac Guill** do 1966] ghabháil ar **Goll** mac **Morna** thiar, & tri catha na Féinne do 1967] beith ac forbhaisi fair gu cenn caeicdighis ar mhís ann, & a 1968] bheith nái n-aidchi gan bhiadh, & scithlim do dul ar a luth & 1969] ar a lámach, & dul do **Muc Smaili** mac **Duib Dithre** anund 1970] isin carraic, & **Goll** do dícennadh a fiadhnaise fhiann **Eirenn**, 1971] & tuc leis in cinn d' innsaigid **Fhind**, & do bhí h' athair-se ag 1972] iarraidh dligid & cora ar **Muc Smaile** .i. inneoch ro búi idir 1973] **rígh** & óclach do tabairt dó. > 1. 1974] > > **Cáilte** cecinit:* 1975] Adubairt nach tibhredh cóir > > don **Aedh Fhinngheal** ba mór ádh, > > 1976] acht do-béradh corp re corp > > an gach olc do-rinne a lám. > � 155. 1977] Ocus adubairt h' athair-se coimdhilsi do lécen etorra & **Muc 1978] Smaile**. ‘Do-bér-sa comha duit, a **Aedh**’, ar **Muc Smaile**. ‘Gá 1979] coma sin?’ ar **Aedh**. ‘Do-bér’, ar eisium, ‘dá shleig **Guill** meic 1980] **Morna**, & {SG 138} sciath **Cairill** í **Conbroin**, & corn **Duibh Dithre**, & 1981] cloidem **Muirinne Macha** do bhí ac **Goll**, & muince sealga 1982] **Sigmaill**, & misi’, ar **Cáilte**, ‘do-chuaidh lesin techtairecht’: dia 1983] n-ebrad in láid: > 1. 1984] Tiagat techta uainn cu h-**Aedh** > > ráidhid risin segainn saer > > 1985] ar gealladh dó, toluibh gal > > co bráth nocho coimeltar. > 2. 1986] Targa dho muinci sealga > > tucad d' **Finn** as **Síth Nennta** > > 1987] gan cor no a fhiadh tar cladh > > nócha teit gan a mharbadh. > 3. 1988] Targa sciath **Cairill** co *m-bloidh* > > do bhidh air isin imghoin, > > 1989] suairc in sét in sciath scenmdha > > gráin céd ara **tigerna**. > 4. 1990] Targa dho in cloidem catha > > do bídh ac **Muirinn Macha**, > > 1991] Targa fós corn **Duib Dhithre** > > gidh do bádhus ga dhicleit*h*, > > 1992] geall caeca **mogadh** tar muir > > atá d' ór ana borduibh. > 5. 1993] Targa dhá sleig, monar n-glé > > co crannuib ruis ro-bhuidé, > > 1994] gid beg a fuili nó a loit > > is marbh gach duini a tiagoit. > 6. 1995] Ocus gé tharga-sa sain > > nír' gabhsat **Clanna Garoidh** > > 1996] ar imad a slóg 'masech > > na mac mór fial-gharg fuilech. > 7. 1997] Do faeth le **Cloinn Morna** moill > > **Findtan Ferrda** a ***Feadhaibh* Cuill**, > > > --- > > p.57 > > > > 1998] **Banbh** **Sinna** **Sciathbreac** in *áigh* > > ocus **Finn Mór** mac **Cuáin** > 8. 1999] Sirit ar **Mac Lugach** lonn > > a **éraic** ór do gon **Goll** > > 2000] is ar **Cáilte** is airm géir gloin > > 'sar > [*gap: extent: 4 syllables*] > a **Luachoir** > 9. 2001] (Óclach do thuai)th **Temra Breag** > > do fer cuinnscleo re **Goll** n-geal, > > 2002] mael-gorm {folio 172b2} 'san treas, ferdha in roinn > > dar' ainm **Flaithius > > 2003] > Firáloinn**. > 10. 2004] Dá m-beitis trí caecait mac > > ag **Goll** gasda na n-geal-ghlacc, > > 2005] nír' bo annsa le cloinn cain > > ná lim-sa mo dhegh-athoir. > 11. 2006] M' athair-si **Dub Dit*h*re** dian > > féinnid forusda fír-fhial, > > 2007] ni chlos a écnach a cath > > fa maith a lúth 'sa lámhach. > 12. 2008] Ráidh risna feruibh ní gó > > uaim ní bérat ní bhus mó, > > 2009] nái cét is a n-druim re feart > > isin tulaig a tiagat. > � 156. 2010] ‘Ar fír do ghaili & do ghaiscid, a **Cháilti**’, ar **Donn**, ‘tabhuir 2011] arm-gaisced mh' athar dhamh.’ ‘Do-bhér immorro’, ar **Cáilte**, ‘dóigh 2012] ba fial-nár fria h-athchuingid h-é féin.’ Ocus tuc **Cáilte** arm-ghaisced 2013] a athar uili dhó. ‘Tabair eolus dúin anosa, a **Dhuinn**’, 2014] ar **Cáilte**. ‘Cia h-áirm a sire eolus, a righ-fhéinnid?’ ar **Donn**. 2015] ‘Do tigh **Conaill** meic **Néill**, **rígh** **Ceneoil Conuill**.’ > > 2016] **Cáilte** cecinit: > 5. 2017] A **Dhuind** tabair eolus dún > > gan meirg ocus gan mhí-rún, > > 2018] ór atái at aenar male > > tar éis h' féinne is h' foirne. > 6. 2019] do-chuadar as **Meic Morna**. > > adbar bróin is bith-dogra, > > 2020] deich cét laech, ba h-edh a lín > > dob é in t-oirecht gan imsním. > 7. 2021] Adeirim-se rib-si de > > bidh fír gach a ráidhem-ne, > > 2022] re taeibh óir is arcait uill > > fo-ghébha sin uaim, a **Dhuinn**. > � 157. 2023] ‘Raghat-sa romat-sa annsin’, ar **Donn**, ‘uair derbbhrát*h*air 2024] mo mháthar h-é, & as é ro oileasdar mhé, & gidh aigi-sium atá 2025] in **ríghi** is acam-sa atá a tóthacht.’ Ocus do ghabh **Donn** a 2026] arma & táinic {SG 139} roime co tech **Conuill**, co **Dún na m-Barc**. ‘Innis 2027] scéla dhuinn, a **Dhuind**’, ar **Conall** mac **Néil**. Do indis **Dond** 2028] mar tuc **Cáilte** na h-airm dhó féin & a beith ar sligid cum in 2029] **righ**. ‘Do-gébhu-som sin’, ar **Conall**, ‘ór as do **Leith Cuinn** dó, 2030] & ar a n-derna féin do maith.’ Ro *thaisfen* 2031] **Donn** na h-airm & na h-il-fhaebair tuc **Cáilte** dhó. ‘Is ó deg-dhuine’, 2032] ar in t-airecht, ‘fríth na h-aisceda út.’ ‘As degh-dhuine immorro’, 2033] ar **Conall**, ‘ór ni dubhrad mac ócláich re duine budh fherr anás.’ 2034] *Ocus do-riacht **Cáilte** reme dar **Sruth na Feindi** fothuaidh, & --- p.58 2035] tar **Ard na Macraidi**, risi n-abar **Ard n-Glas** isin tan-sa, & d' **Fid 2036] Mór**, co facatar in **dunad** uaithib*. Ocus mar at-conncas 2037] **Cáilte** cum in **dúnaid**, do éirigh **Conall** co maithibh a 2038] shlóigh & a mhuinntiri d' ferthain fáilte re **Cailte**, & suidis **Cáilte** 2039] ar in carn a n-dorus in dúin, & suidhit in slúag uime.� 158. 2040] Do fhiarfaig **Conall** do **Cháilte**, ‘crét ima tucadh **Carn Gairbh 2041] Daire** ar in carn-so?’ Do freagair **Cáilte** in ceisd-sin, ór is 2042] aigi do bhí a fis. ‘Óclach gráda dh' **Find** mac **Cumaill** do bói 2043] ann so’, ar **Cáilte** ‘.i. **Garbh Daire** mac **Aenghusa** mac **rígh** 2044] {Laud 610 folio 123a} fer **Muman** andes, & ro bói ac dénam t-shelga 2045] laithi n-aen annso, *& ro bí selg taidiur taibs(en)ach aigi,* 2046] & ro marb tri chaeca dam & tri .l. muc & tri .l. eilit, 2047] & at-conncadur lucht in tíre & in fheraind sin, & ro lingset chuice, 2048] & rucsat a fiadach & a t-shelg uaide, & atorchair tri cét óclach 2049] leis ac breith a t-shelga uada, & ro iadsat lucht in tíre uimme, & 2050] do-rigned ubhall im rendaib de, & ro marbad h-é, & do-riachtamar-ne 2051] tri catha na Féinne da dighailt, & do falmaigemar in 2052] chrich & in ferann, & ro marbsamar trí **ríga** in tíre, & ro éladar 2053] drong aile a n-ailenaib, conar' fhacamar acht beccan díb gan 2054] marbad.’ Ocus adubairt **Cáilti**: > 1. 2055] Marbad **Gairb Daire** issin traig > > lé **Cenel Eogain** imlain, > > 2056] marb-sum coeca laech malle > > sunn a n-díghail **Gairb Daire**. > � 159. 2057] ‘Ocus is sé atá issin charnn-so cona arm-gaisced, & is aici 2058] ro bói slabrad **Logha** meic **Eithlend** ro bíd a*c* comet braiget 2059] **Mac Miled** & **Tuaithe Dé Danann** aici.’� 160. 2060] ‘Ro bad maith lind’, ar **Conall**, ‘na h-airm & na h-il-fhaebair- 2061] sin d' fagbail.’ ‘Mad maith let’, ar **Cailti**, ‘tochailter in carnn 2062] anocht.’ ‘Ní h-ed’ , ar **Conall**, ‘acht tochailter amairech h-é, uair 2063] adhaig ann, & ól & áibnis do-gentar acaind anocht.’ Ocus tangadur 2064] rompo issin [m-bruidin](app011.html) moir, & tucad **Cailti** cona muintir 2065] í tech n-derrait n-diamair, & ro frithailed iat commaith, & is sí 2066] bá ban-cheili do **Chonall**, **Bé Bhind** ingen **Muiredaig** meic **Fhínnachta**, 2067] ingen **rí*g*** **Connacht**. ‘Maith m' anam, a ingen’, ar **Conall**, 2068] ‘*cid* fat*a* gairit bes **Cailte** abhos, tabair proind deich cét cach --- p.59 2069] láe dó, & cuirter ocht fichit bó a fér-gort gabala ina chomair, 2070] & a m-blegon cach n-áidchi dó, *& in nech do-berthar do as & 2071] do lemnocht uaithib a tabairt dó*’. 2072] Ocus ro badur ann re h-ed na h-áidhchi-sin co tainic lá 2073] cona lan-shoillsi arnamairech, & ad-rachtadur ann dochum cairnn 2074] **Gairb Daire**, & ro tochlad in carnn, & frith **Garb Daire** ann cona 2075] arm-gaisced, & frith slabrad **Logha** meic **Eithlenn** ann, & [frith](app012.html) 2076] in sciath imlan amal tucad ré thaeb h-é, & tucad na h-airm 2077] *imshlán* anís, & tucad in cend & in fer fa mó no bith 2078] issin tulaig-sin do thoilled ina t-shuidhe ar lar chind ind ócláig- 2079] sin. ‘Is mor in cend, a m' anum, a **Chailti**’, ar **Conall**. ‘Is 2080] mor’, ar eissim, ‘& is maith in tí ar a raibe’, ar **Cailte**, & tuc 2081] **Cailte** na h-airm-sin do **Chonall**, & ro bói in slabrad aici féin 2082] da thabairt do naem **Patraic**, & ro muired in fert 'ar sin, *& 2083] tancatar sun anund iarsin, & ro batar re teora la & re teora 2084] aidchi and*.� 162. 2085] Is annsin [ro fhiarfaig](app013.html) **Conall Mor** mac **Neill** do **Chailti**: 2086] ‘Atá ailén ar in muir-sea ar comair amuig & **dúnad** ann & 2087] annlacud mor annsein, & ní fhetamur crét da fuil.’ Ocus is ann 2088] sin ro cháiestar **Cailte** ica cloistecht-sin. ‘Ar fír do gaile & do 2089] gaiscid riut’, ar Conall, ‘tarra-sa linde da fhechain.’ ‘Dar mo 2090] breithir ám’, ar **Cailti**, ‘is sé-sin in tres inadh a n-**Eirinn** nar' 2091] b' áil lium-sa do fheicsin tar éis na muintire moiri maithe ro bói 2092] ann, & gid ed rachat let-sa amairech ann, a **Chonaill**’, ar **Cailte**.� 163. 2093] Ro badur ann co tainic lá arnabarach. Ad-racht **Conall** 2094] & a ben & sluaig in baile uile, uair fa h-irgairidugud menman 2095] & aicenta leo *eistecht re* **Cailti**, & tangadar 2096] {folio 123b} réompa chum in **dúnaid** anunn, & ro t-shuidestar **Cailti** 2097] ar in firt ro bói issin **dúnad**, & .iiii. .ix. traig do **Chonall** i fat 2098] in fherta & ocht traigthi .xx. ina leithet. ‘Maith m' anam, a 2099] **Chailti**’, ar **Conall**, ‘ní h-inganta lium-sa ní da facca riam ina in 2100] fert-sa, & indis duind ciasa fert so?’ ‘Ader riut a fhírinde’, ar 2101] **Cailte**, ‘.i. fert in cethramad ben is ferr ro laighestar lé fer a 2102] n-aen-aimsir *f*ria.’ ‘Cia na ceithri mná sin?’ ar **Conall**. ‘**Sadb** --- p.60 2103] ingen **Chuind Chétchathaig**’, ar **Cailte**, ‘& **Eithne Ollamda** ingen 2104] **Caithír Moir**, & **Ailbe Gruadbrec** ingen **Chormaic**, & ben in 2105] lectha-so .i. **Berrach Brec** ingen **Chais Chuailgne**, ingen **rig** 2106] **Ulad** atuaid, ban-cheile grádach **Fhind** meic **Cumaill**, & má ro bói 2107] maithius imarcraid a mnái díb-sin is inti-si ro bói, & is ana 2108] tigh do bith in [t-áighi](app014.html) ***ollaman*** ó luan taite t-shamhna 2109] co tait*e* n-imbuilg, & a rogha dó imthecht nó beith acon muintir 2110] ossin amach, & in duine nach faghad a daeithin airm no etaig 2111] do-bered si do a daeithin o ladhair a choissi co urrla.’ ‘Adhbur 2112] a h-aidheda?’ ar **Conall**. ‘Ata lim-sa duit’, ar **Cailti** .i. mathair 2113] & athair **Guill** meic **Morna** ro ailestar h-í, & ní raibe do chomalta 2114] mná acco-som acht h-í, & ro cuindig **Find** ara h-athair h-í 2115] .i. ar **Chas Chuailgne** **ríg** **Ulad**. Ocus adubairt nach tibred 2116] d' **Fhind** h-í munbad deoin le **Goll** mac **Morna**, & siris **Find** ar 2117] **Goll** a chomalta, & {SG 141} adubairt **Goll**: ‘Fuil coma ara tibar-sa duit 2118] h-í’, ar se, ‘.i. gan a léicen tre bithu’, ar **Goll**, ‘& a beith don 2119] tres mnái accut, & gan a h-éra um ní da cuindigfea ort.’ ‘Do-bér-sa 2120] sin duit-siu uile’, ar **Find**, ‘uair is maith in ben.’ ‘Cia 2121] bus chuir duind?’ ar **Goll**. ‘Do ragha cuir duit’, ar **Find**, & tuc 2122] **Find** a tri comaltada féin a*c* coraigecht *f*ria .i. **Daigri** & 2123] **Garad** & **Conan**. Ocus do bói ac **Find** co ruc tri meic dó .i. **Faelan** 2124] mac **Find** & **Aed Bec** mac **Find** & **Uillind Faeburderg** mac **Find**, 2125] & do bí 'na mnái grádaig ac **Find** nóco n-dechadur a comaltadha- 2126] si .i. **Clanna **Morna**** ar foghail & ar dibeirg ar **Fhind**, & deich cét 2127] ar .xx. cét óclach a lín. Ocus adubairt **Cailti**: > 1. 2128] Is eol dam in lín atat > > **Clanna Morna** na mor-bárc, > > 2129] ocus gar aírem na fer > > tar cach múr, tar cach maigen. > 2. 2130] Deich cét ar fichit cét ann > > do **Clannaib Morna** miad clann, > > 2131] cóic cét déc ó sin amach > > lín a **ríg** is a taissech. > � 164. 2132] Lodur maic **Morna** co **Daire Tharbgai** i cuicid **Connacht**, & 2133] rucadur tri catha na Féine orro ann resíu deirgedar assa **longport** 2134] amach, & ro thuitset .u. fhir déc dighraisi deg-armach*a* do 2135] **Macaib Morna** issin **Daire**.� 165. 2136] Is annsin ad-racht in milid mor-chalma .i. **Goll** mac **Morna**, 2137] & tuc sciath tar lorg doib, & nír fhétsamar a bec doib o sin o --- p.61 2138] ro gab **Goll** a sciath fair. Ocus do-ronsat Clanna **Morna** comairli 2139] gan nech issa caradrad do biad fria **Find**, & frissin Feinn 2140] do léigen cen marbad uile, & is se thuc in chomairli-sin .i. 2141] **Conan Mael** mac **Morna**, uair ba trotach airechta, {folio 123b1} 2142] ocus ba deabthach muintire, & ba h-imchassaidech sluaig 2143] & sochaide. Tangadur rompo **Meic Morna** conice in faichthe 2144] fér-glais seo, & do badur 'ca rada créd do-géndais re **Berraig 2145] Bricc** ingen **Chais Chuailgne** .i. re comalta bodéin, & adubradur 2146] coma do tabairt di .i. a seoit & a maine & a h-indmusa do 2147] breith di lé, & **Find** d' fhacbail, & nach bad ecail lé ní cen no 2148] beidis-sim béo. ‘Truag sin ám!’ ar **Berrach**, ‘inn é m' olc-sa 2149] do b' ail lib do dénam, a chomaltada craide?’ ‘Is sé immorro’, 2150] ar siat, & adubairt-si: ‘Nocho treigiub-sa mo cheile & mo chóem-lenann 2151] & mo chét-muinter .i. **Find** mac **Cumaill** [ríg-fhéindid](app015.html) Fiann 2152] **Eirenn** *& **Alpan*** oraib-si etir.’ Ocus do eirgedur **Meic 2153] Morna** in cath-grinde ro badur chum in baile, & tuc cach a 2154] lám i l-láim a chéili immon m-baile, & do chuiredar teindte 2155] cacha slessa issin m-baile. Ad-racht in **rígan** rosc-lethan & 2156] .xxx. da bantracht lé assin baile amach, & do-condairc **Art** 2157] mac **Morna** h-í do scemel in **dúnaid** ac dul ar in n-geltracht n-gainmidhe amach chum a luinge, & tuc a chorr-mér a suainem 2158] na sleige & tuc ró*t* n-urchair di, & at-chualaid in **rigan** fidhrén 2159] na sleige, *&* impais a h-aighed rissin sleig co tarla ina h-ucht 2160] & ina h-urbruinde di h-í, cor' briss a druim ar dó & co fuair bás. 2161] Ocus rucad suas {SG 142} 'arsin léna muintir féin h-í 'ar n-argain in 2162] **dúnaid**, & ro h-adhlaiced h-í issin dún, & is h-í atá issin firt-sa, 2163] ar **Cailte**. Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 2164] **Berrach Brecc** > > ingen **Cais Chuailgne** nir' cert, > > 2165] robo **rigan** fhuilt buide > > ocus dirma deg-duine. > 2. 2166] Do marbad h-í ar in tráig > > dob é-sin in gnim nar' thlaith, > > 2167] do-radad teine 'na dún > > rob í in fogail gan mí-rún. > 3. 2168] Tri cét sciath ina tigh tall > > tri cét brandub is fi*d*chell, > > 2169] is tri cét bleide ré h-ól > > risa tabartha derg-ór. > 4. 2170] Ni ro h-ér sí duine riam > > uair fa maith a cruth 's a ciall > > 2171] in bail i tá a lecht co m-blaid > > risa raiter **Fert Berr*a*ig**. > > 2172] **Berrach**. > > --- p.62 � 166. 2173] ‘Ocus atá fuibh-si sunn’, ar **Cailte**, ‘in ben issa fert & isa scela-sin.’� 167. 2174] Ocus at-racht **Cailti** iarsin, & tuc lám rissin m-baile bothuaid, 2175] & tangadur cach ina diaid, & tuc a lám ar lia cloiche ro 2176] bói a slis in **dúnaid** amach, ocus ‘a firu’, ar se, ‘gabaid leith-chenn 2177] na cloiche & léicid dam-sa in cend aile.’ Ocus tangadur na sluaig 2178] da indsaigid, & nír' fhetsat ní di. ‘Cait a fuil’, ar **Cailti**, ‘**Dond** 2179] mac **Aeda** meic **Garaid**?’ ‘Sund’, arse **Donn**. ‘Eírig’, ar 2180] **Cailti**, ‘am [aghaidh](app016.html) , ór mac curad & cath-miled thú, & da faghaind 2181] étail fan cloich, do-béraind a trían duit.’ Do eirgetar 2182] araen do h-indsaigid, & tucsat sreng-tharraing bodb*d*a urri, & 2183] do tharraingset co lonn & co lan-laitir, cor' chuirset ré lar & 2184] re lan-talam h-í.� 168. 2185] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a m' anam, a **Duind**’, ar **Cailti**, 2186] ‘is ferr dam do chungnum amain ina cungnum muintire **Conaill** 2187] uile. Ocus cáit a fuil **Conall** & in **rigan** & **Donn**?’ ar **Cailti**. 2188] {folio 123b2} ‘Sunn’, ar siat. ‘Eirgid issin n-uaim anunn’, ar 2189] **Cailte**, ‘ocus atáit tri dabcha inti .i. dabach oir & dabach 2190] aile lán do cuachaib & do chopanaib & do chorrnnaib inti, & 2191] dabach lán d' airgget, & na tabraid dona sétaib dam-sa acht mad 2192] in Cráeb Glasach .i. claidem sliasta **Find**, & escra láma **Find**, 2193] co tucar do **Patraic** iat, uair ata tri .l. uinge d' ór & tri .l. 2194] uingi d' airget & tri .l. gem glainidhe ina chomecor.’ Ocus do-cuadur 2195] a triur issind uaim, & tucsat [a n-airi](app017.html) léo do cach maith 2196] díb-sin, & téit in sluag uile isin n-uaim & tucsat a lór-do*e*thain 2197] léo, conach raibe **fine** nonbuir dib ga*n*a n-daethin d' ór & d' airget.� 169. 2198] Is andsin tainic a charpat chum **Conaill**. ‘Eirg issin 2199] carpat, a **Cailti**’, ar **Conall**. ‘Ricim a les’, ar **Cailti**, ‘uair is 2200] scithech mé isin airechtus’. Ocus do-chuadur issin carpat. 2201] Do greis **Conall** brod forsin echraid, & do-chuadur siar co 2202] **Tráig Conbice**, & do fhiarfaig **Conall**: ‘Cid fa tucad Tráig Chonbice 2203] ar in tráig seo, a **Cailti**?’ ‘Ní ansa’, ar **Cailti**. ‘Cú 2204] grádach do boi ac **Find** .i. Conbec a h-ainm, & in fiad risa 2205] licthea h-í ní fhaghad a dín a n-**Eirinn**, noco tabrad a cend 2206] chon & gilla {SG 143} fhiann **Eirenn**, & nír' loigh cú a n-aen-lepaid ré 2207] **Find** riam ach*t* h-í, & is ann so ro báid **Goll** mac **Morna** h-í, --- p.63 2208] & do chuir tonn tuile annso fo thír h-í, co fuil fan carnn n-glas 2209] at-chi a cind na trága’. ***Cáilte** cecinit*. > 1. 2210] Truag lem oidhed Conbice > > Conbec ba lór a gloine, > > 2211] ni fhacca bud chrob-glici > > a n-diaid muici ná oighe. > 2. 2212] Soeth lium oidhedh Conbice > > Conbec in gotha gairge, > > 2213] ní fhacca bo chrob-glicci > > ic marbad doim na h-airde. > 3. 2214] Bid saeth lem 'ga forngaire > > os tonnaib arda uaine > > 2215] a h-oidhed bá comraime > > a bás is lor a truaigi. > > 2216] Truag lem. > � 170. 2217] Tangadur reompo co **Dún na m-Barc** ind aídchi-sin, & 2218] iarnamairech adubairt **Conall** re **Cailti**: ‘ata druim annseo i 2219] comfhocraib duind .i. **Druim Náir** ainm in droma, & ata mucc 2220] ann, & ní fhetait coin na dáine ní di.’ ‘Ro bádus la’, ar **Cailti**, 2221] ‘& rob fiadaigi maith muici mé, & cáit a fuil **Donn** mac **Aeda** 2222] meic **Garaid**?’ ar **Cailti**. ‘Sunn’, ar **Donn**. ‘Gab t' airm & denam 2223] d' fhiadach na muice in lín Feinde atámait’. Ocus ro gluaissidur 2224] rompo & tangadur issin druim anund, & at- chonncadur in 2225] mucc ann *& .ix. fiacla asa carbut uachtarach* & 2226] náe fiacla assa carpat ichtarach, & ro screchastar in mucc ic 2227] faicsin na con & na fer mor, & ro gab gráin & ecla iat-som 2228] roimpe. ‘Lecar etrum-sa & in mucc’, ar **Donn**, ‘& is cuma mo 2229] betha no ma bás’. ‘Aiscid churad chuingi’, ar **Cailti**, & do indsaig 2230] **Dond** in mucc, & ac drud don muicc chuici tuc **Cailti** 2231] [sádhud](app018.html) don t-shleig inti co rainic on oscail có cheile di, & fuair 2232] in mucc bas léo mar sin, & nír fhetsat a breith assin nó co tainic 2233] sluag **Conaill** uile ara cend, & tucad i fiadnaissi **Chonaill** h-í. 2234] ‘Is mor in mucc’, ar **Conall**. ‘Is fir’, ar **Cailte**, ‘uair is sí 2235] sin in Muc t-Shlanga, & is immá leithéit-sin tainic {folio 173b2} 2236] (olc) **Cloinni Morna** & **Cloinni Báiscni**.’ 2237] Ocus nír' chian (ro batar ann co facatar) {folio 174a2} in 2238] móirsheiser *gilla mór* cucu. ‘Can asa táncabair, a ógu?’ 2239] ar **Conall** mac **Néil*l***. ‘Táncamar’, ar siat, ‘ó **Phádraic** mac 2240] **Calpuirn** & ó **Oisín** mac **Find** & o **Dhiarmaid** mac **Cerbaill** ar 2241] do cenn-sa & ar cenn **Cáilte**.’ ‘Ní h-éiter lim-sa dhul ann [aniu](app019.html) d' éis --- p.64 2242] mu shealga, & éirigh-se ann, a **Conuill**’, ar **Cáilte**, ‘& beir let na 2243] h-aisceda út .i. in t-eascra do bhí ac **Find** do **Phátraic**, & in 2244] Craebh Ghlasach, claidem **Find**, do **Diarmait** mac **Cerbaill** do 2245] **rígh **Eirenn****, & in muc do marbad ann do **ríg **Eirenn****, ós as í- 2246] so in Mhuc Shlángha, & co faicit cách í & gu roinne **rí **Eirenn**** 2247] dóib h-í idir mhaith & saith.’ Do- rónad uili mar sin, & tucadh 2248] in cloidem i láimh **Duinn** mheic **Aedha** meich **Gharaidh** mheic 2249] **Mhorna**. ‘A sochar & a dochar in chloidim ort, a {SG page 144}ghilla’, ar 2250] **Cáilte**, ‘ no gu ria co **rígh **Eirenn****.’ Ocus tuc **Conall** féin in 2251] t-eascra leis do **Phátraic**, & tucsat na moghuid an muic leo, 2252] & lotar rompa co ráncadar **Cnoc Uachtair Erca**, re n-abar 2253] **Uisnech** isin tan-so, *i m- **Midi** medoin do ló*. Ocus 2254] 'ar rochtain dóibh ann is ann do bhói **Pátraic** i **Mullach Uisnig**, 2255] & **Diarmait** mac **Cerbaill** ara láim n-deis, & **Oisin** mac **Find** ar 2256] a láim clí, & **Muiredach** mac **Finnachta** **rí** **Connacht** fora láim-sein, 2257] & **Eochaid Leithderg** **rí** **Laigen** ar a láim-sein, & **Eoghan 2258] Derg** mac **Aenghusa**, **rí** dá cóiced **Muman**, ar láim **rígh **Eirenn****.� 172. 2259] Táinic **Conull** mac **Néill** iar sin & tuc a cenn a n-ucht **Pátraic**, 2260] & do shlécht do. ‘Tar sunn, a **Chonaill**’, ar **Diarmait**. ‘A bh- fiadhnaisi 2261] **Pátraic** biat’, ar **Conall**, ‘gurab é bias ós mu cinn a 2262] nim & a talmain.’ ‘**Rígi** uaim-si duit’, ar **Pátraic**, ‘ocus tricha 2263] **ríg** dot shíl a **ríghi**. Mo cathair & mh' **abdaine** duit fós, & 2264] in neoch fo-ghébh o chóic oll- choicedhaib **Eirenn** do chaithimh acat.’� 173. 2265] Tuc **Conull** an t-eascra óir i láimh **Pátraic**. ‘Do chara 2266] féin, **Cáilte** mac **Rónáin**, tuc in aiscidh-sin duit’, ar **Conall**. ‘As 2267] cara, dar mo bréithir’, ar **Pátraic**. Ocus tuc **Pátraic** secha i 2268] láim **ríg **Eirenn**** é, & do bhí **rí **Eirenn**** ica fhégad co fada, & adubairt: 2269] ‘Ní facamar riam sét budh ferr iná in t- escra, & dégha 2270] let, a **Oisín**, cia ica raibe’. ‘Acam athair féin’, ar **Oisin**, ‘ac 2271] **Find** mac **Cumaill**. & tuc do bain-chéli dho *é* .i. **Berrach 2272] Breac** ingen **Cais Cuailgne**. As í ro marbhsat **Meic Morna** 2273] *ar in foghail*, & is deimin leam-sa’, ar **Oisín**, ‘in tí 2274] fuair so co fuair se in sét eli as ferr do bí a n- **Eirinn** ná a 2275] n-**Albain**(.i. in) **Craeb Glasach**, cloidem **Find**.’ ‘Atá acam-sa 2276] sunn’, ar **Conall**, ‘**(do rí)g **Eirenn**** & is maith in aithne tucais. 2277] Érigh, a **Dhuinn**, & tuc in cloidem do **rígh **Eirenn****, ór is do --- p.65 2278] tuc **Cáilte** (é. Ocus tuc in gilla) in cloidem i l-láim **Oisín**, & ba 2279] lán glac {folio 174a2} **Dhuinn** do dornchla in chloidim’. ‘Ingnad 2280] lim’, ar **Oisín**, ‘do glac do línadh don chloidem, ór nír’ lín 2281] glac riam acht glac fhir do **Cloinn Bhaiscni** nó do **Cloinn Mórna**. 2282] ‘Can duit a gilla?’ ar **rí **Eirenn****. ‘**Donn** mac **Aedha**, mheic 2283] **Garuid**, meic **Mórna** mhisi.’ ‘Dar mu bhréithir’, ar **Oisín**, ‘do 2284] bo mhaith h' athair & do shen-athair.’ Ocus tuc an cloidem i l-láimh 2285] **rígh **Eirenn****. ‘Caidi dece an cloidhimh, a **rí **Eirenn****?’ ar 2286] **Donn**. ‘Cá dece shire?’ ol in **rí**. ‘Rígh-féinnidhecht **Eirenn** amail 2287] bái ag derbbhráthair mo shen-athar.’ ‘Madh cet le h-**Oisín** & 2288] le **Cáilte**’, *ar **rí **Érenn****,* ‘ragaid dhuit.’ ‘As ced 2289] ámh’, ar **Oisín**, ‘ór is é mu chet-sa cet **Cáilti**, ocus as duthaig 2290] do **Dhonn** h-í, ór ro ghabsat secht **rígha** uime rígh- féinnidhecht 2291] **Eirenn** & **Alban**.’ ‘Is amlaid do-beirim duit {SG page 145}h-í’, ar an **rí**, ‘gan 2292] chís gan chánachus óir ná aircit do tabairt duit aisdi, amail 2293] tucad do gach rígh-fhéinnid romut, acht comus sealga & fiadaigh 2294] **Eirenn** duit.’ Ocus do ghabh- som cuir & tennta ann sin, & 2295] do bhí secht m-bliadna fichet a rígh-fhéinnidhecht **Eirenn** & 2296] **Alban** no gur' mharbh **Dubh** mac **Dolair** a cath **Cuire** thall a 2297] n-**Albain** h-é.� 174. 2298] Tucad iarum in mhuc a fiadhnaisi **rígh **Eirenn****. ‘Ac sin’, 2299] ar **Conall**, ‘in muc ro mharbh **Cáilte** & **Donn**, & tuc **Cáilte** 2300] duit-si h-í da roinn ar feruibh **Eirenn** ar dáigh cumad coimhdhi 2301] dóibh a cuid don Muic Slangha do rochtuin dóibh.’ Ocus do 2302] roinn **rí **Eirenn**** in mhuc dona .u. cathaib fichet bátar fir 2303] **Eirenn** i n-**Uisnech** gur'bhat subaigh so-brónaigh uili iat. Ocus 2304] ba h-í-sin Muc Shlángha [déidhenach](app020.html) do roinned idir feruibh 2305] **Eirenn**.� 175. 2306] Is andsin adubairt **Conoll Mór** mac **Neil** re **rígh **Eirenn****: 2307] ‘Cá breth is áil let-sa do breith ar **Cháilte** da tí dot innsaigid?’ 2308] ‘Proinn deich cét óclach dho’, ol in **rí**, ‘& ocht fichit bó do 2309] chur i fér-ghurt gabhála & a *loim do* thabairt do *digh doib* 2310] ré loigi & dá chomalta, dh' **Oisin**.’ Ocus do bátar 2311] ann in adhaigh-sin co h-arabárach. --- p.66 � 176. 2312] Dála **Cáilti** immorro, do gabadh eich **Chonuill** do, & do 2313] h-innleadh a carpat, & táinic roime i fos- mhullach **Sléibi Fuait**, 2314] & do **Chaerthenn Ban Finn**, re n-abar **Caerthann Cluana Dá Dhamh**, 2315] & d' **Ard in Ghaiscid** atúaid, frisi ráidhter **Fochaird Muirt*h*emne**, 2316] bhaili a n-derna **Cú Chulainn** in foic*h*erd gaiscid ar sluaiged tána 2317] bó **Cuailngi**, & d' **Áth na Car- pat** budhtúaid, re n-abar **Áth Guill**, 2318] & d' **Echlaisc Ech Con Culainn**, re n-abar **Lighi in Léit*h* Macha** 2319] (iter **Dún Dealgain** & muir, & do **Slíab na Com( [*gap: damage to MS*] )** risa ráidter) 2320] **Slíabh Bregh**.� 177. 2321] As í-sin aes & uair ro ghabh (íttu **Diarmait**) {folio 174b1} 2322] mac **Cerbaill** i **Mulluch Uisnigh**, & maithi bh-fhear n-**Eirenn** 'na 2323] fharrad ann, & do fhiarfaig in raibhi uisce a com- fhocraibh do. ‘Ní 2324] fhuil’, ar cách. Do-chuala **Oisín** sin & at-bert: ‘Sithal damh’, ar 2325] sé, ‘co n-dechuinn d' iarraidh uisci.’ ‘Gilla leat’, ar **Diarmait**. 2326] ‘Ni thicfa gilla na óclach’, ar **Oisín**.� 178. 2327] Ad-racht **Oisín** & do chuir in *cairci* frith-roisc 2328] for a lurg co nach facad nech a **longphurt** fher n-**Eirenn** é, & ráinic 2329] d' innsaigid na tiprat .i. in **Find*fh*leascach** tipra **Uisnig**, & ó 2330] thucadh cath **Gabra** ní fhuair nech d' feraibh **Eirenn** h-í co sin. 2331] Ocus ráinic **Oisín** co grian-tracht an tobair, & at-connuic na h-ocht 2332] n-éicne áilli eochair-breaca ann, ór do bí do dhiamhair an inuid 2333] nar'{SG page 146} ecal leo-sum ní ann, & benais ocht n-gais bhiroir & ocht 2334] n-gais fothlachta, & tuc in t-sithal fón tiprait, & tuc lais na h-ocht 2335] m-bratáin beo ac baeith-léimnech isin t-sithail & na gais birair & 2336] fhothlachta ar a h-uachtar, & táinic roime co h- **Uisnech** amlaid-sin, 2337] & tuc in t-sithal a fiadnaisi **rígh **Eirenn****, & ba h-ingnad le cách 2338] sin, & do théiged glún **Diarmada** a m-bun gach gaisi díbh. ‘A 2339] roinn-sút ar dhó’, ar **Diarmait**, ‘& a leath do **Phátraic** & a leth 2340] aili dúinne.’ ‘Ní h-amhlaid’, ar **Pátraic**, ‘ór lia dáibh-si, & roinnter 2341] ar trí iat, & tabar a trian donn eclais, ór as i-sin a cuit féin.’ 2342] Ocus do-rónad amhluidh. ‘Maith, a **rí **Eirenn****’, ar **Pátraic**, ‘ná 2343] benudh in dias út do chuid nimhe dít-sa.’ ‘Cidh é-sein, a naem **Pátraic**?’ 2344] ol **Diarmuid**. ‘A mhéd do-beiri dot uidh iat’, ar **Pátraic**.� 179. 2345] Dála **Cailte** *immorro, indister andso:* do-riacht- 2346] sein co [faithchi](app021.html) in **Brogha** atúaid, tar **Linn Féig** ar **Boinn** --- p.67 2347] bhán-tsrothaig, & lámh des re **Cnoc Tlachtgha**, & lámh clé re **Cnoc 2348] **Tailltenn** ingine **Magmóir****, & a **Rót na Car- pat** suas i **Mullach 2349] Uisnigh** bhaile i r-rabhatar firu **Eirenn**. Toirlingidh **Cáilte** isin 2350] **aenach**, & táinic mara raibhi **Pátraic**, & táirnes do & tuc a c*h*enn 2351] a n-ucht **Pátraic**. Éirghis ath- laech do muintir **Phátraic** roime 2352] .i.**Mu Chua** mac **Lonáin**. ‘Maith a anam, a **Cháilti**’, ar **Pátraic**, 2353] ‘innis dúin cuich é **Mu Chua**.’ At-bert **Cáilte**: > 1. 2354] (**Mu Chua**) mac **Lonáin** na lenn > > meic **Senaigh** arnach saighfem, > > 2355] meic **Aenghusa** in [greaga](app022.html) ghuirm > > (meic **Mughna**,) meic **Blait** breac-duirn. > 2. 2356] Meic **Aedháin**, meic (**Blae Aeda**) > > meic **Fhergais**, meic **Chinaetha**, > > 2357] meic **Fiachach**, (meic **Airt** don **Muigh**) > > (meic) **Muiredaig** meic **Eogain**. > � 180. 2358] ‘Crét fuil acum-sa’, {folio 174b2} ar **Mu Chua**, ‘acht do chuimnigud-sa 2359] a n-ocht trathaib na h-Ecailsi?’ 2360] ‘Alléra anís ar mo ghualainn-si, a Cháilti’, ar Diarmait, 2361] *ac a gabail ar leth-laim*. ‘Ní fer gualann **rígh** mhe’, 2362] ar Cáilte, ‘acht fer fiadhnaisi **rígh**, ór mac óclaich mhé, & is 2363] ferr in té atá ar do ghualainn innú-sa.’ ‘Dom bréithir fris’, ar 2364] **Oisín**, ‘nach ruc ben a com-aimsir frit a n-**Eirinn** neach dar' 2365] chóir a rádh gur' ferr é fein iná thusa.’� 182. 2366] Is annsin ro fersat fir **Eirenn** fáilti re **Cáilte**, & ferais in 2367] **rí** fáilte fo trí ris, & tuc **Cáilte** teora póc d' **Oisín**, & suidhis ar 2368] a leth-láim. Lán duirn do bhiror & fothlacht búi i láim **Oisín** tuc a 2369] láim **Cáilti**. Biror & fothlacht na **Flesce** so, ar **Cáilte**, ‘& in fuaruis 2370] iasc innti?’ ‘Fuarus ocht maigre’, ar **Oisín**, ‘& atá in t-ochtmhadh 2371] maigre acainn araen díbh.’ ‘Dar mo bréithir’, ar {SG page 147}**Cáilte**, ‘ní roibhi 2372] mo chuit-se riam i l-láim mná ná fhir budh [annsu](app023.html) lim innái-si.’� 183. 2373] Is annsin tuc **Cáilte** a láim a comraidh a scéith, & tuc 2374] slabrad línidi **Logha** meic **Eithlenn** ar lár 'na bh-fiadhnaisi. ‘I 2375] **Carn Gairb Daire** fuaruis in slabradh, a **Cháilti**’, ar **Oisín**. ‘As 2376] ann co deimhin’, ar **Cáilte**. Ocus tuc **Cáilte** do **rígh **Eirenn**** 2377] in slabrad, ocus .u. catha fichet búi in slúag, & do thicedh 'na 2378] timchill & ocht cét óclach do thoilledh ann, & dúnad ar in cét-fer 2379] dhíbh, & gan comus a osluicthi no gun-oslaici in cét-fher.� 184. 2380] Is and adubairt in **rí**: ‘Maith, a **Cháilti**, ba maith in cethrar 2381] bátar a n-**Eirinn** a n-aen- aimsir .i. **Cormac** mac **Airt** & **Find** & --- p.68 2382] **Cairbre Lifechair** & **Oisín**.’ ‘Ba maith in t-óclach **Cormac**’, ar 2383] **Cáilte**, ‘&dob aithnid do chách maithes **Finn**.’ Ocus at-bert **Cailte**: > 1. 2384] Da tísadh fo breith dála > > a mhac cuigi 'sa náma > > 2385] ba do maithib líne dhó > > eturra ní bérad gó. > � 185. 2386] ‘Ocus, a **Cailti**’, ar **Diarmait**, ‘inar' fherr **Cormac** iná **Find** & 2387] inar' fherr **Cairbre** iná **Oisín**?’ *At-bert **Cáilte***: > 1. 2388] Dar in **Rígh** fhuil ós mo chinn > > nír fherr **Cormac** iná **Find**, > > 2389] 's nír' mesa **Oisín** co [m-blaidh](app024.html) > > iná **Cairbre Lifechair**. > � 186. 2390] Is and do fhiarfaig **Eochaid Lethderg**, **rí** **Laigen**, do **Cháilti**: 2391] ‘Crét fo-dera d' **Finn** & don Fhéinn gan in péisd *adbal- mór* 2392] atá acainn a n-**Glenn Ruis Enaigh** do mharbad sech gach n-arracht 2393] eli dar' dhíchuir sibh a h-**Eirinn**?’ ‘Is ed fo-dera sin’, ar 2394] **Cáilte**, ‘in ceathramad rann d' inchinn **Mes Gedra** h-í, & ro sluic 2395] in talam ann h-í co n-derna peisd adbul*- mor* di. Ocus ní raibhi 2396] a n-dán dúinne a marbad no gu toirsedh an Táilcend & deiscibul 2397] da mhuintir chenglus d' aen-shifinn luachra ar deiredh na h- aimsiri 2398] h-í, & biaidh isin cengal-soin co tí in b(ráth).’ ‘Cidh uma téígdis 2399] an Fhian da marbad féin (& do mharbad a con) ar an loch-sin 2400] don phéisd?’ ‘Leannán sídh(e) {Laud 610 folio 124a1} do bói 2401] ac **Find**’, ar **Oissin** .i. **Uaine** ingen **Moduirnd**, & tuc **Find** éra 2402] tochmairc furri ar a immat d' ilr*e*achtaib a téiged sí, uair ní raibe 2403] bethadach na téighed sí *'na* richt, & tangadur ind Fhiann laithe n-aen 2404] ar in carnn os chind in locha-sin, & tainic in fiad amach ar in 2405] loch, & do lenamar-ne ar in loch h-é, & do eírig in peist duind, 2406] & do marb cét cú & cét fer accaind, & is annsin do iarfaig 2407] **Cailte** do **Fhind**: in lind tuitfis in peist, & mased co cuirmis ria 2408] & co n-dighlamais ar muintir furri. Ocus tuc **Find** a ordain fa déd 2409] fis, & ro faillsiged fír faistine dó, *& ro ceiled gae fair ann*, 2410] & adubairt in laid: {SG page 148} > 1. 2411] **Glend Rois Enaig**, bid fir dam > > bid bind guth cluic ann nach than, > > 2412] gé beth fó damaib ruada > > robsat ili a ard- buada. > 2. 2413] Ro gab in doinend dubad > > ni soinend acht ar selaibh, > > 2414] do gab in talam trochull > > do gab cochull cend n- enaig. > 3. 2415] Enach feinde fadb fulaig > > im-rulaig garb re conaib > > 2416] siat srotha elta enaig > > [rian tregain ter- chtha](app025.html) trogain. > > > --- > > p.69 > > 6. 2417] [Crotholl](app026.html) Feinne fuath curraig > > os duillib ruada rindib, > > 2418] sceo gaithi céo tar rindib > > os rengaib leabra ar lindib. > 7. 2419] Coscrach at-chiu-sa an muirbich > > rosc [dercain](app027.html) brath tar buidnib, > > 2420] taeb-úaine taithnem taidlech > > biaid **Cáemgin** ga m-bia cuibrech. > 8. 2421] Muirbech lonn **Locha h-Enaig** > > tonn 'na degaid ad-raigi, > > 2422] sissi ac slaidhi na Féinde > > óig na Feinde 'ga slaide. > 9. 2423] Deich m-bliadna ar da bliadnaib > > a h-ocht riagail ar relaig, > > 2424] ar da cét deg sét saíre > > gusin áine ro genair. > 10. 2425] **Loch n-Enaig** adhba elad > > scith cen fhianna 'na [fharrad](app028.html) , > > 2426] tailgind contagfat uime > > badh binde chanfat aille. > 11. 2427] **Loch [n-Enaig](app029.html)** adhba ela > > dind m-bera itir da m-broine. > > 2428] enach trogain blái théite > > otá in chéiti có 'raili. > 12. 2429] **Glend Enaig** itir da t-shliab > > iss é is áille at-connarcc riam, > > 2430] **Abhand Da Loch** ar a lar > > iss é lán don leith aniar. > 13. 2431] Bidh adhba **ailithrech** uar > > bid adba trén ocus truag, > > 2432] bid adhnacht **rig** cend a cenn > > ticfa **Cáemgein** issin n-glenn. > > 2433] Glenn. > � 187. 2434] Ní h-éitir a indissin na a aisneis neoch ro indisstar do 2435] denam dóib féin do mor-gnimaib gaile & gaiscid & do maithib 2436] na Féine, re táeb dind-senchais cach cnuic & cach fheraind ro 2437] fhiarfaigetar fir **Eirenn** díb.� 188. 2438] IS ann sin tainic ***Tamun* Trénbrugaid** mac **Tréin** 2439] .i. flaith-briugaid cétach comramach do **ríg **Eirenn**** .i. tri. l. 2440] fer mor ina fharrad & [faideran](app030.html) fír-gorm im cach fer díb *& 2441] fedana find-uma isna brataib os a m-bruindib* 2442] & leinti lígdha lán-gela umpu, & tri .l. gabal-lorg ina lámaib, 2443] & ro bennaigedur do **rí*g* **Eirenn**** & fregrais in **rí** iat. ‘Atá 2444] [fled](app031.html) mor acaind duit, a **ríg**’, ar siat ‘.i. deich fichid dabach 2445] do midh, & deich .xx. dabach do chuirm glain gabaltaig cona 2446] daeithin do biadaib ilarda écsamlaib léo’, & tucsat in biad & 2447] in lind léo don **ríg**. Ocus do fhiarfaig **rí **Eirenn**** d' **Oissin**: ‘in 2448] a n-aen-tech re maithib **Eirenn** racht*th*aisi nó in tech óil & aib- niusa 2449] ar leith bes accaib?’ ‘Ar cuit bíd & lenda duind 2450] {folio 124a2} ar leith’, arsi **Oissin**, ‘uair ní lucht comdíne na comaimsire 2451] duind na daíne anois.’ ‘Cá lín atáthi?’ ar **[rí](app032.html) **Eirenn****. 2452] ‘Da naenbur’, ar **Oissin** ‘.i. nonbur dam-sa & naenbur dom --- p.70 2453] chomalta, do **Chailti**.’ ‘Fiche dabach cona n-daeithin bíd doib’, 2454] ar **rí **Eirenn****. ‘Maith a **[rí](app033.html)** ’, ar **Cailti**, ‘na cutrumaig-siu sind 2455] do bíud nó do lind chaichi, uair in tan do-berthea deich n-dabcha 2456] dam-sa, {SG page 149}.xxx. dabach b(ud) chóir d' **Oissin**’, Ocus ro chaithedur 2457] ind adhaig-sin co subach so-brónach, co tainic la cona lan-shoillsi 2458] gan uresbaid bíd na dighi forro.� 189. 2459] Ocus do cuired a phupall tar **rig **Eirenn**** issin tulaig 2460] thonn-glais in lá-sin, & nír' léiced ach **rí*g*damna** issin pupaill, 2461] & tainic **Patraic** cona **chleírchib** issin darna leth don phupaill, & 2462] nír' léiced acht **esgob** & **sacart** & mac ochta **rig** nime & talman 2463] issin leith i r-roibe **Patraic**.� 190. 2464] Suidhis **Oissin** i fiadnaissi **Pátraic** & **Cailti** i fiad- naisi **rig 2465] **Eirenn****. ‘Cia accaib as sine?’ ar **rí **Eirenn****. ‘Missi’, ar **Cáilti**, 2466] ‘uair .x. m-bliadna .xx. do bo th-slan dam in tan rucad **Oissin** & .uii. 2467] m-bliadna déc dó am leapaid-sea, & as mo thigh ro gab feind & foirind.’ 2468] IS ann sin do fhiarfaig **rig **Eirenn****: ‘cá lín do **rígaib **Eirenn**** 2469] leis a tucad ferann don Fheind?’ Fregrais **Cailti** sin, or do bói 2470] a fhis aice .i. ‘[Rí](app034.html) ro gabusdur **Eirinn** .i. **Feradach Fechtnach**, 2471] & da badur da mac aici .i. **Tuathal** & **Fiacha** a n-anmanna, & 2472] fuair **Feradhach** bás, & do roindset a da mac **Éire** eturru .i. 2473] seóit & maine & indmusa & buara & bó-thainte, a failgi & a 2474] fornasca, a n-duinte & a n-dingna & a n-deg- bailti don darna fer; 2475] a h-alla & a h-indbera, a mes & a mor-thorad & a [h-éicne](app035.html) 2476] aille eochur-breca & a fiadach don fhir aile.’ ‘Cait a n-dernnsat 2477] in roind-sin?’ ar **rí **Eirenn****. ‘Immon cnoc-so ara fuilmid inar 2478] suidhe do roindset da mac **rig **Eirenn**** eturru.’ ‘Ní samlaithi 2479] in da roind-sin’, ar maithe fer n-**Eirenn**. ‘Cé díb roind bod 2480] ferr lib-si?’ ar **Oissin** ‘.i. a fleda & a tighi & a maithius archena 2481] issin darna roind dib, a feda & a fassaigi, a selg & a fiadach 2482] issin roind aili’. ‘In roind ba messa díb’, ar **Cailti**, ‘*dar lib si* 2483] is sí ba ferr linde.’� 192. 2484] ‘Ráid & indis a fhírinde-siut, a **Chailti**’, ar **Oissin**, > > 2485] **Oissin** cecinit > 5. 2486] Raid a **Chailti** cid dia fuil > > mor eolus ré iarfaigid, > > 2487] cét-roind **Eirenn** leth ar leth > > do cach crich fil um **Uisnech**. > > > --- > > p.71 > > 8. 2488] Cia do-rat ferann don Féind > > ind abrai frium a **Oisséin**? > > 2489] cia ro scar re gillacht chon > > cia ros-dil fa thuarus- dul? > � 193. > > 2490] ***Cáilte** cecinit.*4. 2491] [Mebair](app036.html) lem in ní dia fuil > > a meic ingine in **Deirg** druin, > > 2492] ó ro lessaig **Fiacha** in Féind > > co ro athrígis-si, a **Oisséin**. > 5. 2493] Deich m-bliadna do fhlaithius maith > > duit-siu a **Ossin**, a ard-**fhlaith**, > > 2494] ó rus-brég **Fathad** in Féind > > co rus-tréigset tú, a **Oissein**. > 6. 2495] Deg-mac **Feradaig** dar lim > > dar' bo chom-ainm **Fiacha Find**, > > 2496] **Eithne** ingen **Daire Duib** > > ro bí **in Morrigu** a mathair. > {folio 124b1} > 8. 2497] **Feradhach** is **Fiacho Find** > > roindset **Eirinn** tind a tind, > > 2498] badur ar **Eirinn** co m-blad > > gan chocad, gan chomardad. > 9. 2499] Ruc do roga in mac ba só > > beith ré Féind, ní h-imargó, > > 2500] foithri, fássaigi, feda > > aibhne is alla is indbera. > 10. 2501] Ro gab **Feradach**, dar lem > > **airdrígi** ar feraib **Eirenn**, > > 2502] a fleda, a thairgthi, a tighi > > a táinti 's a trebaire. > {SG page 150} > 12. 2503] **Rígi** **Feradhaig** ba maith > > cor' thuit lé **Mál** in mac-**fhlaith**, > > 2504] bá tásc **rígh** ruamnus a gail > > bás in **ríg** ind áidchi-sin. > 13. 2505] Luid **Fiacha** a **Temraig** co rath > > ó do-rochair **Feradach**, > > 2506] gabais nert **Eirenn** uile > > **[la marmuir mac Rocraide](app037.html)** . > 14. 2507] IArsin do-rat **Fiachan** in Féind > > do **Morna** gusin mor-cheill, > > 2508] cethrar dóib-sein, dreimne gal > > ina diaid ro gabsatar. > 15. 2509] **Morna** mac **Cairpri** co n-gus > > deich m-bliadna dó ina **fhlaithius**, > > 2510] a deich do **Garad** nár' gann > > nó cor' scarad ré cháem- chend. > 16. 2511] **Daighri** mac **Garaid** co n-gus > > cóic bliadna dó 'na **flaithius**, > > 2512] áirim secht m-bliadan gan brath > > **Donn** mac **Morna** in deidinach. > 17. 2513] **Eochaid** mac **Nárchada** anair > > **rí** Fhiann **Eirenn** a h-**Ultaib**, > > 2514] bliadan co leith a líne > > ós in Féind a n-**airdrígi**. > 18. 2515] **Cas** mac **Cannáin**, cruaid a neim > > aen-bliadan aici a h-**Ultaib**, > > 2516] **Duban** a mac, monar n-grind > > da bliadain aici [*áirmim*](app038.html) . > 19. 2517] Gabsat a **Mumain**, miad cealg > > **Liath Luachra** is **Labraid Lamderg**, > > 2518] deich m-bliadna doib, lith nach gann > > do macaib aithig **Árann**. > 20. 2519] **Trénmor** h-ua **Baiscne** ba baic > > ba h-úa do **Shet*n*a Shithbacc**, > > 2520] sen-athair **Fhind**, ségda in roind > > athair **Cumaill** is **Crimaill**. > 21. 2521] Tarraid **Trénmor**, trén a báig > > Fianna **Eirenn** a n-aen- dáil, > > 2522] rigsatar a **ríg** andes > > secht m-bliadna déc a reimes. > 22. 2523] Ro gab **Cumall**, cruaid a neim > > a l-los sceith ocus chlaidim, > > 2524] **rígi** fá tuc teora cath > > scannlach, congalach, cocthach. > 23. 2525] {F§}*Ro gab > > **Cumall**, cruaid a nim > > i l-los scéith ocus [cloidim](app039.html)* § > > 2526] deich m-bliadna dó sunn ana > > co torchair i cath **Chuncha**. > > > --- > > p.72 > > 26. 2527] Arsin gabsat maic **Morna** > > ar brón & ar bith-doghra, > > 2528] tricha laech, ba mor a n-gal > > im **Daigri**, im **Goll**, im **Garad**. > 27. 2529] **Goll Mór** ba mílid i cath > > mac do **Morna** déidenach, > > 2530] deich m-bliadna dó, lith nar' gann > > i nd-**airdrigi** fhiann **Eireann**. > 28. 2531] 'Ar sin ro gab in t-éo óir > > **Find** mac **Cumaill** meic **Trénmóir**, > > 2532] ar tairbertach saer sluagach > > ar **sái** amra il-buadach. > 29. 2533] {F§}*Ar **flaith**, ar séghaind, ar **sái** > > ar m-**breithem**, ar n-druth, ar n-**drái**, > > 2534] ar cend cumaing, ar slicht slóigh > > **Find** mac **Cumaill** meic **Trénmóir**.* > 30. 2535] Dob é **Find** in cóiciud laech > > uasal forusta fir-gaeth > > 2536] noch dob ferr delb ocus drech > > dob ferr arm ocus édach§ > 31. 2537] Dá cét bliadan co m- blaithe > > ocus tricha gan tlaithe > > 2538] saegal **Find**, ba fata re > > co torchair 'ga léim baissi. > 32. 2539] Secht **rí** déc, is deimin [lem](app040.html) > > do gab **rigi** Fhiann **Eirenn**, > > 2540] ferr **Find** inait sín uile > > cath- milid ard **Almaine**. > {folio 124b2} > 34. 2541] Cuicir [**druad**](app041.html) , ba dám duilig > > is ferr taraill Iath Fuinid, > > 2542] is mebair lim-sa co becht > > a n-aísneis is a n- drái*d*echt. > 35. 2543] Ba díb **Ba*d*gna** a **Síd Ba*d*gna** > > díb **Cathbad** **drái** deg-amra, > > 2544] **Stocán** mac **Cuirc** chrechtaig cháim > > **Mog Ruith** is **Find** a **Formail**. > 36. 2545] Cuicir **legha**, lith n-amra > > is ferr taraill tír **Banba**. > > 2546] cid cían atú-sa da n-éis > > isam eolach 'na faisnéis. > 37. 2547] **Miach** is **Oirmed**, dalaib drecht > > ocus a n-athair **Dian Cecht**, > > 2548] **Gabran** **liaig** tar muir anair > > **Find** féin h-ua **Baiscne** barr-glain. > 38. 2549] Cuicer **filed**, uasal drem > > is ferr tharaill iath n-**Eirenn**, > > 2550] is [mebair](app042.html) lium-sa co becht > > a faisneis, a **filidecht**. > 39. 2551] **Cairbri** **fili** fuair dar ler > > **Amairgin** **Indsi **Gaeidel****, > > 2552] **Feircheirtne** re **Labraid Lorc** > > **Mogh Ruith** is **Find Faeburnocht**. > 40. 2553] Cuicer is gaithe um ceill n- grind > > ro bói a n-aen-tig a n-**Eirinn**, > > 2554] **Fithel** ocus **Flaithri** a mac > > **Carpre** ocus **Aillbhi** is **Cormac**. > 41. 2555] In cheist do-chuirdis tri cheill > > prap ro fhuaslaiced **Find** féin, > > 2556] in cheist do-nith **Find** na fled > > nech don chuicer ní chuimged. > {SG page 151} > 43. 2557] Cuicer laech luaidis ferga > > is ferr táraill **Iath n-Elga**, > > 2558] budh gairbe gnim ocus glonn > > bud gairge í cath 's a comlunn. > 44. 2559] **Lugh** mac **Céin** meic **Cáinte** anall > > **Cú Culainn** ocus **Conall**, > > 2560] **Lugaid Lágda**, lám ar gail > > **Find** féin h-ua **Baiscne** barr- glain. > 45. 2561] Cuicer is féile frith riam > > budh fherr um brat [is](app043.html) um biad, > > 2562] do chined na n-**Gaeidel** n-gle > > maith ro chaithset a maine. > 46. 2563] **Lug** mac **Eithlenn**, **Aengus** áin > > **Cú** na cerda, crúaid a báig, > > 2564] **Conaire** caem, cruth nar' chlé > > **Find** is **Mac Luchta** ar aen- cháe. > 47. 2565] Cuicir **flatha** ferrdi lem > > is ferr taraill tír n-**Eirenn**, > > 2566] is mebair lim-sa co becht > > a n-aisneis 'na **flaithemnacht**. > 48. 2567] **Eirimon** mac **Miled** mo*i*r > > **Iugaine** a n-diaid **Eirimoin**, > > > --- > > p.73 > > > > 2568] **Aengus Tuirbech**,treissi a n-gail > > **Conn Cétchathach**, **Find** [féindid](app044.html) . > 49. 2569] Laech ar gairbe, co n-gnim n-glonn > > ocus óglach ar chomund, > > 2570] **cleirech** ar procept Maic Dé > > ocus **flaith** re fírinde. > 50. 2571] Ni fhetar locht ar Fheind **Fhind** > > dar in **Ri*g*** *fh*uil os mo chind, > > 2572] acht, a Dé tadhaill talman > > gan in Mac do mor- adhrad. > 51. 2573] Ni mairit in muinter maith > > ní mairenn **Find** in fír*-fh*laith, > > 2574] ní fhuil in cuire gan cleith > > na **ruire** 'mun [rigfhéindid](app045.html) . > 52. 2575] Ferr a sretha na cach sreath > > ferr na cach **rig** a **taissech**, > > 2576] mét na fer is mét a sciath > > mét a laech n-gasta n-garb-liath. > 53. 2577] Ba **ríg**, bá **fáid**, ba **fili** > > ba **triath** co mét mor-**fhine**, > > 2578] ar **fisid** 's ar n-**drai** 's ar **fáid** > > ba bind lind cach ní do ráid. > > 2579] R. > 54. 2580] I N-abraim do thestaib **Find** > > dar in **Rí*g*** fhuil os mo chind,{folio 125a1} > > 2581] ba ferr-som fos co ba tri > > cid mor in ní raidim-sí. > > 2582] Raid. > 55. 2583] Gu ba shecht do chreid in **rí** > > **Find** mac **Cumaill** **Almaini**, > > 2584] in sechtmad fecht do bói ar fás > > is do thainic a thiug-bás. > 56. 2585] **Leth Moga** ac **Eogan** do bói > > **Trénmor** is ré laim ro láe, > > 2586] mac dó **Cairill** fa gein **Scail** > > ba bínd lais cach ní ro ráid. > > 2587] Raid. > � 194. 2588] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a **Chailti**’, ar **Diarmait** mac 2589] **Cerbaill**, ‘& caid a filet sin & **senchaide** **Eirenn**? Scribthar i tamlorgaib 2590] **filed** & a slechtaib **suad** & a m-briathraib **olloman** *sud,* 2591] co m-bere cach a chuid lais da crich & da ferann 2592] bodein da cach ní dar' indis **Cailti** & **Oissin** da mor-gnimarthaib 2593] gaile & gaiscid, & do dind-shenchus **Eirenn**.’ Ocus do-gníd 2594] amlaid-sin.� 195. 2595] IS annsin ro *fhiarfaig* **Find** mac **Faeburdeirg**, mac **rig** 2596] h-**Ua Ceindselaig**. ‘A **Chailti**’, ar se, ‘crét fa-dera in **Giussach 2597] Fhind** **náim** & fíreoin ic a h-adhrad seoch cach n-inad aile issin 2598] crich?’ Frecrais **Cailte** sin. ‘Lú*b*-gort selga d' **Fhind** h- í’, ar se, 2599] ‘& in tan na fagdais in Fhiann a cuiged letharthach **Laigen** óta 2600] **Indeoin Maighi Feimin** co **Beind Éadair** a n-daeithin selga do 2601] geibdis issin **Giussaig Fhind**.’� 196. 2602] ‘Maith m' anam, a **Chailti**’, ar **Find** mac **Faebair**, ‘cret 2603] im*a* n-abar **Áth Ferna** risin n-ath atá ar lar na **Giussaigi**?’ 2604] Frecrais **Oissin** sin: **Goll** mac {SG page 152}**Morna** ro marbustar **Fernn** mac 2605] **Cairill** ann ar foghail **Chlaind*e* Morna**, & mac **rig** na **n-Deissi** --- p.74 2606] andes h-é, & óclach grádha d' **Find** h-e, & 'arna chur fá fhochlaitib 2607] talman tuc **Find** a ordain fá déd fis & ro faillsiged fírinde 2608] dó, *& ro ceiled gói fair,* & adubairt: ‘a **Fhernn** 2609] maic **Cairill**, mo-genair duit ro h-adlaiced issinn inudh a tái. 2610] Uair mor do fhind-cheolanaib ceilebartha & do fhind- leabraib trath 2611] & do eadbairt chuirp in Choimded do-gentar ós do chind.’ Ocus 2612] adubairt: > 1. 2613] **Ath Ferna** > > áit a m-bia **M' Aedóg** fhedbda, > > 2614] aníu cid imda a chuana > > bid imda a duana nemda. > 2. 2615] **Ath Ferna** na féorainde > > bid fedbda in fer 'ga m-bia, > > 2616] da-roiset ann anmcharait > > bat im-fhoicsi do Dia. > 3. 2617] Da-ria **M' Aedog** muintirach > > tar **Áth Find Glaissi** fia > > 2618] bidh chrom-chind ros-tairgéba > > bid roibh-chind duíní Dia. > 4. 2619] Da-ria **M' Aedog** muintirach > > maissi greine tar cithu, > > 2620] da-ria mac na retlaindi > > retla buada*ch* tré bithu. > 5. 2621] Bíd h-é in t-inad *oirrnidi* > > a m-bíd fianna fa fulacht, > > 2622] da-ria **M' Aedóg** muinterach > > mo- chin **rí** darab rulacht. > 6. 2623] Bidh h-é in torc trén tulcháinim > > bid h-í in lassar borb brátha, > > 2624] da-ria **M' Aedóc** muinterach > > bid tonn tar ilar n-átha. > > 2625] Ath. > � 197. 2626] ‘Is maith am ro indissis’, ar **Find** mac **Faebair**, ‘& atá 2627] ceist aile accum is áil lium *d' fhiarfaigi* dít, a **Chailti**?’ ‘Cret 2628] in cheist-sin?’ ar **Cailte**. ‘Baile atá acainde annso í comrac 2629] in da chóiced .i. **Comar ollbuidnech na Tri n- Uisci**, áit a comraicend 2630] **Siúir** & **Fheoir** *&* **Berba**, & **Ros {folio 125a2} m-Brocc** 2631] ainm in baile-sin, & rob ail lium-sa a fhis d' fhagbail uait-siu 2632] cia ic á raibe in **dúnad** út ann.’ *‘Urusa lium-sa a fis-sin duit’, 2633] ar **Cáilte** .i.*.� 198. 2634] ‘Dá óclach gráda d' **Fhind** mac **Cumaill** ro bói ann .i. **Cellach 2635] Braenbili** & **Mo Ling Luath** do chóiced **Laigen**, & do badur 2636] da cét óclach & da cétgilla & da cét con ac cechtar de díb, 2637] & cid iat tri catha na Féinde do t-shirthea ba terc ann dias 2638] budh fherr luth nó lamach anait-sium, & do bí maith aile 2639] intib-sium mailli ris-sin, uair is 'na tigib do bith in Fhiann re 2640] bliadna gan teirce bíd na lenda orro ris-sin.’� 199. 2641] ‘INgnad linn’, ar **Finn** mac **Faebair**, ‘uisci in baili-sin in --- p.75 2642] ard & a t-shruth ina all, & foírid in t- uisci-sin cach eslainti re 2643] m-benann.’ ‘INdeossat-sa duit adbur in ratha-sin’, ar **Cailte**. 2644] Is é-sin cét-uisci ro bennachadur aingil Dé a n-**Eirinn**, & is sé 2645] uisce déidinach béos *bendeochar inti,* & **Táeidiu** 2646] ainm na h-abhann, ar se.� 200. 2647] Ocus do badur in dá óclach-sin ann nóco n-dechadur **Maic 2648] Morna** ar fogail ar **Fhind**, & nir' rathaigset áidchi ann nó cor' 2649] gabsat **Maic Morna** anair & aniar immon m-baile acco, & ro 2650] badur teora lá & teora aídchi ac dul ar in m-baile, & nir' fhedatar 2651] ní dó ris-sin, & a cind in tres lá fuaradur baegal {SG page 153}teined do 2652] chur ann, & do loisced in baile léo, & do-rigned a argain, & 2653] ní thernó duine béo d' fhir na do mnai gan a loscud ann, & 2654] in tan tairnic leo in baili d' arggain & d' indrud tangadur reompo 2655] tar sgairb **Indbir Dub Glaissi**, tar **Berba** síar ar sodain, & is sí- 2656] sin aimsir i r-rangamar-ne tri catha na Féinde dochum in baile 2657] gin gur' chobair doib-sium sin. Ocus suidhis **Find** & tri catha 2658] na Feinde ar faichthe in **dúnaid**, & ro cháisetar co dérach 2659] do-bronach, uair ní minic má do-rinded riam gnim bo doilgi 2660] leissin Féind ina sin. Ocus tucad loing-shithal bán-óir chum 2661] na **flatha** **Find** annsin, & ro indail a láma & tuc uisci ima 2662] gnuis rígda ro-alaind, & tuc a ordain fa déd fis & in tres 2663] fis is mó ro faillsiged dó riam issin tan-sin ro faillsighed 2664] dó h-é, & adubairt: ‘Ceithri cáidi foghaide ticfa*t* tar m' eissi a 2665] n-**Eirinn**, & do **rig** nime & talman do-génat a faistine, & bid annso 2666] ticfa in cethramad fer .i. **Mo Ling** mac **Caelain**, meic **Feradaig 2667] *Find***, meic **Fhidgai**, & cath chuirfither re deiredh aimsire i nd-**Eirinn**, 2668] .i. cath **Maigi Rath**, & **Suibne Geilt** tic assin chath-sin 2669] is annsa baili-seo muir*b*fither h-é & aidhlécthar, & ben d' feraib 2670] **Muman** máthair in **chleirig**-sin, & ní lemat fir **Muman** olcc in 2671] baili-seo do denam chaídche.’ Ocus adubairt in laid ann: > 1. 2672] **Ros m-Brocc** aníu is conair chuan > > romur ruad itir da all, > > 2673] cian gar co toirset **nóim** ind > > **Mo Ling** ainm in tí 'sa ceall. > {folio 125b1} > 3. 2674] **Taediu** chorrach cham-lindtech > > ar ur na cairrgi is lia, > > 2675] da-roichid sunn sochaide > > imtheghdaid ann ar Dia. > 4. 2676] {F§}***Taídíu** grianach genter leis > > beith ara greis bud maith lim, > > 2677] truagh deired in domain dein > > saeth lim > > mé féin can beith ind*§ > > > --- > > p.76 > > 7. 