

#Táin Bó Cúalnge from the Book of Leinster


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


Táin Bó Cúalnge from the Book of Leinster
=========================================


Author: Unknown
---------------


### File Description

Cecile O'RahillyElectronic edition compiled by The CELT Team

Funded by University College, Cork and  
Professor Marianne McDConald via the CELT Project. 2. Second draft.Extent of text: 56150 words#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University 
College, Cork  
College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt

 (2002) (2008) (2014) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G301035Availability [RESTRICTED] 
Available with prior consent of the CELT programme for purposes of
academic research and teaching only.


  
[RESTRICTED] 
Hardcopy copyright to the Royal Irish Academy and the School of Celtic 
Studies, (Dublin Institute for Advanced Studies).


#### Sources


**Manuscript sources (all recensions)**2. Dublin, Royal Irish Academy, MS 1229 (alias 23 E 25 alias Lebor na hUidre. Three main scribes, including Máel Muire mac Célechair meic Cuind na mBocht (slain by raiders at Clonmacnoise in 1106); see Kathleen Mulchrone and Elizabeth FitzPatrick, Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy xxvi–xxvii (Dublin 1943) 3367–3379. The text is on p 55a–82b (end missing).
3. Trinity College Dublin, MS TCD 1318 (alias H 2 16), The Yellow Book of Lecan, a vellum of the end of the fourteenth century, col. 573–644 (facs.: p 17a–53a) (beginning missing).
4. London, British Library, Egerton (W), f 88r–105v (end missing).
5. Maynooth, Russell Library, O'Curry MS 1, p. 1–76.
6. Dublin, Trinity College Library, MS 1339, alias H 2 18 alias Book of Leinster, p 53b–104b.
7. Dublin, Royal Irish Academy, MS 740, 1–27 (alias C VI 3): f 28ra–65vb.
8. London, British Library, Egerton 93; written in 1477 by Domhnall Albanach Ó Troighthigh; origin Baile an Mhóinín, Co Clare. Text is on f 26r-35v (fragment, early modern version).
9. Dublin, Trinity College Library, H 2 17. The text is on p 336–347& 334–335 & 111–114 & 348–349 & 115v118 & 350v351 (fragment; early modern version).
**Editions, including editions of parts of text (all recensions)**2. Max Nettlau, The fragment of the Táin Bó Cúailnge in MS. Egerton 93 (ff. 26a 1-35b 2), in: Revue Celtique XIV (1893) 254-266; XV (1894) 62-78; 198-208.
3. Ernst Windisch (ed.), Die altirische Heldensage Táin Bó Cúalnge nach dem Buch von Leinster, in Text und Übersetzung mit einer Einleitung [und Wörterverzeichniss]. Gedruckt mit Unterstützung der kgl. sächsischen Gesellschaft der Wissenschaften, Leipzig, 1905.
4. John Strachan and J. G. O'Keeffe (ed.), The Táin Bó Cúailnge from the Yellow Book of Lecan. With variant readings from the Lebor na Huidre, Suppl. to Ériu I-III., VI., (1904-12). Reprinted 1967.
5. Ernst Windisch (ed.), Táin Bó Cúailnge, nach der Handschrift Egerton 1782 [fol. 88b], in: Zeitschrift für Celtische Philologie IX (1913) 121-158.
6. Rudolf Thurneysen, Táin Bó Cúailghni nach H.2.17, in: Zeitschrift für celtische Philologie 8 (1912), 525-554 [H 2 17].
7. Richard I. Best, Comhrag Fir Diaidh & Chon Culainn. Táin Bó Cúailnge. [Text ed. from Franciscan MS. 16, Dublin, 83-102 and H 2 12 [15] TCu fol. r, in: Zeitschrift für Celtische Philologie X (1914) 274-308; XI (1916) (corr.).
8. O. Bergin and R. I. Best (eds.), Lebor na hUidre, Dublin 1929, ll. 4479-6722.
9. Pádraig Ó Fiannachta (ed.), Táin Bó Cúailnge: The Maynooth manuscript, Dublin 1966 [O'Curry].
10. Cecile O'Rahilly, The Stowe Version of Táin Bó Cuailnge. Dublin 1961 [C VI 3].
11. Cecile O'Rahilly, Táin Bó Cualnge from the Book of Leinster. Dublin 1970 [LL].
12. Cecile O'Rahilly, Táin Bó Cúailnge. Recension I. Dublin 1976 [LU, supplemented by YBL and variants].
**Translations and Adaptations (all recensions).**2. A.T. de Vere, The foray of Queen Maeve and other legends of 
Ireland's heroic age, London 1882 [English Rec II].
3. Standish Hayes O'Grady, in: Eleanor Hull, The Cuchulinn Saga, 
Dublin 1898 abridged English transl. (Rec II).
4. Lady Gregory, Cuchulain of Muirthemne: The story of the men of 
the Red Branch of Ulster, London 1902 (Engl. paraphrase).
5. L. W. Faraday, The Cattle Raid of Cualgne (Táin Bó 
Cuailnge), London 1904 (Grimm Library, no. 4) (English Rec I).
6. Ernst Windisch (ed.), Die altirische Heldensage Táin 
Bó Cúalnge nach dem Buch von Leinster, in Text und 
Übersetzung mit einer Einleitung [und Wörterverzeichniss]. 
Gedruckt mit Unterstützung der kgl. sächsischen Gesellschaft der 
Wissenschaften, Leipzig, 1905 German (Rec II).
7. Henri d'Arbois de Jubainville: Táin Bó 
Cúalnge. Enlèvement du taureau divin et des vaches de Cooley. 
La plus ancienne épopée de l'Europe occidentale. Traduction 
par H. d'A. de J. Première livraison publiée avec la 
collaboration de Alexandre Smirnof, Paris, 1907. Deuxième livraison 
publiée avec la collaboration de Eugène Bibart. Paris, 1909 
(French Rec II).
8. M. A. Hutton, The Táin. An Irish Epic Told in English 
Verse, Dublin 1907 (Rec II).
9. J. Dunn, The Ancient Epic Tale Táin Bó 
Cúalnge, 'The Cúalgne Cattle-raid', London 1914 
(English).
10. T. P. Cross and C.H. Slover, Ancient Irish Tales, London 1936 
Reprint with updated bibliography Dublin (1969) 281-327 (English).
11. Thomas Kinsella, The Tain, translated from the Irish epic 
Táin Bó Cuailnge, Dublin: The Dolmen Press 1969/Oxford 
University Press 1970 (English, based on Rec I with parts of Rec 
II).
12. Gabriella Agrati and Maria Luisa Magini, La razzia del bestiame 
del Cuailgne, in: La saga irlandese di Cu Chulainn, Milano 1982, 107-254 
(Italian Rec II).
13. Cataldi, Melita, La grande razzia [Táin Bó 
Cúailnge]. Milano: Adelphi Edizioni S.P.A., 1996 (Italian). [Rev. 
Doris Edel, Zeitschrift für Celtische Philologie 51 (1999) 
286-290.]
14. Guyvonvarc'h, Christian-J., La Razzia des vaches de Cooley, 
Paris 1994 (French Rec I). [Rev. Doris Edel, Zeitschrift für Celtische 
Philologie 51 (1999) 286-290.
15. Cecile O'Rahilly, Táin Bó Cualnge from the Book 
of Leinster. Dublin 1970 [English Rec II].
16. Cecile O'Rahilly, Táin Bó Cúailnge. 
Recension I. Dublin 1976 (English).
17. Sergey Shkunayev, Pokhishchenyie byka iz Kualnge, in: T. A. 
Mikhaylova and S.V. Shkunayev, Pokhishchenyie byka iz Kualnge, Moscow 1985, 
117-327 (Russian Rec II).
18. J. M. Álvarez Flores, El perro de Ulster: Una gesta de 
la antigua Irlanda, Barcelona 1988 Spanish Rec II).
19. Feargal Ó Béarra, TBC Recension III with 
introduction and notes; (English), Emania 15 (1996) 47-65.
**Secondary literature (all recensions).**2. J. O'Grady, History of Ireland: The heroic period, Dublin and London 1878.
3. J. O'Grady, History of Ireland: Cuculain and his contemporaries, Dublin and London 1881.
4. J. O'Grady, The coming of Cuculain, London 1894.
5. Henri d'Arbois de Jubainville, Esus, Tarvos trigaranos; La légende de Cúchulainn en Gaule et en Grande-Bretagne, Revue Celtique 19 (1898) 245–251.
6. Max Nettlau, The Fer Diad Episode of the Táin Bó Cúailnge. LL 82a 21–88b 52. In: Revue Celtique X (1889) 330–346; XI (1890) 23–32; 318–343.
7. J. v. Pflug-Harttung, Les cycles épiques d'Irlande: leur date et leur charactère, Revue Celtique 13 (1892) 170–186.
8. Eleanor Hull, The Cuchullin saga in Irish literature. London 1898.
9. E.C. Quiggin, Die lautliche Geltung der vortonigen Wörter und Silben in der Book of Leinster version der Táin Bó Cualnge, Diss., Greifswald 1900.
10. W. Ridgeway, The date of the first shaping of the Cuchulainn saga, Proceedings of the British Academy, 1905–06, 135–168.
11. J. MacNeill, Relations of the Ulster Epic to History, New Ireland Review 26 (1907) 329–344.
12. Henri d'Arbois de Jubainville, Étude sur le Táin Bó Cúalgne, Revue Celtique 28 (1907) 17–40.
13. Eleanor Hull, Cuchulainn, the hound of Ulster. London 
1910.
14. Margaret E. Dobbs, Some Further Evidence on the Date of the 
Shaping of the Táin Bó Cuailgne, Journal of the Royal Society 
of Antiquaries of Ireland 52 (1912) 8–12.
15. Margaret E. Dobbs, The Black Pig's Dyke and the Campaign of the 
Táin Bó Cuailgne, Zeitschrift für Celtische Philologie 8 
(1912) 339–346.
16. E.J. Gwynn, On Some Passages in Táin Bó Cualnge, 
Hermathena 17 (1913) 399–403.
17. E. Knott (ed.) Peadar Ua Laoghaire, Táin Bó 
Cuailnge 'na Dhráma, Dublin 1915.
18. Margaret E. Dobbs, Sidelights on the Táin Age and Other 
Studies, Dundalk 1918.
19. Rudolf Thurneysen, Die irische Helden- und Königssage bis 
zum siebzehnten Jahrhundert. Teil I und II. Halle 1921, 96–244.
20. Henri Gaidoz, Cúchulainn, Béowulf et Hercule, 
Cinquantenaire de l'École Pratique des Hautes Études, Paris 
1921, 131–156.
21. V. Tourneur, La formation du Táin Bó 
Cúalnge, in: Mélanges Goidefroid Kurth, Liège 1908, 
413–424.
22. A. de Paor, The Common Authorship of Some Book of Leinster 
Texts, Ériu 9 (1923), 118–146.
23. O. Bergin, The Magic Withe in Táin Bó 
Cúailnge, Ériu 9 (1923) 159.
24. Tomás Ó Máille, Medb Chruachna, 
Zeitschrift für Celtische Philologie 17 (1927) 129–146.
25. Kenneth Jackson, Tradition in early Irish prophecy. Man XXXVI 
(1934) 67f.
26. W. Krause, Deutungsversuche zu einigen Stellen der Táin, 
Zeitschrift für Celtische Philologie 22 (1941) 133–148.
27. M. O'Daly, The verbal system of the LL Táin, Ériu 
14 (1946) 31–139.
28. B. Bjersby, The interpretation of the Cuchulainn Legend in the 
works of W. B. Yeats, Uppsala 1950.
29. J. Carney, Studies in Irish Literature and History, Dublin 1955 
[Reprint 1979], chapters II and V.
30. S. Falconer, The verbal System in the LU Táin. I
The Substantive Verb, Ériu 17 (1955), 112–146.
31. C. I. Maclean, A Folk-Variant of the Táin Bó 
Cúailgne from Uist, Arv 15 (1959), 160–181.
32. Kenneth Jackson, The oldest Irish tradition: a window on the 
Iron Age, Cambridge 1964.
33. D. Greene, Táin Bó Cúailgne, in: Irish 
Sagas, ed. Myles Dillon, Dublin 1959, 94–106 Reprint Cork 1968, 
(1970).
34. F. Le Roux, La Mort de Cúchulainn, Commentaire du texte, 
Ogam 18 (1966), 365–399.
35. W. O'Sullivan, Notes on the Scripts and Make-Up of the Book of 
Leinster, Celtica 7 (1966), 1–31.
36. G. Haley, The topography of the Táin Bó 
Cúailnge, Unpublished Ph. D. thesis, Harvard 1970.
37. B. K. Martin, Old Irish Literature and European Antiquity, in: 
Aspects of Celtic Literature, Australian Academy of the Humanities Monograph 
Number 1, Sydney 1970.
38. J. V. Kelleher, The Táin and the Annals, Ériu 22 
(1971) 107–127.
39. Jean Markale, L'épopée celtique d'Irlande, Paris 
1971, 95–106.
40. K. Hughes, Early Christian Ireland: Introduction to the 
sources. London 1972.
41. D. F. Melia, Narrative Structure in Irish Saga, Diss. Harvard 
Univ., Cambridge MA 1972, 30–94, 229–236.
42. J. V. Kelleher, Humor in the Ulster Saga, in: Harry Levin 
(ed.), Veins of Humor, Cambridge, MA 1972, 36–57.
43. D. A. Binchy, Varia hibernica 1. The so-called 'rhetorics' of 
Irish saga, in: Herbert Pilch and J. Thurow (eds.), Indo-Celtica, 
Gedächtnisschrift für Alf Sommerfelt, München 1972, 
29–38.
44. P. Mac Cana, Conservation and Innovation in Early Celtic 
Literature, Études Celtiques 13 (1972–73) 61–119.
45. C. Bowen, Great-Bladdered Medb, Mythology and Invention in the 
Táin Bó Cuailnge, Éire-Ireland 10 (1975) 14–34.
46. Lloyd Laing, Late Celtic Britain and Ireland, London 
1975.
47. G. Olmsted, The Gundestrup version of Táin Bó 
Cúailnge, Antiquity 50 (1976) 95–103.
48. J. T. Mitchell, Yeats, Pearse and Cuchulain, 
Éire-Ireland 11 (1976) 51–65.
49. P. L. Henry, Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge, Dublin 
1976, 9–27.
50. P. O'Leary, Honor and Ethics in the Ulster Cycle, Diss., 
Harvard Univ., Cambridge MA 1978.
51. D. Greene, Tabu in early Irish narrative, in: H. Bekker-Nielsen 
et al. (eds.), Medieval narrative, Odense 1979, 9–19.
52. P. Mac Cana, Literature in Irish, Dublin 1980, 27–32.
53. C.C.G. Gray, The Táin Bó Cuailnge and the Epic 
Tradition, Diss., Univ of Dallas 1979; Dissertation Abstracts International 
43, no. 8, Feb 1983, 2661-A.
54. E. Bhreatnach, Cuntas ar chultúr Liteartha agus 
stairiúil na Tána, Núa-Aoís (1981) 28–37.
55. J. P. Mallory, The Sword of the Ulster Cycle, in: B.G. Scott 
(ed.), Studies on Early Ireland. Essays in honour of M. V. Duignan, Belfast 
1981, 99–114.
56. A. Dooley, The Heroic World: The Reading of Early Irish Sagas, 
in: R. O'Driscoll (ed.), The Celtic Consciousness, Toronto 1981.
57. B. G. Scott, Goldworking Terms in Early Irish Writings, 
Zeitschrift für Celtische Philologie 38 (1981) 242–254.
58. B. G. Scott, Some Conflicts and Correspondences of Evidence in 
the Study of Irish Archaeology and Language, in: B.G. Scott (ed.), Studies 
on Early Ireland. Essays in honour of M. V. Duignan, Belfast 1981, 
115–119.
59. William Sayers, Varia IV. Three charioteering Gifts in 
Táin Bó Cuailnge and Mesca Ulad: Immorchor ndelend, foscul 
ndiriuch, léim dar boilg, Ériu 32 (1981) 163–167.
60. P. Berger, Many-Shaped: Art, Archaeology and the 
Táin, Éire-Ireland 17 (1982), 6–18.
61. J. N. Radner, Fury Destroys the World: Historical Strategy in 
Ireland's Ulster Epic, Mankind Quarterly 23 (1982), 41–60.
62. Barry Raftery, La Tène in Ireland, Marburg 1983.
63. Tomás Ó Concheanainn, The Source of the YBL Text of TBC, Ériu 34 (1983) 175–184.
64. Katherine Simms, Propaganda Use of the Táin in the Later Middle Ages, Celtica 15 (1983), 142–149.
65. J. Carney, The history of early Irish literature: The state of research, in: Proceedings of the Sixth International Congress of Celtic Studies, ed. G. Mac Eoin, Dublin 1983, 113–130.
66. John Carey, Notes on the Irish War-Goddess, Éigse 19 (1983) 263–275.
67. Joseph Falaky Nagy, Beowulf and Fergus: Heroes of their Tribes? In: Patrick K. Ford and Karen Borst (eds.), Connections between Old English 
and Medieval Celtic Literature, 31–44. Berkeley 1983.
68. William Sayers, Martial Feats in the Old Irish Ulster Cycle, 
Canadian Journal of Irish Studies 9 (1983), 45–80.
69. Maria Tymoczko, Translating the Old Irish Epic Táin Bó Cúailnge: Political Aspects. Pacific Quarterly Moana 8/2 (1983), 6–21.
70. D. Dilts Swartz, Repetition in the Book of Leinster Táin Bó Cúailnge and in neo-classical rhetoric, Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium 5 (1984) 128–146.
71. Joseph Falaky Nagy, 'Heroic Destinies in the Macgnímrada of Finn and Cú Chulainn', Zeitschrift für celtische Philologie 40 (1984) 23–39.
72. William Sayers, The Smith and the Hero: Culann and Cú Chulainn, Mankind Quarterly 25/3 (1985) 227–260.
73. William Sayers, Fergus and the Cosmogonic Sword, History of 
Religions 25 (1985) 30–56.
74. G. Manning, The verbal system of Táin Bó Cúailnge –Recension I. Unpublished M. Litt. thesis, Trinity College Dublin, 1985.
75. Doris Edel, Tussen mythe en werkeljkheid. Koningin Medb en haar beoordelars, vroeger en nu, in F. van Dijk-Hemmes (ed.), 't Is kwaad gerucht, als zij niet binnen blijft (Utrecht 1986) 61–94.
76. E. Farrell, The Epic Hero and Society: Cuchulainn, Beowulf and Roland, Mythlore 13 (1986) 25–28; 50.
77. Arthur Gribben, The Masks of Medb in Celtic Scholarship: A Survey of the Literature stemming from the Tána, Folklore and Mythology Studies 10 (1986) 1–19.
78. P. O'Leary, Verbal Deceit in the Ulster Cycle, Éigse 20 (1986) 16–26.
79. J. P. Mallory, Silver in the Ulster Cycle of Tales, in: D. Ellis Evans, J. G. Griffith and E. M. Jope (eds.), Proceedings of the Seventh International Congress of Celtic Studies, Held at Oxford from 10th to 15th July 1983, Oxford 1986, 31–78.
80. D. Dilts Swartz, The problem of classical influence in the Book of Leinster Táin Bó Cúailnge: Significant parallels with twelfth-century neo-classical rhetoric, Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium 6 (1986), 96–125.
81. N. B. Aitchinson, The Ulster Cycle: Heroic Image and historical reality, Journal of Medieval History 13, (1987) 87–116.
82. J. P. Mallory, The Literary Topography of Emain Macha, Emania 2 (1987) 12–18.
83. Bo Almqvist, Séamus Ó Catháin, and Pádraig Ó Héalaí (eds.), The Heroic Process: Form, Function and Fantasy in Folk Epic. The Proceedings of the International Folk Epic Conference, University College Dublin, 2-6 September 1985. Dún Laoghaire/Dublin 1987.
84. J. P. Mallory, A Provisional Checklist of Crúachain in the Annals, Emania 5 (1988) 24–26.
85. J. Corthals, Zur Frage des mündlichen oder schriftlichen Ursprungs der Sagenroscada, in: S. N. Tranter and H. L. C. Tristram (eds.), Early Irish Literature – Media and Communication. Mündlichkeit und Schriftlichkeit in der frühen irischen Literatur, Tübingen 1989 (ScriptOralia 10), 201–220.
86. Arthur Gribben, The Role of the Ancient Irish Epic Táin Bó Cúailgne in the Sense of Local Cultural Identity in Contemporary North County Louth, Ireland, Diss., Univ. of California, Los Angeles 1988; Dissertation Abstracts International 49, no. 6, Dec. 1988, 1545-A.
87. R. Ó hUiginn, Crúachu, Connachta, and the Ulster Cycle, Emania 5 (1988) 19–23.
88. R. Ó hUiginn, Tongu do dia toinges mo thúath and Related Expressions, in: D. Ó Corráin, L. Breatnach and K. McCone (eds.), Sages, Saints and Storytellers. Celtic Studies in Honour of Professor James Carney, Maynooth 1989 (Maynooth Monographs 2), 332–341.
89. Arthur Gribben, The Táin Tradition in Contemporary North County Louth, Éire-Ireland 24/4 (1989), 7–20.
90. Ruth P. M. Lehmann, Death and Vengeance in the Ulster Cycle, Zeitschrift für celtische Philologie 43 (1989) 1–10.
91. W. Forbes, The First Recorded Archaeological Find at Emain Macha, Emania 7 (1990), 43–45.
92. Patrick Sims-Williams, Cú Chulainn in Wales: Welsh Sources for Irish Onomastics, Celtica 21 (1990) (Essays in Honour of Brian Ó Cuív) 620–633.
93. Kim McCone, Pagan past and Christian present in early Irish literature, Maynooth 1990.
94. M. Ó Flaithearta, Echtra Nerai, Táin Bó Regamna und ihr Verhätnis zu Táin Bó Cuailnge, in: H. L. C. Tristram (ed.) Deutsche, Kelten und Iren, Hamburg 1990.
95. N. Backhaus, The Structure of the List of Remscéla Tána Bó Cúalgni in the Book of Leinster, Cambridge Medieval Studies 19 (1990) 19–26.
96. Nancy Edwards, The Archaeology of Early Medieval Ireland, London 1990.
97. Elizabeth A. Gray, 'Lug and Cú Chulainn: King and Warrior', Studia Celtica. 24/25 (1989/90) 38–52.
98. B. Raftery, Horse and cart in Iron Age Ireland, Journal of Indo-European Studies 19 (1991) 49–71.
99. Doris Edel, Táin Bó Cuailgne and the dynamics of the matter of Ulster, Actes du IXe Congrès international d'études celtiques, Paris, 7–12 juillet 1991. Deuxième partie: Linguistique, Littératures. Études Celtiques 29 (1992), 161–170.
100. Doris Edel, Text and memory, in: W.P. Gerritsen and C. Vellekoop (eds.) Talks on Text: papers read at the closing session of the NIAS theme group 'Orality and Literacy' on May 27th, 1992 (Wassenaar 1992) 21–26.
101. Garrett Olmsted, Conailla Medb Míchuru and the Origins of the Táin, Actes du IXe Congrès international d'études celtiques, Paris, 7-12 juillet 1991. Deuxième partie: Linguistique, Littératures. Études Celtiques 29 (1992) 333–342.
102. Hildegard L.C. Tristram, La razzia des vaches de Cuailnge et les archéologues, Actes du IXe Congrès international d'études celtiques, Paris, 7-12 juillet 1991. Deuxième partie: Linguistique, Littératures. Études Celtiques 29 (1992), 403–414.
103. Heidi Ann Lazar-Meyn, Use of Emphasizing Particles in Conjunction with Independent Pronouns in Old and Middle Irish Recensions of Táin Bó Cúailnge, In: Cyril J. Byrne, Margaret Harry, and Pádraig Ó Siadhail (eds.) Celtic Languages and Celtic Peoples: Proceedings of the Second North American Congress of Celtic Studies held in Halifax August 16-19, Halifax 1992, 213–229.
104. Garrett Olmsted, The earliest narrative version of the Táin: seventh century poetic references to Táin Bó Cúailnge, Emania 10 (1992) 94–97.
105. J. P. Mallory et al. (ed.), Aspects of the Táin, Belfast 1992.
106. Doris Edel, Die Táin Bó Cúailnge zwischen Mündlichkeit und Schriftlichkeit. Prolegomena zu einer Geschichte ihrer Entwicklung, in: Martin Rockel and Stefan Zimmer (eds.), Akten des ersten Symposiums deutschsprachiger Keltologen. Gosen bei Berlin, 8.-10. April 1992, 83–99 (Buchreihe der Zeitschrift für celtische Philologie 11, 1993, Max Niemeyer Verlag, Tübingen).
107. Donna Wong, Combat Between Fosterbrothers in Táin Bó Cúailnge, Proceedings of the Harvard Celtic Colloquium 13 (1993), 119–144.
108. Ruairí Ó hUiginn, Fergus, Russ and Rudraige: A Brief Biography of Fergus Mac Róich, Emania 11 (1993) 31–40.
109. J. P. Mallory, Die Archäologie der Táin Bó Cúailgne, in: Hildegard L. C. Tristram (ed.), Studien zur Táin Bó Cuailgne, Tübingen 1993.
110. E. Greenwood, Aspects of the evolution of Táin Bó Cuailgne, unpublished Ph. D. Thesis. Queen's University Belfast, 1993.
111. Hildegard L. C. Tristram (ed.), Studien zur Táin Bó Cuailgne, Tübingen 1993.
112. J. Corthals, Zur Funktion der frühirischen Prosasagen, in: Akten des ersten Symposiums deutschsprachiger Keltologen, Tübingen 1993, 67–81.
113. J. P. Mallory and Gerard Stockman (ed.), Ulidia, Proceedings of the First International conference on the Ulster Cycle of Tales, Belfast and Emain Macha, 8-12 April 1994, Belfast 1994.
114. A. Bruford, Cú Chulainn – an illmade hero? in: Text und Zeittiefe, ed. H. L. C. Tristam, Tübingen 1994, 185–215.
115. Deirdre Flanagan, Navan Fort and Emain Macha, Excavations at Navan Fort by Dudley Waterman, ed. C. J. Lynn, Belfast 1997.
116. P. Freeman, Visions from the dead in Herodotus, Nicander of Colophon, and the Táin Bó Cúailgne, Emania 12 (1994) 45–48.
117. Lloyd Laing and Jennifer Laing, Celtic Britain and Ireland: Art and Society, London 1995.
118. P. L. Henry, Táin roscada: discussion and edition, Zeitschrift für celtische Philologie 47 (1995), 32–75.
119. Joseph Falaky Nagy, The Rising of the Cronn River in the Táin Bó Cúailgne, In: Anders Ahlqvist, ed. with G. Weldon Banks, Riitta Latvio, H. Nyberg, and T. Sjöblom, Celtica Helsingiensia. Proceedings from a Symposium on Celtic Studies, Helsinki 1996, 129–148.
120. Uáitéar Mac Gearailt, Infixed and Independent Pronouns in the LL Text of Táin Bó Cúailgne, Zeitschrift für celtische Philologie 49–50 (1997–98) 494–515.
121. Doris Edel, Caught between history and myth: The figures of Fergus and Medb in the Táin Bó Cúailnge and related matter, ZCP 49/50 (1997), 143–169 und Ergänzung zu ZCP 49–50 (1997), ZCP 51 (1999), 211.
122. Tom Chadwin, The Remscéla Tána Bó Cualngi, Cambrian Medieval Celtic Studies 34 (Winter 1997) 67–75.
123. Joseph Falaky Nagy, How the Táin was lost, Zeitschrift für celtische Philologie 49–50 (1997–98) 603–609.
124. Doris Edel, Mental text, landscape, politics and written codification, the Irish epic 'Táin Bó Cúailnge', in: L. Honko et al. (eds.), The Epic oral and written. Proceedings of the 11th Congress of the International Society for Folk Narrative Research, 6–12 January 1995 (Central Institute of Indian Languages, Mysore, India, 1998) vol. 5, 163–79.
125. Kaarina Hollo, Cú Chulainn and Síd Truim, Ériu 49 (1998) 13–22.
126. Hildegard L. C. Tristram, Latin and Latin Learning in the Táin Bó Cúailgne, Zeitschrift für celtische Philologie 49–50 (1997–98) 847–877.
127. Catherine J. Hyland: Crecha und Tána: Rinderraubzüge in der Geschichte und Literatur Irlands, in: Erich Poppe and Hildegard Tristram (eds.), Übersetzung, Adaption und Akkulturation im insularen Mittelalter, Münster 1999.
128. Bart Jaski, Cú Chulainn, gormac and dalta of the Ulstermen, Cambrian Medieval Celtic Studies 37 (Summer 1999) 1–31.
129. David Rankin, Bendacht dee agus andee fort, a ingen (Táin Bó Cualgne 2111, O'Rahilly), Zeitschrift für celtische Philologie 51 (1999) 116–124.
130. Hildegard L. C. Tristram, The 'Cattle-Raid of Cuailnge' between the Oral and the Written, A Research Report (SFB 321, Project A 5, 1986–1996), Zeitschrift für celtische Philologie 51 (1999) 125–129.
131. Bart Jaski, 'C� Chulainn, gormac and dalta of the Ulstermen', Cambrian Medieval Celtic Studies 37 (1999) 1–31.
132. Gregory Toner, The Ulster Cycle: Historiography of Fiction?, Cambridge Medieval Celtic Studies (Winter 2000).
133. Pádraig Ó Néill, The Latin colophon to the 'Táin Bó Cúailnge' in the Book of Leinster: A critical view of Old Irish literature, Celtica 23 (1999) 269–275.
134. John Carey, Cú Chulainn as Ailing Hero, in: Ronald Black, William Gillies, Roibeard Ó Maolalaigh (eds.), Celtic Conections: Proceedings of the Tenth International Congress of Celtic Studies, Vol. One: Language, Literature, History, Culture. Edinburgh 190–198.
135. Tomás Ó Cathasaigh, Pagan survivals: the evidence of early Irish narrative, in: Próinséas Ní Chatháin and Michael Richter (eds.), Irland und Europa, die Kirche im Frühmittelalter/Ireland and Europe, The Early Church, Stuttgart 1984, 291–307.
136. Karin Olsen, The Cuckold's Revenge: Reconstructing Six Irish Roscada in Táin Bó Cúailnge, Cambrian Medieval Celtic Studies 28 (1994) 51–69.
137. Doris Edel, Stability and fluidity in the transmission of narrative texts: the delineation of characters in Táin Bó Cúailnge, in: Proinséas Ní Chatháin and Michael Richter (eds.), Ireland and Europe in the early Middle Ages. Texts and Transmission (Dublin 2001) 313–25.
138. Doris Edel, Early Irish queens and royal power: a first reconnaissance, in: Michael Richter and Jean-Michel Picard (eds.), Ogma: Essays in Celtic Studies (Dublin 2001) 1–19.
139. Doris Edel, Off the mainstream: a literature in search of its criteria (Faculteit der Letteren, Universiteit Utrecht 2001).
140. Doris Edel, The Celtic West and Europe: studies in Celtic literature and the early Irish Church (Dublin 2001).
141. Doris Edel, Myth versus reality: Queen Medb of Connacht and her critics, ancient and modern, in: The Celtic West and Europe: studies in Celtic literature and the early Irish Church (Dublin 2001) 153–76.
142. Doris Edel, The Táin Bó Cúailnge, between orality and literacy: some prolegomena to a history of its development, in: The Celtic West and Europe: studies in Celtic literature and the early Irish Church (Dublin 2001) 216–26.
143. Doris Edel, Nineteenth-Century national and gender determinism and the reception of early Irish literature, Études Irlandaises 27/2 (2002) 161–79.
144. Tomás Ó Con Cheanainn, Táin Bó Cúailnge: foinsí an téacs atá in Egerton 1782, Celtica 24 (2003) 232–238.
145. Tomás Ó Cathasaigh, Táin Bó Cúailnge and Early Irish Law, Osborn Bergin Memorial Lecture 2003. Faculty of Celtic, University College Dublin 2005.
146. Peter Schrijver, The Roscada of Táin Bó Cúailnge Recension I, 2428-2454. In: Bernadette Smelik, Rijcklof Hofman, Camiel Hamans and David Cram (eds) A Companion in Linguistics: A Festschrift for Anders Ahlqvist on the occasion of his sixtieth birthday, 92–116. Nijmegen: Stichting Uitgeverij de Keltische Draak 2005.
147. Doris Edel, Bodily matters in early Irish narrative literature, ZCP 55 (2006) 69–107.
**The edition used in the digital edition**2. Táin Bó Cúalnge from the Book of Leinster. Cecile O'Rahilly (ed), First edition [lv + 357 pp (Foreword vii–viii, Introduction ix–lv, Irish text
1–136, English Translation 137–272, Notes to text 273, Index of persons 345,
Index of Peoples, Places and Rivers 351, Addenda and Corrigenda 
357)] Dublin Institute for Advanced StudiesDublin (1967) (Reprinted 1970)

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


The electronic text represents pages 1–136 of the edition. The
list of contents, introduction and acknowledgements have been
omitted. The translation is available as a separate file, T301035. Missing text supplied by the editor in the body of the work is tagged *sup resp="COR"*. Readings of the other 
manuscripts, cited in the apparatus criticus, have been ignored. It is envisaged to include them in a revised edition.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been checked and proofread twice.


##### Normalization


The electronic text represents the edited text.


##### Quotation


Quotation marks are tagged q. Speeches are tagged sp, and speakers 
identified by a unique id.


##### Hyphenation


When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break is marked after the completion of the hyphenated word. Soft hyphens are silently removed.


##### Segmentation


div0=the saga; div1=the section of an individual text; 
div2=the subsection of the individual text when marked, otherwise indicated or implied in the manuscript. Paragraphs are marked. Passages of verse occurring within text paragraphs are treated as embedded texts; metrical lines and stanzas are numbered. Page-breaks, line-breaks and manuscript foliation are marked, and so are the corresponding lines of the manuscripts Lebor na hUidre, Yellow Book of Lecan and O'Curry MS.


##### Interpretation


Names are not tagged. Nor are numbers and dates. Such tagging is envisaged in a future edition. The text is rendered as it stands in Cecile O'Rahilly's edition.


#### Canonical References


This text uses the DIV1 element to represent the Text. ### Profile Description


Created: By unknown authors in Irish monastic scriptoria.
 Date range: c. 1100-1135.#### Use of language


##### Language: [GA] The text is in Old and Middle Irish.


##### Language: [LA] Some words are in Latin.


### List of Participants


* Celtchair mac Cuthechair
* Fer Diad mac Damáin's charioteer
* Cormac Cond Longas mac Conchubuir
* Cú Chulaind mac Sualtaim
* Cúr Mac Da Lóth
* Druid
* Dubthach
* Fer Diad
* Fedelm
* Fergus
* Fiachu Mac Fir Aba
* Cu Chulainn's charioteer
* Medb
* Morrigan
* Sencha Mac Ailella


#### List of hands


### Revision History


* (2014-03-19) Beatrix Färber (ed.)

* Items added to bibliographical details.
* (2008-10-23) Beatrix Färber (ed.)

* Header updated; keywords added; file validated.
* (2008-07-24) Beatrix Färber (ed.)

* Value of div0 "type" attribute modified, content of 'langUsage' checked; minor modifications made to header; additions to bibliography.
* (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.)

* Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion
* (2005-08-04T15:52:11+0100) Peter Flynn (ed.)

* Converted to XML
* (2004-06-14) Benjamin Hazard (ed.)

* Additions to bibliography suggested by Dr. Doris Edel.
* (2003-11-19) Peter Flynn (Validation)

* Minor corrections to markup
* (2002-08-26) Beatrix Färber (ed.)

* File re-parsed; HTML file created.
* (2002-08-16) Ruth Murphy (ed.)

* Further proofing; more content markup applied.
* (2002-03) Marcos Balé (ed.)

* Second proofing of text, structural and content markup applied.
* (2002-02-28) Beatrix Färber (ed.)

* Whole file parsed.
* (2002-01-23) Ruth Murphy (ed.)

* First proofing of pages 58-120.
* (2002-01-21) Julianne Nyhan (ed.)

* First proofing of pages 1-58.
* (2001-08-10) Beatrix Färber (ed.)

* Header inserted.
* (2001-08) Stephen Beechinor (ed.)

* Text capture.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G301035


### Táin Bó Cúalnge from the Book of Leinster: Author: Unknown




---

p.1


Incipit Táin Bó 
Cúalnge
------------------------


Fec*h*t n-óen do Ailill & do Meidb 
íar ndérgud a rígleptha dóib
i Crúachanráith Chonnacht, arrecaim comrád chind 
cherchailli eturru.
‘Fírbriathar, a ingen,’ bar Ailill, ‘is maith ben ben
  
5] 
dagfir.’ ‘Maith
omm’, bar ind ingen, ‘cid dia tá lat-su ón?’ ‘Is de 
atá lim,’ bar Ailill, ‘ar it ferr-su indiu indá in 
lá thucus-sa thú.’ ‘Ba maith-se remut’, ar Medb.
‘Is maith nach cúalammar & nach fetammar,’ ar Ailill, 
‘acht do bith-siu
ar bantincur mnáa & bidba na crích ba nessom duit oc 
breith do slait & do chrech i fúatach
  
10] 
úait.’ ‘Ní samlaid bá-sa,’ ar Medb, 
‘acht m'athair i
n-ardrígi Hérend .i. Eocho Feidlech mac Find meic Findomain 
meic
Findeoin meic Findguill meic Rotha meic Rigéoin meic Blathachta meic
Beothechta meic Enna Agnig meic Óengusa Turbig. Bátar aice 
sé ingena
d'ingenaib: Derbriu, Ethi & Éle, Clothru, Mugain, Medb.
  
