#A Middle-Irish Fragment of Bede's Ecclesiastical History #### Corpus of Electronic Texts Edition ### Background details and bibliographic information A Middle-Irish Fragment of Bede's Ecclesiastical History ======================================================== Author: unknown --------------- ### File Description O. J. BerginElectronic edition compiled by Ruth Murphy Funded by University College, Cork and Professor Marianne McDonald via the CELT Project 1. First draft, revised and corrected.Extent of text: 4 585 words#### Publication CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt/ (2002) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland. Text ID Number: G100052Availability Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only. #### Sources **Manuscript source**2. Oxford, Bodleian Library, Laud 610, fo. 89 b 1. Composite, vellum; ff. 59–72 and 123–46 (together with Dublin, Trinity College, E 4.1) beginning of the 15th century; other parts: 1453–54. **Editions/translations**2. A Middle-Irish Fragment of Bede's Ecclesiastical History, transcribed by O.J. Bergin. From Laud 610, fo. 89 b 1; Cf. Zeitschrift für Celtische Philologie 2, 321f. In: Anecdota From Irish Manuscripts Vol. III, edited by O.J. Bergin, R.I. Best, Kuno Meyer, J.G. O'Keefe. Dublin 1910, 63–76. 3. A Middle-Irish Fragment of Bede's Ecclesiastical History. Ed., trans. by E. G. Cox, with notes, and glossary From Laud 610, f.87. In: Studies in Language and Literature in honour of James Morgan Hart. New York 1910, 122–128. 4. Ecclesiastical History of the English People, trans. Leo Sherley-Price. London 1955. 5. Ecclesiastical History of the English People, trans. Michael MacLagan. Oxford 1949. 6. The Ecclesiastical History of the English People, The Greater Chronicle, Bede's Letter to Egbert. Oxford 1994. 7. The Old English Version of Bede's Ecclesiastical History of the English People, ed. and trans. Thomas Miller. Early English Text Society Original Series 95, 96, 110, 111 (reprinted 1997). **Secondary literature.**2. Gerald Bonner, Church and faith in the patristic tradition: Augustine, Pelagianism, and early Christian Northumbria. Brookfield, Vermont 1996. 3. George Hardin Brown, Bede, the Venerable. Boston 1987. 4. Walter A. Goffart, The narrators of barbarian history (A.D. 550–800): Jordanes, Gregory of Tours, Bede, and Paul the Deacon. Princeton, New Jersey 1988. 5. Kenneth Harrison, The framework of Anglo-Saxon history, to A.D. 900. London/New York 1976. 6. N. J. Higham, An English empire: Bede and the early Anglo-Saxon kings. Manchester/New York 1995. 7. Norman Moorsom, Saint Hilda of Whitby: historical notes. Middlesborough 1970. 8. John Michael Wallace-Hadrill, Bede's Ecclesiastical history of the English people: a historical commentary. Oxford/New York 1988. 9. Benedicta Ward, The Venerable Bede. London 1990. 10. Thomas Eckenrode, The Venerable Bede: A Bibliographical Essay. Atlantic Provinces Book Review 36 (1985) 172–194. 11. Pierre-Yves Lambert, Les Commentaires Celtiques à; Bede le Venerable, Études Celtiques 20 (1983) 119–143; 21 (1984) 185–206. 12. William D. McCready, Miracles and Venerable Bede. Pontifical Institute of Mediaeval Studies: Studies and Texts 118. Toronto 1994. 13. George H. Brown, Review of William D. Cready, Peritia 11 (1997) 406–409. 14. Dáibhí Ó Cróinín, The Irish Provenance of Bede's Computus, Peritia 2 (1983) 229–247. 15. T.M. Charles-Edwards, Bede, the Irish and the Bretons, Celtica 15 (1983) 42–52. 