2678] Do-roichfea in fer foluaimnech > > atuaid a **Maig Rath**, > > 2679] bid gairidugud don **chleirech** > > maiden co méit rath. > 8. 2680] **Tech Mo Ling** meic **Fhaelain** > > meic **Fheradaig Fhind**, > > 2681] uingi d' ór ó nech > > ar a thech 'na chill. > 9. 2682] Bennan **Mo Ling Luachair** > > bentar isna trathaib, > > 2683] ní lémat láich **Luimnig** > > ben **Muimnech** a mathair. > 10. 2684] Tiucfat fir **Chualann** atuaid > > forba a sluaig co **Tech Mo Ling** > > 2685] ó sin amach co brath mend > > ferr issa ferr **Tech Mo Ling**, > 11. 2686] Adeirim-si rit reime > > bid fír dam in fhaistine > > 2687] geib re h-anmain **Fhind** í bhos > > tarrngaire **Mo Ling** don **Ross**.Ros > 2688] *‘Maith a anum, a **Find** meic **Faebair**’, ar **Cailti**, ‘is i-sin 2689] in ceist ro fiarfaigis dim’*.� 202. 2690] IS andsin adubairt **rí **Eirenn**** re **Patraic**: ‘is mithig lem-sa 2691] dul co **Temraig** bodesta, & ín ticti-si lím co **Temraig**’, ar 2692] **Diarmait**, ‘*don dula sa,* a shenorchu?’ ‘Ni rechum’, ar 2693] siat, ‘co cend m-bliadne. IS annsin adubairt **Eochaid Lethderg** **rí** 2694] **Laigen**: ‘Bérat-sa **Oissin** lem’, ar se, ‘frissin m-bliadain-seo co 2695] **Dún Liamna **Lendchaime** ingine **Dobrain Dub- thaire****’. ‘Berat-sa 2696] **Cailti** lem’, ar **Conall Mor** mac **Neill**,{SG page 154} ‘co **Dún na m-Barcc** bothuaid 2697] rissin m-bliadain-seo.’ ‘Berat-sa **Pátraic** lem’, ar **Diarmait** 2698] mac **Cerbaill** co **Temraig** do baisted & do bennachad & d' ordugud 2699] fer n-**Eirenn** ina cirt & ina riagail féin.’� 203. 2700] Ro scailset fir **Eirenn** dochum a crichi féin, co ro chomraicset 2701] a cind bliadne i **Temraig**.� 204. 2702] Corub h-í Accallaim na Senorach ac in chartha a **Mullach Uisnig** 2703] sin & cach ar' chansat d' fhis & d' eolus d' feraib **Eirenn** uile ó sin amach.� 205. 2704] Dala **Chailti** immorro, ro eirig-sein reime maraen re **Conall** 2705] mac **Neill** do **Raith Artrach** bothuaid a crichaib **Ceineil Conaill**. 2706] IS annsin do eirgedur ingena míne macdachta mong-buide & 2707] meic becca brat-uaine *& amais* & óclaig in **dúnaid** 2708] d' fherthain faeilte re **Cailti**. Badur ac ól & ac áibnuis re h-ed 2709] & re *h-athaid* in caem-laithe- sin no cor' eirig grian assa circcaill 2710] truim *teintidhi* cor' línastar alla & essa & indbera in talman.� 206. 2711] INa degaid-sin tainic **Conall** & **Cailti** co maithib a muintire 2712] assin baile amach, & ro *fhiarfaig* **Conall**: ‘cid fa tucad **Raith 2713] Artrach** ar in raith-seo, & cid ima tucad **Raith *Mongaig*** ar --- p.77 2714] in raith-seo thuaid, & cid imma tucad **Lis na n- Éices** ar in lis- 2715] so thes?’ Frecais **Cailte** sin: ‘Tri meic ro badur ic **Bodb Derg** 2716] mac in **Dagda** issin **Brug** brec-solus .i. **Artrach** & **Aed Alaind** 2717] & **Aengus**, & tarrla imressan eturru & a n-athair fein.’ ‘Maith 2718] m' anam, a maccu’, ar **Bodb Derg**, ‘fácaid-si dam-sa **Tuatha Dé 2719] Danann**, & im*thi*gid *chum* **rig **Eirenn**** .i. chum **Cormaic** h-úi 2720] **Chuind**, & atá adhbur 'mana cóir dáib {folio 125b2} **Tuatha 2721] Dé Danann** d' fhagbail, uair ní fuil do crich ac **Tuathaib 2722] Dé Danann** a fulang féin & a fuil do maithius ic **Artrach** 2723] inmain, & is lia d' **Aengus** mac **Buidb** ná do **Tuathaib Dé 2724] Danann** uile etir gilla & óclach, & is lia d' **Aed Álaind** **eíces** 2725] annsiut na do **chliaraib** **Eirenn** & **Alban**.’� 207. 2726] IS annsin tangadur tri meic **Buidb** co **Cormac**, & fiarfaigis 2727] dib cid do gluais iat. ‘Ar n-athair fein ro fhogair a **Tuathaib 2728] Dé Danann sind**, & tangamar d' iarraid fheraind fort-sa.’ ‘Do- 2729] gebthái-si sin’, ar **Cormac**, ‘do- ber-sa daib ceithri **triucha** na 2730] Garbthire’, frisa raiter **Tír Conaill** aníu, & ro bói in mac ro-ba 2731] t-shine díb .i. **Artrach** & *bruiden* secht n-dorus aici, & mo-chen 2732] re cach n-dáim. Ro bói **Aengus** ilclessach í **Raith Mongain**, & 2733] maccu **rig **Eirenn**** & **Alban** ac foghlaim lamaig, & ro bói **Aed** 2734] **eíces** a **Lis na n- Éices** & cliara **Eirenn** & **Alban** ina fharradh ann 2735] .i. deich m-bliadna fichet ro chaith- set do **fhlaithius** **Chormaic** h- úi 2736] ***Chuind*** nó co fuair bás ic **Raith Spelain** a m-**Bregaib**.� 208. 2737] Tangadur ar cula *doridhissi* co **Tuatha Dé Danann**, & 2738] ro ba lis ballach breic-derg in lis-so do {SG page 155} chnoib caema cend-chorcra 2739] caillide & d' ublaib aille ór-buidhe, cid raith ruad aniu. > > 2740] **Cailti** cecinit > 5. 2741] IS ruad *aniu* **Raith Artrach** > > ger'bo raith óc il-armach, > > 2742] solus bodes is bothuaid > > in raith-seo co n-ilar m- buaid. > 6. 2743] IN cloch-sa in táib thuaid don lis > > sochaide ata 'na h-ainfhis, > > 2744] tri coeca uingi fa tri > > fuil fo bruinde na cloichí. > 7. 2745] Ainm na ratha rind atuaid > > deg-raith **Mongaig** in mor-shluaig, > > 2746] as gairit uaithe bodes > > co **Raith Aeda na n- Éices**. > 8. 2747] {F§}*Deich m-bliadna fichit ba cert > > co trath erghid na mor-mac, > > 2748] riam nochar' troitset ria fein > > conach creiti cach ro- reidh*§ > --- p.78 � 209. 2749] ‘Cait a fil in cloch, a **Chailti**?’ ar **Conall**, ‘fó fuill in t-ór 2750] & in t-airget?’ ‘Ní h-í in chloch as doilig d' fhagbail’, ar **Cailti**, 2751] ‘acht a tabairt a talmain.’ ‘Ní doilig ón’, ar **Conall**, ac eirgi 2752] co ceithri cét*aib* fer n-armach nertmur, & tucsat a lama a n- aen-fhecht 2753] chum na cloiche da tarraing a talmain, & ni raibi tarba 2754] issin trén-feidm, ór nir' fhetsat a becc di. ‘Ni fuil fer cobartha 2755] na tócbala aire acaind anossa’, ar **Cailte**, ac tabairt *sádaid* do 2756] crann a t-shleigi fuithe cor' thóc h-í da h- áit, & tuc **Cailte** lám a 2757] n-inad na cloiche & tuc lia **Find** meic **Cumaill** as ina raibi tri 2758] .l. uinge d' airget & tri .l. uingi do dergór & tri .l. slabrad 2759] órda & claidim catha assa h-inad *& ro *íadh* **Cáilte** in cloch 2760] iar sin*, ‘Maith, a **Chailti**’, ar **Conall**, ‘roind 2761] na seóit’. ‘IN cloidim & in slabrad duit- si’, ar **Cailte**, ‘& in 2762] lia derg-oir do nóem **Patraic**, ór iss é lia na creidme & irsi na 2763] n-**Gaeidel** h-é.’� 210. 2764] IS andsin ro fhiarfaig **Conall *Derg*** mac **Neill** do 2765] **Chailti**: ‘Filet tri tul- cha acaind annseo & nil a fis acaind cid 2766] dia fuilet na h-anmanna ata orro .i. **Lecht na Laechraide** ar 2767] thulaig díb & **Tulach in Banchuiri** ar tulaig {folio 126a1} aile díb, 2768] & **Lecht na Maccraide** ainm in tres tulaig díb, & tipra isin tul- 2769] sin, & abhann aisti amach, & **Glaissi na Fer** a h-ainm-sein?’ 2770] ‘Do-geba-su a fhis-sin uaim-si’, ar **Cailte** *‘cín gob inand in ní dia 2771] tait’*. Ben tuc **Find** .i. **Sadb** ingen **Buidb Deirg** 2772] meic *in* **Dagda**, & ro t-shirestar **coibchi** ar i **flaith** ar **Fhind** .i. 2773] leth feissi & leth n-etála do thabairt di, & rob é adhbur a 2774] iarrata-sin, uair is terc má do bói ó ***Thiprait Fáine*** co **Garrda 2775] n-Isperda** ben budh fherr ina h-í, & ro naidmed d' **Fhind** h-í ac 2776] **Síd Ar Femen**, risa raiter **Sídh Ban Find** issin tan-so, & 'arna 2777] naidm dó do-chuaid **Find** ar slicht-lorg **Chlainde **Morna****, & ro bói 2778] ar fogail & ar dibeirg fair nó co toracht conici in raith-seo .i. 2779] **Raith Artrach**, & ro gabad sossad & **longport** aici annso, & do 2780] ráid **Find** re **Ferrdoman** mac **Buidhb Deirg** meic in **Dagda**, re 2781] brathair na h-ingine: ‘Is fata’, ar se, ‘le **Saidb** ingen **Buidb** 2782] atú-sa amuigh, & adéra is ail & aithis & eisleis tucusa urri re 2783] bliadain anossa, & techta as choir dam-sa do chur ar a cenn’, ar --- p.79 2784] **Find**, ‘& cia as chora do chur ar a cend?’ ar **Find**. ‘A cethrur 2785] *comalta* fein .i. **Conaing** & {SG page 156} **Cathal**, da *mac **Duib** meic **Aengusa 2786] Tirigh**, da* mac **rig** **Muman**, & in da comalta 2787] aile .i. **Cathal** & **Crimthan** da mac **Cuind Cétchathaig** .i. da 2788] mac **rig** **Laigen**, & is iat-sin cethrar as dile lei-ssi a n-**Eirinn**.’ 2789] ‘Ocus in trath na bith ben i lebaid **Fhind** iss iat-sin do bith ina 2790] fharrad’, ar **Cailti**, ‘& cia uaib, a firu, rechus ann?’ ar **Find**. 2791] ‘Rachmaid-ne ann’, arsi da mac **rig** **Muman** .i. **Conaing** & 2792] **Cathal**, ‘uair is 'nar crich & 'nar ferann atá, & is sí is dislí & is 2793] dochu lind do mnaib **Eirenn**.’ Ocus tangadur-sin reompo ceithri 2794] cet óclach & ceithri cét gilla cona conaib co **Síd Ban Find**, & 2795] do-chuadur issin síd solus-mór anund, & ro canad fír-cháin faeilte 2796] friu gan meing & gan [mebail](app046.html) ann, & tucad doib nua gacha 2797] bídh & sen gacha dighi, & do badur ann re teora lá & re teora 2798] aídchi. 2799] *De scelaib **Saidbe** ingine **Buidb Deirg*** 2800] & ro ráidset ria: ‘is ar do chenn-sa tanacamur ó **Fhind** mac 2801] **Cumaill**.’ ‘Cred fil ann?’ ar inn ingen, ‘ach*t* dul da indsaigid.’ 2802] IS ann sin ro gabsat in bantracht a n-eirred & a n- étach 2803] aistir & imthechta umpu, cét ingen **rig** & **taissech** co n-étaigib 2804] cacha datha, & tangadur conici in tulaig-sea, & do scuired a 2805] n-eich, & do geltsat fér co h-urchleithe talman. IS ann do gab 2806] ítu mor in ingin .i. **Sadb** ingen **Buidb** & in bantracht uile. 2807] ‘Ní *h-aichnid* dam uisci annso a comfhocraib’, ar **Conaing** 2808] mac **Duib** meic **Aengusa Tirig**, mac **rí*g*** **Muman**, & in rí*g*lia 2809] chloichi ro bói a mullach na tulcha *& ro ergetar in lín fer ro 2810] batar,* & tucsat feidm ferrda cacha fir furri cor' 2811] chuirset assa tuinide in trom-chloch, & ro moid loch- thopur grind 2812] gloinide assa h-inad. ‘Is feramail ro tochlad in t-uisci- sin’, ar 2813] in ingen, ‘& ca ferr {folio 126a2} ainm da m-bia urri na **Glaissi 2814] na Fer**?’ Ocus at-ibset a lor-daeithin don uisci.� 212. 2815] ‘Dála **Fhind**, ro geallsabair do beith annso’, ar in ingen. 2816] ‘Dar ar m-breithir ám is andso ro geall beith, & atá a fhis accaind 2817] is a n-degaid **Chlainde Morna** do-chuaid i coiced ollbladach --- p.80 2818] **Ulad**’, ar siat, ‘& co **Bennaib Boirchi**.’ Ocus ni cían ro badur 2819] ann co facadur in luath-grinde áigh & irgaile atuaid cach dírge 2820] chucca, i r-rabadur ocht cét óclach. ‘In aithintí siut?’ ar **Sadb**. 2821] ‘Aithnigmait’, ar **Conaing** ‘.i. **Goll** mór-glonnach mac **Morna** 2822] fuil ann & dar n-indsaig-ne thic.’ *Ocus ró ergetar na fir & ro h-indled 2823] a carbait,* & do cuired in ingen ina carpat leo, & is 2824] annsin adubairt **Goll**: ‘in aichintí na fir út?’ ‘Aithnimaid’, ar 2825] **Conan** mac **Morna** ‘.i. da mac **Duib** meic **Aengusa Tírig** .i. 2826] da mac **rig** **Muman**, & da fher gráda d' **Fhind** mac **Cumaill** iat.’� 213. 2827] IS andsin tucsat muinter **Fhind** glun re gliaid & aighed 2828] re h-eislind do **Goll** cona muintir, & do dibraicedar cach a 2829] cheile díb, co torcradar ceithri cét fer n-armach {SG page 157} n-inchomlaind 2830] do **Macaib Morna** le muintir **Fhind**, & atorcradur-sum féin gan 2831] eladhach a m-bethaid díb. Dála in ban-chuire tucsat a n-aichthi 2832] re lár & fuaradur bás d' uathbás ann :‘conid de atá **Tulach an 2833] Banchuire** ar in tulaig-so’, ar **Cailte**. 2834] IS annsin tainic **Find** & tri catha na Feine conici seo, 2835] & at-connairc in t-ár, & dála da mac **rig** **Laigen** tangadur issin 2836] tulaig, & tucsat a m-beil re lár, & fuaradar bás ann do cumaid 2837] a dá comalta, & at-connairc **Find** sin, & do thuitedur a airm 2838] assa lamaib, & ro chaiestar frassa falcmura fir-thruaga cor'ba 2839] fhliuch blái os bruinde dó, & ro cháiestar in Fhiann uili archena, 2840] & adubairt **Find**: ‘is mairg’, ar se, ‘ro soissed co tech **Cuind 2841] Cétcathaig** co **Síd Liamna Lendchaime**, & is olcc in scel indestar 2842] do **Dub** mac **Aengusa Tírig** do **rig** da choiced **Muman** co 2843] cathair t-**Shleibe Claire** *bodes* & co for-imell t-**Shleibe Cúa** bodes, 2844] & is olcc in scél ro sia co **Bodb Derg**, co **Síd Ban Find** bodes 2845] .i. bás a ingine.’ Ocus ro eirig **Find** iarsin & ro fechadh in t-ár 2846] aicci, & ní fhuair **Sadb**. Ocus ro eirgedur in Fhiann, & do cuired 2847] na ceithri cét-sin do muintir **Fhind** fó fhochlaidib talman, & is 2848] amlaid do-geibthea cach fer do muintir **Fhind**, & fer do **Macaib 2849] Morna** marb fói, & ro scribad a n-ainm oghaim oss a cind, & ro 2850] ferad *cluiche* cáintech ann, gurub de atá **Cnoc na Laechraide** 2851] ar in cnoc-sa, & corub de atá **Cnoc in Ban- chuire** ar in cnoc --- p.81 2852] aile seo, & **Ard na Macraide** ar in cnoc-so thuaid ó macaib 2853] **ríg** **Laigen** ro cuired fo thalmain ann. ‘Ocus is sé-sin, a 2854] **Chonaill**’, ar **Cailte**, ‘in ní ro fhiarfaigis dím & in ní dia fuilet.’� 214. 2855] IS ann sin do fhiarfaig **Conall** {folio 126b1} do **Chailti** in ra badur 2856] **gessa** for **Fhind**. ‘*Rob imda* iat’, ar **Cailti**, ‘& ni h-iat tainic 2857] ris, & do gab crith & uromain annsin **Find**’, ar **Cailti**, ‘asa h-aithli 2858] *na muintire*-sin do chur fo talmain.’ Ocus adubairt: > 1. 2859] IS truag in gnim > > da mac **Duib**, da mac in **rig**, > > 2860] cét gilla ocus cét con > > atorchradar gan imrol. > 2. 2861] Mór in scél > > im **Raith Artrach** immat dér, > > 2862] bas **Conaing** ocus **Cathail** > > do beith im chenn aen-achaid. > 3. 2863] **Glais na Fer** > > bid h-é in topur suthain sen, > > 2864] bid irdraic ac cach in scel > > meraid co tí brath na m-meadh. > 4. 2865] Gan imthecht maitne a moin **Breg** > > gan teiched re daim **fhiled**, > > 2866] gan feis adhaig ic **Dún Rath** > > gan tuarustul da n-óclach. > 5. 2867] Gan feis re h-ingin **Buid*b* Deirg** > > fescur is faide tar leirg, > > 2868] 's gan imtecht **Sídh Ár Femen** > > re daigir nua n-deirg-thened. > {SG page 158} > 7. 2869] Ni ro diult re duine riam > > dar Mac Muiri na mor- giall, > > 2870] dh' ulcc nó do maith, comall n-gle, > > **Find** mac **Cumaill** **Almaine**. > 8. 2871] Éc **Cathail** is **Crimthain** chais > > atait fó thulaig tonn- glais. > > 2872] ní fhaca-sa thes na thuaid > > ár mar sin uile a n-aen-uair. > 9. 2873] Do marbad **Find** na Feinde > > ic tabairt a laech-leime, > > 2874] is do bris *mo* craide ar tri > > ruc mo nert uile ar nemfní. > > 2875] IS truag. > � 215. 2876] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Chailti**’, ar **Conall**, ‘is mor in 2877] fis d' fhácais acaind ré indissin do lucht deirid na h-aimsire.’ 2878] Ocus tangadur issin m-baile anunn 'arsin, & ro badur ac ól & 2879] ac aibnius co trath cumsanta dóib. Ocus eirgis **Cailti** arnamairech 2880] & timnais ceileabrad do **Chonall Derg** mac **Neill** & da 2881] muintir uile, & ‘is mithig dam-sa imtecht ar leith aili festa’, ar 2882] eissium, & téit reime sair co **Loch Daim Deirg** in la-sin, a 2883] n-**Dail Araide**, co h-airm i r-rabadur da **chruimtir** uaisli do muintir 2884] **Patraic** .i. **Colman Ela** & **Eoganan**, & siat ic gabail na 2885] cánoine cáime coimdeta & ic etarmolad in Duileman. **Áigidecht **Cháilti*** co tech **Colmáin Ela** & **Eoganain** 2887] ar **Loch Daim Deirg**.* --- p.82 2888] IS ann sin tangadur tri maic ecalsa do muintir na **cleirech**, 2889] & do chuirset a curach amach do gabail éisc, & iat ac denam 2890] a n-uird & a trath, & at-connairc **Cailti** iat, & ro bói icc á 2891] n-eistecht, & adubairt in láid: > 1. 2892] Ba h-annam re h-ó mo chind > > cloistecht re léigind os lind, > > 2893] ba minca lim ro bói than > > eistecht re dordan deg- ban. > 2. 2894] Gebé nech ica m-biad pend > > fada do biad 'ga scribenn, > > 2895] is truag mar atu-ssa bos > > is mor d' ingantaib fuarus. > 3. 2896] Mall mo thurus ó **Thráig Lí** > > fada atú 'ga furnaidí, > > 2897] liubair léighind, mór in mod, > > a n- eistecht lem ba h-annam. > > 2898] Ba h-annam. > � 216. 2899] IS andsin tainic **Colman Ela** & **Eogan*án*** amach & at- chondcadur 2900] na fir mora & na coin mora ina lamaib. ‘IS fír’, 2901] ar **Colmán**, ‘*i*s é **Cailti** siut, & do muintir **Fhind** h-é’, arsi **Colman**, 2902] ‘& is do muintir nóem **Patraic** fos dó, & a thobairt isin ailen {folio 126b2} 2903] dár n-indsaigi na tri náenmuir atait.’ Ocus tucad & do cuired iat 2904] a tech n-diamair n-derrait iat, & tucad sen cacha lenda doib ann 2905] & nua cacha bíd, & ó thairnig dóib a proind & a tomultus, 2906] *Cid diata **Loch Daim Deirg**? Ni insa.* 2907] is ann sin do fhiarfaig **Colman** do **Chailti**: ‘Cred fa tucad **Loch 2908] Daim Deirg** ar in loch-sin?’ Fregrais **Cailti** sin: ‘Dam derg’, 2909] ar se, ‘do bói a les-lergaib na **Luachra** lend- braenaigi thes, & 2910] teighed d' feraib & do chonaib na Féinde fecht fá tri cacha 2911] bliadna, & ro lensat ind Fhiann bliadain h-é *conici* seo. Tárthamar-ne 2912] cethrar don Fheind air .i. **Diarmaid** h-ua **Duibne** & 2913] **Mac Lugach** & **Glas** mac **Aencherda **Bérra****,{SG page 159} & missi fa nessa 2914] dó ic techt dochum in locho-so, & do chaithim ar ceithri slega 2915] a n-aen-fhecht fris, & do-rochair lind, & tar- rasa in darna congna 2916] de, & tarraid **Diarmait** in congna aile, & ruc leis co **Temair 2917] Luachra** d' indsaigid **Fhind**, & tuc **Find** bun in chongna ar a 2918] traig, & do bói in benn uachtarach de ara bathus, & is sé nech 2919] ba mó don Fheind h-é, & ro fhacusa in con- gna aile a cind na 2920] h-indsi-seo, & damad t-sholus dam is doig co beraind eolus da 2921] indsaigid.’ Ocus adubairt in láid ann: --- p.83 > 1. 2922] IN loch-so in **Loch Daim Deirg** > > fris tangamar leirg do leirg, > > 2923] bid h-é a ainm óssin amach > > co tí in díne *déidhinach*. > 2. 2924] {F§}*Do-rorithius re feind **Find** > > ar techt dam a h-**Ibarg(lind)**, > > 2925] ba h-ainm dam-sa **Cailti** cas > > rob aith- nid dam oglachas.*§ > 3. 2926] Mad solus dam-sa co fír > > is mád lethan tar cach tír > > 2927] do-bér-sa daib ar in lár > > congna ocus h- é comlán. > 4. 2928] In cethrur lodmur aníar > > a crich **Muman** na mór-giall, > > 2929] ba maith ar luth is ar cloth > > noco rangamur in loch. > > 2930] IN loch. > � 217. 2931] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a **Chailti**’, ar **Colman**, ‘iss mor 2932] in fis & in fir-eolus-sin do marthain ac nech.’ ‘Ocus decha let, 2933] a meic ecalsa’, ar **Cailti**, ‘nar' eirig in t-éscca ina pupaill aérda 2934] fós?’ ‘Ra eirig’, ar in mac ecalsa, ‘conid com- sholus muir & tír 2935] de.’ Ocus is annsin ro eirig **Cáilti** a cúil íartharaig ind ailén, & 2936] tuc a lam sís issin m-bruach, & tuc leis anís in congna, & léicid 2937] ar lár in tighe i r-rabadur na **cleirig**, & is é ba **ríg** **Ulad** in tan-sin, 2938] **Eochaid Faeburderg** mac **Firglinde**, & ro bói í comfocus dóib-sium 2939] a **Tulaig na n-Arm**, risa raiter **Mag Rath**.� 218. 2940] IS annsin do eirig **Colman** & **Eoganan** co moch sé meic 2941] ecalsa, & rucsat in congna léo da thaispenad do **rig** **Ulad** & 2942] d' **Ultaib** archena, & do badur a n-**aenach** ann, deich fichit fer 2943] n-armach ina timchell ann, & tuc in mac ecalsa in congna i 2944] fiadnaissi **rig**, & ro thuillfidis uile in lin-sin ré doinind & re 2945] derdan fói . ‘Cé fuair in congna?’ ar **rí** **Ulad**, ‘& cáit a frith?’ 2946] ‘A **Loch Daim Deirg** fuair **Cailti** h- é’, ar siat. ‘Mochin dam-sa’, 2947] ar se, ‘da toirsed dom' indsaigid, uair do fhuicfed **senchus** cacha 2948] criche & cacha céite & eter-deiliugud cacha find accaind.’� 219. 2949] Dála na **cleirech**, {folio 127a1} tangadur ar cúl dochum a tighi, 2950] & ro facsat in congna ac **rí*g*** **Ulad**. ‘Maith, m'anam, a **Cholmain**’, 2951] ar **Cailte**, ‘créd adbur na n-ocht trath út chum a 2952] n-eirigthi-si eter lá & áidchi?’ Frecraid in naem-**chleirech** sin: 2953] ‘Mor a fáth & a n-adhbur’, ar **Colmán**, ‘.i. ocht caire atá i*c* 2954] lenmain chuirp & anma cach duine, & dílait na h-ocht trath*a*- 2955] sin iat.’ Ocus adubairt **Colman** in laid: {SG page 160} > 1. 2956] Na h-ocht caire chollaide > > coceilet co grian, > > 2957] na h-ocht tratha toghaide > > da n-díchur co dian. > > > --- > > p.84 > > 4. 2958] Prim re craes nach coimsigi > > teirt ré feirg na fáth, > > 2959] medhon láe suairc soillsighi > > uaim ré h- etrad n-gnáth. > 5. 2960] Nóin i nd-aghaid n-occobair > > ar brú talman theind, > > 2961] esparta suairc soccomail > > uaim re toirsi theind. > 6. 2962] Compléid re snim sechmallach > > or is comroind choir, > > 2963] iarmeirge thenn togaide > > fria *maithnighi* móir. > 7. 2964] Maiten maic Dé dílgedaig > > fri díumus n-dúr n-drocht, > > 2965] gu rum-saera a **rí** brethaig > > a Íssu fa ocht. > > 2966] Na h-ocht. > � 220. 2967] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Colmain Ela**’, ar **Cailte**, ‘is maith 2968] ro uaslaicis in cheist-sin. Ocus cidh dam-sa’, ar **Cailti**, ‘gan na 2969] h-ocht tratha-sin do thathaighid ó ro fhuirig Dia mé i com-aimsir ríu?’ 2970] IS annsin do fhiarfaig **Colman *Ela*** do **Chailti**: 2971] ‘créd fa n-abar **Tipra in Bantrachta** rissin tiprait-sea a cind in 2972] locha?’ Ocus do fhrecair **Cailte** sin: 2973] *Athad ingine **ríg** **Muman** le h-**Oissin** inso*� 222. 2974] ‘**Niam** ingen **Aengusa Tírig**, ingen **rig** da cúiced **Muman**, 2975] luidh ar athad & ar élod le h- **Oissin** mac **Find** ó ta **Dún na 2976] m-Bárc** i cóiced **Muman** aniar con- ice in tiprait-sea, & ro bói 2977] **Oissin** ina farrad ann cáeicis ar mís ac denam t-shelga & fhiadaig 2978] chuicid **Ulad** ann, & ticed in ingen .x. mná .xx. cacha maitne 2979] d' indlat a lám & a n-gnuissi assinn uisci eochar-gorm-sa. Dála 2980] immorro **Aengusa Tírig** **rí** **Muman**, ro chuir co mór air a ingen 2981] do dul lé h-**Oissin** ar athad & ar élod, & ro tinoiled da cúiced **Muman** 2982] leis .i. cóic catha mora & deich cét ar fichit cét cacha catha, & 2983] tangadur a n-iarmoracht na Féinde conici-seo, & ro bói **Niam** 2984] in tan-sin ac indlat ac in tiprait & a bantracht, & at-chonncadar 2985] na cóic catha ar in tulaig oss a cind. ‘Truag sin!’ ar-si in 2986] ingen: ‘mo-genar do-gébad bás & *aidhed*’ , ar sí, ‘sul do chífed 2987] a oidi & a athair & a tri derb*b*raithri, & maith*i* do cóicid 2988] **Muman** amlaid-sin h-í!’ Is annsin tuc inn ingen a gnuis re 2989] lár, & fuair bás ann in tricha ban ro boi, & ro chuir a craide 2990] ina lia fhola tar a bél amach. Conid **Cnoc ind Áir** ainm na 2991] tulcha ossin anall cosaníu, & curab **Tipra in Banchuire** ainm na 2992] tiprat óssin ille.’ Ocus adubairt **Cailte**: > > > --- > > p.85 > > 3. 2993] Atá 'sa chnoc in **rigan** > > sochaide rissa digal, > > 2994] **Cnocc ind Áir** óssin ille > > baile chaich 'na comnaide. > � 223. 2995] At-conncadur da cuiced **Muman** bás na h-ingine. Adubairt 2996] in **rig**: ‘as olcc amus **Fhind** & **Oissin** & na Féinde oraind’, & adubradur 2997] re *ban-echlaig* {folio 127a2} da muintir .i. **Muirend** ingen 2998] **Muirisci**, dul chum **Find** & cath d' fhuagra fair. Ocus do-chuaid roimpe 2999] co **Raith Chind Chon** i n-**Dail Araide**, áit i r-raibe ind Fhiann, & 3000] fiarfaigis **Find** {SG page 161}scela di, & *indissid* ind *echlach* a toisc dó, & 3001] adubairt in laid: > 1. 3002] Cath uaind ar do t-sheilb, a **Fhind** > > a fhir na m-briathar m-bith-bind, > > 3003] is tiachtain leis co **Cenn Chon** > > gan aithcheo, gan éliugod. > 2. 3004] Comrac **Find** is fear **Muman**, > > sochaide ris ba cuman, > > 3005] marbaid cach díb a chéile > > bid curuta a com-eirge. > 3. 3006] Adeirim-si riut reime > > bid fír dam in faistine, > > 3007] mina thairge breth bus grind > > biaid cath ar do t-sheilb- se,a **Fhind**. > � 224. 3008] ‘IS andum’, ar **Find**, ‘cath d' fhuacra orum gusaníu. Eirig 3009] amach, a **Gairb Chronain**’, arsí **Find**, ‘& abair rissin Féind 3010] eirgi chum in catha.’ Ocus tainic **Garb Cronan** amach co 3011] **longphort** na Féinde, & ro leicestar tri barann-glaeda bodb*d*a ar 3012] lár **longphuirt** na Féinde, & ro fhrecradur in Fhiann sin, uair 3013] do aithenset co raibe deithbir mor fair. 3014] Is annsin ro eirgedur ind Fhiann, & ro cóirged cath croda 3015] accu, & is ann adubradur in Fhiann re **Find**: ‘créd adhbur in 3016] catha, a *ríg- fhéindid*?’ ar siat, & ra indis **Find** sin.� 225. 3017] IS annsin at-bert **Fergus Fínbél**, ***fili*** na Féinde, re **Find**: ‘is 3018] cath écoir duit-siu in cath-sin do thabairt do **rig** **Muman** i 3019] folaid a ingine is marb accut.’� 226. 3020] IS annsin ro cenglad comairle ac **Find** & ac maithib na 3021] Féinde, & at-bert **Find**: ‘cait a fuil **Smirgat** ingen **Abhartaig**?’ 3022] ‘Sunn’, ar sí. ‘Eirg co luath & abair re h-**Aengus Tírech** & 3023] re maithib **Muman** do-ber-sa breth **Chormaic** h-ua **Chuind** & 3024] **Eithne Ollaman** ingen **Chathair Móir**, & **Cithruaid** maic **Fhir Chaecait**’. 3025] Ocus do im*th*ig frissin techtairecht-sin, & do fhrecair **rí** **Muman** 3026] di, & adubairt: ‘Da tucthar *cuir* & tenta ris, gebat-sa sin.’ ‘Ocus 3027] cia na cuir chuingi?’ ar **Smirgat**. ‘Mac ind fhir do-roine olc --- p.86 3028] rium .i. **Osccur** mac **Oissin** & **Ferrdoman** mac **Buidb Deirg**, 3029] meic in **Dagda**, & **Diarmait** mac **Duind**, meic **Donnchada**.’ Ocus 3030] do fháem **Find** sin, & do-chuadur in Fhiann & **rí** **Muman** *co 3031] **Temraig***, & is sí breth rucsat na **breithemain** ro toghad ann .i. 3032] inn ingen do thogbail assin tulaig thogaide i r-raibe, & a cur a 3033] meidh, & a comthrom d' ór & a comthrom d' airget ina h-**éiricc** 3034] do **rig** **Muman**, & **éiric** ar leith in cach ingin **ríg** & **taíssig** 3035] atorchair ann.� 227. 3036] IS annsin adubairt **Find**: ‘cindus roindfimait ind **eiric** út, 3037] a Fhianna **Eirenn**?’ Ocus ro fregrad sin acco-sum: ‘a trian do 3038] chlaind **Báiscne** & a dá trian duinde inar fiannaib.’ ‘Corub 3039] h-ísin’, arsi **Cailte**, ‘aen-**éiricc** do roind **Find** riam ar in Féind, 3040] & is é-sin’, ar **Cailte**, ‘a **chleirig**, in scél {folio 127b1} ro th-siris orum, 3041] & in ní dia tá **Cnoc ind Áir** & **Tipra in Bantrachta** ainm na tiprat’.� 228. 3042] IS andsin ro chuir **Eochaid Faeburderg** mac **Firglindi** .i. 3043] **rí** **Ulad**, fessa & techta ar cenn **Chailti** o **Raith Aíni**, & do-riachtadur- 3044] sin co **Loch Daim Deirg** ar cenn **Cailti**. Ocus ro 3045] timna **Cailte** ceilebrad do **Cholman** & d' **Eoganan**, & gellsat na **cleirig** 3046] nem dó-sum, & a écnairc do gabail, & **Rí** nime & talman do guidhe fair.� 229. 3047] Dála **Chailti** immorro, do-luid i carput **rig** **Ulad** co **Raith 3048] Aíni** i nd-airther **Ulad**, ait i r-raibi **Eochaid Faeburderg** mac 3049] **Firglinde** **rí** **Ulad**, & ba **rí** uassal oir*d*nide in **rí**-sin, uair ní 3050] airged nech cen chóir, & ni benad a bunad-chenel féin do neoch. 3051] ***Raith Aine** cid dia tá?*� 230. 3052] IS annsin ro bói in **rí** tri catha cutruma i nd-aen-inad, & 3053] is annsin do-riacht **Cailte** {SG page 162}chuccu, ocus tairlingid assin carput, 3054] & do-riacht **rí** **Ulad** chucu, ocus feraid faeilti fris cona 3055] t-shluagaib. ‘Maith m' anum, a **Cailti**’, ar in **rí**, ‘ca ferr duind ní 3056] da fiarfochamais dít na **senchus** na ratha-so .i. **Rath Áine**?’ 3057] ‘Atá acum-sa inní dia tá sin’, ar **Cailte** ‘.i. **Áine** ingen **Mugh*irnn***, 3058] ingen **rig** **Alban** anall, & ro badur fir **Alban** íc a rada ria: 3059] ‘Cid taí-ssiu, a **rigan**, gan feis re fer maith i nd-**Albain** nó a 3060] n-**Eirinn**?’ Ocus adubairt nach raibe inti-sin fer budh dingbala 3061] lé acht madh **Find** mac **Cumaill** amain, & at-clos do **Fhind** sin. --- p.87 3062] Is annsin adubairt **Find** re **Find Fer in Champair** & re **Ronán 3063] Rí*g*óclach**, da *ríg-fhéindid* **Alban**, dul da tochmarc ara h-athair. 3064] ‘Cé coma bérmaid lind?’ ar iat-som. ‘Comus a fil a n-**Eirinn** 3065] & a n-**Albain** acum-sa di.’ ‘Maith a *ríg- fhéindid*’, bar iat som, 3066] ‘dias gráda do t-shen-muintir-si fein lind gura moide do chreidfed 3067] in **rigan** sinde.’ Eírig-siu & **Mac Lugach** leó, a **Cailti**’, ar 3068] **Find**, ‘& gid mor gabthai sí foraib do-bér-sa di hé.’ 3069] IS annsin luid-sim reomaind in cethrar sóer-óclach sin co 3070] **Dún Monaid** i nd-**Albain**, & tucad i tech n-diamair ann sind, & 3071] is annsin do-riacht **Mo*g*dhurnn** **rí** **Alban** is'tech & a ingen 3072] araen ris .i. **Áine** ingen **Mo*g*duirnn**, & ro fiarfaiged ar fecht 3073] & ar turus dínd, & ro indissemar ar n- aithescc. ‘Ocus at-chluine 3074] siut, a ingen’, ar in **ríg**, ‘in fer is ferr i n-**Eirinn** & i nd- **Albain**.’ 3075] ‘Fáefat-sa leis’, bar inn ingen. Ocus ina degaid-sin ro naidmed 3076] in ben-sin d' ***Fh*ind** mac **Cumaill**, & cach ní do t-shir sí ar **Fhind** 3077] do tabairt di, & tangamar-ne & inn ingen lind dochum **Eirenn** 3078] co n-ilar cacha maithius*a* lé chum na ratha-so i tamait, & do- 3079] riacht **Find** tri catha na Féinde i n-ar coinde & i n-ar comdáil ó 3080] **Themair Luachra** conici in raith-sea, & do-rigned dúnad & deg-baile 3081] & grianan ann, & ro frithoil & ro fhrestail sí tri catha na 3082] Féinde re bliadain gan uresbaid bídh na lenda orra issin baile-seo 3083] re taeb ar n-áighed.� 232. 3084] I cind bliadna immorro, arsi **Cailte**, adubairt **Mac Lugach** 3085] re **Find**: ‘is lór let-su do crich & d' fherann .i. **Áine** ingen **Mo*g*- 3086] duirnn**.’ ‘Dar mo breithir, a **Meic Lugach**’, ar **Find**, ‘ní {folio 127b2} 3087] fhetar-sa cidh do t-sirfind a n-**Eirinn** no a n-**Albain** acht in ní do- 3088] geibit in Fiann a tigh **Aine**.’ ‘Ocus do bói in **rigan**-sin co 3089] cenn sé m-bliadan ina degaid-sin ac **Find**, & do bói buidhechus 3090] fer n-**Eirenn** & fer n-**Alban** urri fris-sin, & ruc da mac d' **Fhind** .i. 3091] **Aed Bec** mac **Find** & **Illan Faeburderg** mac **Find**, & marb 3092] issi do breith **Aeda Bic** meic **Find**’, ar **Cailte**. Ocus adubairt 3093] **Cailti** in laid ann: > 1. 3094] Falum aníu **Raith Aine** > > a cuirdís óic il-gáire, > > 3095] fa minic sluaig is graighe > > ara taeb co tonn-glaine > {SG page 163} > > > --- > > p.88 > > 5. 3096] Trí cét **rigan** issin lis > > sochaide itá 'na n- anfhis, > > 3097] ocus tri cét fer n-grada > > ocus n-dalta n-dingbala. > 6. 3098] Dob fherr in ben na cach ben > > do bói d' immat a h-áighed, > > 3099] fa marb uile sin malle > > co ro falmaig in baile. > > 3100] Falum. > 3101] ‘Ocus do cuired fo *fh*ochlaidib talman annso h-í’, ar-se **Cailte**, 3102] ‘& ro tócbad a lia oss a lighi, & ro ferad a *cluiche* caintech & 3103] ro scríbad a h-ainm oghaim.’� 233. 3104] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Chailti**’, ar **rí** **Ulad**: ‘as maith 3105] in scel ro h-ind*i*sis duind; & scribtar lib in scel-út in tamlorgaib 3106] **filed** & i l-lechtaib fiann.’� 234. 3107] IS annsin immorro do-luid **Eochaid Faeburderg** mac **Firglindi**, 3108] **rí** **Ulad**, reime co **Raith na Sciath** os chind **Trachta romir 3109] Rudraig**, risa n-apur **Tonn Rudraigi** isa tan-so, & tangadur isin 3110] n-**dunad** anunn, & tucad tech derrait diamair do **Cailti** and, & 3111] do frithailed h-é do cach maith ann, & tucad in baile uile ar 3112] comus **Chailti** ó bec co mór. *Ocus ro batur ac ól & ac aibnius co 3113] tainic la cona lan-soillsi arnamarach,*.� 235. 3114] IS annsin ro fhiarfaig **rí** **Ulad** do **Chailti**: ‘Atait da fhert ar 3115] **Tráig Rudraigi** annseo, & cid dia fuilet?’ ‘Issim meabrach in ní 3116] dia fuilet’, ar **Cailte** ‘.i. da mac d' **Aed** mac **Fhidaig**, meic 3117] **Fhintain**, do **rí*g*** **Connacht** aniar, do h-adhlaiced ann. Ocus rob 3118] inmain lé **Find** & leisin Feind uile iat, & rob é adbur a n-gráda 3119] ac **Find** & ac ind Fhéin, uair ní raibe do theirce nó d' immat 3120] eladan ac nech do-rechad falum uaithib-sium gan ní, & ní bí a 3121] n-debaid re **Find** & rissin Feind nach sidaigdís re bliadain, & 3122] comlann ceithri cét óclach cechtar de díb, & secht m-bliadna déc 3123] ro badur issin Féind’, ar **Cailte**, ‘& do ba mac dingbala do 3124] **Chormac** mac **Airt** nó d' **Fhind** iat.’ Fecht dano do-riacht **Find** 3125] & tri catha na Féinde co **Traig Rudraigi** annseo ar mor-sheilg 3126] **Eirenn**, & adubairt **Find** foraire & forcoimet do denam, uair 3127] dias mac **rig** cona muintir do-nith foraire **Fhind** & na Féinde cach 3128] n-áidchi, & do da mac **rig** **Connacht** .i. **Art** & **Eogan**, rainic 3129] ind foraire ind aidchi-sin. Ocus do eirgedur ceithri cét óclach & 3130] ceithri cét gilla, & tangadur co cind na trága-so. Ocus nir' --- p.89 3131] chían doib ann co tangadur da **ríg** do **rigaib** **Lochlann** ituaid 3132] .i. **Conus** & **Conmael** a n-anmanna, ar marbad a n-athar d' **Fhind** 3133] mac **Cumaill** i cath **Droma Deirg** tall i nd-**Albain**, & do-riachtadur 3134] in dá **ríg** sind da chath croda cutruma conici in traig-seo 3135] do digailt a n-athar ar **Fhind**.� 236. 3136] IS annsin at-chonncadur na .iiii. cét sciath-armach urlum 3137] ar a cind ar in tracht, & is amlaid bói **Art** mac **rig** **Connacht** 3138] & gái neimnech {folio 128a1} uillind-glas aici tucasdur **Find** dó 3139] bliadain roime-sin & inn Órlasrach a {SG page 164}h-ainm, & sleg aile tucusdar 3140] **Find** d' **Eogan** fos .i. in Munderg a h-ainm.� 237. 3141] IS annsin ro fhiarfaigedur na h-**allmuraig** cia do bói a*c* 3142] comét na trága? & adubairt **Art** corub do muintir **Fhind** iat. 3143] ‘Mo-chin immorro do-gébad in comlín-so da muintir, uair ní 3144] rechad élaithech as díb.’ ‘Má frith drem a m-baegul riam díb’, 3145] *ar **Art**,* ‘ní sinde sin.’ 3146] *Cath **Traga Rudraigi** inso.*� 238. 3147] Ocus tangadur in da cath mora sin a tír, & ro bo mor in 3148] t-anborlann dona h-ocht cét óclach in da chath mora d' fulang, 3149] & ro chumaisc in n-imguin annsin & in t- imbualad o fhuined 3150] néll nóna co tainic medon aídchi. Ocus is sí-sin áis & uair at-chonnairc 3151] **Find** fís & aislingthi, & iss ed at-chonnairc, da ron 3152] glasa ac díul a da chich, & ro muscail in **flaith** **Find** asa 3153] chotlud. ‘Cáit a fuil **Fergus Fínbél**?’ ar eissium. ‘Sunna’, ar 3154] se. ‘Crét ind aislingthi at-connarcus .i. da rón muiride ac 3155] díul mo da chich?’ ‘Da mac **ríg** **Connacht** do chuiris do forcomét 3156] na Féinde anocht atait a n-éccomlann ac **allmurchaib**’, 3157] ar in ***fili***. ‘Eírgid, a fhiru’, ar-si **Find**, ‘& is fír a n-abair in 3158] **fili** rib.’ Ocus is annsin ro eirgedur ind Fhiann a n-aen-fhecht & 3159] a n-aen-uair, & tangadur co **Tráig Rudraigi**, & ní fuaradur béo 3160] da Feind féin acht da mac **ríg** **Connacht**, & irsi a sciath imma 3161] m-braigdib, & ní mó ro bói fer máiti gnima *don* da chath tangadur 3162] na h-**allmuraig** béo, & is amlaid do frith da mac **rig** **Connacht**, 3163] & a cuirp ina cró-lindtib fola & a sceith & a slega ica 3164] congbail ina sessum, & nir' dingbadur dias reime-sin riam don --- p.90 3165] Fhéind comrac mar sin. Ocus luidset ind Fhiann & ro airgset na 3166] [láidhenga](app047.html) do bói ac na **Lochlannachaib**, & ro tairrnged na 3167] longa-sin léo a tír, & do cuired da mac **ríg** **Lochlann** fó *fh*ochlaidib 3168] talman .i. **Conus** & **Conmael**. Ocus dala da mac **rig** 3169] **Connacht** .i. **Art** & **Eógan**, marbh iat fó chétóir & tócbait in 3170] Fhiann suas os chind **Tuinde Rudraigi** iat annseo, ar **Cailte**, & 3171] ro *fiarfaig* **Find** dib : ‘In bud inleighis sib, a chairde?’ ar se. 3172] ‘Dursun duit-siu sin do ráda’, ar siat-som, ‘& febus t' aithne, 3173] uair rangadur náe cét laech uim cach fer uaind & adorcradar- 3174] som & torcramar dono, & dentar ar fert & tócthar ar lia os ar 3175] lighi, & na h-airm da n-dernnsamar maith’, ar siat, ‘& tucaissi a 3176] tuarustal duind adhlaicter iat maraen rind.’ Ocus ro deilig 3177] anam re corp dóib ann, & ro cuired a n-dís brathar fa *fh*ochlaidib 3178] talman annsin iat, & is í-sin in chúis ima raibe a m-blad 3179] & a nós da n-eis. Ocus adubairt **Find**: > 1. 3180] Fertan **Airt** *ocus* **Eogain** > > socaide risar' beo-guin, > > 3181] inmain dias, nir' dáer a m-breth > > na n- gilla n-óc n-amulchach. > 2. 3182] Da mhac **rig** **Connacht** aniar > > rop aiti chon is choniall, > > 3183] rob aiti maitius malle > > eisdrecht ocus obhloire. > 3. 3184] Adeirim-si riut reime > > is fír in ní ráidim-ne, > > 3185] inmain dias fa calma glecc > > nochur' cuired iat 'sin fert. > � 239. {folio 128a2} 3186] ‘Ar fír do gaile & do gaiscid riut, a **Chailti**, tabair 3187] na h-airm duind assin fhirt *fhótbaig* anís’. ‘IS lesc lem-sa sin’, ar **Cailte**, 3188] ‘ar son **Fhind** meic **Cumaill** & na {SG page 165} muintire moire ro adlaic iat, & 3189] do-gébthái-si iat.’ Ocus ro eirgetar & ro oslaicetar in fert, & 3190] tucsatar na h-airm as anís .i. In Órlasrach & In Munderg, & 3191] tucad in darna sleg díb d' **Aengus**, do mac **rig** **Ulad**, & in t-shleg aile 3192] .i. In Órlasrach, ac **rí*g*** **Ulad** féin. Conidh Cath **Trága Rudraigi** 3193] ainm in catha-sin, & tallann do *thallannaib* na fiannaigechta. 3194] Ocus ro cuired issin fert iarsin iat, 7 ro tócbad a lía, & ro 3195] scribad a n-ainm oghaim and.� 240. 3196] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a m' anum, a **Chailti**’, ar **rí** 3197] **Ulad**: ‘is mor in fis & in t-eolus do fhácais acaind.’ Ocus tangadur 3198] isin n-**dunad** anunn, & ro cóirged tech n-óla accu, & do --- p.91 [7](javascript:footNote('G303000/note007.html')) 3200] badur co subhach ind áidchi-sin. **Cailti** immorro, ro bói crot-boll 3201] sádaile & senordachta air in lá-sin, & tainic **rí** **Ulad** ar 3202] amus **Cailti**, & suidhis ar in *imdaid* aici. ‘Maith m' anum, a 3203] *ríg- féindid*, a **Cailti**, cindus atathar accut *aníu*?’ ‘Da faghaind 3204] selg & fiadach **Beinde Boirchi** do denam dam, is ferrde do beind.’ 3205] ‘Do-geba immorro’, ar **Eochaid Faeburderg** mac **Firglinde**, **rí** **Ulad**. 3206] IS andsin ro tinoiled a choin & a cuanarta d' indsaigid in **rig**, & do-luid 3207] co **Beind Boirchi** bothuaid, & do-luid **Cailte** leis & do ordaig **Cailte** 3208] in t-shelg in la-sin innus co tabrad in fer in coneill i l-laim a chéile 3209] ó **Ethaig** co **Tuind Tuile** bothuaid i nd- aird tuaiscirt **Beinde Boirchi**.� 242. 3210] IS ann immorro ro bói **Cailti** & **rí** **Ulad** ar **Tuind Tuile** 3211] ac mor-dechsain na mara amach, & at-chonncadur in n- ingin 3212] maccaemda arin túind amuich & sí ic cul- shnámh & ic táeb-snám 3213] & ic traigir-snám, & ro t-shuid ar in tuind ina fiadnaissi mar do 3214] t-shuidhedh ar tulaig nó ar carraic, & ro thócaib a cend & adubairt: 3215] ‘Nach h-é **Cailte** mac **Ronain** siút?’ ar inn ingen. ‘Is mé 3216] co deimin’, ar **Cailte**. ‘Is mór la at-chonncamar thú ar in 3217] carraic-sin ar a fuili at shuidhe í farrad in fhir is ferr do boi a 3218] n-**Eirinn** & a n-**Albain** .i. i farrad **Find** meic **Cumaill**.’ ‘Cia 3219] thussa amlaid?’ ar **Cailte**. ‘**Lí Bán** ingen **Echach** meic **Eogainn** 3220] meic **Aililla**, missi’, ar sí, ‘& atú cét bliadan ar in uisci, & nir' 3221] thócbus cend do neoch ó do-chuaid in **flaith** **Find** gusaníu, & 3222] iss ed fo-dera dam cend do thócbail *aníu* .i. **Cailte** d' fhaic- sin, {F§}*3223] in mac oglaigh is ferr ruc ben i n-**Érinn**’. **Cailti** cecinit: > 1. 3224] Canas a tic in tond tuile > > asin aicén folt- buidhi? > > 3225] cá tír asa luidh lith co n-*ádh* > > cred do-beir suan na sianán? > 2. 3226] Inn í **Tond Rudhraigi** *ruaidh* > > tic andes nó tic *atuaidh*? > > 3227] nó inn í in tond *báidhes* ille > > gáires i **Tráig n-Eothaile**? > 3. 3228] Inn í **Tond Beindi Étair** fhuair > > nó **Tond Indbir Colpa** cruaidh? > > 3229] nó **Tond Trágha Baile** bind > > fil isa h-aire ar **Érinn**? > 4. 3230] Inn í **Tond Clidhna** co m-buaidh > > tuaires in caladh comcruaid, > > 3231] no inn í **Tond Duiblindi** dhe > > nó inní **Múr meic Dairíne**? > 5. 3232] Cid be tond dib aille imnail > > alaind a lí co lan- glain, > > 3233] bind a torman 'sa cúan cas > > is fuar in comrad *canas*. >*§ --- p.92 � 243. 3234] INa degaid-sin tangadur na fiada amach isin muir ar 3235] teiched roim na conaib. ‘Iassacht don t-shleig dam, a **Chailti**’, 3236] ar **Lí Bán**, ‘co marbur na fiada dí & co cuirer ar tír suas dáib 3237] iat.’ Ocus tuc **Cailte** in Coscuraig ina laím, & ro marb na 3238] fiadu amlaid-sin, & in t-shelg is mó do- róine **Find** riam issin 3239] n-inadh-sin ba comeit re in t-shelg do-roni {folio 128b1} **Cailti** in lá-sin.� 244. 3240] Ocus dala na h-ingine ina deghaid-sin, ro diubraig a {SG page 166}t-shleg 3241] chum **Cailti** suas ar tír, & do im*th*ig féin uathaib annsin *& tairrnig 3242] in t-selg-sin do denum*, & amail indissit 3243] **ú*gh*dair** co rainic mucc & *agh* & eilit do cach cúicir d' **Ulltaib** 3244] in lá-sin, & co rainic .xxx. fiad fo dilmain do **rig** **Ulad** & do 3245] **Chailti**, & tangadur reompo co **Raith na Sciath** ris raiter **Raith 3246] Imil** issin tan-so.� 245. 3247] Conid h-i Selg **Beindi Boirchi** & Imaccallaim **Li Baine**, 3248] ingine **Echach** meic **Eogain** **rí*g* **Eirenn****, & **Cailti** conici sin.� 246. 3249] Ocus tangadur anunn issin raith, & ro cóirged tech óla & 3250] áibniussa accu, & is annsin do chonnairc **Cailte** raet rob ingnad 3251] leis isin tigh n-ola .i. ingen mín mong-buide isin *fhochla 3252] fhéinned*a* ic tidlocad t-shet & máine ar son ar' gabad do **dán & 3253] d' eladain** astigh.*� 247. 3254] IS annsin ro fiarfaig **Cailte** do **rig** **Ulad**: ‘Cia inn ingen 3255] da tabur in miad & ind anóir seoch cach uili?’ ‘INgen óclaig 3256] dam-sa’, ar **rí** **Ulad**, ‘& ní'l da t-shíl ina bethaid acht in n-ingen- 3257] út, & is amlaid atá inn ingen, a **Cailti**’, ar **rí** **Ulad**, ‘& leth-rann 3258] aicce, & ní fhaghann a n-**Eirinn** nech do-ní leth-rann dílis dó-sin.’ 3259] Ocus adubairt **Cailte**: ‘ní **fer dana** missi ám’, ar **Cailte**, ‘& gab, a 3260] ingen, in leth-rann.’ Ocus adubairt inn ingen in leth-rann, & 3261] adubairt **Cailte** 'na degaid: > > 3262] > 3. **R*ann.*** > **Dún Fhir Duib**. > > is sé in **dunad** fata ar fuil: > 4. 3263] *Dixit Cáilte:* > * 3264] do-chuadur as uile in Fhiann. > > ní mairend **Fial** ara fuin. > 3265] Ocus ro chuir **Cailte** in cornn assa láim, & ro cháiestar déra 3266] falcmara fír-thruaga cor' bo fliuch blái & bruinde dó. ‘Ciall in 3267] raind, a m' anam, a **Cailti**?’ ar in ***rí***. ‘Atá accum-sa a chiall’, --- p.93 3268] ar **Cailte**, ‘& dursain dam a tar- rachtain in ní da tá, & in fetrais, 3269] a **rí** **Ulad**, in cethrar is ferr eineach ro bói a n-**Eirinn** & a 3270] n-**Albain** i com-ré & i com-aimsir ríu .i. **Find** mac **Cumaill** & 3271] a mac **Oissin**, & **Dub** mac **Tréin** annso do Ultaib & a mac- séin 3272] .i. **Fial** mac **Duib**, & ro bói enech d' imarcraid accu-sin. Uair da 3273] tuctha i r-raibhi a n-**Eirinn** & a n-**Albain** doib ro thidlaicfidis 3274] acht co faghbadais nech da iarraid orro, & do bo truag lé **Cormac** 3275] & lé **Find** in t-einech-sin do beith acco, & gan a beith do 3276] maithius mor-adbul acco ní ro dilfad h-é.’� 248. 3277] IS annsin tangadur fir **Eirenn** fecht co h-**aenach** **Taillten** 3278] .i. **Cormac** h-úa **Cuind** **rí **Eirenn**** & **Find** mac **Cumaill**, tri catha 3279] na Feinde & aes na trebaire uile, & do-riacht ann **Dub** mac 3280] **Tréoin** & a mac **Fial** mac **Duib**, & ro t-shuidhedur a fiadnaissi **rig 3281] **Eirenn**** & a meic. Ocus nirb' aichnid do **rí*g* **Eirenn**** roime-sin h- é 3282] fein na a mac, acht a chloistecht, & iss é ro bói ar leth-laim 3283] **Chormaic** .i. **Find** mac **Cumaill** & **Oissin** ar laim **Fhind**, & **Cairpre 3284] Lifechair** ar {SG page 167}laim aile **Chormaic**.� 249. 3285] ‘Maith a m' anum, a **Chormaic**’, ar **Fhind**, ‘ind aichnid duit-siu 3286] in t-óclach atá at' h-fiadnaissi?’ ‘Ní h-aichnid um’, ar **Cormac**.{folio 128b2} 3287] ‘**Dub** mac **Treoin**, do cuiced **Ulad** atuaid, & a mac 3288] **Fial** mac **Duib**.’ ‘Inn é siut’, ar **rí **Eirenn****, ‘in t-óclach daibir 3289] deig-einig at-chluinmíd d' imrád?’ ‘Iss é immorro’, ar **Find**, & 3290] ro *fhiarfaig* in **rí**: ‘Caide **Fial** do mac?’ ar se. ‘Ic seo am 3291] fharrad h-é’, ar **Dub** mac **Treoin**. ‘Cred ima tarrla in t-einech 3292] atá acaib eter athair & mac’, ar in ***rí***, ‘& sibh in bar macaib 3293] óclach?’ ‘Truag sin, a uassail, a **Chormaic**’, ar in mac .i. **Fial**, 3294] ‘dar lind da tucmais eitech nó éra ar nech do- gébmais bás, eter 3295] athair & mac.’ ‘IS truag duib, a fhiru **Eirenn**’, ar **Cairpre 3296] Lifechair** mac **Cormaic** & ar **Oissin** mac **Find**, ‘gan furtacht & 3297] gan *foirithin* do thabairt ar **Dub** mac **Treoin** & ar a mac.’ 3298] Ocus at-chuala **Find** & **Cormac** sin, & maithe fer n-**Eirenn**, ‘& 3299] do-béram-ne’, ar siat, ‘ind *fhoirithin* aderthai-si orru, uair is re 3300] feraib **Eirenn** caithfither a tiubarthar doib.’ ‘Do-bér-sa, ar --- p.94 3301] **Cormac**, ‘cét do cach crud cacha bliadna doib.’ ‘Do-bér-sa in 3302] coibeis cétna’, ar **Find**, ‘cacha bliadna doib’, & do gellsatar 3303] maithi fer n-**Eirenn** fos maithius aile doib. Ocus tainic **Dub** 3304] mac **Treoin** reime chum a **dúnaid** fein, & ro bói a*c* caithem 3305] in maithiusa-sin ann co cend secht m-bliadan n-deg, & ní h-eitir 3306] a aírim in neoch do-rínset do maith rissin re-sin, no co tainic 3307] torrthaim & tupaist chuice ar faichthi a ***dúnaid*** féin adhaig 3308] ann .i. marc-shluag sirrachtach sidhe do thiacht adhaig n-aen 3309] ann co **Raith Duib Meic Treoin** í coiced **Ulad**’, ar **Cailti**, ‘& ro 3310] fhiarfaigedur cia in baile-sea, & adubairt nech ríu’: ‘baile **Duib** 3311] meic **Treoin**, in aen-óclaig as ferr einech do **Macaib Miled** & 3312] do **Tuaith Dé Danann**.’ Ocus adubairt fer dib: ‘Is truag gan 3313] fer a frestail accainde do **Thuaith De Danann**’, & ro gabustar 3314] fer dib sleg neimnech ro bói aici, & tuc builli dó i nd-odhur a 3315] chiche cor' marb. Ocus gabais **Fial** a mac a inad ré ré .x. 3316] m-bliadan & tri .xx. bliadan. ‘Maith m' anam, a ingen’, ar 3317] **Cailte**, ‘ca caradrad do bói duit-si riu-sin in tan ro fhiarfaigis dim-sa 3318] in scél-sin?’ ar **Cailte**. ‘Ingen don óclach *déidenach* sin 3319] *misi*’, ar issí ‘.i. do **Fhial** mac **Duib**, & ní mairenn don muintir 3320] moir sin do-conncais achtmád missi am aenur, & airi-sin, a 3321] m' anam, a **Chailti**, tuc **rí** **Ulad** comus a t-shét & a máine dam-sa 3322] re tindlucudh.’ ‘Ocus ca comainm tusa, a ingen?’ ar **Cailte**. 3323] ‘**Uaíni** ingen **Fheil** meic **Duib** m' ainm’, ar si; & adubairt **Cailti**: > 1. A **U*a*íní**, a ingen **Féil** > > ropo maith t' athair do chein, > > 3325] rob é-sin cara na cliar > > in laech forusta fir-fhial. > � 250. 3326] ‘Ocus is sé-sin’, arsi **Cailte**, ‘ciall in sceil ro fhiarfaigis dim 3327] & córugud t' athar & do t-shenathar, & cubaid do **rig** **Ulad** comus 3328] a t-shét & a *máine* duit re tindlucud.’ 3329] IS annsin adubairt in **rí** .i. **Eochaid Faeburderg** mac 3330] **Fir Glinde**, re mac .i. re h- **Aengus**: ‘tabair, a m' anam, a gill’, ar 3331] se, ‘in ingin ut, uair ní fuighbé tú a cóiced aile a n-**Eirinn** ben 3332] as ferr scela athar & {SG page 168}sen- athar ina sí.’ Ocus tuc in t-óclach h-í 3333] iarsin, & do bói d' aen-mnái aici nó co n-dechaid éc. Ocus ina --- p.95 3334] degaid-sin ro badur ac ól & ac aibnius co cenn tri la & tri 3335] n-áidchi.� 252. 3336] Ocus adubairt in **rí** ré **Cailti** {folio 129a1}: ‘Maith m' anum, 3337] a **Chailti**, do bo maith lem-sa dul d' fhiadach & d' fhiann-choscur co 3338] **Forad na Féine** annso.’ Ocus do eirgedur co moch arnamairech 3339] tri catha co **Forudh na Féine**, & **Cailte** maraen ríu, & 'ar rochtain 3340] doib ann tancadur na maithe & **Cailte** issin lis mor do 3341] bói ann, & at-chonnairc **Cailte** in t-inad-sin, & adubairt: ‘sochaidhe 3342] ám’, ar se, ‘ro dílad don tellach-so d' ítaid & d' occorus, & do 3343] **dán & d' eladhain** ac **Find** mac **Cumaill**.’ Ocus ro t-shuid **rí** **Ulad** 3344] ann, & maithi in t-shluaig, & **Cailte** maraen ríu. 3345] *Is ann tainic **Cas Corach** mac **Caincinde** dochum **Cailti**.* � 253. 3346] Ocus ní cian ro badur ann co facadur in scolóc da n-indsaigid, 3347] & brat álaind uaine uime, & delg airgit ann, & leine 3348] do t-shidha buidhe ria cnes, & inar maeth-sroill tairsi anechtair, 3349] & timpan toghaide ara muin. ‘Canas tice, a scolóc?’ ar **rí** 3350] **Ulad**. ‘A **Síd Buidb Deirg** meic in **Dagda** andes, a deiscert 3351] **Eirenn**’. ‘Cid rot-imluaid andes nó cia thú féin?’ ar in ***rí***. 3352] ‘**Cas Corach** mac **Cáincinde**, mac ***ollaman*** do **Thuaith Dé 3353] Danann**, & damna **olloman** mé fein’, ar eissim, ‘& iss ed rom-imluaid, 3354] d' fhoglaim fhessa & fhir-eolais & scelaigechta & mor-gnim gaiscid 3355] na Féinne ó **Chailti** mac **Ronain**.’ Ocus tar a eis-sin do-roine 3356] **céol & airfided** dóib, & ro chuir ina suan chotalta iat. ‘Maith, 3357] a m' anum, a **Chailti**, ca fregra do-beire forum?’ ar eissium. 3358] ‘Cach ní da tangais d' iarraid d' fhagbail duit, & da raib acut 3359] fein d' eladhain & d' intlecht cach ní do- rindedur ind Fhiann do 3360] gnimradaib gaile & gaiscid do denum. Ocus ro bói óclach issa 3361] baile-seo .i. **Find** mac **Cumaill**, & do ba mor do chrod & do 3362] thuarustal-sa uaidi ar th' **airfided**, cid falam in baile at-chí.’ 3363] Ocus adubairt in láid ann: > 1. 3364] **Forud na Fiann** fás anocht > > gus' ticed **Find Faeburnocht**, > > 3365] do bás deg-duine gan brón > > as fás **Almu** uassal-mór. > 2. 3366] Ni mairend in muintir maith > > ni mair **Find** féin in fir-**fhlaith**, > > 3367] ní fuil in cuire gin cleith > > na **ruire** 'mun rig-fhéinid. > > > --- > > p.96 > > 5. 3368] As marb uile Fiann **Find** > > ge do-chuadur glind de glind, > > 3369] olc atú a n-diaid na **ríg** rán > > tar eis **Diarmata** is **Chonan**. > 6. 3370] D' eis **Guill** meic **Morna** don **Maig** > > ocus **Ailella Cétaig**, > > 3371] iar n-dith **Eogain** in gái glais > > ocus **Chonaill** don chet-fhrais. > 7. 3372] Adeirim-si riut reime > > as fír dam ind fhaistine, > > 3373] is mor ar n-esbada ann > > gan **Dub Dírma** ic **Tech Drumann**. > 8. 3374] 'Ar n-dith na cuire is na cét > > is truag nach ann fuarus éc, > > 3375] iarna n-dul a h-or a nd-or > > corob forlan in **Forud**. > > 3376] Forud. > � 254. 3377] IS annsin tuc **Cailte** da uidh & da aire esbaid na carat & 3378] na *comalta* & na n- drong-buidhen mor iter a raibi, & ro *cháiestar* 3379] déra troma fír-thruaga ann, cor' bo fhliuch blai & bruinde dó. 3380] Ocus tangadur amach assin co ***Tulaig* in Trir**, & do t-shuidhedur 3381] ann .i. **rí** **Ulad** & **Cailte** & cach archena, & ro *fhiarfaig* **rí** **Ulad** 3382] do **Chailti**: ‘IS álaind in tulach tonn- glas toghaide’, ar in ***rí***, 3383] ‘& crét ima tucad **Tulach in Trir** ar in tulaig-seo, {folio 129a2}, & 3384] cid fa tucad **Abhann Deisi** ar ind abhaind-seo, & cid fa tucad 3385] **Lecht Chind Con** ar in inad út thall?’ ‘Gingub nua in ní 3386] dia tá, indessat duit in ní dia tá sin, & ní ba sen missi ind 3387] uair do lenadur na h-anmanna-sin ucut .i.’� 255. 3388] **Rí** ro bí ar **Albain** .i. **Iruath** mac **Ailpin**, **ri** **Alban**, & ro 3389] badur tri h-ingena aici .i. **Muiresc** & **Aiffi** & **Aillbi** a n-anmanna, 3390] & tucsat gradh do thriur óclach i fiannaib **Eirenn** .i. do thri 3391] macaib **Aencherda Berra** .i. **Ger** & **Glas** & **Guba** a n-anmanna, 3392] & tucsat na h-ócláig-sin grád dóib-sium, & ro bói com-sheirc re 3393] .xx. bliadan eturru, & ro éladur fecht n-óen ann, & tangadur 3394] conici in tulaig-sea, & ro thuit a torrthaim suain & cotalta forro 3395] annso, & is sí-sin uair & aimser ro cuired *bruigen* uathmur re 3396] **Find** mac **Cumaill** & re mac **Mic Con**, maic **Maic Nia**, i cuiced 3397] lán-alaind **Laighen**, & nocho n-uil airem ac **filedaib** a torchair 3398] dona Fiannaib ann & do muintir **Fhathad Canand**, & do-rocradur 3399] dono ann na tri geraiti gaiscid sin .i. tri meic **Aencherda Berra**. 3400] Ocus dala in trir ingen sin, ro eirgedur assa cotlud, & do-chonncadur 3401] triar óclach don Fheind do n- indsaigid, & ro fhiarfaigedar --- p.97 3402] scela díb, & indissit in *bruigen* do thabairt & ár na 3403] Féine do thabairt ann, & tri meic **Aencherda Berra** do thoitim.� 256. 