15] 
Messi ba úasliu
& ba urraitiu díb. Bam-sa ferr im rath &
tidnacul díb. Bam-sa ferr im
chath & comrac & comlund díb. Is acum bátar 
cóic cét déc rígamus do
maccaib deórad dar tír & a chomméit n-aill do 
maccaib aurrad ar
medón, & dechenbor cach amuis díbside, & 
ochtur ri cach n-amus, mórfessiur cach amuis, sessiur cach
  
20] 
amais, & cóicfiur cach amuis,
triur ri cach n-amus, & días cach amuis, amus cach amuis. 
Bátar ocom
sain ri gnáthteglach,’ ar Medb, ‘conid aire dobert m'athair 
cúiced de
chóicedaib Hérend dam .i. cóiced Crúachna. Conid 
de asberar Medb
Chrúachna frim. T[acute ]ncas ó Find mac Rosa Rúaid 
ríg Lagen dom chungid-sa & ó
  
25] 
Chairpriu Nia Fer mac Rosa ríg Temrach, & 
táncas ó Chonchobur mac Fachtna ríg Ulad, *&* táncas ó Eochaid Bic. Ocus ní 
dechad-sa, dáig is mé ra chunnig in coibchi n-ingnaid 
nára chunnig ben ríam
remom ar fer d'feraib Hérend .i. fer cen neóit, cen 
ét, cen omon.
Diambad neóit in fer 'gá mbeind, níbad chomadas
dún beith
  
30] 
maróen fo bíth am maith-se {MS folio 54a} im rath & tidnacul, & bad cháined


---

p.2




dom fir combadim ferr-sa im rath secha, & níbad 
cháined immorro
combar commaithe acht combadar maithe díb línaib. Diambad 
úamain m
fer, ní mó bad chomdas dún beith maróen, 
úair brissim-sea catha &
cumlenga & congala m'óenur, & bad
cháined dom fir
  
35] 
combad beódu a ben
indá & ní cáined a mbeith combeóda acht 
combat beóda díb línaib. Dámbad
étaid in fer 'cá mbeind, níbad chomdas béus. 
dáig ní raba-sa ríam can
fer ar scáth araile ocum. Fuarusa dano in fer sain .i. tussu
.i. Ailill mac Rosa Rúaid do Lagnib. Nírsat neóit, 
nírsat étaid,
nírsat déaith. Tucusa cor &
  
40] 
coibchi duit amal as dech téit do mnaí .i. timthach 
dá fer déc d'étuch. carpat trí secht cumal, 
comlethet
t'aigthi do dergór, comthrom do riged clí do finddruini. 
Cipé imress
méla & mertain & meraigecht fort, ní 
fuil díri nó eneclann duit-siu
ind acht na fil dam-sa,’ ar Medb, ‘dáig fer ar tincur mná 
atatchomnaic.’
‘Ní
  
45] 
amlaid sin bá-sa,’ ar Ailill, ‘acht dá
bráthair limm, fer díb for Temraig & fer for Lagnib 
.i. Find for Lagnib & Carpre for Temraig.
Léicsius rígi dóib ara sinsirecht & níp 
ferra im rath nó thidnacul
andú-sa, & ní chúala chúiced i 
nHérind ar bantinchur acht in cúiced
sa a óenur. Tánac-sa dano, gabsus rígi sund i tunachus 
mo
  
50] 
máthar. dáig ar bíth Máta Murisc ingen 
Mágach mo
máthair, & gia ferr dam-sa
rígan no biad ocum andaí-siu, dáig ingen ardríg 
Hérend atatchomnaic.’ ‘Atá dano,’ ar Medb, ‘is lia mo 
maith-sea indá do maith-siu.’ ‘Is ingnad linni 
anísin,’ ar Ailill, ‘ar ní fil nech is lia 
seóit & moíne &
indmassa andú-sa, & rafetar ná fail.’



  
55] Tucad dóib anba táriu dá sétaib co 
festais cia díb dámbad lia
seóit & moíne & indmassa. Tucad chucu a 
n-éna & a ndabcha & a
n-iarnlestair, a mílain & a lóthommair, & a 
ndrolmacha. Tucait dano
cucu a fánne & a falge & a fornasca & a 
n-órdúse & a n-étguda, eter
chorcair & gorm & dub & úaine,
buide & brecc & lachtna, odor, alad
  
60] 
& riabach. Tucait a murthréta caírech 
d'aicthib & d'urlannaib & rédib.
Ra rímit & ra hármit & ra achnít 
corbatar cutrumma comméti comlínmair.
Acht baí raithi sainemail for caírchaib Medba &
ba gabálta i cumail é &
boí rethi a *f*recartha for caírchaib 
Ailella. Tucait a n-eich & a
nechrada & a ngrega d'férgeltaib & 
scoraib.
  
65] 
Baí ech sainemail ar graig
Medba & ba gabálta i cumail. Baí ech a *f*recartha oc Ailill.
Tucait dano a murthréta mucc a fedaib & fánglentaib 
& díamairib. Ra rímit
& ra hármit & ra hachnít. Boí torc 
sainemail oc Meidb & araile dano la
hAilill. Tucait dano a mbótháinte bó & a 
n-alma & a n-immirge dóib a fedaib &
fásaigib in
  
70] 
chúicid. Ra rímit & ra hármit 
& ra
hac*h*nít,& roptar cutrumma 
comméti comlínmair dóib. Acht boí tarb sainemail 
ar búaib
Ailella & ba


---

p.3




lóeg bó do Meidb atacomnaic & Findbennach a ainm. 
Acht
nírbo miad leis beith for bantinchur,{MS folio 54b} 
acht dochúaid co mboí for búaib
in ríg, & ba samalta re Meidb ná beth penning a selba 
lé ar ná baí
  
75] 
tarb a chomméit lé fora búaib. Is and sain
conacrad Mac Roth ind
echlach co Meidb & conscomarc Medb de ar co fessed Mac Roth airm i
mbiad tarb a samla sút i cúiciud de chúicedaib 
Hérend. ‘Rofetar omm,’ bar Mac Roth, ‘airm i fail tarb as dech 
& is ferr dorísi i cúiciud Ulad
i tríchait cét Cúalnge i tig Dáre meic 
Fachtnai
  
80] 
.i. Dond Cúalnge a ainm.’ ‘Tó duit-siu connici 
sain, a Meic Roth, & cunnig dam-sa for Dáre
íasacht mbliadna do Dund Cúalnge, & ragaid 
lóg a íasachta dó i cind
bliadna .i. coíca samaisci & Dond Cúalnge fadessin. 
Ocus ber-siu
comaid aile latt, a Meic Roth: mad olc ra lucht na críchi & 
ind
feraind in sét sainemail sin do thabairt
  
85] 
.i. Dond Cúalnge, taít-sum
féin ra tharb. Ragaid comméit a feraind
féin do mín Maige Aí dó &
carpat trí secht cumal, & ragaid cardes mo *s*liasta-sa fessin.’


Lotar iar sain na echlacha dó co tech Dáre meic 
Fiachnai.
Is é lín luid Mac Roth nónbor echlach. Ra ferad 
fálti iar tain fri Mac
  
90] 
Roth i tig Dáre. Deithbir sin, prímechlach uile Mac 
Roth. Ra iarfacht
Dáre do Mac Roth cid dobretha imthecht fair & cid 'ma 
tánic.
Innisis ind echlach inní imma tánic & innisid 
immarbáig eter Meidb & Ailill. ‘Ocus is do chungid 
íasachta don Dund Cúalnge i n-agid ind
Findbennaig tánac,’ arse, ‘& atetha lóg a 
íasachta .i.
  
95] 
coíca samasci & Dond Cúalnge fessin, 
& araill aile dano béus, tair-siu féin lat tarb 
&
fogéba comméit th'feraind féin de mín Maige 
Aí & carpat trí secht cumal &
cardes sliasta Medba air sin anechtair.’ Ba aitt la Dáre 
aní sin & ra
mbertaig co raímdetar úammand a cholcthech faí 
& atrubairt: ‘Dar fír ar cubais, cid an ní ra 
Ultaib,
  
100] 
bérthair in sét sa in cur sa do Ailill &
do Meidb .i. Dond Cúalnge, i crích Connacht.’ Ba maith dano 
la Mac Roth
ra ráde *Mac* Fiachna.


Ra frithálit iar sain & ra hecrait aíne & 
urlúachra
fóthib. Tucad caíne bíd dóib & ra 
fordáled fled forro co mbátar
búadirmesca,
  
105] 
& dorécaim comrád eter dá echlaig 
díb. ‘Fírbriathar,’ ar
indara echlach, ‘is maith fer in taige i tám.’ ‘Maith omm,’ 
bar araile, ‘In fuil cid *d*'Ultaib nech is ferr 
andás?’ ar ind echlach taísech béus. ‘Atá 
omm,’ bar ind echlach tánaise. ‘Ferr Conchobor 'cá 
tá & cid
immi gabtais Ulaid uile ane, níbad nár dóib.’ 
‘Mór in
  
110] 
maith dó aní i
mbiad opair cethri n-ollchóiced nHérend do brith a 
crích Ulad .i.
Dond Cúalnge do thabairt dúnni nónbur echla[cdot ]h.’


---

p.4



And sain dano conarraid in tres echlach comrád forru.
‘Ocus cid ráter lib-si?’ ar sí. ‘Ind echlach út 
atbeir is maith fer fer in taige i táam.’ ‘Maith omm,’ bar 
araile. ‘In fail cid d'Ultaib nech is ferr
  
115] 
andá?’ ar ind echlach thaísech béus. 
‘Atá omm,’ ar ind echlach
tánaise. ‘Ferr Conchobor cá tá & gid imme 
gabtais Ulaid uili ane, níbad nár dóib. Mór in 
maith dó aní i mbiad opair cethri n-ollchóiced 
nHérend do brith
a crích Ulad do thabhairt dúnni nónbor echlach.’ 
‘Nírb uráil limm sceith cró & fola 'sin 
mbel assa tic sain,
  
120] 
dáig cenco tucthá{MS folio 55a}
ar áis, dobértha ar écin.’


Is and sin doruacht fer uird rainne Dáre meic Fiachnai 'sin
tech & fer fo lind leis & fer fo bíud, & 
atchúala anra chansat, & táncatar
fergga dó & turnaid a bíad & a lind 
dóib, & ní ebairt riu a chathim & ní
ebairt a nemchathim. Dochúaid assa aithle issin tech i rrabi
  
125] 
Dáre mac Fiachnai & ra rádi: ‘In 
tú thuc in sét suachnid út dona hechlachaib
.i. Dond Cúalnge?’ ‘Is mé omm,’ for Dáre. 
‘Ní raib rígi airm i tucad, ar is fír aní 
rádit, ar *cen*co tuca-su ar áis, 
dombéra ar écin fri
sochraiti Ailella & Medba & ra móreólas 
Fergusa meic Róig.’ ‘Dothung mo deo dá n-adraim 
ná co mberat ar écin
  
130] 
samlaid nacha mbérat ar
áis.’ Fessit samlaid co matin. Atragat na echlacha co moch 
arnabárach & dochúatar i tech i mbaí 
Dáre. ‘Eólas dún, a úasail, co rísem 
bail a tá
in Dond Cúalnge.’ ‘Nithó omm,’ ar Dáre, ‘acht 
diambad bés dam-sa fell for
echlacha nó for aes n-imthechta nó tastil sliged, ní 
ragad nech úaib i mbethaid.’ ‘Cid
  
135] 
són?’ ar Mac Roth. ‘Fail a mórabba,’ ar 
Dáire. ‘Ra
ráidsebair cenco tucaind ar áis dobéraind ar 
écin ra sochraiti
Ailella & Medba & ra móreólas Fergusa.’ 
‘Aile,’ ar Mac Roth, ‘giped no
ráditís echlacha dot lind-su & dot bíud, 
ní hed ba tabartha do aíg nó
do aire nó d'airbire do Ailill & do Meidb.’ ‘Ní 
thibér-sa trá, a Meic Roth,
  
140] 
mo tharb din chur sa dianetur.’


Lotar na echlacha ar cúl dó samlaid & 
ráncatar Crúachanráith Connacht.
Conscodarc Medb scéla díb. Adféta Mac Roth 
scéla, ná tucsat a tharb ó Dáre. ‘Cid fotera 
són?’ ar Medb. Rádis Mac Roth aní dia mbaí. 
‘Ní hécen féth dar fudbu de, a Meic Roth, ar
  
145] 
rafess,’ ar Medb, ‘ná tibértha ar áis
*cen*co tuctha ar écin, & 
dobérthar ón.’


Urthatar techta ó Meidb cosna Manib arco tístaís co 
Crúachain, na secht Mani cona secht tríchtaib cét .i. 
Mane Máthremail, Mane
Athremail, & Mane Condagaib Uili, Mane Míngor &
  
150] 
Mane Mórgor & Mane Conda Mó Epert. 
Urthatar techta aile co


---

p.5



maccaib Mágach .i. Cet mac Mágach & Anlúan mac 
Mágach & Mac Corb mac Mágach &
Bascell mac Mágach & Én mac *Mágach &* Dóche mae Mágach, 
Scandal mac Mágach.
Táncatar sain & ba sed a llín deich cét ar 
fichit cét fer n-armach. Urthatar techta aile
  
155] 
úathib co Cormac Cond Longas mac Conchobuir & co 
Fergus mac
Róig, & táncatar deich cét ar fichit 
cét a llín.


In cétna lorg cétamus forthí berrtha forro. Bruit 
úanidi
impu. Delggi argait intib. Lénti órshnaith fria cnessaib ba 
tórniud do
dergór. Claidib gelduirn léo co n-imdurnaib argit. ‘Inn 
é Cormac
  
160] 
sút?’ for cách. ‘Nád é omm,’ 
bar Medb.


In lorg tánaise berrtha núa léo. Bruitt forglassa 
uli impu.
Lénti glégela {MS folio 55b} fria cnessaib. 
Claidib co muleltaib óir & co n-imdurnib
argait léo. ‘Inn é Cormac sút?’ for cách. 
‘Nád é omm,’ bar Medb.



  
165] In lorg dédenach berrtha lethna léo. Monga 
findbuide forórda
forscaílti forru. Bruitt chorcra cumtaichthi impu. Delgi órdai 
ecorthi
ós ochtaib dóib. Lénti sémi setai sítaidi 
co tendmedón traiged dóib.
I nn-óenfecht dostor*g*baitis a cossa 
& dofairnitis arís. ‘Inn é Cormac
sút?’ ar cách. ‘Is é ón ém,’ ar 
Medb.



  
170] Ra gabsatar dúnad & longphort in n-aidchi sin 
corba
dlúim diad &
tened eter chethri áthaib Aí .i. Áth Moga & 
Áth mBercna, Áth Slissen &
Áth Coltna, & tarrassatar ed cían cóicthigis i 
Crúachanráith Connacht
ic ól & ic ánius & ic aíbnius combad 
esaiti léo a fecht & a slógad. Ocus
is and sain rádis Medb fria haraid ar co ngabad a echraid di
  
175] 
co ndigsed d'acallaim a druad d'iarfaigid fessa & 
fástini
de.


A ránic Medb airm i mbaí a druí, ra iarfacht fiss 
& fástini de.
‘Sochaide scaras fria chóemu & fria chairdiu sund 
indiu,’ ar Medb,
‘& fria chrích & fria ferand, fria athair 
& fria máthair, & meni thíset uli i
n-imslanti, forom-sa combenfat a n-osnaid & a mmallachtain.
  
180] 
Araí sin
ní théit immach & ní anand i fus as diliu lind 
oldámmit fadessin. Ocus finta-ssu dún in tecam fo ná 
tecam.’ Ocus ra ráid in druí: ‘Cipé *tic* nó ná tic, ticfa-su fessin.’


Impáis in t-ara in carpat & dotháet Medb for 
cúlu. Co n-accai ní
rap ingnad lé .i. in n-áenmnaí for fertais in 
charpait 'na farrad ina
  
185] 
dochum. Is amlaid boí ind ingen ic figi chorrthairi 
& claideb findruini
ina láim deiss cona secht n-aslib do dergór ina
déssaib. Bratt balla breccúani impi. Bretnas torrach 
trénchend 'sin
brutt ósa brunni. Gnúis chorcra chrúmaínech 
lé. Rosc glass gáirectach
lé. Béoil derga thanaide. Dét níamda 
némanda. Andar let


---

p.6


  
190] 
batar frossa findnémand erctais ina cend. Cosmail do 
núapartaing a
beóil. Binnidir téta mendchrot acá seinm a 
llámaib sírsúad
bindfogur a gotha & a caínurlabra. Gilidir snechta 
sniged fri
óenaidchi taídlech a cniss & a colla secha timthach 
sechtair. Traigthi
seta sithgela, ingni corcra córi crundgéra lé. 
Folt findbudi
  
195] 
fata forórda furri. Teóra trillsi dá fult 
imma cend. Trilis aile combenad foscad fri*a* 
colptha.


Forrécacha Medb furri. ‘Ocus cid dogní-siu and sain 
innossa, a
ingen?’ for Medb. ‘Ic tairdeilb {MS folio 56a}do 
lessa-su do lítha. Ic teclaim & ic
tinól cethri n-ollchóiced nHérend lat-su i
crích nUlad ar cend
  
200] 
Tána Bó Cúalnge.’ ‘Cid 'má 
ndenai-siu dam-sa sain?’ ar Medb. ‘Fail a mórabba dam. Banchumal 
dit muntir atamchomnaic.’ ‘Cóich dom muntir-sea tussu?’ ar
Medb. ‘Ni handsa ém. Feidelm banfáid a Síd 
Chrúachna atamchomnaic-se.’ ‘Maith and sin,’


> 1. a Feidelm banfáid, cia facci ar 
> slúag?
> 
> 
>   
> 205] Atchíu forderg forro, atchíu 
> rúad.
> 
> 
> 



‘Atá Conchobor 'na chess noínden i nEmain ém,’ ar 
Medb. ‘Ráncatar m'echl*ach*a-sa connice. 
Ní fail ní itágammar-ne la Ultu. Acht abbair a 
fír, a Feidelm.’


> 1. Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
> 
> 
>   
> 210] Atchíu forderg forro, atchíu 
> rúad.
> 
> 
> 



‘Atá Cuscraid Mend Macha mac Conchobuir i nInis Cuscraid ina
chess. Ráncatar m'echlacha *connice*. Ní 
fail ní itágammar-ne la
Ultu. Acht abbair-siu fír, a Feidelm.’


> 1. Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
> 
> 
>   
> 215] Atchíu forderg forro, atchíu 
> rúad.
> 
> 
> 



‘Atá Eogan mac Durthacht ic Ráith Airthir 'na chess. 
Ráncatar
m'echlacha connice. Ní fuil ní itágammar-ne la Ultu.
Acht abbair-siu fír rind, a Feidelm.’


> 1. Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
> 
> 
>   
> 220] Atchíu forderg forro, atchíu 
> rúad.
> 
> 
> 



‘Atá Celtchair mac Cuthechair ina dún 'na chess. 
Ráncatar
m'echlacha connice. Ní fuil ní itágammar-ne la Ultu. 
Act abbair fír, a Feidelm.’


> 1. Feidelm banfáid, cia facci ar slúag?
> 
> 
>   
> 225] Atchíu forderg forro, atchíu 
> rúad.
> 
> 
> 




---

p.7




‘Ni bá lim-sa aní dá tá lat-su sain, 
dáig ó condricfat fir Hérend
óenbaile, betit debtha & irgala & scandlacha 
scandrecha eturru im chomríchtain tossaig nó derid nó 
átha nó aband, im chétguine muicce nó
aige nó fíada nó fiadmíla. Acht abbair fir rind, 
a Feidelm’


> 1. 230] Feidelm banfáid, cia facci ar 
> slúag?
> 
> Atchíu forderg forro, atchíu 
> rúad.
> 
> 
> 



Ocus ro gab ic tairngiri & remfástine Con Culaind 
d'feraib Hérend. & doringni laíd:


> 1. Atchíu fer find firfes chless
>   
> 
>   
> 235] co lín chret ima cháemcnes,
>   
> lond láith i n-airthiur a chind,
>   
> óenach búada ina thilchind.
> 2. Fail secht *n*gemma láth ngaile
>   
> ar lár a dá imcaisne,
>   
> 
>   
> 240] fail fuidrech fora rinne,
>   
> fail leind deirg drolaig imme.
> 3. Ro fail gnúis is grátam dó,
>   
> dober mod do banchuireo,
>   
> gilla óc is delbdu dath 
>   
> 
>   
> 245] tadbait delb drecoin don chath.
> 4. Cosmail a find sa gaile
>   
> fri Coin Culaind Murthemne,
>   
> nocon fetar cóich in Cú
>   
> Culaind asa Murthemniu,
>   
> 
>   
> 250] acht rafetar-sa trá imne
>   
> bid forderg in slúag-sa de.
> 5. Cethri claidbíni cless n-án
>   
> ra fail cechtar a dá lám,
>   
> condricfa a n-imbirt for slúag,
>   
> 
>   
> 255] i*s* sain gním ris téit 
> cech n-aí úad.
> 
> 
> ---
> 
> p.8
> 
> 8. A gae bulgae mar domber
>   
> cenmothá a chlaideb 's a sleg,
>   
> fer i furchrus bruitt deirg,
>   
> dobeir a choiss for cach leirg.
> 9. 260] A dá sleig dar fonnad nglé,
>   
> ard ás gail in ríastarde,
>   
> cruth domarfáit air co se
>   
> derb limm no chlóemchlaífed gnée.
> 10. Ro gab tascugud don chath,
>   
> 
>   
> 265] meni faichlither bid brath,
>   
> don chomlund is é farsaig,
>   
> Cú Chulaind mac Sualtaim.
> 11. Slaidfid for slúaga slána,
>   
> concurfe far tiugára,
>   
> 
>   
> 270] faicébthai leis óg for cend;
>   
> ní cheil in banfaíd Feidelm.
> 12. Silfid crú a cnessaib curad,
>   
> bud fata bas chianchuman;
>   
> {MS folio 56b}beit cuirp cerbtha, caínfit 
> mná,
>   
> 
>   
> 275] ó Choin na Cerdda atchíu-sa
> 
> A
> 
> 
> 
> 
> 



Tairngire & remfástini & 
cendphairt in
sceóil & fotha a fagbála &
a dénma, &
comrád chind cherchaille doringni Ailill & Medb i 
Crúachain connice
sain.


Sligi na Tána in so & tossach in tslúagid 
anmand na sliged
  
280] 
dochúatar
cethri ollchóiced Hérend i crích Ulad .i. I Mag Cruinn, 
for Tóm Móna,
for Turloch Teóra Crích, for Cúl Sílinni, for 
Dubfid, for Badbna, for Coltain, for Sinaind, for Glúine Gabur, for 
Mag Trega, for Tethba túascirt,
for Tethba in descirt, for Cúil, for Ochain, for Uata 
fothúaid,
for Tiarthechta
  
285] 
sair, for Ord, for Slaiss, for Inndeóin, for Carn,
for Mide, for Ortrach,


---

p.9




for Findglassa Asail, for Druing, for Delt, for Duelt, for Delaind,
for Selaig, for Slabra, for Slechta conselgatar claidib ria Meidb
&, Ailill, for Cúil Siblinni, for Dub, for Ochun, for Catha, 
for
Cromma, for Tromma, for Fódromma, for Sláne, for Gort 
Sláne, for
Druim
  
290] 
Licci, for Áth nGabla, for Ardachad, for Feoraind, 
for
Findabair, for Assi, for Airne, for Aurthuile, for Druim Salaind,
for Druim Cáin, for Druim Caímthechta, for Druim mac 
nDega, for
Eódond mBec, for Eódond Mór, for Méide in 
Togmaill, for Méide ind
Eóin, for Baile, for Aile, for Dall Scena, for Ball Scena, for Ros
Mór. for
  
295] 
Scúaip, for Timscúaib, for Cend Ferna, for Ammag. 
for Fid Mór
i Crannaig Cúalngi, for Druirn Caín i Sligid 
Midlúachra.


Cétna uidi dochúatar na slóig co faítar in 
n-aidchi sin for
Cúil Siblinni & focress a phupall do Ailill mac Rosa in 
n-aidchi sin.
Pupall Fergusa meic Róich dia láim deiss. Cormac Cond Longas
  
300] 
mac Conchobuir fora lám-ide. Íth mac 
Étgaíth
fora lám-ide. Fiachu mac Fir
Aba fora lám-ide. Gobnend mac Lurgnig fora lám-ide. Suidigud 
pupaill
Ailella dia láim deiss arin tsluagud in sin & 
trícha cét fer nUlad dia
láim *deiss* in sin, & ba aire dobered 
trícha cét fer nUlad dia láim
deiss combad facsiti in cocur & in comrád
  
305] 
& na hairigthi bíd lenna
dóib-sium. Medb Chrúachan immorro do chlí Ailella. 
Findabair fora
lám-ide. Flidais Foltcháin ben-side Ailella Find arna 
feis la Fergus
ar Táin Bó Cúalnge & is sí no bered in 
sechtmad n-aidchi ingalad
d'feraib Hérend forin tslúagad do lacht eter 
ríg & rígain & rígdomna
& filid & foglaimthid. Med*b* ba
  
310] 
dédenach dona slúagaib in lá sain ic
iarfaigid fessa &, fástini {MS folio 57a}
& eólais ar co fessed cia lasbad lesc &
lasbad laind in slúagad do thecht. Ní arlacair Medb ara turnta 
a
carpat nó ara scorthea a eich co rálad cor di 'sin 
dúnad.


And sain ra díchurit eich Medba & ra turnait a carpait 
& dessid
  
315] 
ar láim Ailella meic Mágach. Ocus confóchta 
Ailill
scéla di Meidb ar co
fessed Medb cia lasmad laind nó nemlaind nó lasmad lesc in 
slúagad.
‘Hespach do neoch a thríall acht dond óenfialluch,’ 
ar Medb. ‘Cia maith fogníat in tan moltair sech cách?’ ar 
Ailill. ‘Fail dlug
molta forro,’ ar Medb. ‘Tráth ro gab cách dúnad 
& longphort do dénam,
ro scáich dóib-sium botha & bélscaláin 
do
  
320] 
dénam. Tráth ro scáich ra
cách botha & bélscaláin, ro scáich 
dóib-siurn urgnam bíd & lenna.
Tráth tarnaic do chách urgnom bid & lenna, 
scáich dóib-sium praind
tomailt. Tráth ro scáich praind & tomailt *do chách*, bátar-som 'na cotlud andsaide. Feib


---

p.10


  
325] 
ra deligetar a ndáer & a mogaid de 
dóeraib & mogadaib fer nHérend,
deligfit a ndeglaích & a ndegóic do 
deglaíchaib & de degócaib fer nHérend
in chur sa forin tslúagud.’ ‘Ferrde linni sain,’ bar 
Ailill, ‘dáig is
lind imthiagat & is erund conbágat.’ ‘Níba lind 
ragait & níba erund
conbágfat.’ ‘Anat i fus didiu,’ bar Ailill. ‘Ní 
anfat,’
  
330] 
bar Medb. ‘Cid
dogénat didiu,’ bar Findabair, ‘meni digset ammach & 
nád anat i fos?’ ‘Bás &
aided & airlech is accobor lem-sa dóib,’ bar Medb. 
‘Mairg atber ón omm,’ bar Ailill, ‘ar abba dúnad 
& longphort do gabáil dóib co hellom & co
héscaid.’ ‘Dar fír ar cubais,’ ar Fergus, ‘ní 
dingnea bás dóib-siút acht
intí dogéna bás dam-sa.’ ‘Ní rim-sa
  
335] 
is ráite duit-sin sain, a Ferguis,’
ar Medb, ‘dáig itó-sa lín do gona & t'airlig 
co tríchait cét Galían
immut, dáig atát na secht Mani cona secht
tríchtaib cét & meic Mágach
cona tríchait cét & Ailill cona tríchait 
cét & atú-sa com thegluch 'no.
Atám and sain lín do gona-su & t'airlig cot 
tríchait cét Galáan immut.’ ‘Ní comadas a
  
340] 
rád frim-sa sain,’ ar Fergus. ‘Dáig 
atát lim-sa sund na
secht n-airríg do Mumnechaib cona secht tríc*h*taib cét. Failet sund
trícha cét a n-as dech di ócaib Ulad. Fail sund a n-as 
dech dagóc fer nHérend, trícha cét 
Galían. Messi
dano as chor & as glinni & trebairi
friu ó tháncatar ó críchaib dílsib 
fadesin, & lim congébat
  
345] 
sind ló bága sa. Atá ní,’ ar 
Fergus, ‘níbat ecra ind fir sin-is inund ón & 
ní
deceltar dam. Díscaílfet-sa úaim in tríchait 
cét Galian út fo firu
Hérend conná bia cóiciur díb i 
n-óenbale.’ ‘Fó lim-sa ón,’ ar Medb, ‘case
chruth i mbet acht nád bet 'sin chaír chomraic i tát 
ammáin.’ Is and
sain ra díscaíl Fergus in tríchait cét sain fo
  
350] 
feraib Hérend nád boí cóiciur 
díb i n-óenbaile.


{MS folio 57b}Lotar na slóig iar sodain i cend 
séta & imthechta. Fa dolig dóib
fri*th*airle in tslúaig romóir lotar 
forsin fecht frisna iltúathaib &
frisna ilmaicnib & frisna ilmílib dosbertatar leo co 
'mmanactís &
co 'mmafessaitis combad chách cona cháemaib & cona 
chairdib
  
355] 
& cona chomdúalas forin tslúagud. 
Atbertatar dano ba samlaid bad chóir a
thecht. Atbertatar dano béus cinnas bad chomdas in slúagad do 
thecht.
Atbertatar dano ba samlaid bad chóir a thecht: cach drong imma 
ríg,
cach réim imma muirech & cach buiden imma tuísech, 
cach rí cach rígdomnad'feraib Hérend ina
  
360] 
thulaig fo leith. Ro ráidset béus cia bad 
chóir do
eólus rempu eterna dá chúiced, & atbertsat 
combad é Fergus, ar bíth
ba slúagad bága dó in slúagad, dáig is 
é boí secht mblíadna i rrígu
Ulad & iar marbad mac nUsnig fora faísam
& fora chommairgi, tánic estib, ‘& atá 
sec*h*t mblíadna déc fri Ultu ammuig 
ar longais & bidbanas.’




---

p.11



  
365] Is aire sin bad chomadas a dul ria cách do 
eólas. Luid iarum assa
aithli sin Fergus ria cách do eólas, & tánic 
ell condailbi im Ultaib dó & dobretha cor n-imruill 
fothúaid & fodess dona slúagaib & urthatar
techta úad co rrobthaib do Ultaib & ro gab ic fostud 
& ic imfuiriuch in
tslúaig. Rathaigis Medb aní sin & benais Medb
  
370] 
béim n-aisce fair &ro chan in laíd:


> **Medb**1. A Ferguis, ca rádem de?
>   
> Cinnas conaire amse?
>   
> Fordul fodess is fothúaid
>   
> berma dar cech n-ailethúaith.
> 
> **Fergus**1. 375] A Medb cid not medra-su?
>   
> Ní cosmail fri brath in so.
>   
> Is for Ultu, a ben trá,
>   
> in tír darsa tiagu-sa.
> 
> **Medb**1. Ardattágadar co ngail
>   
> 
>   
> 380] Ailill án cona slúagaib.
>   
> Ní tharddais menmain- comal nglé
>   
> fri imthús na conaire.
> 
> **Fergus**1. Ní for amlesaib in tslúaig
>   
> biurt-sa cach fordul ar n-úair,
>   
> 
>   
> 385] dús in n-imgabaind iar tain
>   
> Coin Culaind mac Sualtaim.
> 
> **Medb**1. Écóir duit amles ar slúaig,
>   
> a Ferguis meic Rosa Rúaid,
>   
> mór de maith fuarais i fus
>   
> 
>   
> 390] ar do longais, a 
> Fergus.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 



‘Nád bíu-sa resna slúagaib níbas 
íriu,’ bar Fergus,
‘acht iarra-su nech n-aill ríam remán rempo.’ Dessid 
Fergus riasna
slúagaib araí.


Bátar cethri ollchóicid Hérend bar Cúil 
Sílinni in
n-aidchi sin. Tánic gérmenma géribrach Con Culaind do 
Fergus & ra
ráid ra firu
  
395] 
Hérend fatchius do dénam. Dáig dasficfad in 
leom
letarthach & in bráth bidbad & in bidba sochaide 
& in cend costuda & in
cirriud mórslúaig & in lám tidnaicthi 
& in chaindel adanta .i. Cú Chulaind mac


---

p.12




Sualtaim. Ocus ro boí icá thairngire samlaid & 
doringni in laíd & ro *f*recair 
Medb:


> 1. 400] Fó dúib fatchius & fót
>   
> co n-ilur arm & óc.
>   
> ticfa intí 'tágammar de,
>   
> mórglonnach *mór* 
> Murthemne.
> 
> 1. Condalb sain, condelg nága,
>   
> 
>   
> 405] duit-siu, a meic Róig rodána.{MS folio 58a}Óic & airm limm for laind
>   
> do *f*rithálim Con Culaind.
> 
> 1. Ro chatir, a Medb don Maig,
>   
> óic is airm don immargail,
>   
> 
>   
> 410] for cind marcaig Léith Mache
>   
> cach aidche is cach óenlathe.
> 2. Atát acum sund for leith 
>   
> curaid ri cath is ri creich,
>   
> trícha cét di chodnaib gíall
>   
> 
>   
> 415] do láthaib gaile Galían.
> 
> 1. Na curaid a Crúachain chain,
>   
> na láeich a Lúachair lendglain,
>   
> cethri chóicid Gáedel ngel
>   
> dingébait dím in óenfer.
> 
> 1. 420] Buidnech Bairrche & Banna
>   
> consrengfa crú dar cranna,
>   
> concicher ar múr is ar ngrian
>   
> in trícha sin fer Galían.
> 2. I n-athlaime na fandle,
>   
> 
>   
> 425] i llúais na gaíthe gairbe,
>   
> is amlaid bís mo Chú cháem chain
>   
> oc imguin ós análaib.
> 
> 1. A Ferguis doroichet raind,
>   
> roiched úait do Choin Chulaind,
>   
> 
>   
> 430] rab é a thúachail beith 'na thost,
>   
> atetha a Crúa*c*hain 
> crúadchosc.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.13
> 
> 
> 1. Bid ferda firfitir fuidb
>   
> i n-airiur ingine Buidb,
>   
> Cú na Cerda, crithrib cró,
>   
> 
>   
> 435] snigfid fairne ferga fó.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 



A haithle na laíde sin: Táncatar cethri ollchóiceda 
Hérend dar
Móin Coltna sair in lá sain & da 'marallsatar 
dóib ocht fichtiu oss n-allaid. Sernsat & immsit na 
slóig impu & ros gonsat conná bátar 
élódaig
díb. Acht atá ni, garbat díscaíltig 
trícha cét Galían. cóic
  
440] 
aige in
amáin ba hé cuit fer *n*Hérend
díb. Rodasfuc in t-óentrícha cét
uli na hocht fichtiu oss.


Is hé in lá cétna tánic Cú Chulaind 
mac Sualtaim & Sualtach
sídech a athair co ngeltatar a n-eich geilt immon corrthe ic Ard
Chuillend. Congeltat eich Sualtaim fri coirthi atúaid fér co 
húir.
  
445] 
Fogeltat eich Con Culaind fri corthi aness fér co 
húir & connici na lecga lomma. ‘Maith a phopa 
Sualtaim,’ ar Cú Chulaind, ‘gérmenma in
tslóig form-sa, & urtha-su dún co rrobtha do 
Ultaib arnád bet ar maigib
rédib co ndigset i fedaib & fásaigib & 
fánglentaib in chúicid ar imgabáil
fer nHérend.’ ‘Ocus tussu, a daltáin, cid
  
450] 
amgéna dano?’ ‘Am écen-sa
tocht i n-herus inalta Feidilmthi Noíchruthaige fodess co Temraig ram
glinni fodessin co matin.’ ‘Mairgg théit ón 
ám,’ ar Sualtaim, ‘& Ulaid do
lécud fo chossaib a nnámat & a n-echtrand ar thecht i 
comdáil n-óenmná.’ ‘Amm écen-sa trá 
techt, dáig meni digius, gúigfitir dála fer & 
fírfaitir briathra
  
455] 
ban.’


Urtha Sualtaim co robthaib do Ultaib. Luid Cú Chulaind fón 
fid &
tópacht and cétbunni darach d'óenbéim bun barr 
& ro sníastar
ar óenchois & ar óenláim & 
óensúil & doringni id de. Ocus tuc ainm n-oguim
na mennuc inn eda & tuc in n-id im cháel in chorthe ic
  
460] 
Ard Chuillend.
Scibis in n-id co ránic remur in chorthe. Luid Cú Chulaind 'na
bandáil asa aithle sin.


Imthúsa fer nHérend imráter sund iar tain. 
Táncatar-saide
connici in corthe ic Árd Cullend. Ocus gabsat oc fégad in 
chúicid
aneóil úadib, cúicid Ulad. Ocus dias de muntir Medba no 
bíd
  
465] 
rempo do grés i tossuch cach dúnaid & 
cach
slúagaid, cach átha & cacha
aband {MS folio 58b}& cacha
bernad. 'S aire dognítis-*s*ium sain arná 
tísad díamrugud dia
timthaigib na rígmac i n-eturturtugud ná *i* n-imchumung slúag ná
sochaide .i. dá mac Nera meic Nuatair meic Tacáin .i. 
dá
mac rechtairi na Crúachna, Err & Innell. Fráech
  
470] 
& Fochnam anmand a n-arad.




---

p.14


Táncatar mathi Hérend connici in corthi & gabsat 
oc fégad *na* ingelta
ro geltsat na eich immon corthi & gabsat oc fégad ind idi 
barbarda
forácaib in rígnia immun corthi. Ocus gebid Ailill in n-id 
inna láim &
tuc i lláim Fergusa & airlégais Fergus in n-ainm 
n-oguim
  
475] 
baí 'na menuc ind eda & innisis Fergus 
d'feraib Hérend inní ro chan in t-ainm oguim baí 
sin menuc. Ocus is amlaid ro gab icá innisin & doringni 
laíd:


> 1. Id in so, cid sluinnes dún?
>   
> In t-id cid imma tá a rún?
>   
> 
>   
> 480] Is cá lín ra lád co se,
>   
> inn úathad nó in sochaide?
> 2. Mad dia tístai secha innocht
>   
> can anad aice i llongphort,
>   
> dabarró in Cú cirres cach n-om;
>   
> 
>   
> 485] táir foraib a sár*u*god.
> 3. Co tabair irchóit don tslúag
>   
> mad dia mberthai uide úad;
>   
> finnaid, a druíde, and sain
>   
> cid imma ndernad in t-id.
> 4. 490] Crefnas curad cur ro lá,
>   
> lánaircess fri ecrata. 
>   
> Costud ruirech, fer co ndáil,
>   
> ras cuir oenfer dá óenláim.
> 5. Furópair fír ra feirg fúair
>   
> 
>   
> 495] Con na Cerdda 'sin Chráebrúaid.
>   
> Iss naidm níad, ní nasc fir mir,
>   
> is é ainm fil isinn id.
> 6. Do chur chesta, cétaib drend,
>   
> for cethri cóiceda Hérend,
>   
> 
>   
> 500] nocon fetar-sa ac*h*t mad sin
>   
> cid imma ndernad in t-id.
> 
> Id.
> 
> 
> 
> 
> 




Aithli na laíde sin: ‘Atbiur-sa mo bréthir frib,’ ar 
Fergus, ‘mad dia
sárgid in n-id sin & in rígnía doringni can 
aidchi ndúnaid & longphuirt sund ná co nderna 
fer úaib id a mac samla sút ar óenchois
  
505] 
& óensúil &
& óenláim feib doringni-sium, cid airchind bes-sum 
fó thalmain nó i tig
fó dúnud conáirgife guin & fuligud dúib 
ria tráth


---

p.15




éirge immbárach diana sárgid.’ ‘Ní hed sain 
ba háil linni ém,’ ar Medb,
‘nech d'fuligud nó dfordergad foirn ar tíchtain 
isin cóiced n-aneóil
se .i. i cúiced Úlad. Alcu dún fuligud & 
fordergad for nech.’
‘
  
510] Ní
sáráagum itir in n-id se,’ bar Ailill, ‘&

ní sáríagum in rígnía
danringni, acht ragma i mmunigin ind feda móir se tess co
matin. Gebthar dúnad & longphort acund and.’ Lotar na 
slóig iarum &
baslechtat rempu in fid dia claidbib riana carptib. Conid Slechta
comainm ind inaid sin beacute;us airm i táat Partraigi Beca ra 
Cenannas
  
515] 
na
Ríg aniardess amne bar Cúil Sibrilli.