16. Jean-Michel Picard, Bede, Adomnan and the Writing of History, Peritia 3 (1984) 50–70. 17. Edward James, Bede and the Tonsure Question, Peritia 3 (1984) 85–93. 18. Ní Chatháin, Proinseas. Bede's Ecclesiastical History in Irish, Peritia 3 (1984) 115–130. 19. Myles Dillon, Laud Misc. 610, Celtica 5 (1960) 64–76 20. Myles Dillon, Laud Misc. 610, Celtica 6 (1963) 135–155. 21. R. I. Best, Bodleian MS. Laud 610, Celtica 3 (1956) 338–339. 22. Anne and William O'Sullivan, Three notes on Laud Misc. 610 (or the Book of Pottlerath), Celtica 9 (1971) 135–151. **The edition used in the digital edition**2. A Middle-Irish Fragment of Bede's Ecclesiastical History, transcribed by O. J. Bergin, Anecdota From Irish Manuscripts Vol. III.. O. J. Bergin (ed), First edition [pp. 63–76] Hodges, Figgis & Co. Ltd.Max NiemeyerDublinHalle an der Saale (1910) ### Encoding #### Project Description CELT: Corpus of Electronic Texts #### Sampling Declaration The present text represents pages 63–76 of the volume. The editorial addenda and corrigenda are integrated in the electronic edition, only the more important footnotes have been included. #### Editorial Declaration ##### Correction Text proofread three times. Corrections are tagged corr sic; text supplied by the editor is tagged sup resp="OJB"; expansions by the editor are tagged ex resp="OJB". ##### Normalization The editor's word division of words has been adhered to. ##### Quotation Quotation marks are rendered q in the prose text. ##### Hyphenation Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, this break is marked after the completion of the hyphenated word. ##### Segmentation div0=the history; page-breaks are marked. Folio numbers of the manuscript are marked. Paragraphs are marked. ##### Standard Values Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd. ##### Interpretation Personal names, group and place names are tagged. #### Canonical References Page-numbers of the printed text are tagged *pb n="nn"*. ### Profile Description Created: MS. Laud Misc 610: a miscellany of prose and verse texts in Irish and Latin, assembled mostly in 1453 and 1454 in Carrick, Pottlerath and elsewhere for Edmund Butler (d. 1464). The two main scribes copied out earlier materials including genealogies and legends, partly from the Saltair of Cashel (now lost), and also incorporated (fols. 59r-72r, 123r-146v) 'The Book of the White Earl', which had been made with finely decorated initials between 1410 and 1452 for Edmund's uncle James Butler, 4th earl of Ormond (d. 1452). (15th century) #### Use of language ##### Language: [GA] The text is in Middle Irish. ##### Language: [EN] Title is supplied in English. ##### Language: [LA] Some phrases are in Latin. ### Revision History * (2008-09-29) Beatrix Färber (ed.) * Keywords added; file validated; new wordcount made. * (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.) * Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion * (2005-08-04T15:29:40+0100) Peter Flynn (ed.) * Converted to XML * (2002-06-17) Beatrix Färber (ed.) * Third proofing; application of regularizations and expansions; Header modified; HTML file created. * (2002-06-13) Ruth Murphy (ed.) * File parsed using NSGMLS. * (2002-03-14) Ruth Murphy (ed.) * Bibliography compiled; text proofed (2); integration of addenda and corrigenda; completion of structural and content markup (place/people/organisation names). * (2002-03-10) Beatrix Färber (ed.) * Text converted to ASCII, provisional header created; file parsed using NSGMLS. * (1995-05) Staff at