3404] IS annsin do-ronsat na h-ingena nuall & toirrsi isin tulaig- 3405] sin, & fuaradur bás ann do chumaid na tri mac-sin **Aencherda 3406] Berra**, & do badur da derb-chomalta ac ni h- ingenaib-sin .i. dá 3407] mac **ríg** **Catt** atuaid .i. **Uillenn** & **Eochair** a n-anmanna, & 3408] do-ronsat airbirt tenn treorach a n-diaid a *comalta*, & do-riachtadur 3409] conici ind abhaind-seo, & ro thuil ind abhann ríu, & at-chonncadur 3410] na h-étaigi iudhlaidhe ingantacha don leith aile, & tangadur 3411] isind ath co rodana, co ro báid in tuile na h-abhann iat, 3412] & iss iat atá fa in da fert glasa út for ur ind atha.� 257. 3413] ‘Ocus cred fa n-abar **Lecht Chind Chon** rissin lecht út allanall 3414] don ath?’ ‘Cú grádach ro bói ac **Find** mac **Cumaill**, ar 3415] **Cailte** .i. *Adhnuall* a h-ainm, & do-rala ar sechrán & ar merugud 3416] h-í ó *bruidin* bothuaid, & ro t-shir **Eirinn** fá thrí co toracht 3417] in t-ath-so, & tuc a tri donala aisti annseo, & fuair bás ann, 3418] conid uaith*i*-sin’, arsi Cailti, ‘ata **Lecht Cind Chon**, & is sí-sin,{SG page 170} 3419] a m' anum, a **rí** **Ulad**’, ar **Cailte**, ‘in tres cú is ferr fuair **Find** riam.’� 258. 3420] Dala immorro da rí*g*-fheinded **Ulad** .i. **Goll Gulban** & **Cas 3421] Cuailgne**, ro badur ac seilg & ac fiadach in maigi-sea, & at-chonncadur 3422] na tri h-ingena mong-buide, & siat marb ar in tulaig-sea, 3423] co sáine étaig cacha datha umpu, & ro badar icá n-écaine co 3424] fata & ro chuiredar fó thalmain a triur derbshethar iat, & tangadur 3425] sís isin n-ath, & at-conncadur in dís mac- caem ann arna 3426] *m-bádud*, & ro chuirset fa *fh*ochláitib talman iat fos. Ocus 3427] adubairt **Cailti** in láid and:{folio 129b1} > 1. 3428] IS í-seo **Túlach in Trir** > > as' tangadur tír do thír, > > 3429] bid h-e a h-ainm o sunn amach > > co tí in díne *déidinach*. > 2. 3430] Is í seo **Abhann Deissi** > > chum arb' eolach fos misse, > > 3431] don dís-seo ro *báidtea* ann > > frith fa phortaib na h- abann. > 3. 3432] **Leacht Con** a cind ind atha > > indeossat daib gan fhatha. > > 3433] Adhnuall rob é ainm na con > > adér rib gan imressan. > 4. 3434] Mor céite is mor carrac cruaid > > immá n-dernus airm d' imluad, > > 3435] gid uathad thanag as tír > > sunna co **Tulaig in Trír**. > > 3436] Is í seo. > --- p.98 � 259. 3437] Ceilebraid **Cailte** do **ri*g*** **Ulad** iarsin, & tainic reime i 3438] n-étnaib cnocc & carracc co fos-mullach **Sleibe Fuait** fér-uaine, 3439] co **Caerthend Cluana Da Dam**, & co **Rót na Carpat**, 3440] áit ar' chuirset **Ulaid** a carpait uathaib ac dul a n-degaid catha 3441] **Gairige** & **Ilgairigi**. Ocus ar rochtain do **Chailti** co rici sin, is sí- 3442] sin aes & uair do-rala naem Pátraic co **Ráe na Carpat** a tri .l. 3443] **espoc** & a tri .l. **sacart** & a tri .l. **deochain** & a tri .l. **salmchetlaid**. 3444] Ocus ro t-shuidetar ann, & ro bói **Pátraic** ac dénam a 3445] trath & ic etarmolad in Dúiliman a cind **Ráe na Carpat** í 3446] fossad mullach t-**Shleibe Fúaid**. Ocus do-riacht **Cailte** cona 3447] naenbur Féine & **Cas Corach** mac **Caincinde** in t-**airfidech** ann, 3448] & ro fherastar faeilte re **Cailte**, & ro badur na **cleirig** ac fiarfaige 3449] scél de, & ro indis a thuirrthechta rissin m-bliadain-sin dóib. 3450] ‘Caide **Brogan** **scribneoir?**’ ar **Patraic**, & ro frecair sin. ‘Scribthar 3451] & lessaigther let cach ní do chan **Cailte** ón ló ro delaig rinde 3452] ac in chairthe a **Mullach Uisnig** co h- am na h-uaire-sea.’ 3453] *IS ann tarla **Cas Corach** mac **Caincinde** ar **Pátraic** 3454] .i. in timpanach.*� 260. 3455] ‘Maith m' anam, a **Cailti**’, ar **Pátraic**, ‘cuich in maccaem 3456] cenn-cas álaind a m-brut gorm ut accut & in crann cíuil aicci?’ 3457] ‘**Cas Corach** mac **Cáincinde** mac **olloman** **Tuaithe Dé Danann**’, 3458] ar **Cailti**, ‘& tainic d' fhoglaim fhessa & fhír-eolais chuccum-sa.’ ‘Maith 3459] in chonair tainic’, ar **Pátraic**, ‘& a **Chailti**’, ar **Pátraic**, ‘ro fhuirged 3460] ré maithius mor thusa .i. re h-aimsir chreidme & **nóem** & 3461] fhíren, & ré beith a muintirus **Ríg** nime & talman, & can duind, 3462] a **Chas Choraig**, ní do*d* **dán & dot eladain** féin.’ ‘Do-géntar immorro’, 3463] ar Cas Chorach, ‘& ní derna reomut riam do neoch dara*b* 3464] ferr lium a denam ina duit-siu, a naem-**chleirig**’, ar eissium. 3465] Ocus tuc a thimpan cuice & ra gles h-í, & do t-shéind h-í co 3466] tucastar cairchi cíuil urrí, & ní chualadur riam reime a chom-mbind 3467] acht mád adhmolad na canóine coimdeta & edarmolad 3468] **Ríg** nime & talman. 3469] IS annsin ro thuit a toirrthim suain & cotalta for na 3470] **cleirchib** leissin céol sir- rachtach sídhe, & tairnic {SG page 171} leis a **airfided** 3471] do denam. ‘Tabair luag ind *airfidid* dam, a naem-**chleirig**’, ar --- p.99 3472] **Cas Corach**. ‘Cá luag iarrai?’ ar **Pátraic**. ‘Nem dam fein’, 3473] ar eissium, ‘uair is é luag as ferr h-é, & rath ar m' eladain féin 3474] co brath. ***Patricium** edixit artem **timpanistraram***{folio 129b2} , & ar lucht m' eladhan chaichi am degaid.’ 3475] ‘Nem duit’, ar **Pátraic**, ‘& corub h-í in tres eladha ar a fagaib 3476] nech a lessugud fa deridh a n-**Eirinn** h-í, & cid mor in doichell 3477] bias roim fhír th' eladhan, acht co n-derna **airfided** & co n-indsi 3478] scela, gan doichell reime’, ar **Pátraic**, ‘& **fer lephtha ríg** tre 3479] bithu ret' eladain, & soirbius dóib acht na dernat leisce.’ Ocus 3480] ro chuir-sium a crann cíuil ina comet.� 262. 3481] ‘Maith ind elada-sin do-rónais duind’, ar **Brogan**, ‘Is maith 3482] immorro’, ar **Pátraic**, ‘acht muna beth sian-argan in brechta 3483] sídhe inti, & nochon *fh*uil ní bo chosmala re céol **Rig** nime inas 3484] acht muna beth sin.’ ‘Ma tá ceol a nim’, ar **Brocan**, ‘cid nach 3485] biad i talmain, & ní cóir amlaid ind **airfited** do dichur’, ar 3486] **Brocan**. ‘Ní apraim úm’, ar **Pátraic**, ‘acht gan ro-chreidim dó’.� 263. 3487] Ní cian ro badur ann co facadur aen-óclach forusta find-liath 3488] da n-indsaighid, & brat corcra uime, & delg óir ann, & 3489] claidim *órdaidi* imma brágait, & lorg fhind-chuill issin dara laim 3490] dó, & tuc a chend a n-ucht **Patraic**, & slechtais dó. ‘Carsat 3491] com-ainm tú, a óclaig?’ ar Patraic. ‘**Eogan Ardbriugaid** m' ainm’, 3492] ar in t-óclach, ‘do muintir **rig **Eirenn**** .i. **Diarmata** meic **Cerbaill**.’ 3493] ‘INd accut-sa at-clos duind in maithius mor do beith?’ ar 3494] **Pátraic**. ‘Is accum, a **chleirig**’, ar eissium. ‘Ind adhaig 3495] anocht ar do t-shelbad’, ar **espoc** **Soichell** .i. prim-ronnaire **Pátraic**. 3496] ‘Ca h-adhaig anocht?’ ar **Eogan Ardbriugaid**. ‘Adhaig t-Shamna’, ar **Pádraic**. ‘Do-gebthái faeilti acum-sa o 3497] aídchi t-Shamna co h-aídchi Belltaine in lín atáthi eter áigedaib 3498] & muinter’, ar eissium. ‘IS méth in manach’, ar **Beineoin**, 3499] fuair in **cleirech**. ‘Rachaid do fhognum na **Macha** bothuaid’, 3500] ar **Pátraic**, ‘& masa méth bid ed a mac & a ua ina degaid.’ 3501] ‘Ocus ca ferr ainm da m-biath forro’, ar **Benon**, ‘inait h-**Úi 3502] Meith Macha**?’� 264. 3503] IS annsin at-chonncadur in .l. fer mor da n-indsaigid, & 3504] deilge iarnaide ina m-brataib, ‘ocus cia so’? ar **Patraic**. ‘Mo --- p.100 3505] **brugaidi**-sea & mo **biataig** sin’, ar **Eogan**. Ocus ro eirgedar a 3506] n-aen-facht & ro t-shlectsat do **Pátraic** uili. ‘Bar m-béo-maicne & 3507] bur marb-maicne don **Macha** co bráth’, ar **Pátraic**.� 265. 3508] IS annsin ro ferastur trom-snechta mor & aincis fhuar- dachta 3509] ar in cóiced uile, co roiched co sleasaib fer & co formnaib miled 3510] & co feir*t*sib carpat, co n- derna gat-shnim do barr*aib* na fidbaide 3511] for-ruade, co nach fétadais dáine imtecht ann. {SG page 172} Ocus is annsin 3512] adubairt **Cailti**: ‘Inam amh’, ar se, ‘do damaib alltaide & d' eilltib 3513] dul a n-indib cnoc & carrac innois’, ar eissium ‘& innum éicned 3514] do dul a cuassaib bruach ann.’ Ocus adubairt: > 1. 3515] Is fuar geimred, at-racht gaeth > > eirgid dam discir derg- baeth, > > 3516] ní te anocht in sliab slan > > gé beth dam dian ic dordan. > 2. 3517] Ní thabair a tháeb re lár > > dam t- **Shleibe Cairnn** na comdál, > > 3518] ní lugha at-chluin céol cúaine > > dam chind **Echtgi** ind-fhuaire. > 3. 3519] Missi, ar **Cailte**, is **Diarmaid** donn > > ocus **Oscur** aith édrom > > 3520] ro chloisdis re ceol cuaine > > dered áidchi adh- uaire. > {LM folio 181b1} > 5. 3521] As maith chodlus in dam donn > > fuil is a chnes re coronn, > > 3522] mar do beth fá thuind tuaidhi > > deiredh oidche ind-fuaire. > 6. 3523] Aniu isam senóir sen > > ni aithnim acht becán fer, > > 3524] ro chraithinn coirr-shleig co cruaidh > > a maduin oighridh inn-fhuair. > 7. 3525] At-lochar do **rígh** nime > > do Mac Muire inghine > > 3526] do-beirinn mór sochd ar sluag > > ge ber anocht co h-ad-fuar. > � 266. 3527] ‘Is mithigh dúin imthecht’, ar **Eogan**, ‘dár n-**dúnad** & dár 3528] n-deg-baili.’ Ocus do éirgetar rompa, & at- chonncatar an **dúnad** 3529] ar a cind, & tucadh in baili ar a comus féin ar rochtain dóib, 3530] & tucadh **Cáilte** cona muintir a n-grianán n-deirrit n-diamair, & 3531] do bádar annsin teora lá & teora aidchi ac ól & ac áibhnes 3532] acht in comh-fhad do bítís na **cléirig** ac dénum a n-uird & a 3533] tráth & ac edarmholad in Dúilemhan.� 267. 3534] Is annsin táinic **Eogan Ardbrugaid** d' acallaim **Pátraic** & 3535] do bói ga indisi do gan uisce do beith a comhfhochraib dhóibh, 3536] ór ba scíth dáine ag (tabair)t uisce cum an baili-sin. Ocus 3537] ingnad mar dho (bui in baile i)n lá-sin ina lathar-pholl talman 3538] (& bruindi cethr)a sliab uime anunn & anall (& gan dorus 3539] air acht in dorus) ar a ticte amach, & nach {folio 181b2} fétfaitís 3540] fir dhomain foghail ná dibferg air cémad áil leo. Do fhiarfaig 3541] **Pátraic** d' **Eogan**: ‘in b-fuarubar slicht sluaig ná sochaide romhuibh --- p.101 3542] isin m-baili?’ ‘Fuaramar’, ar **Eogan**, ‘sleagh & cloidem & 3543] iarn-leastar ann.’ ‘Do-gébhthar a fhis-sin ac **Cáiltí**’, ar **Pátraic**. 3544] Ocus do-cuas ar cenn **Cáilti**, & tucadh d' innsaigid **Pátraic** h-é.� 268. 3545] ‘Maith a anum, a **Cháilti**’, ar **Pátraic**: ‘in fuil a fhis acat 3546] duin cia do bói isin baili-se ria n- **Eogan**?’ ‘Urusa damh-sa a fhis 3547] dho beith agum’, ar **Cáilte**, ‘ór is mé in t-ochtmad fer do bhí 3548] ac tabairt in baili-se don fhir dá tuc **Finn** mac **Cumaill** é .i. 3549] aen-óclach do-rinne a mhuindteras ar éicin riamh re **Finn** .i. 3550] **Conán** mac in **Léith Luac*h*ra** aniar.’ Ocus do-rala dhó olc mór 3551] do dhénam re **Finn** .i. cú & gilla & óclách do mharbhadh ón 3552] t-samhfuin co araili don Fhéinn re taebh an tres duine as ferr 3553] do bhi do **Chlannaib {SG page 173} Rónáin** do mharbad .i. **Aedh Rind** mac 3554] **Rónáin** cona trí macaib .i. **Aedh** & **Eogan** & **Eobran**. Ocus 3555] do-riacht in flaith-féinnid co **Carn Luigdech** thiar i cóiced **Muman**, 3556] & ar suidhi dho ann iar n-dénam shealga do-riacht **Conán** 3557] da innsaigid do leith a chúil, & do gabastar tar a fhormna & 3558] tara arm-ghaisced in flaith-feinnid gan rathugud dó. Aithnis 3559] **Finn** in té don-gabastar amhlaid-sin. ‘Cidh is áil duit, a **Chonáin**?’ 3560] ar **Finn**. ‘Mu chor & mo mhuinnteras & mu thairise do dhénam 3561] friut-sa, ór itú secht m- bliadna ac foghail & ac dibhfheirg ort, & 3562] ni fhuil fulang h' feirgi-se acam.’ ‘Gidh meisi rot- gabadh’, ar **Finn**, 3563] ‘atá dha mhét d' ulc & d' écóir do-rónais ar Fiannaib **Eirenn** nach 3564] sáilim do ghabáil dóibh cum sídha.’ ‘Acht gu n-gaba-sa mé, a 3565] ríg-féinnid, léic eadram & Fianna **Eirenn**’, ar **Conán**. ‘Gébat 3566] ámh’, ar **Finn**, ‘gidh coraighecht ar éicin damh.’ Ocus do ghabh 3567] **Finn** é, & do-rine a chor & a mhuindteras ris. Ocus do-riachtadar 3568] an Fhiann ina n-dronguibh & ina m-buidhnibh da n- innsaigid, 3569] & ba h-ingnad la gach n-droing thiced ann in dias is mó ba 3570] námuit a n-**Eirinn** & a n-**Albain** d' faicsin i n-aen-inad.� 269. 3571] ‘Maith, a **Chonáin**’, ar an Fhiann, ‘cidh fil acat dúinn in(ár) 3572] mór-olcaibh?’ Freagras **Conán** cu comnart sin: ‘Gach (cath) & 3573] gach eicin & gach mór-olc do-ria cucaibh, cui(ridh misi i) na 3574] cenn’, ar **Conán**, ‘acht dá toiter-sa ann, (do tairistissi) oram bur 3575] bh-fhalta, & mina thoiter ann, (is oraib-si) {folio 182a1} bias a nós 3576] & a orrdharcas.’ ‘Dar ár m- bréithir ámh’, ar **Oisín**, ‘ní tucad dúinn 3577] riam coma budh fherr linn iná sin.’ Ocus do- rónad síth re **Conán** annsin. --- p.102 3578] ‘Cá lín atái do mhuindtir, a **Chonáin**?’ ar **Finn**. Cúic cét 3579] óclach & cúic cét gilla & cúic cét con, ar sé. ‘Ó atai in coim-lín- 3580] sin’, ar **Finn**, ‘sir féin **Eirinn**, & in **tricha cét** thoghfus tu féin 3581] innti do-bér-sa duit h-é.’ ‘Ocus do-luidsium-ne ochtar óclach leis’, 3582] ar **Cáilte**, ‘conice in m-baili-si a tám, & ni raibi tairisi ag **Conán**, 3583] gia ro gabsat in Fian h-é chun sídha, no gu táinic don baili-se, 3584] & ó 't-chonnairc in baili-si cur' ba **dún** diamair daingiun di-thoghlaidi 3585] é tucasdar grádh dho, & táinic lion a shlóig & a muindtiri, & do 3586] gabadh in baili-si leis fria ré .xxx. bliadan, & gach cath & gach 3587] comracc thiced cum na Fénne fris-sin ro dingbhadh-som tosach 3588] gacha comhraic dhíb.’� 270. 3589] ‘Crét *aidhidh* in **Chonáin**-sin?’ ar **Pátraic**. ‘An cethramad 3590] fer’, ar **Cáilte**, ‘fuair bás re h-adhart don Fhéinn hé .i. cruimh 3591] neime do ghabh 'na chinn, & fuair bás ón trath co araili.’ 3592] ‘Créd rob uisce dho and-so?’ ar **Pátraic**. ‘Tipra fír-uisce 3593] atá san baili-so’, ar **Cáilte**. ‘As diamhair an t-inad itá’, ar 3594] **Eogan**, ‘ór ní fhaghmait ar lár talman h-í.’ ‘As uathad don 3595] Fhéinn dar' eoluch í’, ar **Cáilte**, ‘no gur' ormais aen-óclach dhíbh 3596] uirre, & no gur' urmaises-sa 'na dhegaid, &gur' urmais fer 3597] in baili féin iarsin.’ ‘Cia in cét-oclach?’ ar **Pátraic**. ‘**Aedh** 3598] mac **Finn**’, ar **Cáilte**, ‘& adeirim nach raibhe inadh asa tuc 3599] duine lán bledhi nó eascra a h-aill nó a h- abhuind nó a h-indber 3600] nó a h-inadh dí-thoghla a n-**Eirinn** nach bérad-som eolus a medón 3601] oidhche ann, & rucastar eolus gusin tiprait itá 'san baili-si. 3602] Ocus is ann atá an tipra’, ar **Cáilte**, ‘a slis-bhord na cairrgi 3603] cenn-gairbhi cloiche & faircle comh-dhaingen comh- dhlútha cloichi 3604] uirre. Ocus mór lá fuair **Smirgat** & **Der Dhubh** (a) **(D)uibsléib** 3605] h-í.’ Ocus at-bert **Cáilte**: > 1. 3606] (Atá) tipra san leith thes. > > do- ghén-*s*a dháibh bur n-deigh-leas, > > 3607] (do-bér-sa) dúib for a lár > > usce eochar-gorm im-shlán. > 2. 3608] (Nocha n-fuil tipra) ocon **dún** > > at-bert **Eogan** gan mhí-rún, > > 3609] mina cabra **rí** nimhe > > Mac maith Muire mín-(ghile). > 3. 3610] Ro ba mhaith m' engnam 'san chath > > a n-agaid na n-**allm(urach)**, > > 3611] ro thuitset lim-sa fo thrí > > tri cóeca fer co caeimh-lí. > 4. 3612] **Smirgat** ingen **Fathaig** fhéil > > ocus **Dér Dhubh** a **Duibsléibh**, > > 3613] inmain dias téiged a fad > > don Fhéinn do brath a námad. > > > --- > > p.103 > > 7. 3614] Ro bo mhé in **Cailte** co cruth > > sochaide dá tucus uch, > > 3615] dá ro tinóilius dom rith > > lánamain gach fiadha ar bith. > 8. 3616] Maith in muinter muinter **Finn** > > mairg fhuil dá n-éis a n-**Eirinn**! > > 3617] mór m-beodhachta in buidhen bras > > as mór n-iath a m-bói a n-eolas. > 9. 3618] {F§}*Maith in muinter muinter **Find** > > mairg fuil da n-déis i n-**Érinn**, > > 3619] cen locht orra ar tuind talman > > acht cen Dia do mor- adhrad.* > 10. 3620] **Aed** mac **Find** > > fer nachar' creid crois na cill, > > 3621] a cath conpaiti ro lái a tres > > is mor > > m-baile bái a eolas.§ > � 272. 3622] ‘Dul anois’, ar **Pátraic**, ‘& in tipra d' faghbáil.’ ‘As egal 3623] leam a fagbáil’, ar **Cáilte**, ‘ór naenbar curad no bhídh ac tócbáil 3624] a faircle di & in coimh-lín cétna 'gá chur uirre arís, & as ecal 3625] lim uisqi na tiprat do bháthad in baile’, ar **Cáilte**. ‘As tualaing 3626] Dia a dháil mar bhus cóir’, ar **Pátraic**. Do éirigh **Cáilte** & do 3627] éirghedar-sum leis, & rígh-lia cloichi ro bói as slis in baili amach 3628] iadhus **Cáilte** a dhá láimh uimpe, & tairrngis chuige h-í, co 3629] táinic ród-bhuindi rói-mer d' uisqi eochar- ghorm fhír-áluind asin carraic 3630] gu raibhi ag dían-bhádad an baili. Annsin tócbus **Pátraic** 3631] an láimh caeimh creadhail ro fhóired gach n-airc & gach n-ainces 3632] frisi tabrad h-í, & sluicter in t-uisqi ar cúl doridisi isin sliabh & 3633] isin charraic cédna, cu nach raibhi acht lán baisi Pátraic ac 3634] *snighe* aisdi amach don uisgi. ‘**Bas Pátraic**’ ainm na tiprat 3635] budhesta, ar **Beneoin**. ‘As ced leam a beith amlaid-sin’, ar 3636] **Pátraic**, ‘no gu n-derntar finghal icá duthaigh isin baile re deireadh 3637] n-aimsire.’� 273. 3638] Táncadar ar in *faithchi* imach **Pátraic** & **Cáilte** & an lín {SG page 175} 3639] do bátar isin **dúnad**, ocus nír' cian dóibh co facadar aen-óclach 3640] da n-innsaigid, & is amlaid ro bói an t- óclach-sin & léne do 3641] shída bhuidhi ré chnes & brat áluind uaine uime, *&* dealg óir 3642] isin brut ós a bruinde. ‘Cia thusa, a anum, a óclaich?’ 3643] ar **Cáilte**. ‘**Aedh** mac **Aedha** na n-[abasach](app048.html) , a **Cnuc Árdmulla** 3644] amuigh don mhuir’, risi n-abar **Rachlaind** nó **Rachrainn** isin 3645] tan-sa, ‘& macaem **Tuaithe Dé Danann** uili (mise), & d' fiafraigid 3646] neich dít-sa thán(ac anois)’. ‘Crét rob ail *let* d' fiarfaigid dhím, --- p.104 3647] (a **Aed**)?’ (ar **Cáilte**). ‘(Ca ferr dam n)í dhá fiafrochainn díd iná 3648] cid fá tucadh **Carn Manannáin** ar an carn- so?’� 274. 3649] ‘Óclach do **Thuaith Dé Danann**’, ar **Cáilte** ‘.i. **Aillén** mac 3650] **Eogabail**, tuc grádh do mhnái **Mhanannáin** meic **Lir**, & tuc derbshiur 3651] **Ailléin** grádh do **Mhanannán** .i. **Aíne** ingen **Eogabail**, & 3652] ba h-annsa le **Manannán** í iná in drong dhaena. As annsin 3653] ro fhiarfaig **Aíne** da bráthair .i. d' **Aillén**:’ ‘cidh’, ar si, ‘ro tráigh 3654] in dealbh rígda romhór do bhói fort?’ ‘Dar ár m-bréithir ámh, 3655] a ingen’, ar **Aillén**, ‘ní fhuil don droing daena nech dhá n-indesmais 3656] sin acht mad thusa at aenar’, & do indis di: ‘grád 3657] tucus’, ar sé, ‘d' **Uchtdeilbh** ingin **Aengusa Find**, do mhnái 3658] **Manannáin**.’ ‘Am láim-se atá a fhoiridin-sin’, ar **Aine**, ‘ór tuc 3659] **Manannán** grádh dam-sa & da tuca-som a mhnái duit-si fóifet-sa 3660] lais tar cenn furtachta d' faghbháil duit-si.’ Ocus táncadar rompa, 3661] ar **Cáilte**, .i. **Aillén** & **Aine**, conice in tulaig-sea, & do-riact 3662] **Mannanán** & a bain-chéli lais, & ro shuidh **Aine** ar láimh deis 3663] **Manannáin**, & tairbiris teora póc n-dil n-díchra dho, & ro fhiarfaig 3664] cách scéla da chéle dhibh. Mar at-chonnaic ben **Manannáin** 3665] **Aillén** tuc grád dho *fochétoir, & do indis cach dib scéla da 3666] cheile*. Is annsin adubairt **Pátraic**: ‘As gablánach 3667] in scélaigecht-sin .i. siur **Ailléin** meic **Eogabail** do thabairt 3668] grádha do **Manannán**, & ben **Manannáin** do thabairt grádha 3669] dh' **Aillén**.’ Conadh de-sin atá in t-seinbriathar: gablánach in 3670] rét an scéluighecht. Ocus tuc **Manannan** a mhnái féin d' **Aillén** 3671] mac **Eogabail**, & tuc féin **Aine** siur **Ailléin**.� 275. 3672] {F§}*‘Ocus ro bai **Aíne** ingen **Eogabail** oc brécad **Manannáin**’, 3673] ar **Cáilte**, & do-rigni in láid and: > 1. 3674] A Meic **Lir** tairri lium > > co **Daire n-Dairbri** os cach dind, > > 3675] gairfid cailigh beraid lon > > darís clochan da borb-chon. > 2. 3676] *Canfaither* duit ilar ceol > > iter éol ocus anéol, > > 3677] bidgfaidh guth cuach os chaill céir > > re dordan daim damaire. > 3. 3678] Fascnam fedain feda faind > > snaghach snoidi claraig *craind*, > > 3679] oig oc abrán re gaith n-gluair > > cerc fraich re aidche n-adh-uair. > 4. 3680] Eistecht re sianan senma > > re h-**airfitiud** n-ílderda, > > 3681] ingena aille 'n-ar tigh > > do-gebtar dait, a Meic **Lir**. > > A. > --- p.105 � 276. 3682] Ocus ruc **Aillen** mnai **Manannáin** co **Sid Eoghabail**, & 3683] ruc **Manannán** **Aine** ingin **Eogabail** leis co **Tír Tairngire**.*§. [8](javascript:footNote('G303000/note008.html'))� 277. {LM folio 182b1} 3685] . ‘gOcus as iat-sin, a anum, a **Aed**’, ar **Cáilte**, 3686] ‘in dá cheisd do fiarfaigis dím.’ Ocus do bátar isin baili-sin re 3687] h-edh sechtmaine, & do thimnadar ceileabrad d' **Eoghan Ardbhrugaid**, 3688] & tuc **Pátraic** nemh dho ara n- derna dá réir.� 278. 3689] Is annsin táncadar rompa co **Gleann in Scáil** soir, risi 3690] n-abar **Muindter Diugra** isin tan-so, áit a raibhe **Pátraic** a 3691] n-daeire ac **Milcoin mac h- úi Buain** ac **ríg** **Dhail n-Araide**, & 3692] at-ciat ceall shuthach ara cind, & .xxx. mac n-eculsa innti ac 3693] edarmolad {SG page 176}in Dúileman co dícra, & ac déch*s*ain dóibh don 3694] taeibh eili secha at-ciat in ceall (aile ar in gort) cluana re a 3695] taeibh. ‘Do **rígh** nime (& talman at-loch)amar.’ ar **Cáilte**, ‘rob 3696] adhba slógh {LM folio 182b2} & sochaide sin gidh imat **naemh** & fírén 3697] anosa *and*.’ ‘Cia don Fhéinn do bhí isin baile út?’ ar **Pátraic**. 3698] ‘**Raighne Roisclethan** mac **Finn** isin dara baile díbh & **Caince 3699] Corcarderg** mac **Finn** isin baili ele’, ar **Cáilte**, ‘& do mharbhsat 3700] **Clanna Morna** **Raighne** mac **Finn**.’ Conadh uada atá **Magh 3701] Raigne**. Ocus ro marbsat in mac aili, conad uadha ata **Sliab 3702] Caince**.� 279. 3703] Ocus nir' chian do bátar ann co facadar ingin mín macdachta 3704] mong-bhuidhi da n-innsaigid, & suidhis ar an firt fótbhuigh 3705] acu. ‘Cia thusa, a ingen?’ ar **Pátraic**. ‘**Edáin Fhoiltfhinn** 3706] ingen **Baedáin** misi’, ar sí, ‘ingen **rígh** **Dáil n-Araidhe**. ‘Cidh um 3707] a táncais, a ingen?’ ar **Pátraic**. ‘Do thabairt ar m-beo-maicne 3708] & ar marb-maicne duit-si, a naemh **Pátraic**’, ar an ingen, ‘ór ni 3709] fhil dom shíl beo acht mé fein & mo dherbbráthair.’ Ocus tuc a 3710] láimh etorra & a léinid & tuc .l. bruth óir & .l. bruth aircit 3711] a raibhi .l. uingi d' aircet & .l. uingi d' ór ina screabal soiscéla 3712] do **Phátraic**, & do shlécht dó. ‘Gá ainm atá ar do bhráthair, 3713] a ingen?’ ar **Pátraic**. ‘**Loingsech** mac **Baedáin**’, ar inn ingen. 3714] ‘**Ríghi n-**Eirinn**** uaim-si dho’, ar **Pátraic**, ‘& triur dia shíl a **ríghi** 3715] dia éis.’ Gach ní bias acaind-ne dh' **Eirinn** co bráth duit-si, a 3716] naeim-**chleirigh**’, ar an ingen. Ocus do cheileabair dhóibh 3717] iarsin, & do bhádar ar in tulaig re h-athaid tar éis na h-ingine. --- p.106 > 1. 3718] > > {F§}*Cailte cecinit.* 3719] **Ard Caemain** aníu cid cell > > ropa **port ríg** co rothend, > > 3720] is inad crabaid is cros > > is ecna cen amaros. > * 3721] **Ard Coemain** is **Cluain Gamna** > > ge bet indiu fo tarba > > 3722] is inad crabaid is cross > > is mor n-gabad do fuaros.*§ > {Laud 610 folio 130a1} > 6. 3723] Adeirim-si riut reime > > bid fír dam in fhaistine, > > 3724] gé beth mo chraidi fá mairg > > is baile aingel ind aird. > > Ard. > 3725] *[*...*] abur on abur **Tonn Clidna**.*� 280. 3726] IS annsin ro bói óclach comaidechta do **Muiridach** mac 3727] **Finnachta** do **rí*g*** **Connacht** i farrad **Pátraic** .i. **Corc** mac 3728] **Dairine**, mac **rig** **Corco Duibne**. ‘Fiarfaigid rob ail lium do 3729] denam dit, a **Chailti**’, ar **Corc**. ‘Cid ima n-abur **Tonn Chlidna** 3730] & cid ima n-abur **Tonn Téite** risin tuind aili.’ 3731] ‘IS accum-sa itá in scel-sin do *glain-mebra*’, ar **Cailte** .i. 3732] Óclach gráda ro bói ac **Find** *mac **Cumaill**,* .i. **Ciabhan** 3733] mac **Eochach Imdeirg** mac **rig** **Ulad** í tuaid, *&* is amlaid ro 3734] bói in t-óclach-sin in derscugud beiris *in t-* éscca ina chuiced 3735] dég do ard-rennachaib nime ruc in t-óclach- sin ar cruth & ar 3736] deilb do macaib **rig** & **taissech** in domain. Ocus ro gabustur toirrsi 3737] Fianna **Eirenn** reim **Chiaban** mac **Echach Imdeirg**, & rob é 3738] adhbur a toirrsi ní raibi ac fir nó gan fhir díb ben nach tucustar 3739] grad do **Chiaban** mac **Echach**, & ro diult **Find** reime, & 3740] gé ro diult ro bo lescc leis, acht ecail leis Fianda **Eirenn** dó ar 3741] mét a n-éta.� 282. 3742] Ocus tainic reime co **Tráig in Chairnn**, risa n- abar **Traig 3743] na Trénfer**, i cuicid **Ulad**, iter **Dún Sobairchi** & muir, & at-connairc 3744] curach cend-ard colg-díriuch {SG page 177} creduma and, & da gilla óca 3745] isin churach & *tuighnech* *phutairle* forro co formnaib 3746] a n-gualann, & bendachais **Ciaban** dóib, & do fregradur- 3747] som dó. ‘Cia sib a m' anum, a ócu?’, ar **Ciaban**. ‘**Lodan** mac 3748] **ríg** na h-**India** missi’, ar se, ‘& **Eolus** mac **rig** na **Grege** in fer 3749] aile út’, ar se, ‘& ro gluais tonn sind’, ar se, ‘& ro thimairg 3750] gaeth, & ní fhetamar cá crich nó cá cinel issin domun í tamait.’ 3751] ‘In tí leis budh áil siubal mara lib in tiubrad sib *cumaid* dó?’ ‘Dá --- p.107 3752] mad at' aen-fher duit’, ar siat, ‘do-bérmais.’ ‘Maith, a **Chiabhain**’, 3753] ar a muinter, ‘ind h-í **Éire** is áil let d' facbail?’ ‘Iss í am’, bar 3754] eissin, ‘uair ní fhagbaim mo dín na mo chomairchi inti.’ Ocus 3755] dala **Chiabain** tainic issin curach, & ro delaig re muintir, 3756] & ro badur co dubach domenmnach, & ro bo scarad cuirp ré 3757] h-anmain léo scarad ris. Ocus do-rindset a comunn & a caradrad 3758] ***Ciabhán** & na h-óclaich do bhí 'san churach,*� 283. 3759] Ocus do eirgedur na tonna geala gairechtacha dóib coma 3760] cutruma re **Sliab *Mis*** *nó re **Slíab Édair** nó re **Slíab Elga*** 3761] cach mur-thonn mor muiride díb, & na *h-éicne* áille 3762] eochur-brecca no bith ré grian & re grinnell co mm-bidis ré 3763] slis-bordaib in *churaig* acco, & ro gab grain & eacla & uruamain 3764] iat-sum reime-sin. ‘Dar mo breithir ám’, ar **Ciaban**, ‘*damad 3765] ar tir duind,* ro choissenmais sind i l-lathair chatha 3766] & comraic commaith.’ > 1. 3767] > > **Ciabhan** cecinit.* 3768] IN triar atám ar in tuind > > ron-tarla a m-bethaid chumaing, > > 3769] mor in baegal beith mar sin > > gan bás faebuir dar rochtain. > * 3770] Missi ocus in dias tar muir > > co lín gaile ocus gaiscid, > > 3771] damad i cath cétach chrón > > dingébmais cét do gach t- shlóg. > * 3772] O ro chím in tuind-seo thes > > is mor dar n- daghles cheiles, > > 3773] is mor in brón brón na **triath** > > ar nech ó tá dís co triar. > > 3774] IN triar. > � 284. 3775] Ocus ro badur isin mor-éicin moir sin nó co facadur in aen-óclach 3776] da n-indsaighid, & ech dub-glas fáe, & srian óir fria, & 3777] .ix. {folio 130a2} tonna fa muir dó & in nóbad tonn do eirged, & 3778] ní ba fliuch blae na bruinde dóib. Ocus do fhiar- faig in t-óclach 3779] dib: ‘ca luag do-berad sib don tí d' fhoirfed sib assin n-éicin-sin?’ 3780] ‘Ní fhetamar in fil inar láim in luach sirther oraind.’ ‘Atá ám’, 3781] ar in t-óclach, ‘bar m-beith fein ar cur & ar muinterus in tí do 3782] fhoirfed sib.’ Ocus ro fhoemadur-sum sin, & tucad a láma i l-láim 3783] ind ócláig.� 285. 3784] Ocus tuc in t-óclach chuice assin churach iat a tríur 3785] ar in n-ech, & ro bói in curach ar taeb- shnám lam risin n-ech 3786] co rangadur cuan & calathport i **Tír Thairrngaire**, & ro --- p.108 3787] thairrlingetar ann, & tangadur co **Loch Luchra** & co cathair 3788] **Manannain**, & tairnic tech n-óla do t-suidhiugud rompo, & do 3789] frestlad & do frithailed iat a cethrar óclach ina degaid-sin, & 3790] ro benad a ceindbéca da n-dabchaid donn-iubhair leo, & ro tócbait 3791] cuaich & cuirnn & copana, & ro eirgedur gilli áilli aghmara 3792] abhrad-gorma re bennaib blath-cháine *buabaill*, & ro seinded léo 3793] timpana téit-bindi & cruite nua-binde náe- thétacha co tarla in tech 3794] in*a* choirchi chiúil.� 286. 3795] IS annsin do eirgedur *bachlaich* srub-fhata t-shal-fhata t-sheired-chaela 3796] ruad-máela rintacha ro bith ac denam chles & *chluiche* 3797] a tigh **Manannain**, & ba h-é-seo cles do-nídis .i. .ix. m-bunnsacha 3798] bir-gaissi ina laim & a n-diubrucud ar leth-chois & ar leth-laim co 3799] féice na *bruidne*, & a n-gabail dó fon cor cétna, & is uime 3800] do-nídis sin, d' imdergad sóer-chlann so-chineoil ticdís a crichaib 3801] ciana comaichthi amuich. Ocus do-rinde ind adhaig-sin a chles 3802] feib do-nith riam roime, & tainic d' indsaigid **Chiabain Chasmongaig** 3803] meic **Echach Imdeirg**, & tuc na nae m-bunnsacha ina láim, 3804] uair is sé is ferr delb & *taichim* & tuarascbail do bói do **Thuaith 3805] Dé Danann** & do **Macaib Miled** isin tigh-sin **Manannain**, & ro 3806] eirig **Ciaban** & do-rigne in cles-sin a fiadnaissi **Manannain** & 3807] maithe **Thíre Tairrnhgaire** mar badh h-é budh aen eludha dó 3808] riam reime-sin, & tuc i l-láim **Eolais** meic **rig** **Greg**, & do-rigne 3809] fan cuma cétna, & tuc in cles i l-laim **Lodain** meic **rig** na 3810] h-**India**, & do-rigne fan cuma cétna.� 287. 3811] IS annsin ro bói prim-**ollam** maith ac ***Manannán*** a **Tír 3812] Tairrnngaire** .i. Libra prim-**líaig**, & ro badur tri h-ingena aici .i. 3813] **Clidna** & **Aífi** & **Étain Fholtfhind**, & rob iat-sin tri taisceda genais 3814] & aentuma **Thuaithe *Dé* Danann**, & nír b' ecail ní da marbad 3815] acht gái chró na *genmnaidechta*, & tucsat a n-aen-uair grád 3816] don triar-sin, & ro chindset élod fán cáemlait*h*e do ba nessa 3817] dóib, & tangadur co calath-port ina coinde in trir óclach sin, 3818] & tainic **Lodan** mac **ríg** na h-**India** & **Eolus** mac **ríg** **Grég** i nd- --- p.109 3819] *aen-*churach, & tainic **Ciaban** mac **Echach Imdeirg** & **Clidna** 3820] ingen **Libra** i n-aen-churach, & ro thócbadur in snath-bréid sídaide 3821] i m-barr-uachtar in chraind t-shiúil, & luidedur reompo o tá sin 3822] co **Traig Théite** {folio 130b1} ingine **Ragamnach** i n-deiscert **Eirenn** 3823] tes, & is uime-seo tucad **Tráig Théite** urri .i. **Téite Brec** ingen 3824] **Ragamnach** do dul ann, & tri .l. ingen lé do chluiche *chluithe* thuinde, 3825] co ro *báidhed* ann iat, & conid uaithe atá **Tráig Théite**.� 288. 3826] Ocus dala **Chiabhain** meic **Echach Imdeirg**, ro gabustur 3827] cuan & calath-port ar in tráig cétna sin, & do-luid do t-sheilg & 3828] do fhiadach fón crich fa comnessa dó, & tainic in tonn amuich 3829] dochum **Chlidna**, & ro báidhed h- í ann. Conid uaithe atá **Tonn 3830] Clidna** urri. ‘Ocus tangadur teglach tighi **Manannain** ina n-degaid 3831] .i. **Illathach** & a da mac 'ar tabairt grada donn ingin, & ro 3832] báidhed ar in tráig cétna’, ar **Cailte**. Ut dixit **Cailte**: > 1. 3833] **Clidna Cheindfhind**, búan in bét > > ar in traig tainic a h-éc, > > 3834] damna da mathair beith marb > > in ní dia tarla in sen-ainm. > {SG page 179} > 3. 3835] Da n-dernad in t-**aenach** te > > ac lucht **Tíre Tairrngaire** > > 3836] is sé thuc in mnái tre cheilg > > **Ciabhan** mac **Echach Imdeirg**. > 4. 3837] **Rígan** ind **aenaig** thall tra > > ingen dán' com-ainm **Clidna** > > 3838] tar in ler lethan longach > > tuc leis **Ciabhan Cas- mongach**. > 5. 3839] Ro fhagaib h-í ar in tuind > > luid uaithe *ar* echtra n-etruim, > > 3840] d' iarraid t-shelga, monur mas, > > luid reime fan fidh folt-chas. > 6. 3841] Tainic in tonn tara éis > > do **Chiaban** nir' bo deg-gres, > > 3842] mor-gnim ba dimda linde > > *bádhad* **Chlidna Ceindfhinde**, > 7. 3843] Tonn **Dúine Téite** na **triath** > > is sé ainm ro bói ar in iath > > 3844] nó cor' *báid* in tonn-sin trá > > ben *darub* com-ainm **Clidná**. > 8. 3845] **Lecht **Téite**** sin traig-seo thuaid > > ro gaet a mesc in mor-shluaig, > > 3846] **Lecht **Clidna**** ar in tuile thes > > re **Síd **Duirnn Buidhe**** benas. > 9. 3847] Fliuchthar folt in **Duirnn Buidhe** > > a tonnaib in trom-tuile, > > 3848] gid imda do neoch fuil ann > > is sí **Clidna** nos-báidhend. > 10. 3849] Caeca long lodur tar sál > > teglach tíghi **Manannain**, > > 3850] nochar' bí in chongaib gan gan > > ro *báided* ar **Tuind **Clidna****.C. > 11. 3851] **Illathach** is *a* da mac > > ro *báidtea* in triar ac tochmarc, > > 3852] mairg d' adhair don luing dana > > nachas-ainic **Tonn **Chlidna****. > > 3853] Clidna. > --- p.110 � 289. 3854] IS annsin immorro do-riacht **Ciaban Casmongach** dar n-indsaigid 3855] co **Druim n-Assail** maic **Úmoir**, & issin áidchi-sin ro 3856] marbad **Eochaid Imderg** **rí** **Ulad**, & ro rigastar **Find** **Ciaban 3857] Casmongach** tar eis a athar a **rigi** n-**Ulad**. ‘Ocus is sé-sin, a 3858] **Chuirc** meic **Daire**, in scél ro fhiarfaigis dim’, ar **Cailte**.� 290. 3859] Ocus ina degaid-sin ro eirgedur in sluag uile co **Raith 3860] **Medba****, & **Patraic** maraen riú. ‘Cé in **Medb** o raiter in raith- 3861] sea?’ ar **Patraic**. ‘**Medb** ingen **Echach Feidligh**.’ ‘IN é-seo 3862] ro ba baile bunaid di?’ ar **Patraic**. ‘Ní h-é úm’, ar **Cailte**, 3863] ‘acht fa lith laithe na sámna ticed d' acallaim a ***druad*** & a 3864] **filed** ann dús cid ra biad ar maith nó ar saith in bliadan-sin 3865] di, & is amlaid ticed si, ina náe cairpthib ann .i. nae carpait 3866] roimpe & náe carpait ina diaid & nae carpait cechtar do dib 3867] leithib di.’ ‘Créd má n-denad sí sin?’ ar **Patraic**. ‘Na roised 3868] braen-scoid na conaire & glamar-chind na *h-echraidi*, & nach 3869] salchadais na dechealta nua-glana.’ ‘Adhbur subhach sin!’ ar 3870] **Pátraic**. 3871] ‘Caide ainm ind achaid-sea, a **Chailti**?’ ar **Pátraic**. ‘**Gort 3872] ind Fhostáid** ainm in guirt-seo’, ar **Cailte**. ‘Cred in fostod?’ ar 3873] **Pátraic**. ‘Óclach d' **Fhind** tarmairt imtecht uad ar bithin a thuarastail, 3874] uair fata leis co rainic do .i. **Druimderg Dana** mac 3875] **Duib Dechelt** do **Connachtaib** inso, & tangadur tri catha na 3876] Féinn*e* da fhastud, & nir' thairis accu, & do-riacht **Find** da 3877] fastud, uair badur búada ara fhastud óclaíg{folio 130b2} & bá dona 3878] buadaib-sin, acht co n-dernad **Find** tri raind dó comad t-shidach 3879] *é* ina degaid.’ Ocus adubairt **Find**:{SG page 180} > 1. 3880] Tú sin, a **Druimdeirg Dana** > > a urdeirg na h-urbagha, > > 3881] gé thís uaim aniu co m-blad > > is cetlud duit ceilebrad. > 2. 3882] Do-ratus duit ic **Raith Chró** > > tri coecta uingi a n-aen-ló, > > 3883] lán mo chuaich a **Carn Ruide** > > d' airget ocus d' ór buide. > 3. 3884] IN cumain let ic **Raith n-Ái** > > da fuaramar in da mnái, > > 3885] ocus *aduadmar* na cno > > missi ann ocus tusso. > > 3886] Tú sin. > � 292. 3887] IS ann sin do eirgedur in sluag uili assa h-aithle-sin co 3888] **Ros na h-Echraide**, risa n-abar **Ailfind** isin tan-so, & is uim*e* --- p.111 3889] aderthai **Ros na Echraidi** ris .i. in tan no bídis **cuicedaig** **Eirenn** 3890] ic ól i **Cruachain** is ann do bidis a n-echradha a lú*b*-gortaib 3891] gabala. ‘Ad-ráe buaid & bennacht,’ a **Cailti**, ar **Pátraic**, ‘as 3892] mor in fis & in t-eolus-sin acut.’� 293. 3893] Ni cian ro badur ann co facadur ind aen-mnai da n-indsaighid, 3894] & brat úaine uimpi, & leine don t- shlemen-shíd buidhe fria 3895] cnes, & niam-lann d' ór buidhe réna h- édan. ‘Canas tangais, a 3896] m'anam?’, ar **Cailte**. ‘A h-**Uaim Chruachan**’, ar inn ingen. ‘Ocus 3897] cia thusa, a m' anum?’ ar **Cailte**. ‘**Scothniam** ingen **Buidb** 3898] *Deirg* meic in **Daghda** missi’, ar sí. ‘Cid rot-imluaid 3899] *& rot-aistrig* ille?’ ar **Cailte**. ‘Iss ed rom-imluaid,’ 3900] ar in n-ingen, ‘d' iarraid mo **choibche** ort-su, a **Cailti**’, 3901] ar inn ingen, ‘uair ro geallais uair éicin dam-sa h- í.’ ‘Cred tuc 3902] ort-sa gan tiacht da h-iarraid co **Carn Cáiridha** thes i coiced 3903] **Laigen**?’ ‘Neim-fhírindech adeire sin’, ar inn ingen, ‘& in deiliugud 3904] tucad ó cheile oraind.’ ‘INgnad lind mar at-chiamait sibh’, 3905] ar **Pátraic** ‘.i. inn ingen as í óc ildelbach & tusa, a **Cailti**’, ar 3906] **Pátraic**, ‘at shenoir chrin chrotach crom-liath’. ‘Do-fuil a adhbhur- 3907] sin acum’, ar **Cailte**, ‘& ní lucht com-aimsire sind, & do **Tuathaib 3908] Dé Danann** iss í, & nem-irchradach iat sein, & missi do **Clannaib 3909] Miled**, & di-mbuan irchradach iat.’� 294. 3910] ‘Tabair freagra ar in mnái’, a **Cháilti**, ar 3911] **Pátraic**. ‘Do-bér immorro’, ar **Cáilte**, & do éirigh roimhe cu **Carn 3912] Soghradhach** re **Cruachain** aniar- thúaid, & tuc a uillinn clí risin 3913] carn, & do chuir secha h-é & tuc a láim fon carn & tuc in Lugbordach 3914] anís .i. crannóc tucadh a c(omair chísa &) chánachais d' **Fhind** 3915] mhac **Cumaill**, & tuc **Find** 'na thuarasdal do **Choná(n Mhael)** 3916] mhac **Mhorna**, & do fholaig **Conán** isin carn h-í. Ocus as am(laid) 3917] {folio 184a1} do bhói in chrannóc & a lán d' ór innti, 3918] & tuc **Cáilte** ina coibhche don inghin h-í. ‘As gairit ón t- sligid 3919] & ó ré na carpat fuaruis sin, a **Cháilti**’, ar **Pátraic**. Ocus 3920] adubairt **Cáilte**: > 1. 3921] Dáine bátar sunn co sé > > saeire aid- ble a n-innile, > > 3922] nocha sochaide rus-gaib > > cincub cian á shliged- haibh. > 2. 3923] Atá foluch i **Sléibh Fuaith** > > do chuirfedh **Eirinn** má cuaird, > > 3924] trí cét uingi don ór dherg > > maraen is an Duille Dearg > {SG page 181} > > > --- > > p.112 > > 6. 3925] Atait ceathra dabhcha óir > > a fír-mhullach **Sléibi Smóil**, > > 3926] in dabhuch as luga dhíbh > > fairsing n-dési, cumang trír. > 7. 3927] {F§}*Ata fer óir a cuimrech > > isin raith ic **Sen-Luimnech**, > > 3928] slabrad airgit air dib n-glond > > a fuil tri cóecait conglonn.* > 8. 3929] Atat tri sréin nó cuic shreín > > arna folach dom láim féin, > > 3930] in t-éolas téighim don dáil > > dol i taib **Duma Massáin**. > 9. 3931] Ata mo lend cona delg > > is cona cimsaib óir deirg, > > 3932] isin cnuc ic **Tuaigh Imne** > > ro facus h-é ic **Osraighi**. > 10. 3933] Ata mo scian becc croda > > cona h-eim do líg logh- mair > > 3934] a **Mullach Droma** tinde > > ní fo laighi acht casnaidhi. > 11. 3935] Dabach fuil i n-il-lathaib > > ro ceilfed mac ar a máthair, > > 3936] beg-ní ros-beir o dainib > > lán duirnd aen- fir do tlathaigh. > 12. 3937] Atat da cornd nó tri cuirnd > > re taeb go duilb ac **Ros Cuill**, > > 3938] co cochluib óir gribda gle > > co carrmoclaib fíndruine. > 13. 3939] Ata 'sa tulaigh leith aníar > > ro ba shaithech triur do trian, > > 3940] iter da cairthe ata in cornd > > ar in faithchi ac **Dún Moghdornd**. > 14. 3941] Atat cethri tindi dh' ór > > isin carraic os **Connlón**, > > 3942] isin tindi is luga dib > > degh-eiri deisi no trír. > 15. 3943] Ro fácus clesán **Conrí** > > ar in fertan ac **Senchai**, > > 3944] a h-aithle > [*...*] > in fir > > **Con Culaind** meic **Subaltaigh**. > 16. 3945] Tá fithcell **Crimthain Níadh Náir** > > a **Caill mac n-Draigh in Casain**, > > 3946] lán do íriallaib a mna > > con foirfed secht lanamna. > 17. 3947] Ata mo *cloidemh* calma > > isin cnuc i **Car*n*d Abla**, > > 3948] cid bé ro béradh imach > > ro bo gell tri cét loilghech. > 18. 3949] Ata mo brandub co m-bloidh > > isin t-shléib os **Leitir Broín**, > > 3950] cuiciur airgit gil can glór > > ocus ochtur do derg-ór. > 19. 3951] Atá m' fithcell ic **Ess *Ruaid*** > > isin tulaigh leth *atuaidh*, > > 3952] a taiscidh a medon craind > > cen esbaid fir da foirind. > 20. 3953] Atait cethri cleib do gual > > dol i taib **Leici na n-*Druadh***, > > 3954] co ceilit mór do maíníb > > cingo somáin do daíníb. > 21. 3955] Gabar sailm, gabar créda > > saltracha ocus soiscéla > > 3956] a timcell **Cind Garaid** glain > > a n-**Inis **Cuind Cétcathaigh****.§ > 22. 3957] Adeirim-se rit-sa dhe > > a mheic **Chalpuirn** co naeime, > > 3958] gu mairit na h-innmhusa is nach mairit na dáine. > � 295. 3959] ‘Ar n-dénum a thráth & a úird & a aithfrind do **Phátraic**, 3960] tucadh **Cáilte** cuigi & do fhiar- faig de: ‘crét fa tucad **Glenn na 3961] Caillige** ar an n-glenn-so thís?’ *‘Inneosat duit, a naem-clérigh’*. 3962] Aen do ló do bhí **Find** & in Fhiann annso, & 3963] at-chonncamar amuit chailligi corr-luirgnigi cír-dhuibhi cucainn, --- p.113 3964] & ghrennaighis sinn um choimhling do dhénam ria & a n-gnáith-geall 3965] ón Fhéinn uimi-sin. Ocus ba h-iat geallta do snaidhmedh 3966] ann, a chenn do bhein don te do fúicfidhe ann. Ocus do rithsam-ne 3967] triar don Fhéinn ria .i. **Oisín** & **Diarmait** ua **Duibne** & 3968] mhisi. Ocus do rithamar co h-**Áth Mór**, re n-abar **Áth Moga** isin 3969] tan-so, & as misi fa túsca ac dul tar in áth siar’, ar **Cáilte**, 3970] ‘& d' impódhas a n-agaid na cailligi aniar & tucas béim cloidim 3971] di gur' chuires a cenn dá coluind. Ocus is uaithi ainmnigther 3972] an glenn-sin ó sin alé.’� 296. 3973] Ocus táncatar isin m-baili anunn iarsin & do ben- nachadh 3974] acu h-é, & do bí légeon d' ainglib ós a chinn arna bennachad, 3975] & do bádar ann iarsin co ceann caeicdigis ar mís.� 297. 3976] {F folio 23b} Laithe n-aen ro bí **Pátraic** ic denam a trath, & mar 3977] tairnig na tratha do denam is ann it-cualatar in suasan selga & 3978] fiadaigh a **Berrobail** isin cnuc re táib. ‘Is becc gotha na con 3979] & na fer it-cluinmít’, ar **Cáilte**, & is do dith na flatha **Find** atá 3980] in t-selg-so oca denam, & do dith **Meic Lughach** lan-calma, & 3981] do dith **Diarmata** ua **Duibne** & **Aeda Beic** meic **Find** ro marbad 3982] i cath **Concaite** thair a **Saxanaib**, & d' esbaid **Duib Da Cond** 3983] & **Duib Dithrib** meic **righ** **Galéon** & do dul **Dithrubaigh** meic 3984] in **Scáil** meic **Eoghain**, mac máthar **Fhind**, ro marbustar **Cailti** 3985] **Coscar** **righ** mac **righ** **Frangc**, & ar múrad talman ar **Conán 3986] Mael** mac **Mornda** & **Ferdoman** mac **Buidb** tre bithin **Findinni** 3987] ingine **Buidb**.� 298. 3988] IS annsin adubairt **Pátraic** re **Cáilte**: ‘Is truagh in nuall 3989] cuma duit-siu beith mar sin tar éis t' fhéindi, & ní h-amlaid-sin is 3990] coir duit-siu do creidem do beith festa’, ar **Patraic**, ‘acht isin 3991] fir-Dia fororda ro cruthaig nem & talmain.’ ‘Maith a anam, a 3992] naem-clérigh, da mad aithníd duit-siu an Fiand do- bérta grad 3993] doib in trath is misi is inmain let, & me ar taircsin mo luith 3994] & mo lámaigh.’� 299. 3995] Ocus it-cualaid in sluagh uile sin, & ba truagh léo a n-dernad 3996] in fir-laech & in fir-gaiscedach a n-ingnais a Feindi in la-sin. 3997] ‘Maith a anam, a **Cháilti**’, ar **Pátraic**, ‘cid duit-siu cen dul do 3998] d' fhéchsain?’ ‘Ro bad áil, a naem **Pátraic**’, ar **Cáilte**, ‘acht urchar 3999] do dibraic **Seiscend** mac **Fir Duib** i cath **Cind Mara** thes dam, --- p.114 4000] & ní fédaim le gáeib cró in urchair-sin {F folio 24a1} & rob é a 4001] diubrucud *dédhenach* sum é, uair i-torchair fein and, & is do 4002] **Rí*g*** nime & talman it-lochar-sa beith ac éistecht re guth cailigh 4003] an baile-sea.’ 4004] ‘Cáit indut a tarrla in t-slegh, a **Cháilti**?’ ar **Pátraic**. ‘Im 4005] taeb n-dess andso, a naem **Pátraic**’, ‘i fail na raibi in sciath 4006] orum.’ Ocus tuc **Pátraic** a derndaind n-deis re h-ínad na gona 4007] co tainig in t-slegh imach tar áladh na gona, & glún an fir fa 4008] mó don t-sluagh téighed tara cró & tar indsma na sleighi, & is e 4009] ba nesa dó isin eclais .i. **Mael Trena** mac **Dínertaigh**. ‘A 4010] macaim’, ar se, ‘geib mo laim, uair do-cuaidh in Tailgind do 4011] d' féchain na selga.’ > > 4012] > 3. **Cáilte** cecinit. > * 4013] A scológ rom-beir amach > > o tairnic in celebrad > > 4014] d' éstecht na con *taifnes* fiad > > a **Berrobol** > [*gap: extent: 3 syllables*] > * 4015] A cailigh do-ní in gairm glan > > cia da n-denaidh t' **oirfidedh**? > > 4016] mor do-berim dom aire > > ní da tám a n- én-baile. > * 4017] Ceol do-nídís meic **Lodain** > > ba bind le feraib in domain, > > 4018] clíaraidhecht cethrair rom- char > > cethri meic **Conaill** **Cruachan**. > * 4019] Bás **Meic Lughach** do **Laighníb** > > a cath **Gabra** cruadh-airmigh, > > 4020] aen-guin da fostud malle > > mor in coscar cruadh- laime, > * 4021] Dub Daile > > Dub sin do brondad máine, > > 4022] coscar céd i **Coill Dithrib** > > gnath le **Dub n-dithmar n-Dáile**. > * 4023] Slegh derg i laim **Ditrebaigh** > > bidís óig ara tairbeirt, > > 4024] inmain a guth issel becc > > ocus a gnim n-ard n- airderc. > * 4025] Da coin **Diarmata** dualaigh > > Baeth is Buidi co m-buadaib, > > 4026] tri coin **Cailti**, comall n-grind, > > Bret ocus Luath is Lanbínd. > * 4027] **Fertan Find** i **Fatharlaigh** > > ba fert fir andiuid engmaid, > > 4028] ro cuir mór laech fa lechtaib > > ro tercaigh mísi a talmain. > * 4029] Ar n-aghaidh ac **Daire Braín** > > nírbí i n-aghaidh ar cuid **Cáil**, > > 4030] do marbus, ba suairc in slat > > deich n- eilti ocus da fichet. > * 4031] An selg a n-**Daire Tarbgha** > > ro bo maith lind ar menma, > > 4032] ro marbus re n-dul amach > > ocht fichit dam dasachtach. > * 4033] **Ferdoman** o **Lathraig Cain** > > ocus **Conán** taeb re taib, > > 4034] inmain dias mor garg co m-bladh > > leis ar meníc deghlamach. > * 4035] Fiana **Find** ro fedar-sa > > inmain *sluagh* sochla sétach, > > 4036] ní bendais duine > [*gap: extent: 2 syllables*] > > > *ocus* ní dendais d' écnach. > > > --- > > p.115 > > * 4037] Nirsat cruindi cesachtaigh > > nírsat míanaigh blaisechtaigh, > > 4038] nír' bo crom-cendaigh a ruisc > > nírsat uir- cendaigh tecuisc. > * 4039] Fácus **Find** a sgín 'sa n- áth > > ocus ní tuc ass co brath, > > 4040] is é a ainm o sin alle > > **Áth Ainmneda na Scine**. > * 4041] Luas luin iter da muine > > 's ed ro bi 'sa Féind uile, > > 4042] lúas na gaeithi seoch in lon > > do bi a*c* **Cailti** 'na aenor. > * 4043] Aderim-si rib reme > > adér dib a firínne, > > 4044] rob-sum álaind rob-sum > [*...*] > > > cia beridh imach mé, a scológ. > > 4045] A scológ. > � 300. 4046] IS andsin táinig **Cáilte** amach & **Mael Trena** dalta primda 4047] **Pátraic** & lam **Cáilti** aigi da tigh lepta a h-aithle na sleighi 4048] do buain as, & ro bi-sium co h-uchfadach écaintech in aidchi-sin. 4049] Bui dibergach isin tír-sin, oc eitim & oc ingreim ar **Pátraic**. 4050] .i. **Dubcraidi** mac **Dubtnuthaigh**, & idubairt **Pátraic**: > 1. 4051] ‘Ced lem-sa do **Cailtigan**’ > > do cuir mór laech fo lechtaib, > > 4052] cia ro marbad **Dubchraidech**{F folio 24b}is cia ro faghbadh a n-aisgidh. > 4053] Ocus fuair an duine bás iarsin.� 302. 4054] Ocus do batar re teora lá & re teora aidchi andsin, & 4055] tancatar rompu in lín ro batar co **Fanglend na Feindi** i leith 4056] ilíu do **Chruachain**, & do *suidetar* i n-**Ard Senaigh** os **Fánglend 4057] na Feindi**. ‘Cred ma tucad **Ard Senaigh** ar in ard- so, a 4058] **Cháilti**?’ ar **Pátraic**. ‘Adér-sa rit’, ar **Cáilte** ‘.i. **airfidech** maith 4059] ro bái ic **Find** .i. **Senach** ua **Daigri**, & andso fuair bás do 4060] galar en-uaire, & ro múired in tulach-so air, conid uada aderar 4061] **Ard Senaigh**.’ Ocus it-bert **Cáilte**: > 1. 4062] A m-beired **Senach** o **Find** > > ara céol is cumain lím, > > 4063] ní ba cuma is beith cen ní > > tricha uingi cech raithí. > 2. 4064] Sgrebull óir cech fir is' t-shluagh > > do **Shenach** alaind *folt-ruadh*, > > 4065] ara canad, mor in mod, > > co cuired iat 'na codlod. > � 303. 4066] ‘Ba h-ilarda in t-imat cruidh-sin, a anam, a **Cháilti**’, ar 4067] **Pátraic**. ‘Ba h-ilarda’, ar **Cáilte**, ‘uair cin co tucad-som do 4068] crud acht a tabrad do mnáib & do **airfitechachaib** ro bo mór 4069] in crodh.’ ‘An tuc-sam mná imda amlaid?’ ar **Pátraic**. ‘Do-rat 4070] immorro,’ ar **Cáilte**, co n-debairt: > 1. 4071] R*ann.* > > Trí cét ben do-rat **Fínd** > > dar in **Rí*g*** úil os mo cind, > > 4072] is **coibchi** ar leith do cech mnái > > ba mór in crodh ar aen-chái. > --- p.116 � 304. 4073] ‘Ba mór eínech in oclaigh-sin’, ar **Pátraic**. ‘Ba mor’, ar 4074] **Cáilte**, ‘uair nír' facaib ben cen a **coibchi** & nir' fácaib gilla cen 4075] a dliged díngmala, & nír' facaib fer cen a tuarustal, & nír' gell 4076] i n-aidci riam ní nach comaillfed i l-ló, & nír' gell i l-ló ní nach 4077] comaillfed i n-aidci’.� 305. 4078] {L folio 130b2} . IS annso thainic ***rí*** **Laigen** dochum **Patraic**.[9](javascript:footNote('G303000/note009.html'))� 306. 4080] Ní cían ro badur ann co faccadur in t-aen- óclach da 4081] *n*-indsaigid, & ba maith a tuaruscbail in meic-sin eter deilb & 4082] erred, & suidhis ar in fírt *fótbaig* ina fiadnaissi. ‘Cia thusa, 4083] a m' anam, a maccaeim?’ ar **Pátraic**. ‘**Aed** mac **Echach Leithdeirg**, 4084] mac **rig** **Laigen** andes. Ocus immáin do-rigned acaind 4085] ac **Síd Liamna Lendchaime** thes, & ro bói mo mathair-si, & 4086] m' athair acaind a fiadnaissi na h-imana .i. **Bé Bind** ingen 4087] **Chuain** meic **Fhintain**, ingen **rig** **Connacht**, & ni fuil gein claindi 4088] aici acht missi a m' aenar, & do-rigned in immain accaind, & 4089] rucusa .uii. *cluiche* ar in maccraid uile, & in cluiche déidenach 4090] rucus is ann dom-riacht in da mnai & da brat uaine umpu .i. 4091] **Slat** & **Mumain** a n- anmanna, & da ingin do **Bodb Derg** mac 4092] in **Dagda** iat, & ro gab ben cacha laime dam, & rucsat me leo 4093] dochum in **Broga** brecc-sholais, co fuilet mo muinter acom chained 4094] tar m' éis, & lucht in t-shída acom les- sugud ré ré tri bliadan, & 4095] atú-ssa isin t-shíd ossin ille nóco fuarus edurbaegal in t-shídha aráeir, 4096] & tangamar tri .l. maccáem assin t-shíd amach ar in faichthi, & 4097] is annsin tucu-sa dom úidh & dom aire in mor- éicen i r-raba ac 4098] lucht in t-shida, & is annsin tánac am rith ón **Brug** conice so do 4099] t' indsaighid-si, a naem **Patraic**.’ ‘Bid comairchi ón’, ar **Pátraic**, 4100] ‘indus na bia a nert na a cumachta-som fort’.� 307. 4101] IS annsin adubairt **Cailte** re **Pátraic**: ‘IS *mithig* duind 4102] dul a cuiced **Laigen** bodes & a mac do breith do **rig** **Laigen**, 4103] & creidem do t-shilad ann & mainchesa do gabail ann.’ ‘Cáit a 4104] fuil **Cas Corach** mac **Cáincinde**?’ bar **Pátraic**. {folio 131a1} ‘Sunn, 4105] a naem-chleirig’, ar in t-**airfidech**. ‘Bid mac **righ** **Laigen** a 4106] n-aen-leapaid riut & a n-aen-chumaid no co rissem coiced **Laigen**.’ --- p.117 4107] ***Fert Rairinde** i l- **Laignib**.* 4108] Tangadur reompo marsin d' indsaigid chuicid **Laigen**, & rangadur 4109] co **Ferta R*a*irinde** ingine **Ronain Ruaid** ar lar laech-machaire 4110] **Laigen**, & indissid **Cailte** dóib cid 'ma tucad in t-ainm 4111] ar in fert .i. ‘Aen-deirbtshiur ro bói accum-sa’, ar **Cáilte** ‘.i. **Reiriu** 4112] ingen **Ronain Ruaid**, ben **Guill** meic **Morna**, & marb do breith 4113] meic ar in tulaig seo h-í, & marb in mac, & adubairt:’ > 1. 4114] **Rairiu** ingen **Ronain Ruaid** > > ar ind uaig os **Fertais Blae**, > > 4115] is fuithe a taissi abhus > > 'sin tulaig gan imarbus. > � 308. 4116] ‘Ocus aiscid rob áil lium-sa d' iarraid ort, a naem- chleirig’, ar 4117] **Cailti**. ‘Cá h-aiscid sin, a m' anam?’ ar **Pátraic**. ‘Mo deirbtshiur 4118] do thabairt a piannaib, uair tarrasa dot muintirus & dot gráda.’ 4119] ‘Do máthair & t' athair & do **thigerna** **Find** mac **Cumaill** do 4120] thabairt a piannaib ort-su’, ar **Pátraic**, ‘massa maith lé Dia.’ 4121] Ro altaig **Cailte** sin don Tailgind, conid h- í-sin étail is ferr 4122] fuair **Cailti** riam.� 309. 4123] Ocus tangadur reompo assa h-aithle-sin co **Carnn na Curad**, 4124] risa raiter in **Garbthanach** i nd-**Uaib Muiredaig** issin tan-so. 4125] ‘Ocus indis duind, a m' anam, a **Chailti**’, ar **Patraic**, ‘cid imma 4126] tucad in **Garbthanach** ar in n-inad-sa?’ Fregrais **Cailte** in 4127] ceist-sin .i. ***Airdrí*** ro gabustar **Eirinn** .i. **Tuathal Techtmar** 4128] mac **Fiachach Findalaid** meic **Feradaig Fhindfhechtnaig**, & is se 4129] in **Tuathal**-sin do ben a cind do choic cóicedaib **Eirenn**, corub 4130] uimmi raiter **Tuathal Techtmar** do ón techtad tucusdar ar 4131] **Eirinn** & don techtad tuc ar choicedaib **Eirenn** re **Temraig na 4132] Rig** da foghnam. Ocus do badur dono da ingin t-shoinemla aici 4133] .i. **Fithir** & **Dáirine** a n-anmann, & tainic ***rí*** **Laigen** d' iarraid 4134] in darna h-ingen díb .i. **Eochaid** mac **Echach Ainchind** **rí** **Laigen**, 4135] & do fhiarfaig **rí **Eirenn****: ‘cá h-ingen dona h- ingenaib is áil let, 4136] a **ri** **Laigen**?’ ‘**Fithir**’, ar **rí** **Laigen**. ‘Ac um’, ar **rí **Eirenn****, 4137] ‘ni thiber-sa in soisser í fiadnaissi in t-sheindsir do fhir.’ Ocus 4138] tucad **Dáirine** ingen **Tuathail** do **Eochaid** do **rí*g*** **Laigen**, & 4139] tucusdar cét da cach crud ina **tindscra** na h-ingine, & ro bói 4140] re bliadain aicci issin baile-seo, & nirb' inmain le **rí*g*** ***Laigen*** --- p.118 [10](javascript:footNote('G303000/note010.html')) 4145] h-í, & *ro cóirig* ceilg & eladhain adhaig n-aen ina *imdaid* aici 4146] féin .i. ingen **rig **Eirenn**** do breith co lar in fhedha diamair, & 4147] a t-shlechtadh uimpi, & tech derraith daingen do denam ann, & 4148] naenbur *comalta* do bói aicci lé, & a radha a h-éc ann.� 310. 4149] Ro gabad a eich don **ríg** & ro h-indled a charpat, & tainic {SG page 183} 4150] reime do accallaim **rig **Eirenn**** co **Temraig**, & do fhiarfaig **rí 4151] **Eirenn**** scela de. ‘Scela olcca’, bar ***rí*** **Laigen**, ‘in ingen maith 4152] tucais-si duind a h-éc araeir accaind.’ ‘Ocus créd má tangai-si 4153] dom indsaigid-si?’ ar **Tuathal**, ‘uair ní chuala-sa scel is doilgi 4154] lem ina in scel-sin.’ ‘Tánag-sa d' iarraid na h- ingine aili ort, a 4155] ***rí***’, ar eissium, ‘uair ní h-áil lem scarthain ret charadrad.’ ‘Dar 4156] ar m-breithir am’, ar **rí **Eirenn****, ‘ní thaispenann sáimi na subha 4157] dam-sa m' ingen do tabairt duit.’ ‘Ní h-accum-sa ro bói {folio 131a2} 4158] comus a h-anma’, ar ***rí*** **Laigen**. {F§}***Cailte** cecinit: > 1. 4159] Nir' sgar re h-iarraid co nocht > > is re tacrad co torocht, > > 4160] co ruc **Fithir** leis da thigh > > cerba rithír le muinntir. >*§ 4161] ‘Ocus tuc*ad* in ingen aile dó- sum’, ar **Cailte**, ‘& tuc leis 4162] dochum in baile-seo ar a tamaíd h-í, & amal do-riacht inn ingen 4163] sin’, ar **Cailte**, ‘chum in baile, is ann ro bói ingen aile **rig 4164] **Eirenn**** isin tigh ara cind.’ **Cailte** cecinit: > 1. 4165] Tuc **Fithir** a bél re lar > > nir' b é in caradrad comlán, > > 4166] cor' brised a craide ar tri > > is ruc a nert ar nemfní. > � 312. 4167] Ocus *ó' t-connairc* in ingen aile sin .i. a siur do éc ina 4168] fiadnaissi mar sin, fuair bas do chumaid a sethar fo chetoir. 4169] **Cailte** cecinit: > 1. 4170] **Fithir** ocus **Dáirine*e*** > > da ingin **Tuathail** *t-subaig*, > > 4171] marb **Fithir** do náirine > > marb **Dairfhine** da cumaid. > � 313. 4172] Ocus do-rigned a tanach annseo ac **rí*g*** **Laigen**, & is-bert in 4173] ***ri***: ‘IS garb in tanach’, ar sé. ‘Conid uad-sin atá **Garbthanach** 4174] ar in n-inad-so da n-eis. Ocus ro cuired issin fert *fótbaig* seo 4175] iat a n-aen-uaig, & is sé in scél ro fhiarfaigis dim, a naem **Pátraic**’, 4176] ar **Cáilte**.� 314. 4177] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a m' anum, a **Chailti**’, ar 4178] Pátraic, ‘is maith in scel ro indsis duind.’ --- p.119 � 315. 4179] IS annsin at-conncadur fér-brug gabala i nd-imoccus dóib 4180] & aen-maccaem soithim soinemail ann, & tri .l. ech ina fiadnaissi 4181] issin fer-gurt gabala sin, & tic **Pátraic** dochum in maccaeim, 4182] & eirgis in maccaem reime. ‘Uaitne **rig** umut, a maccaeim’, ar 4183] **Pátraic**, ‘& ac fir th'inaid it degaid; & ca com-ainm tusa, a 4184] maccaim?’ ar **Pátraic**. ‘**Muridach** mac **Tuathail** meic **Fhindachta**, 4185] meic **ríg** in tíre-seo mé’, ar in maccaem. ‘Cia in **dunad** 4186] út at-chiamait?’ ar **Pátraic**. ‘**Dunad** **briugaid** do muintir **rí*g*** 4187] **Laigen** sin’, ar **Muiridach** ‘.i. **Coscrach na Cét**.’ ‘Créd má 4188] n-apar in t-ainm-sin ris?’ ar Pátraic. ‘Ni fétar a chrod 'nait a 4189] alma do airem nóco n-airimther ar cétaib iat.’ ‘In fuigem feis 4190] na h-aídchi anocht ann?’ ar **Pátraic**. ‘Do-gébam’, ar in maccaem, 4191] ‘uair is coimsech & is cumachtach missi issin baile, & ni fuil 4192] óclach in baile féin ann.’ Ocus tangadur chum in baile annsin, 4193] & ro chuir in maccaem **Pátraic** cona muintir issin rí*g*thech 4194] romor ro boi ac **Coscrach** issin baile, & do-rinded a n-umal-osaic 4195] ann.� 316. 4196] Ocus dala **Cailti**, do-luid reime co **Cloich na n-Arm** i l-leith 4197] andes don {SG page 184}**dúnad**, in bail a n-déndais in Fhiann a n- airm do 4198] bleith re rí*g*lia cloiche cacha bliadne, & ro chaiestar déra 4199] fír-thruaga falcmara annsin os chind na cloiche ic cuim- niugud 4200] na muintire moire ro bói os chind na cloiche-sin co minic 4201] reime. Ocus ní cian do bói ann co faccaid in t- aen-óclach da 4202] indsaigid, & brat corcra uime & delg óir issin brut, & delb 4203] deg-duine fair & forom flatha leis & folt cáem cas fair, & nír' 4204] rathaig **Cailte** h-é nó cor' t- shuidh in t-óclach ar leith-chenn na 4205] cloiche ina fharrad. ‘Carsat com-ainm thusa, a óclaig?’ ar **Cailte**. 4206] ‘**Coscrach na Cét** m' ainm-si’, ar se. ‘Ocus in tusa m' aichne-si?’ 4207] ar in t-óclach. ‘Cá h-aichne fuil accut-sa orum?’ ar **Cailte**. ‘Andar 4208] lem-sa’, ar **Coscrach**, ‘is tu **Cailti** mac **Ronain**.’ ‘Is fír cora 4209] mé’, ar **Cailte**. ‘Maith lem do thecmail chuccum’, ar **Coscrach**. 4210] ‘Cid on sin?’ ar **Cailti**. ‘Atait .ix. seisrecha .xx. acum-sa’, ar 4211] **Coscrach**, ‘& in trath is i n-am búana {folio 131b1} in trebaire tecaid fíad 4212] *imdiscir* alltaide, & loitidh & millid uile, connach bí tarba duinde 4213] de. Ocus ar fír do gaile & do gaiscid riut-sa, a m' anum, a --- p.120 4214] **Chailti**’, ar **Coscrach na Cét**, ‘tabair furtacht & *fóirithin* orum [11](javascript:footNote('G303000/note011.html')) 4415] um dingbail in daim-sin dím.’ ‘Ind aimsir do bádusa im luth 4416] & im lathar’, ar **Cailte**, ‘ro dingebaind sin dít.’� 317. 4417] IS annsin at-chonncadur in luath-grinde áigh & irgaile da 4418] n-indsaigid, & fidh-nemed do t-shlegaib urardu re n-guaillib, & ámdabach 4419] da sciathaib donna deiligthi forro. ‘Cia sut, a m' anum, 4420] a **Coscraig**?’ ar **Cailte**. ‘**Tuathal** mác **Finnachta**, ***rí*** in tíre- 4421] seo’, ar **Coscrach**, & ro t-shuidh in t-óclach ar in *faithche* ar a 4422] rabadur. Ocus is annsin ro fhiarfaig **Cailte** do **Choscrach** da 4423] fagtha techtaireda co **Cluain Cain na Fairchi** i cóiced **Muman** 4424] & **Daire na Fingaile**, ‘ocus atáit mo t- shecht lína fíadaigh-sea annsin.’ 4425] Ocus do-cuadur na techtaireda ara cend, & tucadur na lína 4426] léo dá n-indsaigid, & ro chóirig **Cailte** in t-shelg 'ar sin, & ro 4427] chóraig tiug na fer & immat na con in t-eolus ro t-shail in dam- 4428] sin do thiachtain, & do chóirig a línta ar allaib & ar essaib & 4429] ar indberaib ind fheraind, & do-riacht in fíad mor da n-indsaighid 4430] mara ticed cacha bliadna, & at-chonnairc **Cailte** in dam allaith 4431] ac tuidecht co h-**Ath in Daim** ar **Slaine**. Ocus ros-gab **Cailte** 4432] in Coscraig .i. a t-shleg, & tuc réo n-urchuir don dam & sé a 4433] lenmain isin lín co tarla fat láma laich don chrann na sleige 4434] trít. ‘Adar lim-sa do dergad ar in n-dam’, ar **Coscrach**, ‘& ca 4435] ferr ainm da m-beth ar ind ath ina **Ath Dergtha in Daim**?’ ainm 4436] ind atha ossin anall cossaníu. Ocus rucsat a druim co **Druim 4437] Lethan**, risa raiter **Druim n-Deirg na Damraide** isin tan-so. ‘A 4438] **Chailti**’, ar sé **Coscrach na Cét**, ‘maith do thoisc dar {SG page 185}n- indsaig’, 4439] {F§}*& adubairt an láid ann: > 1. 4440] Canas ticidh a shenoir t-shin > > cait ar' sgarais ret muintir? > > 4441] rot-tarraid crot-fall crine > > ní mairend do com- díne. > 2. 4442] IS iat is com-díne dam > > locht toirimtechta in talman > > 4443] **Find** cona muintir miadaigh > > lucht tairbthech an tren-fiadhaigh. > 3. 4444] Do-beraind oirchissecht ort > > uair do-rala corsat nocht > > 4445] da marbtha dam co gaibthech > > in sen-dam crín com- raithnech. > 4. 4446] Cindus do muirbfínd-si é > > a fir do-rat duinne gné, > > 4447] a marbad, fa mor in mod > > can coin, cen lín am farrod? > 5. 4448] Atait mo lína a **Cluain Cáin** > > do- bér cugum mad ail dáib, > > 4449] budh ésin a bás co m-bladh > > rachaidh 'sa sás an sen-dam. > > > --- > > p.121 > > 8. 4450] Ada-gar mo lína alle > > co **Druim n-Derg na *Damraidhe*** > > 4451] marbthar ann in congnach cruaidh > > ar in leirg-sea lind atuaidh. > 9. 4452] **Cáilti** do beith d' eis in doim > > a beith cen caimthech cen choin, > > 4453] tar éis na cuaine rom-char > > scela is truaighi ro canadh. >*§Can. � 318. 4454] Ocus táinic **Coscrach** & **Cailti** chum in baili mara raibe noem **Pátraic**, 4455] & do-rat ***Coscrach*** a chend a n-ucht 4456] **Pátraic**, & tucsat a sheacht meic & a t-shecht n- ingena a cindu 4457] ina ucht, & ro shlechtadur dó, uair tarlatar a da les dó in 4458] aídchi-sin .i. **Pátraic** do les a anma & **Cailte** do anaccul a 4459] arba .i. do marbad in daim do bói ic foghail fair. Ocus do 4460] badur ic ól & ic áibnius ind áidchi-sin. Ocus do-ruacht in 4461] sluag uile arnamairech & naem **Pátraic** amach assin **dúnad** ar 4462] in *faithchi*.� 319. 4463] IS annsin ro fhiarfaig **Coscrach na Cét** do **Cailti**: ‘cred fa 4464] tucad **Cloch na n-Arm** ar in cairthi com-daingen cloiche sea ar 4465] in *fhaithchi*?’ ‘Is sí- sin’, ar se **Cailte**, ‘in chloch risa meildis in Fhiann 4466] a n-airm i l-laithe na samhna cacha bliadna, & ar in cloich-sin 4467] ro bói in smacht-chomart*h*a sida is fearr ro bói a n-**Eirinn** & a 4468] n-**Albain** re reimes **Chuind** & **Airt** & **Chormaic** & **Cairpri 4469] Lifechair** .i. fail druimnech derg-oir i r-rabadur ocht fichit uinge 4470] do derg-ór, & poll trésin coirthi-sea, & is sí trésin poll, & do bói 4471] d' fhebus **rígi** na **ríg** na lamad {folio 131b2} nech a breith leis, & do 4472] bói d' fhebus fhessa na *n- **druad*** conna lamtha a glúasacht, & ac 4473] smacht na **rig**. Ocus do-chuadur as na **riga**-sin co toracht **Cairpre 4474] Lifechair** mac **Cormaic**, & ro thuit **Cairpre** i cath **Gabra**, & do 4475] luidsemar-ne in deired Féine do bamar’, ar **Cailte**, ‘conici in 4476] n-inat-so, & ro impaidis-sa in coirthi & tucus in leth ro bói suas 4477] de sís co fuil amal at-chithi-si.’ ‘Da faicmis in poll & in comartha’, 4478] ar in sluag, ‘ro chreidfimaís sin.’ ‘Léicid-si cairde 4479] dam-sa’, arsi **Cailte**, ‘co ro thócbur in leth atá sís di co raib 4480] suas, uair deibidach in raet in **Gaeidel**.’ Conid de-sin atá ‘is 4481] deinmnitach in raet in **Gaeidel**.’ Ocus ro eirgedur uile a 4482] n-aen-fhect da indsaigid in lín ro badur, & nír' fhétsat a bec di. 4483] Ocus do-riacht **Cailte**, & tuc a da rigid uimpi & tuc a talmain --- p.122 4484] h-í, & is amlaid ro boi, & a fail óir fán poll ichtarach di, co 4485] facadur cach uile h-í, & do-luid **Cailte** dochum na falach & roindis 4486] ar dó h-í, & tuc a leth do **Pátraic** & a leth aile do lucht in 4487] baile i r-rabadur. Conid **Cluain Falach** ainm na cluana- sin 4488] gusaníu, & conid **Lia na n-Arm** ainm in lia-sin. Ocus adubairt 4489] **Cailte**: > 1. 4490] A ***Choscraig*** ind aichnide > > lía gus tathairgdis **riga**? > > 4491] is chuice taidled in **rí** > > **Find** mac **Cumaill** **Almainí**. > 2. 4492] Ris aderthai **Lia na n-Arm** > > sochaide dar' bó alt marb, > > 4493] is co fuil ossin ille > > 'sa n-inad na comnaide. > 3. 4494] Mor-sleg do n-dentá pudur > > ocus claidem caem-churad, > > 4495] is ro limtha rissin lia > > sunn, a ***Choscraig***, ris cach dia. > > 4496] A **Choscraig**. > � 320. 4497] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a **Cailti**’, ar **Pátraic**, ‘is maith 4498] in scél & in senchus ro indissis duind.’ 4499] Is annsin ro gabad a eich & ro h-indled a charpat do {SG page 186} 4500] **Coscrach na Cét**, & tainic reime do acallaim **ríg** **Laigen** .i. 4501] **Eochaid Leithderg**, co **Druim Lethan** **Laegair*i*** meic ***Ugaine*** 4502] sair, co n-indissed na scela-sin **Cailti** doib. ‘Is mor mo dimda 4503] ort’, ar **rí** **Laigen**, ‘gan a indissin dam **Cailte** do beith acut.’� 322. 4504] IS annsin at-racht **rí** **Laigen** tri catha mora d' indsaigid 4505] **Pátraic** & **Cailti** co **Raith Moir Maighi Fae**, risa raiter **Raith 4506] Mor** ar **Machaire Laigen** isin tan-sa, & suidhis naem **Pátraic** 4507] cona muintir a n-dorus na ratha, conid **Suidhi Pátraic** ainm inn 4508] inaid. Ocus suidis **rí** **Laigen** lín a t-shluaig, & tuc a chend a 4509] n-ucht **Pátraic**, & comus ó bicc co mór, ocus ‘gé thanac-sa do 4510] t' indsaigid, a m' anam, a naem-chleirig’, ar ***rí*** **Laigen**, ‘ro bói 4511] deithber mor oraind anallana .i. cath d' fhuagair **Ailill** mac 4512] **Scannlain** meic **Dungaili**, ***rí*** na n-**Deissi**, oraind í **Cailli in Chosnuma**, 4513] risa raiter **Magh Raigne**, & ro léicis in crich do loscad 4514] dó, & tanac do denum do riara-sa & dot' acallaim.’ ‘Reilec 4515] **ríg **Eirenn**** acut ina inad’, ar Pátraic, ‘acht co *tí tú* timchell 4516] na licci-seo ar atú-sa am t-shuidhi.’ Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 4517] Atá lecc ina loighe > > ac **Druim Lethan Laegaire**, > > 4518] maidm re **ríg** **Laigen** na ler > > da tí dagh-fher 'na deisel. > --- p.123 � 323. 4519] ‘IS cet lium’, ar **Pátraic**, ‘in bail atá ar **Mag Raigne** a 4520] t-shlucud don talmain ann.’ Ocus do-ronad mar sin, uair do sluiced 4521] ann h-é tre breithir naem **Pátraic**, & gan nert do gabail d' fhir a 4522] inaid ar **Laighnech(aib)**.� 324. 4523] {folio 132a1} IS annsin adubairt ***rí*** **Laigen**: ‘Mo mor-chen do 4524] tiacht a m' anum, a **Chailti**, cid ar th' aghaid féin do thista, & dual 4525] duit tiachtain .i. **Eithne** ingen **Taidg** do máthair. Ocus maith 4526] m' anam a *ríg-fheindid*’, ar ***rí*** **Laigen**, ‘cred ima tucad **Tipra na 4527] Scath*d*erice** ar in tiprait atá a n-dorus na ratha accaind? .i. 4528] **Scathderc** ingen **Chumaill** ro baidhed inti ac dechain na smirdrissi 4529] **Locha Lurgain**’, ar **Cailte**, ‘corub eisti-sin ro eirig **Lach 4530] linide lind-fhuar Lurgan**, co ro lethastar óta in chorrabhall í cind 4531] t-**Shleibe Smóil meic Eidhleccair**, risa n-apar **Sliab Bladma** issin 4532] tan-sa, conicci-seo, & ro bói ic lethnachud tar in cuicid uile 4533] archena. Ocus is annsin do-rigni **Find** ind air- birt trén toghaide 4534] is ferr do-rigne nech reime riam & ina diaid .i. sugh- maire a tír 4535] na h-**India** & na **draithi** a tír na h-**Almaine** & na ban-gaisgedacha 4536] a tírib **Sacsan** & **Franc**, co ro *t- shúighedur* in loch línide 4537] lind-fhuar-sin.’� 325. 4538] ‘Ocus rob an urdraic in chét-fhiann-sin **Fhind** maic **Cumaill**’, 4539] ar **rí** **Laigen**. ‘Nir' messa cach aen-fer díb iná cach fer uainde, 4540] acht gan a tarrachtain í com-ré nó a com- aimsir duib-si, & iss ed 4541] ba gairdiugud {SG page 187} d' aegairib & do buachaillib beith ac tinol a n-airm 4542] & a n-étaig annseo tri catha na Féinne .i. **Find** mac **Cumaill** 4543] & **Fer Domon** mac **Imomain** ó **Lathraig Cáin** do choiced **Gailian** 4544] andes.’ ‘Ar fír do gaili & do gaiscid riut’, a **Chailti**, ar **Eochaid 4545] Leithderg** **rí** **Laigen**, ‘indiis duind ina *n*- drongaib & ina 4546] n-áirmib in neoch ro *báid* in smirdris **Locho Lurgan** díb.’ Ocus 4547] adubairt **Cailte** .i.� 326. 4548] ‘**Faelan Findlacha** aniar a cuíced **Chonnacht** & **Aengus** & 4549] **Dobarchú** a cuiced **Laigen**. **Druimderg Daire** & **Dubh Da Dét** 4550] a **Ceinel Chonaill** atuaid. **Iubhar** & **Aicher** & **Aed** & **Art** 4551] ceithri *meic* **ríg** **Chaille in Chosnuma**, risa raiter **Osraigi** isin tan-so, 4552] **Cairell** & **Caicher** & **Cormac** & **Cáemh** ceithri meic **ríg** **Dal --- p.124 4553] n-Araide** atuaid. **Maine** & **Art** & **Aralt** tri meic **rig** **Alban** 4554] anall. **Eóbran** & **Aed** & **Eogan** tri meic **rig** **Bretan**. **Blai** **rí** 4555] **Ili** & a da mac .i. **Cernd** & **Cernabrog**, da **rig** **Indsi Gall** 4556] atuaid, **Díure** & **Barrae** & **Idae** tri meic **rig** **Tuaiscirt Lochlann**. 4557] **Luath** & **Indell** & **Eogan** tri *meic* **rig** **Mairtine Muman** aníar. **Glas** 4558] & **Delga** & **Duibne**, tri meic **rig** **Tuath Breg** & **Midhe**. **Illann** 4559] & **Aed** & **Eoganan** tri meic **rig** **Ceinel Eógain** atuaid. **Samaisc** 4560] & **Artúr** & **Ínber** tri meic **rig** **Gallgaeidel** anall. Conid iat-sin 4561] anmanna na **triath** & na **tigerna** & na **fer feraind** ro *báidh* in 4562] smeirdris **Locha Lurggan** do chét-fhéinn **Fhind** meic **Cumaill**.’ 4563] Ocus adubairt **Cailte**: ‘gé do-chuaid etar *mo lúth &* 4564] mo lámach tarrus in magh-so cor' bo loch línidhe fhuar h-é, & ro ba 4565] glas gleor*d*a a uisce.’ Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 4566] Uisci glaissi gleoraigi > > féth snaissi fúam n-iubhraige, > > 4567] étach fiallaig ón gaire > > ac bregad mac n- ingaire. > 2. 4568] Reithis faeillean find-lacha > > re h-ur trága trethnaide, > > 4569] nocho n-eil cor mara rian > > nochu chian nach gaethlaigi. > 3. 4570] {F§}***Cormac**, **Cobthach**, **Cu Muighi** > > **Aedan**, **Fergal Folt- buidhi**. > > 4571] **Fer Da Tol** **Temhel** **Tuathol** > > **Eochaid** **Aiblen** aduathmur.* > 4. 4572] **Druimderg Dáire**, **Dub Da Dét** > > maraen con-riadhaidis écc, > > 4573] **Ibar** **Acher**, **Aed** is **Art** > > **Cairill** **Caem**, **Cicher**, **Cormac**. > 5. 4574] Curach **Blai** > > do-rat tonn dochum tíri, > > 4575] ar m-bathud **Blai** is a meic > > uch is misti óig **�le**. > 6. 4576] Maíne mend mo daltan-sa > > inmain fer tosaigh t- shelga, > > 4577] in uair do-berim dom aire > > inmain secht inmain **Maine**. > 7. 4578] Rob-sum comorba **righ** riam > > bái tan ní gabaind dí míadh, > > 4579] ro fhostaind-sea firu and > > ro sloighinn sluagha saer- cland§. > 8. 4580] Deich fir deich fichit deich cét > > iss ed a fhír is ní brég, > > 4581] do laechraid lonn, {folio 132a2} lathar n- dil > > marb is ní do chlaind aen-fir. > 9. 4582] Bert-sa mo chubus co grian > > in cach cath in n- decha*d* riam > > 4583] gu nar' marbusa ann de > > acht mac **ríg** nó ro-duine. > 10. 4584] Ro scáil mo delb is mo dath > > 's am mall meta muirbillach, > > 4585] do-chuaid mo chiall is mo chruth > > conna mairenn dim acht mh' uch, > 11. 4586] Do-chuaid mo delb is mo dath > > 's am mall meta muirbil- lach. > > 4587] becc nar' bris mo chraide ar tri > > ó scarus rissin uiscí. > > 4588] Uisci. > � 327. 4589] IS ansin tuc-sum da uidh & da aire a beith a n- écmais 4590] a fheine & a foirne & a mor-muintire & a n-esbaid a luith & a --- p.125 [12](javascript:footNote('G303000/note012.html')) 4595] lámaig in lá-sin, & do-rinde toirrsi mor annsin. ‘Maith, m' anam 4596] a **Cailti**’, ar **Pátraic**, ‘nír' choir duid toirrsi do denamh, uair 4597] ferr do dluig-siu & do díl innáit sin uile .i. missi do tharrachtain 4598] duit, & maithius in fír-Dia fhorórda .i. {SG page 188}creidemh & crabad & 4599] *cros-fhígill* seoch cach nech aile don Fhéinn.’� 328. 4600] IS annsin thainic deirid don ló & tossach na h- áidchi da 4601] n-indsaighid, & adubairt **Coscrach na Cét** ré **rí*g*** **Laighen**: 4602] ‘Atá *fled* mor-cháin accum-sa duit, a ***rí***,’ ar se ‘.i. ocht fichit 4603] dabach do chuirm sho-óla t-sho-mmblasta.’ ‘Ni tucad dam-sa riam 4604] *fledh* dara buidecha mé ina sin.’ Ocus tangadur reompo 4605] chum na fleidhe in lín ro badur do t-shluagaib & do **chleirchib** 4606] im naem **Pátraic** issin **dúnad** anunn. Ocus is annsin ro eirgedur 4607] dáilemain re dáil & doirséoraid ré doirseoracht & ronnairida re 4608] roind, & ro benad a ceind-bécca da n- dabchaib dilsi donn-iubhair 4609] léo, & ro eirgedar maccáim re h-escradaib ban-óir, & ro dian-scailit 4610] biada & lind do chach ina diaid-sin.� 329. 4611] IS annsin adubairt **rí** **Laigen** ré **Pátraic**: ‘Nach facamar- ne 4612] **airfidech** acaib-si ó maitin?’ ‘at-chonncais immorro’, ar **Patraic**, 4613] ‘.i. **Cas Corach** mac **Cáincinde** atá ac dénam fhogloma fessa & 4614] eolais ac **Cailti**.’ ‘Caide mac na trath’, ar **Pátraic**. ‘Sunna, 4615] a naem-chleirig’, ar in mac ecalsa. ‘Dó duit amach, bar eissium, 4616] & ticed **Aed** mac **Echach Leith- deirg**, mac **rig** **Laigen**, 4617] fa thimpan **Cais Choraig** let, & cochall ciar-leabur uime.’ Ocus 4618] do-ratad mar sin dochum **Pátraic** & **ríg** **Laigen** h-é.� 330. 4619] IS andsin ro t-sheindestar **Cas Corach** a timpan, & tuc 4620] nuall-organ sidhe fuirri, & do reir a h-indisti do choiteldais fir 4621] gonta rissin ceol sírrachtach sidhi do-rinde dóib, & tucad seóit 4622] & máine don **airfideach** & do-beirid seom i l-laím a gilla, & do-bered 4623] in gilla do chach. ‘Ocus cia díb-siut is ferr einech?’ 4624] ar cach ‘.i. in lucht do-beir na seóit ina in t-**airfidech** no in 4625] gilla?’ ‘Is ferr einech in gilla’, ar ***rí*** **Laigen**, ‘uair iss é do- beir 4626] do chach cach ní do-geib.’ ‘Gach ní do-geb- sa’, ar in t-**airifitech**, 4627] ‘tabrad-som h-é, uair ní ac iarraid étala atu-sa i farrad in Táilgind 4628] & **Chailti**, acht do denum fhessa & fhogluma ac **Cailti** & --- p.126 4629] d' iarraid nime dom anmain ó **Patraic**.’ ‘Cáid a fuarais {folio 132b1} 4630] in gilla eter, a m' anum, a **airfidig**?’ ar ***rí*** **Laigen**, ‘is ferr einech 4631] an-ái féin?’ ‘I cóiced **Ulad** thuaid’, ar **Cas Corach**. ‘Ca h-ainm 4632] h-é?’ ar **rí** **Laighen**. ‘Gilla fhuaramur’, ar in t-**airfidech**, ‘na fes 4633] ainm na máthair na athair dó.’ 4634] IS annsin at-racht ***rí*** **Laigen** le beind m-*buabaill* bói ina 4635] laim, & adubairt: ‘Maith m' anum, a naem **Pátraic**, da rabamar-ne 4636] ac **Síd Liamna Lennchaime** ingine **Dobrain Dubthaire** thes, is 4637] annsin do-riachtadur chucaind da ingin {SG page 189}míne mong-buidhe, & 4638] rucsat léo m' aen-mac-sa do lár ind **aenaig**, & ní fhetar-sa in a 4639] firmamaint suas rucsat h-é nó 'n a talmain sís, & is gaeth ré 4640] h-aen-bili missi tar éis m' aen-meic, & atú-ssa ina uresbaid ó ssin 4641] ille, nach fetar issin domun a díl. Maith a m' anum, a naem **Pátraic**’, 4642] ar in ***rí***, ‘ro bo maith lem-sa fís a bíí no a mairb 4643] d' fhagbail uait-siu.’ ‘Mád déoin don Dúilim do-gébthar a fhis 4644] duit-siu.’ Ocus ro badur ann co trath éirgi arnamairech, co ro eirig 4645] grian asa circcaill teintighe.� 332. 4646] IS annsin adubairt **rí** **Laighen**: ‘Maith a m' anum, a naem **Pátraic**, 4647] is áil lium-sa dula do t-sheilg & d' fhiadach co **Tulaig in 4648] Máil** sair, co **Machaire Laigen**, & is cóir duit-si tuidecht lind, 4649] uair is gairde duit ina beith issin baile-sea, uair ticfait slóig & 4650] sochaide chuicid **Laigen** dar n-indsaigid ann.’ Ro eirgedur da 4651] drong-buidhin mora leo .i. buidhen re creidem & crabad ac 4652] **Pátraic** & *buidhen* aile re gnimradaib gaile gaiscid Fhiann 4653] **Eirenn** ac **Cailti** mac **Ronain** & ac **rí*g*** **Laigen**, & tangadur 4654] uile reompo co **Tulaig in Mail** ar **Machaire Laigen**. Ocus is 4655] annsin ro fhiarfaig **Eochaid Lethderg** **rí** **Laigen** do **Chailti**: 4656] ‘Cred imma tucad **Tulach in Máil** ar in tulaig- seo, & cid imma 4657] tucad **Cnoc **Aifi**** ar in cnoc-so thís?’� 333. 4658] IS annsin adubairt **Cailte**: ***Airdrí*** ro gabusdur ***ríge*** 4659] n-**Alban** dar' bo com-ainm **Aehel** mac **Domnaill Dubloingsig**, & 4660] ro bói aen-mac aice .i. **Mál** mac **Aeil** meic **Domnaill Dubloingsigh**, 4661] & ro bói ban-cheile aice .i. **Aiffi** ingen ***Ailb*** 4662] meic **Scoa**, ingen **rig** **Lochlann** atuaid, & do bói **dúnad** & --- p.127 4663] deg-baile ac **Mál** mac **rig** **Alban** ac **Rind Ruis** a n-**Albain**, ar 4664] **Cailte**, & do bídis **údair** & **ollamain** & **aes dana** fer n-**Eirenn** ac 4665] tathaighid uainde ann, & do bídis na h-**ollamain**-sin & na h-**údair** 4666] ac indissin testa **Find** & na Feinne a fiadnaissi **Máil** meic **Aeil** 4667] meic **Domnaill** & **Aífi** ingine **Ailb** meic **Scoa** **rí*g*** **Lochlann**, & 4668] ro bói óclach ac **Find** mac **Cumaill** .i. **Mac Lugach**, & a 4669] n-déntái do **dán molta** d' **Fhind**, etir **Eirinn** & **Albain**, do-nithea 4670] formolad **Meic Lugach** d' indissin ann, & *ó' t-chuala* sin **Aifi** 4671] ingen **Ailb** meic **Scoa** .i. na mór-thesta-sin do-berdis **údair** & 4672] **ollamain** ar **Mac Lugach**, tucasdur in ingen grád dó ar a 4673] scélaib.� 334. 4674] IS annsin do-chuaid **Mál** mac **Aeil** do denum t-shelga tri 4675] cét oclach i **Sliab mór Monaid** i n-**Albain**, & do-rinde in ingen 4676] comairli aici ina grianan fein .i. naenmur *comalta* ro boi aici 4677] do breith di lé d' indsaighidh{folio 132b2} **Eirenn**, & tangadur 4678] reompo tar moing mara & mor-fhairrge in nónbur ban sin co 4679] **Beind Etair meic Étgaith** in fheinida, & tangadur i tír in naenbur 4680] ban & in **rigan** in dechmad, & iss é sin lá do-rigned selg 4681] **Beinde h-Étair** ac **Find**, & ba h-é fat na {SG page 190}selga sin otá **Gortin 4682] Tighi Meille** meic **Lurgan Luime** í cind t-**Shleibe Smóil** meic 4683] **Eidlecair**, risa n-abar **Sliab Bladma**, co **Beind Étair meic Étgaith** 4684] in fheindeda. Ocus is ann ro bói **Find** ina inadh t-shelga & a 4685] dalta caem carthanach ina farrud ann .i. **Dubrind** mac **ríg** 4686] **Cheineil Eógain** atuaid. Ocus **Cailti** cecinit: > 1. 4687] **Dubrind** donn denta in chomlaind > > minic gairmim im chuirm-lind, > > 4688] mo daltan ballach bedach > > mo chraide in déinmech **Dubrind**. > � 335. 4689] Ocus ro bói in maccaem ic mór-fhegad uime ar cach leth. Ní 4690] cian ro bói ann co faccaid in n-aen-luing ic gabail isin chael-tráig 4691] ina fhiadnaisi, & **rigan** rosc- lethan ar lae na luinge, & naenbur 4692] ban ina farrud. Ocus tangadur reompo co h-airm i r-raibe **Find**, 4693] co n-imat cacha maithiusa do neoch tucsat léo, & suidhis in 4694] ingen .i. **Aifi**, ar leth-laim **Find** meic **Cumaill**, & sillis in **flaith** 4695] **Find** furri, & ro *fhiarfaig* scela di. Ocus ro indis in ingen a 4696] h-imthus ó tus co dered .i. a tuidecht d' indsaighid **Meic Lugach** --- p.128 4697] tar moing mara 'ar tabairt gráda dó. Ferais **Find** faeilte ria 4698] annsin, uair faccus a charadrad dó in tí chum a tainic .i. mac 4699] a meic & a ingine.� 336. 4700] Tairnic iarsin in t-shelg do dénam, & do- riachtadar maithe 4701] na Féinne ina n-drongaib & ina m- buidhnib chum **Find**, & do 4702] fhiarfaig cach drong don Fheind ticed ann: ‘Cia in **rigan** rosc-lethan 4703] a m' anum, a **Fhind**?’ ar siat. Ocus ro indis **Find** a h-ainm 4704] & a sloinded & in fath ima tainic d' indsaigid **Eirenn**. ‘Mo-chin 4705] tainic a turus’, ar siat, ‘uair ní fhuil a n-**Eirinn** na a n-**Albain** 4706] fer is ferr ina in fer chum a tainic acht mád in **flaith** **Find**. 4707] Ocus is do **Mac Lugach** rainic selg iartharach **Sleibe Bladma** 4708] in lá-sin, & do-riacht iarsin **Mac Lugach** in lín ro bói chucaind, 4709] & do síned a pupaill tar **Fhind** in tan-sin, & do-riacht in ingen, 4710] & do-riachtadur maithe na Feinne issin pupaill, & tainic **Mac 4711] Lugach** ann, & suidhis ar leth-laim **Fhind** meic **Cumaill** & ind 4712] ingen ar in laim aile. Ocus ro fhiarfaig **Mac Lugach** in ingin mar 4713] do fhiarfaigedur cach archena, & ro indis **Find** ó thus co deirid 4714] dó tuirthechta na h-ingine,’ ‘ocus chucut-sa thainic sí’, ar **Find**, 4715] ‘& ac seo as mo laim-si it laim h-í & a cath & a congal, & ní 4716] ba truime ort-su sin na ar in Feinn uile.’� 337. 4717] Ocus tainic **Find** co h-**Almain** ind aídchi-sin & tri catha 4718] na Feinde & in ingen léo cona bantracht, & ro fhaeestar **Mac 4719] Lugach** ind ai*d*chi-sin & in ingen, & ro bói aici re mís & ré 4720] bliadain gan iarmoirecht do tiachtain in degaid reisin ré- sin. 4721] ‘Ocus do bamar-ne laithe ar in tulaig-sea’, ar **Cailte**, ‘& nir’ bo 4722] chian duind ann co faccamur na tri catha croda cutruma commora 4723] dar n-indsaigid, & ro fhiarfaigemar cia ro bói ann, & adubradur- 4724] som corb' é **Mál** mac **Aeil** {folio 133a1} meic **Domnaill 4725] Dubloingsig**{SG page 191} **rig** **Alban** do dighailt a mna ar in Feind, & adubairt 4726] **Find**: ‘cóir in trath tainic-se’, ar se, ‘in trath atamait-ne 4727] uile a n-aen-inad.’� 338. 4728] ‘IS annsin ad-rachtadur na catha dochum a cheile, & 4729] at-racht ***Mál** mac* **Aéil** meic **Domnaill Dubloingsig**, & ro gab 4730] a armu, & tainic fá dó déc trít na tri cathaib com-mora na 4731] Féinne, & atorchair cét laech lán-chalma don Fhéinn leis re cach 4732] fecht, conid da cét déc laech ro thuit leis, & ro chomraic --- p.129 4733] & **Mac Lugach** ar lar in chatha, & tucastar cach nech dib 4734] ceithri coisceimenda dochum araile tar braigit na sleg sleman-cruaid, 4735] & ro gab cach dib a cend a cheile dona claidmib, & 4736] cid cían gairit ro bás ac in comrac-sin at-rochair **Mál** mac 4737] **Aéil** le **Mac Lugach**, & ro cuired fa thalmain h-é issin tulaig-sea’, 4738] ar **Cailte**. Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 4739] Is i seo **Tulach in Máil** > > is tulach dia m-bói mor n-á*i*r, > > 4740] badur láich ann a fuilib > > ocus nert a luath- guinib. > 2. 4741] Secht fichit long do-luidh **Mál** > > tar in sáile solus-bán, > > 4742] ní dechaid díb 'na m-bethaid > > achtmad foirend aen-ethair. > 3. 4743] Los sceith is claidim catha > > ocus étaig il- datha, > > 4744] ba calma **Mal** tar in muir > > ba luath a lam a n-imguin. > 4. 4745] Mor n-aill is mor n-indber n-án > > mor n-abhann is mor sruthan, > > 4746] mor cor, mor pudhar, mor n-uch > > nó co tainic in tuluch. > > 4747] Is i seo. > > � 339. 4748] ‘Conid uad atá **Tulach in Máil** ar in tulaig- seo, & cath 4749] **Tulcha in Mail** ar in cath, & **Tulach Aífi** ainm na tulcha-so 4750] thís, uair is furri ro bói in ingen gen ro bás ic tabairt in 4751] catha’, ar **Cailte**, ‘& ro bói ac **Mac Lugach** o ssin amach, conid 4752] h-í fa mathair chlainde dó.’� 340. 4753] Ocus is annsin ro eirig **Pátraic** & in sluag uile a n-aen-fhecht 4754] don tulaig ara rabadur, & do luidedur reompo co **Tulaig 4755] na Fiad** allaniar don tulaig-sin, & at-connairc **Cailte** da raith do 4756] bói im **Thulaig na Fiad** .i. **Raith Spelain** & **Raith in Máil**. 4757] ‘IS mor in da raith, a m' anum, a **Chailti**’, ar **rí** **Laigen**, 4758] ‘& cia ro boi intib?’ ‘Da **briugaid** do **rig** **Eirenn**’, ar **Cailte** ‘.i. 4759] do **Chormac** h-úa **Chuind**. Is intib-sin do bídis **braigde** fer 4760] n-**Eirenn** o laithe mis trogain, risa raiter in lugnassadh, co laithi 4761] na samna cacha bliadne ic á m-biathad ac **Béccan Bóaire** & ac 4762] **Spelan** mac **Dubain** ac in da **briugaid**-sin.’ {F§}*> > 4763] **Cailte** cecinit: > 5. 4764] Da ráith isin tulaigh tigh > > cia bet andíu cen cinaidh, > > 4765] ba mór a ciss is a smacht > > ticed doib on **rig** co r*e*acht. > 6. 4766] **Raith Conaill** is **Raith Cairbre** > > cia beit aníu gan cairdi, > > 4767] **Ráith Cairill** is **Raith Comair** . > > bitís óig a n-éncomaidh. > � 342. 4768] ‘Cred da fuilet na h-anmanna-sin, a **Cháilti**’, ar **rí** **Laigen**. --- p.130 4769] Cethri **taisigh** sguir do **rí*g* **Érenn**** & cethri derbbraithrecha 4770] iat, & o laithe na samna na h-eich-sin **righ **Érenn**** intib-sin co 4771] laithe m-belltaine, & do-bertís do **rí*g* **Erenn**** co **Temraig** iat.*§� 343. 4772] IS annsin at-chonncadur tulaig aile a facus doib. ‘Cid 4773] ima tucad **Caelesna** ar in tulaig-seo, a **Cailti**’, ar **rí** **Laigen**. 4774] ‘Is *mebair* lium-sa sin’, ar **Cailte** ‘.i. **Milid** mac **Trechossaig**, 4775] mac **rí*g* in domain** moir anair, tainic tri .l. óclach do gabail 4776] **rígi n-**Eirenn****, & ro boi ac iarraid **braiget** ar **Fhind** mac **Cumaill**, 4777] & adubairt **Find** ní thibred **giallu** na **etere** don chomlín-sin do 4778] dáinib isin doman uile, & ro fhogair **Milid** mac **Trechosaig** comrac 4779] aen-fhir {SG page 192} ar **Fhind**, & do eirgis-sa dono’, ar **Cailte**, ‘uair ro bói 4780] dingbail deig-fhir indum in la-sin, & atorchair-sium lium ar scis 4781] chomraic’, {folio 133a2} ar **Cailte**. ‘& do bói da fhebus lé feraib 4782] **Eirenn** a thoitim, co tucad ní de cacha tulcha aireghda, & ro 4783] facad da chael-esna ar in tulaig-seo de. Conid uad ata in 4784] t-ainm-sin.’ {F§}*> > 4785] **Cáilte** cecinit: > 5. 4786] Gid **Cellas na n-Dám** dasgin > > da raibi pudhar d' faicsin, > > 4787] do marbad aice co se > > mílid sa fhert at- cithe. > � 344. 4788] ‘Ocus is e-sin, a anum, a **rí** **Laigen**’, ar **Cáilte**, ‘dind-shenchas 4789] na cnocc & na tulach ro fiarfaigis dim’.*§� 345. 4790] Tar a eis-sin tangadur rompo co **Raith Moir** **Maigi Fea** 4791] .i. co **dunad** **rí*g*** **Laigen**, & is annsin ro coirged tech *n-óla* ind 4792] aidchi-sin ac **Eochaid Leithderg** ac **rí*g*** **Laigen**. Ocus adubairt 4793] in ***rí***: ‘tabur a thimpan do **Chas Chorach** mac **Cáincinde** co 4794] n-derna **airfided** duind.’ ‘Tabrad in gilla fuaramar’, ar **Pátraic** 4795] ‘.i. a gilla féin, a thimpan dó.’ Ocus tuc in gilla in tiumpan 4796] leis & tucustar i l-laim ind **airfidig** h-í, & in tan tucad in tiumpan 4797] ina láim is annsin ro gab teine a féice in tighi i r-rabadur, & 4798] ro bói cach ac fegad na teined i n-aen-fecht, & ro fhóbair in 4799] t-**airfidech** a thimpan do chur assa laim ina comét, & adubairt 4800] a gilla fris: ‘na tairmisced tú dot' eladain na dot' **airfidiud**, & 4801] léic dam-sa in tech d' *fhoirithin*’ Ocus lia cloiche ro bói a 4802] lin-scoit a lened ac in gilla ro díubraic ró n- urchair de co ruc 4803] in tene & in féice tar sonnaigib sith-arda in baile amach, conid --- p.131 4804] **Ard Féice** fos ainm inn inaid ó ssin ille ar in lamach do-roin 4805] **Aed** mac **rí*g*** **Laigen** ac *bádudh* na teined. {F§}*> > 4806] **Cáilte** cecinit: > 5. 4807] *Ro báidh* an tenidh astigh > > **Aedh** mac **rig** **Laigen** lam-ghil, > > 4808] is é ainm o sin ille > > **Ard Féigi** ar in faithche. >*§ � 346. 4809] ‘Buaid lamaig ort, a meic!’ ar **Pátraic**, ‘& buaid roinni & buaid 4810] coscair.’ Ocus ro ráidset lucht in tighi uile ‘ní fhaccamur riam’, 4811] ar siat, ‘ac **airfitech** gilla budh fherr luth na lámach na einech 4812] na in gilla út.’ Ocus ro badur ann mar sin ind aídchi-sin co 4813] tain*ic* lá cona lan-shoillsi arnabarach, & ro eirgedur in sluag 4814] uile maraen & naem Pátraic, & do-chuadur ar **Cnoc na Rig**, risa 4815] raiter **Maistiu**, & suidis **Pátraic** ann.� 347. 4816] Dala **rig** **Laigen** immorro, ro cóirged selg & fiadach leis 4817] annsan inadh risa n-abar **Ard na Macraide** isin tan-sa, & **Ard 4818] Scol** a com-ainm anois, & co **Lis na Mor- rigna**, risa raiter **Maistiu** 4819] isin tan-so, & ní raibe do muintir na **cleirech** ina farrud annsin 4820] acht in t-**airfidech** & a gilla, & ní rainic nech do muintir **rig** 4821] **Laigen** cet-guin muice na aighe ac in **airfidech** & ic a gilla, & ní 4822] dernad ó do-cuaid in Fhiann selg bud tarthighe ina in t- shelg-sin.� 348. 4823] IS annsin ro eirig **Pátraic** & do-rigne procept & senmoir 4824] do chach, & tucsat cúiced **Laigen** trian a clainde & trian a 4825] n-indmais dó naem **Pátraic**, conid **Cnoc na **Dechmaide**** ainm 4826] in chnuic-sin ó sin anall gusaníu, & **Mag in Trin** ainm in 4827] maighi, & **Ard in Procepta** ainm ind aird a n-derna **Pátraic** 4828] in procept.� 349. 4829] IS ann immorro ro gab ítu mor naem **Pátraic** a h-aithle 4830] na senmora & in procepta do-rinde. Ocus at-chonncadur baile i 4831] faccus doib & **Tech Cruind** ainm in baile, & {SG page 193}is amlaid ro bói 4832] in baile, & fledh mor urlum ann, & ro cuinged deoch do **Pátraic** 4833] ar fer in baile .i. **Maelan** mac **Dubain** eissideic, & érais **Pátraic** 4834] fa dig don fleid-sin, & lonnaigther in fíren ann risin leochaill, 4835] & adubairt {folio 133b1} ‘Ni rab gein meic na ingine accut, a **Dubain**, 4836] na fer **fine** na aicme’, & ní roibe dono. --- p.132 � 350. {F§}*> 1. 4837] > > **Patraic** cecinit:* 4838] **Tech Cruind** do baile duthaig > > a fir cen mac is cen mnáí, > > 4839] mo mallacht is mallacht **rí*g*** nime > > ar lín in tighi-sea i tái. >*§ 4840] INa degaid-sin tangadur na sluaig reompo co h-**Ard Cuil- lind** 4841] i **Machaire Laigen**, & ro badur ac dechain na h- ailli & na 4842] h-abhann uaithib & **Airdi Cuanaide**. IS annsin ro fhiarfaig **rí** 4843] **Laigen** do **Chailti**: ‘Cred 'má tucad **Aird Cuanaide** ar in aird 4844] allanall? & créd ima tucad **Ard Cuillend** ar in n-inad-sa?’ 4845] Ocus ro cháiestar **Cailte** annsin dera falcmara fír-thruaga cor' ba 4846] fhliuch blái & bruinde dó, & adubairt: ‘aen-chomalta ro bói 4847] accum-sa annso .i. **Cuanaide** mac **Lind** meic **Faebair**, mac **rí*g*** 4848] **Laigen** annso, & nír' bo deig-ben a mathair .i. **Cuillind** ingen 4849] **Dubthaig**, & ina degaid-sin’, ar **Cailte**, ‘do bamar-ne ar slicht-lorg 4850] **Chlainde Morna** annso, & do- riachtamar-ne do gillib óca *éididhacha* 4851] fhiann **Eirenn** .i. deichnebur & secht .xx. sciath-armach 4852] annso, & ní raibi guala gan sciath & ní raibi cenn gan chathbarr. 4853] Ocus adubart-sa’, ar **Cailte**, ‘re **Cael Croda Cétguinech** 4854] h-ua **Nemnaind** in lorg do lenmain, & do eirig in t-óclach-sin 4855] ar in slicht conici in m-baile i r-raibe in ban-muilleoir, & at-connairc 4856] in gilla n-óc n-abrat-gorm i farrad na mná ac á h-acallaim, & 4857] léine do t-shroll **rig** re chnes, & brat ciumsach corcar-glan uime, 4858] & delg óir issin brut, & sé ina t-shuidhe ar scemel-bord in lebind 4859] ina farrud. ‘Maith, m' anum, a deig-meic’, ar in **Chuillend** ingen 4860] **Dubthaig**, ‘ní h-inat duit-siu beith acom acallaim-si annso, & a 4861] aen-meic’, ar sí, ‘déna imthecht bodesta, & do-riachtadur **Clannmaicne 4862] Morna** tar in n-ath & tar ind abaind, & bidbaid bunaid 4863] d' **Fhind** iat.’ Ocus do-luid **Cael Croda** chucaind’, ar **Cailte**, ‘& 4864] ro h-indissed duind in scel-sin. Ocus ro éirgemar-ne a n- aen-fhecht 4865] eirgi athlum áen-fhir, & do riachtamar da indsaigid, & ní 4866] tucsum aithne fair .i. ar **Chuanaide** mac **Lind** meic **Fhaebair**, 4867] ar mo chomalta-sa, annsin, & ro impa a aighed foraind, & 4868] tainic fecht fa thri treomaind, & in tres fecht tainic tuc urchur 4869] do t-shleig dam-sa co n-dechaid tri adam glún, & cach cnoc & 4870] cach carracc risa rithim-sea iss é iarsma na sleige-sin tic rim, --- p.133 4871] Ocus tucu-sa urchur dó-sum co tarla tar brol- lach a inair cor' daer-bris 4872] a druim ar dó ann, & ro marbusa ac in ard ut talla h-é, 4873] conid **Ard Cuanaide** ó sin gusaníu.’ {F§}*> > 4874] **Cáilte** cecinit. > 5. 4875] **Cuanaidhi** cú na crichi > > fuaraidi o thic aidci, > > 4876] mo dile ar na ditaighe > > cnú mo craidhi **Cuanaidhe**. > 6. 4877] Comrad do-rigne 'con tein > > ocus in máthair ros-m- ail, > > 4878] ocus in muilend ros-meil > > fuil re h-**Ard Cuil- lind** anair. > 7. 4879] ISin glínd co craebaighi > > cerba grind in luamaire, > > 4880] 'sa n-**Garbros** co n-gnimaighi > > ann ro marbos **Cuanaidi** > Cu. > > 4881] ‘Fuair in t-oclach bás amlaid-sin’, ar **Cáilte**, ‘& nír’ cumain lim 4882] reme riam bás neich bud doilgi lem ina sin.*§� 352. 4883] Ocus is annsin tangadur reompo in sluag & **Patraic** 4884] maraen ríu co **Raith Moir** **Maigi Fea**, & tangadur isin deg-baile 4885] anunn, & ro badur ac ól ann re h-ed & re *h-athaid*. ‘Tabar do 4886] thimpan duit, a **Chais {SG page 194} Choraig** meic **Caincinde**’, ar **rí** **Laigen**, 4887] & tucastar a gilla a timpan chuice.� 353. 4888] IS annsin adubairt **Bé Bínd** ingen **Choban** ingen **ríg** **Connacht**: 4889] ‘Ingnad lem,’ ar sí, ‘in cochall ciar-leabur út fuil um 4890] gilla ind **airfidig** gan a buain de i l-ló nó a n-aídchi.’ ‘Ca fis 4891] nach cend ainmi fuil air?’ ar **rí** **Laigen**: ‘acht cach ball at-chiammaid- ne 4892] de nocho n-uil easbaid delba air.’ IS annsin adubairt 4893] **Eochaid Leithderg** **rí** **Laigen** re **Cailte**: ‘Maith a m' anam’, ar 4894] se, ‘crann sleigi atá acum, & is ail dam *feth fithshnaissi*{folio 133b2} 4895] do thabairt duit-siu fair, uair at-chuala-sa na raibhe a n-**Eirinn** 4896] na a n-**Albain** crannaigi budh fherr anai-ssiu.’ ‘Aderim riut’, 4897] ar **Cailte**, ‘in crann sleige nach fétadais fir ***Éirenn*** do dénam 4898] is missi ro fhétfad ní de.’ IS annsin tucad in crann-sin i laim 4899] **Chailti**, & do-rinde a snaide co ding- bala connach raibe a n-**Eirinn** 4900] na a n-**Albain** crann budh fherr denam anás. ‘Ocus dena a 4901] h-indsma na sleighe anois’, bar ***rí*** **Laigen**, & tuc in t-shleg í laim 4902] **Chailti**, & tucastar a chos re colba com-daingen in tighi i r-raibe, 4903] & *sáidis* cenn na sleighe issin colba, & ro gab fein crann na 4904] sleige ina laim, & tucastar ró n-urchair dochum in chind & --- p.134 4905] aimsig h-é co com-nert co tarrla ina h-alt & ina h-inadh féin co 4906] cóir amal do beth aimser reime 'ga h-indsma. ‘Ac seo do t-shleg, 4907] a m' anum, a **rí**’, ar **Cailte**. Gabaid in **rí** in t- shleg & maith do 4908] bói. ‘do-berim adám ech & mo charpat duit, a **Cailti**’, ar in 4909] **rí**, ‘fiach indsma na sleigi.’ Conid iat-sin da ech & carpat ar a 4910] raibi **Cailte** fha deired a n-**Eirinn**, & géb é ro indisfed in scel-sin 4911] .i. imthechta **Cailti** & anmanna in da ech d' fhiarfaigi de .i. 4912] Err & Indell a n-anmanna. 4913] Ocus ro boi in t-shleg i l-laim in **rig**, & do bói ic á sír-fhégad, 4914] & ba doilig leis gan **comarba** meic leis fá h-urchomair, & ro 4915] *mebaid* déra uiscide tar a gruaidib, & adubairt naem **Pátraic** 4916] ris: ‘cred immá n-denai in toirrsi-sin, a ***rí***?’ bar eissium. ‘A 4917] h-adhbur acum’, bar in ***rí***. ‘Créd in t-adhbur?’ ar **Pátraic**. 4918] ‘A loss in meic adubartas riut reime-seo’, ar **rí**, ‘& gan **comarba** 4919] dilis dingbala accum fa chomair na sleige-seo ro indsmastar 4920] **Cailte** dam.’ ‘Maith a m' anum’, ar **Pátraic**, ‘tabair i l-laim 4921] gilla ind **airfitig** h-í co findam in ba lán a glacc da h-indsma 4922] & da cró, & tuc in t-shleg i l-laim gilla ind **airfitig**, & ro boc & 4923] ro bertaig h-í co lán-chalma.’ ‘Ben dít do chochall ciar-lebur 4924] bodesta’, ol **Pátraic**, ‘& rot-mela sleg th' athar.’ Ocus ro benustar 4925] a chochall de, & ní raibi ann nech na tucustar aithni fair. 4926] ‘Is taiscid deig-**chleirig**, dar ar m- breithir’, ar in t-airecht. ‘Ocus 4927] a cleirig’, ar **rí** **Laigen**, ‘na bith comus **Tuaithe Dé Danann** 4928] festa fair in mac ó ro ailis & o ro altramais cosaníu h-é.’ ‘IN 4929] bás ro ordaig **Rí** nime & talman do-géba’, ar **Pátraic**.� 354. 4930] IS annsin do eirgetar sluaig & sochaide, & do- rónsat a 4931] cuir & a muinterus rissin maccaem, co raibí se .x. cét do t-shluag 4932] im trath eirge arnamairech.� 355. 4933] IS annsin tangadur rompo in sluag uile & **Pátraic** maraen 4934] ríu, & do-luid **Cailte** issin carpat tuc **rí** **Laigen** dó in lá-sin, & 4935] tangadur rompo co h-**Ard Fostuda na Féine** amach ar **Slaine** 4936] issin tan-so, & tairrlingid **Cailte** assin charpat annsin, & ro 4937] cóirged in t-shelg léo. ‘Maith a m' anum, a **Cailti**’, ar **rí** **Laigen**, 4938] ‘cred ma tucad **Ard Fostada na Féinne** ar in ard so?’ ‘Is *mebuir* --- p.135 4939] lem-sa in ní dia tá sin’, ar **Cailte**, ‘cen gub núa in ní 4940] dia tá. Laithe n-aen da tainic **Find** mac **Cumaill** & tri catha 4941] na Feine conici in n-ath-sa, & mar do bámar ann anar suidhe’, 4942] ar **Cailte**, ‘co faccamar in n-aen-ingin ar in cloich cuirr a cind 4943] ind atha thall: inar sroill uimpi & brat uáine aen-datha uimpi, 4944] delg óir isin brut, mind {folio 134a1} oir i comartha **rigna** os a cind, 4945] & adubairt:’ ‘Ticed aen-óclach accaib, a fhianna **Eirenn**, dom 4946] accallaim’, ar in ingen.� 356. 4947] IS annsin ro fhrecair **Sciathbrec** mac **Dathcháin** sin, & da 4948] eirig da h-acallaim. ‘Cia is ail let, a ingen?’ ar **Sciathbrecc** 4949] mac **Dathcháin**. ‘**Find** mac **Cumaill**’, ar in*n* ingen. Ocus do-riacht 4950] **Find** dochum ind atha d' accallaim na h-ingine. ‘Cia thusa, a 4951] m' anum, a ingen?’ ar **Find**, ‘& crét is áil let?’ ‘**Dairend** ingen 4952] **Buidb Deirg** meic in **Dagda** missi’, ar inn ingen, ‘& d' fheis 4953] let-su thanac tar cend **tindscra** *&* *tirochraici*.’ ‘Ocus crét in 4954] **tindscra** & in *tirochraic*’ ar **Find**. ‘Coraigecht aen-mna re 4955] bliadain dam’, ar in ingen, ‘& leth feissi do grés.’ ‘Ní thabraim-si 4956] sin’, ar **Find**, ‘do mnai do mnaib in domain, & ní 4957] thiber duit-si dono.’ Ocus is ann tuc in ingen a lam a clithair 4958] diamair a étaig, & tucastar cuach find-airgit amach assa coim, 4959] & a lán do midh sho-ola ann, & tuc i l- láim **Fhind** meic **Cumaill**. 4960] ‘Ocus crét so, a m' anum, a ingen?’ ar **Find**. ‘Midh so-óla so-mescca 4961] so-milis’, ar in ingen. Ocus ba **geis** do **Fhind** fled d' obu. 4962] Ocus ro gab Find in cuach & at-ibestar digh as, & iar n-ól na 4963] dighi dó ro mesc-buaidred h-é annsin, & tucastar a aighed ar in 4964] Féin, & cach olcc & cach ainim & cach lén catha do fhitir ar 4965] cach fer don Fhéind ro thubh ina aghaid leisin meisce tuc in ingen fair.� 357. 4966] ‘IS annsin do eirgedar maithi Fhiann **Eirenn**, & ro fhacadur 4967] in maigin dó .i. cach nech dib dochum a forba & a feraind, & 4968] nir' fácad ar in tulaig-seo’, arsi **Cailte**, ‘acht mád missi & **Find**. 4969] Ocus is annsin ro eirgis-sa a n-diaid na Feinde & adubart:’ ‘A 4970] fhiru, na fác bur **triath** & bur **tigerna** tré milled mná *sirrechtaighe* 4971] side fair, & fecht ara dó déc ro timsaigiusa iat, & ro 4972] timairgis ar in tulaig-sea. Ocus ó thainic deired don ló & tossach --- p.136 4973] don aidchi do-chuaid a neim do thengaid **Fhind**, & in fecht déidenach 4974] ro fastis-sa iat táinic a chiall {SG page 196}& a chetfaid féin d' **Fhind**, 4975] & dob fherr leis toitim ima arm-gaisced & bas d' fagbail ina beith 4976] a *m-bethaid*. Ocus is sé-sin darna la as mó fuarus d' ulc riam’, 4977] ar **Cailte**, ‘in la-sin ac fastod na Féinde & in la ro fuaslaices 4978] **Find** ó **Chormac** & tucus in chorr-imirchi dó. Ocus conid **Ard 4979] in Fhostada** de-sin h-é & **Ath in Fhostada**.’ **Cailte** cecinit: > 1. 4980] **Ath Fostada Féinde** **Fínd** > > adér riut co h-aith-imrind, > > 4981] is sé ainm ó sin ille > > **Ath Fostada na Féinne**. > 2. 4982] Bás **Conaing** ocus **Cathail** > > do-rala im cenn aen-achaid, > > 4983] torcradar don t-sheilg ár sin > > **Bran** is **Bresal** 'na m-braithrib. > 3. 4984] Atá a **Sengabair na Sreth** > > **Flann** ocus **Find Findabrach**, > > 4985] **Aed** ocus **Congal Clidna** > > iat araen fa en-dingna. > 4. 4986] Fa mor esbaid Feine **Find** > > 'ar n- dul doib a h-**Iubharglind**, > > 4987] mó a n-esbaid a cind trachta > > cath fithnassach **Findtrága**. > 5. 4988] Ar n-esbaid a cath **Monaid** > > 'ar n-dith **Déicill** in dolaid, > > 4989] 'ar marbad **Ailbi** meic **Máin** > > ocus **Mergi** 'na fhochráib. > 6. 4990] Ar n-esbaid i cath **Chlidna** > > da tainic rind a h-ídhna, > > 4991] 'ar marbad cét fer fa thri > > do laechraid fa lór-luindi. > 7. 4992] Ceithri nói crechta is deich cét . {folio 134a2} > > inneoch dar t- sháiliusa éc, > > 4993] gid fata bes 'gá rim de > > ni h-orro ata m'airbire. > 8. 4994] Adeirim-si rib-si de > > is fír dam í r- raidim-ne, > > 4995] ge beth mo chraide ina mairg > > is maith ro anus 'con aird. > > 4996] **Ath Fostada**. > > � 358. 4997] ‘IS mor d' ulcc & do chathaib & do chomraicib frith annsin, 4998] a m' anum, a **Chailti**’, ar **Eochaid Lethderg** mac **Aengusa 4999] Find**, **rí** **Laigen**. ‘Ní h-ed thic *aníu* rind díb-sin’, *ar **Cáilte**,* 5000] ‘achtmad in críne & senordacht.’� 359. 5001] IS annsin tangadur rompo in sluag uili & **Pátraic** maraen 5002] riu tar **Dubfhidh**, risa raiter **Fidh Dorcha** anos, & co **Sliab na 5003] m-Ban**, risa raiter **Sliab Aighi meic Iugaine**; & tangadur a mullach 5004] in t-shleibe suas, & ro badur re h-adh & re h- athaid ina suide ann.� 360. 5005] IS annsin adubairt **rí** **Laigen** re **Cailte**: ‘crét in sliab-so 5006] & in t-inad atammáid?’ ‘Sliab sin’, ar **Cailte**, ‘& síd-brugh ann, 5007] & ní fhuair nech riam h-é ach*t* **Find** seissir óclach .i. baeth-láeg 5008] álaind alltaide ro duísced duind’, ar **Cailte**, ac ***Toraig*** tuais- cirt --- p.137 5009] **Eirenn**, & ro lensamar-ne h-é seisiur óclach ó **Thoraig** conici in 5010] sliab-so .i. co **Sliab Aighi meic Iugaine**, & tucustar in baeth-láeg 5011] *alltaide* a chenn a talmain ann, & ní fhetamar-ne cá leth 5012] do-chuaid iarsin. Ocus ro ferastar tróm-shnechta mor ann co 5013] n-derna gat-shnim do barr na fidhbaidhe, & ruc ar luth & ar lamach 5014] uaind mét na derdaine & na doininde tainic ann. Ocus 5015] adubairt **Find** rim-sa: ‘a **Cailti**, in faghai díden duind anocht ar 5016] in doinind atá ann?’ ‘Ocus tucus bertugud orum sech uillind in 5017] t-shleibe bodes, & in dechain ro {SG page 197} dechus seochum co facca in síd 5018] solus-mor co n-ilar chornn & chuach & chopan buis & bán-óir 5019] ann, & ro bádusa a n-dorus in t-shída ica sír-fhegad ré h-adh fata. 5020] Ocus ro smuainis cindus do-genaind, in annsa síd do- ragaind 5021] d' fhis scel in t-shída, nó in d' indsaigid **Fhind** marar' fhacus h-é, uair 5022] do-chuadus uad sech uillind in t-shleibe bodes d' iarraid inaid. 5023] Ocus is sí comairli arar' chindius, do-chuadus issin síd anunn & 5024] do t-shuidhis’, ar **Cailte**, ‘a cathair glainide ar laechlar in t-shída 5025] & do dechus in tech umum, & at-chonnarc ochtur ar .xx. óclach 5026] isin dara leith don tigh & ben chaem chenn-álaind ar gualaind 5027] gach fir díb, & seissiur ingen mín maccaemda mong-buide isin 5028] leith aili don tig, & tuignech futairli forro go formna a n-gualann, 5029] & ingen mín mong-buide i cathair ar laechlar in tighi, & cruit 5030] ina laim & sí 'ga sefnad & 'ga sír-shéinm, & cach uair do gabad 5031] **láid** do-berthea corrn di co n- ibhed deoch as & do-bered in 5032] cornn i l-laim ind fhir do-bered dí h-é, & do bídis-sium ic áinius 5033] & ac aibnius uimpi-sin’, ar **Cailte**. ‘Dam th' umal-fhossaic, a 5034] m' anum, a **Cailti**’, ar in ingen. ‘ni dém etir’, ar **Cailte**, ‘uair 5035] atá dámh is uaisli iná mé fein i focus accum .i. **Find** mac 5036] **Cumaill**, & anocht is áil leis feis dithat na h-áidchi issin t-shíd-sa 5037] d' fhagbail.’ IS annsin adubairt óclach díb- sium: ‘éirig-si, a m' anum, 5038] a **Cailti**, ar cenn **Find** meic **Cumaill**, uair nir' diultad riam ré 5039] **Find** í tigh duine & *ní diultfaither acainni dó-som*. Is annsin 5040] do-chuadus ar cenn **Find**.’ ‘Is fata atái inar n-ingnais, a 5041] m' anum, a **Chailti**’, ar **Find**, ‘uair ón ló ro gabus airm {folio 134b1}, --- p.138 5042] laich am laim ní fhuarus adhaig as mó ro chuir orum iná in 5043] adhaig anocht.’ Ocus adubairt **Find**: > 1. 5044] Cungnum duind, a **Chailti** > > is tú fer ar comlaith*i*, > > 5045] da fagtha teine ocus tech > > do leth-taib t-shleibe aig- nech. > 2. 5046] Adar lium-sa fuarus tech > > a **fhlaith** na fiann fír-buillech, > > 5047] ocus nir' t-shill nech a clí > > aen-tech aili bud ailli. > 3. 5048] Aen-ben ann issin tigh *mór* > > a fuilet cach ac ind ól, > > 5049] bindither ré tétaib crot > > a gaeidelg blaith-mín etrocht. > 4. 5050] Ro benadh dind issa t-shíd > > fuaramur ann midh is fín, > > 5051] is ro bamar ann 'arsin > > cor' bo lomnan ar m- bliadain. > 5. 5052] Neoch ro t-shirius tes is tuaid > > issin domun co mor- buaid > > 5053] a mac samla in láe-sea aníu > > ní fhuarus ann, a **Caltiu**. > > 5054] Cungnum. > > 5055] ‘INa degaid-sin’, ar **Cailte**, ‘tangamur annsa síd solus-mor 5056] anunn in seisir sciath-armach sin ro bamar .i. **Find** mac **Cumaill** 5057] & mé féin & **Diarmait** ó **Duibne** & **Oissin** & **Oscur** & **Mac 5058] Lugach**; & ro t-shuidhimar ar colba chíuil issin t-shíd, & tainic 5059] ingen min macdachta mong-buide d' umal-fhossaic duind’, ar **Cailte**, 5060] ‘& tuc in ingen sind a cathair gleorda glainide ar laechlár in 5061] t-shída, & *tucad* sen cach lenna duind & nua gacha bíd. Ocus ind 5062] uair tairnic ar n-áithgéire & ar n- ítu do choscc, is ann ro fhiarfaig 5063] in **flaith** **Find**:’ ‘Cia accaib da fiarfochum scela?’ bar eissium. 5064] ‘Fiarfiag don tí dár b'ail let féin’, ar in t-óclach ba mó díb. 5065] ‘Ocus cia thusa, a m' anum, a óclaig?’ ar **Find**, ‘uair ní fhetar 5066] in comlín-so do dáinib a n-**Eirinn** gan a n-aithne accaind.’� 362. 5067] ‘IN t-ochtur ar .xx. oclach út at- chí-siu issin t-shíd, inann 5068] mathair & athair dóib, & cland do **Midhir Mongbuidhe** mac in 5069] **Daghda** iat’, ar in t-óclach, & **Findchaem** ingen **rig** t-**Shidha 5070] Monaid** anair ar mathair, ‘& do-rigned **tinol & toichestal** ac 5071] **Tuathaib Dé Danann**{SG page 198} deich m-bliadna .xx. gusin lá *a*mairech’, 5072] ar in t-óclach, ‘ac tabairt **rígi** **Tuath Dé Danann** do **Bodb Derg** 5073] mac in **Dagda** icin **Brug** braenach brecsholus thuaid, & ro bói 5074] ac cuingid **bráiget** orainde in lín brathar so atámait, & adubramar 5075] nó co tucdais **Tuatha Dé Danann** **braigde** dó nach 5076] tiurmais féin.’ --- p.139 � 363. 5077] IS annsin adubairt **Bodb Derg** mac in **Dagda** re **Midhir** 5078] .i. ré 'r n-athair-ne: ‘muna chuire do clann uait’, ar se, ‘múirfemait 5079] do t-shid ort.’ ‘Ocus tangamar-ne amach’, ar in t- óclach, ‘in 5080] t-ochtur ar .xx. brathar-so d' iarraid inaid t-shída, & ro t-shiremar 5081] **Eirinn** nó co fuaramur in n-inad n-diamair n-derraid-sea, & atámait 5082] ann ó sin ille’, ar **Donn** mac **Midhir**, ‘& ochtur ar .xx. 5083] derbrathar atam sunn, & deich cét óclach re cach n-aen-fer uaind, 5084] & ro dibaigthea uile sin acht in t-ochtur ar fichit sea atamaid 5085] do chlaind aen-athar & aen-mathar.’ ‘Ocus cindus *dibaigter* 5086] sib?’ ar **Find**. ‘**Tuatha Dé Danann** do thiachtain fa thri cach 5087] bliadain do thabairt chatha ar in *faithche* feraig sea amuich 5088] duind.’ ‘Ocus cia in fert fata núa at-chonncamar ar in fai*th*che 5089] amuig?**’ ar **Find**. ‘**Fert Diangalaig** **drái** sin’, ar in t- óclach, 5090] ‘.i. **drái** maith do bói ac **Tuaith Dé Danann**, & in tres eas- baid 5091] as mó thucad ar **Tuaith Dé Danann**’, ar **Donn** mac **Midhir**, 5092] ‘is sí-sin h-í’ {folio 134b2}. ‘Ocus cia ro marb h-é?’ ar **Find**. ‘Missi’, 5093] ar **Donn**, ‘do marb h-é.’ ‘Ocus caide ind espaid aile?’ ar **Find**. 5094] ‘Indeossat duit’, ar **Dond**, ‘.i. in neoch ro bói do t-shetaib & do 5095] mainib & d' indmusaib, eter chorrnaib & chuachaib & chopanaib 5096] & bleidedaib buis & bán-óir, ac **Tuaith Dé Danann** tucsamar 5097] lind a n-aen-fhecht uaithib iat.’ ‘Ocus caide in tres espaid?’ ar 5098] **Find** ‘.i. **Fethnaid** ingen **Fhidhaid**, ban-**airfitech** **Tuaithe Dé Danann**’, 5099] ar **Dond** mac **Midir** ‘.i. a céol & a n-indtlas menman uili sin. 5100] Ocus atá a n-dail sunn amairech do thabairt catha duinde, & ni 5101] fhuilmíd-ne do lín catha acht in t-ochtar ar .xx. derbrathar atamait 5102] ina n-aghaid-sin, & ro rathaigemar ar m-beith a m-baegal 5103] ina n-aghaid-sin, & ro chuirsemar in ingin **Máil** út ar do 5104] chenn-sa co ***Toraig*** thuaiscirt **Eirenn**, a r-richt baeth-láig allaid, 5105] & ro lensabair-si h-é co rangabair in síd- sa, & in maccaem út 5106] at-chithi & in brat uaine aen-datha uimpi ac in dáil, is sí-sin h-í’, 5107] ar **Donn**. ‘Ocus in leth falum at-chisi don t- shid’, ar **Donn**, ‘inad 5108] in t-shluaig ro marb **Tuath Dé Danann** sin.’� 364. 5109] Ocus do badur-sum ac ól & ac aibnius ind áidchi-sin, & 5110] mar do eirgedur arnamairech adubairt **Dond** mac **Midhir** re --- p.140 5111] **Find**: ‘Tairsi lem-sa amach ar in fai*th*che co faicce tú in bail 5112] a cuirmid-ne cath & **Tuath Dé Danann** cacha bliadne.’ ‘Ocus 5113] tangadur amach, & ro badur ac {SG page 199} fégad na fert & na lecht. Ocus 5114] conice seo atá dáil **Tuaithe Dé Danann** chuccainde.’� 365. 5115] ‘Cia dib’, arsi **Find**, ‘asa dáil atá chuccaib?’ ‘**Bodb Derg** 5116] cona .uii. macaib, & **Aengus Óc** mac in **Dagda**, cona .uii. 5117] macaib, & **Findbarr Meda Siuil** cona .uii. macaib déc, & **Lir** 5118] **Sída Findachaid** cona .uii. macaib .xx. & cona chlann-maicne 5119] archena. **Tadg** mac **Nuadhat** a **Síd álaind Almaine**. **Donn** 5120] **Ailein** & **Dond** **Dumaigi**, & in da **Glas** a **Sidh Glais** a crich 5121] **Osraige**. Ocus **Dobran Duthaire** a **Síd Liamna Lennchaime** 5122] annso a cuiced **Laighen**. Ocus **Aed Aileain** a **Rac*h*ruind** 5123] atuaid, & **Fer Ái** mac **Eogamail**, & **Aillean** mac **Eogabail**, & **Líí** 5124] mac **Eogabail**, & **Faindli** mac **Eogabail** a **Mumain** aniar, a **Síd 5125] Eogabail**, & **Cian** & **Cobhan** & **Conn**, tri meic **rig** t-**Shida Monaid** 5126] anall a h-**Albain**, & **Aed Minbrecc** **Essa Ruaid** cona .uii. macaib 5127] a **Sídh Essa Ruaid**, & clann na **Morrigna** ingine **Ernnmais**, cona 5128] seisser ar .xx. **ban-gaiscedach**, & cona seisser ar .xx. **fer-gaiscedach**, 5129] & in da **Luath** a **Lifenmaig** a **Maig Life**, & **Brattan** & **Ballgeal** & 5130] **Ubhalroiscc** a **Síd Ochta Cleitig** a **Bregmaig**, & **Cathal** & **Caithri** & 5131] **Catharnnach** a **Síd Droma Deirg** a crichaib **Chineil Chonaill** atuaid. 5132] **Derg** & **Dregan** a **Síd Beinde h-Etair** anair. ***Sanb** cona secht mnaib 5133] a crichaib na n-**Déisi Muman** andes*. **Bodb Derg** fein 5134] cona mor-theglach .i. deich fir &h fichit & deich cét ba h-é- 5135] sin a lín. Conid iat-sin na **triatha** & na **tigernada feraind** do 5136] **Thuaith Dé Danann** tic do thochailt ar sída oraind cacha 5137] bliadne.’� 366. 5138] Ocus tangadur anunn assa h-aithle-sin issin síd, & ro indis 5139] **Find** da muintir sin. ‘Ocus a aes cumtha’, arsi **Find**, ‘is mor 5140] éicen & soithfir na muintire aca fuilmíd, & do-rala i mor-éicin 5141] sib-si,’ {folio 135a1} ar se, ‘& muna derntái maith ica bhur cosnum 5142] is contabairt daib nech dabur feind ná dabur foirind d' fhaicsin.’ 5143] ‘Cait a faccais, a m' anum, a **Fhind**’, ar **Diarmait** h-úa **Duibne**, 5144] ‘ar n-droch-engnum-ne in trath atái ac tabairt robaid duind?’ 5145] ‘Do-berim-si mo breithir’, ar **Find**, ‘da sirind-sea in domun uile 5146] nach biad omun na ecla orum & in comlín-so d' Fhiannaib --- p.141 5147] **Eirenn** im fhar- rud.’ Ocus ro badur ann co trath eirgi do ló 5148] arnamairech.� 367. 5149] Is annsin do eirgedur lucht in t-shída uile amach & **Find** 5150] seissir óclach máraen ríu. ‘Maith m' anam, a **Duind**’, arsi 5151] **Find**, ‘in a ló nó a n- áidchi tecait **Tuath Dé Danann** chuccaib- si?’ 5152] ‘I comdáil na h-aídchi’, ar **Donn** mac **Midhir**, ‘comad 5153] truimi-te ind fhogal do-gendais.’� 368. 5154] Ocus ro badur ann co táinic ind adhaig, & adubairt **Find**: 5155] ‘Imthighed nech accaib’, ar **Find**, ‘ar in fai*th*che amach, & 5156] denaid foraire & forcoimét duind nach tissad **Tuath Dé Danann** 5157] chuccaind gan fhis & gan forchloistin duind.’ Ocus ní h-imcian {SG page 200} 5158] ro bói fer na foraire ann co faccaid na .u. catha croda cutruma 5159] coirigthi da indsaige. ‘Dar lium’, arsi fer na foraire, ‘is imda 5160] curaid & cath-milid im **Fert in *Druad*** innoss, & is comlann curad 5161] atrasta iat.’ Ocus adubairt **Find**: > 1. 5162] Comlond laech im **Fhert in Druad** > > co n-ilar sleg rind-gér ruad, > > 5163] erctha ruibhe rádam-ne > > fuil i tosaig na buidne. > 2. 5164] IMthiged **Diarmaid** amach > > is **Oissin** tend tairismech, > > 5165] **Mac Lugach** re gnim n-glan n- gle > > is **Osccur** re h-ursclide. > 3. 5166] Ro linsat sluaig in raith bán > > rachat-sa is **Cailte** ina n-dail, > > 5167] ocus rachmaid uili amach > > sinde araen isin teghlach. > 4. 5168] Na tri caecait co ba thri > > do laechraid is calma a cli, > > 5169] dingébat dib cach re fer > > do t-shluag is chalma com-mer. > 5. 5170] Adeirim-se rib-si de > > bid fír ina raidim-ne, > > 5171] da rús in cath croda crom > > mébaid reomum in comlonn. > > 5172] Comlann. > > � 369. 5173] ‘Cait a fuil **Oscur** anossa?’ ar **Find**. ‘Sunn, a m' anum’, 5174] ar **Osccur**. ‘Den maith anossa í cath **Thuaith Dé Danann**, & 5175] denad **Diarmait** & **Mac Lugach**. Missi & **Cailti** & **Oissin** as 5176] sine accaib’, ar **Find**, ‘& léicid deirid in chatha duind. Dala 5177] mac **Midhir**, aincid-si duind iat issin chath-sa **Túaithe Dé Danann** 5178] & uathad bratha atait, & feall ar einech & ar inchaib duinde 5179] olcc d' fhagbail dóib, & ar tiachtain chucca.’� 370. 5180] ‘IS ann do-ratsamar-ne in cath’, ar **Cailte**, ‘ó fhuined néll 5181] nona co crichaib na maitne muiche arnamairech acht aen-ní --- p.142 5182] chena ro báe esbaid **Tuaithe Dé Danann** issin cath-sin .i. deich 5183] fir & deich fichit & deich cét.’ IS annsin adubairt **Bodb Derg** 5184] & **Midir** & **Findbarr**: ‘Cindus is ail lib do denam risin n-ár so?’ 5185] ar siat. ‘Tabrad **Lir** t-**Shída Findachaid** comairle duind, uair iss é 5186] is sine do **Thúaith Dé Danann**.’ ‘Do-bér-sa’, ar **Lir**, ‘comairle 5187] duib .i. beirit cach a carait & a comaltada & a meicc & a 5188] braithre leo da sídaib, & tabar múr tened don darna taeb uaind, 5189] & tabar múr uisci don taeb aile.’ Ocus ina degaid-sin ro 5190] thócbadur **Túath Dé Danann** léo in lecht-lighi-sin, & nir' fhacbadur 5191] in ní ara tairissed in bran-én ar in fhai*th*chi don ár-sin 5192] tucsat lucht in t-shida orro. 5193] ‘Tainic **Find** & lucht in t-shida issin síd iarsin, & siat crechtach 5194] cró-lintech, & ro boi triur co lan-olcc {folio 135a2} acaind’, ar 5195] **Cailte** ‘.i. **Mac Lugach** & **Osccur** & **Diarmait**, & tangadur **Túath 5196] Dé Danann** fa thri rissin m- bliadain-sin d' indsaigid in t-shída 5197] cétna, & tri catha tucsamar- ne doib rissin m-bliadain-sin, & rob 5198] é ar n-esbaid ann’, ar **Cailte** ‘.i. **Conn Cruthach** mac **Midir**, 5199] & cid {SG page 201}sinde’, ar **Cailte**, ‘rob áinicnech sind issin cath déidinach 5200] sin, úair ro loigh for **Oscur** & for **Diarmait** neim & forlonn in 5201] catha, corub lubán find-chuill ro bói ac imfhulung a n-étaig tarsu 5202] ina cossair-leapaid chró, & do-luidsemar-ne amach ar in fai*th*che’, 5203] ar **Cailte**, ‘in cethrar óclach slán ro bámar .i. **Find** & **Mac 5204] Lugach** & **Oissin** & mé fein, & adubairt **Oissin** annsin:’ ‘IS olcc 5205] in turus tangamar co **Síd Mac **Midhir****’, ar se, ‘d' fhacbail mo meicc 5206] & mo chomalta .i. **Diarmata**.’ ‘Ocus mairg do-béra a aighed 5207] ar in Féinn’, ar **Mac Lugach**, ‘tar eis **Diarmata** & **Oscair** d' fhac- bail, 5208] uair ní raibe a*c* congbail in fhiangaiscid dias dob fherr 5209] anáit.’ ‘Ocus gid bé do-béra’, ar **Find**, ‘ní mé do-bera.’� 372. 5210] ‘Ocus tucad **Donn** mac **Midhir** chuccaind’, ar **Cailte**. ‘Maith, 5211] a m' anam, a **Duind**’, ar **Find**, ‘in fuil a fhis nó a eolus accut 5212] in ní ro ícfad na fir*u* út?’ ‘Ni *h-aithnid* dam’, ar **Donn**, ‘acht 5213] aen-**liaig** atá ac **Túaith Dé Danann**, & munar' tesccad smir a 5214] n-droma do-gébthar furtacht & *fóirithin* ré nomaide uathaib 5215] com*b*a slemain slan-chrechtach iat.’ ‘Ocus caide in t-abur assa --- p.143 5216] fuighmis h-é?’ ar **Find**, ‘uair ní caraid bunaid duind in lucht 5217] aca tá.’ ‘Adér riut’, ar **Dond** mac **Midhir**. ‘*Mochthrath* do 5218] laithe tic-sim assind brug amach do thinol lossa íce co táirthed 5219] fa lind-braen na maitne iat.’ ‘Fagh-sa, a m' anam, a **Duind**’, ar 5220] **Cailte**, ‘nech do-bera aithne ar in **liaig** & ticfa a béo no a 5221] marb lim-sa.’� 373. 5222] IS annsin ad-racht **Aed** mac **Midir** & **Flann Fuilech** mac 5223] **Midir**. ‘Tair reomaind, a m' anum, a **Chailti**’, bar iat-som. 5224] Tangadur reompo co fai*th*che in **Broga** braenaig brec-sholais, & 5225] in tan rangadur ann at-chonncadur flesc gilla óic eitedaig co 5226] m-brat d' olaind na n-osmolt a **Tír thrétaig Thairrnhgaire**, & lán 5227] ichtair a bruit aice do lossaib leighis & íc- shlainti da chor í 5228] cnedaib & a crechtaib in lochta do loited issin cat*h* do **Thúaith 5229] Dé Danann**.� 374. 5230] ‘Cia siut, a m' anum, a **Aed**?’ ar **Cailte**. ‘Is sé-sin in t-óclach 5231] da tangamar d' iarraid’, ar **Aed**, ‘& frithoilid co maith h-é 5232] arna dechad uaib issin síd.’ ‘Ocus ro rithamar-ne a n- aen-uair 5233] ris’, ar **Cailte**, ‘& tarrus ar *fh*ormna h-é, & tucsamar lind h-é 5234] óta sin co h-**Ath Fostada na Feinde** ar **Sláine** ar laech-Machaire 5235] **Laigen**, & ro eirig fia fiad umaind, conar' leir sind, & inn uair 5236] rangamur in tulaig ic in ath, is ann at-chonncamur in cethrur, 5237] & ceithri bruit corcra chortharacha umpo, & ceithri cloidme 5238] ór-duirnn ina lamaib, & ceithri coin chaem-selga acu. Ocus nir' léir 5239] dóib-sium sinde leisin fia fiad ro boi umaind, & ba léir duinde 5240] iat-som. Ocus aichnim-si in cethrur’, ar **Cailte**, ‘.i. **Colla** mac **Cailti** 5241] & **Faelan** mac **Cailti**, & **Raigne Rosclethan** mac **Find** & **Cainci 5242] Chorcarderg** mac **Find**; & ro badar ic comrad, & bá h-é comrad 5243] do-ronsa*t* .i. esbaid **Fhind** meic **Cumaill** a **triath** & *á **tigerna*** 5244] rissin m-bliadain-sin orra. Ocus at-chuala-sa’, ar **Cailte**, {SG page 202}‘comrad 5245] mo deisi mac & comrad da mac **Find**, & ba truag lium a 5246] n-acallaim, & adubradur:’ ‘Cid do-genat Fianna **Eirenn** bodesta 5247] gan **triath** & gan **tigerna** acco?’ ar **Raigne Rosclethan** mac 5248] **Find**. ‘Nocon *fh*uil acco’, ar **Colla** mac **Cailti**, ‘achtmad 5249] dul do **Themraig** & scailed do denam ina degaid{folio 135b1} nó --- p.144 5250] *rig-fhéinnid* do denam acco féin ann. Ocus ro cháisetar na 5251] meic-sin ina degaid-sin co trom taidbsech d' esbaid a da n-athar 5252] & a **tigerna**. Ocus tangamar-ne uaithib’, ar **Cailte**, ‘noco rangamar 5253] co **Síd Da Én**, risa n-abar **Sliab Aighe meic Iugaine**, & 5254] tangamar issin síd anunn, & ferais **Find** & **Dond** mac **Midhir** 5255] faeilte re **Libra** **liaig**, & ro taispenad dó **Oscur** & **Diarmait**, & 5256] acsin’, arsi **Donn**, ‘da brathair dam & dech let in ba h-in-othrais 5257] iat nó in ba h-in-leighis. Ocus dechais in **liáig** iat, & adubairt:’ ‘Is 5258] in-othrais & is in-leigis iat mád maith ma **luag leighis**-sea.’ ‘Bid 5259] maith um’, ar **Cailte**: ‘ca fhat beither ic á leighes?’ bar eissium. 5260] ‘Ré nómaide’, ar **Libra** prim- **liaig**. ‘do-géba-su immorro’, ar 5261] **Cailte**, ‘luag maith .i. t' anam do léigen duit, & mina thernat 5262] na h-óclaig let’, ar **Cailte**, ‘benfaid mo lam-sa fein do chenn dít.’ 5263] Ocus do-rinde in t-óclach a leighis & a lesugud ré naemaide, 5264] cor' bo t-shlemain slan-crechtach iat.� 375. 5265] Ocus ina degaid-sin tainic gilla ó **Chormac**, ó **ríg **Eirenn****, 5266] ar cenn na Féine co h-**Almain** 'ar n-esbaid a **triath** & a **tigerna** 5267] .i. **Find** mac **Cumaill**, & d' ól **fheissi** na **Temrach** le **Cormac** 5268] h-úa **Cuind**, & do-riactadur Fianna **Eirenn** co leir annsin, etir 5269] fhir & mnái & gilla & óclaech & **airfitech**, co **Fert na n-Druad** ar 5270] fai*th*che na **Temra**.� 376. 5271] IS annsin immorro ro t-shuidh **Goll** mac **Morna** at leth-laim 5272] **rig **Eirenn****, & ro t-shuidhset .u. **coicedaig** **Eirenn** cona socraide 5273] i **Temraig**. ‘IS mor bur n-esbaid, a Fianna **Eirenn**’, ar **Cormac**, 5274] ‘.i. bar **triath** & bur **tigerna** .i. **Find** mac **Cumaill**.’ ‘Is mor’, 5275] ar se **Goll** mac **Morna**. ‘Is mor’, ar **Cormac**, ‘uair tri h- esbada 5276] com-méite cutruma tucad ar **Eirinn** reime-seo .i. **Lugh** & **Conn** 5277] & **Conaire**, & is sí-seo in cethramad esbaid is mó tucad a 5278] n-**Eirinn** .i. **Find** mac **Cumaill**.’ ‘Ocus cat in stiurad nó in 5279] tinrum do-beri-si, a m' anum, a **Chormaic**?’ ar **Goll** mac **Morna**, 5280] ‘ar Fhiannaib **Eirenn** anossa?’ ‘Do-berim immorro’, ar **Cormac**, 5281] ‘comus fhiadaig & fhiann-choscair Fhiann **Eirenn** duit-si, a **Guill**’, 5282] ar **Cormac**, ‘co festar’, ar se, ‘inn esbaid d' **Fhind** do bunud, & 5283] roga selga do **Chlaind Baiscne** .i. do chlann-maicne **Fhind** risin --- p.145 5284] bliadain uait-siu.’ Ro fhaemastur fianna **Eirenn** sin, ‘ocus ní 5285] tiucub-sa re **Find**’, ar **Goll**, ‘im **rígi** fhian- naigecht*a* **Eirenn** nó co 5286] m-bia-som tri bliadna i talmain, & co na raib súil duine dh' feraib 5287] **Eirenn** ris.’� 377. 5288] IS annsin do raid **Aillbi Gruadbrec** re **Cormac**: ‘Cindus 5289] do-genat find-bantracht **Find** .i. na secht **rigna** dec so?’ Ocus ro 5290] fregair **Cormac** sin: ‘Do-gentar grianan der- rait deg-daingen do 5291] cach mnái fa leith díb cona bantracht re mís & re raithe & re 5292] bliadain nó co findtar beo nó marb **Fhind** rissin, & a lor-daeithin 5293] bíd & lenna rissin doib.’� 378. 5294] IS annsin tucsat **airfitig** na Féinne a n-*aghaid* ar **Chormac** 5295] .i. **Daigri** mac **Moran** & **Der** h-úa **Daighri** & **Senach** h-úa 5296] **Daighre** & **Suanach** mac **Senaig** & **Suanach** mac **Seinchind** 5297] ***sen- scélaidi*** **Find** meic **Cumaill**, & is sé-sin is binde ro gab timpan 5298] ina laim i n-**Eirinn** & i nd-**Albain**, & **Cnú Deireoil** in t-abac & 5299] **Blathnait** a ben. Ocus fregrais **Cormac** doib: ‘Bar m-beith i 5300] **Temraig**’, ar in ***rí***, ‘& leth dligid uaim-si daib, & cobeis in 5301] tuarustail do-berad **Find** daib do-bér- sa’, ar **Cormac**. 5302] Ocus tainic **Fergus Fínbél** **fili** na Feinne da n-indsaighid, 5303] & ba h-ed a lín .i. deich cét d' **filedaib**{folio 135b2} & d' **aes dána**. 5304] ‘Prim-ordan **Eirenn** acum-sa daib’, ar **Cormac** ‘.i. ó **Thuind 5305] Chlidna** co **Tuind Rudraigi**’, ocus tainic meidhes- cal **Find** da 5306] indsaigid .i. im **Garbchronan** **taissech** na n-*gilla* mor. ‘Tabair 5307] uidh oraind, a *rí*!’ ar siat. ‘do-berim’, ar **Cormac**, ‘ó ta **Ath 5308] lethan Loichi** aniar, risa n-abar **Ath lethan Luain**, co **Beind 5309] Etair meic Étgaith** ind fheindeda sair do t-shorrt*h*an duib.’� 379. 5310] Assa h-aithle-sin tangadur anunn a **Temraig**, & tainic 5311] **Cormac** a **Tech Mor Midchuarta**, & ro *cóirged* cach nech ar 5312] duthaig a athar & a t-shenathar aici ann, & tucad **Goll** mac 5313] **Morna** a n-inad ríg-fheinded*a* ann, & tucad **Eithne Ollamada** 5314] ingen **Cathair**, ben **rig **Eirenn****, a n-inad **rigna**, & **Aillbe Gruadbrecc** 5315] ar a láim-side, & **Maighinis** ingen **Geraid Glunduib** ar 5316] leth-laim **Aillbi**, & ro coirged **Tech mor Midchuarda** fan cuma- 5317] sin, & ro dáiled lind & ro scailed biad forro iarsin. --- p.146 � 380. 5318] IS andsin ad-racht **Cormac** re beind m- blaith *m-buabaill* 5319] ro bói ina laim, & adubairt: ‘Maith, a fhiru **Eirenn**, da faghad 5320] nech acaib a n-es nó a n-indber no a n-all nó a n- abhaind nó 5321] a n-dingna nó a n-drobel nó a síd nó a síd-brug fis **Fhind** duind.’ 5322] IS annsin do fregair **Bernngal Bóchétach** a h-eochar-imlib 5323] t-**Shleibe Fuait** atuaid & **flaith**-**briugaid** do **rí*g* **Eirenn**** h-é: ‘IN la 5324] thainic atuaid in **flaith** **Find** a n-degaid ind fhiada síde in seissir 5325] óclach ra bói, & do-rat in sleig neimnig n-aith n-uillind-glais 5326] im laim-sea, & muince con, & adubairt rium a marthain accum 5327] nó co {SG page 204}comraicmis aris a n-aen- inad.’ Ocus is annsin tuc 5328] **Berrngal Bóchétach** i l-laim **Chormaic** in t-shleg & in muinci, & 5329] tuc **Cormac** i l-laim **Guill** meic **Morna**, & do badur íc a fégad, 5330] & adubairt in **rí** **Cormac**: ‘Is esbaid mór d' feraib **Eirenn** in fer 5331] isa sleg & isa muince sea.’� 382. 5332] IS andsin ro *iarfaig* **Cormac** don óclach in rabadur coin 5333] ac **Find** & ac in muintir ro bói ina fharrad. ‘Do badur’, ar in 5334] **briugaid**. ‘Cá coin siut, a **Guill**?’ ar **Cormac**. ‘Bran & Sceolaing 5335] i l-laim **Fhind**’, ar **Goll**. ‘*Adhnuall* & Fer Uaine i l-láim 5336] **Oissin**. Iarratach & Fostud i l-laim **Oscair**. Baeth & Buidhe 5337] i l-laim **Diarmata**. Brec & Luath & Lanbind i l-laim **Chailti**. 5338] Conuall & Conrith i l-laim **Meic Lugach**.’� 383. 5339] ‘Ocus caide **Fergus Fínbél**?’ ar **Cormac**. ‘Sunna’, bar 5340] eissium. ‘In fitir tú ca fhat ó thesta in **flaith** **Find**?’ ar **Cormac**. 5341] ‘IS *mebair* lium’, ar **Fergus** ‘.i. mí & raithe & bliadain ó thesta 5342] sé.’ Ocus adubairt **Fergus**: > 1. 5343] Airim **Find** in fed dia fuil > > sechtmain ar mís is bliadain, > > 5344] mithig aníu d' fhiannaib Fháil > > deiliugud uile d' áen-laim. > 2. 5345] Raithe ar mís ocus bliadain > > ó thesta fer ar fiadaig, > > 5346] ó do-chuaid a mudhu in **rí** > > **Find** mac **Cumaill** **Almainí**. > 3. 5347] Mor ind esbaid **Meic Lugach** > > in t- óclac ségaind subach, > > 5348] beith gan **Oscur** luaidis gail > > 's can **Oissin** alaind inmain. > 4. 5349] Mor ind esbaid **Diarmait** donn > > dalta na fiann ba forlonn, > > 5350] **Find**, **Cailte**, ferrda na fir > > mor a n-esbaid ré n-airim. > > 5351] Airim. > --- p.147 � 384. 5352] Is annsin adubairt **rí **Eirenn****: ‘is mor ind esbaid-sin tra, 5353] uair ní h-é ar menma atá re faghail in t- sheisir-sin is ferr ro bói 5354] a n-**Eirinn** & a n-**Albain**: & a **Chithruaid**’, arsi **Cormac**, ‘is mor 5355] do t-shétaib & d' indmusaib tucustar in **flaith** **Find** duit gen co{folio 136a1} 5356] h-indsind tú duind in béo nó in marb **Find**.’ Ocus 5357] fregrais **Cithruaig** sin: ‘IS béo in **flaith** **Find**’, ar **Cithruad**, ‘& 5358] missi do dhenam sceil fair nocho dingen, uair ní ferr-de lé 5359] **Find** fein scel do denam fair.’ Ocus ba for- baeilid cach uile de- 5360] sin, uair ro fhetadur cach ni turgaib **Cithruad** riam co tainic. 5361] ‘Cend & forcenn air-sin’, ar **Cormac**. ‘Ind adhaig déidenach 5362] d' **fheis** na **Temrach** at-cithfither in **flaith** **Find** ac ól;’ ar **Cithruad** 5363] mac **Fhir Coecat**. Gurub ceist sin ar Imacallaim na Senorach: > > 5364] > 3. Ca fat bói **Find** a **Sliab Én** > > abair a **Chailti** in cheist trén, > > 5365] is cia ro loited sa t-síd > > má ra bamar-ne a n-im-shním. > � 385. 5366] ‘Ocus ina degaid-sin’, arsi **Cailte**, ‘bamar issin t-shíd risin 5367] caeicis ar mís ro bas ac ól **fheissi** na **Temrach**, no cor' gabsamar-ne 5368] **braigde** **Túaithe Dé Danann** do **Dond** mac **Midhir**, & 5369] ní *mó* no chaithdis fianna **Eirenn** fiallach na trebaire na 5370] **Túaith Dé Danann** ó ssin amach.’� 386. 5371] IS í-sin aes & uair ro bói **Cailte** ac indissin in sceil-sin 5372] do **Eochaig Leithderg** {SG page 205}do **rig** **Laigen**; & ní cian do badur ann 5373] co facadur in n-aen-óclach da n-indsaigid, & léin*e* do th-sroll **rig** 5374] ria chnes, inar maeth-sroill tairsi & brat corcra corrtharach uime, 5375] & delg óir issin brut ossa bruinde & claidem ór-duirnd ina laim, 5376] & cathbarr óir imma chenn, & is sé do bói ann .i. **Donn** mac 5377] **Midhir**, & tuc a chenn a n-ucht **Patraic**, & tuc comus **Túaithe 5378] Dé Danann** dó, & ro slechtsat uile do **Pátraic**. *Conid 5379] ann do chreidset **Túath Dé Danann** do **Patraicc**.*� 387. 5380] Conid h-é-sin scel ro indis **Cailte** do **rig** **Laigen** & do 5381] **Pátraic** annsin. Ocus tuc **Donn** mac **Midhir** feis dithat na 5382] h-áidchi-sin do **Pátraic** cona muintir, & tar a éis-sin tangadur 5383] in sluag uile & **Pátraic** máraen ríu co **Raith Moir** **Maigi Fea**, 5384] & ind áidchi-sin do-riachtadur fessa ó **rig** **Muman** ar cend 5385] naem **Pátraic** co m-beth ara t-shoiscela, & timnais **Patraic** ceileabrad 5386] do **rig** **Laigen** & do maithib a criche uile, & tangadur --- p.148 5387] reompo o dá sin co **Lis na Laechraide**, risa raiter **Caissel na 5388] **Rig**** issin tan-so.� 388. 5389] IS annsin tainic **Eogan Leithderg** mac **Aengusa** ***rí*** da 5390] cóiced **Muman**, maille re sé cathaib mora uime í coinde noem **Pátraic**, 5391] & ro shlechtsat dó maithi **Muman** uili, & tucsat a crich 5392] & a forba uili dó, & a ferann & a maithius ar comus **Pátraic**.� 389. 5393] ‘Screpall soiscéla, a ***airdrí*** **Muman**!’ ar **Beneoin** mac 5394] **Aeda** do **Pátraic**. ‘Cá screpall sin, a **chleirig**?’ ar in ***rí***. 5395] ‘Crich & ferann don **chleirech**’, ar **Beneoin**. ‘In baile seo a tá 5396] & ina fuarusa h-é’, ar **rí** **Muman**, ‘do fognum dó co brath & da 5397] muintir ina diaid.’ *IS and tuc **rí** **Muman** **Caissil** 5398] do **Patraic** mac **Alpraind***. ‘Cindus do-berar duind sin?’ ar 5399] **Beineoin**. ‘Mar seo’, ar in ***rí***, ‘tiacht don **chleirech** fein ar 5400] **Lic na Cét**’, bar **rí** **Muman**, ‘& in neoch at- chífea do mín **Muman** 5401] ar cach leth do beith aici.’ Ocus tainic **Pátraic** ar **Lic na Cét**, 5402] & ro eirig in grian ré *h- aghaid* in **chleirig** corba t-sholus dó ar 5403] cach leth, & amal tuc **Pátraic** a cois ar in lic ro eirig leigeon 5404] & mile do demnaib a bennaib na cloichi amach co n- dechadur i 5405] n-aér & a firmamaint ar teiched nóem **Patraic**, & bennaig*is* 5406] **Pátraic** in cloich iarsin, & fácais buaid comairli do denam dí & 5407] bennachtain urri, & aingel dé cacha tratha nón*a* ic a tairimthecht, 5408] & trosccad do **rig** **Muman** naenbur mac fír-**fhlatha** furri 5409] & in n-itgi chuindigfes d' fhágbail dó, & in tres teine béo ara 5410] m-bia rath fa deired a n-**Eirinn** h-i.� 390. 5411] IS annsin ferais **Eogan Leithderg** **rí** **Muman** faeilte re 5412] **Cailte**, & ferait maithi **Muman** uili archena. ‘Cret ima tucad 5413] **Lecc na Cet** ar in lic-sea, a m' anam, a **Chailti**?’ ar **rí** **Muman**. 5414] ‘ISam *mebrach-sa* inní dia tá’, ar **Cailte**, ‘uair ni raibe fis 5415] nime riam acainde no cor' t-shuidh **Find** ar in cloich-seo & co 5416] tuc a ordain fa chét ara dét fis, & cora fallsiged nem & talam{folio 136a2} 5417] & creidim in fhir-Día forórda, & do thuidecht-sa {SG page 206}d' indsaigid 5418] **Eirenn**, a Tailgind’, ar **Cailte**, ‘& **naim** & fíreoin & creidem 5419] cros & crabad inti.’ 5420] ‘Ocus cia do-rigne **dunad** & deg-baile andso ar tus?’ ar **rí** --- p.149 5421] **Muman** re **Cailte**. ‘**Fiacha Muillethan** mac **Eogain**’, ar **Cailte**, 5422] ‘& ro bói re deich m-bliadna fichet i r-**rigi** da cóiced **Muman**, & 5423] is leis do-rigned cloch daingen um in m-baili-seo, & ro bói a 5424] n-arus ann.’ Ocus adubairt **Patraic**: > 1. 5425] IN cloch-so a h-ainm **Cloch na Cét** > > sochaide bias uimpi ic ét, > > 5426] bid inad crabaid is cros > > h-aithle cach arais fhuaros. > 2. 5427] **Caissil** cenn **Eirenn** uile > > benn ima teigfea teine, > > 5428] inadh a frith fis nime > > gan chís do **rig** reomainde. > 3. 5429] Bid maith mo chell as tír thuaid > > a crich **Connacht** in mor-sluaig > > 5430] do fuígeb-sa glan a lí > > mo brata co coem- gloní. > 4. 5431] Mo baili-si a crich **Ulad** > > is rem craide bus chuman, > > 5432] bemait-ni, bid maith ar lí > > triar álaind a n-aen-bali. > > 5433] > *.i. **Patraic** & **Colum Cill*e*** & **Brigit***. > 5. 5434] Deich fir deich fichit deich cét > > iss ed a fhir is ní breg, > > 5435] iss ed gebus mo chell chain > > d' **abbaib** ocus d' fhírenchaib. > 6. 5436] Gebthar sailm, gebthar creda > > paitrecha ocus soisscela, > > 5437] gebthar sailm sunna co moch > > iman carnn a fuil in cloch. > > 5438] IN cloch. > � 392. 5439] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, & a m' anum, a naem **Patraic**’, ar 5440] **rí** **Muman**, ‘is mór d' fis & d' fhír-eolus ro indesbair duind imaraen.’� 393. 5441] Ocus ro badur in sluag uili annsin cor' eirig grian assa 5442] circaill *teintidhi* & cor' lín da soillsi in doman, & do-lodur 5443] in sluag reompo assin co **Raithin na n-Ingnad** siar co **Mag 5444] Femin**, & do t-shuidhestar **rí** **Muman** isin darna cind don raith 5445] co maithib **Muman** uime, & suidhis naem **Pátraic** & **Cailte** isin 5446] chind aile na ratha.� 394. 5447] IS annsin ro fhiarfaig **Eogan Leithderg** mac **Aengusa** **rí** 5448] **Muman**: ‘Cred ima tucad **Raithin na n-Ingnad** ar in raithin- 5449] seo?’ Ocus adubairt **Cailte** ic a fregra: > 1. 5450] 'INgnad turchairthe fuair **Find** > > issin tulaig ara chind, > > 5451] in triar fer, ba cáeme a clíu > > ocus aen-chú eturru. > � 395. 5452] ‘Laithe n-aen’, ar **Cailte**, ‘da tangamar-ne tri catha na Féine 5453] conici in tulaig-sea & at-chonncamar in triur óclach-sin ar ar cind 5454] & aen-chú accu, & ní raibi isin domun dath na raibi isin choin, 5455] & do bói aidble méite urri seoch na conaib aile, & ro t-shuidhedar --- p.150 5456] na h-óclaig a fiadnaissi **Fhind**.’ ‘Canus tangabair, a ócu?’ 5457] bar **Find**. ‘Assinn **Iruaith** moir anoir’, ar iat-som. ‘Cret ima 5458] tangabair?’ ar **Find**. ‘Do denam ar cuir & ar muinterais 5459] riut-sa’, bar iat. ‘Cá maith bias duinde’, ar Find, ‘in bar m-beith-si 5460] acaind?’ ‘IN triur atamait’, ar siat, ‘atá feidm ar leith ac 5461] cach aen-fher acaind.’ ‘Ca feidm-sin?’ ar **Find**. ‘Dingebat-sa 5462] foraire Fhiann **Eirenn** & Fiann **Alban**’, ar óclach dib. ‘Cach feidm 5463] catha & comlaind ticemus chum na Féine {SG page 207}dingebat-sa díb uili 5464] sin, & bid uile in *a* tost’, ar *in* darna h-óclach. ‘Abair, a 5465] óclaig út’, ar **Find**, ‘cret t' fheidm-si?’ ‘Adeirim’, ar in t-óclach, 5466] ‘cach mor *doithbir* teicemhus chum mo **thigerna** dingebat h-í, 5467] & cach ní do-géntar d' athchuingid fair do-gebthar uaim-si h-é’, 5468] ar in t-oclach. ‘Ocus dala na con’, ar in t-óclach, ‘in comfhat bias 5469] fiad a n-**Eirinn** dingebaid sí cach re n-adhaig d' fhiannaib **Eirenn**, 5470] & dingebat fein ind adhaig aile.’ ‘Cret iarrfai*d*-si orum-sa?’ ar 5471] **Find**, ‘& bar m-beith accum amlaid-sin?’ ‘tri comada duind’, 5472] ar iat-som. ‘Crét na comada?’ ar **Find**. ‘Gan nech do thiachtain 5473] dochum ar **longpuirt** ó thicfa adhaigh tré bithiu do chian 5474] na d' fhocus, & gan a becc na a mór do chomraind do thabairt 5475] duind tré bithiu, & díghu selga duind ó fhiannaib **Eirenn**.’ ‘Ocus 5476] ar bar cubus rib’, ar **Find**, ‘cret ima sirenn sib {folio 136b1} gan 5477] nech da bur faicsin ó thic adhaig chucaib?’ ‘Atá cúis & adhbur 5478] accaind’, ar siat ‘& na sir ní aili oraind gid fada gairit bemait 5479] ar aen-rian. Ocus in triur óclach-so at-chí-si sind’, ar siat, ‘bith 5480] in tres fer acaind marb cach tres n-aidchi, & is uime-sin nach 5481] áil lind nech dar faicsin, & bídmaid-ne ic faire in fhir-sin.’ ‘Ocus 5482] ba **geis** d' **Fhind** marb d' fhaicsin ach muna marbdais airm h-é, & 5483] no biad a *fhoirithin*-sin a com- fhochraib ac **Find**’, ar **Cailte**, ‘.i. 5484] tiachtain timchell in raithín-sea.’ Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 5485] Fa **geis** d' **Fhind** beith a cind mairb > > in neoch nach muirfitis airm, > > 5486] mona thairsed, caem a chlíu > > a timchell na ratha- sú. > � 396. 5487] IS annsin do-riachtadur mor-sheisir **aessa dana** co **Find** do 5488] muintir **Chithruaid** meic **Airm** meic **Fhir Cóecat** do chuingid duaisi 5489] **duaine** .i. tri .l. uingi d' ór & tri .l. uingi d' airget do breith co --- p.151 5490] **Temraig** do **Chithruad**. ‘Do-gebthar accainde a fhoirithin-sin’, ar 5491] **Scannal** h-ua **Liathain** .i. óclach grada d' **Fhind**. ‘Maith, m' anum, 5492] a **aes dána**’, ar na h- óclaig, ‘in ferr lib duais bur n-**duaine** 5493] d' faghbail anocht na a fhagbail amairech?’ ‘IS leor lind amarach’, 5494] ar in t-**aes dana**. Is annsin tangadur in triur óclach 5495] sin, & a cú léo, co leap*aid* in con o **Raithin na n-Ingnad** 5496] amach, & ro scéastar in cú ina fiadnaissi tri .l. uingi d' or & 5497] tri .l. uinge d' airget, & tucad don **aes dána**-sin, & ro imthighedar. 5498] [13](javascript:footNote('G303000/note013.html')) 5499] ‘IS ann adubairt **Find**’, ar **Cailte**: ‘Cindus do-genat tri 5500] catha na Féinde gan uisci accu anocht?’ IS ann adubairt 5501] óclach díb-sum: ‘Ca mét cornn comaitechta atá ac **Find**?’ ‘Da 5502] chornn déc & tri cét’, ar **Cailte**, ‘atá ac **Find** mac **Cumaill**.’ > 1. 5503] Da chornn déc ocus tri cét > > do chornnaib co n-ór ac **Find**, > > 5504] ind uair d' éirgimis don dáil > > fa h-adbul a lán do lind. > � 397. 5505] ‘Tabar na cuirnn im laim-si’, ar in t-óclach, ‘& gébé ní 5506] do-berar intib-sidhe ibhid-si h-é.’ Ocus ro lín in t-óclach fa 5507] thri iat do fhiannaib **Eirenn**, & ba mesc medarchain iat don tres 5508] fecht ro lín iat.� 398. 5509] ‘INgnad ám’, ar **Find**, ‘in corugud fleide-seo, & corub **Lis 5510] na Fleide** ainm in {SG page 208}lessa a tucad d' **Fhind** h-í, & corub **Lepaid in 5511] Chon** ainm na leptha, & is uime thucad **Raithin na n-Ingnad** 5512] ar in raithin-seo’, ar **Cailte**, ‘& **Lis na Fleide** ar in lis-sa, & **Raith 5513] Chind Chon** ar in raith-seo aile. Ocus ro badur re bliadain 5514] isin Fhéin mar sin.’� 399. 5515] IS annsin tainic **Eogan Leithderg** mac **Aengusa** meic 5516] **Nat Fraich** reime, & **Pátraic** maraen ris & **Cailte**, co **Raith Chind 5517] Chon** a n-deiscert **Maigi Feimin**, & co **Lis in Bantrachta** bodes 5518] & ro t-shuidh in sluag uile ar in raith, & suidhis **Cailte** í fiadnaissi 5519] **Eogain Leithdeirg**. ‘Maith, m' anum, a **Chailti**’, ar **Eogan**, 5520] ‘crét fa tucad **Raith Chind Chon** ar in raith- sea, & **Lis in Bantrachta** 5521] ar in lis-sa?’ ‘**flaith**-**briugaid** cétach ro bói annseo .i. 5522] **Cellach** mac **Duib Dét** a chom-ainm, & ind uair ro h-airimthea a 5523] t-shéoid iss ed do bith lán laech-machaire **Maighi Feimin** aici. Ni 5524] raibe issin domun co cert duine bod mó cuid díbhi na leochaillechta --- p.152 5525] anas, & tangamar-ne’, ar **Cailte**, ‘deichneabar ar fichit 5526] sciath-armach ma *ríg- fhéindid* **Eirenn** & **Alban** ar n-den*um* selga 5527] t-**Shleibe Cua** duind, & ro t-shuidhemar ar colba chíuil ann, & sul 5528] tairnig *fóssaic* do denam duind tuc fer in tighi ail & aithis ar 5529] cach fer fa leith uaind cen mothugud d' **Fhind**.’� 400. 5530] IS annsin do labair fer borb don Fheind .i. **Cuindscleo** mac 5531] **Ainscleo**, mac **rig** **Bretan** anair ris & adubairt: ‘Is mer in scem 5532] chind chon do-beir in t-eathach ar fhiannaib **Eirenn**’, ar se. 5533] ‘Tarrais buaid focail fair & n-anma’, ar **Find**, ‘& léic **Cenn Chon** 5534] air tre bithu.’ 5535] ‘Ocus crét fa tucad {folio 136b2} **Raith in Bantrachta** ar in raith 5536] sea?’ ar ***rí*** **Muman** re **Cailti**. ‘Is accum-sa atá a fhis gen gub nua 5537] in ní dia tá .i. coeca ban *n*-gressa is ferr bói a n-**Eirinn** do thinoil 5538] in **flaith** **Find** do indsaigid na ratha-so fa comair erraid & 5539] étaig do denam d' fhiannaib **Eirenn** doib, & tucad a cennus-sin 5540] uile d' ingin **rig** **Bretan** dar' bo chom-ainm **Dergoda** ban-cheile 5541] **Oscair** meic **Oissin**, & ro badur issin baili-sea re ré moir do 5542] bliadnaib. Conid uatha-sin atá **Raith in Bantrachta** ar in raith- 5543] sea & **Raith Chind Chon** ann.’ 5544] ‘Ocus cret in cairthi com-daingen cloiche ut atá ar lár na ratha 5545] tall?’ ar **rí** **Muman**. ‘**Caindelbra in Bantrachta** sin’, ar **Cailti**, 5546] ‘uair ni h-ail leo teine ach fa thrí cacha bliadna .i. na roissed 5547] smal na dendgor na detach na teined iat na a n-étaigi. Ocus 5548] ro badur isin baile mar sin re treimsi do bliadnaib ac denum 5549] lamda & ac córugud étaig na Féine, & bói gairdiugud mor ac 5550] in bantracht-sin .i. tri h-ingena **rig** **Í Ceindselaig** .i. **Findchas** 5551] & **Findruine** & **Findingen** a n-anmanna, & do bói timpan becc 5552] accu cona leithrind airgit & cona deilgib óir buidhe, & {SG page 209}mná re 5553] gur lamnada ro choiteldais leissin céol sirrachtach sidhe ro 5554] chandais na tri h-ingena-sin don bantracht.’� 402. 5555] ‘Ocus crét in da fert mora so at-chiamait, a **Chailti**?’ ar in 5556] ***rí***. ‘In triar óclach do-rigne a muintirus ic **Raithin na n-Ingnad** 5557] re **Find** & in cú accu iss iat do marb in da óclach assa 5558] fert-sin .i. **Donn** & **Duban**, da mac **rig** **Ulad** atuaidh.’ ‘Ocus --- p.153 5559] cindus a torcrad*ar*, a m' anum, a **Cailti**.’ ar **rí** **Muman**. ‘A 5560] m-beith-sium a n-inad ar leith on Feind’, ar **Cailte**, ‘in triur 5561] óclach-sin & a cú a medon eturru, & ó thiced ind adhaig do 5562] bith *múr tened* umpu conach lamad nech a fégad etir. Ocus 5563] do badur da mac **rig** **Ulad** .i. **Donn** & **Duban**, ac foraire Fhiann 5564] **Eirenn** & Fhiann **Alban** ind áidchi-sin, & tangadur fa thri a 5565] timchell na Feine, & in tres fecht tangadar’, ar **Cailte**, ‘at-conncadur 5566] in mur tened, & adubairt **Donn** mac **rig** **Ulad**’: ‘ingnad 5567] mar atait in triar óclach & a cú eturru re bliadain andossa, 5568] uair do fhógradur gan nech do dul da fégad ó thicfad adhaig.’ 5569] Ocus tangadur reompo da n-indsaigid meic **rí*g*** **Ulad** fan cuma- 5570] sin, & do-chuadur tresan múr teined anunn, &rangadur tucsat 5571] a n-airm re n-ais, & ro badur ac fégad in trír óclach & 5572] na con, & in cú romor do bíth cach láe acco ac seilg & ac 5573] fiadach nír' bo mó na crannchú bís ic roduine ind uair-sin h-í, & 5574] óclach díb-som & claidim áith urnocht ina laim a*c* comet na 5575] con & oclach aile dib & cuach find-airgit aici ré bél na con, & 5576] raga cacha lenna ro t-shired cach fer díb, & iss ed ro chuired in 5577] cú tar a bel issin cuach. Ocus is annsin adubairt óclach díb 5578] rissin coin: ‘Maith a m' anam, a uassail & a fhíreoin, a fher-meic, 5579] mothaig let in brath tucad ón **fhlaith** ó **Fhind** fort.’� 403. 5580] ‘IS annsin immorro ro chraith in cú a h-erboll, co tainic 5581] gaeth doilfi drai*d*echta as, co ro thoitsetar a sceith da n-guaillib 5582] & a slegha assa lamaib & a claidme da slessaib, co rabadur 5583] issin múr theinead ina fiadnaisi, & ro marbsat na h-óclaig-sin 5584] da mac **rí*g*** **Ulad**’, ar **Cailte**, ‘& ro impó in cú 'ar marbad na 5585] fer, & tuc a h-anail fa na corpaib na fer co n- derna min & luaith 5586] díb, conna frith fuil na féoil na cnáim dib ar lathair. 5587] Ocus is sé-sin’, arsi **Cailte**, ‘in da fert ro fiarfaigis dim, & geb é ro 5588] oslaiced orro ní fuighbed a bec intib acht mad a lán uire & gainim.’� 404. 5589] ‘Ocus nir' indis duind riam’, arsi **Eogan Leith- derg** 5590] {folio 137a1} ***rí*** **Muman**, ‘scél budh inganta & budh diamra ina 5591] sin, a m' anum, a **Cailti**; & cret in sonn ard ut do tháib in 5592] chairthe thall’, ar in ***rí***, ‘isin raith?’ ‘Tuarustul in ban- chuire --- p.154 5593] sin’, ar **Cailte**, ‘ó **Finn** cacha bliadna, & **Oscur** mac **Oissin** ro 5594] fholaig h-é .i. x. fichit uinge d' ór fá thri, & is ann ro foilged h-é, 5595] fa bun in {SG page }chartha-sin.’ Ocus ro eirgedar in sluag & ro oslaicetar 5596] fair, & tucsat in t-ór as, & tucad a trian do **ríg** **Muman** 5597] & a trian aile do nóem **Patraic** & do **Cailti**, & trian dona **cleirchib**. 5598] ‘Ocus mairid in t-ór’, ar **Cailte**, ‘& ní mairenn in **flaith** 5599] **Find** na **Oscur** mac **Oissin** ro folaig.’ Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 5600] Mairid aníu **Raith Chind Chon** > > gan áille gan imrissin, > > 5601] ocus ní mairenn an **rí** > > **Find** mac **Cumaill** **Almainí**. > 2. 5602] Mairid ann lia na ratha > > gus' tathaigmis cach tratha, > > 5603] is mairid in t-ór derg dron > > ocus ní mairenn **Oscur**. > 3. 5604] Aidhed **Duind** is **Dubain** dil > > fuaradur bás a folaig, > > 5605] is bamar-ne 'ga n-iarraid > > sechtmain ar mís is bliadain. > 4. 5606] **Findchas** is **Finndruine** iar fír > > is **Findingen**, truag in gnim, > > 5607] ar na h-indberaib co m-blaid > > tri h-ingena in **Cheindselaig**. > 5. 5608] INmain in timpan blaith bec > > ní chuala cluas a chom-boc, > > 5609] ro choiteldaís, mor in buaid > > sluaig in domain ré h-aen-uair. > 6. 5610] Timpan bec ro bói ac na mnaib > > cona leithrind airgit báin, > > 5611] cona deilgnib oir buidhe > > cona thétaib findruine. > 7. 5612] Caeca lepaid astigh thall > > caeca cornn, caeca fi*d*chell, > > 5613] caeca uinge d' ór derg dron > > cacha bliadna a tuarustal. > 8. 5614] Adeirim-si riut reime > > is fir inní raidim-ne, > > 5615] mor do cach maith urcrade > > do chaithsim-ne 'sa raith- se. > > 5616] Mairid. > > � 405. 5617] ‘Dala in trir óclach-sin, a m' anum, a **Chailte**’, ar ***rí*** ***Muman*** 5618] assa h-aithli-sin, ‘ind acaib-si do badur nó ind uaib do-chuadur?’ 5619] ‘Is acainde ro badur’, ar **Cailte**, ‘nóco n-dernad bec-buidhne don 5620] Fhéin & nónbair do thrib cathaib na Féine ac **Raithin na Nónbur** 5621] ac laech-**Machaire Laighen**. Ocus rainic nónbur óclach & 5622] naenbur gilla in cach aen-baile a n-**Eirinn** don Fheind d' iarraid 5623] da mac **ríg** **Ulad** atorcradur re macaib **rig** na h-**Iruaithe** 5624] anair.’� 406. 5625] Dala immorro **Find** meic **Cumaill**, rainic reime co **Temair 5626] Luachra** ar scailed na Féinde dó, & ní roibe don Féind ina 5627] farrud acht daescur-shluag & gillida fedma na Féinne.� 407. 5628] Dala na naenbur-sin do-rinde **Find** d' Fhiannaib **Eirenn** 5629] d' iarraid da mac **rig** **Ulad**, tangadur co **Temair Luachra** ind --- p.155 5630] aen-adhaig d' indsaigid **Fhind** gan fis a m-bí na a mairb na fer- 5631] sin leo, a n-dala-sin conic*i* sin.� 408. 5632] Dala **Patraic** immorro & **rig** **Muman**, tangadur secha bodes 5633] co **Beind m-Bain in Retha** etir **Sliab Claire** & **Sliab Crot**. Ocus 5634] ro t-shuidhetar in sluag uile ann, & ro t-shuidh **Pátraic** & **Cailte**, 5635] & adubairt **rí** **Muman**: ‘Crét fa tucad **Benn Bán in Retha** ar in 5636] n-inad so?’ Ocus fregrais **Cailte** sin: 5637] *Cid diatá **Benn Bán in Retha** eter **Sliab Claire** & **Sliab Crot**?* � 409. 5638] Feacht n-aen da raibi **Find** mac **Cumaill** ar in tulaig-sea 5639] at-chonncadur in mnái ara cind issin tulaig, & brat corcra corrtharach 5640] uimpe, & delg óir issin brut & lann d' ór buidhe ré 5641] h-étan, & ro fhiarfaig **Find** scela di canas tainic, & fregrais sí dó: 5642] ‘Ó **Beind Étair meic Étgaith** ind fheindida anair.’ ‘Ca com-ainm 5643] thúsa, a ingen?’ ar **Find**. ‘**Étain Fholtfhind** m'ainm-si’, ar issi 5644] ‘.i. ingen **Éda Uchtgil** a **Síd Beinde h-Etair** anair.’ ‘Cret 'ma 5645] tangais assin conici seo?’ ar **Find**. ‘d' iarraid comlenga aen-fhir 5646] ar Fhiannaib **Eirenn**’, ar sí. ‘Cindus atá do rith?’ ar **Diarmait** 5647] h-ua **Duibne** {folio 137a2} rissin ingen. ‘IS maith mo rith’, ar inn 5648] ingen, ‘gid fata gair bias tír nó talam fám chois is cuma lem 5649] beith am rith’, ar inn ingen. **Cailte** adubairt: > 1. 5650] Mar thangamar don **Beind Bain** > > do-riacht aen-ben inar n-dáil, > > 5651] is do fhuacair ar Fhein **Fhind** > > comling aen-fhir gerb' eislind, > 2. 5652] Ro rithis-sa ria 'arsin > > gusin n-ard os **Badhamair**, > > 5653] fa com-luath duind issin chnoc > > is lim-sa ro bo lan- olcc. > 3. 5654] IS do rithamar 'ar sin > > assin chnoc os **Badhamair** > > 5655] tar uaim tar ochtaib glinde > > co **Dún **Danair** Dubli*n*de**. > 4. 5656] IS mé fa taísci issin dún > > nir'bo mé in **Cailte** gan rún, > > 5657] is do-chuadus díb uile > > etir coin ocus duine. > 5. 5658] Ocus do-chua*d*mar 'ar sin > > gusin n- ucht ac **Beind Étair**, > > 5659] cor'ba t-sholus uile in sluag > > issin t-síd álaind ind-fhuar. > 6. 5660] Tangamar anunn 'sa síd > > fuaramar ann midh is fín, > > 5661] is ro bamar ann 'ar sin > > fiche aídchi 'na degaid. > 7. 5662] Bristi mo chride am chli chain > > is na turcnam dom anmain, > > 5663] ic fechain cach thulcha iar tain > > ocus na beinde ar marthain. > > 5664] Mar thangamar. > > 5665] ‘Ocus iss é lín tangamar gusin síd annsin’, ar **Cailte**, ‘xx.c. 5666] d' Fiannaib **Eirenn** *'ma* **Find** mac **Cumaill**, & ro t-shuidsemar ar --- p.156 5667] colba chiuil in righ-thighi issin t-shíd, & 'arsin do-rinded ar n-umal-fhossaig, 5668] ocus ro claeed ar n-gere, & ro scuired ar n- íta. Ocus mar 5669] do bamar ann at-connairc in **flaith** **Find** in n-ingin mín mong-buidhe 5670] os urdreich na n-dabhach, & cuach find-airgit ina laim, 5671] & sí ac dáil do chách.’� 410. 5672] IS annsin adubairt in **flaith** **Find**: ‘Adar lind is sí-siut inn 5673] ingen ro fhocair comrith & comling ar in Féind ó **Chathair 5674] t-Shleibe Crot** aniar co **Beind Étair Meic Étgaith** in fheindeda.’ 5675] ‘Nocho n-í-siut do bói remut etir’, ar **Aed Uchtgel** **rí** in t-shida, 5676] ‘uair is sí-sin ben as mailli atá accainde.’ ‘Cia ro bói romainde 5677] amlaid?’ ar **Find**. ‘**Bé Man- nair** ingen **Aingceoil**’, ar **Áed Uchtgel** 5678] mac **Aengusa** meic in **Dag*d*a** .i. ***ban-echlach*** **Thuaithe 5679] Dé Danann**. ‘Ocus is sí théit a richt in spegdubain & in mil 5680] moir, & delbus a richt na cuile h-í féin, & delbaid a richt cacha 5681] fír-charat etir fhir & mnai fos, & co léicenn cach a rún ria, & 5682] is sí-sin ro bói reomut-sa aníar isin coml- ing retha, & ní h-í in 5683] ingen út’, ar **Aed**, ‘acht ro bói ac ól & ac áibnius os chind na 5684] n-dabach issin t-shíd.’ ‘Ocus ca h-ainm in ingen út?’ ar **Find**. 5685] ‘**Étain Fholtfhind** sin’, ar **Aed Uchtgel** ‘.i. ingen dam-sa & maccaem 5686] **Tuaithe Dé Danann** uili h- í.’ ‘IS amlaid ata in ingen 5687] sin’, ar a h-athair, ‘& lendann aici d' Fhiannaib **Eirenn**.’ ‘Maith 5688] a m' anum’, ar **Find**, ‘cia accaind in lendan-sin?’ ‘**Oscur** mac 5689] **Oissin** annsiut’, ar eissium, ‘& is sí do chuir ind ***echlaig*** ar bur 5690] cend-si co **Cathair t-Shleibe Crot** bodes, & tairgid **Cairpre Lifechair** 5691] mac **Cormaic** in **tricha cét** is chom-nessa do **Tuathaib Breg** & 5692] **Midhe** do thabairt dó **Thuaith Dé Danann** in*a* **tindscra** & ina 5693] tur-thochmarc do grés, & a cur fein a meidh & a comthrom 5694] d' ór intí & a comthróm d' airgid & a thabairt-sin di.’ ‘Cid um 5695] nár' fhaemabhair-si h-í do mac **ríg **Eirenn**** tar a éis-sin?’ ar 5696] **Find**. ‘Nir' gabumar’, ar **Aed**, ‘uair ni raibi cuit menman na 5697] aiccenta di ann, & ní dernamar ni a dáil na a caingen 'arsin.’ 5698] ‘Maith’, ar **Find**, ‘ca coma t-shire orainde? Maith a m' anam, a 5699] ingen, ca coma iarrái ar mac micc in rig-fheinded .i. ar **Oscur**?’ 5700] Adubair*t* in ingen: ‘Gan mo léicen tré bithiu nó co tí m' anfalta --- p.157 5701] fein rium.’ ‘Rachaid ám in choma-sin duit-siu’, ar **Oscur**. 5702] ‘Tabair cuir & tenta rind annsin’, ar in ingen. ‘Cá cuir connaigi?’ 5703] ar **Oscur**. ‘**Goll** mac **Morna** ó **Macaib Morna** & **Find** 5704] mac **Cumaill** ó Fhiannaib **Eirenn**.’ Ocus tucad na cuir-sin ria 5705] {folio 137b1} , & ro fhóeestar inn ingen & **Oscur**, & ro bamar-ne re 5706] .xx. aidchi ann ina degaid-sin. 5707] IS annsin ro *fhiarfaig* **Oscur** d' **Fhind** : ‘cáit a m- ber-sa mo 5708] mhnái?’ ‘Co h-**Almain** lethan-glais **Laigen**’, ar **Find**, ‘co cend 5709] .uii. m-bliadan, & faghaib-si féin inad ossin amach di.’� 412. 5710] ‘Ocus tucad cath buidhnech **Beindi h-Etair** assa h- aithle 5711] sin’, ar **Cailte**, ‘& ro trom- loited **Oscur** ann, & ro bensatar ind 5712] Fhiand a ciall de, & ro ben **Find** fos de, & tainic **Etain Fholtfhind** 5713] áidchi ann ar in *n-imdaid* i farrud **Oscuir**, & at-chonnairc in 5714] delb rigda romor ro bói fair do scuch uaidi, & tainic glaisi & 5715] duibe da h-indsaighid, & ro thócaib in ingen a fáidhe fír-thrúaga 5716] & a gol n-ard n-accaintech ós aird, & tainic inn ingen ina 5717] *h-imdaid*, & ro *moid* cno-maidm da craide ina cliab, & fuair 5718] bas do chumaid a **céile & a cét-muintire** amal at-chonnairc h-é, 5719] & ro h-indlaiced *chuind* a sída bodéin h-í, co **Síd Beinde h-Étair**, 5720] & ro cuired fo cláithib talman h-í. Conid **Fert Étaine** a ainm’, 5721] ar **Cailte**. ‘Ocus ro fácaib tri *coin* maithe ac **Oscur** 5722] .i. **Luath** & **Indell** & **Oscur** a n-anmanna. Ocus iss é-sin scel 5723] ro fiarfaigis dim’, ar **Cailte**, ‘& is uime-sin tucad **Bend Bán in 5724] Retha** ar in n-inadh-sa.’� 413. 5725] Ocus ro badur ann ind aidchi-sin co tainic la cona lan-shoillsi 5726] arnamairech, & ro eirig nóem **Patraic** & in sluag uile co 5727] rangadur co **Cuillind** & co **Callaind** a n-**Íb Cuanach**, & suidhis 5728] nóem **Patraic** ann, conidh **Suide Pátraic** ainm inn inaid ó sin 5729] anall, & *suidid* **rí** **Muman** ar gualainn **Pátraic**, & suidhis **Cailte** 5730] ina fiadnaissi.� 414. 5731] *Ut dicitur **Cuillind** a n-**Ib Cuanach** aniu.* � 415. 5732] IS ann sin ro fhiarfaig **Eogan Leithderg** mac **Aengusa** .i. 5733] **rí** **Muman** do **Chailti**: ‘Cred 'má tucad **Callann** & **Cuillenn** ar --- p.158 5734] in inad-so, & créd 'ma tucad **Lighi ind Óic** ar in tulaig út & 5735] **Clad na Feine** ar in clad-so atá a timchell ind feraind & na 5736] criche?’ Ocus fregrais **Cailte** in cheist- sin:� 416. 5737] ‘Laithe n-aen’, arsi **Cailte**, ‘da raibe **Find** mac **Cumaill** ac 5738] **Raith Chuiri** etir **Dún n-Delga** & muir í cind **Trágha Baile** & 5739] **Leapaid na h-Iubraige** don darna taeb d' ***Fh*ind** .i. **Raith na h-Ecraide** 5740] inad in Duib Sai*n*glenn & in Leith Macha don leith eili & 5741] **Dun Delga** ar ar cúl, & ní cían ro bamar ann’, ar **Cailte**, ‘co 5742] faccamar in tricha cairptech issin tráig atuaid’, ar **Cailte**, ‘cach 5743] dirge chucaind, & ro tairrlingetar ann, & ro scuirsetar a n-echraid, 5744] & suidis in t-óclach rosc-lethan mor ba sine & ba h-uaisli acco 5745] ar gualainn **Fhind** meic **Cumaill**, & fiarfaigis in **flaith** **Find** scela 5746] de.’ ‘Canas tangais, a m' anam, a óclaig, & cia thú féin?’ ar 5747] se. ‘**Callann** mac **Fergusa Find** missi’, ar in t-óclach, ‘mac 5748] **ríg** **Ulad** atuaid, & mo derbrathair fein **Áed Donn** mac **Fergusa 5749] Find** atá accum indarba nach léicend ac **Cormac** h-u **Chuind** 5750] mé & nach léicenn am *duthaig* féin. Ocus tanac dot' accallaim-si, 5751] a *ríg-fhéindid*, uair atá ar fial-charadrad araen .i. **Meas 5752] Mungel**, ingen **Aengusa** **rí** **Ulad**, do t-shen-mathair-siu derbtshiur 5753] m' athar-sa & mathair **Cumaill** isseic.’� 417. 5754] ‘Mass ed is ó **Ultaib**’, ar **Oissin**, ‘tucamar-ne in mire & in 5755] torcdacht ata induind.’ ‘IS uaithib’, ar **Find**, ‘co deimin. IN 5756] a n-**Ultaib** is áil let ferann d' fhagbail?’ ar **Find**. ‘Ní h-ed um’, 5757] ar eissium, ‘uair ni dingnem fingal etraind féin.’ ‘Mass ed’, ar 5758] **Find**, ‘rachat-sa amairech romum co h- **Eocho Faeburderg** mac 5759] **Find**, co **ríg** da cóiced **Muman**, & sirfet-sa ferann re h-ed {folio 137b2} 5760] & re *h-athaid* duit-si air.’ ‘Ocus muna fhaghbur ferann ar ais 5761] do-ber-sa cath i cind **Traga Baile** um it fherann fein do **rí*g*** **Ulad**.’� 418. 5762] IS annsin do eirgedur tri catha na Feind, & **Callann** mac 5763] **rig** **Ulad** reompo bodes co **Cathair t-Shleibe Crot** co h-airm a 5764] raibe **rí** **Muman**, & tainic in **rí** a comdail **Fhind** & Fhiann **Eirenn**, 5765] & adubairt: ‘Mo-chen do tiacht, a m' anum, a **Fhind**’, ar **rí** **Muman**, 5766] ‘is tairise linde ind fhaeilte-sin.’ ‘Is tairissi ón’, ar in **rí**, & 5767] tangadur issin n-**dunad** anunn 'arsin, & ro frithailed uile iat, & --- p.159 5768] ro cóirged tech n-óla acu, & tucad **Goll** mac **Morna** a leth-laim 5769] **Fhind**, & tucad mac **rig** **Ulad** ar in laim aile **Fhind**.� 419. 5770] Ocus is annsin adubairt **rí** **Muman**: ‘In faccabair d' feraib 5771] **Eirenn** nó d' feraib in domain uile in tres fer budh ferr delb ina 5772] in t-óclach út ar gualaind **Fhind** meic **Cumaill**?’ Ocus ro fhiarfaig 5773] **rí** **Muman**: ‘cia h- é in t-óclach-sin fuil it farrud-sa, a **Fhind**?’ 5774] Ocus ro indis **Find** a ainm & a sloinded dó, & a thuidecht 5775] d' iarraid feraind & fhorba fair-sium. ‘Dar mo breithir am’, ar **rí** 5776] **Muman**, ‘gid ara *aghaid* féin do tiucbad duine a chom-maith- 5777] siut d' iarraid crich*e* & feraind ro bad chóir a thabairt dó, & 5778] tussa a m'anum, a *rí*g*-fhéindid* da iarraid is córaide a thabairt 5779] dó. Ocus ac síut da **triucha cét** uaim-si dó’, ar **rí** **Muman**. ‘Ocus 5780] in tres **triucha *cét*** dam-sa & don Fhéin’, ar **Find**. Ocus tucad 5781] dó-som sin, co rabadur tri **.xxx. cét** d' ferann aicci.� 420. 5782] ‘Caít a tabrai dó in ferann-sin?’ ar **Find**. ‘**Breicthír**’, risa 5783] raiter h-**Í Chuanach**, ‘& **Tulach na Dala**’, risa raiter **Cuillind** issin 5784] tan-so. ‘IS borb ulltachda mo muinter-sa’, ar **Callann** mac 5785] **Fergusa**, ‘& cindus do-genat?’ ‘Comairle accum duit-siu uimi-sin,’ 5786] ar **rí** **Muman** ‘.i. denat in Fhiann annsiut dúnchlad & daingen 5787] umatt ferann.’ Ocus do eirgedar tri catha na Féinde, & do-rigned 5788] leo sin re .uii. laithi na sechtmaine, & do-rigned sluag-dorus 5789] deabtha fair, & 'arna denam-sin dó, tainic **Find** & tri 5790] catha na Feinne & **Callann** mac **Fergusa**, mac **ríg** **Ulad**, maraen 5791] ríu co **Cathair t-Shleibe Crot** dorissi. 5792] IS annsin adubairt **Find**: ‘Maith, a m' anum, a **rí** **Muman**, 5793] in fitir tusa ca toisc aile risa tangamar-ne dot' indsaigid?’ ‘Ní fhetar 5794] um’, ar in **rí**. ‘Do chuingid t' ingine-si .i. **Chuillinde**, do **Challann** 5795] do mac **ríg** **Ulad**.’ ‘Cred a **tindscra** & a *tirochraic*?’ ar 5796] a h-athair. ‘**Tindscra** cétach’, ar **Find** ‘.i. cét do cach crud & 5797] do cach díne di, & rach sin ar breithir di’, ‘bar **Find**, & ra 5798] naidmed di-si, & tucad ingen **rig** **Muman** do mac **rig** **Ulad** 5799] ind aídchi-sin’, ar **Cailte**. Ocus do- chuaid **Callann** mac rí*g* 5800] **Ulad** ar cend a muintire bothuaid, & do-riacht a muintir leis --- p.160 5801] d' indsaigid ind feraind-sin tucastar **rí** **Muman** dó, & do-rigned 5802] **dúnad** mor leis annseo.