Ferais tromsnechta dóib in n-aidchi sin & baí 
dá met co
roiched co formnaib fer & co slessaib ech & co fertsib 
carpat combatar
clárenig uile cóiceda Hérend din
tsnechtu. Acht níra sádit sosta nó botha nó 
pupla in n-aidchi sin. Ní dernad {MS folio 59}urgnam 
bíd nó
  
520] 
lenna.
Ní dernad praind nó tomaltus. Ní fitir nech 
d'feraib Hérend in cara
fa náma ba nessam dó co solustráth éirge 
arnabárach. Is comtig conná
fúaratar fir Hérend aidchi ndúnaid nó 
longphuirt bad mó dód nó
doccair dóib indá inn aidchi seo bar Cúil Sibrilli. 
Táncatar cethri
ollchóiceda Hérend co moch arnabárach la 
turcbáil
  
525] 
ngréne dar taitnem
in tsnec*h*tai & lotar rempo assin 
chrích i n-araile.


Imthúsa Con Culaind immorro, ní érrach-saide 
mochthrád etir
co tormalt feiss & díthait, co foilc & co fothraic 
in lá sain. Rádis
fria araid ar co ragbad in n-echrad & ar co n-indled in carpat.
Gebis in
  
530] 
t-ara in n-echraid & indlis in carpat, &
luid Cú Chulaind ina charpat
& táncatar for slichtlorg in tslúaig. 
Fúaratar lorgfuilliucht
fer nHérend seccu assin chrích i n-araile. ‘Amae, a 
phopa Láeig,’ ar
Cú Chulaind, ‘ní ma lodmar dar mbandáil 
arráir. Iss ed is lugu condric
ó neoch bís i cocrích égim nó iachtad 
nó urfócra nó a rád cia
  
535] 
thic
sin sligid ní tharnic úan do rád. Lodatar fir 
Hérend sechund i crích
nUlad.’ ‘Forairngert-sa duit-siu, a Chú Chulaind, sain’ ar 
Láag, ‘cia
dochúadais it bandáil co ragad méla a mac samla 
fort.’ ‘Meith a Láeig,
eirgg dún for slichtlurg in tslúaig & tabair 
airdmes forro, & finta dún
cá lín dochúatar sechund fir Hérend.’ 
Tánic
  
540] 
Láeg i slicht in tslúaig &
baluid dia lethagid in luirg & tánic dia lettaíb 
& luid dara ési. ‘Mesc
fri árim fort, a mo phopa Laíg,’ ar Cú Chulaind. 
‘Is mesc écin,’ for
Láeg. ‘Tair isin carpat didiu & dóber-sa ardmes 
forro.’ Tánic in t-ara
'sin carpat. Luid Cú Chulaind i slichtlurg in tslúaig 
& dobretha
airdmes forro, & tánic
  
545] 
dia lettáeb & luid dar' éisi. ‘Is mesc 
fri árim fort, a Chúcúc,’ bar


---

p.16




Láeg. ‘Ní mesc,’ bar Cú Chulaind, ‘dáig 
forfetar-sa in
lín dochúatar sechund na slúaig .i. ocht 
tríchait chét déc & ra fodlad dano in 
t-ochtmad trícha chét déc fo firu 
Hérend.’ —Ra bátar trá
ilbúada ilarda imda for Coin Chulaind: búaid crotha, 
búaid delba,
búaid
  
550] 
ndénma, búaid snáma, búaid 
marcachais, búaid fidchilli &
branduib, búaid catha, búaid comraic, búaid comluind, 
búaid farcsena, búaid n-urlabra, búaid comairle, 
búaid foraim, búaid mbánaig, búaid crichi a 
crích comaithig.


‘Maith a mo phopa Laíg, innill dún in carpat & 
saig brot dún
arin
  
555] 
n-echraid. Cuindscle dún in carpat & tabair do 
chlár clé frisna
slúagaib dús in tairsimmís tossach nó deired 
nó medón dona slúagaib, dáig níbam 
béo meni thaeth cara nó náma limm d'feraib 
Hérend innocht.’ 'S and saigthis in t-ara brot forin n-echraid. 
Dobretha a
chlár clé frisna slúagaib co tarlaic i Taurloch Caille 
Móre fri
  
560] 
Cnogba
na rRíg atúaid frisi ráter Áth nGabla. Luid 
Cú Chulaind fón fid and
sain & tarmlaing asa charput & tópacht gabail 
cethri mbend bun barr
dóenbéim. Ros fúacha & ros fallsce
& dobreth ainm n-oguim 'na táeb, & dobretha 
rót n-urchair di a iarthur a charpait do ind a óenláime 
co
ndechaid dá trían i talmain connach
  
565] 
boí acht óentrían úasa. Is and sin
tarthatar in dá gilla chétna .i. dá mac Nera meic 
Uatair meic Tacáin
é icond auropair sin & ba tetarrachtain dóib cia 
díb no bérad a
chétguine fair & no benfad a chend de ar tús. 
Impádar Cú Chulaind friu &
tópacht a cethri cinnu díb colléic & tuc cend 
cech fir díb ara beind
do bennaib na
  
570] 
gabla. Ocus léicis Cú Chulaind eocho in 
fiallaig sin
i n-agid fer nHérend i frithdruing na sliged cétna 
& a n-ésse
airslaicthi & a méide forderga & cuirp na curad ic 
tindsaitin a fola sell
sís for crettaib na carpat. Dáig níbá miad 
nó níba maiss leiss echrad
nó fuidb nó airm do brith óna corpaib no marbad. 
Atchondcatar na
slúaig
  
575] 
dano eich ind fiallaig bátar ríam 
remán rempu & na cuirp
i n-écmais a cend & cuirp na curad ic tindsaitin a fola sell 
sís for
crettaib na carpat. Anais tossach in tslúaig fria deired 
&
focuirethar i n-artbe, cumma & i n-armgrith uile.


Doroacht Medb & Fergus & na Mane & Meic 
Mágach. Dáig ar bíth
  
580] 
is
amlaid no imthiged Medb & noí carpait fóthi a 
óenur. Dá charpat rempe
díb & dá charpat 'na diaid & dá 
charpat cechtar a dá táeb & carpat eturru
ar medón cadessin. Is aire fogníd Medb sin arná 
rístais fótbaige a
crúib greg nó uanfad a glomraib srían nó dendgur 
mórslúaig
nó mórbuiden arná tísad díamrugud don 
mind óir na 
  
585] rígna. ‘Cid in so?’
for Medb. ‘Ní handsa,’ ar cách.{MS folio 60} ‘Eich ind


---

p.17




fiallaig ro bátar ríam remán sund & a 
cuirp ina carptib i n-écmais a
cend.’ Ra cruthaiged comairle occu & ba demin leó combad 
slicht sochaide
sút & gomba tadall mórslúaig & gondat 
Ulaid ardastánic. Ocus ba sed a comairle ra cruthaiged leó, 
Cormac
  
590] 
Cond Longes mac Conchobuir do
lécud úadib dá fiss cid baí sind 
áth, ar bíth ciano betis Ulaid and,
ni gonfaitis mac a rríg dílis fodessin. Tánic assa 
aithli Cormac Cond
Longes mac Conchobuir & bá sed a lín tánic 
deich cét ar fichit chét
fer n-armach dia fis cid baí issind áth, & 
á ránic, ní facca ní ac*h*t
in ngabail ar lár ind átha
  
595] 
co cethri cennaib furri ic tinnsaitin a
fola sell sís fri creitt na gabla i sruthair na haband & 
glethe na dá
n-ech & fuilliucht ind óencharptig & slicht inn 
óenlaích assind áth sair sechtair.


Táncatar mathi Hérend connici in n-áth & 
gabsat oc fégad na gabla uili.
Ba machtad & ba ingnad leó cia ro chuir in
  
600] 
coscur. ‘Cá ainm ind átha sa
acaib-si gustráthsa, a Ferguis?’ ar Ailill. ‘Áth 
nGrena’ bar Fergus,
‘& bid Áth nGabla a ainm co bráth din gabuil 
se ifec*h*tsa,’ ar Fergus, &
ra ráid in laíd:


> 1. Áth nGrena, claímchlaífid ainm
>   
> 
>   
> 605] do gním Chon rúanaid rogairb.
>   
> Fail sund gabuil cethri mbend
>   
> do cheist for feraib Hérend.
> 2. Fail ar dá mbeind, mana n-áig,
>   
> cend Fráech & cend Fochnáim.
>   
> 
>   
> 610] Fail araile ar dá mbeind
>   
> cend Eirre & cend Innill.
> 3. Gá ogum sút ina táeb,
>   
> finnaid, a druíde co n-áeb,
>   
> is cia dorat inti sain,
>   
> 
>   
> 615] gía lín ros cland i talmain?
> 
> 1. In gabul út co ngráin guiss
>   
> atchí-siu sund, a Ferguis,
>   
> ros tesc óenfer, as mo chin,
>   
> de builli chrichid chlaidib.
> 
> 
> ---
> 
> p.18
> 
> 4. 620] Ros fúach is ras fuc fria aiss,
>   
> gid ed ní hengnam imthaiss,
>   
> is dassarlaic sís ar sain
>   
> dá gait d'fir úaib-si as talmain.
> 5. Áth nGrena a ainm mad co se,
>   
> 
>   
> 625] méraid ra cách a chumne.
>   
> Bid Áth nGabla a ainm co bráth
>   
> din gabail atchí sind áth.
> 
> A.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




Aithli na laídi: ‘Machdath & ingnad lim-sa, a 
Ferguis,’ bar Ailill,
‘cia no thescfad in ngabail & bífed in cethrur 
buí remioind i traiti se.’
‘
  
630] Ba córu machtad & ingantas dontí 
ro tesc in ngabail atchí dóenbéim
bun barr, ros fuach & ros faillsce & tarlaic rofut 
n-urchair di a íarthur a charpait d'ind a óenláime co 
ndechaid dara dá trían i talmain
connach fil acht a óentrían úasom & nach class 
cona chlaideb rempe acht
is tria glaslec clochi conindsmad & conid geiss d'feraib 
Hérend
  
635] 
techt do lár ind átha sa ná co tuca nech 
díb hí anís do ind a óenláime feib
dosfarlaic-sium sís ó chianaib.’ ‘Is dár 
slúagaib duit-siu, a Ferguis,’
ar Medb, ‘& tabair in ngabail dún do lár ind 
átha.’ ‘Domroched carpat,’ ar
Fergus, & dobretha carpat do Fergus, & dobretha 
Fergus frosse
forsin ngabail & doringni minbrúan {MS folio 61a} & minscomart
  
640] 
din charput. ‘Domroiched carpat,’ ar Fergus. Dobretha 
carpat do Fergus & dobretha Fergus feirtche forsin 
ngabail & doringni
briscbruan & minscomartach din charput. ‘Domroched carpat,’ ar 
Fergus.
Ocus dobretha Fergus nertad forsin ngabail & doringni 
briscbruan
& minscomartach din charput. Airm i mbátar na secht carpait
  
645] 
déc do
charptib Connacht, doringni Fergus díb uile briscbruan & 
minscomartach, &
ní chaemnaic in ngabail do gait do lár ind átha. 
‘Ale léic ass, a Ferguis,’ ar Medb, ‘na bris dúin 
cairptiu ar túath ní as siriu, dáig ar
bíth meni bethe arin tslúagud sa a chur sa doraismis Ultu 
co
n-airnelaib braiti & bóthánti lind. Rafetamar-ni 
aní dia
  
650] 
ndénai-siu
sain d'fostud & d'immfuiriuch in
tslúaig co n-érsat Ulaid assa cess & co tucat 
cath dún, cath na Tána.’ ‘Domroiched crim carpat,’ ar 
Fergus.
Ocus dobretha a charpat fadessin do Fergus & dobretha Fergus 
tepe
forsin ngabail, & níro gnuisistar &
níro gésistar roth nó fonnud nó fertas 
d'fertsib in charpait. Cia
  
655] 
baí dia chalmacht & dia churatacht
dosfarlaic intí dosfarlaic sís, baí dia nertmaire 
& dá óclachas
dasfucastar in cathmílid & in chliathbern chét 
& *in t-*ord essorgni & in
bráthlec bidbad & in cend costuda & in bidba 
sochaide & in cirriud mórslúaig & in 
chaindel adantai & in toísech mórchatha. Dosfuc 
anís do ind a óenláime co


---

p.19


  
660] 
ránic aidlend a gúaland & dobretha in 
ngabail i lláim Ailella.
Ocus tincais Ailill furri .i. nos fégand. ‘Crichiditi lim-sa in 
gabul,’ ar Ailill, ‘dáig is óentescad atchíu-sa
bun barr furri.’ ‘Crichiditi omm,’ bar Fergus. Ocus ro gab Fergus 
ar*a*
admolad & dobretha laíd furri:


> 1. 665] Atá sund in gabul glúair
>   
> coa rabi Cú Chulaind chrúaid,
>   
> 'ga farcgaib ar ulc ri nech
>   
> cethri cinnu comaithech.
> 2. Is derb ní theichfed úadi
>   
> 
>   
> 670] ria n-óenfer calma crúadi,
>   
> giaras fácaib Cú gan chess,
>   
> arthá crú 'ma chaladchness.
> 3. Mairg ragas in slúagad sair
>   
> ar cend Duind Chúailgne chrúadaig.
>   
> 
>   
> 675] Betit curaid arna raind
>   
> fa neim claidib Con Culaind.
> 4. Níba hascid a tharb trén
>   
> 'moa mbia comrac arm ngér,
>   
> ar *to*crád chloicgne cach cind,
>   
> 
>   
> 680] gol cacha aicmi i nHérind.
> 5. Nuchum thá ní rádim de
>   
> im dála meicc Deictire,
>   
> concechlafat fir is mná
>   
> din gabuil sea mar atá.
> 
> A.
> 
> 
> 
> 
> 





  
685] Aithli na laídi sin: ‘Sáditer sosta 
& pupaill
lind,’ ar Ailill, ‘&déntar urgnam bíd & lenna lind &
cantar ceóil & airfiti lind & *déntar* praind & tomaltus. Dáig is 
comtig ara fagbaitis fir Hérend
ríam nó iarum aidchi ndúnaid nó longphuirt 
mad mó dód nó doccair dóib
andás ind aidchi se arraír.’ Ra sádit a sosta 
& ra suidigit a
  
690] 
pupla.
Darónad urgnam {MS folio 61b} bíd & 
lenna leó & ra canait ceóil & airfiti 
leó &
darónad praind & tomaltus. Ocus ra iarfacht Ailill do 
Fergus:
‘Is machtad & iss ingantus lim cia ticfad cucaind co hor 
críchi &


---

p.20




no bífed in cethrur buí remaind i traiti se. In dóig 
inar tísed
Conchobor mac Fachtna Fáthaig ardrí Ulad?’ ‘Nád 
dóig ém,’
  
695] 
ar Fergus, ‘dáig
líach a écnach 'na écmais. Ni fil ní nád 
gellfad dar cend a enig. Dáig
dámbad ésin tísad and, ticfaitis slúaig 
& sochaide & forgla fer
nHérend filet maróen ris, & giada betis fora 
c*h*ind i n-óenbaile &
n-óendáil & i n-óentochim & i 
n-óenlongphurt & i n-óentulaig fir
Hérend & Alban, Bretain & Saxain, cath 
dobérad
  
700] 
dóib, reme no maissed
& ní fair no raínfithé.’ ‘Ceist didiu, 
cia bad dóig diar tíachtain?
Dóig innar tísed Cúscraid Mend Machae mac Conchobuir 
ó Inis Cuscraid?’
‘Nír dóig,’ ar Fergus mac ind ardríg. ‘Ní 
fil ni nád gellfad dar cend a
enig, dáig dámbad é no thiasad and, ticfaitis meic 
ríg & rígthuísech
failet maróen riss ic reicc a
  
705] 
n-amsa, & gana betís ara c*h*ind i
n-óenbaile & i n-óendáil & i 
n-óentochim & i n-óenlongphurt & i
n-óentulaig fir Hérend & fir Alban, Bretain 
& Saxain, cath dobérad
dóib, reime no maidsed & ní fair no 
raínfide.’ ‘Ceist didiu inar tísad
Eogan mac Durthacht rí Fernmaige?’ ‘Nár dóig omm,
ár diambud ésin tísad and, ticfaitis
  
710] 
fosta fer Fernmaige leiss, & cath dobérad ut ante.’
‘Ceist didiu, cia bad dóig dar tíchtain? Dóig arnar 
tísad Celtchair mac
Uthechair?’ ‘Nár dóig omm. Líach a écnach 
'na écmais. Bráthlecc
bidbad in chóicid & cend a costuda uili &
comla chatha Ulad, & gana betís
fora chind i n-óenbaile ut ante & fir Hérend uile 
ó iarthur
  
715] 
co airthiur, ó desciurt co túascert, cath 
dobérad dóib, reme no maidsed & ní fair no 
raínfide.’


‘Ceist didiu, cia bad dóig diar tíachtain?’ 
‘Inge ém meni thísed
in gilla bec, mo dalta-sa & dalta Conchobuir, Cú Chulaind na 
Cerdda
atberar friss.’ ‘Ia ómm ale,’ bar Ailill. ‘Atchúala 
lib in mac
  
720] 
mbec sain
fecht n-aill i Crúachain. Ced ón cinnas a áesa-sum in 
meic bic sin
innossa?’ ‘Ní hí a áes is dulgium dó 
etir,’ ar Fergus, ‘dáig ba ferda a
gníma in meic sin inbaid ba só andás in inbaid inan 
fail.’ ‘Ced ón,’ ar Medb, ‘in fail cid d'Ultaib innossa 
comlonnaid a áesa is duilgium
andásum?’ ‘Ní airgem and fá*e*l bad
  
725] 
fuilchuiriu nó láth bad luinniu nó
comlannaid a áesa raseised co trian nó go cethramad {MS folio 62a} comluind Con Culaind. Ní airge and,’ ar 
Fergus, ‘caur a chomluind nó ord essorgni
nó bráth for borrbuidni nó combág urgaile basad 
inraicciu andá Cú
Chulaind. Ní airge and conmessed a áes & a ás 
& a forbairt & a ánius & a 
urfúath & a
  
730] 
urlabra, a chrúas & a chless & a 
gasced, a forom &
a ammus & a ammsigi, a brath & a búadri & 
a búadirsi, & a déini & a
dechrad & a tharpige & a díanchoscur co cliss 
nónbair ar cach find úasu mar


---

p.21




Choin Culaind.’ ‘Ní dénam robríg de,’ ar Medb. 
‘I n-óenchurp atá. Imgeib guin immoamgeib gabáil. Is 
áes ingini macdacht
  
735] 
ármthir leis &
ní géba fri féta in serrite óc amulchach 
atberthe.’
‘Ní focclam-ne ón,’ ar Fergus, ‘dáig ba 
ferda a gníma in meicc sin
inbaid bad sóó andás inbaid inad fail.’


### Incipiunt macgnímrada Con Culaind


Dáig alta in mac sin i tig a athar 
& a máthar icon Air*g*dig i
  
740] 
mMaig Muirthemne, & adféta dó 
scéla na maccáem i nEmain.
Dáig is amlaid domeil Conchobor in rígi óro gab 
rígi in rí .i. mar
atraig fó chétóir cesta & cangni in 
chóicid d'ordugud; in lá do raind i trí asa athli: 
cétna trian de fó chétóir ic fégad na 
maccáem ic imbirt chless cluchi & immánae, in trian 
tánaise dond
  
745] 
ló ic imbirt brandub & fidchell, & 
in trian dédenach ic tochathim bíd & lenna conda geib
cotlud for cách. Áes cíuil & airfitid dia 
thálgud fri sodain.
Cia 'táim ane ar longais riam reme, dabiur bréthir, 
(ar Fergus), ná
fuil i nHérind nó i nAlbain óclach mac samla 
Conchobuir.



Ocus adféta don mac sin scéla na 
maccáem & na maccraide i
  
750] 
nEmain, &rádis in mac bec ria máthair ar 
co ndigsed dá chluchi do chluchemaig
na Emna. ‘Romoch duit-siu sain, a meic bic,’ ar a máthair, ‘co 
ndeoch
ánruth do ánrothaib Ulad lett nó choímthecht 
écin do chaímthechtaib
Conchobuir do chor th' *f*aesma & 
t'imdegla forin maccraid.’ ‘Cían lim-sa di sodain, a 
máthair,’ ar in mac
  
755] 
bec, ‘& ni bíu-sa ocá idnaide,
acht tecoisc-siu dam-sa cia airm i tá Emain.’ ‘Is cían 
úait,’ ar a
máthair, ‘airm indas fil. Slíab Fúait etrut 
& Emain.’ ‘Dobér-sa ardmesfurri amne,’ ar 
ésium.



Luid in mac remi & gebid a adbena ániusa. 
Gebid a chammán
créduma & a liathróit n-argdide, & gebid a 
chlettíni díburgthi, &
  
760] 
gebid a bunsaig mbaísi mbunloscthi, & 
fogab ic athgardigud a sliged díb. Dobered béim {MS folio 62b} din chammán dá liathróit co 
mbered band fota úad.
No t*h*eilg*ed* dano a 
chammán arís d'athbéim cona berad níba lugu
andá in cétband. No thelged a chlettín & no 
sneded a bunsaig & no bered rith baíse 'na ndíaid. No 
gebed dano
  
765] 
a chammán & no geibed a liathróit 
&
no geibed a chlettíne & ní roiched bun a bunsaige 
lár tráth congebed a barr etarla etarbúas.



Luid reme co forodmag na hEmna airm i mbátar in 
maccrad. Trí coícait maccáem im Follomain mac 
Conchobuir icá clessaib for


---

p.22




faidche na Emna. Luid in mac bec issin cluchimag eturru ar medón
  
770] 
& ecrais cid in liathróit i ndíb cossaib 
úadib & nís arlaic sech ard a glúne 
súas & nís arlaic secha adbrond sís & 
ris eturturthig & ros comdlúthaig i ndíb cossaib 
& ní rocht nech díb bir nó bulle nó 
béim nó fargum furri. Ocus rosfuc dar brúach 
mbáire úadib.



Nad fégat uili i n-óenfecht amaide. Ba 
machtad & ba ingantus
  
775] 
leó. ‘Maith a maccu,’ ar Follomain mac Conchobuir, 
‘nobar benaid uili fóe
sút & táet a bás lim dáig is geiss 
dúib maccáem do thíchtain infar cluchi can chur a 
faísma foraib, & nobar benaid uile fóe i 
nn-óenfecht,
ar rofetammar is do maccaib ánroth Ulad sút & 
ná dernat bés tuidecht
infar cluchi can chur a faísma foraib nó a
  
780] 
commairge.’



Is and sin ros bensat uile fóe i 
n-óenfecht. Tarlaicset a trí
coíctu cammán ar ammus a chendmullaig in meicc. Turcbaid-sium 
a
óenluirg n-ániusa & díc*h*uris na trí coícait lorg. Tarlacait dano na 
trí coícait liathróiti ar ammus in meic bic. 
Turcbaid-sium
  
785] 
a dóti & a rigthi & a dernanna 
& díchuris na trí coíctu 
líathróiti. Tarlacit dó na trí coícait 
bunsach baísi bunloscthi. Turcbais in mac a scéthíni 
slissen & díchuris na trí coícait bunsach. Is 
and sain imsaí-sium fóthib-sium. Scarais coíca 
rígmac im thalmain díb fóe. Luid cóiciur 
díb, (ar Fergus) etrum-sa is Chonchobor 'sin
  
790] 
magin i mbámmar ic imbirt fidchilli .i. na 
Cendcháeme, for forodmaig na hEmna. Luid in mac bec
'na ndíaid dia nn-imdibe. Gebid Conchobor a rígláma in 
meic bic.
‘Ale atchíu ní fóil amberai-siu, a meic bic, in 
maccrad.’ ‘Fail a
mórdamnae dam-sa,’ ar in mac bec. ‘Ní fúarusa 
fíad n-oíged ga thánac a tírib imciana ican
  
795] 
maccraid iar torachtain.’ ‘Ced són, cia tussu?’ 
for Conchobor. ‘Sétanta bec missi mac Sualtaim, mac-sa Dechtiri do 
derbsethar-su, & ní lat-su fo dóig lim-sa mo 
chrád d'fagbáil samlaid.’ ‘Ced ón, a meic 
bic,’ for Conchobor, ‘nád fetar armirt fil do*n* macraid conid geiss dóib mac dar tír cuccu 
can chur a faísma forro?’ ‘Ní fetar,’
  
800] 
bar in mac bec. ‘Dia fessaind, combeind 'na fatchius.’ 
‘Maith a maccu,’ bar Conchobor, ‘geibid foraib faísam in meic 
bic.’ ‘Ataimem omm,’ bar siat.



Luid in mac bec {MS folio 63a} for 
faísam na maccraidi. 'S and sain scaílset láma de-sium, 
& amsoí fóthu arís. Scarais coíca 
rígmac i talmain
  
805] 
díb fóe. Fa dóig la n-athrechaib is 
bás dobretha dóib. Níba sed ón acht 
uathbás bretha impaib do thulbémmennaib & 
múadbémmennaib & fotalbémmennaib móra. 
‘Aile,’ for Conchobor, ‘cid ataí dóibsin 
béus?’ ‘Dothongu-sa mo dee dia n-adraim co ndigset-som uili ar 
m'*f*ó*e*sam-sa 
& ar m'imdegail feib dochúadusa ara fáesam-sun 
& ara


---

p.23


  
810] 
n-imdegail, conná gét-sa láma díb 
conas tarddur uile fo thalmain.’
‘Maith a meic bic, geib-siu fort fáesam na maccraide.’ 
‘Ataimim omm,’ ar in mac bec. And sain dochúatar in maccrad fora 
*f*áesam & fora imdegail.



Mac bec doringni in gním sain, (ar Fergus) 
i cind chóic mblíadan
  
815] 
iarna brith coro scart maccu na curad & na 
cathmíled ar dorus
a llis & a ndúnaid fadessin, nocorb éicen machta 
nó ingantus de ciano
thísed co hor cocríchi, gana thescad gabail cethri mbend, 
gana marbad
fer nó dís nó triur nó cethrur in am indat 
slána .xvii. mbliadna de
for Táin Bó Cúalnge.



  
820] Is and sin atubairt Cormac Cond Longas mac Conchobuir: 
‘Doringni in mac bec sin gním tánaise sín bliadain ar 
cind doridisi.’ ‘Ciaso gním?’ bar Ailill. ‘Culand cerd buí i crích Ulad. Ro urg-nastar fleid do Chonchobur & dochúaid dá thoc*h*uriud co Emain. Rádis friss ara tísed úathad leis meni thucad fíraígid leiss ár nach 
  
825] 
crích nó ferand baí aice acht a uird & a indeóna & a duirn & a thendchore. Atbert Conchobor co ticfad úathad a dóchum.’



Tánic Culand connice a dún reme do frestul 
& frithálim lenna & bíd. Dessid Conchobor i 
nEmain corbo amm scaílti co tánic deired dond
ló. Gebid in rí a fiallgud n-imétrom n-imthechta
  
830] 
immi & luid do chelebrad don maccraid. Luid Conchobor 
arin faidchi co n-acca ní ba
ingnad leiss: trí coícait mac 'sindara chind dind 
faithchi & óenmac
barin chind aile di. Dobered in t-óenmac búaid
mbáire & immána óna trí
coíctaib maccáem. Tráth ba cluchi puill dóib 
— cluichi puill fogníthi for faithchi na Emna —
  
835] 
ocus tráth ba leó-som díburgun & 
ba lesium
imdegail, congeibed na trí coícait liathróit fri poll 
immuich & ní
roiched ní secha 'sin poll. Tráth ba leó-som imdegail 
& ba leisium
díburgun, no chuired na trí coícait liathróit 
'sin poll can imroll.
Tráth fo imtharrung n-étaig dóib, no benad-som a 
trí choícait
ndecheit díb & ní chumgaitis uili a
  
840] 
delg do béim assa brut-som *nammá*. Tráth ba imtrascrad dóib, 
concured-som na trí coícait cétna
i talmain foí & ní roichtis-*s*ium uili immi-sium lín a urgabála. 
Arrópart Conchobor ic forcsin in meic bic. ‘Amae a ócu,’ 
bar{MS folio 63b} Conchobor, ‘mo chin tír asa 
tánic in mac bec atchíd dá mbetis na gníma 
óclachais aice feib atát na
  
845] 
macgníma.’ ‘Ní comdas a rád,’ ar 
Fergus. ‘Feib atré in mac bec atrésat a 
gníma óclachais leis.’ ‘Congarar in mac bec dún co
ndig lind do ól na fledi dia tíagam.’ Conágart in 
mac bec do


---

p.24




Chonchobur. ‘Maith a meic bic,’ ar Conchobor, ‘tair-siu linni 
d'ól na
fledi dia tíagum.’ ‘Ní rag omm,’ bar in
  
850] 
mac bec. ‘Ced són?’ bar Conchobor. ‘Ar ní 
dóethanaig in maccrad do chlessaib cluchi nó ániusa, 
& ní rag-sa
úadib corbat doíthanaig cluchi.’ ‘Is cían 
dúni beith acot irnaidi ri
sin, a meic bic nicon & bíam itir.’ ‘Táit-si 
round,’ ar in mac bec, ‘ocus rag-sa far ndiaid.’ 
‘Nídat eólach etir, a meic bic,’ bar Conchobor.
‘
  
855] Géb*at*-sa slichtlorg in 
tslúaig & na n-ech & na carpat.’



Ocus tánic Conchobor iar sin co tech Culaind 
cerdda. Ro fritháiled in rí, & ro fíadaiged ar 
grádaib & dánaib & dligedaib &
úaslecht & caínbésaib. Ro hecrait aíne 
& úrlúachair fóthu. Gabsat for ól 
& for aíbnius. Ro iarfacht Culand do Chonchobur: ‘Maith
  
860] 
a rí, inra dális nech innocht it *d*íaid don dún sa?’ ‘Níra 
dálius omm,’ bar Conchobor, dáig
níba cuman dó in mac bec dálastar 'na díaid. 
‘Cid són?’ bar Conchobor. ‘Árchú maith fil ocum. 
Á fúaslaicthir a chonarach
dé, ní laimthanoch tasciud do óentríchait 
chét fris do fir chúardda nó imthechta, & 
ní aichne
  
865] 
nech acht missi fodessin. Feidm cét and do nirt.’ And 
sin atbert Conchobor: ‘Oslaicther dún dond árchoin coro 
imdegla in tríchait cét.’ Ra fúaslaiced dind 
árchoin a chonarach & fochuir lúathchúaird in 
tríchait cét, & tánic connice in forud i 
mbíd ic comét na cathrach & baí and sain 
& a chend ara
mácaib. Ocus ba borb
  
870] 
barbarda bruthmar bachlachda múcna matnamail cách 
baí and sain.



Imthúsa na maccraide bátar i nEmain corbo 
amm scaílti dóib. Luid cách
díb da thig a athar & a máthar, a mumme & a 
aite. Luid dano in mac bec i
slichtlurg na slúag co ránic tech Culaind cerda.
  
875] 
Gab*ais* icc athgarddigud na sliged reme 
dá adbenaib ániusa. Ó ránic cofaidche in 
dúnaid i mbaí Culand & Conchobor, focheird a adbena 
uile riam
acht a liathróit nammá. Rathaigid in t-árchú in 
mac mbec ocus glomais
fair co clos fosnaib túathaib uili gloimm inn árchon. Ocus 
ní raind
fri fes ba háil dó acht a slucud i n-óenfecht
  
880] 
dar compur{MS folio 64a} a chléib 
&
dar farsiung a brágat & dar loing a ochta. Ocus 
ní baí lasin mac cóir
n-imdegla reme acht focheird róut n-urchair din liathróit 
conas tarla
dar gincráes a brágat dond árchoin co ruc a mboí 
di fobaig inathair
and dar' iarcomlai, & gebis i ndíb cossaib é 
& tuc béim de immun
corthe co tarla 'na gabtib
  
885] 
rointi im thalmain. Atchúala Conchobor gloimm inn 
árchon. ‘Amae a ócu,’ bar Conchobor, ‘ní ma 
táncamar d'ól na fledi se.’ ‘Cid són?’ bar 
cách. ‘In gilla bec ra dál im díaid, mac mo 
sethar,


---

p.25




Sétanta mac Sualtaim, dorochair lasin coin.’ Atragatar i 
nn-óenfecht
uli Ulaid ollbladacha. Ciarbo óebéla oslaicthi dorus
  
890] 
na cathrach, dochúaid cách 'na irchomair dar 
sondaib in dúnaid immach. Cid ellom
condránic cách, lúaithium conarnic Fergus & 
gebis in mac mbec do lár
thalman fri aidleind a gúaland & dobretha i fiadnaisi 
Conchobuir. Ocus
tánic Culand immach & atchondairc a árchoin 'na 
gabtib rointi. Ba béim
cride fri cliab leis. Dochúaid
  
895] 
innund isin dún asa aithle. ‘Mo chen do
thíc*h*tu, a meic bic’ bar Culand, ‘ar 
bíth do máthar & t'áthar, & ní 
mo chen do thíc*h*tu fort féin.’ ‘Cid 
taí-siu don mac?’ ar Conchobor. ‘Ní ma
tánac-su dam-sa do chostud mo lenna & do chathim mo 
bíd, dáig is maith
immudu ifec*h*tsa mo maith-se & is bethu immuig 
mo bethu.
  
900] 
Maith in fer muntiri rucais úaim. Concométad 
éite & alma & indili dam.’ ‘Nádbad 
lond-so etir, a mo phopa Culand,’ ar in mac bec, ‘dáig 
bérat-sa a
fírbreth sin.’ ‘Cá breth no bértha-su fair, a 
meic?’ for Conchobor.
‘Má tá culén do síl in chon út
i nHérind. ailébthair lim-sa gorop inengnama mar a athair. 
Bam cú-sa
  
905] 
imdegla a almai & a indili & a feraind in 
n-ed sain.’ ‘Maith rucais do breth, a meic bic,’ for Conchobor. 
‘Nís bérmais ém,’ ar Cathbath, ‘ní bad 
ferr. Cid arnach Cú Chulaind bias fort-su de suidiu?’ 
‘Nithó,’ bar in mac bec. ‘Ferr lim mo ainm
fodéin, Sétanta mac Sualtaim.’ ‘Nád 
ráid-siu sin, a meic bic,’ ar
  
910] 
Cathbath, ‘dáig concechlabat fir Hérend 
& Alban in n-ainm sin & bat lána beóil fer 
nHérend & Alban din anmum sin.’ ‘Fó limm 
didiu cid sed bess form,’ ar in mac bec. Conid de sódain ro 
lil in t-ainm aurdairc fair .i.
Cú Chulaind, ó ro marb in coin boí ic Culaind 
cherd.




  
915] Mac bec doringni in gním 
sin, {MS folio 64b} (ar Cormac Cond Longas mac Conchobuir), 
i cind sé mbliadan arna brith, ro marb in n-árchoin ná
laimtís slúaig nó sochaide tascud i 
n-óentríchait cét fris, nírb écen machtad 
nó ingantus de gana thísed co hor cocríchi, giano 
t*h*escad gabail cethri mbend, gana marbad fer 
nó dís nó triur nó chethrur
  
920] 
in am inat slána .xvii. mbliadna de for 
Táin Bó Cúalnge.


‘Doringni in mac bec in tres gním isin bliadain ar cind 
dorís,’ ar Fiachu mac Fir Aba. ‘Gá gním doringni?’ bar Ailill.



Cathbad druí buí
oc tabairt *tecaisc?* dá daltaib fri hEmain 
anairtúaith & ocht ndalta
do áes in dána druídechta 'na farrad. Iarfacht *fer
  
925] 
díb* dia aiti ciaso sén & solud 
buí forin ló i mbátar, in ba maith


---

p.26




fá in ba saich. And atbert Cathbad mac bec congébad gasced, 
bad án &
rabad irdairc, rabad duthain & dimbúan. Rachúala-som 
anísin & sé fria
chlessaib chluchi fri hEmain aniardes, & focheird a adbena 
ániusa uli
úad & dochúaid i cotultech Conchobuir. ‘Cach
  
930] 
maith duit, a rí féne,’ bar in mac bec. — 
Aithesc dano cungeda neich ó neoch in t-athesc sain. — ‘Cid 
connaige, a meic bic?’ ar Conchobor. ‘Airm do gabáil,’ ar in 
mac
bec. ‘Cia dotrecoisc, a meic bic?’ bar Conchobor. ‘Cathbad 
druí,’ ar in
mac bec. ‘Nít mérad-su .i. nít mairnfed sain, a meic 
bic,’ ar Conchobor. Tobert
  
935] 
Conchobor dá sleig & claideb & 
scíath dó. Bocgais & bertnaigis in mac bec na harmu 
*co nderna* minbruan & minscomairt díb. 
Tuc
Conchobor dá sleig aile dó & scíath 
& claideb. Bocgais & bertnaigis, crothais & 
certaigis co nderna minbruan & minscomairt *díb*. Airm i mbátar na
cethri airm déc bátar ic Conchobur i nEmain ie 
frithálim na
  
940] 
maccáem & na maccraide — ciped mac 
díb no gabad gasced combad Conchobor doberad trelam fúaparta 
dó, búaid n-engnama leis
assa aithle [dash ] cid trá acht doringni in mac bec sin minbruan 
& minscomairt díb uili.