the CURIA/CELT Project (ed.) * First proofing and structural markup of text. * (1995) Staff at the CURIA/CELT Project (ed.) * Text capture. --- #### Corpus of Electronic Texts Edition: G100052 ### A Middle-Irish Fragment of Bede's Ecclesiastical History: Author: unknown --- p.63 {folio 89b1} Augtar inna healathan sa **Béid** huasalsacart ecnaid fer ratha De i n-ecna & i crab*ud*. Fuair **Beid** da*no* forthachtaigthid --- p.64 .i. **Alpin** in t-ab rohairmitnech, in fer rohorcthe trisna huile disciplu ina fer n-eolach **Teodir** epsco*ip* & **Adrian** inn abbad, ar rofogluind **Alpín** o descippluibh **Griguir** nahí rogníthe hi cennuth*aig* Cantuariorum & isna ferannaibh comacraibhibh & ana fuair o sencassaibh na littr*e no* o tidnacul na senorach & rotharmhinuid **Albín** co **Béid** innahí rohasneid dó **Nothelmus** huasalsacart na hecailsi lundunensis rodbo o littrib no o himaccalmaihh. IS é **Nothelmus** tucastar epistil o **G*riguir*** nach o **Róim** co **Saxano**. Is iat roforcan **Albín** comtis echlanta don sairse **Beid** noibh. O thossach *immorro* na staire co creitem na **Saxan** o scribendaib na n-arsata adiu 's anall rofoglaind **Béid** & rothinol. **Daniel** im*morro* epis*copus* **Saxan** funetta rofaidestar cuca o hepistlib stair a ceniuil fadéin & na **Saxain descertach** & **Inse Uechtæ**. Iris im*morro* intinscanta Mercio*ru*m Saxorum rafoglaim corraba side tresna dá huasalsacart **Ceddi** & **Cedda** & corohathnuiged treotha iris na **Saxan airtherach** .i. o braithribh na manistrech rochumtaiged leo .i. **Lestingæu**. Nahí rognithe hi cennathaig na **Saxan airtherach** arranic rainn de o thidnaicthib na n-asartha, raind aile o atharcud inn abadh **Hessi**. Nahí im*morro* rognithe i lleith ra hiris Críst hi cennathaig **Lindis** rohoglaind o guth biu in t-uasalsacart **Cimb*e*richt**. Tidnacla im*morro* Nordanimbrorum .i. sencassa **Saxan tuascertach**, sochaide o fuair seom & rostuc fein. **Britania** insola oc*c*iani cui quondam **Albion** no*me*n erat ocht cet mile chemend ina fot .cc. ina lethet inna --- p.65 himtimcell im*morro* .i. cuic mile sechtm{folio 89b2}mogat fo hocht cethrachat. Oct cathracha fichet inti & cuic berlai .i. Saxanberla & berla Brethnas & berla Cruithnech & Goedelg & Laten. Anno .xlo. natiuitatem Christi .i. cethracha blia*dan* ria ngein Críst tanic **Gaius Ilius** i nn-**Inis Bretan**, co fargaib a longa & a sluag in cet fecht, & co farcaib **Labienus** tribunus. Ruc-som fo deoid giullu **Inse Bretan**. Cluid **Cessar** in cethramad ri iar n-**Iúil** tanicc a n-**Inis Bretan** co rranicc co h-**Insi hOrc** ab incarnacione Domini.clvi. **Marcus Antonius** cona brath*air* .i. **Lucio Aurilio Commodo** cretim i nn-**In*is* Bretan**. Ab incarnatione Domini .clxxx. ix. **Seu*erus* Affer Tripolitanus** *tire* tanic i n-**Inis Bretan**, **Leptis** ainm a chathrach sin **Affraic**, in xuii. ri iar *n-**Iuil***. Is leis doronad clad **Saxan**. Atbath hi **Cair Abroic**. Da mac occa .i. **Bassianus** & **Geta**. Ba sein rogabh in rige, ainm dó **Anto*nin***, ab incarnatione Domini .cclxxxui. **Dioclisten** in tres rí ar .xxx. iar n**luil**, & **Maximen** tanic i nn-**Inis Bretan**. Is na haimsir rogab **Carausius** rige **Bretan** .uii. mbliadna conidromarb **Alectus**, co rrogaib side rige tri bliadna conidromarb **Asclipidotus** & ba ri side re .x. bliadan. **Dicclisten** i n-airthiur in domuin ac ingreim na Cristaide & **Maximen** ina hiartur. Hissind ingreim-se forodomair **Alpan** noeb & **Aaron** & **Iuil** airchinnech **Cathrach Legionum**. Isind aimsir-se atbath **Constans** ri **Bretan** athair **Constantín** meic **Helinæ** .i. caratben **Constantín**. Roscrib --- p.66 **Eutropius** conid ann rogab **Constantin** a rige ar tus i nn-**Inis Bretan**. Dáig rogab a hathair flaithius **Franc** & **Hespainech** i mbethaid **Dioclisten** ab incarnatione .ccclxui. {folio 90a1}**Gratianus** cethrachad rí o **Iúil**, is na haimsirside rogab aræle **Maxim** rige **Brettan** ab incarnatione Domini .cccxciiii. **Arcadius** i rrige in domuin .i. mac **Theothois** in tres rí ar .xl. iar n-**Aug*uist***. **Pilagius** Brit do gabail ersi & do thogail na Cr*ístaid*i. Ab incarnátione Domini .cccc. uii. Cethri bliadna .xl. resin debliadain togla **Roma** o **Helair** rig na n-**Goth** rorigadh **Gratian** coraid i m-**Brethn*aib*** & romarbad iartain. **Constantín** iartain ri o anmain in choro innáas o inracus conidromarb **Constantinus Comes** tre forcongru **Honorii**. Tanic **Constans** a mac a manchaine & rogabh rige. Robrissed tra **Roim** iartain millisimo .co. xlo. uiio. blia*dain* o rocomtaiged. Is e sin crich flaithusa Rómán for **Inis Bretan**, iar .cccclxx. blia*dan* o rogabh **Iuil** **Inis Bretan** tra rosdigbatar **Romanaigh** imma miltnecht & nir farcabsat ócbad *no* æs engna inti & rucsat **Romanaigh** & nisleicset huadib etir. IS aire sin doronsat **Goedil** & **Cruithnig** na da chiniud chomfochraibe sin braitt & creich dibh. Dochuas o **Bretnaib** co n-epistlib co r-**Romanchu** ar daig cobartha, & doruacht miltnec*c*t calma cucu & dorronad clad accu dar in n-insi ri hucht **Cruthnech** & **Goedel**, & dochuatar dia taig iartain. Fo cetoir tancatar na namait & rothunsetar **Bretnu** am*al* gort abbaig. Rofaitte na techtairi dorisse & doruac*c*t legion do chobair **Bretan** & rochathaigset --- p.67 ri naimdibh **Brettan** & rohathnuged in cladh leo dorrigned la **Seu*er*us**. Ba do {folio 90a2} clochaib in fecht sain .i. uii. traiged ina lethe & .xii. ina harde, o muir co mmuir a fott. Tuir imda fair & daingnigther am*al* na tistais dorís dia cobair & lotar as. Otcualatar **Goidil** & **Cruithnig** am*al* chono alta fo chairib dochuatar foithib ab incarnatione Domini .cccc. xxui. **Teothois Iunior** post **Honorium** in cethramad ri .xl. iar n-**Aug*uist***. **Palladius** dochum n-**Erenn** a papa **Celistino**. Hi .xxxiii. in **Teothois**-sin rucad epistil ina mbriathar-sa o **Bretnaib** dochum in consuil diarbo ainm **Cóetium** .i. *Nos repellunt barbari ad mare, *mare* repellit ad barbaros. Inter hæc oriuntur duo genera funerum, id est aut iugulamur aut mergimur’’* . Act cena ní tarsat **Romanaig** dia n-aid, deithbir ón iarsinn aimsir-sin roboi **Bledla** & **Attila** da rig na n-**Umuneta** hic inrud Román co romalartsatar cid **Eoroip** uili & co tanicc gorta mor dia n-eis. Marb imm*orro* sochaide do **Bretnaib** do gortai iarna slait ma n-uile biad do **Cruth*nibh*** & do **Goedelaibh**. Tanic immed messa & toraid iarsin gortai sin. Ro assar iartain oc **Bretnaib** fledogugud imda isin blia*dain* sin ropo nessu. Rohassair assaide sarthol & etrad & follach Dé & ecailse. Tanic iartain plag tedma & comerge trom na namat forro .i. na namait nua, **Saxain** a n-ainm side. Hi trí longaib tra fotaib tancatar **Saxain**. **Bret*ain*** immorro cona ríg .i. **Uertigern** rogabsat **Saxano** na sid co l [*gap: extent: word*] menmnach amal bid do ditin a t [*gap: extent: one or two words*] h. {folio 90b1} Rochomoentadaigset *immorro* **Saxain** re **Cruthentuaith** & re n-**Goedelo** & roinrætar **Inis Bretan** uili & --- p.68 doratsat fo gein cloidem & gæ a daine & a rigu & a taisechu, a treun & a fainn, a sacairt uasa n-altore & ni rith nech nosaiged forás mór iartain for **Saxano**. Tri cinela saxan tancatar assin **Germain** .i. **Saxain** & **Angli** & **Iuti**. Da chinel **Iutarum** **Contuar** & **Uictuani** .i. attrebthaig **Insi Bechte**, & na **Saxain** funedcha, cin*el* hi comair dond insi sin. Da chenel na **Saxan** *immorro* nairtheraig huile & na medonaig & na **Saxain** funeta. D'**Anglis** immorro mediterreni .i. lucht **Caíri Ebróc** & **Orthonimbri**. Dib side na toisig robatar resind longis .i. **Orsa** & **Egist** da mac **Uectgilsi meic Guicthe meic Guecta meic Uicta meic Uechta meic Uoden meic Frelub**. Heres **Phelaig** co mmor ind inbaid sin ac fuasnad **Insi Bretan** co tanic **German** noeb cend na hecailsi Altadorensis & **Lupus Tricasenus** a **Franccaib** co ro chobratar inn *in*is tri rath & mirbuilib & dochuaid **German** fein hi tosach in chatha la **Bretnu** & roraidset na sloig ic dul isin cath tre forchongru in chleirig All*eluia*, & rotheithset na namait fo chetoir. Doratsat **Bretain** do dermat cech olc fuaratar & cach digail, conerrachtatar catha & debtha occo fein, & ní tharsat honoir dona sruithib robatar occo & dochoid dimmus & olc intib co rrici a sacartu & a clerchu, & ni leictis bretha na fírindi do faisnis dona **Saxanaib** robátar cid na n-oentaid fein, acht nocho derig Dia a thuaith feissin choru lim rofuidestar in Dia sein forcetlaide ba hinraccu rochreits{folio 90b2}etar. Ab incarnatione Domini do.lxxxo.uo. **Auric** in cethramad rí ar .l. o **Aug*uist*** i rrige in domain. Cuius anno .xo. **G*regorius*** sédem tenuit apostolicam. --- p.69 Coica blia*dan* ar cét o thichtain **Saxan** co sein tanic **Aug*ustin*** co sochaidi do Chr*ist*aidib do phroicept brethri De do **Saxanaib**. O doruachtatar **Insi Tanatos** dond leith anaer do **Chantia** dochuatar techta uadib co h-**Edelbrect** .i. ardrí **Saxan descirt**. Is and robói in **Cantia**. Robói immorro muinter **Aug*ustin*** .xl. fer & robatar etercertaide a f-**Franccaib** maroen ríu do muintir ep*i*sc*opi* **Arelatensis** .i. **Etherius** & rl. Roraidset na techta resin rig :‘O Roimh ronfáideg & tucsamar degscél lind .i. flaithus cen hairchra donafib chretit Isu Críst mac De bi.’ Rorecair in rí: ‘Doberthar duibsi inní ricfaidthi a les cofesamarne ar comairle immon cretem.’ Tanic clú na Cristaide a sétig .i. **Bercta**, do cheníul rí*g* **Franc**, ar is amlaid dosfuc o thustidib coro chometad smacht nemelnide na hirse. Epscop uasal hic afriund di cach lai. **Ludardus** a hainm side. Tánic in rí arnabarach cona maithib do immacalldaim re **Aug*ustin*** & ropritchastar **Aug*ustin*** do. Roraidh in rí: ‘Isat sochrai chetus bar mbriathra, acht noco chumcaim-se comchetfaid doib, acht fáilti chainhuarrech fogébthaidh se coro derborsa bar mbriathra, & pritchaid do chach, ní tairmescaim se immuib’. Tuc in rí aitte doib isin cathraig Doruuensis. Lotar isin cathraig croch Críst reompu co ndeilb Críst inti. Trebait isin cathraig co hennacc o bés cethecailsi na n-apstal o hirnaigthib g*ré*sachaib o *f*rithairib o hainib oc forcetal cháich. Rochreit sochaide {folio 91a1} in du-ssin. Fo deoig rochreit in rí fein. Rohairfited o bethaid glain inna chleirech. Dorat doib cumachtai cumdaig eclass inna --- p.70 cathrach archena. In **Dorouensi** i n-eclais noeb **Martain** re cathraig amuig roattrebsat na