� 422. 5803] Ocus rucastar inn ingen mac suaichnid sainemail dó .i. 5804] **Fer Óc** a ainm, & ro bo therc a n-**Eirinn** uili nech budh com-maith 5805] delb na luth na lamach ris.� 423. 5806] Ocus do-riachtamar-ne tri catha na Feine d' indsaigid in 5807] baile-seo & deich cét ar fichit cét cacha catha díb, & mar do 5808] bámar ann inar sessam, at-chonncamar in t-aen-macaem ac 5809] *cluiche* ann ar in fai*th*che, & lia comthrom cloiche ara dernnaind, 5810] & do-bered ró n-urchair di co tecmad tarsna deich 5811] *n-imaire* h-í, & do rithed fuithe & do gabad etarbuais ina glaic 5812] h-í, & ro bamar uile ica t-shír-fhegad tri catha na Feine. ‘Ní {folio 138a1} 5813] fhaccamar riam’, ar **Find**, ‘lámach budh fherr ina sin, & 5814] cia in maccaem do-ní in lámach, a fhiru?’ ar **Find**. ‘Mac fhir in 5815] baili-sin’, ar cach .i. **Fer Óc** mac **Callainde**, mac **ríg** **Ulad**. 5816] Ní thainic d' **Ulltaib** riam ó do-chuadur na fir mora maithe do 5817] bói díb, adhbur gaisccedaig is ferr anas in maccaem út. ‘Ní 5818] thainic um’, ar cach uile i n-aen-fhecht. ‘Ocus da-ní- sium lamach 5819] aile is doirbe ina sin’, ar cach. ‘Cred eissein?’ ar **Find** ‘.i. 5820] urlann da t-shleg do chur re talmain, & a druim risin m-baile, & 5821] leim re crannaib na sleg tar sluag-dorus in baile co m-bói ar in 5822] lic allanall & a t-shlegha ina laim, & lingid leo 'na frithing tar 5823] in m-baile amuich co m-bói ar in fai*th*che-seo.’� 424. 5824] ‘Ar fír do chubais riut, a **Fhir Óic**’, ar **Find**, ‘dena in cles 5825] inar fiadnaissi.’ ‘Do-genum’, ar in maccaem. ‘Ocus is nár lém 5826] a dénamh i fiadnaissi Fhiann **Eirenn** muna thí lem a denum co 5827] maith.’ Ocus do-roine in cles a fiadnaissi **Fhind** & na Feinde 5828] mar is ferr do-rinde riam h-e.� 425. 5829] IS annsin do-riacht **Callann** & **Cuillenn** .i. athair & a mathair 5830] in maccáeim, chucca, & ro fhersat fír- cháin faeilte re **Find** 5831] & reim in Fhéinn archena. ‘Maith a m' anum, a meic’, ar siat, 5832] ‘déna do chor & do muintirus re **Find**.’ ‘Do-gén’, ar in maccaem. 5833] Do eirig & do-rinde a chor & a muintirus ré **Find**, & 5834] tuc a lám i l-láim **Fhind**, & tangamar anunn iarsin issin dún, & 5835] ro bamar ac ól & ac aibnius and. --- p.161 � 426. 5836] IS ann adubairt in **flaith** **Find**: ‘Cáit a fuil **Berrach** ingen 5837] **Chais Chuailgne**?’ ‘Sunn, a m' anum, a *ríg-feinnid*’, ar inn ingen. 5838] ‘Tabair in n-armidh chét dot' indsaigid, & tabair a tri lan d' ór 5839] inti & a tri lán d' airget, & tabair d' **Fhir Óc** ina thuarustul.’ 5840] Ocus ro roind in maccaem ar tri sin .i. a trian da athair & 5841] a trian da mathair & a trian aile d' **éicsib** & d' **ollamnaib** & do 5842] luchtraid maithiusa Fiann **Eirenn**. ‘Is eolach do roinded in 5843] tuarustul’, ar **Find**. Ocus do badur ann co tainic lá cona 5844] lan-soills*i* arnabarach.� 427. 5845] Annsin do-rigned selg & fiann-choscur ac tri cathaib na 5846] Féinne. Cid tra acht cet-guin muice na fhiada do rochtain do 5847] neoch d' fhiannaib **Eirenn** ac **Fir Óc** ní rainic in la-sin. Ar 5848] tiachtain immorro dóib da tigh & ar n-denam na selga, is and 5849] ro gabusdur slaetan trom-galair **Fer Óc** tré t-shuilib na sochaide 5850] & tre fhormat in mor-sluaig, corus-marb gan anmain i cind nómaide 5851] h-é. ‘Ocus ro cuired fan talmain ar in tulaig tonn-glais 5852] út h-e’, ar **Cailte**, ‘& in lía lainderda ro bói ina laim ac denam 5853] *chluiche* & ainiusa iss é-siut assa chind h-é’, ar **Cailte**.� 428. 5854] ‘Conid uada-sin atá **Tulach in Óic** ar in tulaig-seo.’� 429. 5855] Ocus do bói a mathair bliadain issin baile-sea tar eis a 5856] meic, & ticed cach láe d' indsaigid fherta a meic, & ro bói ica 5857] cháined rissin m-bliadain-sin, & fuair bás do chumaid a meic 5858] la n-aen ann, & tucad issin tulaig-seo ille h- í.� 430. 5859] ‘Conid uaithe atá in t-ainm .i. **Cuillenn**.’ 5860] {folio 138a2} . ‘Ocus iss é-seo in cethramad inad a n-gabdais Fianna 5861] **Eirenn** a n-étaigi lighda lend-maissecha umpu’, ar **Cailte**, ‘.i. **Temair 5862] Breg** & **Temair Luachra** & ind **Almain lethanmoir Laigen**, & í 5863] **Cuillind** annseo. Ocus is annseo do-nith in **flaith** **Find** tri catha 5864] don Fhein cacha bliadna, & is annseo do-berthea & do toghtha 5865] curaid re gaisced a n-inad cacha marbtha d' Fiannaib **Eirenn**. 5866] Ocus is ann do-berthea na daim imdiscire alltaide & an tuirc 5867] thaeb-troma dar n-indsaigid co lar in tighi n-óil & n-aibniusa’, 5868] ar **Cailte**, ‘& rob adba os & fiadmíl **Cuillind** in la-sin.’ --- p.162 � 432. 5869] Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 5870] **Cuillenn** bá h-adhba fhiadaig > > ba **port rig** gusin riagail, > > 5871] bá h-alaind a n-uair chatha > > cona h-etach il- datha. > 2. 5872] Cá h-óc da tuc **Find** in t- ór > > in **rí** direcra dímor, > > 5873] ocus ca mét n-aídchi iarsin > > cor' scar a chorp ré anmain? > 3. 5874] Ni dernad engnam budh fherr > > ana a n-derna **Conan Cerr**, > > 5875] is **Conan Mael** ar in *maig* > > issin cath ac **Berram*a*in**. > 4. 5876] Nir' messa in t-engnam aile > > a cath laechda **Lamraige**, > > 5877] ina a n-derna-sa bodéin > > missi is **Diarmait** is **Oissein**. > 5. 5878] Nochor' ferr engnum fa gréin > > ina a n-derna **Find** bodéin, > > 5879] is lind tainic a tharba > > do ló catha **Ollarba**. > 6. 5880] IS truag a n-derna in **rí** rán > > is moch do-chuadur 'na dáil, > > 5881] nach mairenn díb sunn ané > > achtmad missi ocus **Oisséin**. > 7. 5882] Adeirim-si riut reime > > is fír in ní raidim-ne, > > 5883] is uallach ticdis don beind > > in sluag-sin ro char **Cuillind**. > 5884] *‘Ad-rae buaid & ben- nachtain’, ar **Eoghun Lethderg** mac **Oengusa**, 5885] ‘& a **Cailti**, is truagh in scel-sin ro indisis duinn .i. scél 5886] **Fir Óig**’*.� 433. 5887] Ocus ní cian ro badur ann co faccadur in m-buidhin moir 5888] croda comméite da n-indsaigid ina da n-dirma .i. ocht fichit 5889] sciath-armach in cach buidhin dib, & ámdabcha da sciathaib 5890] donn-chorcra ina timchell, & fidh-nemed do t-shlegaib urarda ré 5891] n-guaillib, & gilla dond dighrais degh-alaind in tossach na buidhne, 5892] & mind óir ima chenn i comartha **rig**, & brat corcar-glan iman 5893] n-óclach aile fa cenn orro, & cathbarr óir ima chenn. Ocus 5894] slechtsat do **Patraic** & tucsat a cind ina ucht.� 434. 5895] ‘Cia sib-si, a óca?’ ar **Pátraic**. ‘Da **rig** **Iarmuman** .i. **Derg** 5896] mac **Dinertaig** meic **Maili Dúin** missi, & **Flann** mac **Flaind** meic 5897] **Fhailbe** in fer aile. Atá fled mor- cháin acaind duit, a ***rí*** 5898] **Muman**’, ar na h-óclaig, ‘& is ferrde lind nóem **Pátraic** do thabairt 5899] duit let d' ól ma fleide, uair maith lind ar crich & ar 5900] ferann do bennachad dó, & ar m-béo- maicne & ar marb-maicne 5901] do thabairt dó, uair nir' gabsamar-ne cara **cleirig** aile achtmad 5902] seissium.’ ‘Ticid-si romaind’, ar in ***rí***, ‘& ro soissim- ne in bur 5903] n-degaid.’ Ocus ro anadur annsin ind aídchi-sin co tainic la 5904] cona lan-soillsi arnabarach. Ocus tainic in sluag-sin uile & --- p.163 5905] **Pátraic** cona muintir co **Cathair na Cét** bodes ar leth-mullach 5906] t-**Shleib*e* Mis**. Ocus tangadur da **ríg** **Iarmuman** ina *n-aghaid*, & 5907] fersat faeilte re **Pátraic** & re **rig** **Muman**, & tucsat screpall 5908] soiscela do naem Pátraic .i. tri fichit uingi d' ór & tri fichit 5909] uingi *d'* airget cach fir dib.� 435. 5910] IS annsin ro fhiarfaig **Eogan Leithderg** mac **Aengusa** meic 5911] **Nat Fraich** **rí** **Muman** do **Chailti**: ‘Ocus cred 'ma tucad **Daire in 5912] Coccair** ar in inad-so? {folio 138b1} ocus cred 'ma tucad **Druim 5913] na Mna Mairbe** ar in druim-sea? & crét 'ma tucad **Raithin na 5914] Sénaigechta** ar in raithin-seo rind andes?’ Fregrais **Cailte** 5915] sin: ‘is accum-sa atá a fhis’, ar **Cailte**, ‘cen gub núa in ní 5916] dia tá.’� 436. 5917] Feacht n-aen da tainic **Find** mac **Cumaill** & tri catha na 5918] Féinde conici-seo do t-sheilg & d' fhiann- choscur, & ni cían ro bamar 5919] ann co faccamur in t-aen-duine dar n-indsaigid, & suidhis 5920] ar in tulaig-seo inar farrad, & ben do bói ann, & leine do 5921] t-shroll **rig** re cnes, & brat cimsach corcar-glan uimpi, & delg oir 5922] ann, & inar fann clechtach for-órda uimp*i* cona ucht-chlar 5923] ordaigi ann, & mind óir fa cenn. Ocus ní suaill in ní ris fa 5924] samlata lind h-í .i. re séol-crand luingi lán-moire os ard-mullach, 5925] & rob' uathad accaind nech nar'gab gráin & ecla & uruamain 5926] re febus delba na mná & ar a mét. Uair nír' lucht com-aimsire 5927] di sinde, uair ba mó issi co mór. Ocus is sé ro bói ar leth-laim 5928] deis **Find** in tan-sin .i. **Goll** mac **Morna**, & tucustar **Cailte** teist 5929] mor ar **Goll** a fiadnaissi dá coiced **Muman** annsin: ‘Rob *é*- 5930] sin’, ar **Cailte**, ‘in lám a n- uachtar, & in tonn báis os borb-buidnib, 5931] & in leoman lonn, & in cúiced gaiscedach is ferr ro bói 5932] a n-**Eirinn** & i nd-**Albain** i com-ré & í com- aimsir ris féin ar cúl 5933] sceith & chlaidim & t-shleighe. Uair rob iat- sin cuicir is ferr 5934] gaisced ro bói a n-aen-aimsir a n-**Eirinn** .i. **Find** mac **Cumaill** 5935] & **Lugaid Lága** & **Oscur** mac **Oissin**, & **Goll** mac **Morna**, & 5936] dar mo breithir’, ar **Cailte**, ‘ní do bocassach breithre is mé féin 5937] in cóiced.’ --- p.164 � 437. 5938] IS annsin adubairt **Find** re **Goll** secha: ‘In faccais riam 5939] ben bud mó ina in ben ut?’ ‘Dar mo breithir ám’, ar **Goll**, 5940] ‘ní fhaca & ní fhaccaid nech aile riam mnái budh mó inás.’� 438. 5941] Ocus tuc in ingen {SG page 211}a laim leabar-gasta amach assa cóim, & 5942] do bídur tri *failgi* óir uim in dara láim di, & da fhalaig imin laim 5943] aile, & ba com-remur re **cuing** a n-imechtraig cach fail díb. ‘Scela 5944] is chóir d' fhiarfaige di’, ar **Goll**. ‘Cindus ro *fétfaide* eiseíc’, ar 5945] **Find**, ‘acht mina eirgim-ne inar sessam, & is cuntabairt da cluine 5946] sí sind mar sin fos.’� 439. 5947] IS annsin ro éirgedur in sluag uile i n-aen-fhecht ina sesum 5948] do comrud & d' imacallaim ria, & ro eirig sí maraen ríu. ‘Suidh 5949] it shuide’, ar **Find**, ‘a ingen, & tabairt' uillind rissin tulaig mád 5950] áil let ní do chloistecht duit uainde & ní do thuicsin uait.’ 5951] Ocus tuc sí a tóeb rissin tulaig, & ro fhiarfaig in **flaith** **Find** 5952] scéla di.� 440. 5953] ‘Maith, m' anam, a ingen, ca tír assa tangais’, ar **Find**, ‘& 5954] cuich tú féin?’ ‘A **Tír a n-Ingen** aníar mara fuinend grian, 5955] ticim, & ingen **rig** in tíre-sin mé féin.’ ‘Ca h' ainm thusa, a 5956] ingen?’ ar **Find**. ‘**Bé Bind** ingen **Treoin**, ingen **ríg** **Thire na 5957] n-Ingen** missi’, ar sí. ‘Cret ima tucad **Tír na n-Ingen** ar in 5958] tír-sin?’ ar **Find**. ‘Ní fuil d' fheraib inti’, ar inn ingen, ‘acht 5959] m' athair-sea cona tri macaib & .ix. n-ingena & secht fichit 5960] ingen ro geined uada, conid airi-sin aderar **Tír na n-Ingen** 5961] rissin tír-sin.’ ‘Ocus cá tír as chom- nessa dóib-sin, a ingen?’ 5962] ar **Find**. ‘**Tír na Fer**’, ar in ingen. ‘Ocus cia is **ríg** inti-sin?’ 5963] ar **Find**. ‘**Cétach Crob- derg**’, ar issi, ‘& ocht meic fichet do 5964] macaib aice, & aen-ingen, & tuccad missi do mac dó .i. **Áed 5965] Álaind** mac **Cétaig Chrob- deirg**, & fá thri thuccad missi dó, & 5966] ro éli-ssa fá thri uada, & is sí-séo in tres fecht díb.’ ‘Cret tuc 5967] eolus in tíre-seo duit?’ ar **Find**. ‘triur ***iascaire*** do gluais gaeth 5968] assin tír-seo dar n-indsaigid, & ro indissidar {folio 138b2} scela in tire-sea 5969] duind, & adubradur óclach maith do beith issin tir .i. **Find** 5970] mac **Cumaill**, & massa thussa in t- óclach-sin’, ar inn ingen, 5971] ‘tanac-sa dot' indsaighid dom' beith ar do chomairchi.’ Ocus do 5972] benastar a l-lámaind di, & tuc a l-laim i l-laim **Fhind**. ‘Maith, a --- p.165 5973] m' anam a ingen’, ar **Find**, ‘tabair do láim i l-laim **Guill** meic 5974] **Morna** annsin, uair ni córa duit do chor na do chomairchi ré 5975] h-aen-óclach a n-**Eirinn** ina rissin n-óclach-sin.’ Ocus tuc sí a 5976] lám i l-laim **Guill** meic **Morna**, & do-rigne *cor & a comairchi*. 5977] ris. 5978] Ocus is annsin at-conncadur dam imdiscir allta *da* n-indsaigid, 5979] & araill do chonaib na Feine ina degaid. ‘Léicid 'na 5980] aenur don dam’, ar **Find**, ‘a Fhianna **Eirenn**, uair ní taeb re 5981] seilg ar con do-beram anocht, acht taeb re h-óclach éicin d' Fhiannaib 5982] **Eirenn**, & cait a fuil **Find** mac **Cuain**?’ ar **Find**. ‘Sunna’, 5983] ar in t-óclaech. ‘Eirig reomaind dot tigh, & déntar ar frestal 5984] & ar frithailem.’ ‘Commáin duind ní do thabairt duid-si’, ar 5985] **Find** mac **Cuain**, ‘uair atait ocht fichit find-**airge** accum- sa i 5986] les-lergaib na **Luachra**, & is dít-sa {SG page 212}tarra*s* sin uile, a **Fhind**.’ 5987] Ocus ba do buadaib **Find** meic **Cumaill**, cid mor do-berad do 5988] neoch nar' máidestar fair riam i l-ló nó a n-áidchi. IS annsin 5989] ro eirig **Find** mac **Cuain** do fhrithailem **Fhind** & na Feinde da 5990] **dúnad** bodein.� 442. 5991] Ocus dala na h-ingine, ro benastar a cathbarr caem cengalta 5992] da cind, & ro scailestar a folt find-leabor fír- álaind imma cend 5993] .i. ocht fichit dual, & ba h- ingnad lé cach uile mét 5994] ind fhuilt 'arna scailed. Ocus is annsin adubairt **Find**: ‘A mor-déé 5995] adhartha, bid mor in t-ingnad lé **Cormac** h-úa **Cuind** lé **rí*g* 5996] **Eirenn**** & lé h-**Eithne Ollamda** ingin **Cathair Moir**, & lé find-bantracht 5997] na Feine .i. **Bé Bhind** ingen **Treoin** do fhaicsin!’� 443. 5998] Ocus adubairt in **flaith** **Find** ria: ‘Maith a ingen’, ar **Find**, 5999] ‘in bec let-su comraind deich cét do thabairt duit?’ Ocus is 6000] annsin ro t-shillestar sí ar in n-abhacc .i. **Cnú Deireoil**, ro bói ac 6001] seinm chruite a fiadnaissi **Fhind**, & ‘cid bec, cid mor do-bera-su’, 6002] ar in ingen, ‘do chomraind don fhir bec út atá ac sefnad na 6003] cruite it fhiadnaissi ni bec lim-sa urdail ris.’� 444. 6004] IS annsin ro chuindig inn ingen digh ar **Fhind**, & adubairt: 6005] ‘Cáit a fuil **Saltran Salfhada**?’ ‘Sunn, a m' anum, a *rí*g*-fheindid*’ , 6006] ar in gilla. ‘Tuc let dam lán Cuaich Smera Tuill d' uisci ind --- p.166 6007] atha út.’ Ocus iss ed do bíth ól tri nonbur don Fhéind isin 6008] chuach-sin, & do-rat leis lán in chuaich-sin, & tuc i l-laim na 6009] h-ingine, & ro dóirt in ingen ar a bois n- deis in t-uisci, & at-ibhestar 6010] tri bolguma as, & ro thócaib a bos asa h-aithle & ro chraith 6011] in t-usici ar in sluag cor' *mebaid* a n-gáire orro, & ro moid 6012] a gaire ar in ingin fein léo. ‘Ar do chubus riut, a m' anam, a 6013] ingen’, ar **Find**, ‘crét tuc ort gan in t-uisci d' ól assin chuach?’ 6014] ‘Nir' ibhiusa ní a lestar riam’, ar inn ingen, ‘ach a lestar risa 6015] m-biad imdenam oir & airgit.’ ‘Ocus in dechain ro dechusa 6016] thorum’, ar **Cailte**, ‘at-connarc in t-aen- óclach mór dar n-indsaigid, 6017] & gér' mor in ingen ro bo mó eissium, & *tuighnech* 6018] futairlli air co ticed tar formnaib a gualann, gan ulcha gan 6019] fhessóic fair, & da m-beidis fir in domain uili ar aen-lathair dar 6020] linde’, ar **Cailti**, ‘ní beth díb duine budh áille anás. Ocus brat uaine 6021] aen-dat*h*a uime, & delg oir issin brut, & lene do t-shroll **ríg** re 6022] chnes, & sciath craebach corcar-derg ara muin, & claidim ór-duirnd 6023] ina laim, & sleg neimnech uillend-glas ina laim.’� 445. 6024] ‘Ocus is annsin ro dech(as)tar in sluag uile air, & uathad 6025] accaind acht fír-gaiscedaig nar' {folio 139a1} gab gráin & eacla reime, 6026] & ro bói aiccned maith ac **Find**’, ar **Cailte**, ‘uair nír' gab ecla 6027] reim duine riam h-é a ló ná a n- aídchi. IS annsin ro ráid in 6028] **flaith** **Find**. ‘Na labrad gilla na óclach acaib, & na gluaissed 6029] nech assa inad. Ocus in n-aithnigenn nech acaib síut?’ ar 6030] **Find**. ‘Is aithnig dam-sa’, {SG page 213}ar in ingen, ‘iss é-siut in fer ara 6031] tanac-sa teiched.’ Ocus as cuma adubairt sin, & ro eirig in ingen & 6032] ro t-shuid etir **Fhind** & **Goll** mac **Morna**. Ocus do-riacht in t- óclach’, 6033] ar **Cailte**, ‘dar n-indsaighid, & in ní ro bói a menmain ind óclaig’, 6034] ar **Cailte**, ‘ní raibe a n-aicned duinde eisseíc.’ Ocus mar thainic 6035] aird a n-aird re **Find** & re **Goll** ro thócaib in laim & tuc 6036] *sádud* sarchlain sleighe ar in ingin, co raibe fat láma laich do 6037] crann na sleigi a leith aniar di, & ro gab in t- óclach in t-shleg, 6038] & tainic reime tar in sluag amach. ‘At-chithi siut, a fhiru!’ ar 6039] **Find**, ‘& na bith a menma rissin fiannaigecht tre bithu intí 6040] nach tibra a ail & a urraind ar siut nóco tor- chair lib h-é.’� 446. --- p.167 � 447. 6041] ‘IS annsin ro eirgemar-ne’, ar **Cailte**, ‘tri catha na Féinne 6042] a n-aen-uair, conar' fhácad ar in tulaig achtmad triur amain .i. 6043] **Find** & **Goll** mac **Morna** & in ben beo-gonta; & gabmáid-ne uile 6044] a n-diaid ind óclaig co **Raith na Macraide**, risa raiter **Raith 6045] na Caerech** issin tan-so, a laech-**Machaire Lí** thes, & do **Corcaig 6046] Maigi Ulad** siar, áit i r-rabadur **Ulaid** i l-**longport** a forbaissi a 6047] **Cathair na Claenratha** dar' marbsatar **Cú Rí** mac **Daire**, & do 6048] **Lathair Luingi** sís, áit a m-bidis longa **Clainde *Dedad***, & d' **Inber 6049] Labarthuinde** ré h-**Eirinn** aníar .i. **Labur** ingen **Miled Espaine** 6050] ro *báided* ann, nó ro labair tonn re tír ann, & do **Thiprait 6051] in Laich Leisc** síar ar **Tráig Lí** meic **Oidhremail**, & do **Rind 6052] Chana** siar, a*n* bail a tabradais na h- **allmuraig** a cís chanachuis 6053] do **Choin Rí** mac **Dáire** cacha bliadna. Ocus tuc a aighed ar 6054] in cúan comlethan amach, & ro bamar-ne cethrur óclach i 6055] comfhochraib dó’, ar **Cailte** ‘.i. **Diarmait** h-úa **Duibne** & **Glas** mac 6056] **Aencherda Berra**, & **Oscur** mac **Oissin**, & mé féin in cethramad’, 6057] ar **Cailte**. ‘Ocus tucsamar aighed ar na ton- naib amach, & tucu-sa 6058] sidhe retha rind-luaith ina degaid, & tucus sréo n-urchair 6059] dó’, ar **Cailti**, ‘co tarla in t- shleg a n-iris a sceith & ina gualaind 6060] chlí, & co tarla in sciath ar in tuind sis, & ro frithailiusa 6061] in sciath im laim chli, & tuc-som a laim n-deis dochum na sleige 6062] da buain as, & tucu-sa sidhe dochum na láma aile, & ro benus 6063] a t-shlegh assa láim, & in trath ro fhuabrusa a diubrugud da 6064] t-shleig fein do-rala remur na tonn & domain in mara etrum & 6065] h-é. Ocus mar do bamar 'gá t-shír-fhegad at-chonncamar in luing lan-moir 6066] *aniar* cach dirge da*r* n-indsaighid, & dias ic á h-imram, 6067] & do-chuaid-sium issin luing inar fiadnaisi, & ní fhetamar-ne cá 6068] leth do-chuadur uaind 'arsin’, ar **Cailte**.� 448. 6069] ‘Ocus do-riachtamar-ne aniar conici in tulaig-seo, tri catha 6070] na Féine, & ro fhiarfaig **Find** scela dind, & ro indsisiu ar scela 6071] ó do-chuadmur noco tangamur aris’, ar **Cailte**, ‘& ro {SG page 214} chuir- semar 6072] na h-airm ar lar í fiadnaissi **Fhind**’, ar **Cailte**. ‘Maith na h-airm- 6073] sin’, ar in ingen ‘.i. in t-shleg dar' bo com-ainm In Torannchlessach 6074] & In Donnchraebach in sciath.’ --- p.168 � 449. 6075] Dala na h-ingine indister ann. ‘Maith a m' anum, a **Fhind**’, 6076] bar inn ingen, ‘dentar m' fhert & m' adhnacul co maith, uair is 6077] ar do chomairchi thanac-sa d' indsaigid **Eirenn**, & ar th' einech 6078] fuarus bás.’ Ocus tucustar a failgi don **áes dána** .i. do **Chnú 6079] Deireoil** & do **Blathnait** & do **Daighre** **cruitire**, & do deilig anam 6080] re co*r*p di, & ro cuired fa thalmain h-í annso. ‘Ocus is uaithe 6081] tucad **Druim na Mna Mairbe** ar in n-druim-seo’, ar **Cailte**, ‘ocus 6082] iss é-sin in scél ro fhiarfaigis dim, a **rí** **Muman**’, ar **Cailte**.� 450. 6083] ‘Ocus cret 'ma tucaid **Daire in Choccair** ar in n- daire-seo, 6084] a **Cailti**?’ ar **rí** **Muman**. ‘In cethrar at-cualaidis lium ic **Raithin 6085] na n-Ingnad** .i. in triur óclach & in cú ro chocradur ind 6086] Fhiann a marbad annso.’ ‘Cá fochaind choccair ro bói acco 6087] forro & siat acco {folio 139a2} féin?’ ‘Nir' thuicsetar ind Fhiann in 6088] corugud nó in tinrum tucsat forro, rob é-sin fochaind a cocair 6089] .i. **longport** ar leith acco & múr teined ar lassad umpu, & gan 6090] nech da feicail assin múr theined-sin co trath do ló arnamairech. 6091] Ocus adubairt **Find**:’ ‘Ní h-áil lium-sa a marbad etir 6092] uair triur is ferr lámach & luth atá d' feraib in domain iat, & 6093] atait tri h-éladhna acco, & nír' choir d' feraib in domain a 6094] marbad i l-los a n-eladhan-sin do beith acco .i. fir in domain’, 6095] ar **Cailte**, ‘do beith a n-galur & a n-eslainti, & in tres fer díb- 6096] sin do chur lossa ris do beth slemain slan-chrechtach iarsin. 6097] Ocus cach ní athchuingither ar in dara fer do geibther uad. Ocus 6098] in tres fer’, ar **Cailte**, ‘esbadha in domain do indissin dó, & a 6099] fhaghbail uad gan esbaid. Ocus ro bói dono imarcraid aicce 6100] seoch cach nech díb .i. fedan do bói aicci, & fir in domain do 6101] choiteldais ris gemad mór a n-galur. Ocus in cú immorro’, ar 6102] **Cailte**, ‘gen co marbmais-ne uili fiad na míl ni biad uresbaid 6103] oraind aice-si.’ 6104] IS annsin adubairt in **flaith** **Find** riu: ‘In fetabair-si cid 6105] 'má tucad sib dom accallaim-si?’ ar **Find**. ‘Ní fetamur’, ar na 6106] h-ócláig. ‘Ní tairissi lé fiannaib **Eirenn** sib-si’, ar **Find**, ‘forna 6107] h-eladhnaib do-nithi accu, & is áil léo a fhocra dáib-si imthecht 6108] imslán & bur tuarustal do tabairt duib.’ ‘Cá h-olcc do-rindsemar’, 6109] ar na h-ócláig, ‘ind uair fhócarthar imthecht duind?’ ‘Ní fhetamur’, 6110] ar in Fhiann, ‘bur n-olcc, acht abhaissi accaib nach faccamar- ne --- p.169 6111] & nach cualamur do denam do dáinib reomaib riam .i. 6112] múr tened umaib cach n-áidchi, & nach áil lib nech da bur 6113] faicsin ó thic ind adhaig chucaib, & curthái in múr tened-sin 6114] umaib.’ ‘Ocus cid *in t-olc* duib- si sin do denam duind, a 6115] **Fhind**?’ bar na h-ócláig, ‘uair ní h-oraib-si traiscermid, cach maith 6116] do-génam is lib-si h-í.’ IS annsin adubairt in **flaith** **Find**: ‘Glor 6117] dáinead so-chinel*ach* sin’, ar se, ‘ar tabairt fhala nó achmusain 6118] dam-sa dáib na do neoch d' Fhiannaib **Eirenn** ni recha do ló na 6119] d' áidchi, & ní rob ail lium-sa d' fhiar- faige díb’, ar **Find**. ‘Da raib 6120] a fhis accaind’, ar na h-óclaig, ‘indestar duit-siu h-é.’ ‘Cá h-anmanna 6121] atá oraib-si?’ ar **Find**. ‘Atá **Dub** orum-sa’, ar in t-óclach 6122] do-nith in leighes. ‘Atá **Ágh** orum-sa’, ar in t-óclach medhónach. 6123] ‘Atá **Ilar** orum-sa’, ar in t- óclach aile. Ocus adubairt **Cailte** 6124] ac tabairt tuaruscbala na fer-sin & na con: > 1. 6125] **Dub** ocus **Agh** is **Ilar** > > inmain triar fá cáem inad, > > 6126] ocus Fermac, maith in cú > > bidh a medhón eturrú. > 2. 6127] **Longphort** ar leith accu amach > > o **longport** na Fiann fuilech, > > 6128] connach aithned nech ille > > in cethrur án oirdnnighe. > 3. 6129] cethrar tangadur í cein > > ní ro aithnestar **Find** féin, > > 6130] 's nír' ro aithin nech don t-shluag > > in cethrur álaind adh-fhúar. > 4. 6131] INadh ar leith accu amach > > o **longport** na n-Eirennach, > > 6132] conna taidhled nech a tech > > mina thaidhlid meraig- thech. > 5. 6133] Múr teined umpu, mo nuar > > bith 'na uisci cach ré n-uair, > > 6134] connach téiged nech amach > > co trath éirge arnamairech. > 6. 6135] Nochur' loited aen-fher riam > > do muintir **Fhind** **flaith** na Fhiann, > > 6136] ní raibe a n-gabad na a n-gub > > na slanaigfe fos in **Dub**. > > 6137] **Dub**. > > � 452. 6138] ‘Ocus imthighid da bur tigh’, ar **Find**, ‘& in comfhat bias duine 6139] am degaid-si bíthí-si & in muinterus na fuarabair do-gébthai 6140] bodesta.’ ‘Ocus is uime-sin’, ar **Cailte**, ‘tucad **Daire in Chocair** 6141] ar in daire-seo do fhiarfaigis dim, a ***rí***.’� 453. 6142] ‘Ad-rae buaid & bennacht’, ar **Eogan Leith- derg** **rí** **Muman** 6143] re **Cailte**, ‘is maith d' fhuasclais in dana cheist-sin; & atá in tres 6144] ceist acut gan fhuaslucud .i. cret 'ma tucad **Raithin na Sénaigechta** 6145] ar in raithin-seo?’ ar in ***rí***.� 454. 6146] ‘Laithe n-aen da raibe **Find** annso ina t- shuidhe & tri catha na --- p.170 6147] Féinde’, ar **Cailte**, ‘& at-conncamar triar scoloc mael-ruad dar 6148] n-indsaighid, {folio 139b1} & tri coin ruada ina lamaib, & tri slega 6149] accu' & neim ara n-armaib & neim ara n- étach & neim ara 6150] lámaib & neim ara cossaib & neim ris cach ní risa m-bendais.’ 6151] ‘Canas tangabair, a fhiru?’ ar **Find**, ‘& cuich sibh féin?’ ‘tri 6152] meic **Uair** meic **Indaist** sind’, ar siat, ‘do **Thúaith Dé Danann**, 6153] & óclach dot muintir-si do marb ar n-athair i cath **Túaithe Dé 6154] Danann** i **Sliab h-Én** tair, risa n-abur **Sliab Aighi meic Iughaine**, 6155] & tangamar d' iarraid **eirice** ar n-athar ort-su, a **Fhind**’, ar siat. 6156] ‘Fata co tangabair da h-iarraid’, ar **Find**. ‘Ní fhetamar’, ar siat, 6157] ‘nach iat meic **Midhir** do chuir in cath-sin nó co tangais-si co 6158] **feis** na **Temrach**, & co fetadar fir **Eirenn** conid tusa ro gab 6159] **braigde** **Túaithe Dé Danann** do macaib **Midhir** issin cath*sin*.’ 6160] ‘Ocus cá h-óclach dom muintir-si’, ar **Find**, ‘ara cuirthai-si’, ar 6161] **Find**, ‘marbad bar n-athar?’ ‘Ar **Cailti** mac **Rónain**’, ar siat. 6162] ‘Dar mo breithir ám’, ar **Find**, ‘is sé in seissed fer ro bói am 6163] fharrud-sa ann, & cá h-anmanna fuil oraib-si?’ ar **Find**. ‘**Ainhgel** 6164] & **Dighbail** & **Espaid** a n-anmanna’, bar iat-som, ‘& cá fregra 6165] do-beire-si foraind, a **Fhind**?’ ‘ní thuc duine reomum-sa **éiric** án 6166] duine do muirfí*de* a cath, & ní mó do-bér-sa’, ar **Find**. ‘Do- génam-ne 6167] fogha*i*l & díberg fort’, ar iat-som. ‘Cá *fogail*-sin?’ 6168] ar **Find**. ‘Atámaid triur brathar’, ar siat-som, ‘& do-genam foghal 6169] ar leith cach fir uaind.’ ‘Do-gén-sa tra’, ar **Aincel**, ‘in triar no 6170] in dias nó in cethrar don Fheind teicemus dam, gebat a cossa 6171] & a l-lama uili riu.’ ‘Do-gen-sa dono’, ar **Dighbail**, ‘ní rech-sa lá 6172] uaib gan esbaid chon nó gilla nó óclaig d' Fhiannaib **Eirenn**.’ ‘Ní 6173] rech-sa uaib dono’, ar in tres fer .i. **Espaid**, ‘gan esbaid droinge 6174] nó daime nó choissi nó laime nó leth- tshula oraib.’ ‘Acht muna 6175] fhaghbam ní dar cobair orro-sin’, ar **Cailte**, ‘ní bia duine a m-bethaid 6176] a cind bliadna acaind.’� 455. 6177] IS annsin adubairt in **flaith** **Find**: ‘Maith, a Fhianna **Eirenn**’, 6178] ar se, ‘dentar **dúnad** & degh-baile accaib anso i fail i 6179] tardhadur síut mé, uair ní bíu-sa reompo sechnoin **Eirenn** & iat- 6180] sum am deghaid nocho findam cia uaind bus treissi’. ‘Ocus ro --- p.171 6181] eirgedur ind Fhiann annsin, & do-rinde cach **taissech** Féine raithin 6182] & **dúnad** uime féin & uma foirind óta foradh-mullach t-**Shleibe 6183] Mis** aníar conice seo’, ar **Cailte**. ‘Is dóig lind’, ar **rí** **Muman**, 6184] ‘is uime tucad **Raithin na n-Othrus** ar na raithinib- seo.’ ‘IS 6185] uime’, ar **Cailte**, ‘uair mí & raithe & bliadain ro ansat annso, 6186] & in triar-sin ac denam cach ain- cissi & cacha h-urbada rissin 6187] Féin’, ar **Cailte**. Ocus is annso do- nithea an othrus na Féine 6188] ó na lotuib rissin.� 456. 6189] IS sí-sin áes & uair do-chuadur tri meic **rig** na h-**Iruaidhe** 6190] ro bói a comaitecht **Fhind** da accallaim in lá-sin, & rucsat leo 6191] h-é ar fót scrutan gaisse fo leith, & adubradur ris: ‘Maith, a 6192] m' anam, a **Fhind**’, ar siat, ‘in cú atá acainde is áil lind a tabairt 6193] duit-si a timcheall .i. fecht fa thri cacha tratha, & cid sochaide 6194] bias ar tí th' uilcc-si do denam nó fhoghla ort nocho ria léo ón 6195] trath co cheile acht na raib teine nó arm nó cú a n-aen-tigh 6196] ria uair **geis** di ní dib-sin a n- *aen-tigh* ria. ‘Ni bia immorro’, ar 6197] **Find**, ‘ní díb-sin a n-aen-tigh ria, & ro sia immorro slán in cú 6198] chucaib-si.’ Ocus is amlaid ro léicthea cacha tratha in chú chuind 6199] **Find**, & a slabrad druimnech derg- óir imma braigit i r-rabadur 6200] .l. conchlann d' or forloisc*th*e, & ticed in cú fecht fa thrí fan 6201] cuma-sin a timchell **Fhind** & do-beread a tengaid fa thri fair. 6202] Ocus in drém ba nessa dó andar léo ba dab- hach medha 'arna 6203] h-imscagad ro bói ann don boltunud ticed di, & dar leisin n-droing 6204] aile ba baladh abhall-guirt chubra in boltunudh ticed di in trath 6205] ticed istech cum **Find**. Ocus do-rindset in triur-sin’, ar **Cailte**, 6206] ‘foghla mora (ar in) Féin rissin m- bliadain-sin, & cach othrus 6207] & cach olcc do-nith **Ainchél** risin Féin re bliadain do chuired 6208] **Dub** mac **ríg** na h-**Iruaithe** (a lus) & a leighis rís, com*b*a slán 6209] iat arnamairech, & in tí risa n- (dénad) **Espaid** & **Dighbail** olcc 6210] do-níth **Ágh** & **Ilar** a furtacht & a f(orithin).’� 457. 6211] ‘IS ann (at-clo)s do **Chormac** h- úa **Cuind**’, ar **Cailte**, ‘na 6212] náimdi-sin ic denam uilcc ar **Fhind**, & is uathaib-sin’, ar **Cailte**, 6213] {folio 139b2} ‘atait na sen-fhocail urdraice .i. intí risa m-benad urbaid 6214] nó espaid iss ed is gnath-fhocul ann tarraid **Ainhcél** tú’, & is --- p.172 6215] gnath-fhocal fós ‘tarraid **Dighbail** & **Espaid** tú’, intí risa m-benad 6216] dighbail nó espaid.� 458. 6217] ‘IS annsin’, arsi **Cailte**, ‘do-rigned tinol & toichestal ac **Cormac** 6218] h-úa **Chuind**, ac **rí*g* **Eirenn****. Ocht catha fichet & deich 6219] cét ar fichit cét cacha catha conice in tulaig-seo do chungnum 6220] lé **Find** & re Fiannaib **Eirenn**. Ocus ferais **Find** faeilte 6221] re **Cormac** & re maithib fer n-**Eirenn** archena, & ro indis **Find** 6222] in mor-éicin-sin i r-raibe & na Fianna rissin m-bliadain-sin, acht 6223] muna beitis tri meic **rig** na h-**Iruaithe** ic ár cabair 'na n- agaidh. 6224] ‘Cid’, ar **Cormac**, ‘in lucht ica fuilet na h-eladhna-sin nach 6225] fuighbitis do t-shén nó do t-sholad nó d' eladhain ní do-bérad a 6226] h-**Eirinn** iat-som?’ ‘Ocus is annsin adubairt **Cormac** rium-sa’, 6227] ar **Cailte**, ‘dul ar cenn tri mac **rig** na h-**Iruaithe**. Do-chuadhus 6228] & tucus lim iat d' indsaigi **Chormaic** & **Fhind** & maithe fer 6229] n-**Eirenn**, & at-chonnairc **Cormac** iat. ‘Álaind na fir’, arsi **Cormac**, 6230] ‘& maith a n-delb & a tuaruscbail. Ocus maith, a maccu’, 6231] ar Cormac, ‘in fuighbed sib sén na solad ro díchuirfed na trí 6232] náimde út a h-**Eirinn** neoch ata a*c* milled Fhiann **Eirenn**?’ ‘Da 6233] faghmais iat’, ar na h-óclaig, ‘a comfhocus duind ní ris a fuaicérmais 6234] doib imthecht, ro dingébmais d' feraib **Eirenn** iat.’ Ocus 6235] cait a fuil **Agh** mac **ríg** na h-**Iruaithe**?’ ar **Find**. ‘Sun*n*a’, ar 6236] in t-óclach. ‘Cáid a fuilet na tri naimhde ut millis **Eirinn**?’ 6237] ‘Ataid i **Carnn Daire** sunn a cind in **longpuirt**’, ar **Ágh**. ‘Ocus 6238] cait a fuil **Garbchronan** & **Saltrán Salfhata**?’ ar **Find**. ‘Sund, 6239] a *ríg- fhéinnid*’, ar na gilli. ‘Eirgid ara cend sút & apraid ríu 6240] do-ber-sa breth **rig** **Eirenn** doib ina n-athair.’ Ocus tangadur 6241] na gilli reompo ara cend conici sin, & ro indissidur sin doib, & 6242] tangadur-sum d' indsaighid Chormaic & **Fhind** leis na techtairib- 6243] sin, & ro t-shuidhedar in triur-sin ar clad na ratha-sa, & ro bói **Cormac** 6244] ann ocht catha fichet, & ro bamar- ne tri catha na Féine’, ar **Cailte**.� 459. 6245] ‘Iss annsin adubairt **Cormac**:’ ‘Eirig, a **Duib** meic **ríg** na 6246] h-**Iruaithe**, & fuacair dóib siut re sén & re solad **Éire** d' fhagbail.’ 6247] Ocus ro eirig **Dub** & adubairt: ‘Eirgid a nert in t-shéin-seo & in 6248] t-sholaid, a tri náimhde tuath- chaecha les-baccach*a* leis-bréna, leth- tshúilecha 6249] --- p.173 leith-cherra, do t-shil uilcc ingnathaig a grian- broghaib 6250] ifirn anís & do t-shil **Buadnaite** ingine **Irhuaith** .i. ingen ind fhir 6251] ro gabustar & ro thidnaic in fir-Dia for-órda & **tigerna** na n-uile 6252] dáine i l-lámaib na n-Íubal n-amirsech. Ocus eirgid ar in sáile 6253] serb-domain amach, & gabad cach uaib do claidim i cend- mullach 6254] a chéile bar triur brathar. Uair is leór a fhat atathi ac 6255] *fogail* & a*c* díbeirg ar in *ríg-fheindid* forglidhe fír-brethach .i. 6256] ar **Fhind** mac **Cumaill**. Ocus imthighid dochum bar m-bunad-chineoil 6257] athar & mathar & sen-athar .i. *grian-bruignib* ifirn sís, 6258] & co ro loisce teine sib ann!’� 460. 6259] IS annsin ro thócaib in cú a láe & tucastar gáith fuithib 6260] anís dóib, & tangadur rompo amach ar in muir torthaig taeb-úaine, 6261] & do gab cach díb da claidmib a cend araile co fuaradur 6262] bas amlaid-sin a triur brathar & co n-eachadur a n-ifirrn. > > 6263] **Cailte** cecinit: > 5. 6264] Do-chuadur siat uaind amach > > ar in muir fa mor- thonnach, > > 6265] cor' marb cach dib a chéile > > cid ed ba mor conféire. > 6. 6266] **Aincel**, **Dighbail** is **Espaid** > > fuaradur bás anbfhassaig, > > 6267] ro *báid* muir is ro loit arm > > in triar imaincel acgarb. > 6268] ‘Ocus is uimin sén-sin tucad **Raithin na Senaigechta** ar in 6269] raithin-seo’, ar **Cailte**.� 462. 6270] IS annsin adubairt **Flann** mac **Flaind** & **Derg** mac ***Dínertaig***: 6271] ‘is duinde bód chóir in sén-sin d' iar- raid, a m' anam, a 6272] **Chailti**.’ ‘Cá fáth ón?’ ar **rí** **Muman**. ‘Ocht **triucha cét** atá 6273] ac cach fhir acaind im dís-seo atámait .i. **rigi** **Iarmuman** sin 6274] uili, & ind uair as áes & as uair duind ar trebaire do buain 6275] tecait tri h-elta don muir aniar chuccaind & guib chnama 6276] léo, {folio 140a1} & anala tened assa m-braigdib, & is com-fhuar re 6277] gaith n-erraig in gaeth tic assa n-eitib, & ind uair is áil lé 6278] cách lam a cend na n-gort teccaid-sim chuccaind’, ar **Flann** 6279] mac **Flaind**, ‘& iss ed ro soichenn én a n-aghaid cacha déissi don 6280] gort accaind, & berait-sium léo a n-aen-fhecht h- é cacha bliadna, 6281] & berait in fecht tanisi léo connach fácait ubhall ar abhaill, na 6282] cnú ar cúll, na caer ar cáirthend gan breith dóib léo, & in --- p.174 6283] tres fecht tecait, ní fácbhait *min-én* na oissén ar lár, na baeth-lenum 6284] becc, na ní is tualaing iat do thócbail nach berait léo.’ 6285] ‘Ocus cáit assa tecait?’ ar **Cailte**, ‘nó crét iat féin, nó co lus 6286] tíagait?’ ‘Drem acaind ic á ráda’, ar **Derg** mac **Dinertaig**, ‘corub 6287] a síd-bhrughaib ó **Thúaith Dé Danann** tecait. Drem aile 6288] 'gá ráda is énlaith a h-ifirrnn iat do dénam uilcc & écora ar 6289] feraib **Eirenn**, & cip é inadh assa teccat’, ar na h-ócláig, ‘ní fuil 6290] acainde acht in crich-so & in ferann d' fhácbail dóib, uair ní 6291] fhétmaid a fulang ní as sia.’� 463. 6292] IS annsin adubairt **Cailte** re **Pátraic**: ‘Cáit a fuil **tigerna** 6293] ind eolais & na **ríme** .i. naem **Patraic**?’ ‘Fiarfaigi rob ail lem 6294] dít.’ ‘Da raib accum-sa a fis’, ar **Pátraic**, ‘do geba-su, uair minic 6295] lium-sa fiarfaige do denam dít-su.’ ‘Cá bliadain a m-bí mí gan 6296] éscca’, ar **Cailte**, ‘& ésscca gan mí, & mí con-geib tri h-ésccsa?’ 6297] ‘Bliadain quartill’, ar **Patraic**, ‘bís eter da míli bliadan .i. 6298] mile roimpi & míli 'na deghaid, & in cét-mí bís don bliadain- 6299] sin’, ar **Pátraic**, ‘iss é bís gan ésscca, & in mí is nessa’, ar 6300] **Patraic**, ‘bith ésscca ann, & ní bí mí aca tre mí fáe & in tres 6301] mí’, ar **Patraic**, ‘gabaid tri h-ésscca fair .i. in cét-ésscca don 6302] cét-mí ro *áirmemar* í tur ar cesta reomaind & in cét-éssca don 6303] raithe reomaind in mí cétna gabus, & in trés ésca’, ar **Pátraic**, 6304] ‘éssca callanraid aéoir bunaid in mís-sin h-e’, ar **Pátraic**.� 464. 6305] ‘Adráe buaid & bendachtain, a naem **Patraic**’, ar **Cailte**, ‘& 6306] mo chin tainic a n-geinemain fer n-**Eirenn** in la tangais da 6307] n-indsaigid. Uair ro bói deman a m-bun cach én-fheornin inti 6308] reomut, & atá aingel *a* m-bun cach én-féoirnin *aniu* inti. Ocus 6309] mo chin d' fheraib **Eirenn** *at-chichera* tusa, & in drem nach 6310] faicfe díb thú, & is siat t' fherta-su & do mirbuile fhoighenus dóib. 6311] Ocus maith m' anum, a **Patraic**’, ar **Cailte**, ‘& cuin in bliadain 6312] quartill-sin adubartais rim?’ ‘In cét-adhaig aráeir di’, ar **Pátraic**. 6313] ‘Ocus in mí chongbus na tri h- essca’, ar **Cailte**, ‘cuin 6314] tic?’ ‘Ind adhaig amairech adhaig a thossaig’, ar **Pátraic**, ‘& 6315] in lá má n-airther.’ ‘Ocus cuin is abbaid bar n-guirt, a **Deirg** 6316] meic **Dínertaig**?’ ar **Cailte**. ‘Muna thairisit in dám ainceil --- p.175 6317] enlaithe sin iat do-gentar buain amairech acaind’, ar in t-óclach. 6318] ‘Cuin t-shailtí in énlaith-sin do thuidecht chuc- caib?’ ar **Cailte**. 6319] ‘Amarach co deimin’, ar **Flann** mac **Flaind**. ‘Com-aimser in láe 6320] amairech tucustar **Dub** mac **rig** na h-**Iruaithe** séon & solad do 6321] thri macaib ***Uair*** meic **Indaist** dar' marbsatar airm iat & dar' 6322] *báid* tonn tuile a triar brathar. Ocus cid dam-sa dono’, ar 6323] **Cailte**, ‘gan sén & gan solad do thabairt amach do **Fhlann** mac 6324] **Flaind** & do **Derg** mac **Dinertaig**, do da **rig** **Iarmuman** .i. ar 6325] in n-énlaith tic da n-aidhmilled cacha bliadna, ind ainm na 6326] Trinoite nar' cumscaiged & nach cumscethar.’� 465. 6327] Ocus at-racht reime {folio 140a2} co moch arnamairech, & 6328] maithe na cuiced **Muman**, & **Patraic** (ma)raen ríu co formullach 6329] t-**Shleibe Mis** suas. IS annsin (do-)riacht ind enlaith d' indsaigid 6330] na n-gort amal ticdís gacha bliadna, & at- chonnairc cach, & ro 6331] laighetar ar na gortaib, & adubairt **Cailte**:� 466. 6332] ‘Eirgid, a clanna **Rúadmaili** ingine **Rugatail**, do t-sil muilleorach 6333] ifirrn.’� 467. 6334] ‘Aidhmillis crod & b(ia)d & ór & airget in domain & a uile 6335] il-maine archena, & ara n-dentar cruinde & cessacht co cuirter a 6336] m-bél in muilind-sin h-é co n- dénann min & lu*a*ith de.’� 468. 6337] ‘Ocus eirgid, a chlann **Bolccain** meic **Nemid**’, ar **Cailte**, ‘is 6338] messa atá & bias, & eirgid le nert in t- shéen-seo & in *t-sholaid*’, 6339] ar **Cailte**, ‘ar in muir toghaide tul-guirm amach, co marba cach 6340] araile & a cheile uaib ann, & co n-derna min & luaith díb, & 6341] nach fetabair in t-**apstal** firen fir- brethach indsi **Gáeidel** .i. 6342] naém **Patraic** mac **Alpraind**, cenn crabaid & irsi **Gaeidel**. Ocus 6343] imthigid-si ar in sleib fiadnusi, & fácbaid **Eirinn** dó-sin, uair 6344] ní cubhaid duib-si beith re *aghaidh*-sium inti.’� 469. 6345] IS annsin ro eirgedar inn enlaith risin forchanad sin tuc 6346] **Cailte** doib, & tangadar rompo amach ar in muir, & ro marbsatar 6347] cach díb a chéile da n-gobaib cnama & da n' análaib *teintidi*. 6348] Corub **Carrac na h-Énlaithe** ainm na cairrge os ur t-**Shleibe 6349] Mis** ar in muir amaig, & conid sén na n- én dona gortaib 6350] ainm in t-shéin-sin ó sin anall. Ocus adubairt **Cailte**: --- p.176 6351] *Sén na n-én dona gortaib.* > 1. 6352] Maith mo thurus, a **Deirg** déin > > da bur torachtain a céin, > > 6353] dar' cuiris enlaith amach > > h-uaib ar muir n-uathmair n- ainbthech. > � 470. 6354] IS annsin ro coisric **Patraic** in crich & in ferann, conna 6355] tainic h-uath na amait na aidhmilled inti o sin amach. Ocus 6356] tainic in sluag ínunn issin n-**dúnad** & **Patraic** maraen ríu, & ro 6357] badur ann co cenn sechtmaine co subach soccair ac ól na 6358] fleidhe-sin. Ocus isse é ba **rí** **Connacht** in tan-sin .i. **Aed** mac 6359] **Muiredaig** meic **Fhínnachta** in tan ro cuired inn énlaith-sin a 6360] h-**Eirinn**. 6361] IS and ro bói **rí** **Connacht** in tan-sin ac **Dún Léoda Loingsig**, 6362] & fledh mor aicci ann 'gá tóchaithem, & tainic adaig n-aen 6363] ann amach re fuined nona ar in *faithche* fér-glais, & mar do 6364] bói co maithib a muintire uime co facaid in n-ingein mín 6365] mong-buide ara leth-laim, & ní fhaccaid don t- shluag h-í achtmad 6366] in ***rí*** a aenur, & ba h-ingna*d* séol na h-ingine. ‘Canus tangais, 6367] a ingen?’ bar ***rí*** **Connacht**. ‘Assin **Brug** brec-sholus anair’, ar 6368] inn ingen. ‘Cret ima tangais?’ ar in ***rí***. ‘Lennan dam thusa.’ 6369] ‘Cia darab ingen tú?’ ar in **rí**, ‘& cia th'ainm?’ ‘**Aillenn Ilchrothach** 6370] missi’, ar in ingen, ‘& ingen do **Bodb Derg** mac in 6371] **Dag*d*a**.’ ‘IN fedrais, a anam, a **Aillenn**’, ar in **rí**, ‘slaetan 6372] trom-galair dom gabail-si’, ar in **rí**, ‘& deocha dian-éca d' faghbail 6373] dom athair & dom mathair, & in Tailge*n*n naem **Pátraic** dom 6374] thath-bheougud-sa, & do naidmm sé aen-ben do beith acum .i. 6375] **Aiffi Ilchrothach** ingen **Eoghain Leith- deirg** .i. ingen **ríg** **Laigen**. 6376] Dar mo breithir cena’, ar in ***rí***, ‘ní fhacca-sa ben bud fherr lem 6377] do beith acum anai-ssiu, acht muna beth smacht in **cleirig** orum 6378] & ecla **Rig** nime & tal- man. Ocus maith, m' anum, a ingen’, ar in 6379] ***rí***, ‘ind ail let-sa t' faicsin do maithib in choícid?’ ‘Is ail immorro’, 6380] ar in ingen, ‘uair ni ben t-shirrachtach t-shidhe mé, acht 6381] mad do **Thuaith Dé Danann** {folio 140b1} & mo chorp féin umum.’ 6382] Ocus ro thaispen in ingen h-í don t-shluag, & ní fhaccadar riam 6383] roimpi na degaid ben budh cháime 'nás. ‘Ocus cá breith beire 6384] orum-sa, a **rí** **Connacht**?’ ar inn ingen. ‘Bérat immorro’, ar in 6385] ***rí***, ‘in breth bérus naem **Pátraic**. Do-bér- sa duit h-í.’ --- p.177 � 472. 6386] Is annsin adubairt in **rí** ré mor-seisir da muintir dul ar cenn 6387] naem **Pátraic** do **Cathair na Claen- ratha** bodes, co mullach 6388] t-**Shleibe Mis**, & do-chuadur rompo co rangadur conici sin, & fuaradur 6389] **Pátraic** ann.� 473. 6390] IS annsin ro thimain **Patraic** ceilebrad do da cóiced **Muman**, 6391] & fácais bennacht accu, & tainic roime maraen risna techtaib- 6392] sin co rainic co **Beind in Bailb**, risa raiter **Benn Gulban**, i 6393] **Maenmaig**. Ocus is annsin do-riacht **Áed** mac **Muiredaig** meic 6394] **Fhinnachta**, **rí** **Connacht**, i coinde nóem **Pátraic**, ó **Dún Leóda 6395] Loingsig** co **Beind in Bailb**, risa raiter **Benn Gulban**, & tuc **rí** 6396] **Connacht** a chenn a n-ucht **Pátraic**, & ro t-shlecht dó, & tuc 6397] comus a chuicid o bic co mór dó. Ocus ro bói in ***rí*** ac indissin 6398] tuirrthechta na h-ingine do **Patraic**, & ‘in tussa in ingen 6399] tuc grád do rí*g* **Connacht**?’ ar **Pátraic**. ‘Is mé’, ar in ingen. 6400] ‘Ocus maith, a m' anum, a ingen’, ar **Patraic**, ‘is maith do delb 6401] & do tuaruscbail, & crét chothaigis sib a rind bur crotha & *bur* 6402] n-delba mar sin?’ ar **Pátraic**. ‘Cach áen ro bói ac ól fhleide 6403] **Goibnind** acaind’, ar in ingen, ‘ní thic saeth na galur ríu. 6404] Ocus maith, a m' anum, a naem-**chleirig**’, ar in ingen, ‘caide do 6405] breith orum-sa & a*r* ri*g* **Connacht**?’ ‘Is maith h-í’, ar **Pátraic**. 6406] ‘Ro chindistar in **rí** do Dia & dam-sa’, ar **Patraic**, ‘a beith ar 6407] aen-mnái chengailti, & ní fhuil acainde dul tar in cinded-sin.’ 6408] ‘Ocus missi no’, bar in ingen, ‘crét do-gén bodesta?’ ‘Dul do 6409] thigh & do t-shíd’, ar **Pátraic**, ‘& mád toisce ingen **ríg** **Laigen** 6410] anai-ssiu do beith-si d' aen-mnái acind fhir da tucais seirc & 6411] inmaine ó sin amach. Ocus da tucair-si adhmilled láe nó áidchi 6412] ar in **ríg** no ar in mnái’, ar **Patraic**, ‘millfet-sa tusa nach fá 6413] h-ail let mathair nó lét' athair nó ret **buimme** nó ret t' **aiti** t' fheicail.’ > > 6414] **Patraic** cecinit:1. 6415] A **Aillind**, *a* fhial- chorcra > > a ingen **Buidb**, > > 6416] ní dechub duit iarmarta > > táet reomut cot chuirm. > {SG page 215} > 3. 6417] Nír' bo eolus si*d*chaire > > *toidhecht* co **Beind m-Bailb**, > > 6418] nir' bo engach fhir-gadhair > > rechaid riut in pailm. > 4. 6419] Bidh cáem ar ar comairchi > > in ingen do chéin, > > 6420] soisscela **Crist** cumachtaig > > dar comét ar péin. > > > --- > > p.178 > > 7. 6421] Beindechat-sa in cóiced-so > > om chonn is om cheill, > > 6422] connach loitet **allmuraig** > > co millit fadéin. > 8. 6423] Na déna duind tabhartha > > a ingen mín mas, > > 6424] eirig is beir bennachtain > > is *imthigh* fá blas. > > 6425] A **Aillind**. > > � 474. 6426] ‘Ocus ind h-í-sin dáil chinti fuil acut?’ ar in ingen ‘gan mo 6427] thabairt-si don **rig** cen bias in ben út aici?’ ‘Is sí immorro’, ar 6428] **Pátraic**. ‘Cret fuil ann, a naem-**chleirig**.’ ar in ingen, ‘acht ar 6429] fír do breithri riut, damad thusca ben in **ríg** anú-ssa, mo thabairt-si 6430] dó.’ ‘Adeirim a fiadnaissi m' fhírinde’, ar **Pátraic**, ‘mád 6431] tóisci co tiubarthar thusa dó.’� 475. 6432] Ocus is annsin ro chaiestar in ingen co falcmur fír-throm. 6433] ‘Is inmain let, a ingen, missi’, ar in ***rí***. ‘Is inmain ám’, ar 6434] in ingen. ‘Ní fuil don droing daennachta nech is annsa lim-sa 6435] anai-ssiu’, *ol in **rí***, ‘acht na fétaim techt tar slanaib & tar senad 6436] in Tailgind & Dia.’ Ocus at-racht in ingen roimpe dochum a 6437] sída 'arsin, noco tabair in scel fuirmed doridhissi furri.� 476. 6438] IS ann ro badur in sluag & **Patraic** & **Cailte** co cenn 6439] teora lá & téora áidchi ina degaid-sin ac **Beind in Bailb**, & 6440] tangadur 'arsin rompo co rangadur **Fert Fiadmó*i*r** ar **Machaire 6441] in Scáil**, risa raiter **Mag n-Áe meic Allguba** isin tan-so, & ro 6442] t-shuidhetar in sluag uile ann, & suidhis **Pátraic**, conid **Suidhi 6443] Pátraic** ainm in inaid-sin.� 477. 6444] IS ann ro ferustar **rí** **Connacht** faeilte ré **Cailte** & ro 6445] fhiarfaig de: ‘Maith, a m' anum, a **Chailti**, cret má tucad {folio 140b2} 6446] **Fert Fiadmoir** ar in n-inad-so, & créd 'ma tucad **Cnocc in 6447] Chircaill** ar in ard-so thiar, & cred fa tucad **Cnoc in Chongna** 6448] ar in cnoc-sa re thaeb?’� 478. 6449] ***Fert Fiadmoir** & **Cnoc in Chircaill** & **Cnoc in Chongna**.*� 479. 6450] Fregrais **Cailte** in cheist-sin, doig ro bói a fhís aice 6451] in ní dia raibe. 6452] ‘INgen mor-grádach maith ro bói ac **Find** mac **Cumaill**’, ar 6453] **Cailte**, ‘dar' bo chom-ainn **Aí Arduallach** ingen **Fhind**, & ro 6454] chuindig **Fiadmor** mac **Airist**, **rí** **Alban**, anall h-í ar a athair .i. 6455] ar **Fhind**. Ocus adubairt **Find** damad maith lé féin feis leis ní tibred- --- p.179 6456] sum éra fair. Ocus ro fiarfaiged don ingin-sin, & adubairt na 6457] fáefad lé fer leth-amaich d' **Eirinn**. Ocus is annsin adubairt **Find** 6458] re ingin:’ ‘In duine do ér tú, a ingen, do- bér-sa thú dó .i. do 6459] **rig** **Alban**.’ Ocus do bói lendan acin ingin a Fiannaib **Eirenn** 6460] .i. **Ailbhi Armderg** o **Athlis** a h- ochlachaib **Fhed*a* Gaible** anall, 6461] & is annsin adubairt h-**Ái Ardual- lach**: ‘maith, m' anam, a **Ailbhi**, 6462] cindus do-ni-si frium-sa & **Find** acom thabairt do rí*g* **Alban**?’ 6463] Iss ed adubairt **Ailbhi**: ‘Éirig-si ar comairchi **Guill** meic **Morna** 6464] & Fhiann **Eirenn** gan tochmarc foréicne ort.’ Is annsin do 6465] t-shnaidm in ingen a comairchi ar tri h- aicmedaib cutruma ro bói 6466] issind Feind .i. ar **Chlannaib Morna** & ar **Chlannaib Baiscne** & 6467] ar **Chlannaib Nemnaind**, & naidmis ar in Feind uile a comairchi, 6468] & faemait in Fhiann.� 480. 6469] ‘Ocus is sí aes & uair tain*ic* **Fiadmor** mac **Airist**, **rí** **Alban**, 6470] tri catha mora co **Traig Eochailli** & a da brathair maraen ris 6471] .i. **Circull** & **Congna** a n-anmanna. Ocus rainic fis uaithib co **Find** 6472] conici in carnn-sa ar cenn a mná’, ar **Cailte**, ‘& ro érastur in 6473] ingen-sin, & at-bert-som muna tuctha dó h- í cath d' fhogra ar in 6474] Féind o rí*g* **Alban**, & adubairt nach rachad a h-**Eirinn** nó co 6475] m-bered béo nó marb a mná leis nó cenn **Find**. Ocus adubairt 6476] **Find**: ‘Eirget triur uaib’, ar **Find**, co h-**Es na n-Én** botuaid, 6477] risa raiter **Es Dara** aníu, & dénat foraire & forcomét ar na h-**allmurchaib** 6478] atá ar **Tráig alaind Eochaille** thuaid.’ ‘Ocus ro 6479] fregramar-ne triúr don Fhéin sin’, ar **Cailte** ‘.i. mé féin & **Diarmait** 6480] ó **Dúibhne** & **Oscur** mac **Oissin**. Ocus amal ro siachtamar- ne 6481] co cenn na trága at-chonncamar in triúr fer mor dar 6482] n-indsaighid, & ro chomraicemar ar lar na trága ar seisser óclach, 6483] & ro fhiarfaigem-ne scela díb’, ar **Cailti**, ‘& ro indisetar **rí** 6484] **Alban** do beith ann triur óclach .i. h-é féin & a dá brathair 6485] maraen ris .i. **Circall** & **Congna**, d' iarraid baegail echta ar 6486] in Fein.’ 6487] ‘Dar mo breithir ám’, ar **Cailti**, ‘damad áil lib-si ail nó 6488] esbaid ar in Féin do-béradh sib orainde bur n- aghaid, & ro bad 6489] olcc le **Find** sind.’ ‘Ocus damad esbaid sib’, ar **rí** **Alban**, 6490] ‘cid duinde gan bur n-esbaid air?’� 482. 6491] ‘Ocus annsin ro chomraicemar’, ar **Cailte**, ‘comrac fuilech --- p.180 6492] fobartach fír-neimnech, & ro luathaigit láma lind, & ro bailcit 6493] beimenna, & co cruadaigit craidida, & ro tairssit traigthi. Ocus 6494] ro bámar-ne ar in comrac ó fhuined nell nóna co tainic maiten 6495] arnamairech, co rabadur ar cuirp ina cró-lintib fola, & cid ed 6496] tra is sinde fa trén issin chomrac’, ar **Cailte**, ‘issin maitin arnamairech, 6497] & ro bensumar *a* tri cind díb-sium. Ocus ro chocrumar 6498] comairli do dénam .i. cind in trír do breith lind & 6499] tiachtain ar ar n-ais, & ro loccamur in comairli- sin’, ar **Cailte**, ‘& 6500] ro impaimar dochum na loingsi ar in traig, & ro marbsum tri 6501] cét óclach díb inar cét- chuindscléo catha, & ro dáilset na tri 6502] catha oraind, & ro bamar a*c* cathugud riu ré h-ed in chaem-laithe 6503] cháidchi, & ind uair at-chonncadar-sum a trénfhir do thuitim 6504] ro *mebaid* díb dochum a long & a lú-bárc. Ocus tangamar-ne 6505] co créchtach cró-lintech as.’� 483. 6506] Ocus is annsin ro gab eacla in **flaith** **Find** ass ar los-ne, & {SG page 216} 6507] adubairt: ‘Eirgid, a Fhianna’, ar se, ‘a n-degaid in trír óclach do-chuaid 6508] úaib’, ‘& in trath do eirgetar in Fhiann’, ar **Cailte**, ‘ina tri 6509] cathaib cengailt*i*, is annsin do-riachtamar- ne {folio 141a1}conici in 6510] tulaig-sea’, ar **Cailte**, ‘& do chuirsimar na tri cind ar lár a fiadnaissi 6511] **Fhind**.’ Ocus adubairt láid: > 1. 6512] In triur do-chuadmur bothuaid > > in n-dáil catha claidim-ruaid, > > 6513] ro marbamar cét cach fhir, > > ar in tráig álaind aen-gil. > 2. 6514] Mé bodéin is **Diarmait** donn > > ocus **Oscur** aith étrom, > > 6515] ro marbsum tri cét 'sin cath > > do t-shluagaib na n-**allmurach**. > 3. 6516] Tucsamar lind na tri cind > > nochur'b é in turus trúag-tim, > > 6517] corub díb o sin ille > > na tri tulcha toghaide. > 4. 6518] Adeirim-si rit reime > > is fír in ní raidim- ne, > > 6519] tucus cend **Fiadmoir**, fir dam > > isin n- iarnoin ar n-imscar. > 5. 6520] Ba mor ar m-brig iss ar m-blad > > mor ar n-einech 's ar n-engnam, > > 6521] ní raibi ac imarcur sciath > > nach dingébmais inar triar. > > 6522] IN triar. > > � 484. 6523] ‘Ocus is missi ro marb **Fiadmor**, & **Diarmait** ro marb **Circull**, & 6524] **Oscur** ro marb **Congna**, & tucad na tri cind-sin ar na tri 6525] tulchaib-seo, conid uatha atáit na h-anmanna-sin orro, & conid 6526] cath **Tragha Eothaile** ainm in catha-sin isin fhian- naigecht.’� 485. 6527] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a **Chailti**’, ar **rí** **Connacht**, --- p.181 6528] ‘& da mád áil let, séoit & maine do-rechad duit.’ ‘Is ferr-de 6529] thusa a tairgsin-sin, & ní ricim-si a les iat.’� 486. 6530] IS annsin tangadur na sluaig reompo co **Breicsliab** *.i. 6531] **Sliab Formaile** i **Connachta***, risa raiter **Sliab Formaile** i **Connachtaib** 6532] isin tan-so, & co **Suide Find** a mullach in t- shleibe, & 6533] mar do t-shuidhidur ann ro moidedur déra co tróm falcmur tar 6534] a gruaidib do **Chailti** ac feicail inn inaid a m-bíth **Find** mac 6535] **Cumaill** ina t-shuidhe. ‘Ocus créd do- beir cáí ort, a m' anam, a 6536] **Chailti**?’ ar **rí** **Connacht**, ‘& in ac feicail in inaid a m-bid **Find** 6537] ina t-shuidhe & **Formaile na Fiann**?’ ‘Iss ed immorro’, ar **Cailte**, 6538] ‘uair rogha selga na gnath-Fheinde in sliab-so, & **Loch na n-Eillted**, 6539] risa raiter **Loch Formaile** isin tan-so, & **Cluain na Damraide**, risa 6540] raiter **Cell Tulach** isin tan-so, & baile sin **Conain Máil** meic 6541] **Morna**, & **Ros na h-Echraide** risa raiter inn **Airm** isin tan-so, 6542] bail a m-bídis drong d' a echaib na Feinde, & **Dún Saltrain Sálfhata**, 6543] risa raiter **Cell Chaimin** ar **Succa**, & co **Moin na Fostada**, 6544] risa raiter **Moin in Tachair Conneda** isi*n* tan-so, & co **Carraic 6545] ind Fhomorach**, risa raiter **Dún Mor** isin tan- so.’� 487. 6546] IS annsin ro *fhiarfaig* **rí** **Connacht** do **Cailti**: ‘Can do **Fhind** 6547] mac **Cumaill**?’ ‘Do **Laignib**’, ar **Cailte**. ‘Cá **tuath** do **Laignib**?’ 6548] ar in ***rí***. ‘A h-**Íb Tairrsig Laigen**’, ar **Cailte**. ‘Ca baile 6549] issin **tuaith**-sin.’ ar in ***rí***. ‘A **Glaissi Bulgain**’, ar **Cailte**. 6550] Ocus adubairt **Cailte**: ‘**Find** mac **Cumaill**, meic **Threduirnn**, meic 6551] **Trenmoir**, meic **Cairpri Garbsroin**, meic **Fiachach Fobric**, a 6552] **Glaissi Bulgain** de h-**Uaib Failge**.’ ‘Ocus can da máthair dono?’ 6553] ar **rí** **Connacht**. ‘**Muirnne Munchaem**, ingen **Taidg** meic **Nuadat**, 6554] do **Thúaith Dé Danann**. Ocus rob é-sin in lam thoirberta sét 6555] & maíni & indmusa iarthair thuaiscirt in betha, & rob é-sin in 6556] cóiced gaiscedach is ferr thainic ar cúl sceith & chlaidim, & ba 6557] ferr uim thidlucud set & tuarustail ro bói d' feraib in domain, & 6558] in tres fer is ferr thainic a h-inis na n- **Gaeidel**, & in tí nar' díult 6559] re nech riam acht co m-beth cenn ré caithem neich aicci & cossa 6560] re h-imthecht, & nar' dech tar a ais riam arna h-aprad nech da --- p.182 6561] m-biath ina degaid ris comad eacla ra biath fair. Ocus ba h- é- 6562] seo’, ar **Cailte**, ‘rogha shelga a gnath- Fhéine in fhir-sin.’� 488. 6563] ‘Ocus caide anmanna na gnath-Fheinde?’ ar **rí** **Connacht** re 6564] **Cailte**. ‘Ni ansa.’� 489. 6565] ‘**FIND** mac **Cumaill** in cétna fer dib’, ar **Cailte**, ‘& **Oissin** 6566] cona ceithri macaib .i. **Oscur** & **Oissind** {SG page 217}& **Écht*ach*** & **Ulach** 6567] a n-anmanna, & **Raigne Rosclethan** mac **Find**, & **Caince Chorccarderg** 6568] mac **Find**, & **Uillenn Faebur- derg** mac **Find**, & **Faelan 6569] Feramail** mac **Find**, & **Aed Becc** mac **Find**, & **Find Mor** mac **Cubain** 6570] meic **Murchada**, *rig- fhéindid* Fhian **Muman**, & **Find** mac **Temenain** 6571] *ríg-fhéinnid* na n-**Deissi Muman**, & **Find** mac **Casurla** *ríg-fhéindid* 6572] Fiann m-**Breg** & **Midhi**, & **Find** mac **Urgna** *ríg-fhéndid* **Chinel 6573] Chonaill**, & **Find** mac **Fogaith**, & **Find** mac **Abratruaid**, da *ríg- feindig* 6574] **Dal n-Araide** atuaid, & **Find Bán** h-úa **Bressail**, *ríg-fhéndid* 6575] h-**Úa Ceinselaig**, & **Find Fer in Champair**, *ríg-fhéindid* **Alban**, 6576] & **Goll Guban** & **Cas Cuailgne**, da *ríg-fheindid* fhiann **Ulad**, & 6577] tri meic **Deghóic** .i. **F*e*th** & **Faeth** & **Foscud**, & tri meic 6578] **Aencherda Berra** .i. **Glas** & **Ger** & **Guba**, & **Cailte** mac **Ronain** 6579] & a da mac .i. **Faelan** & **Colla**, & **Goth Gaithe** mac **Ronain** 6580] (is sé no bith urchur saeigde roim cach in tan ro thacrad a rith 6581] fein dó) & **Le*r*gan Luath** a **Luachair** aníar (& is sé-sin 6582] do-beired na h-ellte d' edruth amal do-berid cach nech a ba 6583] disli). **Diarmait** h-úa {folio 141a2} **Duibne** d' feraib **Muman** (arna 6584] raibe scís cos, na luas anála, na scís maigi na taighi riam) 6585] & **Mac Lugach** lonn laidir, sóer- maccáem Fhiann **Eirenn** & **Alban**, 6586] & aidlenn gaiscid na fiannaigechta uile, & **Bran Bec** o **Buadachain** 6587] .i. **rí*g*rechtaire** Fhiann **Eirenn** & **Alban**, & **Scannal** h- úa 6588] **Liathain** **taíssech** maccaem Fiann **Eirenn** & **Alban**, & **Sciathbrec** 6589] mac **Dathchain** saer-fher *cluiche* Fhiann **Eirenn**, & **Goll** mac 6590] **Morna** cona deichnebur ar fichit derbrathar & cona chuic cét dec 6591] d' aen-maicne, & tri fir in chair- chi o eochair-imlib t-**Shléibe Fuait** 6592] fonn-scathaig atuaid, & tri cairchi chiuil accu, & iat ica chur --- p.183 6593] a n-ucht a cheile, & ni bith duag na deccair ar nech in tan do 6594] chluined in ceol-sin ro chanad in cairche cíuil accu.’ ‘Ocus caide 6595] anmanna na n-óclach-sin?’ ar **rí** **Connacht**. ‘**Luath** & **Leitmech** & 6596] **Lanlaidir** a n-anmanna’, ar **Cailte**, ‘& don gnath-Fheind iat’, ar **Cailte**.� 490. 6597] ‘Conid iat-sin anmann na **triath** & na **tigerna** & na **fer 6598] feraind** do bith ac **Find**, & do freslad & do biathad fá thrí h- é 6599] cacha bliadna ina lis féin, & ro chanad in dord fiannachta. 6600] Conid h-í-sin, a **rí** **Connacht**, in cheist ro fiarfhaigis dím.’ 6601] Ocus ro thuit-sium ar in tulaig í roibe a nellaib & í támaib 6602] annsin, & ro bói teora lá & teora áidchi annsin gan tuailnges 6603] aistir na imthechta a h-aithle *a choicle & a chomalta*. IS annsin 6604] ro gabad **longport** ac rí*g* **Connacht** annsin, & do-rigned 6605] fothrucud accu do **Cailti**.� 492. 6606] Ocus tar a éis-sin tangadur in sluag reompo co rangadur 6607] **Clú*a*in na n-Dam**, risa raiter **Cluain Imdergtha** issin tan-sa, & 6608] ro gabsat **longport** ann, & {SG page 218}ro bennaig **Patraic** in baile. Ocus 6609] ro fhíarfaig **rí** **Connacht** do **Chailti**: ‘crét 'ma tucad **Cluain Dam** 6610] ár in n-inat-so, & crét 'ma tucad **Clúain Imdergtha** ar in cluain- 6611] seo?’ Ocus ro fhrecrais **Cailte** sin .i. ‘*turchairthe* selga fuair 6612] **Find** annso, & tri catha na Féine .i. dam cacha deissi d' Fhiannaib 6613] **Eirenn** & tri daim d' **Fhind**, & is aire-sin tucad **Cluain Dam** 6614] ar in n-inad-sin. Ocus is uime thucad **Cluain Imdergtha** fair 6615] .i. in tan ro badur **Clanna Morna** ac foghail ar **Fhind**, nír' 6616] rathaigetar in t-inam ro badur ar a cuit & a comraind ina fiadnaissi 6617] co tangamar-ne tri catha na Féine cor' gabsamar um inn 6618] druim-sea umpu. Ocus adubairt **Goll** mac **Morna**:’ ‘is mor in 6619] t-imdergad’, ar se, ‘tucsat na fir duind.’ ‘Ocus cá ferr ainm 6620] da m-biad ar in n-inad-sa?’ ar **Conan Mael** mac **Morna**, 6621] ‘ina **Cluain Imdergtha**?’ ‘Conid de-sin tucad **Cluain Imdergtha** 6622] uirre. Ocus a maith ní dleghmait do cheilt ar **Chlaind 6623] Morna**’, ar **Cailte**, ‘acht tangadur ina cipe throm trén-laidir 6624] trí lar catha na Feinde amach, & ní rainic fuiliugud na 6625] fordergud uainde orro, & ro t-shuidemar ac na teintib annsin, 6626] & tucad sithel ban-óir chum **Find** co n-uisci inti, & nighid a --- p.184 6627] gnuis & a láma aisti, & cuirid a ordain fa dét fis, & ro faillsiged 6628] fírinde dó, & ro thairrnngair co ticfatais **nóim** & fireóin 6629] andso, & adubairt:’ > > 6630] R*ann*. > 6. Druim os loch bid ceall t-shidach > > cid port **rigrad** ar sodain, > > 6631] cadus ar **Cluain Imdergtha** > > tiucfa re deired domain. > � 493. 6632] Ocus tangadar rompo na sluaig iarum co **Cluain Carpait** 6633] siar a m-**Breichthír**, risa raiter **Firchuing** isin tan-so .i. carpat 6634] **Pátraic** ro moid ann, & ro t- shuid naem **Patraic** ar in firt *fótbaig* 6635] ar moidm na cuinge, & ní cían r*o* badur ann co facadur in 6636] carpat da n-indsaige, & gilla óc issin charpat, & ba comderg re 6637] corcair chaille cechtur a da gruad, ba comglas re bugha cechtar 6638] a da roscc, & ba geal cach ball aile ina cholaind, & ba comdub 6639] re gual in blai futairlli do bói fair, & tainic da n-indsaigid 6640] mar-sin. ‘Ra thoillfed ort, a fhir in charpait’, ar **Beineon**, ‘*foirithin* 6641] nóem **Pátraic**?’ ‘Cia siut amlaid?’ ar in gilla óc. ‘**Patraic** 6642] mac **Alpraind** siut’, ar **Beineon**, ‘.i. cenn irsi & crabaid fer 6643] n-**Eirenn**.’ Ocus ro eirig in gilla assin charpat, & tuc a chenn 6644] a n-ucht **Pátraic** & adubairt: ‘Ní maith in carpat ré roind’, 6645] ar se, ‘& in carpat uile do **Pátraic**.’ ‘Raith duit gan chomraind 6646] & dot mac & dot' úa’, ar **Pátraic**, ‘& cá [*...*] léo .i. thusa a 6647] maccáim?’ ar **Pátraic**. ‘**Dub** mac **Muirgissa** (meic) **(Tomalt)aig** 6648] misi’, ar se. ‘Is fír um’, ar **Beineon**, ‘is (rodub.)’ ‘Mo debroth 6649] um’, ar **Pátraic**, ‘bid h-**Í Raduib** cháidchi (festa dot shíl) 6650] {folio 141b1} & dot shémed tré t' umaloit.’ ‘Mo maicne-si duit-siu 6651] eter béo & marb’, ar in gilla. ‘Ac eter’, ar **Pátraic**‘.i. i cind 6652] cét bliadan oníu do béo & do marb dam-sa & do Dia co brath.’ 6653] Ocus adubairt **Pátraic**: > 1. 6654] **Radub** caithfid mor do rath > > sochaide a t-shil o so amach, > > 6655] uada in tres aicme co m-buaid > > i crich **Connacht** in mor-shluaig. > 2. 6656] Da rabat sunn h-aithle áir > > **Clann Raduib** co mét conaich, > > 6657] acht adhlaicfer co bráth m-bán > > am **Fhabhur** is am **Chruachan**. > 3. 6658] Fácaim-si dóib na *n-* inadh > > búaid n-**abbad** is buaid **filed**, > > 6659] buaid tighidhís orro de > > búaid céi*l*le is buaid comairle. > 4. 6660] Adeirim-si rib-si de > > bid fír dam ind fhaistine, > > 6661] ragait a fir or and or > > iss ed geinfes ó **Radub**. > > 6662] **Radub** > > --- p.185 � 494. 6663] ‘Ocus is cet lem’, ar **Pátraic**, ‘grindiugud cacha dala & 6664] cacha caingne risa racha fer do t-shil do dénam dó, acht corub 6665] cóir. Uair is co grind tucais in carpat dam.’� 495. 6666] Ocus ní cian ro badur ann co facadur in carpat aile da 6667] n-indsaigid, & da ech chutruma chom-méite fáe, & ben chro-derg 6668] issin charpat-sin, & brat cro-derg uimpi, & delg óir issin brut, 6669] & lann d' ór buidhe re h-étan. Ro thairl- ing assin charpat, & 6670] tuc a cenn a n-ucht **Pátraic**, & ro slecht lb dó. ‘Cia tusa, a 6671] ingen?’ ar **Patraic**. ‘**Aiffi Derg**, ingen **Chonaill Chostadaig**, 6672] ingen **rig** **Connacht** mé’, ar si, ‘& mathus mainech mor-adhbul 6673] fuil acum’, ar in ingen, ‘& da chomairli riut-sa thanac cá fer 6674] risa *fáeiub*, uair is tú aen-duine is ferr a n-**Eirind**.’ ‘Ac sin 6675] accut’, *ar **Patraic*** ‘ar do leth-laim h-é.’ ‘Cia seo amlaid?’ 6676] ar in ingen. ‘**Dub** mac **Raduib** meic **Muirgissa** meic **Thomaltaig**’, 6677] ar **Pátraic**. ‘Ca **tindscra** ocus ca *tirfhocraic* fuil aici 6678] dam-sa?’ ar in ingen. ‘Ca **tindscra** chuinghi ar in maccáem?’ 6679] ar **Patraic**. ‘Mo beith d' aen-mnái ac in fhir do-béra mé’, ar in 6680] ingen, ‘uair ní h-oirches lem mo léicen dó.’ ‘In fáeme-si siut, a 6681] maccáim?’ *ar **Pátraic**.* ‘Fáemaim’, ar in maccáem, ‘cach ní 6682] adera-su rium do dénum.’ ‘Máss ed, fáe leissin ingin’, ar **Pátraic**, 6683] ‘*& corob ria raib do clann & t' aicme,* & tabair in 6684] comaid út di.’ Ocus ro *fháei*-sium lé amlaid-sin tre comairli 6685] naem **Pátraic**. ‘ócus gan in ferann bodesta’, bar inn ingen, 6686] ‘iss ed is doilig ann.’ ‘ócus cáit a fuil **rí** **Connacht**?’ ar **Pátraic**. 6687] ‘Sunna, a náem-chleirig’, ar in ***rí***. ‘Ferann do thabairt 6688] dam don dis-seo’, ar **Pátraic**, ‘neoch tuc a comairle dam-sa.’ 6689] ‘Rachaid um’, ar in ***rí***, ‘in **tricha cét** is dual dó féin do *fh*leisc 6690] lama do beith occa araen.’ Ocus ro scarsat ris amlaid-sin.� 496. 6691] IS annsin tangadur in sluag siar rompo co **Bernnaid na 6692] Con** ind aidchi-sin, & iss é ba **rí** ar in tír annsin, **Tigernach** 6693] mac **Cuind Chumachtaig**. Ocus at-chuala in sluag- sin da indsaighe, 6694] & ro gab doichell & díbé h- é, & ro fhácaib a thír & a thalmain, 6695] & do-chuaid ar theiched **ríg** **Connacht** & **Patraic**. Ocus ro chuala 6696] **Patraic** sin & adubairt: ‘M' itgé-si ré Dia’, ar **Pátraic**, ‘corub --- p.186 6697] forlamus airechta aile bias foraib tré bithu.’ Ocus ro t-shuidhestar 6698] in sluag for da raith ro bói ann, & leth in t- shluaig im cech 6699] raith dib.� 497. 6700] IS annsin ro fhiarfaig **rí** **Connacht** do **Cailti**: ‘crét in da 6701] raith-seo ar atámait?’ ‘Da óclach grada d' **Fhind** mac **Cumaill** 6702] ro badur intib-sin .i. **Conall Coscurach** & **Cobthach Cas**, da 6703] mac **rig** **Cheinéil Chonaill** atuaid .i. da churaid & da chath-milid 6704] & da chliath berrnaig chét iat. Ocus ro badur bidbaid bunaid accu- 6705] sin a n-**Eirinn** .i. **Clanna Morna**, & rob é adhbur a m-bidbanais 6706] .i. selg t-**Shleib*e* Gam** do-rigned ac **Find** & ac Fiannaib **Eirenn**, 6707] & is annsin do-rala **Conan Mael** mac **Morna** ar aen-sheilg risna 6708] feraib in la-sin .i. mell-galach muintire eissium, & trotach 6709] (airecht)a & deabthach laithrech, & nir' t-shir cóir ar duine (riam, 6710] & tuc) a mallacht don duine do-berad cóir dó, & tri mallachtain 6711] **Chonain Mail** fuaradar **Clann Morna** uile bas & aided. Ocus 6712] {folio 141b2} ro duisced dam im-discir alltaide doib annsin, & ro 6713] diubraic **Conan** a t-shleg dó, & ro diubraigedar da mac **rig** **Chine*i*l 6714] Chonaill** a dá sleig dó, co tarladur ina crois trít, & adubairt 6715] **Conan**:’ ‘Léicid uaib in fiad, a fhiru’, ol se. ‘Ní léicfium’, ol na 6716] fir. ‘Ní mó ro marbuir-si h-é’, ar **Conan**, ‘annu-ssa, & is mé ro 6717] cét-goin h-é.’ ‘Dar ar m-breithir ám’, ar na firu, ‘acht gé ro loitis 6718] ní leicfither duit, & do-béram breth **Find** duit’, ar siat. Ocus 6719] ro frecair **Conan** co h-esccainti sin: ‘Mallacht ar in tí do-ber cóir 6720] dam’, ar se, ‘& ní thiber féin do neoch h-í.’ Ocus tóc*b*ais 6721] **Conall** in laim, & tuc buille dó do crann na sleighe bói ina 6722] láim do **Chonan**, gur fhacaib com-remur craind na sleige do chnoc 6723] & do chomarta fair. Ocus tangadur tiugh na Féinde eturru, & 6724] do-rigned etrain eturru mar sin.� 498. 6725] Cid tra acht fala na achmusan ní thuc **Conan** de-sin nó co 6726] n-deachadur **Clann Morna** ar foghail & ar dibeirg ar **Fhind**, & ro 6727] badur meic **Morna** ac marbad a *dalta* & aessa grada **Find**, & 6728] tangadur, ar **Cailte** co **Forba na Fer**, risa raiter **Lenna in Baili** 6729] isin tan-so.� 499. 6730] Is annsin adubairt **Conan** re **Goll**: ‘in fetrais, a *ríg- fhéindid*, --- p.187 6731] a **Guill**, builli do chrann t-shleige do thabairt do mac **rig** **Chineil 6732] Chonaill** dam-sa ac seilg th-**Shleibe Gam**, & is áil lem-sa dul 6733] da dighail-sin orro anocht.’ ‘Dar ar m-breithir ám’, ar **Goll**, 6734] ‘ní h-é ar cara budh ail lind do thachar riu, uair is grithugud 6735] áil aen-muice leo.’ ‘Rachat-sa ceithri cét óclach da n-indsaigid’, 6736] ar **Conan**. Ocus do eirgedar da mac brathar dó leis, **Taman** & 6737] **Tren** a n-anmanna, & do-riachtadur na ceithri cét óclach sin 6738] d' indsaighid in baile-sea i m-medon láe do ló. ‘Ocus do eirgedur- 6739] som ceithri cét aile da n- indsaighi’, ar **Cailte**, ‘& atorchair **Trén** 6740] & **Taman** lé da mac **rig** **Chene*i*l Chonaill** fa chétóir. Cid tra 6741] acht fer indisti scél na thuillti tuarustail ní thernó assin acht 6742] **Conan** 'na aenur, & iris a sceith imma braigit, & rainic reime 6743] conici in n-inad i r-rabadar a braithri.’� 500. 6744] ‘Olc in turus-sin, a **Chonain**’, ar na braithri-so. ‘Ro 6745] thuitsemar-ne treomut-sa’, ar siat, ‘& ro thuit- setar da mac ar 6746] m-brathar & na ceithri cét fer do-chuaid let.’ ‘Ocus ro cuired 6747] na h-ocht cét óclach sin’, ar **Cailte**, ‘fo thalmain annso, & ro 6748] tócbad a lia ossa lighi, & ro scríbadh a n-ainm **oghaim** ind.’ 6749] Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 6750] **Raith **Conaill** is **Chobthaig Chais**** > > atait fan tulaig tonn-glais, > > 6751] atáit ann o sin ille > > isin Chnuc 'na com- naide. > 2. 6752] **Fertan **Ailbi** ocus **Etain**** > > i cind **Atha Imeacail**, > > 6753] fuaradur bás leor truaige > > do galur uilc aen- uaire. > 3. 6754] Mor cath, mor congal, mor tres > > mor sluag do-rignes d' aimles, > > 6755] as bristi mo chraide am chlí > > ac faicsin na ratha at-chí. > Raith. > > 6756] ‘IS mor in fis & in fír-eolus-sin ra indsis duind, a **Chailti**’, 6757] ar **rí** **Connacht**. 6758] ***Topur Patraic**.*� 502. 6759] Ocus tangadur in sluag uile reomp*o*, & **Pátraic** maraen 6760] ríu, co **Muine na *n- Ammaite*** siar, risa raiter **Tipra Pátraic** isin 6761] tan-so, & do-riacht ***rí*** in tíre d' indsaigi **Pátraic** .i. **Conn Cumachtach** 6762] a chom-ainm. ‘Ocus indis duind cid ima n-abar **Muine 6763] na *n-Ammaite*** ris-seo’, ar **Cailte**‘.i. Nonbur ban ro bói ac ammaidecht, 6764] & ní léicdis ben na fer uaithib gan mar- bad, & ré ré --- p.188 6765] fichet bliadan doib ic falmugud ind orba & ind feraind amlaid- 6766] sin. Ocus adubairt **Conn Cumachtach** re **Pátraic**:’ ‘Maith, a 6767] m' anam, a naem-chleirig, dingaib dind na h-**amaiti** & na h-aincisi 6768] atá ac milliud in tíri & in tal- man.’� 503. 6769] IS annsin adubairt **Pátraic**: ‘Caide’, ar se, ‘mac na trath?’ 6770] ‘Sunna, a naem-chleirig’, ar se. ‘Feg let in fuil uisci i comfhochraib 6771] duind.’ ‘Ní fheicim ann h-é’, ar in mac ecalsa. Is annsin 6772] tócbais **Pátraic** in laim, & *sáidhis* in trostan fa chomair in 6773] talman, gur' moidh in loch-topur glainide asin talmain. Ocus ro 6774] bennaig **Pátraic** in t-uisci, & adubairt: > 1. 6775] IN t-uisci acaind abus > > ar **Patraic** gan imarbus, > > 6776] bid ordraic *íc cách* ule > > in topur án ainglide. > � 504. 6777] {folio 142a1} ‘IS cet lium-sa’, ar **Pátraic**, ‘cora*b* coimde re teora 6778] la & re teora aidchi do cach aen ibius ní de, & cach aincis tar a 6779] racha a furtacht & a *fóirithin* dó.’� 505. 6780] Ocus ní cian ro badur ann co facadur na náe n-**amaiti** 6781] duba duaibsecha sin da n-indsaighi, & damad gnáth marb a 6782] talmain do eirge do-berdais na h-eigmi do-nithi umpu do cach 6783] thaib díb. Ocus gabais **Pátraic** in t-uisci bennaichthi, & crathais 6784] arna h-**amaidib** h-é, & ro theichset uad co rangadur **Inis Guil**, 6785] risa raiter **Inis na Scriine**, ar **Findloch Cera**. Conid annsin 6786] ro cualadur in gul fa deired uaithib, & ro t-shuidedur in sluag 6787] 'arsin ar in firt *fótbaig*, & adubairt **rí** **Connacht** annsin: ‘Is 6788] tafann deig-**cleirig** tucais arna dem- naib, a chleirig’, ar se.� 506. 6789] Ocus is annsin adubairt **Cailte** re **Pátraic**: ‘In fetrais, a 6790] naem-chleirig, soithfir dom riachtain-sea i cath buidnech **Beindi 6791] h-Etair** thair?’ ‘Cá soithfir sin alé?’ ar **Pátraic**. ‘**Mane** mac 6792] **rig** **Lochlann** ro bói sleg neimnech aici, & ní therna duine di 6793] riam gan éc nó gan beith ainbech acht co n- gontái di h-é, & ro 6794] badur cét laech lan-chalma a comrac rim-sa issin cath’, ar 6795] **Cailte**, ‘& ro badhusa cind comraic riu-som, & ro diubraic **Mane** 6796] mac **rig** **Lochlann** misi gan rathugud dam ar lar in chatha, & 6797] ní fhetar-sa can assar' diubraiced dam h-í, acht at-chuala a fothrum 6798] & a fidhrén na sleige dom indsaigid’, ar **Cailte**, ‘& ro thócbus in --- p.189 6799] sciath suas do chomét mo chind & mo chuirp, & nír' fhoir sin ní 6800] dam-sa, uair tís do-rala in t-shleg im' orcain & im' *thairb-fheith* 6801] mo choissi, co ro fhacaib in t-shleg a neim issin chois, & ní fhetaim-si 6802] gan dul d' iarraid furtachta & *fhoirithnech*.’ ‘Cia h-airm arb' 6803] áil let dul?’ ar **Patraic**. ‘Co h- **Aed Minbrecc** **Essa Ruaid** bothuaid’, 6804] ar **Cailte**, ‘& ban-cheile atá aicci .i. **Bé Bind** ingen **Elcmair** 6805] in **Brogha**, & is aicci atá deoch leighis & ícce **Túaithe Dé 6806] Danann**, & is aicci atá in neoch mairis do *fhleid* **Gaibnenn**, & 6807] is sí dáilis doib h-í, & do bo gairit m' eolus & mo t-shligi da maired 6808] **Find** mac **Cumaill** & **Oissin** & **Diarmaid** & **Oscur**.’ Ocus adubairt 6809] in láid ann: > 1. 6810] Eólus dam astír bothuaid . > > co h-**Es Moduirnn** in mor-sluaig, > > 6811] do leighis mo choissi de > > comad faidi-te m' uidhe. > 2. 6812] IS missi **Cailti** craide > > aen-mac **Eithne Míngile**, > > 6813] is mor-sluag tucus a n-glas > > rob *aithnid* dam óclachus. > 3. 6814] Uch gan **Oissin** is gan **Fhind** > > is gan **Diarmait** *mebair* lim, > > 6815] is gan **Oscur** miadach mas > > comad gairdi-te m' eolas. > > 6816] Eolus. > > � 507. 6817] ‘Ocus cáid a fuil **Cas Corach** mac **Cáincinde**?’ ar **Cailte**. 6818] ‘Sunn, a m' anum’, ar **Cas Corach**. ‘Eirig & tócaib do thimpan 6819] ort co n-*d*ernum imthecht.’ Ocus ro eirgetar, & ro gabad 6820] pater umpu, & adubairt **Pátraic** re **Cailte**: ‘Atá **dal** fer n-**Eirenn** 6821] i cind bliadna co **Temraig**, & tar-sa ann inar comdáil-ne & h-í 6822] **comdail** fer n-**Eirenn** *co n-innisi tú ní dot mod-gnimradaib gaiscid 6823] fein & do gnimradaib **Find** meic **Cumaill** & Fian **Érenn***. 6824] Ocus faemais **Cailte** sin & adubairt:’ ‘Cach ní aderussa 6825] rium do-gen-sa h-é’, ar **Cailte**. ‘Cubaid duit-siu’, ar **Pátraic**, ‘a 6826] rád-sin, uair is inmuin grádach lem-sa thú.’ Ocus timnais 6827] **Cailte** ceileb*r*ad do **Pátraic** & do rí*g* **Connacht** annsin & don 6828] t-shluag uili, & do-lodur rompo co **Síd Droma Nemed**, risa raiter 6829] **Síd Duma** issin tan-sa, i l-**Luighnib Connacht**. Ocus mar rángadur 6830] co faichthe in t-shída & at-conncadur in t-aen- maccam, & brat 6831] uaine uimme, & delg óir ann, & mind óir uass a chind, & ba --- p.190 6832] ceol bind in ní ro chanad, & tainic **Cas Corach** mac **Cáincinde** 6833] & tairbiris teora póc dó. ‘Caide adhbur bur caradraid, uair 6834] nirb' *aichnidh* duind anallana h- é?’ bar **Cailte**. ‘Atá adhbur 6835] acaind’, bar in maccaem, ‘inann mathair duind araen.’ ‘Ocus 6836] cá {folio 142a2} h-ainm thussa, a maccáim?’ ar **Cailte**. ‘**Fer Maissi** 6837] mac **Eogabail** m' ainm-si’, ar in maccaem. ‘Dar lind ní forainm 6838] duit’, ar **Cailte**, ‘uait is leor do mais- sige.’ ‘Ocus ticid issin síd 6839] anunn’, ar in maccáem. ‘Ní rechur’, ar **Cailte**, ‘nach tucthar 6840] a aithfir fort-su nó co cetaigi do lucht in t- shída.’ Ocus tainic in 6841] maccaem anunn, & ráidis do **Fhergus Fholt- find** mac in **Daghda** 6842] sin. ‘Eirig-siu ara cenn’, ar siat, ‘& tuc let isin síd iat, uair 6843] ní chualamar i com-ré ris mac óclaig bod fherr inás **Cailte**.’ [14](javascript:footNote('G303000/note014.html')) 6845] ‘Ocus tucad issin síd iat, & ro freslad co maith do cach ní is 6846] ferr do bói accu iat, & ro badur re h-ed na h- aidhchi-sin ann.’ 6847] ‘Ocus a maith, a m' anam, a **Chailti**’, ar **Fergus** mac in **Dag*d*a**, 6848] ‘ata dornn-chor claidim accum, & is ail lem a chorugud duit-siu, 6849] uair ro opsat **Túath Dé Danann** a chorugud.’ ‘Tabar am 6850] laim-si h-é,’ ar **Cailte**, & tucad in claidim dó, & ro bói re h-ed 6851] in choem-laithe cháidchi 'cá chorugud, & tairnic dó a n-deired 6852] in láe h-é, & tuc in claidem i l-laim **Fergusa** 'arna dénum.� 508. 6853] ‘Ocus in fitir tusa, a m' anam, a **Chailti**, adhbur bunaid 6854] lesaigthi in claidim-sin acainde?’ ar **Fergus**. ‘Ní fetar um’, ar 6855] **Cailte**. ‘Óclach atá a m- bidbanus re **Túaith Dé Danann** re fada 6856] d' aimsir .i. **Garb** mac **Tairb** **rí** **Lochlann** atuaid, & **Eolus** & a 6857] brathair, & teccaid cach tres bliadain, & coblach mor léo dar 6858] n-indsaighid, & is amlaid thecaid & **ban-gaisccedach** accu .i. **Bé 6859] Dreccain** ingen **Iruaith** a h-ainm, & ní bi diamair dí a síd do 6860] t-shid*aib* **Túaithe Dé Danann**, *& ben doilbthi ***dráidechta*** ro oil h-í, 6861] & is aire-sin ná bi a síd do sídaib **Túaithe Dé Danann*** 6862] ní nach roich lé do breith eistib-sin do t- shétaib & do 6863] máinib & do indmusaib léna h-eolus, co tabair-sí sluag & sochaide 6864] co lár cacha sída do t-shidaib **Túaithe Dé Danann** da n-argain 6865] & da n-inrad. Ocus ac-seo sleg it laim’, ar se, ‘& déna 6866] a indsma fa comair na **ban- gaiscedaigi**-sin.’ Ocus do-rat in t-shleg --- p.191 6867] ina láim, & do indsma **Cailte** h- í. ‘Ocus a*c*seo’, ar se, ‘fagha 6868] fogablach it laim, & déna a indsma fa chomair in tres fer dib-sin.’ 6869] Ocus tuc in crann ina laim, & ro *moidh* ina h-indsma, & 6870] tucad secht craind dó, & ro moidhset 'na n-indsma, & in t-ochtmad 6871] crann tucad 'na laim ro indsmustar co trebair daingen h-é. 6872] ‘Ocus mo-genur’, ar-se **Fergus**, ‘do gebad carait do gébad do 6873] laim in triur fa n-dernad comair na h-airm- sin do tuitim léo.’ 6874] ‘Ocus ca [h-anmanna](app049.html) na h-airm-seo?’ ar **Cailte**. ‘C*ró C*osccur ainm in 6875] chlaidim’, ar **Fergus**, ‘& Ben Bodbda ainm na sleige, & Deogh Bais 6876] ainm ind fhagha.’ ‘Ro bói a n-dán dam-sa’, ar **Cailte**, ‘echt 6877] do denam damad buidech fir **Eirenn** & **Alban** & **Túath Dé 6878] Danann**, & ní derna-sa as m' óici sin, & cá fis nach aníu atá a 6879] n-dán dam-sa sin do denam?’� 509. 6880] ‘Cia thoitis don chlaidim?’ ar **Cas Corach** mac **Cáincinde**. 6881] ‘In **ban-gaiscidach**’, ar Fergus. ‘Cia thoitis don fhagha?’ ar 6882] **Fer Maissi** mac **Eogabail**. ‘***leith-rí*** in domain, nó ***leith- rí*** 6883] **Lochlann**, nó *leith-ri* **Eirenn**’, ar **Fergus** mac in **Dag*d*a**. ‘Ocus 6884] cia toites do t-shleig?’ ar **Cailte**. ‘**Garb** mac **Tairb**, **rí** **Lochlann**. 6885] Atá a tairrngaire ic **Túaith Dé Danann** do thoitim di’, ar 6886] **Fergus**. ‘ócus leic im laim-sea in t- shleg’, ar **Cailte**.� 510. 6887] Ocus ro badur ann mar sin re teora lá & re teora áidche 6888] ina degaid-sin, & ro thimnadar ceilebrad do lucht in t- shida, & 6889] tucsat léo na h-airm-sin, & tainic **Fer Maissi** mac **Eogabail** léo, 6890] .i. dalta **Fergusa**, & tangadur rompo co h-**Es na n-Én**, risa raiter 6891] **Es Dara** issin tan-sa, *& do ***Droichet* na Non- bor**, risi raiter ***Droichet* 6892] Martra** isin tan-sa,* & do **Druim Derg na Feinde** 6893] bothuaid, risa raiter **Druim Cliab** *issin* tan-sa, & {folio 142b1} tar 6894] **Ath Daim Glais**, & do **Chailli in Chos- numa**, risa raiter **Cell 6895] m-Buadnatan**, & do **Lighi in Fheindida**, in bail ar' marb in mucc 6896] **doilfi drái*d*echta** **Diarmait** h-úa **Duibne**, & i **Mag Céitne Meic 6897] Allguba** bothuaid, in bail i tabhartha a cáin do **fhine *Fomorach*** 6898] ó feraib **Eirenn** .i. ó **Thuathaib Dé Danann**, & do **Choisceim 6899] Essa Ruaid** anuas, & d' **Ard na Macraide** bail a n-dendais macraid --- p.192 6900] **Túaithe Dé Danann** a n-immain. Badar a n-dorus in t-shída 6901] .i. **Aed** **Essa Ruaid** & **Ilbrec** **Essa Ruaid**. Ocus ro ferad faeilti 6902] gan meing, gan *mebail* re **Cailte** accu. 6903] ‘Is tairissi lind ind fhaeilti-sin’, ar **Cailte**. Ocus is annsin 6904] tainic **Bé Bhind** ingen **Elccmair** in **Broga** amach cona tri .l. 6905] find-ban uimpi, & ro t-shuidh ar firt *fótbaig*, & tairbiris teora 6906] póc co dil & co dichra do cechtar de dib .i. do **Chas Chorach** 6907] mac **Cáincinde** & do **Fhir Maissi** mac **Eoghabail**, & ro fersat 6908] lucht in t-shída faeilt*i* re **Cailti** & riu-sum. Ocus adubradur: 6909] ‘Olcc in caradrad duib in bail a cluinfed sib mor-éicen orainde 6910] gan tuidecht dár *fóirithin*.’ ‘Ní re h-engnam ro h-ailed mé féin’, ar 6911] **Cas Corach** mac **Cáincinde**, ‘acht ind uair bud chóir nó budh ail 6912] duib-si m' eladhu do *dénam* duib do-genaind h-í.’ ‘Ní ré gaisced 6913] atámaid anallana etir’, ar **Fer Maissi** mac **Eogabail**, ‘ocus do-génam 6914] cungnum lib-si ind uair ricfaidthi a les.’ Ocus is annsin 6915] ro indis **Cailte** a thoisc & a thurus do lucht in t-shídha. ‘Do-gentar 6916] do leighis acainde co maith’, ar siat. Ocus tangadur 6917] anunn issin síd 'arsin, & ra badur ann re téora *lá* & re teora 6918] áidchi ac ól & ac aibnius.� 512. 6919] Ocus in fer thainic co dorus in t-shída adubairt co raibe in 6920] cuan lan do longaib & do lú-barccaib amuich, & co tangadur 6921] sluagh mor-adhbul ar in tráig suas. Ocus is gan áirim sin, 6922] adubairt **Cailte**: > 1. 6923] IS é lín tainic ille > > míle long co h-esmaire, > > 6924] tangadar co cenn trachta > > seirrgind ocus sith- barcca. > � 513. 6925] ‘Maith, m' anum, a *ríg- fhéindid*, a **Chailti**’, ar siat, ‘cid as 6926] chóir duind do dénam?’ ‘Comha t- shíd*a* as chóir duib d' iarraid 6927] orro’, ar **Cailte**, ‘nóco n- dernad **Túath Dé Danann** tinol & 6928] *toichestal*.’ Ocus do- rónad mar-sin. Ocus ro thinoladur **Túath 6929] Dé Danann** co rabadur da cath déc ar faichthe in t-shida 'arnamairech. 6930] Ocus do-riachtadur techta ón loingis da n-indsaighi, 6931] & adubradur: ‘Tabrad **Túath Dé Danann** **braigde** duind’, ar 6932] siat re feraib **Eirenn**. ‘Ocus cindus do-gentar sút, a **Chailti**?’ --- p.193 6933] ar lucht in t-shida & ar maithi **Tuaithe Dé Danann**. ‘Denam in 6934] da chath déc so atámait co cenn na trága da fechain’, ar 6935] **Cailte**. Ocus tangadur rompo marsin in da cath déc sin, & 6936] adubairt **Cailte**: ‘In fuil carpat cucht-glinde ac nech accaib?’ ar 6937] **Cailte**. ‘Atá accum-sa’, ar **Midhir Mongbuide** mac in **Daghda**. 6938] Ocus tucad chucu h-é, & do-chuaid **Cailte** issin carpat, & tucad 6939] in t-shleg dó .i. Ben Bodba, & do chóirgetar na h-**allmuraig** ámdabhach 6940] do sciathaib ina timchell, & is annsin tuc-sam a glun 6941] clé rissin carpat & tuc a chorr-mér gais- cid i suainem na sleighe, 6942] & do-rat urchor do rí*g* **Lochlann**, co tarrla in t-shleg co dírech 6943] chuice, cor' daer-briss a druim ar dó ann, & ro thoit in **rí** ar 6944] lár a t-shluaig, & ro scarasdur anum re corp dó mar sin. Ocus 6945] adubairt **Cailte**: > 1. 6946] IN **Garb** ro marbad ar tus > > a mesc a t- shluáig 'na remtus, > > 6947] ro marb **Cailte** cona neim > > d' urchuir aindisc rop engbaid. > � 514. 6948] Ocus ro thócbadur a muinter léo h-é ina luing 'arsin, & 6949] adubradur in sluag: ‘as mor in gnim do-rind*e* in duine’, ar siat, 6950] ‘.i. in nech as ferr do bói ar in domun do marbad d' aen-urchor.’ 6951] Conid **Traig in Gairb** ainm na trága da éis.� 515. 6952] IS annsin adubairt {folio 142b2} in **ban-gaiscidach** rissin sluag: 6953] ‘Eirgid-si in bur longaib’, ar si, ‘& biat-sa re h-aghaid **Túaithe 6954] Dé Danann**. Ocus is annsin ro fhiarfaig **Cas Corach** mac **Caincinde** 6955] do **Thúaith Dé Danann**:’ ‘In fuil sciath catat com-daingen 6956] acaib dam-sa?’ ar se. ‘Atá accum-sa’, ar se **Donn** mac **Midhir**. 6957] ‘Tabhair dam-sa am' laim h-é’, ar **Cas Corach**. Ocus tucad in 6958] sciath dó-sum, & ro *gabusdar* h-é, & tuc in claidim ina laim 6959] leis, & tainic reime mara raibi in **ban-gaiscedach** ac foraire & 6960] ac forcoimet a loingsi. ‘Maith, a m' anum, a maccaim’, ar sí 6961] ‘crét tú féin?’ ‘Do comrac riut-sa thanac’, ar se. ‘Gusaníu 6962] riam’, ar in **ban- gaiscedach,** ‘nir' comrac duine nó deissi missi’, 6963] ar sí, ‘& ba minci lem m' ecla ar cath croda cutruma; & tusa, 6964] a maccáim, is *becht* nach fuarais inadh issin doman 6965] in trath tangais do comrac rium-sa.’ Ocus is annsin ro 6966] chomraicetar co fuilech fobartach fír-gnimach indus co tuc cechtar --- p.194 6967] díb .xxx. crecht n-ághmur n- in-othrais ar a cheile. Ocus táinic 6968] maccaem ina timchell co tric & co tindisnach ic á h-airlech, {SG page 219}& 6969] tarraid béim baegail tar bile in sceith furri, cor' ben a cenn di, 6970] & tuc leis h-é d' indsaighi **Túaithe Dé Danann**. Ocus adubairt 6971] **Cailte**: > > 6972] R*ann.*1. Ro marb **Cas Corach** na cét > > in n-ingin, ní h- imarbrég, > > 6973] ro fhagaib h-í ar in tráig > > is cubur ina comdáil. > � 516. 6974] Ocus adubradar **sluag **Lochland****: ‘Is mor in gnim do-rinde 6975] in maccaem’, ar siat, ‘.i. in trén ro bói acaind, & ro dingbad 6976] cach éicen dind, do marbad inar fiadnaissi.’� 517. 6977] Ocus is annsin ro rígsat in *loinges-sin* **Eolus** 6978] derbrathair in **rig**, & tucsatar **ardrigi** dó, & tangadur a tír do 6979] fhogra catha ar **Túaith Dé Danann**. ‘do-bérum in cath’, arsi 6980] **Túath Dé Danann**, ‘uair is ussa 'sa chach lind cath do thabairt 6981] dóib.’� 518. 6982] Ocus is annsin ad-racht **Fer Maisi** mac **Eogabail** mochtrath 6983] do ló resiu do éirig nech don t-shluag, & ro gab in fhagha fogablach 6984] ina láim, & is uime adertha ‘fagha fogablach’ ris .i. cóic 6985] gabla no bith ar cach táeb de, & corrana ar cach taeb díb-sin 6986] co tescfad cach corran díb finda a n-aghaid in t-shrotha. ‘Ocus a 6987] mo déé’, ar in maccáem, ‘ca delb duine **Eolus**?’ ‘Óclach is 6988] cruthaige & is ferr delb d' feraib in domain’, ar in fer ro bói 6989] ina fharradh. ‘Na h-eirig a n-imcian úaim etir’, ar in maccaem, 6990] ‘acht bí a*c* munad eolais dam.’� 519. 6991] Ocus is annsin ro gabusdur **Eolus** a chath-erred *comraic & 6992] comlaind* uime, & ro gab a arm-gaiscced ina laim, & tainic ar 6993] sceimel-bord na luinge amach. ‘Ac siut, a maccáem’, ar se, ‘in 6994] fer 'gá rabais d' iarraid orum do munad duit, & in mind óir fá 6995] cenn, & in sciath cro-derg fair, & in t- étach engach uaine uime. 6996] Ocus is annsin tuc-som a chos re tacca na talman, & tuc a 6997] mér a súainim ind fhagha, & tuc urchur dó co tarla a m-bili in 6998] sceith co ráinic trít & cor' daer-bris a druim ar dó ann, & cor' 6999] chuir a chraide ina dub-lia fhola tar a bél amach, & cor' gab 7000] rind ind fhagha bord na luinge trithi. Ocus adubairt **Cailte**:’ --- p.195 > > 7001] R*ann*.1. Ro thoit lé mac na maissi > > **Eolus** ba lán-chaem taissi, > > 7002] cor' fhacaib h-é ar in tuind > > i l-leapaid ind-uair étruim. > 2. 7003] IS é-sin scél na trága > > cip é no beth 'gá ráda, > > 7004] esbaid in t-shluaig táinic thuaid > > a **Lochlaind** co méit mor-uaill. > � 520. 7005] Ocus dala in t-shluaig assa h-aithli-sin, ó 'tchonncadur in 7006] triur-sin do thuitim, adubradur nach tibhradais cath do **Thúaith 7007] Dé Danann**, & ro im*thi*gedar da tír féin. Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 7008] Is faeilid lucht in t-shída > > dar lind ní conair chissa, > > 7009] ar tiach*t*ain dóib 'sa cath cas > > gan esbaid, gan imurbas. > 7010] Ocus ro h-urdraiced fó **Eirinn** in triur-sin do thoitim, & 7011] ba h-amra {folio 143a1} le **Túaith Dé Danann** & lé feraib **Eirenn** 7012] uili in gnim-sin .i. in drem ticed cach sechtmad bliadain da 7013] n-argain & da n-indrad a toitim leissin triur-sin.� 522. 7014] ‘Ocus caid a fuil **Eogan** **fáid**?’ ar **Cailte**. ‘Sunna’, ar 7015] Eogan. ‘Faghaib a fhis {SG page 220}& a fhir-eolus dam-sa mo t-shaegal, uair is 7016] crot-ball *senórach* mé & deired aissi dam.’ > > 7017] **Cailte** cecinit:1. 7018] Abbair rium, a **Eogain** **fáid** > > taccair re **Cailte** don raith, > > 7019] cid atá dom t-shaegul cert > > cá fat biu-ssa ar toirimthecht? > > > 7020] *Eogan cecinit*.1. 7021] Secht m-bliadna déc ón ló aníu > > duit, a **Chailti** co cáem- chlú, > > 7022] co taethais ic **Lind Temrach** > > cid doccair leis- sin teglach. > � 523. 7023] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Eogain**’, ar **Cailte**: ‘is inunn 7024] in fhaistine-sin & in fhaistine do-rinde mo **thriath** & mo **thigerna** 7025] & m' **oide** cáem carthanach dam-sa .i. **Find**.’ ‘Ca saegal’, ar 7026] siat, ‘adeir **Eógan** **fáid** do beith accut?’ ‘Secht m-bliadna déc’, 7027] ar **Cailte**. ‘Bid fír sin’, ar siat, ‘uair ní dubairt-sium saegal do 7028] beith riam ac nech nach ticfad dó-sin, & do bói ic á indissin 7029] re mor do bliadnaib in triur út do thoitim lib-si dona h-armaib- 7030] sin.’ Ocus adubairt **Cailte**: > > 7031] R*ann*1. Adeirim-si rib roime > > bid fír dam ind fhaistine, > > 7032] is ní cheiliub ar in sluag > > a canaim re h- **Eogan** rúad. > � 524. 7033] ‘Ocus *maith ám,* a lucht in t-shida! in toisc risa tanac-sa da bur 7034] n-indsaigi: dentar mo leighis & mo lessugud bodesta’, ar **Cailte**, ‘& 7035] tucus **lóg mo leighis** duib, & in socur is mó do-rigned duib riam 7036] is misi do-rigne duib h-é.’ ‘Is fír am a dénam duit’, ar siat, ‘& --- p.196 7037] do-gentar linde sódh crotha duit’, ar siat, ‘co rabais fa luth & 7038] fá lán-choibled, & sóer-macanacht **Túaithe Dé Danann** duit leis- 7039] sin.’ ‘Truag dono sin’, ar **Cailte**, ‘& missi do gabail deilbe 7040] **druidechta** umum. Ní géb acht in delb tuc mo *Déntaid* & mo 7041] Dúilem & in fír-Dia for-orda dam, & iris chreidme & crabaid in 7042] Táilgind in tí tarrus a n-**Eirinn**.’ Ocus adubradur **Túath Dé 7043] Danann**: ‘Guth fír-laich & fír- gaiscid sin!’ ar siat, ‘& is maith in 7044] ní ráidi, & cairde iarrmait umut leighis’, ar siat. ‘Crét adhbur 7045] na cairde?’ ar **Cailte**. ‘.i. tri fiaich tecait chuccaind atuaid 7046] cacha bliadna, & ind uair bid macraid in t-shida oc imain toirnit 7047] ar in macraid & berid fer cacha fiaich leo díb.’ Ocus adubairt 7048] **Ilbrecc**: > > 7049] R*ann*.1. An triar theccaid don t-sháile > > adhaig t- shamna bha báire, > > 7050] is berait triar don fhaichthi > > in triar uathmur anaichne. > 7051] ‘Ocus adhbur do cairde sin, a **Cailti**’, ar lucht in t-shida.� 525. 7052] Ocus ro badur ann ré h-edh na h-aidchi-sin co tainic lá 7053] cona lán-shoillsi arnamairech. Is annsin ro éirgedur **Túath Dé 7054] Danann** i fiadnaissi na h-immana, & tucad fi*d*chell cacha seissir 7055] dóib, & branndub cacha cúicfhir, & timpan cacha fichet, & cruit 7056] cacha céit ic a seinm acco, & cuislenna féighe forbartacha cacha 7057] nonbair.� 526. 7058] Ocus issin n-uair-sin at-conncadur na tri fiaich a fudomain 7059] in mara atuaid, cor' turrnsatar in m-bile m- búada do bói ar in 7060] faichthe mar a ticdis riam roime, & ro léicset tri screcha 7061] doilgi duaibseacha eistib, & da mad gnath mairb a tal- main nó 7062] fuilt do chennaib dáine do-berdais na tri screcha-sin cor' mesc-buaidhirset 7063] in sluag uile. Ocus do gabusdur **Cas Corach** mac 7064] **Cáincinde** fer d' feraib na fi*d*chle, {SG page 221}& tucusdur urchur d' én díb, 7065] co tarrla ina bel & ina braigit, & cor' marb d' aen-urchur h-é. 7066] Ocus ro diubraic **Fer Maissi** mac **Eogabail** urchur d' én aile, & ba 7067] h-ed in cétna dó. Ocus do diubraig **Cailte** urchur don tres 7068] h-én, co rus-marb fan cuma cétna. Ocus adubairt **Cailte**: > > 7069] R*ann*.1. **Cas Corach** is **Fer Maissi** > > marbsat da én ingaissi, > > 7070] ro marb **Cailte**, is ceird lamaig > > in tres én i folámaig. > --- p.197 � 527. 7071] Ocus fuaradur na h-eoin bás léo amlaid-sin, & adubairt 7072] **Cailte**: ‘atorcradur na h-éoin {folio 143a2} tra, & déntar mo leighis 7073] bodesta.’ Ocus adubradur lucht in t-shída: ‘In fetrais, a **Cailti**, 7074] glifit mór i l-lenmain **Túaithe Dé Danann** fada anois?’ ‘Ca glifit 7075] sin?’ ar **Cailte**. ‘tri meic **rig** **Ulad** atuaid .i. **Conn** & **Congal** 7076] & **Colla** atait ac *fogail* forro.’ **Cailte** cecinit: > 1. 7077] **Conn** is **Congal** is **Colla** > > ní h-inmain triar cutruma, > > 7078] sirit mor n-ard is n-achad > > ac digail a sen-athar. > 2. 7079] Teccait sunn cacha bliadna > > ní do choimet ar riagla, > > 7080] is marbthar triar uainde ann > > nocho n-é in comrac comthenn. > 3. 7081] Adeirim-si rib reime > > bid fír dam ind fhaistine, > > 7082] is siat-sin muirfither ann > > meic **ríg** **Ulad** nach imgann. > > 7083] **Conn**. > > � 528. 7084] ‘Ocus tecait in triar-sin chuccaind cacha bliadna’, ar **Ilbrecc**, 7085] ‘d' iarraid **éiricce** **Echach Mundeirg** **ríg** **Ulad** a sen-athar ro 7086] mar*b*sat **Túath Dé Danann** i cath **Traga Baili** thuaid, & sirit 7087] comrac trír cacha sída a n-**Eirinn** cacha bliadna, & ní bá comthenn 7088] in comrac ruc sin’, ar **Ilbrec**, ‘uair in triur téighed 7089] uainde issin comrac ro marbtha iat, & térnaid in triar brathar 7090] as; & do lucht in t-shída-so roiches isin bliadain-seo comrac do 7091] denam ríu.’� 529. 7092] Ocus is ann ro bói dís mac **rig** **Ulad** in tan-sin a m-**Bennaib 7093] Boirchi** í cuicid **Ulad** thair a h-aithle *fhogla* & díbeirge 7094] ar **Túaith Dé Danann** cacha bliadna. IS annsin adubairt mac 7095] dib: ‘Cá síd is lind a m-bliadna d' indsaigit?’ ‘**Síd Ilbricc Essa 7096] Ruaid**’, ar na braithri. ‘Atá óclach do muintir **Fhind** meic 7097] **Cumaill** annsa t-shid-sin’, ar fer dib, ‘& dís maccaem ina 7098] farrad, & do bo iumgaibthi cach *n- ágh* & cach n-eislind 7099] dóib, & adéraid-sin da n-dernam-ne imgabail in *t-shída* is 7100] ara n-agh & ara n-eislind féin do-genamais.’ Ocus ro badur 7101] and ind áidchi-sin, & ro daingnigetar a n-airm & a n-il-fhaebair, 7102] & ro riachtadur co moch arnamairech co h-**Es Ruaid 7103] meic Moduirnd**, & tangadur lucht in t-shída amach, & táinic 7104] **Cailte** léo & a dias maccaem maraen ris ar in faichthi féraig. --- p.198 7105] ‘Ocus ind iat-siut’, ar **Cailte**, ‘in triarthic da bur n- indsaighid 7106] si.’ ‘Is siat co deimin’, ar iat-sum. ‘Is maith delb & tuaruscbail 7107] na fer’, ar **Cailte**, & adubairt: > 1. 7108] **Conn** is **Congal** is **Colla** > > álaind triaris cháem comma, > > 7109] gabait siat uaind cert is cóir > > sú com- raicem a chétoir. > � 530. 7110] *‘Cred fuil agut-sa duind a cend ceirt, a m' anum, a **Chailti**?’ 7111] Ocus adubairt:* > 1. 7112] Crét fil acaib a cenn chirt > > a **Chailti** ocus a **Ilbricc**, > > 7113] crét ordaigis duind in sluag > > uair atámait 'gá imluad. > 7114] ‘Ocus ca fhat *atáthi* a comrac re **Túaith Dé Danann**?’ ar 7115] **Cailte**. ‘Atámait cét bliadan,’ bar iat-som, ‘& marbmaid tríur 7116] cacha bliadna díb.’ ‘Má do-nithí’, ar **Cailte**, ‘do dighlabair 7117] fá thrí bar sen-athair forro, & *is sibh* atá ar in n- écoir, & da 7118] comraicem a m-bliadna’, ar **Cailte**, ‘is sib-si thoitfes ann, uair is 7119] sib atá ar in écoir.’ ‘do-beraim-ne coma dáib’, ar **Ilbrecc**, ‘as 7120] cach t-shíd a n-**Eirinn** .i. fiche uingi d' ór & fiche uingi d' airget, 7121] & cach do thabairt slána da cheile.’ Ocus adubairt **Ilbrec**: > > 7122] R*ann*.1. Fiche uinge gacha sída > > don triar churad com-gnima, > > 7123] a beith dáib tar cenn tachar > > a n-díghail bur sen-athar. > � 532. 7124] ‘Gébmait sin’, ar siat, & tucad dóib- sin, & ro imthigetar, 7125] & rucsat léo ind **eiric**-sin a senathar.� 533. 7126] {F§}*IS i-sin aes & uair tangadar tri h-eillti ruaga ro-caema 7127] a (eo)car-imlib **Sleibi Fuait** fonn-chosaigh atuaid co faithci in 7128] t-sída-sa. Geltsat an fér co grian & co grindell co lecaib loma. > > 7129] **Ilbrecc** cecinit:1. 7130] Tegait tri h-eilti móela > > rúagha remra ro-caema, > > 7131] ocus geltaid an faithchi > > nach fáchait dil aen- graifne. > � 534. 7132] ‘Créd sut iter?’ ar **Cailti**. ‘tri h-eillti tecait cecha bliadna 7133] cugaind, & ní faccait ní ar in faithci-sin amuig gan ithe co 7134] grian & co grindell.’ IS annsin ro dibraicedar tri clocha dibraicthi 7135] ro bí ina *fiadhnaisi* riu & torcradar na tri h-eillti- 7136] sin leo. ‘Berid buaid & bennachtain’, ar siat, ‘as maith an 7137] gnim do-rindebar’.*§ 7138] ‘Mo leighis-sa do denam bodesta’, ar **Cailte**, ‘uair is mithig --- p.199 7139] lem h-é.’ ‘Cáit a fuil **Bé Bind** ingen **Elcmair**?’ ar **Ilbrecc**. ‘Sunna’, 7140] ar in ingen. {SG page 222} ‘Maith, m' anum, a ingen’, ar se, ‘beir let 7141] mac **Ronain** i cúil-tech diamair, & dentar a leighis & a lessugud 7142] co maith, uair ro dingaib se *fogail* & dibeirg do **Thúaith 7143] Dé Danann** & do feraib **Eirenn**, & dénad **Cas Corach** mac 7144] **Cáincinde** **céol & airfided** dó & **Fer Maissi** mac **Eogabail** ic foraire 7145] & ic forcomét & ic frithoilem dó.’� 535. 7146] Ocus tainic **Bé Bind** ingen **Elcmair** roimpi a tech na n-arm, 7147] & a da mac {folio 143b1} maraen ria, & do-rigned lepaid luchair 7148] leighis do **Chailti** acco isin tigh-sin, & tucad loing-shithel bán-óir 7149] chum na h-ingine & a lán d' uisci inti, & tucastar lath-amar 7150] glaine da h-indsaigid, & do chuir na lossa ind, & ro minaig iat 7151] ar in uisci, & tuc in t-shithal i l-laim **Chailti**, & ibhis digh móir 7152] aisti, & 'ar n-ól na dighi dó ro scéestar sceith úainidhe. ‘A 7153] ingen’, ar **Cailte**, ‘crét in baramail fuil accut di-sin?’ ‘Gaeithe 7154] cró na n-es & na n-abhann & na n-indber & na selg *mochthrath*, 7155] do-nithea-sa sin’, ar sí. ‘& ibh digh aile’, ar in ingen. Ocus ibhis 7156] **Cailte**, & scéis arís cró-bainde sceithe ruaide. ‘Ocus cret in sceith- 7157] sin, a ingen?’ ar **Cailte**. ‘Cró- lindti neime na sleg & na faebur 7158] tucad ort isna cathaib & isna comraicib i r-rabais riam.’ Ocus 7159] *ibhidh* digh aile aisti, & sceithid-sium sceith círdub. ‘Cá baramail 7160] do-beri di-sin?’ ar **Cailte**. ‘*Cumha* do *choicle* & do 7161] *chomalta* & do **triath** & do **tigerna** .i. **Fhind** meic **Cumaill** sin.’ 7162] Ocus ibhid digh aile aisti in cethramad deoch sin, & ro sceestar 7163] sceith buidhe ina degaid-sin. ‘Crét in sceith-sin, a ingen?’ ar 7164] **Cailte**. ‘Coimét & fulrechta do neime & do gáe cró do neoch 7165] ro bói indut anallana, & ibh in lóim ro fhacais inti’, ar in ingen. 7166] ‘Is lesc lem-sa sin’, a*r* **Cailte**, ‘uair ní fuarus i cath na a 7167] cliathaig na a comrac riam ní is doilgi lém na a h- ól.’ Ocus 7168] gid et atibh-sium sin, & ro scéistar sceith co n- il-brechtugud 7169] cacha datha inti. ‘Ocus crét in sceith-sin, a ingen?’ ar **Cailte** 7170] ‘Cumasc cacha *retha* & cacha ro-nirt & cacha h-engnuma do-rignis 7171] i nd-*aghaid* cacha céite & cacha cnuicc & cacha cairrge, & --- p.200 7172] dath fola ara h-uachtar ata urri cró-lighe do chuirp & do cholla 7173] féin sin, & iss ed is nessa do t-shlainte h- é.’ Ocus tuc inn ingen 7174] baiglenn lenmachta dó, & atib ina degaid-sin, & ina degaid-sin 7175] do bói-sium anbhann imeslan a h-aithle na scethrach-sin do 7176] denam dó re téora lá & re teora áidchi.� 536. 7177] ‘Dar lim-sa, a m' anum, a **Cailti**’, ar in ingen, ‘fuarais furtacht 7178] & *fóirithin*.’ ‘Fuarus ám’, ar **Cailte**, ‘acht mét treblaide 7179] mo chind ac {SG page 223} tuidecht rim.’ ‘do- gentar folccad **Flaind** ingine 7180] **Flidaissi** duit-si’, ar si **Bé Bhind** ingen **Elcmair**, ‘& cach cenn ara 7181] tabar h-é ni thig teindis ris da éis, & ní thic maelad cind ris, 7182] & ní bói esbaid radairc air.’ Ocus do- rigned in leighis-sin dó- 7183] sum re h-ed & re *h-athaid*, & do ordaigset lucht in t-shida trena 7184] dib da fhis .i. trian do maithib mora, & trian do maccaemaib, 7185] & trian do ingenraid & do ban-dalaib & d' **fhiledaib** da fhis & do 7186] gairdiugud, fat*a* gairit do biath ina leapaid leighis. Ocus cach 7187] turchairthe selga nó fiadaig do-geibdis lucht in t- shída do-berthea 7188] do **Chailti** h-é risin.� 537. 7189] Ocus ina degaid ro bói in ingen & a da mac & **Cas Corach** 7190] & **Fer Maissi** ac ól & ac áibnius maraen ris. Fecht n-aen ro 7191] badur mar sin co cualadur in fogur & in cairche cíuil chucu ó 7192] **Es Ruaid meic Moduirn**, & do tréicfed nech **ilcheola** in domain 7193] ar in céol-sin, & ó 't-chualadur sin do chuirset na cruite i 7194] cernnadaib na colbad, & tangadur uile amach ar in céol do- 7195] chualadur, & rob ingnad lé **Cailte** sin, & tuc da úidh & da aire 7196] beith a n-ingnais a luith & a lámaig & a lán-choiblid, & ‘Mor 7197] do borb-gleoaib bodba, & do thoiscib fa téighind- si, & d' irgalaib 7198] & do thossach catha chum a roichind, & nach fuil do nert na 7199] do tracht accum-sa dul amach maraen ré cach aníu!’ Ocus ro 7200] *moidhetar* déra tar a gruaidib.� 538. 7201] Ocus do-riachtadur lucht in t-shída amuich a h-aithle in chiuil 7202] {folio 143b2} do chloistecht, & ro fhíarfaig **Cailte** scéla dib, & ‘crét 7203] do-rigne in cairche cíuil at-chualamar’ ar **Cailte**. ‘**Uaini Bhuidhe** 7204] a **Síd Duirnn Buidhe** andes ó **Thuind Clidna**, & énlaith **Thire 7205] Tairrngaire** ina farrud, & **ban-airfidech** **Thíre Tairrngaire** uli h-í, --- p.201 7206] & a m-bliadna is lé tuidecht d' indsaigi in t-shída-so, & bliadain 7207] dí cach sida’, ar in ingen, ‘& bliadain di acainde. Ocus tangadur 7208] andsa síd anunn 'arsin, & tainic inn enlaith cor' t-shuidhetar 7209] ar corraib & ar colbadaib in t-shída, & tainic tricha én 7210] díb i tech na n-arm in bail i r-raibe **Cailti**, & do gabsat cliar 7211] astigh, & ro gab **Cas Corach** a timpan, & cach adhbunn ro 7212] t-sheinded **Cas Corach** & ro gabdais ind énlaith leis.’ ‘Is mor do 7213] cheol do-chualamur’, ar **Cailte**, ‘& ní chualamur céol a com-maith- 7214] sin.’� 539. 7215] Annsin do-rigned folccad **Flaind** ingine **Flidhaisi** dó-sum, & 7216] esbaid ruisc nó chloistechta a gin ro bói béo ni raibe air, & 7217] ba slemain slan-crechtach h-é don leighis-sin tucad fair issin 7218] t-shid. Ocus adubairt **Cailte**: ‘In t-adhbur & ind fhochaind ima 7219] tanac-sa do leighis mo choissi dentar bodesta.’ ‘Do-gentar issin 7220] maidin amarach’, ar in ingen. Ocus is annsin tuc sí da fhetan 7221] **Bindi** ingin*e* **Moduirn** lé d' indsaigid **Cailti**, & ro t-shuighistar 7222] ban-**mogh** fetan díb, & ro t-shuighistar {SG page 224} fer-**mogh** fetan aile, conar' 7223] fhacadur galur na eslainte na gái chró ina chois na tucsat aisti 7224] h-é, cor' bo t-shlemain slán-crechtach h-é 'arsin. Ocus ro badur ann re 7225] teora lá & ré teora áidchi a h-aithle in leighis-sin.� 540. 7226] IS ann sin do eirgedur lucht in t-shída amach co h-ur **Essa 7227] Ruaid meic Modhuirn**, & ro bensat a n-étaigi díb, & tangadur 7228] ar in n-es, & do-ronadur snám. Ocus adubairt **Cailte** annsin: ‘Cid 7229] dam-sa gan dul do t-shnám, uair tainic mo t-shlainti dam.’ Ocus 7230] do-róni a mescad ar in uisci annsin, & tangadur issin síd anunn 7231] iarsin, & ro h-ecrad tech n-óla acco ind áidchi-sin, & ro bói 7232] **Cailte** a*c* ceileabrad dóib & ac breith buidhechais a leighis. 7233] ‘úair is slemain slan-crechtach missi’, ar se, ‘& bennacht ám 7234] oraib-si.’ ócus adubairt **Cáilte**: > 1. 7235] Bennacht ar lucht in t-shída > > eter **ríg** ocus **rigna**, > > 7236] slán bith-slán don chuire chas > > fuarus uile a n-óclachas. > 2. 7237] Maith mo thurus issin síd > > fuarus ann midh ocus fín, > > 7238] febus a m-ban 'sa fer de > > is bind ceol a n- énlaithe. > 3. 7239] Maith mo thurus isin síd > > fuarus ann faeilte gan fhich, > > 7240] febus a fer 'sa flatha > > is a n-étach n-ill- datha. > 4. 7241] Bennacht uaim-si ar **Bé Bind** > > ar ingin **Elcmair** imgrind, > > 7242] febus a crotha sunn de > > a céille 'sa com- airle. > > > --- > > p.202 > > 7. 7243] Adeirim-si rib reime > > bid fír in ní raidim-ne, > > 7244] gé imthigher buan mo smacht > > fácaim afus mo bennacht. > > 7245] Bennacht. > > 7246] ‘Dar ar m-breithir ám’, ar lucht in t- shída, ‘ní fhaccamar-ne 7247] riam óclach bud fherr anai-ssiu ar tonn-chlar in talman, & dar 7248] lind nír' ferr **Find** féin anái-ssiu.’ ‘Truag, no sin!’ ar **Cailte**, 7249] ‘damad h-é **Find** do-*chífed* sib-si do-béradh sib in drong daenna 7250] uile ina fhaisneis. ócus as mithig dam-sa imthecht’, ar 7251] **Cailte**, ‘& bennacht ar lucht in t- shida, & atá **dail** fer n-**Eirenn** a 7252] cind bliadna do **Temraig**, & ní fhetaim-si gan dul d' accallaim 7253] mo choiccli & mo chomalta .i. **Oissin** mac **Find**, & tre forchongra 7254] in Tailgind do aichin dim dul ann, & maithe fer 7255] n-**Eirenn** a n-aen-inadh d' indissin mod & mor-gnim gaili & gaiscid 7256] na Feinde & **Fhind** meic **Cumaill** & fer n-**Eirenn** archena, & do 7257] lesugud **údar** & **olloman** dona scelaib indesmait-ne ann co dered 7258] aimsire.’ {folio 144a1}‘Ocus fil cobair accainde duit’, ar in ingen. 7259] ‘Ca cobair sin?’ ar **Cailte**. ‘Deoch cuim- nigthi céille d' indlucud 7260] duinde duit co **Temraig** connach tecma duit es nó abhann nó 7261] indber nó a cath nó a comlann nach bia a cuimne accut.’ ‘Is 7262] furtacht carat & fír-muintire sin’, ar **Cailte**, ‘& da m-beth accainde 7263] ní do-bermais duib nó budh ail lib do-beraind’, ar **Cailte**.� 542. 7264] ‘Is mor in commáin tucais duind’, ar in ingen, ‘uair is tú 7265] ro dingaib do **Thúaith Dé Danann** in lucht ro bói ac foghail 7266] & ac díbeirg forru gacha sechtmad bliadna. Ocus atá léine 7267] esnadhach ór-shnáith acum-sa duit, & ní géba turbród tú aisti 7268] etir, *&* brat cimsach corccar-glan d' olaind **Tíre Tarrngaire** anall, 7269] cona chimais do bán-ór buidhe ina urthimchell, & sómaissi {SG page 225} cacha 7270] dala & gacha h-airechta ar in tí imma m-bia sé, & aiscid t-shadhail 7271] t-shenorach duit’, ar in ingen ‘.i. duban, & *Aicill* meic Mogha a 7272] chom-ainm, & ní chuirfea ind es nó a n- abaind h-é ara ticfa dilmain.’� 543. 7273] ‘Ocus cid do-gena-su, a **Fir Maissi** meic **Eogabail**?’ ar **Cailte**. 7274] ‘Do-gen beith annsa t-shíd annso’, ar eissium, ‘nóco n-dernntar **feis** 7275] **Temra**, & co m-berar lium in ní ro gell **Bé Bind** duit-siu.’ ‘Ocus 7276] tussa dono, a **Chais Choraig**, cid do-genair?’ ‘Dúl let-su’, ar --- p.203 7277] **Cas Corach**, ‘d' fhoghlaim fhessa & fhir-eolais nó co n-deiligit fir ***Éirend*** 7278] í **Temraig**.’� 544. 7279] Ocus is annsin ro thimnadur ceilebrad do lucht in t-sida, 7280] & *tángadar* co **Cnoc in Nuaill** amach, & tucsat lucht in baile 7281] nuall mor annsin ac deiliugud ré **Cailte**. Conid **Cnocc in Nuaill** 7282] a ainm ó sin anall. ‘ócus ní thiucub-sa ar in baile-seo no có 7283] tí in brath dithi in betha.’