‘Ní maith ám and na airm se, a mo phopa Conchobuir,’ 
ar in
  
945] 
mac bec. ‘Ní thic mo dingbáil-se di 
sodain.’ Tuc Conchobor a dá sleig fodessin & a 
sciath & a chlaideb dó. Bocgais & bertnaigis, 
crothais &
certaigis conarnic a fográin aice fria n-irlaind, & 
níras robris na
harmu & ros fulgetar dó. ‘Maithi na ha*i*rm se omm,’ bar in mac bec.
‘Is é so mo chomadas. Mo chin in rí asa gasced &
  
950] 
trelam so. Mo chin tír asa tánic.’ 'S and sin 
tánic Cathbad druí 'sin pupull & atbert: ‘Airm 
conagab sút?’ ar Cathbad. ‘'S ed écin omm,’ bar 
Conchobor. ‘Ní do mac do máthar bad
áil dam a ngabáil 'sind ló sa,’ ar Cathbad. 
‘Cid són? Nach tussu
darrecoisc?’ ar Conchobor. ‘Nád mé omm,’ bar Cathbad. 
‘Cid lat, a siriti
  
955] 
síabairthi,’ ar Conchobor, ‘in bréc 
dobertais immund?’{MS folio 65a} ‘Ná badat 
lond-su
immorro, a mmo phopa Conchobuir,’ ar in mac bec, ‘dáig ar 
bíth is ésium
domrecuisc-se araí ár iarfoacht a dalta dó ciaso 
sén baí forin ló & atbert-som mac bec no 
gébad gasced and, bad án & bad urdairc, ba*d* duthain dimbúan immorro.’ ‘Fír
  
960] 
dam-sa ón,’ bar Cathbad. ‘Bat án-su 
& bat
urdairc, ba*t* duthain & dimbúan.’ 
‘Amra bríg canco rabur acht óenlá &
óenadaig ar bith acht co marat m'airscéla & 
m'imthechta dimm ési.’ ‘Maith a meic bic, airg i carpat ar iss 
ed na cétna dait.’




---

p.27


Dotháet i carpat, & in cétna carpat i tánic 
béus dano bocgais &
  
965] 
bertnaigis imme co nderna minbruan & minscomairt de. 
Luid issin carpat
tánaise co nderna minbruan & minscomairt de fón cumma 
cétna. Doringni
minbruar don tres carput béus. Airm i mbátar na see*h*t carpait déc
bátar oc frithálim na maccraide & na maccáem 
ic Conchobur i nEmain,
doringni in mac bec minbruan & minscomairt
  
970] 
díb uile & níro fulngetar 
dó. ‘Nít maithe and na carpait so, a phopa Chonchobuir,’ 
ar in mac bec. ‘Ní
tháet mo dingbáil-se díb-so.’ ‘Cia airm i 
tá Ibar mac Riangabra?’ ar
Conchobor. ‘Sund ém,’ ar Ibar. ‘Geib lat mo dá ech 
féin *dó* sút & inill mo 
charpat.’ Gebid iarum in t-ara in n-echraid & indliss in carpat.
  
975] 
Luid in mac bec 'sin carpat iarum. Bocais in carpat imme 
& ro fulngestar dó & níro briss. 
‘Maith in carpat sa omm,’ ar in mac bec, ‘& iss ed and so mo
charpat comadas.’


‘Maith a meic bic,’ bar Ibar, ‘léic na eocho ara 
férgeilt ifechtsa.’ ‘Romoch sin béus, a Ibair,’ ar in 
mac bec. ‘Tair round timchull
  
980] 
na Emna indiu. Indiu mo chétlá-sa do gabáil 
arm, coro*b* búaid engnama dam.’ 
Táncatar fo thrí timchull na Emna. ‘Léic na eocho ar
férgeilt ifec*h*tsa, a meic bic,’ ar Ibar. 
‘Romoch sin béus, a Ibair,’
ar in mac bec. ‘Tair round ar co mbennachat in maccrad dam-sa, indiu mo
chétlá do gabáil arm.’ Lotar rempu
  
985] 
don magin i mbátar in maccrad. ‘Airm congab 
sút?’ ar cách. ‘'S ed écin són.’ ‘Rob 
do búaid & cétguine & choscur sin,
acht ba romoch lind congabais armu fo bíth do deligthi ruind ocna
clessaib cluchi.’ ‘Ní scér-sa frib-si etir, acht do 
seón congabsa armu
indiu.’ ‘Léic, a meic bic, na eocho ar férgeilt ifec*h*tsa,’ ar Ibar. ‘Romoch
  
990] 
sin béus, a Ibair,’ bar in mac bec. ‘Ocus in tsligi 
mór sa
imthéit sechond, gia leth imthéit?’ ar in mac bec. ‘Cid 
taí-siu di?’ ar
Ibar. ‘Aile it fer saignéch-su atchíu, a meic bic,’ bar 
Ibar. ‘Maith lim,
a maccáin, prímsligeda in chóicid d'iarfaigid. Cia 
airet imthéit?’
‘Téit co Áth na Foraire i Sléib 
Fúait,’ ar Ibar. ‘Cid
  
995] 
'ma n-apar Áth na Foraire fris in fetar-su?’ 
‘Rafetar-sa omm,’ bar Ibar. ‘Dagláech de Ultaib 
bís ic foraire & ic forcomét and arná 
tíset óic nó echtranna i nUltu do fúacra 
comraic forru, corop é in láech *sin* 
conairr comrac dar cend in chóicid uli. Dá ndig dano 
áes dána fo dímaig a Ultaib{MS folio 65b} &
assin chóiciud, corop é conairr
  
1000] 
séta & maíne dar cend aenig in 
chóicid
dóib. Dá tí dano áes dána 'sin 
crích, corop é in fer *sin* bas chommairge 
dóib co rrosset colbo Conchobuir, corop siat a dúana-sain 
& a dréchta gabtair ar tús i nEmain ar 
ríchtain.’ ‘In fetar-su cia fil
icond áth sain indiu?’ ‘Rofetar omm,’ bar Ibar. ‘Conall 
Cernach curata


---

p.28


  
1005] 
comramach mac Amargin, rí láech 
Hérend,’ bar Íbar. ‘Tó rouind duit-siu, a 
maccáin, ar co rísem in n-áth.’ Lotar rempu co 
dreich inn átha i mbaí Conail. ‘Airm congab sut?’ ar 
Conall. ‘'S ed écin,’ bar Ibar. ‘Rop da búaid 
& choscur & cétguine sin,’ ar Conall, ‘acht 
bad romoch lind ra gabais armu, dáig ar bíth nít 
ingníma-su
  
1010] 
béus dámbad chommairgi ricfad a less intí 
ticfad
sund, ar badat slánchommairgi-siu bar Ultaib uli n-óg 
& atréstaís
maithi in chóicid rit báig.’ ‘Cid dogní and sin, a 
phopa Chonaill?’ ar
in mac bec. ‘Foraire & forcomét in chóicid sund, a 
meic bic,’ bar Conall. ‘Eirgg-siu dot tig ifechtsa, a phopa 
Conaill,’ ar in mac
  
1015] 
bec, ‘& no léicfe dam-sa foraire & 
forcomét in chóicid do dénam sund.’ ‘Nithó, 
a meic bic,’ ar Conall. ‘Nídat túalaing comrac ri 
degláech co se.’ ‘Ragat-sa sechum fodes didiu,’ ar in mac 
bec, ‘co Fertais Locha Echtrand colléic dús in fagbaind mo 
láma do fuligud for carait nó námait indiu.’ 
‘Rag-sa a meic bic,’ ar
  
1020] 
Conall, ‘dot imdegail arná tiasair th'óenur 
*'s*in cocrích!’ ‘Nithó,’ ar in 
mac bec. ‘Rachat omm,’ bar Conall, ‘dáig benfait Ulaid form do 
lécud th'óenur 'sin cocrích.’


Gabtair a eich do Chonall & ro indled a charpat & 
dochúaid
d'imdegail in meic bic. Ó rasiacht Conall ard fri aird fris, demin
  
1025] 
leis giano thachrad écht dó, ná 
lécfad Conall dó a dénam. Gebid lámchloich do 
lár thalman dárbo lán a glacc. Focheird róut 
n-urchoir
úad ar ammus cungi carpait Conaill coro bris cuing in 
charpait ar dó
co torchair Conall tríit go talmain co ndechaid a máel asa 
gúalaind.
‘Cid and so, a meic?’ ar Conall. ‘Messi
  
1030] 
tarlaic dia fis dús in díriuch
m'urchor nó cinnas díbargim etir nó amm adbar gascedaig
atamchomnaic.’ ‘Neim ar th'urchur & neim fort féin. Cid 
do chend fácba
lat námtiu ifesta, nicon tías dot imdegail níba 
siriu.’ ‘'S ed sin
conattecht-sa foraib,’ ar ésium, ‘dáig is geis 
dúib infar nUltaib techt
dar éclind infar
  
1035] 
carptib.’ Tánic Conall fothúaid arís co 
Áth na Foraire ar cúlu.


Imthúsa in meic bic dochúaid-se fodes co Fertais Locha 
Echtrand.
Baí and co tánic deired dond ló. ‘Dá lammais a 
rád frit, a meic bic.’ ar Ibar,
‘ropa mithig lind techt co hEmain{MS folio 66a} ifechtsa, 
dáig ro gabad dáil & raind & fodail i nEmain 
á chíanaib & fail inad urdalta
  
1040] 
lat-su and di cach lóu rodicfa bith eter dá 
choiss Conchobuir, & ní fail lim-sa acht bith eter 
echlachu & oblóire
tigi Conchobuir. Mithig lim-sa techt do imscrípgail friu.’ ‘Geib 
lat dún ind echrad didiu.’ Gebid in t-ara in n-echraid & 
luid in mac issin carpat. ‘Aile a Ibair, gá tulach and in tulach sa 
thúas innossa?’ ar in mac bec. ‘Sliab


---

p.29


  
1045] 
Moduirn sin innossa,’ ar Ibar. ‘Ocus gia findcharn 
sút i mmullaig in tslébe?’
‘Findcharn dano Slébe Moduirn,’ ar Ibar. ‘Aile is 
aíbind in carn út,’ ar in mac bec. ‘Óebind omm’ 
bar Ibar. ‘Tair roind, a maccáin, co rrísam in carn 
út.’ ‘Aile at fer saignesach-su lista atchíu,’ for 
Ibar, ‘acht is é seo mo
chétfeht-sa lat-su. Bud é mo fecht
  
1050] 
dédenach co brunni mbrátha mad dá 
ríus
Emain óenfec*h*t.’ Lotar co mullach na 
taulcha araí. ‘Maith and, a Ibair,’ ar in mac bec, 
‘tecoisc-siu dam-sa Ulaid ar cach leth dáig ním 
eólach-sa i
crích mo phopa Conchobuir etir.’ Tecoscis in gilla dó Ulaid 
ar cach leth úad.
Tecoiscis dó cnuicc & céti & tulcha in 
chóicid ar cach
  
1055] 
leth. Tecoscis dó maigi & dúne 
& dindgnai in chóicid. ‘Maith and sin, a Ibair,’ ar in 
mac bec, ‘gia mag and in cúlach cernach ochrach glennach sa ruind 
aness?’ ‘Mag mBreg,’ bar Ibar. ‘Tecoisc-siu dam-sa 
déntai dindgnai in maige sin.’ Tecuscais in gilla
dó Temair & Taltiu, Cleittech & Cnogba & 
Brug Meic inn Óóc
  
1060] 
& Dún mac Nechtain Scéne. ‘Aile nach 
siat na meic Nechtain sin maídes nach mó fail 'na 
mbethaidd'Ultaib andá a torchair leó-som díb?’ 
‘Siat ómm,’ bar in gilla. ‘Tair romuind co dún mac 
Nec*h*tain,’ ar in gilla bec. ‘Mairg atbir 
ón omm!’ bar Ibar. ‘Is fis dún conid mór in bert 
baísi a rád. Gibé dig,’ bar Ibar, ‘níba
  
1065] 
missi.’ ‘Ragaid do beo nó do marb,’ ar in mac 
bec. ‘Is mo beo ragas fades,’ ar Ibar, ‘& mo marb 
fócebthar icon dún rofetar .i. oc dún mac 
Nechtain.’


Lotar rempo connice in dún & tarmlaing in mac assin 
charput forind
faithche. Amlaid boí faithchi in dúnaid & corthi 
furri & id
  
1070] 
iarnaidi 'na thimchiull & id niachais éside 
& ainm n-oguim 'na menoc. Ocus is é ainm
boí and: Gipé tísed in faidche, diamba gascedach, geis 
fair ar thecht dind
faidchi cen chomrac n-óenfir do fúacra. 
Airlégais in mac bec in n-ainm & tuc
a dá rigid 'mun coirthi, mar boí in coirthi cona id. Tarlaic 
sin linnid
co toracht tond taris.
  
1075] 
‘Andar lind,’ ar Ibar, ‘ní ferr sin ná a 
bith i fail i
rraba, & rofetamar fogéba forin faidchi se aní 
'coa taí iarair don chur sa .i. airdena báis & 
éca & aideda.’ ‘Maith a Ibair, córaig fortcha in 
charpait & a fortgemni dam{MS folio 66b} coro 
thurthaind cotlud bicán.’ ‘Mairg atbeir ón ám,’ 
ar in gilla, ‘dáig is crích bidbad so & ní 
faidchi airurais.’
  
1080] 
Córaigis in gilla fortcha
in charpait & a fortgemne. Taurthais in gilla bec cotlud forind 
faidche.


And sain tánic mac do maccaib Nechtain forin faidchi .i. 
Fóill mac Nechtain, ‘Ná scuir na eochu itir, a gillai,’ 
ar Fóill. ‘Ní


---

p.30




triallaim itir,’ ar Ibar. ‘Atát a n-ési & a 
n-aradna ini láim béus.’
  
1085] 
‘Cóichi na eich sin etir?’ for Fóill.‘ 
Dá ech Conchobuir,’ ar in gilla, ‘na dá chendbricc.’ 
‘'S í sin aichni dobiur-sa forru. Ocus cid tuc na eocho sund co hor 
cocríchi?’ ‘Máethmaccáem congab armu lind,’ ar 
in gilla. ‘Tánic co hor cocríchi do thasselbad a delba.’ 
‘Nírop do búaid nó choscur ón,’ ar 
Fóill. ‘Dia fessaind
  
1090] 
combad ingníma, is a marb ricfad fathúaid 
arís co hEmain & níbad a béo.’ ‘Ní 
ingníma omm,’ bar Ibar, ‘ní comad*as* 
gid a rád ris etir. Isin tsechtmad bliadain arna breith don 
fail.’ Conúargaib in mac bec a gnúis ó thalmain 
& tuc a láim dara gnúis & doringni rothmol
corcarda de ó mulluch co talmain. ‘Isam ingníma omm,’
  
1095] 
ar in mac bec. ‘Docho lim ná 'ráda duit 
nídat ingníma.’ ‘Bid docho
duit acht condrísem forsind áth, acht eirg-siu ar cend t'arm 
dáig atchíu is
midlachda tánac, ar ní gonaim aradu nó echlacha 
nó aes cen armu.’ Bidcais in
fer sain ar cend a airm. ‘Cóir duit arechus dúin fris 
sút, a meic bic,’ ar Ibar. ‘Ced ón écin?’ ar in
  
1100] 
mac bec. ‘Fóill mac Nechtain in fer atchí. 
Ní
ngabat renna nó airm nó faebair itir.’ ‘Ní rum-sa 
is chóir duit-siu sain do rád, a Ibair,’ ar in mac bec. 
‘Dobér-sa mo láim fón deil ciiss dó .i. 
fón n-ubull
n-athlegtha n-íarnaide, & tecéma i llaind a 
scéith & i llaind a étain & béraid 
comthrom inn ubaill dá inchind tria chúladaig co
  
1105] 
ndingne retherderg de fria chend anechtair combat 
léiri lésbaire aeóir triana chend.’ Tánic 
immach Fóill mac Nechtain. Tuc-som a láim fón deil 
cliss dó & focheird róut n-urchair úad co 
tarla i llaind a scéith & i llaind a étain & 
berid comthrom inn ubaill dá inchind tria chúladaig co nderna 
retherderg de fria chend anechtair
  
1110] 
comba léir lésbaire aeóir triana chend, 
& tópacht-som a chend dia méde.


Tánic in mac tánaise immach arin faidchi, Túachall 
mac Nechtain. ‘Aile atchíu commaídfide lat sain,’ ar 
Túachall. ‘Ní maídim limm chétus 
óenláech do marbad.’ ‘Ní maídfe-su 
ón afechtsa dáig
  
1115] 
dofaíthaisiu limm-sa.’ ‘Tó duit-siu
ar cend t'arm dáig is midlachda tánac.’ Bidgais in fer sain 
ar cend a arm. ‘Cóir duit arechus dúin risiút, a meic 
bic,’ bar Ibar. ‘Cid són?’ ar in mec bec.
‘Túachail mac Nechtain in fer atchí. Meni arrais din 
chétbulli nó din
chéturchur nó din chéttadall ní arrais etir 
chaidche a
  
1120] 
amansi & a airgigi
non imrend im rennaib na n-arm.’ ‘Ní rim-sa is rátti sin, 
a Ibair,’ ar in mac bec. ‘Dobér-sa mo láim fón 
manaís murnig Conchobuir, fón cruísig neme.
Tecéma 'sin sciath


---

p.31




ósa broind & brúifet tria asna a tháeib bas 
siriu úaim ar tregdad a chridi
'na chliab. Bud aurchor deóraid sin & níba hicht 
urraid.
  
1125] 
Níba teg legis nó othrais úaim-se 
dó co bruinne mbrátha.’ Tánic Túachall 
mac Nechtain immach arin faidchi & focheird in mac bec a 
láim fón manaís Conchobuir dó &
dorecgmaing 'sin scíath ósa broind *&* brúis trí asna isin taíb ba 
siriu úad ar tregdad a chridi 'na chlíab. Benaid-sium a chend 
*de* riasiu sessed dochum talman.



  
1130] And sin tánic immach sósar na clainde forsin 
faidche .i. Faindle
mac Nechtain. ‘Is báeth in lucht condránic frit and sin,’ 
ar Fandle. ‘Cid ón?’
ar in mac bec. ‘Tair sechut sís arin lind bail ná ró 
do choss lár.’
Bidgais Fandle reme forin lind. ‘Cóir duit arechus dúin 
risiút, a meic bic,’
bar Ibar. ‘Cid ón écin?’ ar in mac bec. ‘Fandle
  
1135] 
mac Nechtain in fer atchí. Is de dia tá in t-ainm 
fair, mar fandaill nó mar íaraind imthéit muir. 
Ní chumgat snámaigi in talman ní dó.’ 
‘Ní rim-sa is chóir sin do rád, a Ibair,’ ar in 
mac bec. ‘'S aichnid duit-siu ind aband fil ocuind i nEmain, Kalland. 
Tráth nos immet in maccrad do chlessaib cluchi furri
úair nach foísam
  
1140] 
in lind, berim-se maccáem
cechtar mo dá dernand tarsi and sin & maccáem cechtar 
mo dá
gúaland, & ní fliuchaim fadesin gid mo adbrunnu 
fóthu.’ Condránic dóib forind
lind & furmid in mac bec a rigthi tharis co tarla in muir aird fri 
aird fris &
dobretha tathulbéim do chlaidiub Conchobuir dó & 
tópacht a chend dá médiu. Ocus
  
1145] 
léicis in colaind lasin sruth & dobretha a cend 
leis.


Lotar isin dún iar tain & ra airg*set* in cathraig & ra loiscset
connárbdar airdiu a déntai andát a immélaig. 
Ocus imsóiset rempu i Slíab
Fúait & dobrethsat trí cind mac Nechtain 
leó.


Confaccatar in n-alma do aigib alta rempu. ‘Cóchit na innili
  
1150] 
imda imdíscire, a Ibair’, ar in mac bec. ‘Pettai 
sút nó inn aigi chena?’
‘Aige chena omm,’ bar Ibar. ‘Almai d'aigib alta sain bít i 
ndiamraib Sléibi
Fúait.’ ‘Saig brot dún forsin n-echraid dús ar co 
nn-ársimmís ní díb.’ Saigis in t-ara brot 
forin n-echraid. Ní chaemnactar eich roremra ind ríg
in damrad do chomaitecht.
  
1155] 
Luid in mac bec assin charput & gebis dá n-ag 
lúatha
látiri díb. Cenglais d'fertsib & d*f*ithisib & d'iallaib in charpait.


Lotar rempu co forodmag na hEmna co 'mafaccatar in n-elta do gésib
gela seccu. ‘Cóichi and na eóin sin, a Ibair?’ ar in mac 
bec.


---

p.32




‘Indat pettai{MS folio 67b} sút nó indat 
eóin chena?’ ‘Eóin chena omm,’ bar
  
1160] 
Ibar, ‘Elta do gésib
sin tecait di chlochaib & carrgib & ailénaib in 
mara móir immuich do geilt
for maigib & rédib Hérend.’ ‘Cia bad irdarcu a 
mbeó sút do rochtain Emna nó a mmarb, a Ibair?’ ar 
in mac bec. ‘Airdarcu a mbeó’ omm, bar Ibar, ‘dáig 
ní cách conairg na eóin beóa do 
gabáil.’ And sain dobretha in mac ceird
  
1165] 
mbic forru.
Fostaid ocht n-eóno díb. Ocus dobretha ceird máir iar 
sain & fastaid sé eóin déc díb. 
Cenglais do fertsib & d'fithisib & iallaib 
& d'folomnaib & tétaib in c*h*arpait. ‘Tuc lat na eónu, a Ibair,’ ar in mac 
bec. ‘Tú-sa i ndulig,’ ar Ibar. ‘Cid són 
écin?’ ar in mac bec. ‘Fail a mórabba dam. Dianom 
glúasiur itir assin
  
1170] 
magin i tú, nom thescfat roith iarnaide in charpait *re* feramla & fertsigi & fortressi 
céimmi inna hechraide. Dánam luur itir dano, nom thollfat 
&
nom thregtaifet benna na n-aigi.’ ‘Aile nít fírlaec*h*- su béus, a Ibair,’ ar in mac bec, 
‘dáig in fégad fégfat-sa forna echaib, ní 
ragat assa
certimthecht. In tincud tincfat forsna haigib,
  
1175] 
cromfait a cinnu ar m'ecla & ar m'úamain, 
& fó duit-siu gid dia mbendaib no chingthe.’


Lotar rempo co ráncatar Emain. Is and sin rathaigis in Leborcham 
íat.
Ingen-saide Aí & Adairce. ‘Óencharptech sund,’ 
for Leborcham, ‘& is úathmar thic. Cind a bidbad fordergga 
'sin
  
1180] 
charput aice. Eoin áille óengela ic imuarad aice
'sin charput. Aige altamla anríata i cengul & chrapull 
& chuibrech & charcair aice. Ocus meni frithálter 
innocht é, dosfaíthsat óic Ulad leis.’ 
‘Roda-fetammar
in carptech sin,’ ar Conchobor, ‘in gilla bec, mac mo sethar, 
dochóid co hor
cocríche, ro derg a láma, & ní 
doíthanach
  
1185] 
comraic, & meni frithálter dano, 
dofaíthsat óic Emna uili leis.’ Ocus ba sed in chomairle ra 
cruthaiged leó in bantrocht da lécud immach do saigid in 
meic .i. trí coícait ban .i. deich mnáa & 
secht fichit díscir derglomnocht i
n-óenfecht uili & a mbantóesech rempo, 
Scandlach, do thócbáil a nnochta & a nnáre 
dó. Táncatar immach
  
1190] 
in banmaccrad uile & túargbatar a nnochta 
& a nnáre uile dó.
Foilgid in mac a gnúis forru & dobretha a dreich frisin 
carpat arná acced
nochta nó náre na mban. And sain ro irgabad in mac bec isin 
charput.
Tucad i trí dabchaib úaruscib é do díbdud a 
ferge. Ocus in chétna dabach
i tucad in mac bec, ro díscaíl dá cláraib 
&
  
1195] 
dá circlaib amal chnómaidm imbi.
In dabach tánaise configfed durnu di. In tres dabach fer fos 
foilnged &
fer ní foilnged etir.




---

p.33


And sain *tíagait* fergga in meic for 
cúlu & conácbad a thimthach immi. Táncatar a 
delba dó{MS folio 68a} & doringni 
rothmól corcra de ó mulluch co talmain. Secht meóir 
cechtar a dá choss & secht
meóir
  
1200] 
cechtar a dá lám, & secht meic
imlessan cechtar a dá rígrosc iarum & secht 
ngemma de ruthin ruisc fo leith
cech mac imlesan díb. Cethri tibri cechtar a dá grúad: 
tibri gorm, tibri
corcra, tibri úane, tibri buide. Coíca urla fégbuide 
ón chlúais go 'cheile dó
amal chír mbethi nó amal bretnasa bánóir 
fri taul ngréne. Máel glé find fair
  
1205] 
mar bó ataslilad. Brat úanide imme, delg n-argait 
indi. Léni órsnáith immi. Ocus ra sudiged in mac 
eter dá choiss Conchobuir & ro gab in rí ic 
slíachtad a maíle.


Mac bec doringni na gníma sin i cind a secht mbliadan 
arna breith,
barroscart na curaid & na cathmílid ris torcratar dá 
trian
  
1210] 
fer nUlad & ná fúaratar a dígail 
forro ná co n-érracht in gein sin chucu, nocorb éicen 
machtad nó ingantus de giano thísed co hor críche, 
gana marbad fer nó dís nó triur nó
chethrur in aim inat slána secht mbliadna déc *de* for Táin Bó 
Cúalnge.


Conid innisin do macgnímaib Con Culaind sin for 
Táin Bó Cúalnge,
  
1215] 
ocus remthús in sceóil & na sliged 
& imthechta in tslúaig a Crúachain connici 
sin.


In scél fodessin is ní and fodechtsa.
Táncatar cethri ollchóicid Hérend
arnabárach dar Cruind .i. Sliab sair.
Luid Cú Chulaind ríam remáin rempu conarnaic fri
  
1220] 
araid Órláim meic Ailella &
Medba ro baí oc Tamlac*h*tain 
Órláib fri Dísert Lochad atúaid. Buí ic 
buing
na fertas carpait culind issin fid. ‘Amae, a Láeig,’ ar 
Cú Chulaind, ‘is tarpech in mod do Ultaib más iat benas in 
fid fón samlaid se ar cind fer
nHérend, & airis-*s*iu sund bic co 
fessur-sa cia benas in fid fón samlaid se.’
  
1225] 
Luid Cú Chulaind iarum conarnaic frisin n-araid.
‘Cid dogní-siu sund, a gillai?’ ar Cú Chulaind. 
‘Itú-sa ém,’ ar in gilla, ‘oc boing na fertas 
carpait culind sund dáig ar bíth ro mebtatar ar carpait
inné ic taffund na hailiti urdairce út .i. Con Culaind, 
& ar bíth
t'óclachais-*s*iu, a óclaích, 
congain lim-sa nacham thair in Cú
  
1230] 
Chulaind urdairc sin.’ ‘Roga duit, a gillai,’ ar 
Cú Chulaind, ‘a n-imtheclamad nó a
n-imscothad nechtar de.’ ‘Dogén a n-imtheclamad dáig is 
assu.’ Forrópart Cú
Chulaind fora n-imscothad,& nos tairnged tria ladraib a choss 
& a lám i n-agid a fíar & a fadb co


---

p.34




ndénad a féth & a snass & a slemnugud 
& a cermad. Nos bláthiged 
  
1235] 
conná tairised cuil forru tráth nos léiced 
úad. And sin nod fégand dano in gilla. ‘Dar lim ám
ale, ní h'opair chóir dombiurt-sa fort-su itir. Cóich 
thussu itir?’
bar in gilla. ‘Is missi in Cú Chulaind airdairc atbertais-*s*iu imbuarach.’ ‘Ro mairc-se ón ém,’ 
ar in gilla, ‘darochar deside co bruinni mbrátha.’{MS folio 68b} ‘Nád bia etir, a gillai,’
  
1240] 
ar Cú Chulaind, ‘ar ní gonaim aradu nó 
echlachu nó áes gan armu. Is cia airm i tá do 
thigerna-su chena ale?’ ‘Aracút tall forin
fertai,’ ar in gilla. ‘Dó duit-siu connice & urtha 
*co* robud dó & ar dogné
fatchius, dáig dia condrísam, dofáeth lem-sa.’ Luid 
iar sain in t-ara do saigid a thigerna, & cid lúath 
condránic in gilla,
  
1245] 
lúathiu conarnic Cú
Chulaind & tópacht a chend de Órláb, 
& turcbais & tasbénais do feraib Hérend in 
cend.


'S and sin táncatar trí meic Árach barsin 
n-áth ic Ard Chiannacht
i n-herus Con Culaind, Lon & Úal*u* 
& Díliu. MasLir & MasLaig & MasLethair
anmand a n-arad. Is aire condeochatar sin i comdáil
  
1250] 
Con Culaind dáig ba
immarcraid gním leó doringni in lathe reme forro .i. 
dá mac Nera meic
Nuatair meic Thacáin do marbad ic Áth Gabla, 
Órláb mac Ailella & Medba do guin
dano & a chend do thaisselbad d'feraib Hérend. Coro 
gontais-*s*ium Coin
Culaind fón samlaid sin & go ructaís a chend 
leó i taisselbad. Lotar fón fid &
  
1255] 
ro bensat trí fidslatta findchuill i llámaib 
a n-arad condrístais a sessiur
i n-óenfecht gliaid fri Coin Culaind. Impádar Cú 
Chulaind friu & benais a sé
cinnu díb. Torchratar meic Árach samlaid la Coin Culaind.


Tánic dano Lethan fora áth for Níth i crích 
Conailli Murthemne do
chomruc fri Coin Culaind. Barrópart forsin n-áth. Áth 
Carpait
  
1260] 
a chomainm
inn átha áit mal connairnechtatar dáig conmebdatar a 
carpait ic imthrutt
isinn áth. Is and sin focera Mulchi forsin taulaig eter na dá 
n-áth.
Conid de dá tá Gúalu Mulchi dano béus. Is and 
sin dano condránic Cú Chulaind
& Letha*n* & dofuit Lethan fri Coin 
Culaind & tópacht a chen*d* dia 
méde
forsin áth & nad
  
1265] 
n-ácaib leis .i. fácbais a chend la cholaind. 
Conid de atá
in t-ainm forsinn áth ó sain .i. Áth Lethan i 
crích Conailli Murthemne.


And sain táncatar crutti Caínbili ó Ess Rúaid 
dá n-airfitiud.
Indar leó-som rapo da t*h*ascélad *forro* ó Ultaib & rucsat in 
tslúaig tafond
dírecra i fat forro co ndechatar i ndelbaib oss n-alta
  
1270] 
úadib icna corthib
ic Lííc Móir, ar giarsa Chruitti Caínbili 
atberthea friu,
batir fir co mórfiss & go mórfástine 
& druídec*h*t iat.




---

p.35


And sain bágais Cú Chulaind port i faicfed Meidb 
dobérad chloich furri &
níbad chían ó lethchind. Fír dó-som. Port 
indas facca Meidb, focheird
chloich assa thabaill furri coros ort in petta
  
1275] 
n-eóin buí fora gúalaind
fri áth aniar. Luid Medb dar áth sair & dobretha 
cloich assa thabaill furri
béus goro ort in petta togmalláin baí fora 
gúalaind fri áth anair. Conid Méide in Togmaill 
& Méde ind Eóin a n-anmand na n-inad sin béus, 
conid Áth Srethe
comainm ind átha dara sredestar Cú Chulaind in cloich assa 
thabaill.



  
1280] Táncatar cethri ollchóiceda Hérend 
arnabárach. Gabsat ar argain Maigi Breg &
Maigi Murthemne. Ocus tánic gérmenma géribrach{MS folio 69a} Con Culaind dá aiti, do
Fergus. Ocus atrubairt fri firu Hérend faitchius in n-aidchi sin 
dáig
ar bíth dosficfad Cú Chulaind, & a formolad i 
fus doridisi amal ra
scríbsam remaind, & dorigni laíd:


> 1. 1285] Damb ró Cú Chulaind Cúalnge
>   
> ria curadaib Cráebrúade.
>   
> Beti fir i fuilib de
>   
> d'argain Maige Murthemne.
> 2. Dochúaid-sium turus ba sía
>   
> 
>   
> 1290] go ránic slébi Armenia.
>   
> Ralá ág dar*a* aiste,
>   
> ra chuir ár na Cíchloiste.
> 3. Ba handsu dó meic Nec*h*tain
>   
> do chur assa prímlepthaib,
>   
> 
>   
> 1295] cú na cerda —ba mod n-áig —
>   
> do marbad cona óenláim
> 4. Nochom thá ní rádim de
>   
> im dála meic Deic*h*tere,
>   
> is sí mo chobais, ní gó,
>   
> 
>   
> 1300] co corrossid dob anró.
> 
> 
> 
> 
> 



Aithle na laíde sin: Is hé in lá cétna 
tánic in Dond Cúalnge
co crích Margín & coíca samseisci immi de 
samascib, & foclassa búrach
dó — is inund són & focheird úir 
dá lúib taris. Is é in lá cétna


---

p.36




tánic in Mórrigu ingen Ernmais a sídib co mboí 
forin chorthi i
  
1305] 
Temair Chúalnge ic brith robuid don Dund 
Chúalnge ria feraib Hérend,
& ro gab acá acallaim & *is ed 
asbert*: ‘Maith, a thrúaig a Duind Chúalnge,’
ar in Mórrigu, ‘déni fatchius dáig ar *bít*h dotroset fir Hérend & not
bérat dochum longphoirt meni déna faitchius.’ Ocus ro 
gab ic breith
robuid dó samlaid & dosbert na
  
1310] 
briathra sa ar aird:


‘Nach fitir dub dusáim. dal na inderb. esnad fiacht. 
fiacht.
fiacht nad cheil. cuardait námait do thuaithbregaib binde ar 
tánaib tathaib
rún. rafiastar dúib danis murthonna fer forglas forláib 
lilasta áeb agesta in mag meldait. slúaig scothníam 
buidb
  
1315] 
bógei*m*nech febdair fiach fir nairm 
rád n-inguir crúas Cúalnge có icat do 
bás mórmaicne féc muintir ar n-éc muntire do 
námait écaib.’


Tánic iarum Dond Cúalnge. Urtha reme go Glend na Samaisce i 
Sléib
Chulind & coíca samaisce leis dia samascib.



  
1320] Aill do búadaib Duind Chúalnge and so .i. 
coíca samaisce no daired
cach laí. Bertís láegu riasin trá*t*h arnabárach & do neoch ná bered
lóegu díb, no scaíltis imma lóegu, dáig 
ní fulngitis compert
Duind Chúalnge accu. Ba do búadaib Duind Chúalnge 
coíca do maccáemaib
no bítis ic clessaib cluchi cacha nóna ara cháemdruim
  
1325] 
Ba do búadaib
Duind Chúalnge cét láech no dítned ar thess 
& ar uacht ba foscud & ba
imdegail. Ba do búadaib Duind Chúalnge ná laimed 
bánanach nó bocánach nó
genit glinni tascud d'óentríchait chét friss. Ba do 
búadaib Duind
Chúalnge crandord dogníd cacha nóni ic tiachtain ar 
ammus a liss & a léis
& a machaid, ba leór ceóil &
  
1330] 
airfiti dond fir i túasciurd & i ndesciurd 
&
in n-etermedón tríchait: chét Cúalnge uili in 
crandord dogníd cacha nóna
ic tiachtain dó ar ammus a liss & a léis & a 
machaid.


Conid ní de búadaib Duind Chúalnge 
in sin.


Dollotar na slúaig iarum im ailib & im airtraigib 
críchi Conaille
  
1335] 
Murthemne
arnabárach, & rádis Medb ara tarta amdabach do 
scíathaib ósa cind nachas díburged Cú Chulaind 
de chnoccaib nó chétib nó thulcaib. Ocus trá 
ní roacht
Cú Chulaind guin nó ath-forgab for feraib Hérend 
im chríchaib im ailib
im artraigib Conaille Murthemne in lá sain.




---

p.37



  
1340] Co foítar cethri ollchóiceda Hérend i 
rRéde Loche i Cúalnge &
co ragbatar dúnad & longphort and in n-aidchi sin. 
Rádis Medb fria cáeminailt
comaitechta dá muntir tec*h*t ar cend usci 
oóil & innalta dochum na haba di.
Loche comainm na hingene, & dotháet iarum Loche
& coíca ban impi & mind n-óir
na rígna ósa cind. Ocus foceird Cú
  
1345] 
Chulaind{MS folio 69b} cloich assa thabaill 
furri co
rróebriss in mind n-óir í trí & coro 
marb in n-ingin inna réid. Conid de atá
Réde Loche i Cúalngiu. Ba dóig trá la Coin 
Culaind i n-écmais a fessa & a
eólusa ba hí Medb boí and.


Lotar na slúaig arnabárach go ráncatar Glaiss 
Cru*i*nd & barrróbratar
  
1350] 
in
nGlassi & forfémdetar a techt. Ocus Clúain 
Carpat comainm in chétinaid áit
mal connarnectar. Is de dia tá Clúain Carpat forsin dú 
sin ar bíth cét
carpat ruc in Glassi díb co muir. Rádis Medb fria muntir ar co 
ndigsed
láech díb do fromad na haba. Ocus atraacht 
óenláech prósta mór di muntir
Medba, hÚalu a chomainm,
  
1355] 
& gebis nertlía cloche fria ais & 
dotháet-aide dia
fromad na Glassi & focheird in Glaiss for cúlu é, 
marb cen anmain, a lía for*a*
druim. Rádis Medb ar co tucthá anís & ara 
claitte a fert & ara túargabtha
a lía. Conid de atá Lía Úaland i 
crích Cúalnge.


Lilis Cú Chulaind co mór dena slúagaib in lá 
sain ic iarair comraic
  
1360] 
&
comluind forru & marbais cét láech díb
im Róen & im Roí, im dá senchaid na 
Tána.


Rádis Medb fria muntir ara tíastais i comruc & i 
comlund fri Coin Culaind. ‘Níba messi,’ & 
‘níba mé,’ ar cách assa magin. ‘Ní dlegar 
cimmid dom muntir. Giano dlestea, ní mé no ragad i n-agid Con
  
1365] 
Culaind dáig ní réid comrac ris.’