clerigh, **Bretain** o chein rodochumdaigset. Iarsnafib se trá dochoid **Aug*ustin*** co h-**Etherius** eppscop **Arelatensis** amal atbert **G*rigoir*** ris, corohordned ann corbo huasalepscop do chinind **Anglorum**. Iar tuidecht dó dia thig rofaid **Lurint** huasal*s*acart & **Petar** manach do **Roim** do aissneis na **Sax*an*** do bith cristaidi, & is hesium uasalepscop, & araile imchomarca do thaiscidib na hecailsi, & ní chumaic in chumri conorragba. Rofaid *immorro* **Grigoir** araile leó do thennad na creitmi .i. **Millitus** & **Iustus**, **Paulinus** & **Ruffinianus**, & dorat palliu na llaim do **Aug*ustin*** on ordaigfed epscopu, & tucad do da eps*cop* .x. do ordugud i n-inadaib saindradhachaib .i. epscop i l-**Lundain** & pallium o **G*rigoir*** dó & epscop hi cathraigh **Erbroic** & pallium dó o **G*regori*o** & atbert **G*rigoir*** na sacairt **Bret*an*** co brathardo do fomugud do, & atbert **Grigoir** cen templu na n-idal do scailiud acht a coisecrad do Dia & altóri intib & tasse na noem & rofáid **G*rigoir*** do **Aug*ustin*** ar nacharagbad diumus tria imad na mirbuile dorigne Dia per eum ‘ar is ri sochaide dib atbera Dia i llo bratha non noui uos’. Tuctha epis*tli* uad co h-**Edilbrict** dia buidechus ar gabail na hirse & roahnestar **Aug*ustin*** dona hoentadachaib. **Aug*ustin*** tra dessid hi sossud uasal epscoip hisin cathraig .i. **Cantia**, & rochosecair in n-eclais on urd Romanach, & roch {folio 91a2}osecair in n-eclais dorrigned la h-**Edelbricht** sel on chathraig i nn-anmaim **Pettair** & **Poil**, & tucad a habdaine do **Petar** isinn eclais sin. Cumsanait taissi **Aug*ustin*** cona saigthigidib & taissi ríg **Cantia** *robáided(?)* **Petar** im*morro* in t-abb isind ucht mara dianid --- p.71 ainm **Anfleot** & rofailsig Dia a chorp & rohadnacht isin chathraig .i. **Bononia**. **Elfrid** im*morro* isind aimsir hi rríge **Nordanimbrorum** (.i. o **Umbra fo thuaid**) dorat side cath do **�dan** do ríg **Scot** .i. cath cruaid i n-**Degsastan** (.i. **Lapis Degsa**) hi torchair **Teodball** brathair **Aedilfrid**. Finit primus liber. Anno dominicæ incarnationis .dc. **G*rigoir*** do hepiltin. Roscrib **Beid** dia bethaid & dia gnimradaib & dia deithidin im **Saxanaib**. Laa n-óen dochoid in forum uenalium co n-acca da macca*n* rochoema do **Saxanaib** and co ngnuisib corcra co mongaib buidi co cnessaib taitnemachaib. ‘Can doib so?’ ol **G*rigoir***. ‘A h-**Inis Bretan**’, ol na daine. ‘Indatt Cristaide no indat pagandai?’ ol **G*rigoir***. ‘Pagandai’, olsiat. ‘Truag’ (.i. co n-osnaid), arse, ‘letheid ind lochta so for seilb diabail. Cid a hainm in cheiniúil?’ ar **G*rigoir***. ‘**Angli**’, arsiat. ‘Is maith’, ol **Grigoir**, ‘gnuisi angel leo, coir a rochtain hi comchrandchor angel. Cid ainm a tuaithi?’ ol **Grigoir**. ‘**Deri**’, olseat. ‘**Deri**’, ol **Grigoir**, ‘de ira eruti. Cid ainm ind ríg?’ ol **Grigoir**. ‘**�lde**’, olsiat. ‘Alleluia canfaid’, ol **G*rigoir*** ‘do molad De’. Dochuaid **G*rigoir*** co dian dochum an papa & atbert fris forcetlaidi do chor do procept do **Saxanaib**, ‘& mad coir’, arse, ‘bam erlam re dul and’. Nirba comairle{folio 91b1} lasin senod. Amal rogab *immorro* a hapdaine rofaid **Aug*ustin*** ut dixi. Iarsein trá rotriall **Aug*ustin*** na hirse robatar oc **Bretnaib** do dichor immon caisc & a n-oentugud & **Saxain** im oeniris & oénchind. Atbertatar im*morro* **Bretn*aig*** na bud cend dóib **Aug*ustin*** & na --- p.72 hoentaigfitis hic tendad hirsi **Saxan**. Atbert **Aug*ustin***: ‘Ar nach áil duibsi a mbráthris, doberat cath duibsi & tæthaistí léo.’ Rocomallad anísin. Rola **Edilfrid** a n-ár isind lucc dianid ainm **Legacest*er*** oc **Bret*naib*** .i. **Caer Legion** (.i. **Ciuitas Legionum**). Tancatar cleirig **Bretan** huili do airnaigthe ria laichaib iar cúl in chatha iar n-aine tredinais doib. Otchondairc **Edilfrid** rofoi cuccu; mili & da chet do chleirchib and & ní térna dib acht .l. ccc. septies do manchaib **Bennchair** namma romarbta and. Anno ab incarnatione Domini .dc. iiii. **Millitum** do hordned i l-**Lunnaind** .i. cathair na **Saxan airtherach**. **Tames** eturru & **Cantia**. **Sabinct** ba flaith i l-**Lundaind** fo **Edilbricht** & dorronad oc **Edilbricht** eclas do **Phól** apstal i l-**Lundaind**. **Iustus** *immorro* ro hordned in **Cantia** isin chathraig **Dorobreus**. Is inti dorigni in rí eclais do **Andrias**. Trí míle a **Doruuerui** atbath **Augustín**. Rohordned **Lurint** na inad dia éis. **Millitus** co r-**Róimh**, & tuc tascide imda o **Bonifait** on phapa. Anno ab incarnatione Domini dc. xui. fichi *immorro* o thanic **Aug*ustin*** a m-**Bretn*u*** atbath **Edilfricht** in rí .i. in tres rí rogab o **Chantia** co **Humbra**, **Celin** in ri tanaise, **Edilbricht** in tres rí. **Redualt** in cethramad. **Eduni** in *cóic*edh .i. ri **Rordanimbrorum**, **Osualt** in seised, **Ossio** a brathair in sechtmad. {folio 91b2}**Edilfricht** tra mac **Muric m*ei*c Octa m*ei*c Oric**, diarbo ainm **Oisc m*ei*c Egist**. **Edball mac Edilbricht** na hinad & roleicc creitim ar in paganacht, & romarb **Sap*er*ict** rí **Lundaindi**, foracaib side tri m*ac*cu gentlide. Dochoid --- p.73 **Millitus** in t-epscop ar teiched na pagandai co **Cantia** co **Lurint**. Dochoid **Lurint** & **Iustus** hi **Frangcaib**. Roimraid **Lurint** dul na degaid co rothairmescad imme ind-aislingi dia rochotail i n-eclais **Petair** .i. rosraigled he ar thréd Críst do thrégud cen óeghaire. O thanic maten roindis dond ríg. Rohimeclaig in rí in comdid, & tucad **Mellitus** & **Iustus** a **Francaib**, acht ni roleicset chucu lucht **Lundaindi** **Mellitus** ar grad gentliuchta. Tarrasair **Mellitus** in **Cantia** i n-eclais **Petair** atbath **Lurint**. Rogab **Mellitus** epscop*oiti*. **Iustus** i n-eclais **Hirofenfe**. Atbath **Mellitus**, **Iustus** na hinad i n-ardespocóiti do réir in pápa .i. **Bonifait**. **Paulin** ind inbaid sin oc p*ra*cept do **Sax*anaib*** tuas*cirt*. Is e so fochund a chreitmi .i. **Eduni** in rí rochuinnig side ingin **Edilbricht** rí **Cantuariorum** do mnai dó .i. **Celtiberga** *nó* **Tata**. Roraid a brathair **Eadball** na tibred in ingin cristaidi acht do Chrístaide. Atbert **Eduni** na dernai olc ri Cristaidib acht roraid ‘Ní diultab-sa’, ar se, ‘mo bith cristaide dia coemos corbam inraice de’. Tucad do inn ingen & rofaided **Paulín** maróen ria. Ranic side aidchi chasc do thig ind ríg. Isin aidchi sin tanic araile for techtairecht diamlaigthe. Issin aidchi sin rothuisim a ben ingin do .i. **Ernfled** & robaisted & rohedhpradh do Dia dia soérad dond écóir doronai & do soerad a mná. Is í do baisted ar tús do **Saxanaib tuaiscirt**. O'tchondairc **Paulín** {folio 92a1}corbo dulig menma ind ríg do thairbirt i n-iris, roguidh in coimdig coro thorromad a tuaid & in ríg. Rofailsiged do **Phaulín** tri faitsine .i. fechtus robói for indarba ó **Hedilfraid** o rígh **Nordanimbrorum** co --- p.74 ndechaid do thig **Reduald** rig **Cantia** for teiched *rofáid(?)