� 545. 7284] IS ann (táncatar) rompo co h-**Es na Fingaile**, frisa raiter 7285] **Es Cronain Meic in Bailb** isin tan-so. Uair mor-sheissiur derbrathair 7286] ro badur ann, & tarrla eturru immon n-es, co ro marb 7287] cach a cheile díb, conid uaithib-sin atá **Es na Fingaile** fair, & 7288] ro mairistar a n-athair da n-éis, & ticed conice- seo .i. **Crónan** 7289] mac in **Bailb**, & do-nith **Crónan** ann acáined a mac, & ro moid 7290] a craide ina medhon adhaig ann. Conid uad ata **Es Crónain**.� 546. 7291] Ocus ní cían ro badur ann co tangadur néoill deirid láe 7292] chuca, & tangadur reompo ón es, & at- conncadur fer mor a fer-brugh 7293] gaba*la* ar tulaig ara cind, & ro t- shuidhedur i farrud ind 7294] fhir moir-sin. ‘Canus tangabair?’ ar in t-óclach, & ro indissedur 7295] dó a n-ainm & a sloinded & a tuirrtechta. ‘Ocus cuich thussa? 7296] a m' anum?’ ar iat-sum. ‘**Blathmac Boaire** missi’, ar se, ‘ó 7297] eochair-imlib t-**Shleibe Luga** inso o **Chúil Radairc** annso’, risa raiter 7298] **Cúl Ó Find** issin tan-so. ‘Ocus *áighidhecht* na h-aidhchi anocht 7299] rob ail linde uait’, ar **Cailte**. Ocus is amlaid ro bói in fer-sin, 7300] fer is mó doichell & díbe ro bói a n-**Eirinn** h-é. ‘Da tucad sib 7301] a luag dam-sa’, ar se, ‘do-beraind frithailim & feis dithat na 7302] h-áidchi anocht dáib.’ ‘Carsat luag-sin, a m' anum?’ ar **Cailte**. 7303] ‘Tri carthada cloichi atá a cind mo baile, & **Carthada in Trir** 7304] at-berar ríu, & ní fhetamar cid o sloind- ter iat.’ ‘Ro-fetar-sa duit’, 7305] ar **Cailte**, ‘uair isam *mebrach* in ni dia fuil’ .i.� 547. 7306] Óclach maith ro bói i Fiannaib **Eirenn** .i. **Find Ban** h-úa 7307] **Bresail**, & do **Chlannaib Baiscne** dó, & ro badur tri h-ingena 7308] soinemla aicci, & ní raibi do **Chlannaib Baiscne** achtmád triar 7309] fer a com-maith .i. **Find** mac **Cumaill** & **Oissin** & **Oscur** & na 7310] tri mná-sin, & ro badur bessa ac na mnáib-{folio 144a2}sin a n-aghaid --- p.204 7311] mathusa na fer-sin, uair ro chindsetar ar mnáib **Eirenn** a 7312] n-druinechus & a n-deglam*d*a,{SG page 226} & ní raibe a n-**Eirinn** uili triur 7313] ban rob fearr delb anait. Uair étach digraissi deg-alaind do-bered 7314] nech leis a n-**aenach** **Thaillten** nó a **mordáil** **Uisnig** nó 7315] a **feis** **Temrach**, & ní ba h-áil lé nech acht in t-étach do-nídis 7316] na mná-sin. Ocus adubairt **Find** ríu: ‘A ingena’, ar se, ‘na 7317] dénaid feis lé feraib achtmád na fir da tibar-sa sib & da tibraid 7318] Fianna **Eirenn**.’ Ocus ro badur- sum re breithir na **flatha** **Find** 7319] a n-**Almain Laigen** amlaid-sin re h-ed & ré *h-athaid*. Co tangadur 7320] triar do **Clannaib Morna** seoch **Carraic na h-Almaine**, & co 7321] faccadar na tri h-ingena ac dénam a n-druinechais ar **Carraic 7322] Almaine** anairtuaid, & tangadur in triar óclach-sin .i. 7323] **Conan** & **Art** & **Meccon** a n-anmanna, & adubradur: ‘Is maith in 7324] baegul echta út ar **Find** & ar **Chlannaib Baiscne**, uair ní fhuil 7325] díb a n-ingnais **Fhind** & **Oissin** & **Oscair** triur is ferr ina 7326] in triur út.’ ‘Ocus ro gabsat iat & tucsat léo iat’, ar **Cailte**, ‘conici 7327] in tulaig-seo in bail a raibe **Goll** & a m-braithri.’ ‘Canas tucad 7328] na **ban-chimeda**?’ ar **Goll**. ‘A h-**Almain Laighen**’, ar in ingen 7329] ba sine díb. ‘Adhbur sída do denam rissin Féind sin’, ar 7330] Goll. ‘Dar ar m-breithir ám’, ar Conan, ‘ní do dénam t-shída riu 7331] tucsamar lind iat, acht da marbad in bur fiadnaissi.’ ‘Ar mallacht 7332] ar in tí muir*b*fes iat!’ ar **Goll**, ‘& sind fein do beith *i* 7333] fiadnaissi a mar*b*tha ní bém etir.’� 548. 7334] Ocus is annsin do éirgedar **Clanna Morna** a n-aen-fhecht in 7335] tulaig achtmád in seissir ro badur- sum, & adubradur na h-ingena 7336] ris-sim: ‘Inn é ar marbad-ne is áil lib do denam?’ ar siat. 7337] ‘Is sé immorro’, ar **Conan**. ‘do- beram-ne coma maith duib’, ar na 7338] mna, ‘.i. gach olcc & cach écoir do-rindeabair ar **Fhind** & risin 7339] Feind a maithem duib, & síd do dénam, & ar m-beith féin 7340] d' áen-mnáib acaib.’ ‘Ocus nír' faemad sin dóib, & tucsat tri beimenna 7341] dóib, cor' bensat a tri cind dib, & ro cuired fo thalmain 7342] annso iat, co fuilet fáe na tri carthadhaib-sea. Conid uath*a* 7343] ainmnighther na *cairthedha*-so’, ar **Cailte**. Amail adubairt **Cailte**: --- p.205 > 1. 7344] Feart trír atá ar in tulaig > > is lem-sa robo doilig, > > 7345] inmain triarfá h-aille ille > > atait fó na tri charthe. > 2. 7346] Mor ind esbaid **Étain** find > > fa maith um biad is um lind, > > 7347] **Aífi** ann is **Aillbe** ruad > > ba mor in scél ac in t-shluag. > 3. 7348] 'Arsin marbsat **Meic Morna** > > is gnim da raibi dobhra, > > 7349] inmain triarfa blaithi lí > > is díb ata fert in trír. > Fert. > > 7350] *‘Ocus is iat-sin’, ar se, ‘na mná ata fa na cairthib út’*.� 549. 7351] ‘Adráe buaid & bennachtain’, ar in t- óclach: ‘is maith in 7352] fis dam féin & dom mac & dom h-ua, & rachaid faeilte na tri 7353] n-áidchi-seo daib-si, a **Cailti**, ar in senchus-sin ro indisis dam.’� 550. 7354] Ocus tangadur reompo co **Lis na m-Ban** í **Cúil Radhairc**, 7355] risi raiter **Cúil Ó Find** isin tan-so, & tangadur issin n-**dúnad** 7356] anúnn, & ro frithailed co maith ind áidchi-sin iat~~. Ina degaid- 7357] sin tangatar rompu co **Lis na m-Ban** i **Cuil Radairc**, risi raiter 7358] **Cúil a Find** isin tan-sa, & tangatar isin **dunad** & isin deg-baile, 7359] & ro freslad & ro frithoilit iat,~~ & ro badar ann co táinic in lá 7360] cona lan-soillsi arnabarach. ócus is annsin ro gab a chois clí 7361] greim do **Chailti** an lá, & nír' léic imthecht dó, & ro bi óglach 7362] in tighi aca ráda ris: ‘Is mór’, ar se, ‘do degh-lúth do-righned 7363] don chois-sin ce tá a n-galar & a n-eslainti anocht.’ Ocus 7364] at-bert **Cailti** in láid ann: > 1. 7365] Do rithus a **Temraig** na tréd > > is ed a fír is ní brég, > > 7366] ro rucusa di fa thrí > > tri fichit cét cét-guini. > 7367] ‘Ar fír do ghaile ocus do gaiscid, a ***rí*** Feindi’, ar **Blathmec**, 7368] ‘indis dúinn adbar do retha riu-sin, a **Cailti**.’ Ocus at-bert 7369] **Cáilte**: > 1. 7370] An cet-rith do-rinnes díb > > sochaidhi tuc a n- imsním, > > 7371] dar' gabus, ba caem mo rith > > lanamain gach fiadha ar bith. > 2. 7372] IN rith roba nesa dó > > is ed a fír is ni gó, > > 7373] dar cuirisa > [*gap: extent: 1 syllable*] > fa all > > atha ocus muillidh **Érenn**. > � 552. 7374] ‘Ro ba mór an luth-sin, a **Cailti**’, ar **Blathmec**. ‘Ropa 7375] mor’, ar **Cailti**, ‘uair on trath co chéili do-righniusa o **Thuind 7376] Clidhna** andes co **Tuind Rudhraigi** budtuaid.’ Ocus at-bert **Cáilte**: > 1. 7377] IS é mo rith 'sa tres ló > > is ed a fír is ni gó, > > 7378] dar' léigius láigh do buáib > > a n- **Érinn** alaind ad-fuair. > --- p.206 7379] ‘Ocus is é-sin, a m' anum, a **Blathmeic**, adbar na rith-sin ro 7380] fiarfaigis dim.’ 7381] IS annsin it-cualatar coicedul tri cuanart ac denum selga 7382] im cenn **Sléibe Lughda** lenn-braenaigh re **Taighlech** mac **Aililla**, 7383] re **righ** **Luighne Con- dacht**. ‘Cred in taffann-sa, a **Cáilti**?’ 7384] ar **Blathmec**. ‘Taffann tri cuanart’, ar **Cáilte**, ‘& tri fiada rompu.’ 7385] ‘Cá fíada sin?’ ar **Blathmec**. ‘In ard-gabail-sea do-níat in cuanairt’, 7386] ar **Cáilte**, ‘ard-gabail dam im-discir alltaidhi & eillti ro-remur.’ 7387] ‘Ocus in cuanairt-sea 'na n-degaid’, ar in t-óclach. 7388] ‘Bind-gabail gadhar a n-degaid míl mín-luath muighi sin’, ar sé. 7389] ‘Ocus in tres cuanairt-sea’, ar **Blathmec**. ‘Gabail n-dreman 7390] n-duthrachtach sin’, ar sé, ‘a n-degaid torc taeb- trom ac a n-dían-marbad.’ 7391] ‘Crét in cethramad gabail-sea, a **Cailti**?’ ar **Blathmec**. 7392] ‘Gabáil brocc taeb-trom tarr-isel.’ Ocus it-cualatar- sum 7393] ina degaid-sin gáir na gillanraidhi, & in bá lúaithi dona macaib, 7394] & in ba solmu dona h-óclachaib, & in ba h-indill-dirghi dibrucud 7395] dona feraib, & in ba mó eiri dona tren-**mogaib**. Is iat-sin ro bí 7396] a n-degaid na selga in lá-sin, & erghis in t- óclach amach da 7397] féghadh ár-sin, & mar adubairt **Cailti** a m-beith is amlaid ro 7398] batar. Ocus tuc in t-óclach a lán a m-beind buabaill 7399] assin dabaig medha ro bói aici do **Cailti**, & adubairt: ‘In dabach 7400] duit, a **Chailti**, & cid re bliadain bud áil beith í fus do-géba.’ 7401] ‘Adráe buaid & bennacht’, ar **Cailte**, ‘& nocho biam acht anocht.’{SG page 227} 7402] ‘Más ed’, ar in t-ócla*ch*, ‘atá ní aile dob áil lium d' fhiarfaigi 7403] dít .i. crét fa tucad **Lis na m-Ban** ar in lis-sa?’ Adubairt 7404] **Cailte**: ‘Nonbur deirbshethar ro bói annso do **Thúaith Dé Danann**. 7405] & tangadur i coinde nonbair óclach d' Fhiannaib **Eirenn**, & ar 7406] tiacht dóib ro urmaisedur **Clanna Morna** orro ann, & ro marbadur 7407] iat ar tiacht a coinde in nonbair-sin don Feind. Conid 7408] uatha-sin atá **Lis na m-Ban** {folio 144b1} ar in inad-so, & do-rigned 7409] *in* lis-so’, ar **Cailte**.� 553. 7410] Ocus ro badur ann ind áidchi-sin, & ro thimnadur ceilebrad 7411] arnamairech, & ro fhacsat bendachtain, & tangadur reompo co 7412] **Carnn na Fingaile**, risa raiter **Duma na Co*n*** issin tan-so. Ocus ac 7413] tiachtain dóib issin tulaig at-chonncadur nonbur ban mín-alaind 7414] ar cind ann, & **rigan** chaem- alaind chruthach eturru a medon, --- p.207 7415] & léine do t-shroll **rig** re cnes, & inar maeth-sroill tairsi iar 7416] n-echtair, & brat ciumsach corcra uimpi, & delg óir ann. Ocus 7417] ro eirig inn ingen ac faicsin **Chailti**, & tairbiris póc dó, *& ba 7418] cian roime-sin o thuc ben póc dó*. ‘Cia thussa, 7419] a ingen?’ ar **Cailte**. ‘**Echna** ingen **Muiredaig** meic **Finnachta**, 7420] ingen **ríg** **Connacht** missi’, ar in ingen. Ocus is amlaid ro badur 7421] na mná, & fi*d*chell acu icá h-im*b*irt & *baiglend* do 7422] midh so-óla acca ic á h-ól, & benn buabaill ar uachtar na *baiglinde*, 7423] & in trath do thairsed in *cluichi* do breith do ibhdis 7424] deoch, & do bídis ac ól & ac áibnius 'arsin. Ocus is amlaid 7425] ro bói in ingen & tri buada furri, uair ro bo do mnaib glicca 7426] in domain di, *& is í ben is aille ro bí isin doman h-í,* 7427] & in tí da tabrad comairli do bíth conach & airmitin aici. 7428] **Cailte** dixit: > > 7429] R*ann*.1. A **Échnach** a ingen fhind > > is glan do niam ossin lind, > > 7430] do-bértha bretha co m-brí > > d' feraib betha re h-aen-mí. > � 554. 7431] ‘Ocus cáit a rabhais araeir, a m' anam, a **Chailti**?’ ar in 7432] ingen. ‘A tigh **Blaithmeic Boaire**’, ar **Cailte**, ‘a **Cúil Radairc** 7433] tís a **Luigne Chonnacht**.’ ‘Ocus Dia do betha, a m' anum, a 7434] **Cailti**’, ar in ingen, ‘& is sí do chonair féin tángais, & gab’, ar 7435] sí, ‘in darna cenn don fhi*d*chill.’ Ocus gabaid **Cailte** in fi*d*chill 7436] ina ucht. ‘Fada uad’, ar se, ‘nar' im*b*ris-sa fi*d*chell, a ingen, 7437] {F§}*uair ní bered **Cormac** na **Find** na **Oisin** leth-fidchellacht orum-sa’, 7438] ar **Cáilte***§. Ocus tar éis a h-im*b*erta trell ro chuiretar 7439] in fhi*d*chell uaithib, & at- chonncadur tri **dúnaid** i n-imfhocus 7440] dóib, & ro fhiarfaig **Cailte** don ingin. ‘Cé na trí **dúnaid**-seo?’ 7441] ar se. ‘Accum-sa do-rónad’ , ar in ingen. ‘Is ac deg-mnái do-rónad’, 7442] ar **Cailte**. ‘Crét in t-**airfidech** út it fharrud, a **Chailti**?’ ar in 7443] ingen. ‘**Cas Corach** mac **Cáincinde**, **airfidech** **Túaithe Dé Danann** 7444] uili’, ar **Cailte**, ‘& in t-**airfidech** is ferr a n-**Eirinn** uili & 7445] a n-**A*l*bain**.’ ‘Is maith a delb’, ar in ingen, ‘damad maith a 7446] **airfided**.’ ‘Dar ar m-breithir ám’, ar **Cailte**, ‘acht gid maith a 7447] delb is ferr a **airfited**.’ ‘Gab bic ale do thimpán’, ar in ingen. 7448] Ocus gabais **Cas Corach** a timpan, & ro bói ic á sefnad & ic á saer-shéinm, --- p.208 7449] & tuc in {SG page 228}ingen in da fhalaig ro bói imma lámaib dó. 7450] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a ingen’, ar **Cass Corach**, ‘& ni ricim-si 7451] a les iat, & ni thiber do nech aile iat budh fherr lem anai-ssi 7452] féin, & bennacht duit féin léo.’ {F§}*Ocus at-bert **Cáoilte**: > 1. 7453] A **Écna**, a ingen in rí*gh* > > in úair aderar a fhír, > > 7454] ni faccu-sa ar tír na ar tuind > > a com-shuaircc dalta echruim. > 2. 7455] IS tú is féile at-condac ríam > > ba ferr im lind is im bíadh, > > 7456] ni decha a t-tech mna budh ferr > > i n-iath **Alban** *no **Éirenn***. > 3. 7457] IS í is féile it-condac riamh > > budh ferr im lind is im bíadh, > > 7458] is í ba ferr dealbh is dath > > do sluágaibh na fuinedhach. > 4. 7459] Aderim-sea rit reme > > bíd fír ina raidim- ne, > > 7460] nochan faccu-sa o tá biu > > commaith do dealbha, a **Ecnu**. >*§ � 555. 7461] Ocus bá dered don ló annsin, & tangadur issin dún fa nessa 7462] dóib dona tri dúintib, & tucad a tech n-derrait n-diamair iat. Ocus 7463] ro éirig **Etrum** mac **Lugair** a h-**aiti** na h- ingine, & ro fherus*tar* 7464] faeilte reim **Chailte**, & do-riacht in ingen astech i r-rabadur ina 7465] degaid-sin, & ro badur ic ól & ic áibnius ann. ‘Ocus, a m' anum, 7466] a **Cailti**’, ar in ingen, ‘crét 'ma tucad **Carnn na Fingaile** ar in 7467] carnn-so, & crét ima tucad **Duma na Con** ar in n-duma-so 7468] amuich?’ ‘**Ben *Mebla*** ingen **Ronain**, **ban-drái** do **Thúaith Dé 7469] Danann**, tucustar grád d' **Fhind** mac **Cumaill**, & adubairt **Find** 7470] ní thibred **ban-drái** cáidchi in com-fhat do-gebad mnái aile issin 7471] domun. Ocus do-riachtadur coin leic*th*e **Find** conici seo’, ar 7472] **Cailte** ‘.i. deich coin & secht fichit, & tuc in ingen-(sin) a anail 7473] fuithib, cor' chuir issin n-duma iat ar ulcaib {folio 144b2} re 7474] **Find**. Conid díb atá **Duma na Con** air-seo’, ar **Cailti**.� 556. 7475] ‘Ocus **Carn na Fingaile**, no’, ar in ingen, ‘cret dia fuil?’ 7476] ‘**Lám Luath** mac **Cumaisc Deb- tha**, meic **Dénta Comlaind**, do lucht 7477] in tíre-so h-é, & in comlann ticed chum **Cormaic** **ríg** **Eirenn** 7478] & **Airt** & **Cairpri Lifechair** eissium & a athair & a t- shen-athair 7479] do-nith cach comrac díb a cind a cheile. Ocus is annsin do bí 7480] óclach a n-**Dubthír** & a *n-**Dubfhid*** & a **Sleib Guaire**, risa n-abar 7481] **Sliab Cairpri**, & **Borbchú** mac **Trénlámaig** ainm ind óclaig, & 7482] ro bói ingen aici .i. **Niam** ingen **Borbchon** a h-ainm, & nónbur 7483] derbrathar ro bói ac **Laim Luaith** mac **Cumaisc Deabtha**, & --- p.209 7480a] [15](javascript:footNote('G303000/note015.html'))táinic cach fer fa leith díb d' iarraid na h-ingine ar **Borbchoin** 7481b] mac ***Trénlamaig***, & iss ed adeired cach fer díb re **Borbchoin**:’ 7482c] ‘*Muirbfimid-ni* thú & do secht meic a n-aen-fhecht muna thuca 7483d] th' ingen duind.’ Ocus adeired **Borbchú** ré cach fer fo leith 7484] díb ar ecla a marbtha: ‘Rachaid duit-si h- í’.� 557. 7485] ‘Ocus is annsin adubairt **Lám Luath** adhaig n-aen ann ar 7486] in tulaig-sea: ‘In fír sib-si, a m' anum, a braithri’, ar se, ‘d' iarr*aid* 7487] na mná ro t-shiris-sa ar **Borbchoin**?’ ‘Is fír’, ar siat. Ocus 7488] is annsin táinic idhu éta da indsaigi, & ro eirig, & ro gab a 7489] chlaidim, & tuc béim don brathair ba ness*a* dó, cor' marb h-é, 7490] & in mor-sheisir derbrathar ro badur tucsat a m-beil re lar ac 7491] faicsin na fingaile do denum dó-sum, & fuaradur bas do chumaid 7492] annsin, & ro cuirid issin carnn-so iat, conid uathaib- sin 7493] atá **Carnn na Finga(ile)** (in) carnn-so, a ingen’,{SG page 229} ar **Cailte**, ‘& conid ana 7494] inadh-sin do-r(igne b)uidhechus naem **Patraic** i **Temraig** *a *fiadnaisi* 7495] fer n-**Érenn**,* & adubairt co n-gebad do chlaidim 7496] air fein acht co n-aprad **Patraic** ris h- é.’� 558. 7497] ‘Ad-rae buaid & bennacht, a **Chailti**’, ar in ingen: ‘is mor 7498] in fis do fhacais acaind. Ocus in fitir tusa’, ar in ingen, ‘ind airesbaid 7499] fuil orainde, & ní fhagaim a furtacht?’ ‘Cá h-esbaid-sin?’ 7500] ar **Cailte**. ‘Ceinn-eslainti tic rem chenn, & ní fhuil uisci acaind 7501] i focus duind da ind-fhuarad, uair do-geibim furtacht in tan chuirim 7502] uisci ar mo chenn.’ ‘Ocus cait a fuil **Cas Corach** mac 7503] **Caincinde**?’ ar **Cailte**. ‘Sunna’, ar in t-**airfitech**. ‘Eirig amach 7504] chum na tiprat, & beir in t-uisci coisrectha-sa let, & craith ar 7505] in tiprait h-é, &chaid in fiad **dráidechta** atá urri di, & fo-genaid 7506] dó cach nech h-í.’ Ocus **Tibra Aillbhi Gruad- bricci** ingini 7507] **Cormaic** in tipra-sin. Ocus ro eirig **Cas Corach** mac **Cáincindi**, 7508] & ruc leis amach in t-uisci coisrectha, & crathais ar in 7509] tiprait, & tócbaid do chach h-í.� 559. 7510] ‘Fiach t' fhaeilte & do *t- shoichle* duit, a ingen’, ar **Cailte**, ‘in 7511] tipra d' fognum duit & do lucht na criche.’ ‘Ocus ro boi in 7512] tipra-sin ac foghnum dóib nó co n-der*n*sat da **rig** ro gab ar 7513] chuiced **Connacht** fingal eturru fein .i. **Aed** & **Eogan** a n-anmanna; --- p.210 7514] & ro marbad **Eogan** la h- **Aed** ac **Líc ind Fhomorach**, risa 7515] raiter **Líc Gnathail** issin tan-so, & ind aídchi-sin’, arsi **Cailte** 7516] ‘tucad na tri h-esbadha as mó thucad ar chuiced **Connacht** riam 7517] .i. in t-es ro-imarcraid do thiced ó **Indber na Fer**, risa raiter 7518] in **Muaid** isin tan-sa, do trágad, & in lan mara do thiced assin 7519] muir amuich ar in *n- **Gaillimh***, & co m-bith lessugud {folio 145a1} 7520] in choicid air cacha bliadna do trágad fos ind áidchi chétna & in 7521] **Tipra-so Aillbi**.’� 560. 7522] ‘Ocus imtecht is lind amairech’, ar **Cailte**, ‘& ní thucu-sa mo 7523] chend a tech mná bod fherr anái-ssi’, ar **Cailte**. ‘Ocus raet so-deithfirech 7524] rob ail lium-sa d' fhiarfaighi dít re n-imthecht, a m' anum, 7525] a **Cailti**’, ar in ingen. ‘Cá ní sin?’ ar **Cailte**. ‘Cuich h-é in 7526] t-**airfidech** ut atá at fharrad-sa, & cia a mathair nó a athair?’ ‘**Cass 7527] Corach** mac **Cáincinde**, mac **ollaman** **Túaithe Dé Danann** h-é, & 7528] **ollam** **Túaithe Dé Danann** h-é fein, & **Bé Bind** ingen **Elccmair** 7529] in **Broga** a máthair.’ ‘Dursan sin dono’, ar in ingen, ‘nach 7530] mac do **Bodb** nó d' **Aengus** nó do **Thadg** mac **Nuadat** h-é.’ ‘Cá 7531] fáth itir ón, a ingen?’ ar **Cailte**. ‘Grád trom tucu-sa dó’, ar in 7532] ingen, ‘& ní thucus grád do neoch roime ríam.’ ‘Ni bá ferr 7533] nech díb-sin fa deired na eissium’, ar **Cailte**, ‘tre breith*ir* 7534] naem **Pátraic** co mm-bia **ollamnacht** **Eirenn** aicci fa dered, & 7535] cuirfid **Tuaith Dé Danann** i nd- étnaib cnocc & carrac acht 7536] muna fhaice trú tadhal {SG page 230} talman do thaidbsi, achtmadh in t-**airfidech**- 7537] so. Caide th' aicned uimmi-siút, a **Chais Choraig**?’ ar 7538] **Cailte**. ‘Is sé m' aicned’, ar se, ‘na facca do mnaib in domain 7539] riam ben budh fherr lem ina in ingen út’. ‘Crét da-beir oraib 7540] gan com-aentugud do denam?’ *ar* **Cailte**. ‘Do déoin-si & dot 7541] chomairle’, ar in ingen. ‘**Feis** **Temra** ac á denum ac feraib 7542] **Eirenn**’, ar **Cailte**, ‘& do-berthar thussa do **Chas Corach** mac 7543] **Cáincinde** ann, & do- bérthar **ollomnacht** **Eirenn** & **Alban** dó leis, 7544] & naidmecar tusa a coraidecht aen-mná dó’. ‘Ca fat co n-dingentar 7545] **feis** **Temrach**?’ ar **Cas Corach**. ‘A cind raithe o 'nossa’, 7546] ar **Cailte**. Ocus fáemais in ingen-sin & **Cas Corach** maraen. 7547] {F§}*IAr sin ro bai **Cáilte** ic formoladh **Find**, & adubairt so and: --- p.211 > 1. 7548] A tainig do sluagh **Banba** > > itir **righ** is **righdamna**, > > 7549] ferr **Find** innáit sin uile. > > cath-milid ard **Almaine**. > � 562. 7550] ‘IS mor in teist-sin, a anam’, ar **Patraic**. ‘Ní mór’, ar 7551] **Cáilte**, ‘uair da m-beitís secht tengtha im cind & secht so-labarta 7552] **súadh** cecha tengad dib ní táirsed uaim leth na trian a maithesa 7553] fecht *d' indisin* ar **Find**. Uair bai a adbar-sin *aigi*, uair nír 7554] díult **Find** roim duine riam acht co m- beith cend re caithem 7555] *neich* aigi & cosa re h- imthecht.’ Ocus itbert: > 1. 7556] IN ti nách leicedh nech 'na theach > > ro leiced **Find** ina tech, > > 7557] ro bith aigi re táib-sin > > i cen ro bái 'na bethaidh. > � 563. 7558] ‘Ad-rae buaid & bennachtain’, ar **Patraic**, ‘is maith ro indisis sin.’� 564. 7559] Asa h-aithle-sin tancatar na sloigh rompu co **Cnoc in 7560] Eolaire** re **Cruachain** *aníartuaidh*. ‘Cred 'ma tucad **Cnoc in 7561] Eolaire** ar in cnoc-sa, a **Cáilti**?’ ar **Patraic**. ‘In t- aen-duine is 7562] ferr delb don **Ádham**-cloind & do droing delbda duineta .i. 7563] **Eolair** mac **righ in domain móir** anoir, & do-rinde a curu & a 7564] muinnterus re **Find** nói cét cú & nói cét gilla & nói *cét* oclach,*§ 7565] {LM folio 195a1} , & do-rónad selg **Sléibe Gam** & **Sléibe na 7566] Seghsa ua Ebric** & clár-mhachairi in **Coraind** chladh-uaine ac 7567] **Finn**, & do rith in gilla a n-degaid fhiadha ann co tárla a shleg 7568] féin a for-fholumh a cléib, 'co n-dechuid fot lámha laeich do 7569] chrund ruad ro-remur a shleigi fein trít. Ocus táncamar-ne trí 7570] catha na Féinne dá indsaigid, & do bói .ix. n-oidhche 'na 7571] bethaid ac taircsin a leighis acaind *& ro féimed ní dó* 7572] , & fuair bás iarsin, & do múired in tulach thonn-ghlas 7573] so air.’ > > 7574] **Finn** cecinit in rann:1. 7575] Truagh, a **Eolair** [il- chrothach](app050.html) > > a chur [chródha chomramach](app051.html) , > > 7576] fuil do chuirp ina [crú thécht](app052.html) > > [do shil](app053.html) tar crécht confadhach! > � 565. 7577] ‘Ocus **Cnoc in Eoluis** ainm ele dhó’, ar **Cáilte**. ‘Crét in 7578] t-eolus-sin?’ ar **Pátraic**. ‘**Coinnillsciath** **drái** do mhuintir **Fhinn** 7579] do bhí ac cailleoracht ar néllaib na firm*a*menti i fiadhnaise --- p.212 7580] **Fhinn**, *& ro féchustar ar **Coiced n- Gáileón** budes, & ro bai oc a 7581] rada re **Find***’. ‘Ac sút’, ar sé, ‘in bhaili a cuirfider 7582] *bruiden* re **Fathad Canunn** mac **Mec Con** mheic **Mhaic 7583] Niadh**.’ ‘At-ciu ámh sin’, ar **Finn**, *& ro- taispénustar do **Coindelsciath** 7584] **drái**,*, & at-bert: > 1. 7585] At-ciu trí neollu co neim > > a **Coindilscéith** os [bruidin](app054.html) , > > 7586] abair re cách masa cet > > tucair gá fáth 'ma fuilet. > 2. 7587] At-ciu nél glan amar ghloin > > fil ós bruidin béil-lethain, > > 7588] (biaid) **triath** dáma, tailc in modh > > cailc na sciath (oc á) scoltod. > 3. 7589] At-ciu néll glas geallus brón > > fuil eatorra i ceirt-mhedhón, > > 7590] ticfa mian na m-badhbh don bhert > > niamh na n-arm ic á n-imert. > 4. 7591] Néll derg nach deirgi crú glan > > at-ciu ann ara n-uachtar: > > 7592] mad cath budh fatha feirgi > > dath na fala foir- dheirgi. > 5. 7593] Tarngairit curpu do chrádh > > ocus díth mór-shlóg mochtráth, > > 7594] > a **rí** **Chliach** at-geoin gach lá > > na trí neoill chiach at- chiu-sa. > 6. 7595] A **Coindilscéith**, abair sin > > gach ní gá d-tú fiafraigidh, > > 7596] ná ceil ar do **triath** mar tá > > na trí neoill chiach at-ciu- sa. > � 566. 7597] {Laud 610 folio 145a1} Ocus ro timnadur ceilebrad iardain don ingin, 7598] & tangadur rompo co **Cnocc na Dála** bodes, risa raiter **Carnn 7599] Fraich meic Fhidaig**, & fuaradur aen-duine *mór* ara cind issin 7600] charnn, & folt garb tre-liath fair, & brat odhar uime, & fetan 7601] finduma issin brat, & lorg fhind fhata fhind-chuill ina láim, & airghi 7602] do buaib a fér-gurt gabala ina fiadnaissi. Ocus suidhis **Cailte** ina 7603] fharrad ar in tulaig. ‘Cia thussa, a m' anum, a óclaig?’ ar 7604] **Cailte**. ‘**Bairnech** mac **Cairbh** missi’, ar in t-óclach ‘.i. **rechtaire** 7605] do **rig **Eirenn**** .i. do **Diarmaid** mac **Cerbaill**, & issin crich-seo 7606] atá ferann acum ó **rig** **Eirenn**.’ ‘Can duit-si do bunudhus, a 7607] m' anum, a óclaig?’ ar **Cailte**. ‘A **Collamair Breg** anair’, ar in 7608] t-óclach. ‘Ocus in fetrais dam, a óclaig’, ar **Cailte**, ‘cia a*s* 7609] ferr tainic a **Collamair Breg** riam?’ ‘Ro-fhetar & ro-fhetadur 7610] fir **Eirenn** & **Alban** .i. **Cailte** mac **Rónain**’, ar **Bairnech**, ‘& in 7611] fitir tusa cáit a fuil in t-óclach-sin?’ ar **Bairnech**. ‘Ro-fetar’, 7612] ar **Cailte**. ‘Atá-som ar sáer- chuairt **Eirenn** in bail i r-rabadur 7613] a choicle & a chomaltada ina fharrad, & missi in fer-sin’, ar **Cailte**, 7614] ‘& brathair bunaid duit-si mé, & inann sen-athair lind araen.’ --- p.213 � 567. 7615] IS annsin tairbiris **Cailte** teora póca co dil & do díchra 7616] dó, & ro ferustar fír-cáin faeilti reime, ‘& is sí do chonair chóir 7617] tangais, a m' anum, a *rig-fhéindid*’, ar se, ‘& a cind t-shechtmaine 7618] o 'noiss’, ar sé, ‘do-roich **Pátraic**, & maithe **Connacht** maraen ris, 7619] co **Fert an ***Druad*****, risa raiter **Fert in Geidig** issin tan-so, & bí-siu 7620] a tigh do brathar rissin a*c* caithem bíd & lenna, & cid 7621] iat in lín is lia ro badais d' fheind & d' foirind riam ro-soistea 7622] ale do-gébtha faeilte nó co tíssad in Tail- genn dot' indsaighe. 7623] Ocus atait soi*th*frech*a* mora acaind issin crich-seo’, ar **Bairnech** 7624] mac {folio 145a2} **Cairbh**. ‘Ca soi*th*fir-sin?’ ar **Cailte**. ‘Atait 7625] acum-sa airgeda imda annso, & tic aen-ben dar n- indsaighi 7626] cacha h-aidchi t-shamna cacha bliadna a **Síd Chruachna**, & .ix. 7627] m-ba is ferr in cach airge beirid lé gan iarmoracht urri, co téit 7628] issin síd. Ocus ní lucht deg-luith missi ná mo meic’, ar in 7629] t- óclach, ‘& tucad ar cuit luith & *lán-choiblid* indut-sa & in dá 7630] mac bói accut .i. **Colla** & **Faelán**.’ ‘Ro bo maith lúth **Cholla** 7631] tra’, ar **Cailte**. ‘Cá deg-luth ro bói ann tar in mac aile?’ ar 7632] in t-óclach. ‘IMarbáig fhi*d*chellachta do-rala dó do dénam ar 7633] múr na **Temra** adhaig n-aen ann tre fhochaind mná **Binde 7634] Boinde** **rechtaire** na **Temrach** ar tabair*t* gráda dó, & do-rindset 7635] imarbáig retha & fhi*d*chellachta *.i. **Colla** & Fianna 7636] **Erenn**,*’. ‘Cindus is áil lib comling do dénam?’ arsi 7637] **Colla** rissin Féin. ‘Tabraid-si bor n- aighedh ar aen-leith trí 7638] catha na Féine, & do-bér-sa mo drúim reomum.’ ‘Ocus do-rónad 7639] in chomling amlaid-sin, & ruc-som leis in fi*d*chill ara chúla 7640] ó Fhiannaib **Eirenn**. Co n-dechaid tar mullach **Beinde h-Étair** 7641] amach issin muir, cor' *báidhed* ann h-é. Ocus dursun’, ar in 7642] t-óclach, ‘nach eissin tárrasa, uair ní bérthái mo ba uaim gan 7643] díghailt.’� 568. 7644] ‘In fitir tusa, a **Chais Choraig**’, ar **Cailte**, ‘cé do **Thúaith 7645] Dé Danann** in ingen út?’ ‘Ro-fhetar’, bar eissium ‘.i. **Scothniam** 7646] ingen **Chaissirne** ***drúad*** a **Síd Cruachna** andso do-ní ind 7647] fhoghal-sin ort-su, & **Cathmog** mac **Fhir Chirp**, mac **ríg** **Breg** & --- p.214 7648] **Midhe** ro marb a h-athair & a sen-athair na h- ingine, & atá sí 7649] ac á n-dighailt ar cach nech accaib-si a n-degaid a cheile’.� 569. 7650] Ocus tangadur rompo annsin co dún ind óclaig .i. co **Lis 7651] na Fleidhe**, i l-leith aniar do **Charnn Fraich meic Fhidaig**, & ro 7652] freslad co maith iat ann re teora lá & re teora aídchi. ‘Ocus 7653] maith, *a* anum, a óclaig’, ar **Cailte**, ‘dar lium-sa iss anocht 7654] áidchi t-shamna.’ ‘Mas sí’, ar in t- óclach, ‘is inti-sin tic in ingen 7655] d' fhogail & do díbeirg orainde.’ ‘Cindus do biath dam-sa’, ar 7656] **Cas Corach** mac **Cáincind**, ‘dul co dorus in t-shida anocht {F§}*a 7657] **Cailti**?’ ‘Érigh, a mh'anum, & gabh th' arma & dena lámhach.’*§ 7658] Ocus do-chuaid, & ní cian bói ann co facaid in 7659] ingin seocho amach assin t-shid, & brat álaind aen-datha uimpi, 7660] & delg óir ann, & léine do t- shída buidhe re cnes, & snaidm don 7661] lénid itir a da sliasait, & da t-shleig ina lámaib, & ní raibe ro-eacla 7662] urri don leith da h-aghaid, & nírb' ecail lé a bec don 7663] leith da cúl. Ocus ruc **Cas Corach** síde ina *h-aghaidh*, & tuc 7664] a chorr-mér gaiscid a suainem na sleigi ro bói ina laim, & tuc 7665] urchar don ingin co tarla in t-shlegh ina h-ucht, cor' bris a craide 7666] ina cliab. > > 7667] **Cailte** cecinit:R*ann*. > 7. 7668] Ro marb **Cas Corach** na cor > > in n-ingin mir, nir' bo chol, > > 7669] in dorus in t-shída thuaid > > co rus-commáig re h-aen-uair. > � 570. 7670] Ocus ro díchend h-í 'arsin, & tuc leis in cenn chum in óclaig & 7671] chum **Cailti**. ‘Ocus ac siut, a m' anum, a óclaigh’, ar se, ‘cenn 7672] na h-ingine do-níth ind fhogal & in díbeirg ort cacha bliadna.’ 7673] Ocus ro badur ann re téora lá & ré teora áidchi ina degaid- sin. 7674] IS annsin adubairt in fer cétna: ‘Maith, a m' anum, a 7675] **Chailti**, in fitir tusa in t-ingreim aile atá orum-sa isin tír-seo?’ 7676] ‘Cá h-ingreim-sin, a m' anum?’ ar **Cailte**. ‘Tri *sadha* con tic 7677] a h-**Uaim Cruachan** cacha bliadna co millit in neoch bís do 7678] moltaib & do chaerchaib accaind & ni thair baegal co tragit 7679] {folio 145b1} i nd-**Uaim Cruachan** doridhissi, acht is mo-genar cara 7680] da ticfad a n-dingbail dínd.’ ‘Ocus maith, a m' anum, a **Chais 7681] Choraig**’, ar **Cailte**, ‘in fitir tusa cé na tri coin do-ní ind foghal --- p.215 7682] ar ind óclach?’ ‘Ro-fhetar ám’, ar **Cas Corach**,‘.i. Tri h-ingena 7683] **Airitig** do deired na trom-dáimi a h-**Uaim Cruachan** & is ussa 7684] leo foghal do dénam ina conaib *ná ina dáinib*, & ní thabrad 7685] táeb re nech’, ar **Cailte**. ‘Ní tabraid acht re h-aen-droing’, ar 7686] eissium. ‘Carsat drong-sin’ ar **Cailti**. ‘Da faicdis cruiti & timpain 7687] ac feraib in domain do-berdais taeb ríu.’ ‘do-berat taeb re **Cas 7688] Corach** mar sin’, ar **Cailte**, ‘& cait a clechtait tiacht?’ ar **Cailte**. ‘Co 7689] **Carnn m-Bricrenn** annso’, ar in t-óclach. ‘Ocus cindus do biath dam-sa’, 7690] ar **Cas Corach**, ‘dul amairech, & mo thimpan do breith 7691] lium co mullach in chairnd?’ Ocus do eirig co moch arnamairech, 7692] & do-chuaid co mullach in chairnn, & ro bói ac **sefnad 7693] & ac sír-shéinm** a timpain co fuined nell nona. Ocus amal do bói 7694] ad-chonnairc na tri coin chuice co ro laig- set ina fiadhnaissi ic 7695] eistecht in chéoil, & ní fhuair **Cas Corach** accmaing fhalmaissi 7696] orro, & tangadur uad *bothúaid* chum na h-uamad re deirid don 7697] ló, & tainic **Cas Corach** ar cula chum **Cailti**, & indissid in scel 7698] sin dó. ‘Eirig-siu amairech annsin doridissi’, ar **Cailte**, ‘& raid 7699] ríu comad fherr doib beith i r-rechtaib daíne ic eistecht re céol 7700] & re h-**airfited** ina beith i r- rechtaib con.’ Ocus tainic **Cas 7701] Corach** reime arnamairech conice in carnn cetna, & ro indill a 7702] muintir imon carnn, & do-riachtadur na coin conice in carnn, & 7703] ro laigset ara rigthib oc eistecht rissin ceol. Ocus ro bói **Cas 7704] Corach** ic á rad ríu. ‘Damad dáine sib’, ar se, ‘ar m-bunudh, ro ba 7705] fherr duib eistecht in bar n-dáinib rissin céol na in bar conaib.’ 7706] Ocus at-cualadur-sum sin, & ro bensat na cochaill chiar- leabra 7707] ro bói umoib, uair ro bo maith leo in céol sírrechtach síde. 7708] Ocus amal ro badur taeb ré táeb & uillind re h-uillind at-chonnairc 7709] **Cailte** iat, & tuc a chorr-mér gaiscid i s-suainim na sleighe, 7710] co tarrla in t- shleg ina seol neme a mullach a h-ochta issin mnái 7711] ba sia uada dib ar n- dul trithfa a triur, co rabadur ina ceirtle 7712] contrata ar in sleig marsin. Amal adubairt **Cailte**: > 1. 7713] Ro marb **Cailte** cona neim > > in triaringnad *anaichnid*, > > 7714] cor' thuitset fa lór truaigi > > re h-aithle na h- aen-uaire. > --- p.216 � 572. 7715] Ocus at-racht **Cas Corach** chucca, & ro ben a tri cindu dib. 7716] Conid **Glenn na Conricht** ainm in glenna i l-leith ituaid do 7717] **Charnn Bricrenn** o sin anall gus aníu.� 573. 7718] ‘IS maith in t-engnum do-rignis, a **Cailti**’, ar **Cas Corach**, 7719] ‘& ní h-engnum senórach-sin aniu, & ro bói (ba) & roba maith do 7720] t' **airfidech** beith it fharrud. Ocus ca ferr in t-engnum do-rigniusa na 7721] eng*num* ind **airfidig** .i. do-rignis a m-brégad o rechtaib con í 7722] rechtai daíne.’� 574. 7723] Ocus tangadur rompo {folio 145b2} dochum ***dúnaid*** ind óclaig 7724] 'arsin, & cind na tri m-ban- sin leo a m-buaid coscair & chom-maidme, 7725] & ro badur ann re teora lá & re teora aídchi.� 575. 7726] IS í-ssin aes & uair do-riacht naem **Patraic** co **Fert in ***Druad***** 7727] risa raiter **Fert in Gedig** issin tan-so .i. **Gedech** **espoc** do muintir 7728] **Pátraic** ro bói ann. Nó dono **Geidech** **drái** **Medba** & **Aililla** 7729] atorchair ann. Ocus is annsin do-ríacht **Aed** mac **Muiredaig** 7730] meic **Fhinnachta**, **rí** **Connacht**, co **Raith Chaeirech Medba**, risa raiter 7731] in **Mairtini meic Conrach** isin tan-so. Ocus ind aídchi-sin ro 7732] gab slaetan trom-galair d' indsaigi **Bé Bind** ingen **Echach Leithdeirg** 7733] **rí** **Laigen**, ben **rí*g*** **Connacht**, & fuair bás ann, & ro 7734] h-adhlaiced h-í i nd-**Ard na n-Aingel**, risa raiter **Úaran *n-Garaid*** 7735] isin tan-sa, uair míli d' **ainglib** tainic fa thri ann d' accal- laim 7736] **Patraic** and ac denam a trath. Conid aire-sin aderar **Ard na 7737] n-Aingel** riss.� 576. 7738] Ocus tainic iarsin **rí** **Connacht** co **Fert in ***Druad*****, mar i r-raibe 7739] naem **Patraic**, & do-righned tinol & toichestal chuicid **Connacht** 7740] leo ó ta **Leic Essa Lomanaig**, risa raiter **Luimnech**, co 7741] h-**Ess Ruaid meic Moduirnn**.� 577. 7742] Dala **Chailti**, immorro, tainic roime cona muintir ó ta **Lis 7743] na m-Ban** co h-airm i r-raib **Pátraic** & maithi **Connacht**, & tuc a 7744] chenn a n-ucht **Pátraic** annsin. & ro fheradur maithe **Connacht** 7745] faeilte re **Cailte** & ré **Cas Corach** mac **Cáincinde**. ‘Ocus dar 7746] ar m-breithir ám’, ar siat, ‘ní fhaccamar ó do scarabair rind dám 7747] budh annsa lind ina sib.’ ‘Dar mo breithir ám’, ar **Cailte**, ‘ní --- p.217 7748] fhacca-sa dám bud annsa lem ina sib-si o do-chuaid in **flaith** **Find** 7749] as.’ Ocus ro eirig **Cas Corach** mac **Caincinde**, & tuc a chenn 7750] a n-ucht **Pátraic**, & ro slechtastar do. ‘Buaid n-urlabra ort, 7751] a meic’, ar **Pátraic**, ‘& cach tres focal adér fer t-eladna comad 7752] bind le cach h-é, & **fer leptha ríg** díb, & caindel cacha h- airechta 7753] ret' eladhain cháidchi.’ Ocus ba gairdiugud menman & aiccenta 7754] lé **Pátraic** a torachtain chuice na deissi-sin.� 578. 7755] Ocus is annsin do fhiarfaig **Pátraic** scéla do **Chailti** o ro delaig 7756] ris co toracht chuicci doridissi, & ro indis **Cailte** scela fíre d(ó). 7757] ‘Ocus maith, a **Brogain**’, ar **Pátraic**, ‘scribthar & lesaigther let 7758] scela **Cailti** nach dechat a *mudha*, corub gairidiugud do drongaib 7759] & do deg-dáinib deirid na h-aimsire iat.’� 579. 7760] ‘Ocus maith, a naem **Pátraic**’, ar **Cailte**, ‘crét do scela féin 7761] & do thuirrthechta o ro deiligisa riut gus aniu?’ ‘Atáit acum-sa 7762] duit-si ón’, ar **Pátraic** ‘.i. **Maelan** & **Mugan** & **Brothrachan** & 7763] **Dobchú** na celg d' indarba a h-**Aenach Derg**’, risa raiter **Achad 7764] Abair Umaill** isin tan-sa. > > 7765] **Patraic** cecinit:1. 7766] IN tipra d' áccus as tír > > 's ma dá bratan cen im-shnim, > > 7767] is merdait ann co brath m-bán , > > adér riut. a **Chailtican**. > � 580. 7768] **Fer Bend** & **Fer Bogha** & **Fer Gabla** .i. triarbrathar ro 7769] badur ac dénam uilcc & écórach a n- iarthar **Eirenn**, & tri cét 7770] míle do **demnaib** imon **Cruaich**, co ro indarbus amach iat tar 7771] **Ailen in t-Shnáma** issin muir, corub rissin aderar **Ailen na n-**Deman**** 7772] issin tan-so. > > 7773] **Patraic** cecinit:1. 7774] {folio 146a1}M' én & m' uisci & m' ilar > > is mo **Chruach** álaind idhan, > > 7775] is siat-sin bus chomarchi > > do cach uaim a n- andliged. > 7776] ‘Ocus maith, m' anum, a naem **Patraicc**’, ar **Beineoin Mor** 7777] mac **Aeda**, ‘cá dliged ar ar m- breithir immi-sin ac cach aen 7778] imthechus fonn na **Cruaiche** & ibhas uisci in **Dabair**?’ ‘A m-beith 7779] ar do chomus fhéin, etir t-shen & óc, & ro fhacus comad inad **naem** 7780] & fír in t-inad, & comad crínad clainde & ciniuil & aiccme do 7781] cach aen do-genadh ann olcc na écoir na imdell, & mo chin don 7782] tí don-gena *a* cadus & a cum- dach. Conid iat-sin, a m' anum, a --- p.218 7783] **Chailti**’, ar **Pátraic**, ‘mo scéla & m' imthechta risin m-bliadain 7784] atái-si am' écmais.’� 582. 7785] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a naem **Pátraic**’, ar **Cailte**: ‘is 7786] mor in sochur-sin ro fhacais do **Gaéidelaib** issinn inudh-sin.’� 583. 7787] IS annsin ro scailed a pupull tar **Pátraic** ind áidchi-sin, 7788] & do-rigned **longport** ac **rí*g*** **Connacht** ann ré h-ed caeicis ar 7789] mís nó co toirsitis cóic oll-choicid **Eirenn** do dénam **fheissi** na 7790] **Temrach**. Ocus do-rigned tech derrait diamair do **Chailti** acco 7791] iter thech **rig** **Connacht** & pupall **Pátraic**, & is uime do-rigned 7792] a tech amlaid-sin, comad urgairdiugud do cechtar de eistecht ris.� 584. 7793] Ocus is annsin ro gab **Cas Corach** mac **Cáin*cinde*** a 7794] thimpan, cor' chuir ina suan sír-chotalta iat. Ocus ro eirgetar arnamairech, 7795] & tucad fi*d*chell da n-indsaighid da h-imirt, & do 7796] frith esp*aid* tri fer don fi*d*chill, & adubairt in ***rí***: ‘Ni fuighther 7797] fir bus chosmail ria a n-**Eirinn** na a n-**Alpain**.’ Ocus is 7798] annsin adubairt **Cailte**: ‘Na h-imridh in fi*d*chill’, ar se, ‘nó co 7799] n-dechur-sa d' iarraid fhi*d*che at-chonnarc ic á folach fecht aile.’ 7800] Ocus tainic reime sair co cenn **Sleibe Clithair**, risa raiter **Sliab 7801] Baghna** issin tan-so, & at-chonnairc carthe com- daing*en* cloiche 7802] a n-dorus in t-shída amuich, & tuc a da láim uimin carthe, & tuc 7803] a talmain h-é, & faircle com-daingen cloiche ro bói ar in fi*d*chill 7804] a n-inadh in chairthe, & faircli fuithe, & tuc in Solustairtich 7805] as .i. fi*d*chell **Guill** meic **Morna**, & rucustar tri fir óir & 7806] tri fir airgit aisti, & do cuir in fi*d*chill itir in da chlar com-dluta 7807] chloiche chétna, & tainic reime d' indsaigid **rig** **Connacht**, & 7808] tuc na fir 'na laim, & dornn ind fhir fa mó don t-sh*l*uag iss ed 7809] do bith in cach fhir díb. ‘Ocus in raibi ní budh mó inás-*s*o?’ bar 7810] in ***rí***. ‘Ro bói immorro’, ar **Cailte**, ‘tri cóeca fer n- óir & tri 7811] cóeca fer n-airgit.’ ‘Cret tuc ort’, ar in ***rí***, ‘gan in fi*d*chill do 7812] thabairt let dam-sa?’ ‘Ní fi*d*chell do t-shiris orum’, ar **Cailte**, 7813] ‘acht tri fir chum t' fhi*d*chle, & tucusa gein & aithgein duit, & 7814] ní dingen-sa a gluassacht assin n-inad ina tuc in t- óclach assa 7815] fi*d*chell h-í.’ Ocus tucad na fir ar in fi*d*chill 'arsin. ‘Ocus 7816] cia ic á raibe ind fi*d*chell?’ ar **rí** **Connacht**. ‘Ac **Goll** mac --- p.219 7817] **Morna**’, arsi **Cailte**. ‘Dursan gan a tabairt duit-si let dam-sa’, 7818] ar ***rí*** **Connacht**. ‘Na cuir-si ris-sin, a **rí**’, ar **Cailte**, ‘uair ní 7819] thiber in fi*d*chill duit etir, & ní thibar ní bus mó da foirind.’**� 585. 7820] Ocus ní cian ro badur ann co faccadur **Aillenn Fhialchorcra** 7821] ingin **Buidb Deirg** meic in **Dagda**, da n-indsaigid & tri .l. 7822] ban do mnáib **Túaithe Dé Danann** ina farrud, & ro t-shuidh(es)tar 7823] ar in firt *fótbaig* i f- farrad naem **Pátraicc** & **rí** **Connacht** & ro 7824] bói in ingen ac indissin a toisce ann. ‘Ocus caide do frecra 7825] urri-ut, a **rí** **Connacht**?’ ar **Pátraic**. ‘In ní adérús-sa & bus 7826] maith let (do) denam dam iss ed dogén-sa’, ar in ***rí***. ‘Is maith 7827] lem-sa a tabairt {folio 146a2} duit’, ar **Pátraic**, ‘uair ro gellus ria 7828] co tiubartha-sa h-i acht co léiced a creidem doilfi drai*d*echta 7829] uaithe & co slechtad sí do t-shoiscel Rig nime & talman.’ ‘In 7830] faemai-si siut, a ingen?’ ar in ***rí***. ‘Faemaim’, ar inn ingen. 7831] Ocus ro eirig in ingen cona bantracht, & ro t-slechtadur uile do 7832] **Pátraic**, & ro chengail **Pátraic** iat & ro phós, corub h- í-sin 7833] cét-lánumain ro pos in Tailgenn i nn-**Eirinn** amal airmid **udair**. 7834] ‘Ocus luach in posta’, ar **Beineon Mor** mac **Aeda**. ‘Rachaid um’, 7835] ar in ***rí*** ‘.i. ragha baile cacha **tuaithe** o **Leic Lomenaig** rissa 7836] raiter **Luimnech**, co **Leic Essa Ruaid**.’ ‘Ocus luag uait-si ina 7837] adhaig siút, a **Patraic**’, ar **Beneoin**, ‘do lucht in chuicid.’ ‘Do-bér 7838] immorro’, ar **Pátraic**, ‘.i. tri **rig** do gabail **Eirenn** uaithib, 7839] & rath **Eirenn** fo deired acco gan dibad.’ Ocus scribais **Brogán** 7840] na fácbala-sin do choiced **Connacht**, & scribais neoch tucad do 7841] **Pátraic**. Ocus ro fháeidur in lánamain-sin ind áidchi-sin ar 7842] feis leaptha & lám-déirgthi .i. **Aed** mac **Muiredaig** meic **Findnachta** 7843] & **Aillenn Fhialchorcra** ingen **Buidb Deirg** meic in **Dagda**.� 586. 7844] Ocus ro eirig in ***rí*** co moch arnamairech, & rí*g*-lia cloiche 7845] ro bói ar in tulaig acco. Tuc in ***rí*** a druim rissin carthe & 7846] do *fhiarfaig* do **Chailti**: ‘Cid imma tucad **Lia in Imracail** ar in 7847] lia-so?’ ar se.� 587. 7848] ‘Fecht n-aen da tangadur **Meic Morna** co **Cuaill Chepain** 7849] i nd-**Echtge Connacht**’, ar **Cailti**, ‘ac fogail & ac díbeirg ar **Fhind** 7850] & ar in Féin, & do-riachtamar-ne tri catha na Féine co mullach --- p.220 7851] t-**Shleibe Cairnd** tes i crich **Corca Mruad**, & ro bói ceist ac **Find** 7852] im dála **Mac Morna** .i. ní fhitir ind annsa **Mum*ain*** bodes do-chuadar 7853] nó in sechu bothuaid í cuiced **Connacht**. Ocus adubairt 7854] **Find** rena dá mac féin dul a cuiced **Muman** d' fhis scel 7855] **Mac Morna** .i. **Uillend** & **Cáince** cona fhéin & cona foirind, & 7856] do chuir **Aedan** & **Cathal**, da mac **rig** **Ulad**, & da cét óclach 7857] maraen riu, i cúiced cháem*- álaind **Connacht** d' fhis **Clainde 7858] Morna**. Ocus ro badur dá mac **rig** **Laigen** in*a* fiad- naissi .i. 7859] **Conla** & **Cellach** a n- anma*nna*. Ocus tangadur-sin da cét óclach 7860] a n-degaid a *comalta*, & tar- raid cach ara cheile díb co rabadur 7861] ceithri cét óclach a n-aen- inad, & do-riachtadur chum inn inaid- 7862] sea*’, ar **Cailte**, ‘& do t-shirdis cach láe o **Ath Colta** co h-**Ath 7863] m-Bercha** ac iarraid **Mac Morna**, & ticdis cach n-aidhchi conici 7864] seo. Ocus ba h-ingnad lé **Find** dala a muintir*e*, uair ní tainic 7865] fis uaithib da indsaighid.’� 588. 7866] ‘Ro eirgemar-ne tri catha na Féine & do fhuaramar slicht-lorg 7867] in t-shlóig romaind, & dar lind ba h-é slicht **Chlainde Morna**, & 7868] ro iad cach a laim a cheile umpu, & ro luath-marbad, etir gilla 7869] & óclach, na tri cét fer ro badur. Ocus ind uair thainic lá cona 7870] lán-shoillsi arnamairech is ann tucsat aichne ara muintir féin, & 7871] ro léicset annsin tri gaire mora eistib ic á cáinead a muintire 7872] ro marbsat a n-imrull, & adubairt **Find** rí*g*-lia cloiche d' iarraid 7873] ar in cethrur caem sin .i. air da mac **rig** **Ulad** & da mac **rig** 7874] **Laigen**. Ocus do eirgius-sa’, ar **Cailte**, ‘& **Oissin** co **Raith Medba**, 7875] risa raiter **Raith Chaerech Medba** isin tan-sa, & fuaramar in 7876] rí*g*-lia cloiche ann, & tuc- samar conici seo h-í, & ro *t- sháidemar* 7877] os chind na fer-sin annso.’� 589. 7878] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a m' anum, a **Chailti**!’ ar in 7879] sluag uili, ‘is mor in fis & in faillsiugud fírinde do-beri duind 7880] ar cach ní {folio 146b1} fhiarfaigther dít.’ Ocus is desin atá 7881] **Lia in Imracail** ar in lia-so, d' imracal **Fhind** & na Féinde, cor' 7882] marbadur a muinter fein a richt **Chlainde Morna**.� 590. 7883] IS annsin do-chuadur co **Temraig**, & ro indessetar mor 7884] d' fhis & d' fhir-eolus i fiadnaissi fer n-**Eirenn** .i. **Cailte** & **Oissin**, 7885] & ro lessaiged cach ní adubradur ac **ollomnaib** **Eirenn**. --- p.221 7886] ‘Ad-rae buaid & bennachtain, a uaissle’, ar fir **Eirenn**. 7887] ‘Gin co beth d' fhis na d' fir-eolus a n-**Eirinn** uile acht in meide 7888] ro facabair accu anos ro bo tinolta fir **Eirenn** uili i nd-aen-inadh.’� 592. 7889] Ocus is annsin ro eirig **Cas Corach** mac **Caincinde**, & 7890] adubairt: {SG page 231}‘Maith a m' anum, a **Cháilti**’, ar eissium, ‘is mithigh. 7891] Is mithig dam-sa imthecht festa, & bennacht cach*a* dalta fort-su.’ 7892] ‘Bennacht cacha h-**oide** ic a roibe **dalta** ort-sa’, ar **Cailte**, ‘uair is 7893] tú is ferr eladha at-conncamar riam.’ Ocus adubairt **ri** **Eirenn** .i. 7894] **Diarmait** mac **Cerbaill**: ‘**ollamnacht** **Eirenn** uaim-si dait in comfhat 7895] rabur-sa i r-**rigi**.’� 593. 7896] IS si-sin uair & aimsir tangadur tri nonbair d' iarsma na 7897] Feinde ro bói i f-farrad **Chailti** ar in tulaig leth aniar do **Themraig**, 7898] & tucsat da n-úidh & da n-aire beith a n-ingnais a lu*i*th 7899] & a *lán- choiblidh*, & gan a beith do rath orro nech a*c* comrad 7900] ríu, & tucsat a m-bel re lár talman issin tulaig-sin, & fuaradur 7901] bás ann, & ro cuired fo *thalmain* iat, conid **Cnoc na Nonbur** 7902] ainm in chnuic-sin dia n-eis.� 594. 7903] ‘Truag dono sin’, ar **Oissin**, ‘iss ed sin ro mairistar d' iarsma 7904] na muintire moire maithe ar **triath** & ar **tigerna** accaind .i. 7905] **Fhind** mac **Cumaill**.’ Ocus ro badur na senoire co toirrsech 7906] truag in lá-sin tar eis na tri non- bur-sin ó nar' mair do tri 7907] cathaib na Feinde achtmad **Oissin** & **Cailte** & na tri nonbair- 7908] sin. Ocus ro badur fir **Eirenn** uile ina tast gan *fer* do labra 7909] re cheile díb ara mét ro chuir orro a n-dernnsat na senóraig do 7910] thoirrsi tar éis a Féine & a muintire. Ocus adubairt **Oissin**: > 1. 7911] IN fuil sunn nech ro fheissed > > gémad fann, gemad eissel, > > 7912] in fhail ar fácad cuach **Find** > > 'na aenuran a **Cromglind**. > � 595. 7913] ‘Ocus ní rabusa riam’, ar **Cailte**, ‘lá nach budh éscaid lém 7914] labra riut, a **Oissin**, acht mad aniu.’ Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 7915] Atá sunn nech ro fheissed > > mar ar' impo for deis- sel, > > 7916] in fail ata 'sin glind glais > > ní fholaig acht *feth* fithnais. > � 596. 7917] **Oissin** dixit: > 1. 7918] IN fil sunn nech ro fheissed > > gémad fhann, gémad eissel, > > 7919] cia do-rat cenn **Curraig** chain > > issin chnoc os **Badamair**? > --- p.222 7920] ‘Tusa ro ben a chenn de’, ar **Cailte**, ‘& t' athair ro loit h-é’, ar 7921] **Cailte**, ‘& missi ro muir in cnocc.’� 597. > > 7922] **Oissin** dixit:1. 7923] Da m-beth sunn nech ro fheisid > > mina impodar deis- sel, > > 7924] ann rus-geogain **Find** bodéin > > o rus-dichenn **Oisséin**. > � 598. 7925] Ocus adubairt **Cáilte**: > 1. 7926] Rucus lim in cenn 'arsin > > gusin cnuc os **Badhamair**, > > 7927] co fuil ann o ssin ille > > issin cnucc 'na *comnaidhe*. > 7928] ‘Ocus in cumain let-su, a m' anum’, ar **Oisin**, ‘cia ro diubraic 7929] **Goll** mac **Morna** maiten ós **Beluch Gabrain**?’ ‘Missi ro diubraic 7930] h-é’, ar **Cailte**, ‘cor' chuir in cathbarr óir ro boi imma 7931] chenn de, & ro ruc coibeis craind na sleige da fheoil de.’ ‘Ocus 7932] uallach ro bas {folio 146b2} fai-sin’, ar **Oisin**, ‘ger 'bo mor in chned 7933] ro gab in cathbarr {SG page 232} imma chenn, & ro gab a airm, & adubairt 7934] re braithrib nach raibe poind air.’ Ocus adubairt **Oissin**: > 1. 7935] IN fuil sunn nech ro fheissed > > gemad fhann, gem*ad* eissel, > > 7936] cia ro diubraic **Goll** co mm-baid > > maiden ós **Beluch Gabrain**. > 7937] Ocus adubairt **Cailte**: > 1. 7938] Missi ro diubraic a **rí** > > a **Oissin** gusin caem-lí, > > 7939] urchur fagha cert do-chuaid > > a n-diaid meic **Morna** mor-cruaid. > � 599. 7940] IS annsin do fhiarfaig **rí** **Eirenn** dib-sum: ‘Cia ro marb 7941] **Cairpre Lifechair** mac **Cormaic** i cath **Gabra**?’ ‘**Oscur** mac 7942] **Oissin**’, ar **Cailte**, ‘ro marb h-é.’ ‘A fhírinde as maith do denam’, 7943] ar **Oissin**. ‘Cia chena ro marb h-é?’ ar in **rí**. ‘**Orlám** **rí** **Fotharta** 7944] andes’, ar **Oissin** ‘.i. óclach gráda ro bói acum-sa & 'gom athair 7945] reomum.’ **Oissin** adubairt: > 1. 7946] **Orlam** mac **rig** **Fotharta** > > nochar'b é in fer co maithfech, > > 7947] brathair **Brónaig**, ní brég lib > > ro marb **Cairpre Lifechair**. > � 600. 7948] ‘Ocus **Osccur** dono, cia rus-marb?’ ar **rí** **Eirenn**. ‘aen-urchur 7949] **Cairpri Lifechair** meic **Cormaic** ro marb h-é.’ ‘Ocus **Mac 7950] Lugach**, cia rus-marb issin chath?’ ar **Diarmait** mac **Cerbaill**. 7951] ‘**Bressal** mac **Eirge**, mac **ríg** **Gall- Gaeidel** anall, & taissech teglaig 7952] **rig** **Eirenn** h-e.’ 7953] Ocus rob h-í-sin adhaig *déidinach* **feissi** na **Temrach**, & --- p.223 7954] ro badur ac ól & ac aibnius ann ind aidchi-sin, & ro eirgetar 7955] na sluaig 'arnamairech, & ro scailset fir **Eirenn** da crichaib & 7956] da cóicedaib féin & da n-inataib bunaid. Ocus at-racht **rí** **Eirenn** 7957] co moch arnamairech co **Lic na ***n-Druad***** fri **Temraig** anairtuaid, 7958] & **Bé Bind** ingen **Alaisc** meic **Aengusa**, ingen **rig** **Alban**, a ben.� 602. 7959] ‘IS áil lem-sa’, ar se ré mnái, ‘dul ar saer-chuaird **Eirenn**. 7960] *&* is áil lem do beith-si i **Temraig** ic frithailem na senórach 7961] arna ría ail nó aithis missi ó fheraib **Eirenn**.’ ‘Do-gentar a reir 7962] mar oirdechair-si & mar adérat féin’, ar in **rigan**. Ocus tangadur 7963] araen rom*po* issin tech i r-rabadur na senoraig .i. **Oissin** 7964] & **Cailte**, & ro indis in ***rí*** doib-sin. Ocus is amlaid ro bói 7965] **Oissin**: iss é fer ba fial-náirige ro bói a n-**Eirinn** h-é, & adubairt: 7966] ‘Ní h-amlaid do-gentar, a ***rí***’, ar eissium, ‘acht bíd do ban-cheile 7967] it' fharrud féin & aithin don **rechtaire** sinde.’ ‘Máss ed, tabair 7968] in **rechtaire** chucaind’, ar in ***rí***; & tucad h-é féin & a ben ann. 7969] Ocus adubairt in **rí** ríu: ‘Ac seo mar ordaigim duib biathad na 7970] senorach .i. secht fichit bó do chur i fer-gurt gabala, & a m-blegon- 7971] sin dóib cach n-aidchi, & proind deich cét o feraib **Eirenn** doib 7972] a lind & a loim i **Temraig**, & fothrucud cach re lá, & esrad úrluachra 7973] ina lepdaib, & cona tair deired in lenna d' ól in tan bias 7974] in lind nua urlum acco. Ocus atait secht meic accut-sa’, ar 7975] ***rí*** **Eirenn**, ‘& muir*b*fither accum-sa iat & tusa leo da raib ní 7976] a n-airesbaid dóib.’� 603. 7977] Annsin adubairt **Oissin**:� 604. 7978] ‘Nir' h-inganta’, ar eissium, ‘**Lighi ind Abaic** a **Temraig**, da 7979] tictis fir **Eirenn** uile da fhegad, inar m-beith 'gar n-aithne ar 7980] **Mael Muirir** mac n- **Dubain**, ar **rechtaire** na **Temrach**, & do **Chuarnait** 7981] ingen **Béccain Bóaire** ar a mnái.’ ‘Ocus maith, a m' anam, a 7982] **Oissin**, cret eissein in t-abhacc?’ ‘Turchairthe flatha fuair **Conn 7983] Cétchathach**’, ar **Oissin** ‘.i. abhocc, & tri duirrnd **Cuind Cetcathaig** 7984] ina airde, & iss e fi*d*chellach & brannaige as ferr do boi a 7985] n-**Eirinn** h-e. Ocus uile galra in domain do beith ar nech acht 7986] co tucad a lam air ro fhoirf(ed) {folio 195b2} & fir **Eirenn** do 7987] breith i láthair catha & comraic do- ghénad-sa sídh eturru, & --- p.224 7988] cloch ro bói sunna i **Temraig**’, ar **Oissin**, ‘is uirre-sin ro bói a 7989] leapuid. Ocus ra h-ingnad dala a leaptha’, ar **Oisin**, ‘.i. in fer 7990] ba mhó d' feruibh **Eirenn** do bídh a choimsi i leapaid in abhuic, 7991] & in náidhe ba lugha do-gheibhthea ní bidh acht a coimsi 7992] innti. Ocus ba h-é-sin & in Lia Fáil bói i **Temhraig** dá ingnad 7993] na **Temrach**.’� 605. 7994] ‘Ca h-ingnad ro bói ar in Lia Fáil?’ ar **Diarmaid** mac 7995] **Cerbaill**. ‘Gach aen ara m-biadh leith- br(ia)thar d' fheraibh **Eirenn**’, 7996] ar **Oisín**, ‘do-beirthea ar in leicc-sin h-é, & damad díleas é gile 7997] & dergi do-nídh do, *&* a chur ar in Lia Fáil & dámad ain-díleas 7998] h-é ball dubh do bheith a n-inad suaichnid fair. Ocus in tan 7999] ticedh **rí** **Eirenn** fuirre do ghéised in lecc fái co freacraitís prím-thonna 8000] **Eirenn** h-í .i. **Tonn Clídhna** & **Tonn Tuaidhe** & **Tonn Rudhraigi**. 8001] Ocus in tan ticced **rí** cóiced fuirre ro bhúiredh in lecc fái. 8002] Ocus in tan téighedh ben aimrit fuirre drúcht dubh- fhola no mhaidedh 8003] trempi. Ocus in tan téigedh ben do b [*...*] ticedh braen *alaid* 8004] tríthe.’ ‘(Ocus cia ro thócaib) in leac-sin nó ruc a h-**Eirinn** í’ ar 8005] **Diarmaid** mac (**Cerbaill**). ‘Oclach mór-menmhach ro ghabh **ríge** [*gap: text ends imperfect*] ’