Táncatar na slúaig fri táeb na Glassi dáig 
fosrémdetar a techt
go ráncatar airm i táet in Glassi assin tslíab, 
& dámbad áil dóib, bacóistís
eter in Glassi & in slíab acht ní arlacair Medb, acht 
in slíab do chlaidi &
do letrad rempi combad ail & combad athis for
  
1370] 
Ultaib, & conid Bernais Tána Bó 
Cúalnge ainm in inaid ó sain dáig taris rucad in 
táin iar tain.


Gabsat cethri ollchóiceda Hérend dúnad & 
longphort in n-aidchi sin ic
Bélut Aileáin. Bélat Aileáin a ainm connici 
sain, Glend TáiI immorro a ainm
ó sain ara mét ra thálsat na halma & na 
immirgi
  
1375] 
a loim & a lacht and do
feraib Hérend. Ocus Líasa Líac ainm aile 
dó, ar is de atá in t-ainm fair
ar is and ro sáidset fir Hérend léss & 
machad dia n-almaib & dia n-immirgib.


Táncatar cethri ollchóiceda Hérend co 
ráncatar inní co Sechair.
Sechair a ainm na aband co sin. Glass Gatlaig a ainm ó sain. Is


---

p.38


  
1380] 
de dano atá in t-ainm furri *úair 
ba* i
ngataib & róoib tucsat fir
Hérend a n-alma & a n-immirgi tarsi & 
léicset na slúaig uile a ngait & a róe
lasin nglais iar tíachtain tarsi. Is as sain ainm Glassi 
Gatlaig.


Táncatar cethri ollchóiceda Hérend co ragbatar 
dúnad & longphort
i nDruim Én i crích Conaille Murthemne in n-aidchi sin 
& gabais
  
1385] 
Cú Chulaind
acond Ferta i lLergga 'na fírfocus in n-aidchi sin. Ocus 
cutlaigis &
bertaigis & crothais Cú Chulaind a armu in n-aidchi sin co 
n-ebailt
cét láech din tslúag ar gráin & ar 
ecla & ar úamun Con Culaind. Rádis Medb
fri Fiachu mac Fir Aba di Ultaib ar co ndigsed d'acallaim Con Culaind do
brith choma dó. ‘Ciarso choma
  
1390] 
no bértha dó?’ for Fiachu mac Fir Aba. 
‘Ní handsa.’ ar Medb. ‘Imdéntar leis do neoch ro milled 
d'Ultaib coro ícthar
friss feib as dech atbérat fir Hérend. Feiss i 
Crúachain do grés dó, fín, &
mid do dáil{MS folio 70a} fair & 
tíchtain im géilsine-se & i ngélsine 
Ailella dáig is
sochru dó andás beith i ngélsine ind ócthigerna 
icá tá.’—Conid sí
  
1395] 
bríathar is
mó gén & tarcassul ro ráided for Táin 
Bó Cúalnge .i. ócthigern do dénam din
chúicedach is dech buí i nHérind .i. di 
Chonchobur.


Tánic iarum Fiachu mac Fir Aba do acallaim Con Culaind. Ferais 
Cú
Chulaind fáilti fris. ‘Tarissi limm.’ ‘Tairisi duit-siu
  
1400] 
ón.’ ‘Dot acallaim tánac ó Meidb.’ 
‘Cid dobertais latt?’ ‘Imdénta*r* latt 
anro milled d'Ultaib coro
ícthar frit feib as dech atbérat fir Hérend. Feiss i 
Crúachain dait, fín &
mid do dáil fort, & tíchtain i ngélsine 
Ailella & Medba dáig i*s* sochru
dait andás bith i ngélsine ind ócthigerna icá 
taí.’ ‘Nithó omm,’ ar Cú Chulaind.
‘
  
1405] Ní recfaind-se bráthair mo máthar bar 
ríg n-aile.’ ‘Ocus ar co tís co moch imbárach i 
n-erus Medba & Fergusa co Glend Fochaíne.’


Luid iarum Cú Chulaind co moch arnabárach co Glend 
Fochaíne.
Dotháet dano Medb & Fergus 'na chomdáil. Ocus tincais 
Medb ar Coin Culaind &
cessis a menma fair in lá sain dáig ar bíth ní 
mó ná
  
1410] 
mod maccaím lée
atacaemnaic. ‘Inn é sút in Cú Chulaind airdairc 
atberi-siu, a Ferguis?’ ar Medb. Ocus ra gab Medb ar acallaim 
Fergusa & dorigni laíd:


> 1. Más é ucain in Cú cain
>   
> itirid-si infar nUltaib,
>   
> 
>   
> 1415] ní thabair a thraig fri tend
>   
> ná dingaib d'feraib Hérend.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.39
> 
> 
> 1. Cid óc in Cú sin atchí
>   
> imriada Mag Murthemni,
>   
> ní tabhair fri talmain traig
>   
> 
>   
> 1420] ná dingba ar galaib óenfir.
> 
> 1. Berar coma úan don láech,
>   
> mad dia tí taris is báeth,
>   
> leth a bó dó is leth a ban
>   
> & clóechládh sé a gasced.
> 
> 1. 1425] Fó lim gana chlóthar úaib
>   
> in Cú din Murthemni múaid,
>   
> ní hecal ria ngním ngarb nglé
>   
> rafetar más éside.
> 
> M.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




‘Acaltar úait Cú Chulaind, a Ferguis,’ ar Medb. 
‘Nithó,’ ar
  
1430] 
Fergus, ‘acht acall-su fessin é,’ for Fergus, 
‘dáig ní cían etruib immun glend sund, im Glend 
Fochaíne.’ Ocus forfópart Medb for acallaim Con 
Culaind &
dorigni laíd:


> 1. A Chú Chulaind cardda raind,
>   
> dingaib dín do chrantabaill,
>   
> 
>   
> 1435] ron báid-ne do gleó garb glé
>   
> ror briss is ror búaidre.
> 
> 1. A Medb do Múr mac Mágach,
>   
> nídam drochláech dimbágach,
>   
> noco tréciub duit frim ré
>   
> 
>   
> 1440] immáin Tána Bó 
> Cúalnge.
> 
> 1. Mad dia ngabtha-su úanni,
>   
> a Chú chomramach Cúalngi,
>   
> leth do bó & leth do ban 
>   
> rot biad dáig is ecengal.
> 
> 1. 1445] Dáig is mi re recht rubad
>   
> ársid imdegla Ulad,
>   
> noco géb co tartar dam
>   
> cach bó blicht, cach ben Gáedel.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.40
> 
> 
> 1. Is romór a nad-maíde
>   
> 
>   
> 1450] ar cur á*i*r ar 
> ndegdaíne,
>   
> formna ar n-ech is formna ar sét
>   
> araí óenfir d'imchomét.
> 
> 1. A ingen Echach Find Fáil,
>   
> nídam maith-se oc immarbáig,
>   
> 
>   
> 1455] *acht* cidam láech-sa-líth 
> nglé-
>   
> att úaitte mo chomairle.
> 
> 1. Ní athis duit na 'tbere,
>   
> a meic drongaig Dechtere,
>   
> is robladach duit-siu in raind,
>   
> 
>   
> 1460] a Chú chomramach Culaind.
> 
> A.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




Aithle na laíde sin: Níra gab Cú Chulaind nach comai 
conaittecht fair.
Ra díscaílset immo*n* nglend 
fón samlaid sin & balotar ass tria chomfeirg di leith 
for leth.


Gabsat cethri ollchóiceda Hérend dúnad & 
longphort trí lá & trí
  
1465] 
aidche ic Druim Én i Conaille Murthemne. Acht 
níro sádit sosta nó pupla & ní dernad
praind nó tomaltus leó & níra canait 
ceóil ná arfiti leó na trí aidchi sin, 
&
no marbad Cú Chulaind cét láech cach n-aidchi 
díb co solustráth n-érgi
arnabárach. {MS folio 70b}‘Níbat búana 
ar slúaig fón samlaid seo,’ ar Medb, ‘dia mmarbad 
Cú Chulaind cét
  
1470] 
láech cach n-aidche úan. Cid ná berar coma 
do & nach acaltar úaind é?’ ‘Ciarso choma 
sain?’ ar Ailill. ‘Berar 'n-as blicht dond alaid dó & 
'n-as dáer na braiti & cosced a chranntabaill d'feraib 
Hérend & léiced écin
cotlud dona slúagaib.’ ‘Cia ragas frisin coma sin?’ ar 
Ailill. ‘Cia,’ bar Medb, ‘acht Mac Roth ind echlach.’ ‘Ní
  
1475] 
rag omm,’ bar Mac Roth, ‘dáig nírsa 
eólach
etir & ní fetar gia airm inda fil Cú 
Chulaind.’ ‘Iarfaig do Fergus,’ ar Medb, ‘is dóig a 
fiss lais.’ ‘Ní fetar-sa ém,’ ar Fergus, 
‘ac*h*t óen ba dóig lem
a bith eter Fochaín & muir ic lécud 
gaíthe & gréne fóe ar nemchotlud na
aidchi arráir ic slaide & ic áirdbe in tslúaig 
a óenur.’ Fír dó-som sain.



  
1480] Ferais tromsnechta in n-aidchi sin corbo 
chlárfind nó corbo clárenech uili cóiceda 
Hérend don tsnechtu. Ocus focheird Cú
Chulaind de na sec*h*t cneslénti fichet 
cíardai clárda bítis fo thétaib &
rifetaib fria chnes arnacha ndechrad a chond céille tráth 
doficfad
a lúth láthair. Ocus legais in snechta trícha traiged 
ar cach leth
  
1485] 
úad ra méit brotha in míled & ra 
tessaidecht cuirp Con Culaind, &


---

p.41




ní chaemnaic in gilla bith i comfocus dó itir ra 
mét na feirge & bruthmaire in míled & ra 
tessaidecht in chuirp.


‘Óenláech cucaind, a Chúcúcáin,’ 
for Láeg ‘Cinnas láech?’ ar Cú Chulaind. ‘Gilla 
dond drechlethan álaind. Bratt dond
  
1490] 
derscaigthech immi, bruthgae umaidi 'na brut. Tarbléni 
trebraid fria chness. Dá bernbróic etera dá choiss is 
talmain. Mátadlorg findchuill issindara láim. Claideb 
lethfáebair co n-eltaib dét 'sind láim anaill 
dó.’ ‘Aile a gillai,’ ar Cú Chulaind, ‘comartha 
n-echlaige sin. Cia d'echlachaib Hérend sin do imlúad athisc 
& irlabra frim-sa.’



  
1495] Doroacht Mac Roth iarum co ránic airm i mbáe 
Láeg. ‘Ciarsat comainm céli-siu, a gillai?’ ar Mac Roth. 
‘Am chéli-se ind óclaíg út túas,’ ar 
in gilla. Tánic Mac Roth cosin magin i mbaí Cú 
Chulaind. ‘Ciarso comainm céli-siu, a óclaíg?’ ar 
Mac Roth. ‘Am céle-se Conchobuir meic Fachtnai Fáthaig.’ 
‘In fail ní as derbiu latt ná
  
1500] 
sain?’ ‘Lór sain itráthsa,’ ar Cú 
Chulaind. ‘Ar co festa-su dam-sa cia airm i faigbind in Coin Culaind 
airdirc seo immna n-egat fir
Hérend in cur sa barin tslúagud sa.’ ‘Cid 
atbértha-su friss nad ebertha frim-sa?’ ar Cú Chulaind. 
‘Dá acallaim tánac ó Ailill & ó Meidb 
ra coma & ra caínc*h*omrac 
dó.’ ‘Cid dobertaisiu latt dó?’
‘
  
1505] A n-as blicht dond alaid dó &
a n-as dáer don brait, & coisced a chranntabaill dona 
slúagaib, dáig ní súairc in torandchless 
dogní-sium forro cacha nóna.’ ‘Cid airchind beth 
intí connaigi-siu i comfocus, ní gébad na comai 
conattgisiu, dáig mairfit Ulaid a mblechtach do gressaib & 
glámmaib & gríssaib dar cend a n-aenig mani bé 
sescach
  
1510] 
occu, & dano dobérat a mná dáera 
bar lepthaib dóib & ásfaid dáermaicne
i crích Ulad a lleth ó máthrechaib samlaid.’ Luid 
Mac Roth ar cúl. ‘Nád fúarais aile?’ ar Medb. 
‘Fuar-sa ém gilla grúamda ferggach n-úathmar 
n-anniaraid eter Fochaín & muir. Ní fetar 
ém inn é in Cú Chulaind.’ ‘Inra gaib na comai 
sin?’ ‘Nád
  
1515] 
ragaib écin.’ Ocus innisis Mac Roth inní 
donára
gaib. ‘Is ésium ra acallais,’ ar Fergus.


‘Berar coma aile dó,’ ar Medb. ‘Ciarso choma?’ bar 
Ailill. ‘Berar 'n-a*s* seisc ind alaid dó 
& 'n-a*s* sáer na braiti, & 
*coisced* a chranntabaill dona slúagaib 
dáig ní súairc in torandchless dogní
  
1520] 
forro cacha nóna.’ ‘Cia ragas frisin coma sin?’ 
‘Cia acht Mac Roth.’ ‘Ragad omm,’ ar Mac Roth, ‘dáig amm 
eólach don chur sa.’ Tánic Mac Roth d'acallaim Con Culaind. 
‘Dot acallaim tánac don chur sa dáig rafetar is tú in 
Cú Chulaind airdairc.’ ‘Cid dobertais latt samlaid?’ 
‘N-a*s* seisc ind alaid & 'n-a*s* sáer na braiti, & coisc


---

p.42




do cranntabaill{MS folio 71a} do feraib Herend 
& léic cotlud d'feraib Hérend nó dona
slúagaib, dáig ní súairc in torandchless 
dogní-siu forro cacha nóna.’ ‘Nád géb-sa na 
coma sain, dáig mairfit Ulaid a sescach dar cend a n-aenig,
ar it fíala Ulaid, & beit Ulaid can sescach & can 
blechtach itir. Dobérat a mnáa sáera ar bróntib 
& lostib & mugsaine
  
1530] 
& dáeropair dóib. Ní maith lim-sa
ind ail sin d'ácbáil i nUltaib dar m'éis, cumala 
& banmogaid do dénam d'ingenaib ríg & 
rígthoísech Ulad.’ ‘In fail coma gaba-su itir 
ifechtsa?’ ‘Fail écin,’ ar Cú Chulaind. ‘In 
n-epir-ssu frim-sa in coma amlaid?’ ar Mac Roth. ‘Dar *mo* bréthir,’ ar Cú Chulaind, ‘ní 
mé adféta dúib.’ ‘Ceist
  
1535] 
didiu?’ ar Mac Roth. ‘Má tá ocaib 'sin 
dún ar medón,’ ar Cú Chulaind, ‘rofessad na coma 
fail ocum-sa, ráded frib. Ocus máni fail, ná tecar 
dom innaigid-se ní bas mó im
choma nó im cháenchomrac, ar cipé tí, bid 
sé fot a sáeguil.’ Luid Mac Roth ar cúl 
& imfacht Medb scéla de. ‘I*n* 
fúarais?’ ar Medb. ‘Fúar omm écin,’
  
1540] 
ar Mac Roth. ‘Inra gab?’ ar Medb. ‘Nád ragab,’ 
ar Mac Roth. ‘I*n* fail coma gabas?’ ‘Fail dano 
atbeir.’ ‘In n-ébairt-sium frit-su in choma sain?’ ‘Is 
hí ém a bríathar,’ ar Mac Roth, ‘nába 
é dosféta dúib.’ ‘Ceist didiu?’ ar Medb. 
‘Acht má tá lind ar medón rofessed na coma fail 
lais-*s*ium, asberad frim, & meni fail, 
ná tecar dá
  
1545] 
indsaigid níbad siriu nó bas mó. Acht 
is é seo óenni móedim-se chena,’ ar Mac Roth, ‘cid 
rígi Hérend do*bertha dam*, ná 
rag-sa fessin dá maídib friss.’


Is and sin tincais Medb for Fergus. ‘Ciarso choma connaig sút, a
Ferguis;’ ar Medb. ‘Ní accim maith dúib itir din 
chomai connaig,’
  
1550] 
ar Fergus. ‘Ciarso choma sin?’ ar Medb. 
‘Óenfer do feraib Hérend do chomruc fris cach dia. 
I*n* fat bethir icá marbad ind fir sin. 
imthecht do lécud don tslúag frissin. Mar thairc dano in 
fer sin do marbad, láech aile for áth dó-som
nó nechtar de longphort & dúnad do gabáil 
d'feraib Hérend and sin co solustráth érge 
arnabárach,
  
1555] 
& a biathad & a étiud Con Culaind 
forin tánaid
se béus úaib-si.’


‘Is í ar cubus,’ ar Ailill, ‘is coma dímaig.’ 
‘Is maith an condnaig,’
ar Medb, ‘& atetha-som na comai sin, dáig ar bíth 
iss assu lind óenláech úaind cach laí 
dó-som oldás cét láech cach n-aidchi.’
‘
  
1560] Cia ragas frisnaib comai sin dia innisin do Choin 
Chulaind?’ ‘Cia dano acht Fergus,’ ar Medb. ‘Nithó,’ for 
Fergus. ‘Cid són?’ for Ailill. ‘Co tartar cuir & 
glinni, rátha & trebairi imm airisium arna comai sin 
& 'ma tabairt di Choin Chulaind.’ ‘Ataimim-si ém,’ 
ar Medb, & aurnaidmis Fergus fón samlaid cétna 
foraib.




---

p.43



  
1565] Ro gabad echrad Fergusa & ra indled a charpat. Ocus 
ro gabait a dá ech do
Etarcumul mac Feda & Lethrinni, máethmaccáem di 
muntir Medba & Ailella. ‘Cid imluid-siu?’ ar Fergus. ‘Lodma 
lat-su,’ ar Etarcumul,
‘d'fégad chrotha & delba Con Culaind & do 
thaidbriud fair.’ ‘Día n*d*ernta-su 
form-sa,’ ar Fergus, ‘ní targtha
  
1570] 
'manetir.’ ‘Cid són amai?’ ‘Do sobcha 
& do
saisillecht, a lunni immorro & a ágmairi & a 
ainserci in meic dá tégi innaigid, & is dóig 
lim-sa debaid dúib ria n-imscar.’ ‘Nach fétfa-su ar 
n-etráin?’ ar Etarcumul. ‘Rafétad,’
for Fergus, ‘*acht* nád chunnis fodessin.’ 
‘Nad chunnius
ón co brunni mbrátha.’



  
1575] Lotar iarum rempu iar tain do saigid Con Culaind. A 
mboí Cú Chulaind eter Fochaín & muir oc 
imbirt búanbaig fria araid, & ní théiged isin 
mag can arigud do Láeg & no bered cach ra cluchi for Coin 
Culaind asin
búanbaig béus arapa. ‘Óenláech cucund, a 
Chúcúc,’ ar Láeg. ‘Cinnus láeich?’ ar 
Cú Chulaind. ‘Métithir lim
  
1580] 
óen na prímslíab is mó 
bís for mórmachairi{MS folio 71b}
in carpat fil fónd óclaig. Métithir lim óen na 
prímbili bís for faidchi
prímdúni in folt craíbach dúalach findbudi 
forórda forscaílti fail immo chend. Fúan corcra 
corrtharach inaithi immi. Delg n-órda n-ecortha 'sin brut.
Manaís lethanglas ar derglassad 'na láim. Scíath 
cobradach
  
1585] 
condúalach co
cobraid óir deirg úasu. Claideb fata sithlaí co 
n-ecrasaib serrda for díb sliastaib sudigthi dond 
óclaíg móir borrfaid fail isin charput ar 
medón.’ ‘Ale mo chen a thíchtu inar ndochum-ni ind 
oíged sin,’ ar Cú Chulaind. ‘Rafetamar-ni in fer sin. Mo 
phopa-sa Fergus dotháet and sin.’ ‘Atchíu-sa 
óencharpdech
  
1590] 
aile 'nar ndochum-ne béus. Is lór 
n-árgigi & n-óebinniusa & n-ániusa 
amthiagat a eich.’ ‘Cia do maccáemaib fer *n*Hérend sin, a mo phopa Laíg,’ ar 
Cú Chulaind. ‘D'fégad mo chrotha-sa & mo delba 
dotháet in fer sain dáig am urdairc-sea leó-som 'na 
ndún ar medón.’ Doriacht Fergus & tarblaing assin 
charpat, & ferais Cú Chulaind
  
1595] 
fáilti fris. ‘Tarisi lim,’ ar Fergus.
‘Tarisi duit-siu ón om,’ ar Cú Chulaind, ‘dáig 
dia tóichle inn iall én 'sin mag, rot bia cadan co lleth 
araile. Dia tuinne iasc i n-inberaib, rot bia éicni co
leith anaill. Rot bia dorn bilair & dorn femmaig & dorn 
fothlochta. Dámsat éicen comrac nó chomlond, missi 
ragas dit ráith for áth &
  
1600] 
rot bia foraire & forcomét co táthais do 
suan & do chotlud.’ ‘Maith


---

p.44




amin rofetamar mar atá th'óegedchaire in chur sa for 
Táin Bó Cúalnge. Acht in cor sa conattecht for firu 
Hérend, comlund óenfir, atetha. Is dó thánac-sa 
dia naidm fort, & geib-siu fort.’ ‘Ataimim omm, ’ bar 
Cú Chulaind, ‘a mo phopa Ferguis.’ Ocus
  
1605] 
ní baí ní ba siriu ná sain ac 
comlabra arná ráditis fir Hérend a mbrath nó a 
trécun do Fergus fria dalta. Ro gabtha a dá ech do 
Fergus & ro indled a charpat, & luid for 
cúlu.


Dessid Etarcumul dia éis ic fégad Con Culaind fri ed 
cían. ‘Cid
fégai-siu, a gillai?’ for Cú Chulaind. ‘Fégaim-se 
tussu,’ for
  
1610] 
Etarcumul. ‘Ní fota in rodarc ém duit-siu 
ón,’ ar Cú Chulaind, ‘immonderca súil i sodain 
duit. Acht dia festa-su, is andíaraid in míl bec 
fégai-siu *.i.* missi. Ocus cinnas 
atú-sa acut frim fégad didiu?’ ‘Is maith lim 
ataí immorro. Maccáem tucta amra álaind tú co 
clessaib ána imfacsi ilarda. Mad t'árim immorro bail i 
mbiat
  
1615] 
daglaích nó dagoíc nó láith 
gaile nó ord essoirgne, nít áirmem itir & 
nít imrádem.’ ‘Rofetar-sa is commairgi dait immar 
thánac assin longphort ar einech mo phopa Fergusa. Tong-sa mo 
dee dá n-adraim chena, menbad *ar* bíth 
einig Fergusa, ní ricfad acht do chnámi mintai & 
t'áigi fodailti arís dochum longphuirt.’ ‘Aile
  
1620] 
nacham thoma-sa itir ní bas íriu de
sodain dáig in cor sa ra chungis for firu Hérend, comlund 
óenfir, ní fil d'feraib Hérend tí 
imbárach dit fópairt acht missi.’ ‘Tair-siu ass 
ón, & gid moch thís, fogéba-su missi sund. 
Ní thechiub-sa riam remut.’
Luid Etarcumul ar cúlu & ro gab ar chomrád fria 
araid. ‘Isam écen-sa trá imbárach comrac
  
1625] 
fri Coin Culaind, a gillai,’ bar Etarcumul. ‘Ra gellais 
trá,’ar in t-ara.{MS folio 72a} ‘Ní fetar-sa 
chena in comella.’ ‘Ocus cia ferr a dénam imbárach 
nó innocht fo chétóir?’ ‘Is í ar cubus,’ 
ar in gilla, ‘acht ní búaid a dénam imbárach, 
is mó is dimbúaid a dénam innocht dáig is nessu 
do urgail.’ ‘Impá dún in carpat, a gillai, arís 
for
  
1630] 
cúlu dáig ar bíth tongu-sa na 
dé dá
n-adraim, ní rag-sa ar cúl co brunni mbrátha co 
rucur cend na herre út lim itasselbad, cend Con Culaind.’


Imsoí in t-ara in carpat arís dochum inn átha. 
Tucsat a clár clé fri airecht ar amus ind átha. 
Rathaigis Láeg. ‘In carpdech
  
1635] 
dédenach baí sund ó
chíanaib, a Chúcúc,’ ar Láeg. ‘Cid 
de-side?’ ar Cú Chulaind. ‘Dobretha a chlár clé 
riund ar ammus ind átha.’ ‘Etarcumul sain, a gillai, condaig 
comrac cucum-sa, & ní ramaith lim-sa dó ar 
bíth ainig m'aiti ar*a* tánic assind 
longphurt & ní *a*r bíth a 
imdegla-som atú-s*a* itir. Tuc-su latt, a gillai, 
m'arm


---

p.45


  
1640] 
dam-sa connici in n-áth. Ní miad lim-sa diam 
túscu dó icond áth ná dam-sa.’
Ocus luid iarum Cú Chulaind connice in n-áth & 
nochtais a chlaideb ósa gelgúalandchor & baí 
urlam forsinn áth for cind Etarcomla. Dorocht dano Etarcumul. ‘Cid 
iarrai, a gillai?’ ar Cú Chulaind. ‘Comrac frit-su 
iarraim-se,’ bar Etarcumul. ‘Na
  
1645] 
dernta form, ní thargtha itir,’ ar Cú 
Chulaind, ‘ar bíth ainig Fergusa ara tánac assin 
longphurt & ní ar bíth t'imdegla-su itir 
itú-sa.’ Tuc trá Cú Chulaind fotalbéim 
dó goro thesc in fót boí fo bund a chossi conid
tarla bolgfáen is a fót fora broind. Dámbad 
áil dó is dá orddain dogénad de. ‘Dó 
duit ifechtsa ar dobiurt-sa
  
1650] 
robud dait.’ ‘Ní rag-sa condrísam 
béus,’ bar Etarcumul. Tuc Cú Chulaind 
fáebarbéim co commus dó. Tópach*t* a folt ó chúl có étan de 
ón chlúais co araile marbad do altain áith 
étruim nad berrtha. Níro fulig trác*h*tad fola fair. ‘Dó duit ifechtsa’ for 
Cú Chulaind, ‘ar dobiurt-sa gén fort.’ ‘Ní 
rag-sa condrísam béus
  
1655] 
ón co rucur-sa do chend-su & do choscur *&* do chommaídim nó co ruccu-ssu mo 
chend-sa & mo choscur & mo chommaídim.’ ‘'S ed 
trá
bias de a n-atberi-siu fo deóid, missi béras do chend-su 
& do choscur & do chommaídim.’ Tucastar 
Cú Chulaind múadalbéim dó i comard a chind co 
rocht a imlind. Tucastar béim tánaise dó
  
1660] 
urtharsna conid i n-óenfecht rángatar a
trí gáibti rainti co talmain úad. Dorochair Etarcomul 
mac
Feda & Lethrinne samlaid.


Ocus ní fitir Fergus in comrac do dénam, dáig 
ba deithbir són ar níro fég Fergus dara ais 
ríam ic suidi nó ic érgi nó ic astar nó 
ic imthecht &
chléith & chath nó chomlund ar nád 
ráided nech ba
  
1665] 
fatchius dó fégad dara éiss, acht na 
mbíd ríam remi & aird fri haird friss. Rasiacht gilla 
Etarcomla
aird i n-aird fri Fergus. ‘Cá airm inda fil do thigerna-su 
immanitir,
a gillai?’ ar Fergus. ‘Dorochair ó chíanaib forsinn 
áth la Coin Culaind,’ ar
in gilla. ‘Nírbu chóir ém,’ ar Fergus, ‘don 
serriti síabarda mo sárgud immontí 
thánic
  
1670] 
for m'*f*oísam. Impá 
dún in carpat, a gillai,’ ar Fergus, ‘ar condrísam
immacallaim fri Coin Culaind.’


Imsoí iarum in t-ara in carpat. Lotar dó rempo a dochum ind 
átha.
‘Cid latt mo sárgud, a serriti síabarda,’ 
ar Fergus, ‘immontí tánic for m'*f*oísam & for mo chommairgi?’{MS folio 72b} ‘Dond altram & dond
  
1675] 
iarfaigid dobertaisiu form-sa, ráid dam cia de bad 
ferr lat-su, mo choscur-sa & mo chommaídim-se 
dó-som oldás a choscur-som & a chommaídim-sium 
dam-sa. Ocus anaill béus, iarfaig-siu a gilla-som cia bad chintach 
úan fri araili.’ ‘Ferr lemm na ndernais. Bendacht for*in* láim dofárraill.’




---

p.46



  
1680] And sin trá ra cenglait dá n-id im 
chaílaib choss Etarcomla & ra srengad i ndegaid a ech 
& a charpait. Cach all ba amréid dó no 
fácbaitis a scaim & a thrommai im ailib & im 
airtdrochib. Cach bali ba réid dó na chomraictis a gabti 
rainti 'mon echraid. Ra srengad samlaid dar
fiartharsna longphuirt co dorus pupla Ailella
  
1685] 
& Medba. ‘Fail and sain trá,’ bar
Fergus, ‘far maccaím dúib, ar cach assec cona thassec is 
téchta.’ Dotháet Medb
immach co dorus a pupla & dobreth a hardguth for aird. ‘Dar lind 
ém,’ bar Medb, ‘ba mór bruth & barand in 
chuliúin-se tús laí dia ndechaid assin longphurt.
Andar lind ní ainech athfir in t-ainech forsa ndechaid,
  
1690] 
ainech Fergusa.’ ‘Cid ra mer in cali & in 
banaccaid?’ bar Fergus. ‘Cid ón, ciarso dúal don 
athiuchmatud
saigid forsin n-árchoin ná lamat cethri ollchóiceda 
Hérend tascud nó tairisin
dó? Cid mi fadéin, ba maith limm tíchtain 
imslán úad.’ Torchair trá Etarcumul
fón samlaid sin.


  
1695] 
Conid Comrac Etarcomla fri Coin Culaind sin.


And sin atraacht láech prósta mór do muntir Medba, 
Nath Crantail
a chomainm, & tánic do fúapairt Chon Culaind. 
Nír fiú leis airm do thabairt
leis itir acht trí noí *m*bera culind at 
é fúachda follscaide forloiscthi.
Ocus is and boí Cú Chulaind
  
1700] 
forsin lind fora chind.-Ocus níba fáesam cid 
sí & bátar noí mbera trethi. Ní 
bíd esbaid Con Culaind for nach óenbir díb.
-And sain focheird-sium bir for Coin Culaind. Cingis Cú Chulaind co 
mbaí for
ind úachtarach in bera contarlaic, & tarlaic Nath Crantail 
béus in bir tánaise.
Tarlaic Nath Crantail in tres mbir & cingis
  
1705] 
Cú Chulaind do ind in bera tánaise co mbaí 
for ind in bera dédenaig.
 Is and sin *techis* inn íall én 'sin mag. 
Luid Cú Chulaind 'na
ndíaid mar cach n-én conná ragtaís úad co 
fargdais cuit na aidchi dádaig.
Dáig iss ed arfurad & arfognad Coin Culaind iascach 
& énach & osfeóil for
Táin Bó Cúalnge. Ac*h*t atá 
ní, fo glé ra Nath
  
1710] 
Crantail iss i roí madma &
techid dochúaid Cú Chulaind úad, & luid reme 
co dorus pupla Ailella & Medba &
dobreth*a* a ardguth ar aird. ‘In Cú Chulaind 
airdairc-se atberthai-si,’ ar Nath Crantail, ‘dochúaid i 
rroí madma & techid riam reme ambuarach.’ 
‘Rafetammar,’ ar Medb, ‘rapad fír, acht con*d*arístaís daglaích & 
dagóic,
  
1715] 
ní gébad fri féta in serriti óc 
amulchach sain, ár in am dosfarraid dagláech, ní riss 
ra gabastar acht is riam reme ro madmastar.’ Ocus rachúala Fergus
anísin & ba níth mór la Fergus óen do 
maídim


---

p.47




thechid fri Coin Culaind, & rádis Fergus fri Fiachu mac Fir 
Aba ar co
ndigsed do acallaim Con Culaind. ‘Ocus ráid-siu{MS folio 73a} friss fíal
  
1720] 
dó bith forsna slúagaib cian gar dorigéni 
gnímrada gaile forro & ba féile dó a 
immfolach
oldás teched ria n-óenláech díb.’ 
Dotháet iarum Fiachu do acallaim Con Culaind.
Ferais Cú Chulaind fáilte fris. ‘Tarissi lim-sa ind 
fálti sin, ac*h*t dot acallaim tánac 
ót aiti ó Fergus, & atbert fíal duit bith 
forsna slúagaib cian gar doringnis
  
1725] 
gnímrada gaile & ba féliu duit 
th'immfoluch oldás teiched ria n-óenláech 
díb.’ ‘Cid ón, cia nod maíd acaib-si sin?’ bar 
Cú Chulaind. ‘Nath Crantail ém,’ bar Fiachu. ‘Cid 
ón, ná fetar-su & Fergus & mathi Ulad 
ná gonaim-se aradu nó echlacha nó áes gan armu, 
& ní airm baí lais-*s*ium acht 
bir craind, & ní gonfaind-se
  
1730] 
Nath Crantail co mbeth arm leiss. Ocus ráid-siu
friss arcom thé co moch imbárach sund & ní 
thechiub-sa riam reme.’ Ocus ba fata ra Nath Crantail corbo lá 
cona sollsi dó do fúapairt Con Culaind.
Tánic co moch arnabárach do fópairt Con Culaind. 
Atraig Cú Chulaind co moch & dofáncatar a ferga 
laiss in lá sain & focheird
  
1735] 
fáthi ferge dia brutt taris co tarla darin corthi clochi 
& co tópacht in corthe clochi a talmain eturru 's a bratt, 
& ní fitir sin itir ar méit na ferggi dofánic 
& ra síabrad immi. And sain trá dotháet Nath 
Crantail & atbert: ‘Cia airm i tá in Cú Chulaind 
se?’ for Nath Crantail. ‘Aracút tall aile,’
ar Cormac Cond Longas mac Conchobuir.
‘
  
1740] Ní hé sút cruth ardomfarfaid.se 
indé,’
ar Nath Crantail. ‘Dingaibsiu trá in láech 
út,’ bar Cormac, & ‘is samalta duit
& feib no dingébtha Coin Culaind.’


Tánic iarum Nath Crantail & focheird rót n-urchair 
dia chlaidiub
úad for Coin Culaind conda tarla immun corthi boí eter Coin
  
1745] 
Culaind & a bratt
co róebriss in claideb immon corthi. Cingid Cú Chulaind 
do lár thalman co
mbaí for úachtar cobraidi scéith Nath Crantail 
& dobretha táthbéim dó sech
barrúachtur in scéith co tópacht a chend dia 
médi. Túargab a lám co
immathlam darís & dothuc bulli n-aill i mmulluch in 
méthi co ndergeni dá
gabait
  
1750] 
rainti co talmain. Torchair Nath Crantail fón samlaid 
sin la Coin Culaind. Atbert Cú Chulaind assa aithle:


> 1. Má dorochair Nath Crantail,
>   
> *bid formach dond imargail.*
>   
> Apraind can chath *isind úair*
>   
> 
>   
> 1755] do Meidb co tríun in 
> tslúaig.
> 
> 
> 
> 
> 






---

p.48


Dolluid iarum Medb co tríun in tslúaig fer 
nHérend impi co ránic inní
co Dún Sobairc*h*i fathúaid. Ocus lilis 
Cú Chulaind co mór do Meidb in
lá sain co luid Medb i nGuiph ria Coin Culaind comdar techt 
fathúaith
marbais Cú Chulaind Fer Taidle
  
1760] 
dia tát Taidle, & marbais Maccu Buachalla dia
tá Carn Mac mBuachalla, & marbais Lúasce i 
lLettri dia tát Lettre Lúasce, &
marbais Bó Bulge ina grellaig dia tá Grellach Bó Bulge, 
& Murthemne fora
dind dia tá Delga Murthemne.


Conid iar sain da tarraid Cú Chulaind atúaid dorísi 
do imdegail
  
1765] 
&
do imdítin a c*h*rích & a f*h*eraind fodessin, dáig ba handsa lais andá
crích & ferand neich n-aile.


Is and sin trá forecmangaid Firu Crandce .i. dá Artinne 
& dá mac
Licce, dá mac Durcridi, dá mac Gabla & Drúcht 
& Delt & Dathen, Te & Tualang
& Turscur & Torc Glaisse & Glass &
  
1770] 
Glassne, inund sain & fiche Fer Fochard.
Basnetarraid Cú Chulaind ic gabáil{MS folio 73b} longphuirt ria cách co torchratar lais.


Is and sin dorecmaing do Choin Chulaind Buide mac Báin Blai 
de
chrích Ailella & Medba & do sainmuntir Medba. 
Cethror ar fichet láech.
Bratt i filliud im cach fer. Dond Cúalnge i rrithur & i
  
1775] 
fúatuch rempu
iarna thabairt a Glind na Samaisci i Sléib Chulind, & 
coíca samaisci dia
samascib imme. ‘Can doberid in n-alaid?’ for Cú Chulaind. 
‘As*in* tsléib út
amne,’ ar Buide. ‘Cá do chomainmsiu badessin?’ bar Cú 
Chulaind. ‘Nít charadar,
nítt ágedar,’ ar Buide, ‘'Buide mac Báin Blai 
missi do chrích Ailella & Medba.’
‘
  
1780] Asso fort in certgae so didiu,’ bar Cú Chulaind, 
& focheird in sleig fair.
Forecmaing 'sin scíath ósa broind coro brúi trí 
asna 'sin táeb ba siriu úad
iar tregtad a chridi 'na chlíab. Ocus dorochair Buidi mac Báin 
Blai. Conid de atá Áth mBuide i crích Ross ó 
sain.


Cian gar ro bátar forinn uropair sin ic clóechlód na 
dá chertgae,
  
1785] 
dáig ní fo chétóir conarnic 
úadib, rucad in Dond Cúalnge irrithur & i 
fúatach
úadib dochum longphuirt uadib amal as dech berair mart longphuirt. 
Conid ésin méla & mertain & meraigecht is 
mó tucad for Coin Culaind forsin
tslúagud sa.


Imthúsa Medbi cach áth forsa mbaí, Áth Medbi 
a chomainm.
  
1790] 
Cach bail
ro sáid a pupaill, is Pupall Medba a ainm. Cach bail ro 
sáid a echlaisc,
is Bili Medba a chomainm.