* **Edilfraid** techta co **Reduald** co sétaib ar marbad **Éduni** fa do & fa thrí. ‘& cath fora seilb’, ar se, ‘mina marba **Eduni**’. Roraid **Reduald** co mairfed **Eduni**. Adchuala cara do **Éduni** & roraid ris: ‘Tanac’, ar se, ‘dot breith dú na coemsat a ndis ni duit .i. **Edilfrid** & **Reduald**’. Atbert **Eduni**. ‘Noco chumcaimse. Rodlúthus mo síth & in rí.’ Dochóid uad a chara & roboi (.i. **Eduni**) i ndorus na palaiti co toirrsech & co dubach na suidhi for carraicc & ni fitir cid dogníd. Atchondairc duine alaind anaichnidh chuca & roraid ris, ‘Cid ar a fuile sund at óenur’, or se, ‘& cách na chotlud? Dia ngaba mh'forcetul sa’, ar se, ‘notuaslaicfind ona dubaib & on tsnim fil ort, & noaslaicfind for ind ríg na dernai olc fritt, & biat rí do cheniul fein’. Roraidsom: ‘Dianomsoera ar na cuimgib si, dogen sa a n-apraidh-se.’ Dorat an duine sin fo cetoir a boiss for a chend & roraid: ‘Is e seo in comardha, & tabair dot aire & comaill do brethir in tan sin, & dena in forcetal atchluinfe ind inbaid sin’, & dochoid uad iardain. Tanic a chara chuca & roraid, ‘Ba cobsaid. Rocumscaided cride in ríg; ní léic ind rigan olc fritt’. Rofecht in cath {folio 92a2} & dor [*gap: extent: 2-3 words*] and & rogab **Éduni** ind ríge. Inn-araile ló tra tánic in fer De **Paulín** co h-**Éduni** & dorat a laim fora mullach & roraid: ‘In tuc in comardha sa?’ ar se. Dorochair & se crithnaigthe fo chosaib in cléirig, & rochreit & robaisted , & rofaid sacartu & miledu do discailiud na n-ídal robatar hi **Cair** & robaisted i lló --- p.75 na casc i n-eclais **Petair**, & dorat sosad eps*cuip* do **Paulín** isin eclais sin .i. eclais chláraigh, & dorigne tempul mor and iartain do chlochaib. Atracht ireis & creitem co mmor hi **Nordanimborum** & hicond ríg , coro herail cid creitem for **Erbuald** for ríg **Saxan** funedach. Ropritchastar **Paulín** do chennath*aig* **Lindifi** den taeb andes do **Umbra**, & rochreit **Blaica** airrí na cathrach **Linndocolínae**. Noimtheiged oenben **Inis Bretan** ind inbaid sin ar met in tsíde. **Honorius** papa ind inbaid sin tar eis **Bonifait** & tuctha epistle uad do nertad hirse **Édune**. Atbath an t-uasalepscop **Iustus**. Rogab **Honorius** na hinad an *cóic*edh epscop ecailsi **Doruuernensis** .i. **Augustín**, **Lurint**, **Millitus**, **Iustus**, **Honorius**. **Paulín** roordnestar **Honorius** in **Lindocolíno**, & dochóid co **Roimh** & dorat **Honorius** in papa pallium do, & rochind in papa cipe tan atbalad epscop **Doruu*er*nensis** epscop **Caire** do hordned neich na inad, & in fer aile masech, ar na roscíthaigther tria rea fata na talman co r-**Roim**. Rofáidhestar da*no* **Honorius** epistle co **Góedhelo** do cheilebradh na casc .i. co manchaib **Ia** .i. co **Baetan** co **Cronan** co **Colman** & **Lasrian** & **Scellan**. Dorochair tra **Édune** la h-**Edball** rí **Bretan**, & re **Penta** rex **Mercior*um*** .i. ri **Castra**. {folio 92b1}Anno dominicae incarnationis .dcxxxiii. Ara mora hi **Sax*naib*** tuas*cirt* tar a heis. Ond anbthine sein ruc **Paulínus** **Edilbercta** i lluing co **Cantia** & rohairimed co honorach o **Hetball** & o **Honorio** episcopo, & doratsat lestra imda oir & argait do thimthirech altore De, cros óir & **Étune** & in cailech. Hitat innosa in **Cantia**. Isin --- p.76 inbaid si robaded **Romanus** erchonsol ecailsi **Hirofensis** for **muir Etálda**. Is don eclais sin rohordaig **Paulín** in pallium tucc ab ***Hon*orio**. **Iacob** *immorro* deochon **Paulín** fer eclastacda & fer noeb & sui chantairechta hi **Cair** re ciana.