Ra chuir trá Medb din chúaird sin cath fri Findmóir 
mnaí Celtchair
for dorus Dúni Sobairchi & ro marb Findmóir 
& ra airg Dún Sobairchi.




---

p.49



  
1795] Táncatar trá cethri ollchóiceda 
Hérend
i cind chían chóicthigis dochum
dúnaid & longphuirt eter Meidb & Ailill & 
fiallach tabartha in tairb, & ní
arlaic a búachaill dóibide Dond Cúalnge, co 
ndasrimmartatar co cruind for
scíath fair conda mbertatar i mbernaid cumaing, co ndaralastar 
na halma i
talmain a chorp
  
1800] 
tríchait traiged co ndernsat minscomartaig & 
minbruan
dia churp. Forgemen a chomainm.


Conid Bás Forgaimin in sin for Táin Bó 
Cúalnge.


Odariachtatar fir Hérend go óenbaile, eter Meidb & 
Ailill &
fiallach tabartha in tairb, dochum in dúnaid & longphuirt,
  
1805] 
atbertatar uili
nábud chalmu chách Cú Chulaind menibeth in 
clessín ingantach baí aice,
clettín Con Culaind. Conid and sin foídset fir Hérend 
úadib Redg cánti Medbi do chungid in chlettín. 
Conattecht Redg in clettín & nád tard dait*h* Cú Chulaind in clettín dó. Ní 
sain & nád éscaid laiss a thabairt. Rádis Redg 
no
bérad
  
1810] 
ainech Con Culaind. And sin tarlaic Cú Chulaind in 
clettín dó 'na díaid conid tharlathar i classaib a 
dá chúlad co ndechaid dara bél a dochum talman.
Ocus ní tharnaic úad acht a rád: ‘Is sólom 
dún in sét sa,’ tráth conroscar a anim fria chorp 
forsin áth. Conid de asberar in t-áth sin ó sin 
Áth Sólomsét. Ocus fochuridar a uma
  
1815] 
don chlettín forsin sruth, conid de atá 
Umansruth ó sin.


Atrubratur fir Hérend cia bad chóir d'fúapairt 
Con Cúlaind{MS folio 74a} accu, & atbertatar 
uile combad é Cúr mac Dá Lóth bad chóir 
dá fúapairt, dáig amlaid buí Cúr 
níba súair*c* comlepaid nó 
comáentu friss. Ocus atbertatar cid sé Cúr
táetsad, ba dingbáil
  
1820] 
trommad dona slúagaib; diambad é Cú 
Chulaind, bá ferr
són. Conácart Cúr i pupaill Medba. ‘Cid táthar 
dam-sa?’ ar Cúr. ‘Do fúapairt
Con Culaind,’ ar Medb. ‘Is cert ár *m*búaid lib, is amra lib tráth is ro 
máethmaccáem a samla sain nom samlaid. Dia 
fessaind-se fessin, ní
thicfaind la sodain. Bad *leór* lim gilla a
  
1825] 
chomaís dim muntir do thecht 'na
agid for áth.’ ‘Ale is acca a rád samlaid sin,’ ar 
Cormac Cond Longas mac
Conchobuir. ‘Rabad amra bríg duit fadessin mad dia tóetsad 
latt Cú Chulaind.’
‘Dénaidsi arrgraige n-imthechta frí úare na matne i 
mmucha imbárach, dáig
suba sliged dogníu-sa de. Ní hed nobar furgfe sib guin na
  
1830] 
hailiti út,
Con Culaind.’ And sin atraacht co moch arnabárach


---

p.50




Cúr mac Da Lóth. Tucad aire feóin leis do threlam 
gascid do fópairt Con
Culaind & barópairt ac folmasi a gona. Dochúaid 
Cú Chulaind trá fora
chlessaib co mmoch in lá sain. At eat a n-uli anmand .i. ubul*l*chless &
fóenchless & cless clettínech &
tétchless &
  
1835] 
corpchless &
cless caitt & ích n-errid & cor ndelend 
& léim dar néim & filliud eirred náir 
& gai
bulgga & baí brassi & rothchless & gless 
for análaib & brúud gine & sían curad 
&
béim co fommus & táthbéim & 
réim fri fogaist co ndírgud chretti fora rind
co fornaidm níad. Ar is aire dogníd Cú Chulainn cacha 
maitne ar mucha cach
cless
  
1840] 
díb ar lus na lethláim amal as dech téit 
catt cróich ná digsitís
ar dermat nó díchumni úad. Ocus tarrasair mac Da 
Lóth co trían in laí i túaim
a scéith ic folmaisse gona Con Culaind. Is and sain rádestar 
Láeg fri
Coin Culaind: ‘Maith a Chúcúc, frithálti in 
láech fail ic folmaisi do gona.’
Is and sin tincais Cú Chulaind fair —is
  
1845] 
inund ón & no fégand — & 
is and sain
tórgaib & tarlaic na hocht n-ubla i n-airddi. Dolléci 
in nómad uball róot
n-urchair úad do Chúr mac Da Lóth co tarla i llaind a 
scéith & a étain, co
ruc comthromm inn ubaill dia inchind triana chúladaib. Co torchair 
dano
Cúr mac Da Lóth fón samlaid sin ra Coin Culaind.


‘
  
1850] Dán fargabat far cuir & far rátha 
ifechtsa’ bar Fergus, ‘láech aile
for áth dó sút, nó gabaid dúnad 
& longphort sund co solustráth n-éirge
imbárach, dáig darochair Cúr mac Da Lóth.’ 
‘Arapa a fáth táncammar,’ ar Medb,
‘is cubés dún cid isna puplaib cétnaib bemmit.’ 
Dessid dóib issin longphort
sain co torchair Cúr mac Da
  
1855] 
Lóth & Lath mac Da Bró & Srub 
Dare mac Fedaig .i.
mac teóra Maignech. Torc*h*ratar sain trá 
ra Coin Culaind ar galaib óenfir.
Acht is emilt engnam cach fir fo leith díb d'innisin.


Is and sin rádis Cú Chulaind fria araid fri Láeg: 
‘Dó duit, a phopa Laig,’
ar Cú Chulaind, ‘i llongphort fer nÉrend & beir a
  
1860] 
n-imc*h*omarc{MS folio 74b} 
úaim-se dom
áes chomtha & dom chomaltaib & dom 
chomdínib. Beir a imchomarc do Fir Diad
mac Damáin & do Fir Dét mac Damáin 
& do Bress mac Firb, do Lugaid mac Nóis & do 
Lugaid mac Solamaig, do Fir Báeth mac Baetáin 
& do Fir Báeth mac Fir
Bend, & a imchomarc féin béus dom derbchomalta,
  
1865] 
do Lugaid mac Nóis, dáig is é
óenfer congeib commond & caratrad frim-sa don chur 
sa forin tslúagud, &
beir bennachtain ar co n-eperta-som frit-su cia dotháet dom 
fúapairt-se
imbárach.’




---

p.51


Luid iarum Láeg reme i llongphort fer nHérend 
& ruc a n-imchomarc dáes
chumtha & do chomaltaib Con Culaind & dano dochúaid
  
1870] 
i pupaill Lugdach
meic Nóis. Ferais Lugaid fálte fris. ‘Tarissi lim,’ ar 
Lóeg. ‘Tarissi duit-siu
ón,’ bar Lugaid. ‘Dot acallaim tánac ó Choin 
Chulaind,’ ar Láeg, ‘& tucad
t'imchomarc do glaine & do léire úad duit, & 
ar co n-epertha-su frim-sa cia
dotháet dá fúapairt Con Culaind indiu.’ 
‘Mallach*t* a chommaind & a chomaltais
&
  
1875] 
a charatraid & a chardessa fair, a derbchomalta 
díless dúthaig fadessin
.i. Fer Báeth mac Fir Bend. Rucad i pupaill Medba ó 
chíanaib. Tucad ind ingen
Findabair ara lethláim. Is í dortes curnu fair. Is í 
dobeir phóic la cech
n-óendig dó. Is í gaibes láim fora chuit. 
Ní do chách la Meidb in lind
dálter for Fer mBáeth. Ní
  
1880] 
thucad acht aire coícat féin de dochum 
longphuirt.’


Luid iarum Láeg ar cúl do saigid Con Culaind co 
cendtromm n-imthursech
n-anfálid n-osnadach. ‘Is cendtromm n-imthursech n-anfálid 
n-osnadach
dotháet mo phopa Láeg dom indsaigid-se,’ bar Cú 
Chulaind. ‘Is nech trá écin dom
chomaltaib dotháet dom
  
1885] 
fúapairt.—’ Ar ba messu lais-sium fer a 
chomgascid
andá láech anaill.— ‘Maith and, a mo phopa 
Laíg.’ ar Cú Chulaind, ‘cia dotháet
dom fúapairt-se indiu?’ ‘Mallacht a chommaind & a 
chomaltais & a charatraid &
a chardessa fair, do chomalta díles dúthaig fadessin .i. Fer 
Báeth mac Fir Bend. Rucad i pupaill Medba ó chíanaib.
  
1890] 
Tucad ind ingen fora lethláim. Is sí
dortes curnu fair. 'S í dobeir phóic la cech n-óendig 
dó. Is í geibes láim fora chuit. Ní do 
chách la Meidb in lind dáilter for Fer mBáeth. 
Ní tucad
acht aire coícat fén de dochum longphuirt.’


Ní tharrasair Fer Báeth co mmatin itir acht luid fo 
chétóir
  
1895] 
d'athchur a charatraid for Coin Culaind. Ocus conattecht 
Cú Chulaind in
caratrad & in commund & in comaltus friss, & 
nír fáemastar Fer Báeth *cen*
in comrac do dénam. Luid Cú Chulaind tria feirg 
úad & fosnessa sleig culind
ina bond traiged coras fothraic eter feóil & chnám 
& chroicend. Tarngid Cú
Chulaind in sleig arís ar
  
1900] 
cúlu assa frémaib & dosfarlaic dara 
gúalaind
i ndegaid Fir Baíth, & fó leis gid no ríssed 
& ba fó leis ginco ríssed.
Dotarlaic in sleg i classaib a chúlaid co ndechaid trina bél 
dochum talman
co torchair Fer Báeth amlaid. ‘Maith trá in f*h*ocherd, a Chúcúc,’ bar Fiacha
mac Fir Aba, ar ba focherd lais in cathmílid do marbad den bir
  
1905] 
culind.


Conid de atá Focherd Murthemne béus arin inad i 
mbátar.




---

p.52


Airg-siu dam-sa, a mo phopa Láeig, da acallaim Lugdach i 
llongphort fer
nHérend & finta latt in ránic ní Fer 
Báeth fo ná ránic[*gap: extent: one page*]*& fiarfaid de cia
tig im aghaidh-si amárach. Tét Láog roime go pupaill 
Lugdach. Ferais Lugaidh
fáilte fris. ‘Tairisi liom in
  
1910] 
fáilte sin,’ ar Láog. ‘Tairisi duit 
ón,’ ar Lugaidh. ‘Dot hagallaim táncus-*s*a ót c*h*omalta co nn-innisi 
dam in ráinic
Fer Báoth (an longphort).’ ‘Ráinic ón,’ ar 
Lughaidh, ‘& bendacht arin láim
dusfaraill úair torchair marb isin gleand ó chianaibh.’ 
‘Indis dam-sa cia tic
imárach i n-aghaidh Con Culainn do c*h*omrac 
(fris).’
‘
  
1915] Atáthar agá rádha fri
brát*h*air fil agam-sa toidhecht ina aghaidh, 
drút*h*óglach sotal soisil &
bailcbémnech buanaisech, & is uime curtha*r* do c*h*omrac fris é da t*h*uitim
les (&) co ndechaind-si dá dhíogail fair-siomh, 
& ní rach-sa ann go
bruinne mbrátha. Láiríne mac Í Blaitmic in 
bráthair sin. Rachat-sa
d'agallaimh Con
  
1920] 
Culainn uime sin,’ ar Lugaidh. Ro gapadh a dhá ech
do Lugaidh & ro hindledh a c*h*arpat forra. 
Táinic i ccomdáil Con Culainn
co ráinic imagallamh eatorra. Is ann sin itbert Lughaidh: 
‘Atáthaar agá rádha
re bráthair fil agam-sa tec*h*t do c*h*omrac frit-sa .i. drúthóclach borb
barbarda bailc búadnasach é & as uime curthar
  
1925] 
do chomrac frit-sa é dá
thuitiom-siom leat & dá f*h*échain an rac*h*ainn-si 
dá díogail fort, & ní
rac*h*-sa ann sin go bruinne mbrát*h*a. Ocus arin ccompántas fil edrainn
aróen, ná marb-sa mo brát*h*air-si. 
Dar ar ccubus ámh,’ ar sé, ‘cid tánaisde
báis dusbéra dó, as ced liom, úair dar mo s*h*árugadh téid it haghaidh-si.’
Luid
  
1930] 
iaram Cú Chulainn ar cúl & 
tét Lughaidh don longphort.*


*Is ann sin do goiredh Láiríne 
mac Nóis i pupaill Oilella & Medba,
& tucadh Fionnabair fora láim. As í no dáiledh 
corna fair & doberedh póic
la gac*h* n-áondig dhó & do 
gabhadh lám fora c*h*uid. ‘Ní do c*h*ác*h* berar
la Meidb an lionn dáilter for Láiríne,’ ar 
Fionnabair.
‘
  
1935] Ní tucc ac*h*t eri
cáoga*t* fén de doc*h*um an loncphuirt.’ ‘Cia ráidhi?’ ar Oilill. 
‘An fer út
thall’ ar sí. ‘Cidh ésidhe?’ ar Oilill. ‘Minic lat 
h'aire do t*h*abairt do ní
nábadh coimdigh. Ba córa duit h'aire do t*h*abairt don láneamain as mó
mait*h*, mied & maisi dá bfuil ar 
énslige i nÉrinn .i. Fionnabair & 
Láiríne
mac
  
1940] 
Nóis.’ ‘Docím-si iat mar sin,’ ar Oilill. 
Is ann sin tuc Láiríne bogadh
& bertnugadh fair gur maídedar úamanna na ccoilcech 
bátar faoí curbo brec
faithc*h*i an longphuirt dia cclúmaibh.*


*Fada les gurbo lá cona 
lánsoillsi ann doc*h*um Con Culainn


---

p.53




d'fúabairt. Táinic i mucha na maidne arnamárach 
& tuc eri feóin
  
1945] 
do
t*h*realmaibh gaiscidh les & táinic 
forsan áth i ccomdáil Con Culainn.
Níba fiú la dagláochaibh in dúnaidh nó an 
longphuirt tec*h*t d'féchain
c*h*omraic Láiríni ac*h*t mná & giollanradh & ingena 
d'fochaidbedh & d'fanamad ima eomrac. Táinic Cú 
Chulainn ina c*h*omdáil conici in áth 
& níorb fíu
les airm do t*h*abairt les acht
  
1950] 
táinic diairm ina dháil. Benais Cú 
Chulainn a
airm uile asa láim mar benas neaoh a aidme áineasa a 
láim mhic bhic.
Ro mel & ro cumail Cú Chulainn itir a lámhaibh 
é, non cúrond & non ceanclonn,
non carcrann & nos crot*h*onn co seabaind a 
c*h*aindebar uile as gurbo ceó
aéerda an ceat*h*araird i mboí. Telgis 
úada é iar
  
1955] 
sin do lár in át*h*a 
fíart*h*arsna in longphuirt go dorus puible a 
brát*h*ar. Cid trá acht níor
érig riam gan éccaíne & níro loing gan 
airc*h*iseacht & ní raibi riamh ó 
sin amac*h* gan maíthe medóin & 
gan cumga cléb & gan bronngalar & gan tat*h*aige amach ar mince. Is é sin trá aoinfer 
térna iar ccomrac fri Coin Culainn ar
Táin Bó
  
1960] 
Cúailnge, & táinic ris fós iersma 
an galair sin conadh é bás ruc ier sin.*


*Conad comrac Láiríne ann sin for 
Táin Bó Cúailnge.*


*Is ann sin do goiredh Lóch 
Mór mac Mo Febhis i bpubaill Oilella & Medpa.
‘Cid fa bfuilter dam-sa lib?’ ar Lóch. ‘Do c*h*omrac duit fri Coin Culainn,’ ar Medhb. ‘Ní 
rac*h*-sa don turas sin
  
1965] 
úair ní miedh nó maisi liom 
móethmaccóemh óg gan ulchain gan fhésóig 
d'ionnsaige & ní do bém aisge fair,
acht atá agam fer a ionnsaighthe .i. Long mac Emónis, 
& gébaidh coma uaib-si.’
Do gairedh Loncc i bpubaill Oilella & Medba, & geallais 
Medb mórc*h*omadha dhó .i. timtacht 
dá fher déc d'éudgadh gacha datha &
  
1970] 
carpat ceit*h*ri sheacht
cumal & Finnabair d'óenmnaoi, & fes i 
cCrúachain do grés & fíon do dháil 
fair. Táinic ieram Long d'ionnsaige Con Culainn & marbais 
Cú Chulainn é.*


*Ráidis Medb fria banchuire teacht do 
agallaim Con Culainn da rádha
fris ulc*h*a smérthain do dénam fair. 
Tángatar in bantrac*h*t
  
1975] 
rempa ar amus
Con Culainn co n-ebertitar fris ulcha smérthain do gabáil 
fair: ‘Úair ní fiú
la dagláoch isin loncphort techt do c*h*omrac 
frit & tú gan ulchain.’
Do c*h*uir ieramh Cú Chulainn ulcha 
smérthain fair & táinic arin tulaigh ós cionn 
bfer nÉrenn & taisbénais in ulcha sin dóib 
uile i ccoitc*h*inne.*



  
1980] *Atchonnairc Lóch mac Mo 
Febhis sin & is edh adubairt: ‘Ulc*h*a 
sút
ar Coin Culainn.’ ‘As edh ón atchíu,’ ar Medp. 
Geallais Medb na mórc*h*omadha
cétna do Lóch ar coscc Con Culainn. ‘Rachat-sa dá 
ionnsaige,’ ar Lóch.


---

p.54




Tic Lóch d'ionnsaighe Con Culainn go dtarla dá c*h*éle iet icin
  
1985] 
áth inar thuit Long. ‘Tair romainn arin áth 
n-úac*h*tarach*h*,’ ar 
Lóch,
‘úair ní comraicfem arin áth so.’ Ar ba 
háth heascoman les-*s*iom in t-áth
fora dtorc*h*air a bhráthair. Iar sin ro 
comraicsit forsan áth úachtarach.*


*Is ann sin táinic in Morrígan 
ingen Ernmais a síodaibh do
  
1990] 
admilledh
Con Culainn, ar ro gellastair for Táin Bó Regamna go dtiocfad 
do aidhmilledh
Con Culainn in tráth do beith ig comrac fri degláoch for 
Táin Bó Cúailnge.Tainic ieramh in Morrígan ann 
sin i rriocht samaisci finne óderge co coícait
samasc uimpi & ronn fiondruine itir gach dá samaisc 
díoph. Dobertsat in
banntracht gesa &
  
1995] 
airmberta for Coin cCulainn dá ttísadh 
úadh gan fhosdadh gan aidmilledh fuirre. Dobert Cú Chulainn 
rót n-urc*h*uir di gur bris
let*h*rosc na Morrígna. Táinic dano in 
Morríghan ann sin i rriocht escuinge
slemne duibi lasan srut*h*. Tét ieramh forsan 
lind gurrus iomnaisg fo chosaibh Con Culainn. An fad boí Cú 
Chulainn agá
  
2000] 
díchur de, ro ghon Lóch urt*h*arsna é tre c*h*ompar a c*h*léb. Táinic ieramh in Morrígan i 
riocht saidhi gairbi glasrúaidhi. Cien goirit boí Cú 
Chulainn igá díchur dhe, ro ghon Lóch
é. Iar sin ro érigh fercc Con Culainn ris* 
(&){MS folio 75a} gonais Cú Chulaind 
Lóch din gai bulga coro thregda a chridi 'na chlíab. ‘Ascid 
dam ifechtsa, a
  
2005] 
Chú Chulaind,’ bar Lóch. ‘Gia ascid 
connaige?’ ‘Ní ascid anacail nó midlachais iarraim-se 
fort,’ bar Lóch. ‘Teilg traigid dam corop ar m'agid sair 
tóethus & nárap dar m'aiss síar co firu 
Hérend, arná rádea nech díb is roí madma 
nó techid dam remut-sa, dáig torchar din gae bulga.’ 
‘Teilcfet,’ bar Cú Chulaind, ‘dáig is láechda 
ind ascid
  
2010] 
connaigi.’ Ocus teilgis Cú Chulaind traigid ar 
cúl dó. Conid de fil in t-ainm forsind áth ó 
sin .i. Áth Traiged i cind Tíri Móir.


Ocus gebis athrechus mór Coin Culaind in lá sin .i. bith 
forin Táin itir a
óenur, & rádis Cú Chulaind fria araid fri 
Láeg techt do innaigid Ulad ar con tístaís do chosnam a 
tána. Ocus ro
  
2015] 
gab-sum merten & athscís forru & 
doringni rand:


> 1. Airg úaim, a Laíg, laíder slúaig.
>   
> Cain dam i nEmain adrúaid
>   
> am tursech cach dia 'sin chath
>   
> condam créchtach crólinnech.
> 
> 
> ---
> 
> p.55
> 
> 4. 2020] Mo tháeb dess is mo tháeb clé
>   
> andsa mess for cechtar de.
>   
> Ní lám Fíngin roda slaid,
>   
> dirgid fola fidfaebraib.
> 5. Apair fri Conchobor cáem
>   
> 
>   
> 2025] atú tursech tiachairtháeb.
>   
> Trén ra chlóechla chruth amne
>   
> mac dil drongach Dechtire.
> 6. M'óenurán dam ar éitib
>   
> acht nís léicim, nís étaim.
>   
> 
>   
> 2030] Atú im ulc, ním fuil im maith,
>   
> m'óenur dam ar iláthaib.
> 7. Feraid bróen fola for m'arm
>   
> go ndamrala créchtach ngarb.
>   
> Ním thic cara ar báig nó ar blait
>   
> 
>   
> 2035] acht mad ara óencharpait.
> 8. Mad úathad dochanat form,
>   
> ní airfitiud nach n-óenchorn.
>   
> Mad ilar ceól a cornaib,
>   
> iss ed is binniu din choblaig.
> 9. 2040] Senfocal so, srethaib cland,
>   
> ní lassamain cech n-óenchrand
>   
> Dá mbetis a dó nó a trí,
>   
> lasfaitis a n-athinni.
> 
> - In t-óenchrand ni hassu a chlód
>   
> 
>   
> 2045] meni fagba a *f*rithadód;
>   
> ar úathad imrither gó
>   
> noco modmar cach n-óenbró.
> - Nach cúala tú in cach than
>   
> clóentar gó ar úathad, fír dam.
>   
> 
>   
> 2050] Iss ed ná fulangar de
>   
> turscolbad na sochaide.
> 
> 
> ---
> 
> p.56
> 
> - Gidúathad lín in chaire
>   
> dochaitter menma aire.
>   
> Cuit in tslóig, isé a samail,
>   
> 
>   
> 2055] ní berbther é ar óengabail.
> - M'óenur dam i cind in tslóig
>   
> 'gund áth i cind Tíri Móir.
>   
> Ba lía Lóch co lleith Bodba
>   
> go remfoclaib Regomna.
> - 2060] Ra lettair Lóch mo dá lón,
>   
> rom tesc in tsód garb glasród;
>   
> ro geguin Lóch mo thromma,
>   
> rom tresgair in esconga.
> - Is rem chlettín-se a cosc,
>   
> 
>   
> 2065] an tsód ó ro mill a rosc,
>   
> ro brisses a gerr gara
>   
> do thosuch na hégrada.
> - Ó indill Láeg in gae Aífe
>   
> risin sruth, ba seól faethe.
>   
> 
>   
> 2070] Ro theilgesa in ngae ngér guis
>   
> dar thóeth Lóch mac E*mon*is.
> - Cid d'Ultaib nach fegat cath
>   
> d'Ailill is d'ingin Echach?
>   
> Tráth atú-sa sund i n-ach
>   
> 
>   
> 2075] is mé créchtach crólinnech.
> {MS folio 75b}
> - Apair ri Ultu ána
>   
> tecat i ndiaid a tána.
>   
> Rucsat meic Mágach a mbu
>   
>  & ros raindset eturru.
> - 2080] Bágim-se báig airdgella
>   
> & ra comall chena,
>   
> bágim-se a heniuch caem chon
>   
> nacham tair-se óen m'óenor.
> 
> 
> ---
> 
> p.57
> 
> - Ac*h*t is fálid brain berna.
>   
> 
>   
> 2085] i llongphurt Ailella & Medba.
>   
> Tursig núallana reme
>   
> rena ngáir i mMaig Murthemne.
> - Conchobor ní thic immach
>   
> náco raib a lín 'sin chath.
>   
> 
>   
> 2090] tráth nach fálid é amne
>   
> ansu árim a 
> fergge.
> 
> Airg.
> 
> 
> 
> 
> 




Conid Comrac Lóich Móir meic Ma Femis fri Coin 
Cúlaind sin *for*
Táin Bó Cúalnge.



  
2095] And sain faítti Medb in sessiur úadi i
n-óenfecht do fúapairt Con
Culaind .i. Traig & Dorn & Dernu, Col &
Accuis & Eraísi. Tri ferdruíd &
trí bandruíd. Basrópart Cú Chulaind
síat co torchratar lais. Ára brissed fír
breth for Coin Culaind & comlund óenfir, gebis 
Cú Chulaind a chrantabaill & basrópart in 
slúag do
  
2100] 
díburgun a Delggain andess in lá sain. Giambtar
liri fir Hérend in lá sin, barémid nech díb a 
aged do soud fodess in lá sin do choin nó ech nó 
duine.


And sin tánic in Mórrígu ingen Ernmais a 
sídib i rricht sentainne
co rrabi ic blegu*n* bó trí sine na 
fiadnaisse. Is immi tánic-si
  
2105] 
*mar*
sin ar bíth a fórithen do Choin Chulaind. Dáig 
ní gonad Cú Chulaind nech ara térnád co mbeith 
cuit dó féin 'na legius. Conattech Cú Chulaind blegon 
furri iarna dechrad d'ittaid. Dobretha-si blegon sini dó. ‘Rop 
slán a n-éim dam-sa so.’ Ba slán a lethrosc na 
rígna. Conattech-som blegon sini furri.
Dobreth*a*-si dó.
‘
  
2110] I n-éim rop slán intí doridnacht.’ 
Conaittecht-som in tres
ndig & dobretha-si blegon sine
dó. ‘Bendacht dee & andee fort, a ingen.’ —
Batar é a ndee in t-áes cumachta. & andee
in t-áes trebaire. -Ocus ba slán ind rígan.


And sain faítte Medb in cét láech i
n-óenfecht do fúapairt Con
  
2115] 
Culaind. Basrópart Cú Chulaind siat uili co
torchratar leiss. ‘Is cuillend dúin guin ar
muntiri samlaid,’ ar Medb. ‘Níp sé sút a
chétchuillend dúin ind fir chétna,’ bar
Ailill. Conid Cuillend Cind Dúni comainm béus ind
inaid i mbátar ó sin & conid Áth 
Cró ainm


---

p.58




ind átha fors mbátar. Dethbir ara méit dá
crú & dá fuil dochúaid
  
2120] 
fo sruthair na haband.


Breslech Maige Murthemne so sís
-------------------------------


RO gabsat cethri chóicid Hérend dúnad & 
longphort isin Breslig
Móir hi Maig Murthemne. Ro láiset a n-ernail búair 
& braite
secco fodes i Clithar Bó Ulad. {folio 76a} Gabais 
Cú Chulaind icon
  
2125] 
Fert i lLerggaib i comfocus & i 
comfochraib dóib & atáis a ara tenid dó 
tráth nóna na haidchi sin .i. Lóeg mac Riangabra.
Atchonnairc-seom úad grístaitnem na n-arm 
nglanórda úas chind
chethri n-ollchóiced nÉrend re fuiniud néll na 
nóna. Dofánic ferg & luinni mór icá 
n-aiscin re ilar a bidbad, re immad a námat. Ro
  
2130] 
gab a dá sleig & a scíath 
& a chlaideb. Crothais a scíath & cressaigis
a slega & bertnaigis a chlaidem, & dobert rém 
curad asa brágit coro
*f*recratar bánanaig & 
boccánaig & geniti glinni & demna aeóir re 
úathgráin na gáre dosbertatar ar aird, coro mesc ind 
Neamain
forsin tslóg. Dollotar i n-armgrith cethri chóicid
Hérend im
  
2135] 
rennaib a sleg & a n-arm fadessin co n-erbaltatar 
cét láech díb di úathbás & 
chridemnas ar lár in dúnaid & in longphairt in 
n-aidchi sin.


Dia mbaí Lóeg and co n-acca ní, in n-óenfer 
dar fiartharsna in
dúnaid cethri n-ollchóiced nHérend 
anairtúaith cach ndíriuch ina dochum. 
‘Óenfer sund chucund innossa, a 
Chúcúcán,’ ar Lóeg.
‘
  
2140] Cinnas fir and sin ale?’ or Cú Chulaind. 
‘Ní handsa. Fer caín
mór dano. Berrad lethan lais. Folt casbuide fair. Bratt úanide
i forcipul imme. Cassán gelargit isin brutt úasa bruinne. 
Léne
de sról ríg fo derggindliud do derggór i custul 
fri gelchness co
glúnib dó. Dubscíath co calathbúali 
finndruini fair. Sleg cóicrind
  
2145] 
ina láim. Foga fogablaigi ina
farrad. Ingnad ém reb & ábairt
& adabair dogní. Acht ní saig nech *fair* & ní saig-som dano for nech feib 
nacha n-aicced nech issin dúnud chethri n-ollchóiced *n*Hérend.’ ‘Is fír anísin, a 
daltán,’ for sé, ‘cia dom chardib sídchaire-sa 
sein dom airchisecht-sa dáig ar bíth foretatar-som in t-imned 
mór
  
2150] 
anam *f*uil-sea 
m'óenurán i n-agid chethri n-ollchóiced 
nHérend ar Táin Bó Cúalngi don chur 
sa.’ Ba fír ém do Choin Culaind anísin. A 
nad-ránic in t-óclách airm i mboí Cú 
Chulaind, argladais & airchisis de. ‘Cotail-siu ém bic, a 
Chú Chulaind,’ or in t-ócláech,


---

p.59




‘do thromthoirthim chotulta icon Ferta Lergga co cend trí 
láa &
  
2155] 
teóra n-aidchi, & firbat-sa forna 
slógaib in n-airet sin.’


Is and sin cotlais Cú Chulaind a thromthairthim cotulta icond 
Ferta i lLergaib co cend teóra láa & *teóra n-* aidche. Bá deithbir
són céro boí do mét in chotulta boí do 
mét na athscísi. Ón lúan re samain sainriuth 
cossin cétaín iar n-imbulc níra chotail Cú
  
2160] 
Chulaind risin ré sin acht mani chotlad fithisin 
mbic fria gaí iar
medón midlaí & a chend ara dorn *& a dorn* imma gaí & a gaí 
ara glún {folio 76b} *acht* ic 
slaidi & ic slechtad, ic airlech & ic essorgain chethri 
n-ollchóiced nHérend frisin re *sin*. 
Is and sin focheird in láech
lossa síde & lubi ícci & 
slánsén i cnedaib & i créchtaib, i 
n-áladaib
  
2165] 
& i n-ilgonaib Chon Culaind co térno Cú 
Chulaind ina chotlud cen rathugud dó etir.


Is hí sin amser dollotar in maccrad atúaid ó hEmain 
Macha, tri choícait mac do maccaib ríg Ulad im Follomain 
mac Conchobuir, & dosbertsat teóra catha dona 
slúagaib co torchratar a trí comlín
  
2170] 
*leó* & torchratar in 
macrad dano acht Follomain mac Conchobuir. Bágais Follomain ná 
ragad ar cúlu co hEmain co brunni mbrátha
& betha co mberad cend Ailella leis cosin mind óir 
boí úaso. Nírbo
réid dó-som anísin úair dofárthetar 
dá mac Beithe meic Báin, dá mac mumme & aite 
do Ailill, & rod gonat co torchair leo. Conid
  
2175] 
 Aided na Maccraide Ulad in sin & Follomna meic 
Conchobuir.


Cú Chulaind immorro buí ina súanthairthim 
cotulta co cend teóra
láa & t*e*óra *n-*aidche icon Ferta i lLerggaib. Itraacht Cú 
Chulaind iar sin assa chotlud & dobert lám dara agid, 
& doringni rothnúall corcra *de* 
ó mulluch co talmain, & ba nert leis a menma
  
2180] 
& tíasad i n-óenach nó i toichim 
nó i mbandáil
nó i coirmthech nó i prímóenach do 
prímóenaigib Hérend. ‘Cia fot itú-sa isin 
chotlud sa innossi, a ócláich?’ ar Cú Chulaind. 
‘Trí láa & trí aidche,’ for in 
t-óclách. ‘Ron marg-sa de-side,’ or Cú Chulaind. 
‘Cide ón?’ or in t-ócláech. ‘Na slóig cen 
fópairt frisin ré sin,’ ar Cú
  
2185] 
Chulaind. ‘Ní filet-som ón etir,’ or in 
t-óclách. ‘Ceist cia rodas fópair?’ ar Cú 
Chulaind. ‘Lotar in macrad atúaid ó Emain Macha trí 
choícait mac im Follomain mac Conchobuir do macaib ríg 
Ulad & dobertsat teóra catha dona slúagaib ri hed na 
trí láa & na trí n-aidche i taí-siu it 
chotlud innossa, & torchratar a trí comlín leó 
&
  
2190] 
torchratar in macrad acht Follomain mac Conchobuir. 
Bágais Follomain &rl.’ ‘Apraind ná bá-sa 
for mo nirt de-side úair dia mbendsea for mo nirt, ní 
thóethsaitis in macrad feib dorochratar & ní 
thóethsad Fallomain.’




---

p.60


‘Cosain archena, a Chúcán, ní haisc dot inchaib 
& ní táir dot
  
2195] 
gaisciud.’ ‘Airis-*s*iu sund inocht 
dún, a ócláig,’ ar Cú Chulaind, ‘ar co 
ndíglom 'malle in maccraid forsna slúagaib.’ ‘Nád 
anaeb
ém ale,’ ol in t-óclách, ‘úair cid 
mór do chomramaib gaile & gaiscid dogné nech it 
arrad-su, ní fair bias a nós nach a allud nach a airdercus
acht is fort-so. Is aire-sin nád anub-sa, acht *imbir* féin
  
2200] 
do gním gaiscid th'óenur forsna slúagaib 
úair ní leó atá commus t'anma don chur 
so.’


‘Ocus in carpat serda, a mo phopa Lóeg,’ ar Cú 
Chulaind, ‘in coemnacar a innell? Má cotnici a innell & 
má dotá a t*h*relom,
non inill, & mani fil a t*h*relom, nacha 
inill.’



  
2205] IS and sin atracht in t-ara & ro gab a 
fíaneirred araidechta immi.
Ba dond {folio 77a}*f*íaneirriud aradachta sin ro gabastar-som imbi 
a inar bláith bíannaide, is é étrom 
aérda, is é súata srebnaide, is é úaigthe 
osslethair, conná gebeth ar lúamairecht lám dó 
anechtair. Ro gabastar-som forbratt faing taris-sein anechtair 
doringni Simón
  
2210] 
Druí do ríg Rómán conda tarad Dair 
do Chonchobur conda tarat Conchobor do Choin Culaind co tarat Cú 
Chulaind dá araid. Ro gabastar in t-ara cétna a chathbarr 
círach clárach cetharchoir co n-ilur cech datha & 
cacha delba dara midgúallib sechtair. Ba somaissi dó-som sin 
& nírbo thortrommad. Tarraill a lám leis in
  
2215] 
gipni ndergbuide marbad land dergóir do 
bronnór bruthi dar or n-indeóna re étan do indchomartha 
araidechta secha thigerna. Ro gab idata aurslaicthi a ech & a del 
intlaissi ina desra. Ro gabastar a éssi astuda ech ina thúasri 
.i. aradna a ech ina láim
chlí, re imchommus a araidec*h*ta.



  
2220] Is and sin focheird a lúrecha iarnaidi intlaissi immo 
echraid congebethar dóib ó thaul co aurdorn do gaínib 
& birínib & slegínib
& birchrúadib corbo birfocus cach fonnud issin charput 
sin corbo chonair letartha cach n-uill*e* & 
cach n-ind & cach n-aird & cach n-airchind don charput 
sin. Is and sin focheird bricht comga
  
2225] 
tara echraid & tara chomalta connárbo 
léir do neoch issin dúnud íat & corbo 
léir dóib-sium cách issin dúnud sin. Ba deithbir 
ém cé focheirded-som innísin dáig ar bíth 
bátar teóra búada araidechta


---

p.61




forind araid in lá sin .i. léim dar boilg & foscul 
ndíriuch & immorchor ndelind.



  
2230] Is and sin ro gab in caur & in cathmílid 
& in t-innellchró Bodba fer talman, Cú Chulaind mac 
Sualtaim, ro gab a chatheirred catha & comraic & comlaind 
imbi. Ba don chatheirred catha sin & comraic & comlaind ro 
gab-som imbi secht cneslénti fichet cíartha clárda 
comdlúta bítís ba thétaib & rothaib 
& refedaib i custul ri gelchnes dó arnacha
  
2235] 
ndechrad a chond nach a chiall ó doficed a lúth 
láthair. Ro gabastar a chathchriss curad taris anechtair do 
chotutlethar crúaid coirtchide do formna secht 
ndamseiched ndartada congabad dó ó thana *a* thaíb co tiug a oxaille. Ro bíth imbi ic 
díchur gaí & rend & iaernn & sleg 
& saiget, dáig is cumma focherdditis de &
  
2240] 
marbad de chloich nó charraic nó chongna ro 
chiulaitis. Is and sin ro gabastar a *f*úathbróic srebnaide sróil cona 
cimais de bánór bricc friá fri 
móethíchtur a medóin. Ro gabastar a dond*f*úathbróic ndondlethair 
ndegsúata do formna cethri ndamseiched ndartada 
cona chathchris do cholomnaib ferb fua dara fúathróic
  
2245] 
srebnaide sróil sechtair. Iss and sin ro gabastar in 
rígníath {folio 77b} a chatharm catha 
& comraic & comlaind. Ba don chatharm chatha sin ro 
gabastar a ocht claidbíni im*a* cholg 
ndét ndrechsolus. Ro gabastar a ocht sleigíni 
imma sleig cóicrind. Ro gabastar a ocht *n*gothnata 'ma gothnait ndét. Ro gabastar a ocht
  
2250] 
clettíni 'ma deil chliss. Ro gabastar a ocht 
scíathu cliss imma chrommscíath ndubderg ina 
téiged torc taisselbtha ina thaul tárla cona bil 
aithgéir ailtnidi imgéir ina urthimchiull contescfad finna i 
n-agid srotha ar áithi & ailtnidecht & 
imgéiri. Inbaid fogníth in t-óclách 
fáeborchless di, is cumma imthescad dia scíath & dia 
sleig
  
2255] 
& dá chlaideb. Is and sin ro gab a 
chírchathbarr catha & comlai*n*d 
& comraic imma chend as*a* ngáired 
gáir cét n-óclách do síréigim 
cecha cúli & cecha cerna de, dáig is cumma 
congáiritis de bánanaig & bocánaig & 
geiniti glinne & demna aeóir ríam & 
úasu & ina thimchuill cach ed immatéiged re tesitin 
fola na míled na n-anglond sechtair. Ro
  
2260] 
chres a cheltar chomga tharis don tlachtdíllat 
Tíre Tairngire dobretha dó ó Manannán mac 
Lír ó ríg Thíre na Sorcha.


Is and sin cétríastarda im Choin Culaind co nderna 
úathbásach n-ilrechtach n-ingantach n-anachnid de. 
Crithnaigset a chairíni imbi immar chrand re sruth nó immar 
bocsimind ri sruth cach ball
  
2265] 
& cach n-alt & cach n-inn & cach 
n-áge de ó mulluch co talmain. Ro lá sáebchless 
díbirge dia churp i mmedón a chracaind. Táncatar a 
thraigthe & a luirgne & a glúne co mbátar 
dá éis. Táncatar a sala &


---

p.62




a orccni & a escata co mbátar riam remi. Táncatar 
tullféthi a orcan co mbátar for tul a lurggan comba 
méitithir muldorn míled cech
  
2270] 
meccon dermár díbide. Srengtha 
tollféithe a mullaig co mbátar for cóich a 
muneóil combá mé*t*ithir cend meic 
mís cach mulchnoc dímór dírím 
dírecra dímesraigthe díbide.


And sin doringni cúach cera dia gnúis & 
dá agaid fair. Imsloic indara súil dó ina chend; iss ed 
mod dánas tarsed fíadchorr tagraim
  
2275] 
do lár a grúade a iarthor a chlocaind. 
Sesceing a séitig co mboí fora grúad sechtair. 
Ríastarda a bél co urthrachda. Srengais in n-ól 
don fidba chnáma comtar inécnaig a inchróes. 
Táncatar a scoim & a thromma co mbátar ar eittelaig 
ina bél & ina brágit. Benais béim n-ulgaib 
leómain don charput úachtarach fora forcli
  
2280] 
comba métithir moltcracand teóra 
mblíadan cech slamsrúam teined doniged ina bél asa 
brágit. Roclos bloscbéimnech a chride re chlíab immar 
glimnaig árchon i fotha nó mar leóman ic techta fo 
mathgamnaib.{folio 78a} Atchessa na coinnle Bodba & 
na cidnélla
nime & na haíble teined trichemrúaid i 
nnéllaib & i n-áeraib úasa
  
2285] 
chind re fiuchud na fergge fírgairbe itrácht 
úaso. Ra chasnig a folt imma chend imar craíbred 
ndercscíath i mbernaid athálta. Céro 
craiteá rígaball fo rígthorud immi, is ed mod dá 
rísad ubull díb dochum talman taris acht ro sesed ubull for 
cach n-óenfinna and re frithchassad na ferge atracht da 
folt úaso. Atracht in lónd
  
2290] 
láith asa étun comba sithethir remithir 
áirnem n-ócláig. Airddithir remithir tailcithir 
tressithir sithithir seólchrand prímlungi móre in 
bunne díriuch dondfola atracht a fírchléithe a 
chendmullaig i certairddi co nderna dubchíaich 
ndruídechta de amal chíaich de
rígbruidin in tan tic rí dia tenecur hi fescur lathi 
gemreta.



  
2295] Iarsin ríastrad sin ríastarda im Choin Culaind 
iss and sin dorroeblaing ind err gaiscid ina chathcharpat serda cona 
erraib iarnaidib, cona fáebraib tanaidib, cona baccánaib 
& cona birchrúadib, cona thairbirib níath, cona 
glés aursloicthi, cona tharngib gaíthe bítis ar 
fertsib & iallaib & fithisib & folomnaib dun 
charput sin.



  
2300] Is and sin focheirt torandchless cét & 
torandchles dá cét & torandchless trí 
cét & torandchless cethri cét, & tarassair 
aice for torandchless cóic cét úair nírbo 
furáil leis in comlín sin do thuitim leis ina 
chétchumscli & ina chétchomling catha for cethri 
chóicedaib Hérend. Ocus dotháet ass fón cumma 
sin do innsaigid a námat & dobreth a


---

p.63


  
2305] 
charpat mórthimchell cethri n-ollchóiced 
nHérend amaig anechtair,
&dosbert seól trom fora charpat. Dollotar rotha iarnaidi in 
c*h*arpait
hi talmain corbo leór do dún & do daingen feib 
dollotar rotha iarnaide in charpait i talmain, úair is cumma 
atraachtatar cluid & coirthe & carrge & 
táthlecca & murgrian in talman aird i n-aird
  
2310] 
frisna rothaib iarnaidib súas sell sechtair. Is airi 
focheird in circul mBodba sin mórthimchell chethri 
n-ollchóiced nHérend ammaig anechtair arná 
teichtis úad & arná scaíltís immi co 
tórsed forro re tenta fritharggain na maccraide forro. Ocus 
dotháet issin cath innond ar medón & fálgis 
fálbaigi móra de chollaib a bidbad
  
2315] 
mórthimchell in tslóig ammaig annechtair, 
& dobert fóbairt bidbad fo bidbadaib forro co torcratar bond 
fri bond & méide fri méide, ba sé tiget a 
colla. Dosrimchell aridisi fa thrí in chruth sin co farggaib cossair 
sessir impu fá mórthimchell .i. bonn tríir fri 
méide tríir fócúairt timchell immon 
dúnad. Conid Seisrech Bresslige a
  
2320] 
ainm issin Táin, & iss ed tres 
ndírime na Tána .i. Sesrech Breslige & 
Imslige Glennamnach & in cath for Gárich {folio 78b} & Irgáirich, acht ba cumma cú 
& ech & duine and. Iss ed atberat araile ro fích 
Lug mac Eithlend la Coin Culaind Sesrig mBresslige.


Nicon fess a árim & ní chumangar a 
rím cia lín dorochair and do
  
2325] 
dáescarslóg acht ro rímthé a 
tigerna nammá. It é in so sís a n-anmand-side .i. 
Dá Chrúaid, dá Chalad, dá Chir, dá 
Chíar, dá Éicell, trí Cruimm, trí Curaid, 
tri Combirgi, cethri Feochair, cethri Furachair, cet*h*ri Caiss, cet*h*ri Fotai, cóic 
Caurith, cóic Cermain, cóic Cobthaig, sé Saxain, 
sé Dauich, sé Dáiri, secht Rochaid, secht
  
2330] 
Rónáin, secht Raurthig, ocht Rochlaid, ocht 
Rochthauid, ocht Rinnaich, ocht Mulaig, noí nDaigith, noí 
nDáiri, noí nDamaich, deich Féic, deich 
Fiachaig, deich Feidlimid. Deich ríg ar sé fichtib ríg 
ro bí Cú Chulaind issin Bresslig Móir Maige Murthemne. 
Díríme imorro archena di chonaib & echaib & 
mnáib & maccaib &
  
2335] 
mindóenib & drabarslóg, ar 
nír érna in tres fer do feraib Hérend cen 
chnáim leissi nó lethchind nó lethsúil do 
brissiud nó cen bithanim
tria bithu betha.


DOtháet Cú Chulaind arnabárach do thaidbriud in 
tslóig & do thasbénad a chrotha álgin 
álaind do mnáib & bantrochtaib &
  
2340] 
andrib & ingenaib & filedaib & 
áes dána, uair nír miad ná mais leis in 
dúaburdelb druídechta tárfás dóib *fair* in adaig sin riam reme. Is aire sin dano tánic 
do thasselbad a chrotha álgin álaind in lá sin.




---

p.64


Álaind ém in mac tánic and sin do thaisselbad a 
chrotha dona
  
2345] 
slúagaib .i. Cú Chulaind mac Sualtaim. Trí 
fuilt bátar fair: dond fri toinn, cróderg ar medón, 
mind órbuide ardatuigethar. Caín cocáirisi ind 
fuilt sin concuirend teóra imsrotha im chlaiss a 
chúlaid combo samalta & snáth 
órsnáith cachi finna faithmainech forscaílte 
forórda dígrais dúalfota derscaigthech 
dathálaind dara formna
  
2350] 
síar sell sechtair. Cét cairches corcorglan do 
derggór órlasrach imma bráigit. Cét 
snáthéicne do charrmocul chummascda i timthacht fria chend. 
Cethri tibri cechtar a dá grúad .i. tibre buide & 
tibre úane & tibre gorm & tibre corcra. Secht 
ngemma de ruithin ruisc cechtar a dá rígrosc. Secht 
meóir cechtar a dá
  
2355] 
choss. Secht meóir cechtar a dá lám co 
ngabáil ingni sebaicc, co forgabáil ingne 
griúin ar cach n-aí fo leith díb.


Gabaid-som dano a díllut óenaig immi in láa sin. 
Baí dá étgud immi .i. fúan caín 
cóir corcra cortharach cóicdíabuil. Delgg find 
findarggait arna ecor d'ór intlaisse úasa bánbruinni 
gel immar
  
2360] 
bad lócharnn lánsolusta nád 
chumgaitis {folio 79a} súli dóeni déscin 
ar gleórdacht & ar glainidecht. Cliabinar siric fri*a* chness arna imthacmang massi de chimsaib & 
chressaib & chorrtharaib óir & argit & 
findruni, condriced go barrúachtur a 
dondfúathbróci donderggi míleta imme de 
sról ríg. Scíath dígrais dondchorcra
  
2365] 
fair co mbil argit óengil ina imthimchiull. Claideb 
órduirn intlassi bara chlíu. Gae fata fáeburglass re 
faga féig fóbarta co súanemnaib loga, 'co semmannaib 
findruine issin charput ina farrad. Noí cind isindara 
láim dó & deich cind isin láim anaill, 
& ros croth úad risna slúagaib do chomartha a gascid 
& a engnama. Laigis Medb a heinech
  
2370] 
fa damdabaich scíath arnáras díbairged 
Cú Chulaind in lá sin.


Is and sin ra attchetar in ingenrad firu Hérend 'ma 
tócbáil bar lébennaib scíath ás 
gúallib feróclách do thaidbriud chrotha Con Culaind. 
Ár rap ingnad leó-som in delb álaind álgen 
atchondcatar in lá sin fair ic athféscain na duabordelbi 
dóescairi druídechta ra
  
2375] 
condcas fair inn adaig ríam reme.


Is and sin ra gab ét & elcmaire & immfarmat 
Dubthach Dáel Ulad imma mnaí & dabert comairle braith 
& trécthi Con Culaind dona slúagaib .i. cathetarnaid 
imme far cach leth ar co táetsad leó. Ocus rabert na briathra 
sa:


---

p.65



> 1. 2380] Másu é in riastarde,
>   
> betit colla dóene de,
>   
> betit éigme de im lissu,
>   
> betit buind ri harissu,
>   
> betit brain ri brainessu.
> 2. 2385] Betit corrthe de im lechta,
>   
> bud fórmach do rigmartra.
>   
> Ní maith fararlith in cath
>   
> ar leirg risin fóendelach.
> 3. Atchíu chruth inn fóendelaich,
>   
> 
>   
> 2390] nóe cind leis i foendelaib,
>   
> atchíu fadb leis 'na brétaig,
>   
> deich cind ina rosétaib.
> 4. Atchíu forthócbat far mná
>   
> a n-aidche ósna urgalá,
>   
> 
>   
> 2395] atchíu-s*a* far rígain 
> máir
>   
> ná hérig dond imforráin.
> 5. Dámbad mé bad chomarlid
>   
> da betís óic di cach leith,
>   
> coro gartigtis a ré,
>   
> 
>   
> 2400] mása é in 
> riastarde.
> 
> M.
> 
> 
> 
> 
> 




Atchúala Fergus mac Róig aní sein & ba 
dimbág leis comairle braith
Con Culaind do thabairt do Dubthach dona slúagaib, & 
rabretha trénlúa tarpech dá choiss úad riss co 
tarla darráib ra budin anechtair. Ocus ra faismis fair na 
huli ulcu & écóra & fell & 
mebol
  
2405] 
doringni ríam & íarum ra Ultaib 
& rabert na briathra and:


> 1. Más é Dubthach Dóeltenga
>   
> ar cúl na slúag bosrenga,
>   
> nocho dergena nach maith
>   
> ó geguin in n-ingenraid.
> 
> 
> ---
> 
> p.66
> 
> 4. 2410] Ferais écht ndochla ndogair,
>   
> guin Fiachach meic Conchobuir,
>   
> nocho cáeme rachlas dó,
>   
> guin Charpri meic Fedilmtheo.
> 5. Ní flaith Ulad nod chosna
>   
> 
>   
> 2415] mac Lugdach meic Casruba,
>   
> iss ed ragní ra dóenib,
>   
> cách nas ruba ris faidib
> 6. Ní maith ra longis Ulad
>   
> guin a meic nach allulach,
>   
> 
>   
> 2420] costud Ulad danfor tí,
>   
> consaífet far n-immirgi.
> 7. Scérdait far n-óendili i fat
>   
> re nUltaib acht co n-éirset,
>   
> betit échta sceoil mára,
>   
> 
>   
> 2425] betit rígna dérmára.
> 8. *Biait collai fó chossaib*,
>   
> Betit buind fri brannusa,
>   
> Betit fáenscéith fri lerga,
>   
> Bid tórmach na ndíberga.
> 9. 2430] Atchíu ras furcbat far mná
>   
> a ngnúis ásna hirgala,
>   
> Atchíu bar rígain in máir,
>   
> ní érig don immforráin
> {folio 79b}
> 11. Ní dergían gaisced nó gart
>   
> 
>   
> 2435] a meic Lugdach gan nach láechdacht,
>   
> ría ríg ní rúamnat renna
>   
> más é Dubthach 
> Dóeltenga.'
> 
> 
> 
> 
> 




 Carpat Serda connice sin.




---

p.67


Is and sin ras fárraid óclách rodána do Ultu 
na slúagu dárbo
  
2440] 
chomainm Óengus mac Óenláime Gábe, 
& imsóe reme na slúagu a Modaib Loga risi 
ráter Lugmud in tan sa co Áth Da Fert i Sléib 
Fúait. Iss ed marímat eólaig dámmad ar 
galaib óenfir dosfístá Óengus mac 
Óenláime Gaibe ar co táetsaitis leis riam remáin 
reme ar galaib óenfir. Ní hed ón 
dogníset-som itir acht dogníth
  
2445] 
cathetarnaid imme bar cach leth go torchair accu ac Áth 
Da Fert i Sléib Fúait.


Imrol*l* Belaig Eóin 
and so innossa
------------------------------------


IS and sin radechaid chucu-som Fiacha Fíaldána do Ultaib 
d'acallaim meic sethar a máthar, Mane Andóe de Chonnachtaib.
  
2450] 
Ocus is amlaid tánic-som & Dubthach Dóel 
Ulad maróen riss. Is amlaid tánic in Mane Andóe 'no 
& Dóche mac Mágach aróen riss. Á 
danaccaig in Dóche mac Mágach in Fiacha 
Fíaldána, tarlaic sleig fair fá chétóir 
co mboí tríana charait fadessin, tri Dubthach Dáel 
Ulad. Tarlaic in Fiacha Fíaldána sleig for Dóche mac 
Mágach
  
2455] 
co mbaí tríana charait badessin, tri Mane 
Andóe de Chonnachtaib. And sin atrubratar fir Hérend: ‘Is 
imroll díbairgthi,’ bar íat-som, ‘a tarla dona feraib, 
cách díb do guin a charat & a choibnesaim 
badessin.’


Conid Imroll Belaig Eóin and sin. Ocus Imroll aile 
Belaig Eóin ainm aile dó 'no.


  
2460] Tuige im Thamon and so innossa
------------------------------


ANd sin ra ráidsetar fir Hérend ri Tamun drúth 
étgud Ailill & a imscimm n-órda do gabáil immi 
& techt farin n-áth bad fiadnaissi dóib. Ra 
gabastar-som 'no étgud nAilella & a immscimm órda 
immi & tánic barin n-áth bad fiadnaisi 
dóib. Ra
  
2465] 
gabsat fir Hérend ac cluchi & ac gredan is ac 
fochuitbiud imme. ‘Is tuige im thamon duit-siu ám, a Thamuin 
drúith,’ bar íat-som, ‘étgud nAilella & a 
imscim n-órda immut.’ Corop Tuigi im Thamon and sain. Dachonnaic 
Cú Chulaind é & indar leis i n-écmais a 
fessa & a eólais ba sé Ailill baí and 
fadessin, &bosreóthi cloich assa
  
2470] 
c*h*rantabaill úad fair co n-art 
Tamun drúth can anmain barsinn áth i rrabi.


Corop Áth Tamuin and sin & Tugi im Thamon.




---

p.68


RA gabsat cethri ollchóicid Hérend dúnad 
& longphort acon chorthe i Crích Ross in n-aidchi sin. And 
sin conattec*h*t
  
2475] 
Medb firu Hérend im nech díb do chomlond 
& do chomrac ra Coin Culaind arnabárach. Iss ed atdeired 
cach fer: ‘Níba missi,’ & ‘Níba mé as 
mo magin. Ní dlegar cimbid dom chenéol.’


And sin conattecht Medb Fergus do chomlund & do chomrac ra 
Coin Culaind ar ros fémmid firu Hérend. ‘Nírbo 
chomadas dam-sa
  
2480] 
sain,’ bar Fergus, ‘comrac ra gilla n-óc 
n-amulchach gan ulcha itir & ram dalta badessin,’ Cid trá 
acht a facessa Medb Fergus co tromm, da fémmid gana comrac 
& gana comlund do gabáil do láim. Dessetar in 
n-aidchi sin and. Atraacht Fergus co moch arnabárach & 
tánic reme co áth in chomraic co airm i mbáe Cú 
Chulaind.
  
2485] 
Atchonnairc Cú Chulaind dá saigid é. 
‘Is fóenglinne {folio 80a} dotháet mo phopa 
Fergus dom saigid-se. Ní fuil claideb i n-intiuch na 
lúe móre leis. ’- Fír dó-som. Bliadain riasin 
sceol sa tarraid Ailill Fergus ic techt i n-óentaid Medba arsind 
lettir i Crúachain & a chlaideb arsind lettir 'na 
farrad, & tópacht Ailill in claideb assa
  
2490] 
intig & dobretha claideb craind dia inud, & 
dobert a bréthir ná tibred dó co tucad lá in 
chatha móir. -‘Cumma limm itir, a daltáin,’ bar Fergus, 
‘dáig giana beth claideb and so, nít ricfad-su & 
ní himmértha fort. Acht arinn airer & arinn altrom 
rabertus-sa fort & rabertatar Ulaid & Conchobor, teich 
romum-sa indiu i fiadnaisi
  
2495] 
fer nHérend.’ ‘Is lesc lim-sa innísin 
ám,’ bar Cú Chulaind, ‘teiched ria n-óenfer 
for Táin Bó Cúalnge.’ ‘Ní lesc ám 
duit-siu ón,’ bar Fergus, ‘dáig techfet-sa remut-sa 
inbaid bus chréchtach crólinnech tretholl tú bar cath 
na Tána, & á theichfet-sa m'óenur, teichfit 
fir Hérend uile.’ Da baí dá mét rap 
áil do Choin Chulaind less
  
2500] 
Ulad do dénam co tucad a charpat d'indsaigid Con Culaind 
& co lluid na charat & tánic i mmadmaim & 
i teiched ó feraib Hérend. Atchondcatar fir Hérend 
anísin. ‘Ra theich romut! Ra theich remut, a Ferguis!’ bar 
cách. ‘A lenmain! A lenmain, a Ferguis!’ bar Medb. 
‘Ná táet dít!’ ‘Aicce ón omm.’ bar 
Fergus, ‘nachas
  
2505] 
linub-sa secha so, dáig cid bec lib-si in cutrumma 
techid út rabertus-sa fair, ní thuc óenfer do 
feraib Hérend in neoch conarnecar ris ar Táin Bó 
Cúalnge. Is aire-sin ná co rísat fir Hérend 
timchell ar galaib óenfir, ní ricub-sa arís in fer 
cétna.’


Conid Comrac Fergusa and sin.




---

p.69


  
2510] Cinnit Ferchon and so innossa
-----------------------------


FErchú Longsech ésen do Chonnachtaib, baí-side 
bar gail & bar fogail Ailella & Medba. Án ló 
ra gabsatar ríge ní thánic fecht 'na ndúnud 
ná slúagad ná hairc ná écen ná 
écendál acht ac argain & ac indred a críchi 
& a feraind dia n-éis. Is and barrecaibsium
  
2515] 
i n-airthiur Aí in tan sain. Dá fer 
déc bá ssed a lín. Racúas dó-som 
óenfer ac fostúd & ac immfuirech cethri 
n-ollchóiced Hérend ó lúan taite samna co 
taite n-imbuilc ac marbad fir ar áth cach laí díb 
& cét láech cach n-aidchi. Da mídair-sium a 
chomairle aice ra muntir. ‘Cid bad ferr dún in chomairle 
dagénmais,’ bar ésium,
‘
  
2520] ná dul d'fópairt ind fir út 
fail ic fostúd & ac imfuirech cethri 
n-ollchóiced Hérend *&* a chend 
& a choscor do breith lind d'indsaigid Ailella & Medba. 
Cid mór d'olcaib & d'écóraib daringsem ri 
hAilill & ra Meidb, dagébam ar síd fair acht co 
táeth in fer sain lind.’ Is hí-sein comairle ba nirt 
leó-som, & táncatar rempo go airm i mbaí
  
2525] 
Cú Chulaind, & and úair 
tháncatar, ní fír fer ná comlond 
óenfir ra damsatar dó acht imsáiset na dá 
feraib déc fóe fa chétóir. Imsóe 
Cú Chulaind friu-som 'no & eiscis a dá cend 
déc díb fá chétóir & 
sádis dá lia déc leó i talmain. Acus atbert cend 
cach fir díb bara lííc & atbert cend Ferchon 
Longsig 'no bar*a* lííc.


Conid Cinnit
  
2530] 
Ferchon Longsig áit i fargab Ferchú Longsech a 
chend .i. Cennáit Ferchon.


IS and sin ra himráided ac feraib Hérend cia bad 
chóir do chomruc & do chomlund ra Coin Culaind ra 
húair na maitne muche arnabárach. Iss ed ra ráidsetar 
uile combad é Calatín Dána
  
2535] 
cona secht maccaib fichet & a úa Glass mac 
Delga. Is amlaid ra bátar-saide neim ar cach fir díb 
& neim ar cach arm dá n-armaib, & ní 
theilged nech díb urchor n-imraill, & ní fuil 
bara fuliged nech díb, manbad marb a chétóir, rabad 
marb ria cind nómaide. Doragelta comada móra dóib arin 
comlund & arin comruc {folio 80b} do
  
2540] 
dénam, & ra gabsat do láim a 
dénam & bad fiadnaisi d'Fergus ra naidmthea sain, 
& ra fémmid tiachtain taris. Dáig iss ed ra 
ráidsetar corbo chomlund óenfir leó Calatín 
Dána cona secht maccaib fichet & a úa Glass mac 
Delga, dáig iss ed ra ráidset corbo ball dá ballaib a 
mac & corbo irrand dá irrandaib & combad ra 
Calatín
  
2545] 
Dána sochraiti a chuirp fadessin.




---

p.70


Tánic Fergus reme dochum a phupla & a muntiri & 
rabert a osnad scísi bar aird. ‘Is trúag lind in gním 
doníther imbárach and,’ bar Fergus. ‘Garsa gním 
sain?’ bar a munter. ‘Cú Chulaind do marbad,’ bar 
ésium. ‘Uch!’ bar íat-som, ‘cia marbas?’ 
‘Calatín Dána,’ bar
  
2550] 
ésium, ‘cona secht maccaib fichet & 
a úa Glass mac Delga. Is amlaid atát neim ar cach fir 
díb & neim ar cach arm dá n-armaib, & 
ní fuil bara fuliged nech díb, munub marb a 
chétóir, nába marb ria cind nómaide, & 
ní fuil digsed dá fiss dam-sa bad fiadnaisi don 
chomlund & don chomroc & da berad a fiss dam mar da 
mairbfithea Cú Chulaind,
  
2555] 
ná tibrind mo bennac*h*tain 
& m'eirred.’ ‘Rachat-sa and,’ bar Fiachu mac Fir Aba. 
Dessetar and in n-aidchi sin. Atraacht Calatín Dána co moch 
arnabárach cona secht maccaib fichet & a úa 
Glass mac Delga, & táncatar rempo co hairm i mbáe 
Cú Chulaind, & tánic 'no Fiacho mac Fir Aba. Ocus 
án úair ránic Calatín co
  
2560] 
airm i mbáe Cú Chulaind, tarlaicset a nnóe 
ngae fichet fair a chétóir & ní dechaid 
urchur n-imruill díb secha. Doringni Cú Chulaind 
fáebarchless don scíath comdas ralatar uile coa 
mbolgánaib 'sin scíath. Ac*h*t nírb 
urchur n-imruill dóib-sium sain, nír fulig & 
nír forderg gae díb fair-sium. Is and sin barróisc 
Cú Chulaind in
  
2565] 
claidiub assa intiuch Bodba d'imscothad na n-arm & 
d'immétrommugud in scéith fair. I céin ra 
buí-seom aice-sain, ra ethsat-som chuce & ra 
sáidsetar na nóe ndesndurnu fichet i 
nn-óenfecht ina chend. Da chúrsatar-sun & ra 
chrommsatar leó é co tarla a gnúis & a aged 
& a einech ra grian & ra ganem inn átha. Rabert-sun 
a
  
2570] 
rucht míled bar aird & a iachtad 
n-écomlaind connach baí d'Ultaib i mbethaid do neoch 
donárbo chotlud ná cúala. And-saic dariacht Fiacha mac 
Fir Aba dá saigid & atconnairc aní sin, 
& tánic a ell chondailbi fair, & 
barróisc in claideb asa intiuch Bodba & rabert béim 
dóib coro scoth a nóe ndesndurnu fichet 
d'óenbulli díb co
  
2575] 
torchratar uile dara n-aiss ra dichracht ind fedma 
& in gremma i rrabatar.


Túargaib Cú Chulaind a chend & ra theilg a 
anáil & rabert a osnaid
scísi fair anechtair & rachonnaic intí ra 
fóir é. ‘Is teóir i n-éim, a 
derbchomalta,’ bar Cú Chulaind. ‘Cid teóir i n-éim 
duit-siu é,
  
2580] 
níba teóir a n-éim dúnni, 
dóig ra fuilemm trichait chét i n-as dech clainne Rudraige i 
ndúnud & i llongphurt fer nHérend *&* rarbérthar uile fa gin gae & 
chlaidib, cid bec lat-su in béim ra benas-sa, mad dia festar forund 
é.’ ‘Tiur-sa bréthir,’ bar Cú Chulaind, 
‘ó thúargabusa mo chend & ára thelggius 
m'anál, acht mana derna badessin
  
2585] 
scél fort, nach nech díb-siút 
dagéna fadesta.’ Is and sin imsóe Cú Chulaind friu 
& ra gab bara slaide & bara slechtad coros cuir {folio 81a}


---

p.71




úad 'na n-ágib minta & 'na cethramthanaib fodalta ar 
fut inn átha sair & siar. Ra étlá 
óenfer díb úad i mmunigin a retha i céin ra 
buí-sium ac díchennad cháich .i. Glas mac Delga. Ocus
  
2590] 
rabert Cú Chulaind sidi friss & tánic 
reme timchell pupla Ailella & Medba, & ní arnecair 
úad a ráda acht ‘Fiach! fiach!’ tráth rabert 
Cú Chulaind béim dó co tópacht a chend de.


‘Is troit ra báss risin fer út,’ bar Medb. 
‘Gá fíach sút ra imráid, a Ferguis?’ 
‘Nád fetar,’ bar Fergus, ‘acht meni dlessad 
fíachu do
  
2595] 
neoch 'sin dúnud & 'sin longphurt. Is 
íat ra boí ar*a* ari. Acht atá 
ní chena,’ bar Fergus, ‘is fíach fola & 
feóla dó-som é. Atiur-sa bréthir chena,’ bar 
Fergus, ‘is innossa ra íctha a féich uile i 
n-óenfecht riss.’


Darochair Calatín Dána bán cóir sin ra Coin 
Culaind cona secht
  
2600] 
maccaib fichet & a úa Glass mac Delga. Conid 
marthanach ar lár inn átha fóss in chloch 'ma ndernsat 
a sróengal & a n-imresón. Inad elta a claideb inti 
& a nglúni & a n-ullend & erlanna a 
sleg. Conid Fuil Iairn ra Áth Fir Diad aníar ainm inn 
átha. Is aire atberar Fuil *Iairn* ris 
dáig báe fuil dar fáebor and.


  
2605] 
Conid Comrac Clainne Calatín 
connice sin.


Comrac Fir Dead in so
---------------------


IS and sin ra imráided oc feraib Hérend cia bad 
chóir do chomlond & do chomrac ra Coin Culaind ra 
húair na maitni muchi arnabárach. Iss ed ra ráidsetar 
uile combad é Fer Diad mac Damáin
  
2610] 
meic Dáre, in mílid mórchalma 
d'feraib Domnand. Dáig ba cosmail & ba comadas a 
comlond & a comrac. Ac óenmummib darónsat 
gnímrada gaile & gascid do foglaim, ac Scáthaig 
& ac Úathaig & ac Aífe. Ocus ní 
baí immarcraid neich díb ac araile acht cless in gae bulga ac 
Coin Culaind. Cid ed ón ba conganchnessach
  
2615] 
Fer Diad ac comlund & ac comrac ra láech ar 
áth 'na agid-side.


Is and sin ra faíttea fessa & techtaireda ar cend 
Fir Diad. Ra érastar & ra éittchestar & 
ra repestar Fer Diad na techta sin & ní thánic 
leó dáig rafitir aní 'ma rabatar dó, do 
chomlond & do


---

p.72


  
2620] 
chomrac re charait, re chocle & re chomalta, re Coin 
Culaind mac Sualtaim, & ní thánic leó. Is and 
sin faítte Medb na drúith & na glámma 
& na crúadgressa ar cend Fir Diad ar co 
nderntaís teóra áera sossaigthe dó & 
teóra glámma dícend go tócbaitís 
teóra bolga bara agid, ail & anim & athis, murbud 
marb a chétóir combad marb
  
2625] 
re cind nómaide, munu thísed. Tánic Fer 
Diad leó dar cend a enig, dáig ba hussu les-sium a thuttim do 
gaib gaile & gascid & engnama ná a thuttim de 
gaaib aíre & écnaig & imdergtha. Ocus 
á daríacht, ra fíadaiged & ra fritháled 
é & ra dáled lind soóla sochaín somesc 
fair gurbo mesc medarchaín é, & ra gelta comada 
móra dó
  
2630] 
arin comlond & arin comrac do dénam .i. carpat 
cethri secht cumal & timthacht dá fer déc 
d'étgud cacha datha & comméit a feraind de 
mín Maige hAí gan cháin *gan chobach, 
gan dúnad, gan slúagad* {folio 81b} gan 
écendáil dá mac & dá úa 
& dá iarmúa go brunni mbrátha & 
betha, & Findabair d'óenmnaí & in 
t-eó óir báe i mbrutt
  
2635] 
Medba fair anúas.


Is amlaid ra baí Medb 'gá ráda & rabert na 
briathra and & ra *f*recair Fer Diad:



> 1. [M.:]Rat fia lúach mór mbuinne,
>   
> rat chuit maige is chaille,
>   
> 
>   
> 2640] ra saíre do chlainne
>   
> á 'ndiu co tí bráth.
>   
> A Fir Diad meic Damáin,
>   
> eirggi guin is gabail,
>   
> 'tetha ás cech anáil,
>   
> 
>   
> 2645] cid duit gana gabáil
>   
> aní gabas cách?
> 
> 1. [F.D.:]Ní géb-sa gan árach
>   
> dáig ním láech gan lámach,
>   
> bud tromm form imbárach,
>   
> 
>   
> 2650] bud fortrén in feidm.
>   
> Cú dán comainm Culand,
>   
> is amnas in urrand,
>   
> ní furusa a fulang,
>   
> bud tairpech in teidm.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.73
> 
> 
> 1. 2655] [M.:]Rat fíat laích rat láma.
>   
> noco raga ar dála,
>   
> sréin & eich ána
>   
> dabertatar rit láim.
>   
> A Fir Diad inn ága,
>   
> 
>   
> 2660] dáig isat duni dána,
>   
> dam-sa bat fer gráda
>   
> sech cách gan nach cáin.
> 
> 1. [F.Dead:]Ní rag-sa gan rátha
>   
> do chluchi na n-átha,
>   
> 
>   
> 2665] méraid co llá mbrátha
>   
> go *m*bruth is co mbríg.
>   
> Noco géb ge ésti,
>   
> gera beth dom résci,
>   
> gan gréin & ésci
>   
> l
>   
> 2670] a muir & tír.
> 
> 1. [M.:]Gá chan duit a fuirech,
>   
> naisc-siu gorbat buidech
>   
> for deiss ríg is ruirech,
>   
> doragat rat láim.
>   
> 
>   
> 2675] Fuil sund nachat tuilfea,
>   
> rat fia cach ní chungfea.
>   
> dáig rafess co mairbfea
>   
> in fer thic it dáil.
> 
> 1. [F.D.:]Ní géb gan sé curu,
>   
> 
>   
> 2680] níba ní bas lugu,
>   
> sul donéor mo mudu
>   
> i mbail i mbíat slúaig.
>   
> Dánam thorrsed m'ardarc.
>   
> cinnfet cuncup comnart,
>   
> 
>   
> 2685] co ndernur in comrac
>   
> ra Coin Culaind crúaid.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.74
> 
> 
> 1. [M.:]Cid Domnall ná Charpre
>   
> ná Níamán án airgne,
>   
> gid íat lucht na bairddne,
>   
> 
>   
> 2690] rot fíat-su gid acht.
>   
> Fonasc latt ar Morand,
>   
> mad áill latt a chomall,
>   
> naisc Carpre mín Manand,
>   
> is naisc ar dá macc.
> 
> 1. 2695] [F.D.:]A Medb co mét mbúafaid,
>   
> nít chredb caíne núachair,
>   
> is derb is tú is búachail
>   
> ar Crúachain na clad.
>   
> Ard glór is art gargnert,
>   
> 
>   
> 2700] domroiched sról santbrecc,
>   
> tuc dam th'ór is t'arget
>   
> dáig ro fairgged dam.
> 
> 1. [M.:]Nach tussu in caur codnach
>   
> dá tiber delgg ndrolmach?
>   
> 
>   
> 2705] Ó'ndiu co tí domnach
>   
> níba dál ba*s* sía.
>   
> A laích blatnig bladmair,
>   
> cach sét cáem ar talmain
>   
> dabérthar duit amlaid,
>   
> 
>   
> 2710] is uili rot fía.R.
> 2. Finnabair na fergga,
>   
> rígan íarthair Elgga,
>   
> ar ndíth Chon na Cerdda,
>   
> a Fir Diad, rot 
> fía.
> 
> R.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 





  
2715] Is and sain rasiacht Medb máeth n-áraig bar 
Fer nDiad im chomlond & im chomrac ra sessiur curad 
arnabárach ná im chomlond & im chomrac ra Coin 
Culaind a óenur dámbad assu leiss. Rasiacht Fer Diad 
máeth n-áraig furri-si, nó andar leis, im chur in 
tsessir chétna imna comadaib ra gellad dó do chomallud 
riss mad dá
  
2720] 
tóetsad Cú Chulaind leiss.


And sain ra gabait a eich d'Fergus & ra hindled a charpat, 
& tánic reme co airm *i mbaí Cú 
Chulaind dá innisin* dó sain. Firiss


---

p.75




Cú Chulaind fálti riss. {folio 82a} ‘Mo chen 
do thíchtu, a mo phopa Ferguis,’ bar Cú Chulaind. 
‘Tarissi lim inní inn fálti, a daltáin,’ bar 
Fergus,
‘
  
2725] acht is dó radechad-sa dá innisin duit 
intí rotháet do chomlond & do chomruc rutt re 
húair na maitne muche imbárach.’ ‘Clunem-ni latt 
didiu,’ bar Cú Chulaind. ‘Do chara féin & do 
chocle & do chomalta, t'fer comchliss & comgascid 
& comgníma, Fer Diad mac Damáin meic Dáre, in 
mílid mórchalma d'feraib Domnand.’ ‘Attear ar 
cobais’,
  
2730] 
bar Cú Chulaind, ‘ní 'na dáil 
dúthracmar ar cara do thuidecht.’ ‘Is aire-sein iarum ale,’ 
bar Fergus, ‘ara n-airichlea & ara n-airelma, dáig 
ní mar chách conarnecar comlund & comrac riut for 
Táin Bó Cúalnge don chur sa Fer Diad mac Damáin 
meic Dáre.’ ‘Attú-sa sund ám,’ bar Cú 
Chulaind, ‘ac fostud & ac imfurech cethri 
n-ollchóiced
  
2735] 
nHérend ó lúan taite samna co 
tate imbuilg, & ní rucus traig techid re 
n-óenfer risin ré sin & is dóig lim 
ní mó bérat remi-sium.’ Acus is samlaid ra 
baí Fergus gá rád 'gá báeglugud 
& rabert na briathra & ra *f*recair Cú Chulaind:


> 1. [F.:]A Chú Chulaind, comal nglé,
>   
> 
>   
> 2740] atchíu is mithig duit éirge,
>   
> atá sund chucut ra feirg
>   
> Fer Diad mac Damáin drechdeirg.
> 
> 1. [C.C.:]Atú-sa sund, ní seól seng,
>   
> ac trénastud fer nHérend.
>   
> 
>   
> 2745] Ní rucus for teched traig
>   
> ar apa chomlund óenfir.
> 
> 1. [F.:]Amnas in fer dalae feirg
>   
> as luss a chlaidib cródeirg,
>   
> cnes congna im Fer nDiad na ndrong,
>   
> 
>   
> 2750] ris ní geib cath ná comlond.
> 
> 1. [C.C.:]Bí tost, ná tacair do scél,
>   
> a Ferguis na n-arm n-imthrén,
>   
> dar cach ferand, dar cach fond
>   
> dam-sa nochon écomlond.
> 
> 1. [F.:]A
>   
> 2755] mnas in fer, fichtib gal,
>   
> nochon furusa a thróethad,
>   
> nert cét 'na churp, calma in mod,
>   
> nín geib rind, nín tesc fáebor.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.76
> 
> 
> 1. [C.C.:]Mad dia comairsem bar áth,
>   
> 
>   
> 2760] missi is Fer Diad gascidgnáth.
>   
> níba é in scarad gan sceó,
>   
> bud ferggach ar fáebargleó.
> 
> 1. [F.:]Rapad ferr lem andá lúag,
>   
> a Chú Chulaind chlaidebrúad.
>   
> 
>   
> 2765] combad tú raberad sair
>   
> coscur Fir Diad díummasaig.
> 
> 1. [C.C.:]Atiur-sa bréthir co mbáig
>   
> gen com maith-se oc immarbáig.
>   
> is missi búadaigfes de
>   
> 
>   
> 2770] bar mac nDamáin meic Dáre.
> 
> 1. [F.:]Is mé targlaim na slúagu sair,
>   
> lúag mo sáraigthe d'Ultaib,
>   
> lim tháncatar á tírib
>   
> a curaid, a cathmílid.
> 
> 1. 2775] [C.C.:]Munbud Chonchobor 'na chess,
>   
> rápad chrúaid in comadchess,
>   
> ní thánic Medb Maige in Scáil
>   
> turus *ríam* bad mó 
> congáir.
> 
> 1. [F.:]Ra fail gním is mó bard láim,
>   
> 
>   
> 2780] gleó ra Fer nDiad mac nDamáin.
>   
> Arm cruaid catut cardda raind
>   
> bíd acut, a Chú 
> Chulaind.
> 
> A.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




Tánic Fergus reme dochum ndúnaid & 
longphuirt. Luid Fer Diad dochum a pupla & a muntiri & 
rachúaid dóib máeth n-áraig
  
2785] 
do tharrachtain do Meidb fair im chomlond & im chomrac 
ra sessiur curad arnabárach ná im chomlund & im 
chomrac ra Coin Culaind a óenur diambad assu leiss. Dachúaid 
dóib 'no máeth n-áraig do tharrachtain dó-som 
for Meidb im chuir in tsessir churad


---

p.77




chétna imna comadaib ra gellad dó do chomallad riss mad 
dá
  
2790] 
táetsad Cú Chulaind leiss.


Nírdar subaig sámaig sobb*rónaig 
somenmnaig lucht puible Fir Diad in n-aidhchi sin* {folio 82b} acht rapsat dubaig dobbrónaig domenmnaig, dóig 
rafetatar airm condricfaitis na dá curaid & na dá 
chliathbernaid chét co táetsad cechtar díb and 
nó co táetsaitís a
  
2795] 
ndís, & dám nechtar díb, 
dóig leó-som gombad é a tigerna féin. 
Dáig níba réid comlond nó comrac ra Coin Culaind 
for Táin Bó Cúalnge.


Ra chotail Fer Diad tossach na haidchi co rothromm, & á 
thánic deired na haidchi rachúaid a chotlud úad 
& raluid a mesci de.
  
2800] 
Ocus da baí ceist in chomlaind & in chomraic 
fair, & ra gab láim ara araid ara ngabad a eocho 
& ara n-indled a charpat. Ra gab in t-ara 'gá imthairmesc 
imme.‘Rapad ferr dúib *anad iná dul and 
sin*,’ ar se in gilla. ‘Bí tost dín, a gillai,’ 
ar Fer Diad. Ocus is samlaid ra boí 'gá rád & 
rabert na bríathra and & ra frecair in gilla:



> 1. 2805] Tiagam issin dáil-sea
>   
> do chosnam ind fir-sea
>   
> go rrísem in n-áth-sa,
>   
> áth fors ngéra in Badb.
>   
> I comdáil Con Culaind,
>   
> 
>   
> 2810] dá guin tre chreitt cumaing
>   
> go rruca thrít urraind
>   
> corop de bus marb.
> 
> 1. Rapad ferr dúib anad,
>   
> níba mín far magar,
>   
> 
>   
> 2815] biaid nech diamba galar,
>   
> bar scarad bud snéid.
>   
> Techt i ndáil ailt Ulad,
>   
> is dál dia mbia pudar,
>   
> is fata bas chuman,
>   
> 
>   
> 2820] mairg ragas in réim.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.78
> 
> 
> 1. Ní cóir ana rádi,
>   
> ní hopair niad náre,
>   
> ní dlegar dín ále,
>   
> ní anfam fad dáig.
>   
> 
>   
> 2825] Bí tost dín, a gillai.
>   
> Bid calma ár síst sinni,
>   
> ferr teinni ná timmi,
>   
> tiagam isin dáil.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




Ra gabait a eich Fir Diad & ra indled a charpat & 
tánic reme co
  
2830] 
áth in chomraic, & ní thánic 
lá cona lánsoilsi dó and itir. ‘Maith a 
gillai,’ bar Fer Diad, ‘scar dam fortcha & forgemen mo 
charpait fóm and so coro tholiur mo thromthairthim súain 
& chotulta and so, dáig níra chotlus deired na 
haidchi ra ceist in chomlaind & in chomraic.’ Ra scoir in gilla 
na eich. Ra díscuir in carpat fóe.
  
2835] 
Toilis a thromthairthim cotulta fair.


Imthúsa Con Culaind sunda innossa: ní erracht-side itir co 
tánic láa cona lánsoilse dó dáig 
ná hapraitis fir Hérend is ecla nó is úamun 
dobérad fair mad dá n-éirged. Ocus ó 
thánic láa cona lánsolsi, ra gab láim 
ar*a* araid ara ngabad a eocho & ara 
n-indled a charpat.
‘
  
2840] Maith a gillai,’ bar Cú Chulaind, ‘geib ar 
n-eich dún & innill ar carpat dáig is 
mochérgech in láech ra dáil 'nar ndáil, Fer 
Diad mac Damáin meic Dáre.’ ‘Is gabtha na eich, iss 
innilti in carpat. Cind-siu and & ní tár dot 
gasciud.’


Is and sin cininis in cur cetach clessamnach cathbúadach 
claidebderg,
  
2845] 
Cú Chulaind mac Sualtaim, ina charpat. Gura 
gáirsetar imme boccánaig & bánanaig & 
geniti glinne & demna aeóir, dáig dabertis 
Túatha Dé Danand a ngáriud immi-sium combad 
móti a gráin & a ecla & a urúad 
& a urúamain in cach cath & in cach cathroí, 
in cach comlund & in cach comruc i téiged.



  
2850] Nírbo chian d'araid Fir Diad co cúala 
inní *in fúaim & an fothram & 
in fidrén & in toirm & in torann &* {folio 83a}
 in sestanib & in sésilbi .i. 
sceldgur na scíath cliss & slicrech na sleg & 
glondbéimnech na claideb & bressimnech in chathbarr 
& drongar na lúrigi & imchommilt na n-arm, 
dechraidecht na cless, téteinmnech na tét & 
núallgrith
  
2855] 
na roth & culgaire in charpait & basschaire 
na n-ech & trommchoblach in churad & in chathmíled 
dochum inn átha dá saigid.


Tánic in gilla & forromair a láim fora thigerna. 
‘Maith a Fir


---

p.79




Diad,’ bar in gilla, ‘comérig & atáthar sund 
chucut dochum inn átha.’
Ocus rabert in gilla na briathra and:


> 1. 2860] Atchlunim cul carpait
>   
> ra cuing n-álaind n-argait,
>   
> is fúath fir co forbairt
>   
> ás droich carpait chrúaid.
>   
> Dar Bregross, dar Braine,
>   
> 
>   
> 2865] fochengat in slige,
>   
> sech bun Baile in Bile
>   
> is búadach a mbúaid.
> 2. Is cú airgdech aiges,
>   
> is carptech glan geibes,
>   
> 
>   
> 2870] is seboc sáer slaidess
>   
> a eocho fadess.
>   
> Is cródatta in cua,
>   
> is demin donrua,
>   
> rafess, níba tua,
>   
> 
>   
> 2875] dobeir dún in tress.
> 3. Mairg bías isin tulaig
>   
> ar cind in chon cubaid,
>   
> barrarngert-sa ánuraid
>   
> ticfad giped chuin.
>   
> 
>   
> 2880] Cú na hEmna Macha,
>   
> cú co ndeilb cach datha,
>   
> cú crichi, cú catha,
>   
> dochlunim, rar 
> cluin.
> 
> At.
> 
> 
> 
> 
> 




‘Maith a gillai,’ bar Fer Diad, ‘gá fáth ma ra 
molais in fer sain
  
2885] 
ó thánac ó*t* tig? 
Ocus is súail nach fatha conais dait a romét ros molais, 
& barairngert Ailill & Medb dam-sa go táetsad 
in fer sain lemm, & dáig is dar cend lúage 
lochérthair lem-sa co llúath é & is mithig in 
chobair.’ Ocus rabert na briathra and & ra *f*recair
in gilla:


---

p.80



> 1. 2890] Is mithig in chabair,
>   
> bí tost dín, nach mbladaig,
>   
> nárbu gním ar codail
>   
> dáig ní bráth dar brúach.
>   
> Má 'tchí churaid Cúalnge
>   
> 
>   
> 2895] co n-adabraib úalle,
>   
> dáig is dar cend lúage
>   
> lochérthair co llúath.
> 2. Má 'tchím curaid Cúalnge
>   
> co n-adabraib úalle,
>   
> 
>   
> 2900] ní 'r teiched téit úanne
>   
> ac*h*t is cucaind tic.
>   
> Reithid is ní romall,
>   
> gid rogáeth ní rogand,
>   
> mar usci d'forall
>   
> 
>   
> 2905] ná mar thoraind tricc.
> 
> 1. Súail nach fotha *conais*
>   
> a romét ras molaiss,
>   
> gá fáth 'ma ra thogais
>   
> ó thánac ó*t* tig?
>   
> 
>   
> 2910] Iss innossa thócbait,
>   
> atát acá fúacairt,
>   
> ní thecat dá fúapairt
>   
> acht *mad* athig 
> mith.
> 
> M.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




Nírbo chían d'araid Fir Diad dia mboí and co facca 
ní, in carpat
  
2915] 
caín cúicrind cethirrind go llúth go 
llúais go lángliccus, go pupaill úanide, go creit 
chráestana chráestírim chlessaird cholgfata 
churata, ar dá n-echaib lúatha lémnecha ómair 
bulid bedgaig bolg*s*róin uchtlethna 
beochridi blénarda basslethna cosscháela forttréna 
forráncha
fúa. Ech líath leslethan lugléimnech lebormongach
  
2920] 
fándara chuing don charput. Ech dub dúalach 
dulbrass druimlethan fán chuing anaill. Ba samalta ra sebacc 
dá chlaiss i lló chrúadgaíthi ná ra sidi 
répgaíthi erraig i lló mártai dar muni machairi 
ná ra tétag n-allaid arna chétglúasacht {folio 83b} do chonaib do chétroí dá ech Con 
Culaind immon carpat, marbad ar licc áin
  
2925] 
tentidi co crothsat & co mbertsat in talmain ra tricci 
na dírma.




---

p.81


Acus daríacht Cú Chulaind dochum inn átha. Tarassair 
Fer Diad barsan leith descertach ind átha. Dessid Cú Chulaind 
barsan leith túascertach. Firis Fer Diad fáilte fri Coin 
Culaind. ‘Mo chen do thíc*h*tu, a Chú 
Chulaind,’ bar Fer Diad. ‘Tarissi lim
  
2930] 
ní ind fálti mad costráthsa,’ bar 
Cú Chulaind, ‘& indiu ní dénaim tarissi de 
chena. Acus a Fir Diad.’ bar Cú Chulaind, ‘rapo 
chóru dam-sa fálti d'ferthain frit-su ná dait-siu 
a ferthain rum-sa, dáig is tú daríacht in 
crích & in cóiced i tú-sa, & 
níra chóir duit-siu tíchtain do chomlund & do 
chomrac rim-sa & rapa chóru dam-sa
  
2935] 
dol do chomlond & do chomrac rut-sa, dáig is 
romut-sa atát mo mná-sa & mo meic & mo 
maccáemi, m'eich & m'echrada, m'albi & 
m'éiti & m'indili.’ ‘Maith a Chú Chulaind,’ 
bar Fer Diad, ‘cid rot tuc-su do chomlund & do chomrac rim-sa 
itir? Dáig dá mbámmar ac Scáthaig & ac 
Úathaig & ac Aífi, is tussu ba forbfer 
frithálma
  
2940] 
dam-sa .i. ra armad mo slega & ra déirged 
mo lepaid.’ ‘Is fír ám sain ale,’ bar Cú 
Chulaind. ‘Ar óice & ar oítidchi donín-sea 
duit-siu, & ní hí sin tuarascbáil bá 
tú-sa indiu itir, acht ní fil barsin bith láech 
nach dingéb-sa indiu.’


Acus iss and sin ferais cechtar n-aí díb athc*h*ossán n-athgér
  
2945] 
n-athcharatraid ráraile. Acus rabert Fer Diad na 
briathra and & ra *f*recair Cú 
Chulaind:


> 1. Cid ra*t* tuc, a Chúa,
>   
> do throit ra níaid núa?
>   
> Bud cróderg da chrúa
>   
> 
>   
> 2950] ás análaib th'ech.
>   
> Mairg *tánic* do thurus,
>   
> bud atód ra haires,
>   
> ricfa a less do legess,
>   
> mad dá rís do thech.
> 
> 1. 2955] Dodechad ré n-ócaib
>   
> im torc trethan trétaig,
>   
> re cathaib, re cétaib,
>   
> dot chur-su fán lind,
>   
> d'feirg rut is dot *f*romad
>   
> 
>   
> 2960] bar comrac cét conar
>   
> corop dait bas fogal
>   
> do chosnom do chind.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.82
> 
> 
> 1. Fail sund nech rat méla,
>   
> is missi rat géna
>   
> 
>   
> 2965] dáig is dím facríth.
>   
> C*r*onugud a curad
>   
> i fiadnassi Ulad,
>   
> gorop cian bas chuman,
>   
> gorop dóib bus díth.
> 
> 1. 2970] Car cinnas condricfam?
>   
> In ar collaib cneittfem?
>   
> Gid leind rarrficfam
>   
> do chomrac ar áth?
>   
> Inn ar claidbib crúadaib,
>   
> 
>   
> 2975] ná 'n ar rennaib rúadaib,
>   
> dot slaidi rit slúagaib
>   
> má thánic a thráth?
> 
> 1. Re funiud re n-aidche
>   
> mádit éicen airrthe,
>   
> 
>   
> 2980] comrac dait re Bairche
>   
> níba bán in gleó.
>   
> Ulaid acot gairm-siu,
>   
> ra ngabastar aillsiu,
>   
> bud olc dóib in taidbsiu,
>   
> 
>   
> 2985] rachthair thairsiu is treó.
> 
> 1. Datrála i mbeirn mbáegail,
>   
> tánic cend do sáegail,
>   
> imbérthair fort fáebair,
>   
> níba fóill in fáth.
>   
> 
>   
> 2990] Bud mórglonnach bías,
>   
> condricfa cach días,
>   
> níba tóesech trías
>   
> tú á' ndiu go tí bráth.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.83
> 
> 
> 1. Beir ass dín do robud,
>   
> 
>   
> 2995] is tú is brassi for domon,
>   
> nít fía lúag ná logud,
>   
> nídat doss ós duss.
>   
> Is missi ratfitir,
>   
> a chride ind eóin ittig,
>   
> 
>   
> 3000] at gilla co ngicgil,
>   
> gan gasced, gan gus.
> 
> 1. Dá, mbámmar ac Scáthaig
>   
> a llus gascid gnáthaig,
>   
> is aróen imréidmís,
>   
> 
>   
> 3005] imthéigmís cach fích.
>   
> Tú mo chocne cride,
>   
> tú m'aiccme, tú m'fine,
>   
> ní fúar riam bad dile,
>   
> ba dursan do díth.
> 
> {folio 84a}1. 3010] Romór fácbai th'einech
>   
> conná dernam deibech,
>   
> siul gairmes in cailech
>   
> biaid do chend ar bir.
>   
> A Chú Chulaind Cúalnge,
>   
> 
>   
> 3015] rot gab baile is búadre,
>   
> rot fía cach olc úanne,
>   
> dáig is dait a 
> chin.
> 
> C.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




‘Maith a Fir Diad,’ bar Cú Chulaind, ‘nír 
chóir duit-siu tíachtain do chomlund & do chomrac 
rum-sa trí indlach & etarchossaít Ailella
  
3020] 
& Medba, & cach óen tánic, 
ní ruc búaid ná bissech dóib & 
darochratar limm-sa. Acus ní mó béras búaid 
ná, bissech duit-siu & rafáethaisiu limm.’


Is amlaid ra baí 'gá rád & rabert na 
briathra & ra gab Fer Diad clostecht fris:


> 1. 3025] Ná, tair chucum a laích láin,
>   
> a Fir Diad, a meic Damáin,
>   
> is messu duit na mbía de
>   
> contirfe brón sochaide.
> 
> 
> ---
> 
> p.84
> 
> 4. Ná tair chucum dar fír cert,
>   
> 
>   
> 3030] is lim-sa atá do thiglecht,
>   
> cid ná breth and dait nammá
>   
> mo gleó-sa ra míleda?
> 5. Nachat mucled ilar cless
>   
> girsat corcra conganchness,
>   
> 
>   
> 3035] inn ingen asa taí oc báig,
>   
> níba lett, a meic Damáin.
> 6. Findabair ingea Medba,
>   
> gé beith d'febas a delba,
>   
> in ingen gid cáem a cruth
>   
> 
>   
> 3040] nochos tibrea re cétluth.
> 7. Findabair ingen in ríg,
>   
> in dráth atberar a fír,
>   
> sochaide 'ma tart bréic
>   
> & do loitt do lethéit.
> 8. 3045] Ná briss form lugi gan fess,
>   
> ná bris chíg, ná briss cairdess,
>   
> ná briss bréthir báig,
>   
> ná tair chucum, a laích láin. N.
> 9. Ra dáled do choícait láech
>   
> 
>   
> 3050] in ingen, ní dál dimbáeth;
>   
> is limm-sa ra faíd a llecht,
>   
> ní rucsat úaim acht crandchert.
> 10. Giara maess menmnach Fer Báeth
>   
> acá mbaí teglach dagláech,
>   
> 
>   
> 3055] gar úar gur furmius a bruth,
>   
> ra marbus din óenurchur.
> 11. Srubdaire serb seirge a gal,
>   
> ba rúnbale na cét mban,
>   
> mór a bladalt ra baí than,
>   
> 
>   
> 3060] nír anacht ór ná étgad.
> 
> 
> ---
> 
> p.85
> 
> 14. Dámbad dam ra naidmthea in bein
>   
> rís tib cend na cóiced cain,
>   
> nocho dergfaind-se do chlíab
>   
> tess ná túaid ná thíar ná 
> tair.
> 
> N.
> 
> 
> 
> 
> 




‘
  
3065] Maith a Fir Diad,’ bar Cú Chulaind, ‘is 
aire sin nára chóir duit-siu tíachtain do chomlund 
& do chomruc rim-sa dáig dá mbámmar ac 
Scáthaig & ac Úathaig & ac Aífe, is 
aróen imthéigmís cach cath & cach 
cathroí, cach comlund & cach comrac, cach fid & 
cach fásach, cach dorcha & cach díamair.’ Acus is 
amlaid ra baí 'gá ráda &
  
3070] 
rabert na briathra and:

*> 1. r. Ropar cocle cridi,
>   
> ropar cáemthe caille,
>   
> ropar fir chomdéirgide,
>   
> contulmis tromchotlud
>   
> 
>   
> 3075] ar trommníthaib
>   
> i críchaib ilib echtrannaib;
>   
> aróen imréidmís,
>   
> imthéigmís cach fid,
>   
> forcetul fri Scáthaig.
> 
> 
>*
*> r.1. 3080] A Chú Chulaind 
> cháemchlessach
>   
> ra chindsem ceird comdána,
>   
> ra chlóiset cuir caratraid,
>   
> bocritha do chétguine,
>   
> ná cumnig in comaltus,
>   
> 
>   
> 3085] a Chúa nachat chobradar,
>   
> a Chúa nachat chobrathar.
> 
> 
>*



‘Rofata atám amlaid seo badesta,’ bar Fer Diad, 
‘& gá gasced ara ragam indiu, a Chú Chulaind?’ 
‘Lat-su do roga gascid chaidchi indiu,’ bar Cú Chulaind, 
‘dáig is tú daríacht in n-áth ar 
tús.’ ‘Indat
  
3090] 
mebair-siu itir,’ bar Fer Diad, ‘isna airigthib gascid 
danímmís ac Scáthaig & ac Úathaig 
& ac Aífe?’ ‘Isamm mebair ám écin,’ 
bar Cú Chulaind. ‘Masa mebair, tecam.’


Dachúatar bara n-airigthib gascid. Ra gabsatar dá 
scíath chliss chomardathacha forro & a n-ocht 
ocharchliss & a n-ocht clettíni &
  
3095] 
a n-ocht cuilg ndét & a n-ocht 
ngothnatta néit. Imréitis úathu &


---

p.86




chuccu mar beocho {folio 84b} áinle. Ní 
thelgtis nád amsitis. Ra gab cách díb ac 
díburgun araile dina clesradaib sin á dorblas na matne muche 
go mide medóin laí gora chlóesetar a n-ilchlessarda ra 
tilib & chobradaib na scíath cliss. Giara baí 
d'febas in imdíburcthi ra
  
3100] 
boí d'febas na himdegla nára fulig 
& nára forderg cách díb bar araile risin 
ré sin. ‘Scurem din gaisced sa fodesta, a Chú Chulaind,’ 
bar Fer Diad, ‘dáig ní de seo tic ar n-etergléod.’ 
‘Scurem ám écin má thánic a thráth,’ 
bar Cú Chulaind. Ra scoirsetar. Focherdsetar a clesrada 
úathaib i llámaib a n-arad.


‘
  
3105] Gá gasced i rragam ifesta, a Chú 
Chulaind?’ bar Fer Diad. ‘Let-su do roga gascid chaidche,’ bar 
Cú Chulaind, ‘dáig is tú doríacht in 
n-áth ar tús.’ ‘Tiagam iarum,’ bar Fer Diad, ‘barar 
slegaib sneitti snasta slemunchrúadi go súanemnaib lín 
lánchatut indi.’ ‘Tecam ám écin,’ bar Cú 
Chulaind. Is and sin ra gabsatar
  
3110] 
dá chotutscíath chomdaingni forro. 
Dachúatar bara slegaib snaitti snasta slemunchrúadi go 
súanemnaib lín lanchotut indi. Ra gab cách díb 
ac díburgun araile dina slegaib á mide medóin 
laí go tráth funid nóna. Giara baí d'febas 
na himdegla ra buí d'febas ind imdíbairgthi goro 
fuilig & goro forderg & goro chréchtnaig 
cách
  
3115] 
díb bar araile risin ré sin. ‘Scurem de 
sodain badesta, a Chú Chulaind,’ bar Fer Diad. ‘Scurem 
ám écin má thánic a thráth,’ bar 
Cú Chulaind. Ra scoirsetar. Bacheirdset a n-airm úathu i 
llámaib a n-arad.


Tánic cách díb d'indsaigid araile assa aithle 
& rabert cách díb
  
3120] 
lám dar brágit araile & ra thairbir 
teóra póc. Ra bátar a n-eich i n-óenscur in 
n-aidchi sin & a n-araid ic óentenid, & 
bognísetar a n-araid cossairleptha úrlúachra 
dóib go frithadartaib fer ngona friu. Táncatar fiallach 
ícci & legis dá n-ícc & dá 
leiges, & focherdetar lubi & lossa ícci & 
slánsén ra cnedaib & ra créchtaib, rá 
n-áltaib
  
3125] 
& ra n-ilgonaib. Cach luib & cach lossa 
ícci & slánsén raberthea ra cnedaib & 
créchtaib, áltaib & ilgonaib Con Culaind, ra 
idnaicthea comraind úad díb dar áth siar d'Fir 
Diad, nár abbraitis fir Hérend, dá tuitted Fer Diad 
leisium, ba himmarcraid legis dabérad fair. Cach bíad 
& cach lind soóla socharchaín somesc daberthea 
ó feraib
  
3130] 
Hérend d'Fir Diad, da idnaicthea comraind 
úad díb dar áth fathúaith do Choin Chulaind, 
dáig raptar lia bíattaig Fir Diad andá bíattaig 
Con Culaind. Raptar bíattaig fir Hérend uli d'Fir Diad ar 
Choin Culaind do dingbáil díb. Raptar bíattaig 
Brega dano do Choin Culaind. Tictis dá acaldaim fri dé .i. 
cach n-aidche.




---

p.87



  
3135] Dessetar and in n-aidchi sin. Atráchtatar go moch 
arnabárach & táncatar rompu co áth in 
chomraic. ‘Gá gasced ara ragam indiu, a Fir Diad?’ bar 
Cú Chulaind.{folio 85a} ‘Lett-su do roga 
ngascid chaidchi,’ bar Fer Diad, ‘dáig is missi 
barróega mo roga ngascid isind lathi luid.’ ‘Tiagam 
iarum,’ bar Cú Chulaind, ‘barar manaísib móra 
murniucha
  
3140] 
indiu, dáig is foicsiu lind don ág in t-imrubad 
indiu andá dond imdíburgun inné. Gabtar ar n-eich 
dún & indliter ar carpait co ndernam cathugud dar n-echaib 
& dar carptib indiu.’ ‘Tecam ám écin,’ bar 
Fer Diad. Is and sin ra gabsatar dá lethanscíath 
lándangni forro in lá sin. Dachúatar bara 
manaísib móra murnecha
  
3145] 
in lá sin. Ra gab cách díb bar tollad 
& bar tregdad, bar ruth & bar regtad araile á 
dorblas na matne muchi go tráth funid nóna. Dámbad 
bés eóin ar lúamain do thecht tri chorpaib 
dóene, doragtaís trina corpaib in lá sin, go 
mbértais na tóchta fola & feóla trina cnedaib 
& trina créchtaib i nnélaib & i 
n-áeraib sechtair. Acus á
  
3150] 
thánic tráth funid nóna, raptar 
scítha a n-eich & raptar mertnig a n-araid & raptar 
scítha-som fadessin na curaid & na láith gaile. 
‘Scurem de sodain badesta, a Fir Diad,’ bar Cú 
Chulaind, ‘dáig isat scítha ar n-eich & it mertnig 
ar n-araid, & in tráth ata scítha íat, cid 
dúnni nábad scítha sind dano.’ Acus is amlaid ra 
buí 'gá rád
  
3155] 
& rabert na briathra and:


> 1. Ní dlegar dín cuclaigi,(—bar ésiun—)
>   
> ra fomórchaib feidm;
>   
> curther fóthu a n-urchomail
>   
> áro scáich a ndeilm.
> 
> 
> 
> 
> 




‘
  
3160] Scoirem ám écin má thánic a 
thráth,’ bar Fer Diad. Ra scorsetar. Facheirdset a n-airm 
úathu i llámaib a n-arad. Tánic cách díb 
d'innaigid a chéile. Rabert cách lám dar brágit 
araile & ra thairbir teora póc. Ra bátar a n-eich i 
n-óenscur in aidchi sin & a n-araid oc óentenid. 
Bógníset a n-araid cossairleptha úrlúachra 
dóib go
  
3165] 
frithadartaib fer ngona friu. Táncatar fiallach 
ícci & leigis dá fethium & dá 
fégad & dá forcomét in n-aidchi sin, 
dáig ní ní aile ra chumgetar dóib ra 
hacbéile a cned & a créchta, a n-álta 
& a n-ilgona acht iptha & éle & arthana do 
chur riu do thairmesc a fola & a fulliugu & a ngae 
cró. Cach iptha & gach éle & gach orthana 
doberthea ra
  
3170] 
cnedaib & ra créc*h*taib 
Con Culaind, ra idnaicthea comraind úad díb dar áth 
síar d'Fir Diad. Cach bíad & cach lind 
soóla socharchaín


---

p.88




somesc raberthea ó feraib Hérend do Fir Diad, ra 
hidnaicthea comraind úad díb dar áth fothúaith 
do Choin Chulaind, dáig raptar lia bíataig Fir Diad 
andá bíataig Con Culaind, dáig raptar
  
3175] 
bíattaig fir Hérend uile d'Fir Diad ar 
dingbáil Con Culaind díb. Raptar bíataig Brega 'no 
do Choin Chulaind. Tictis dá acallaim fri dé .i. cach 
n-aidche.


Dessetar in n-aidchi sin and. Atraachtatar co moch arnabárach, 
& táncatar rempo co áth in chomraic. Rachondaic 
Cú Chulaind
  
3180] 
mídelb & míthemel mór in 
lá sin bar Fer Diad. ‘Is olc ataí-siu indiu, a F[dot ]ir 
Diad’ bar Cú Chulaind. ‘Ra dorchaig th'folt indiu 
& ra suamnig do rosc & dachúaid do chruth {folio 85b} & do delb & do dénam 
dít.’ ‘Ní 'r th'ecla-su ná ar th'úamain 
form-sa sain indiu ám,’ bar Fer Diad, ‘dáig 
ní fuil i nHérind indiu láech ná 
dingéb-sa.’ Acus
  
3185] 
ra buí Cú Chulaind ac écaíni 
& ac airchisecht *Fir Diad* & rabert 
na briathra and & ra *f*recair Fer Diad:



> 1. A Fir D�ad, mása thú,
>   
> demin limm isat lomthrú,
>   
> tidacht ar comairli mná
>   
> 
>   
> 3190] do chomlund rit chomalta.
> 
> 1. A Chú Chulaind, comall ngaíth,
>   
> a fíránraith, a fírlaích,
>   
> is éicen do neoch a thecht
>   
> cosin fót forsa mbí a thiglecht.
> 
> 1. 3195] Findabair ingea Medba,
>   
> gia beith d'febas a delba,
>   
> a tabairt dait ní ar do seirc
>   
> ac*h*t do *f*romad do 
> rígneirt.
> 
> 1. Fromtha mo nert á chíanaib,
>   
> 
>   
> 3200] a Chú cosin cáemríagail,
>   
> nech bad chalmu noco closs,
>   
> cosindiu nocon fuaross.
> 
> 1. Tú fodera a fail de,
>   
> a meic Damain meic Dáre,
>   
> 
>   
> 3205] tiachtain ar comairle mná
>   
> d'imchlaidbed rit chomalta.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.89
> 
> 
> 1. Dá scaraind gan troit is tú,
>   
> gidar comaltai, a cháemChú,
>   
> bud olc mo briathar is mo blad
>   
> 
>   
> 3210] ic Ailill is ac Meidb Chrúachan.
> 
> 1. Noco tard bíad dá bélaib
>   
> & noco móo ro génair
>   
> do ríg ná rígain can chess
>   
> bara ndernaind-sea th'amles.
> 
> 1. 3215] A Chú Chulaind, tólaib gal,
>   
> ní tú acht Medb rar marnestar,
>   
> béra-su búaid & blaid,
>   
> ní fort atát ar cinaid.
> 
> 1. Is cáep cró mo chride cain,
>   
> 
>   
> 3220] bec nach rascloss ram anmain,
>   
> ní comnairt limm, línib gal,
>   
> comrac rit, a Fir 
> D�ad.
> 
> A.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




‘Méid ataí-siu ac *cessacht* form-sa indiu,’ bar 
Fer Diad, ‘gá gasced fora ragam indiu?’ ‘Lett-su do roga 
gascid chaidchi indiu,’
  
3225] 
bar Cú Chulaind, ‘dáig is missi barróega 
in lathe luid.’ ‘Tiagam iaram,’ bar Fer Diad, ‘barar claidbib 
tromma tortbullecha indiu dáig is facsiu lind dond ág inn 
imslaidi indiu andá dond imrubad indé.’ ‘Tecam 
ám écin,’ bar Cú Chulaind. Is and sain ra gabsatar 
dá leborscíath lánmóra forro in lá sain. 
Dochúatar bara claidbib
  
3230] 
tromma tortbullecha. Ra gab cách díb bar slaide 
& bar slechtad, bar
airlech & bar slechtad, bar airlech & bar essorgain *araile* gomba métithir ri cend meic mís cach 
thothocht & gach thinmi dobeired cách díb de 
gúallib & de slíastaib &de 
slinneócaib araile. Ra gab cách díb ac slaide 
araile mán cóir sin á dorblass na matni muchi
  
3235] 
co tráth funid nóna. ‘Scurem do sodain 
badesta, a Chú Chulaind,’ bar Fer Diad. ‘Scorem ám 
écin má thánic a thráth,’ bar 
CúCúulaind. Ra scorsetar. Facheirdsetar a n-airm úadaib 
i llámaib a n-arad. Girbo chomraicthi dá subach 
sámach sobbrónach somenmmach, rapa scarthain dá ndubach 
ndobbrónach ndomenmnach a scarthain
  
3240] 
in n-adichi sin. Ní rabatar a n-eich i n-óenscur 
in n-aidchi sin. Ní rabatar a n-araid oc óentenid.




---

p.90


Dessetar in n-aidchi sin and. Is and sin atraacht Fer Diad go moch 
arnabárach & tánic reme a óenur co áth 
in chomraic, dáig rafitir rap ésin lá 
etergleóid in chomlaind & in chomraic, & 
rafitir
  
3245] 
co táetsad nechtar de díb in lá sain and 
nó co táetsaitis a ndís. Is and sin ra gabastar-som a 
chatherriud catha & comlaind & comraic immi {folio 86a} re tíachtain do Choin Chulaind dá 
saigid. Acus ba don chatherriud chatha & chomlaind & 
comraic ra gabastar a fúathbróic srebnaide sróil 
cona cimais d' ór bricc fria gelchness. Ra gabastar a
  
3250] 
fúathbróic ndondlethair 
ndegsúata tairrside immaich anechtair. Ra gabastar 
múadchloich móir méti clochi mulind tarrsi-side immuich 
anechtair. Ra gabastar a fúathbróic n-imdangin 
n-imdomain n-iarnaide do iurn athlegtha darin múadchloich móir 
méti clochi mulind ar ecla & ar úamun in gae bulga in 
lá sin. Ragabastar a chírchathbarr
  
3255] 
catha & comlaind & comraic imma chend barsa 
mbátar cethracha gemm carrmocail acá cháenchumtuch, 
arna ecur de chrúan & christaill & carrmocul 
& de lubib soillsi airthir bethad. Ra gabastar a sleig 
mbarnig mbairendbailc ina desláim. Ra gabastar a chlaideb 
camthúagach catha bara chlíu cona imdorn óir & 
cona muleltaib de
  
3260] 
dergór. Ra gabastar a scíath mór 
mbúabalchaín bara túagleirg a dromma barsa 
mbátar coíca cobrad bara taillfed torc taisselbtha bar cach 
comraid díb cenmothá in comraid móir medónaig do 
dergór. Bacheird Fer Diad clesrada ána ilerda ingantacha 
imda bar aird in lá sain nád róeglaind ac nech aile 
ríam, ac mumme ná
  
3265] 
ac aite ná ac Scáthaig nach ac Úathaig 
ná ac Aífe, acht a ndénum úad féin in 
lá sain i n-agid Con Culaind.


Daríacht Cú Chulaind dochum inn átha 'no & 
rachonnaic na clesrada ána ilerda ingantacha imda bacheird Fer 
Diad bar aird. ‘Atchí-siu sút, a mo phopa Laíg, na 
clesrada ána ilerda ingantacha
  
3270] 
imda focheird Fer Diad bar aird, & bocotáidfer 
dam-sa ar n-úair innossa na clesrada út, & is aire 
sin mad forum-sa bus róen indiu, ara nderna-su mo grísad 
& mo glámad & olc do ráda rim gorop 
móite éir m'fír & m'fergg 
foromm. Mad romum bus róen 'no, ara nderna-su mo múnod 
& mo molod maithius do rád frim gorop móti lim mo
  
3275] 
menma.’ ‘Dagéntar ám écin, a 
Chúcúc,’ bar Láeg.


Is and sin ra gabastar Cú Chulaind dno a chatherriud chatha 
& chomlaind & comraic imbi & focheird clesrada 
ána ilerda ingantacha imda bar aird in lá sain nád 
róeglaind ac neoch aile ríam, ac Scáthaig ná ac 
Úathaig ná ac Aífe.




---

p.91



  
3280] Atchondairc Fer Diad na clesrada sain & 
rafitir go fuigbithea dó ar n-úair iat. ‘Gá 
gasced ara ragam, a Fir Diad?’ bar Cú Chulaind. ‘Lett-su do 
roga gascid chaidchi,’ bar Fer Diad. ‘Tiagam far cluchi inn átha 
iarum,’ bar Cú Chulaind. ‘Tecam ám,’ bar Fer Diad. Gi 
'tubairt Fer Diad inní sein, is air is doilgiu leis daragad, 
dáig
  
3285] 
rafitir iss ass ra forrged Cú Chulaind cach caur 
& cach cathmílid condriced friss bar cluchi inn átha. 
Ba mór in gním ám daringned barsind áth in 
lá sain, na dá niad, na dá ánruith, dá 
eirrgi íarthair Eórpa, dá ánchaindil gascid 
Gáedel, dá láim thidnaicthi ratha & tairberta 
& túarastail íarthairthúascirt in domain, {folio 86b} dá ánchaindil
  
3290] 
gascid Gáedel & dá eochair gascid 
Gáedel, a comraicthi do chéin máir tri indlach 
& etarchossaít Ailella & Medba. Da gab cách 
díb ac díburgun araile dona clesraidib sin á dorbblass 
na matni muchi go midi medóin laí and. Ó thánic 
medón laí, ra feochraigsetar fergga na fer & ra 
chomfaicsigestar cách díb d'araile.



  
3295] Is and sin cindis Cú Chulaind fecht n-óen and 
do ur inn átha go mbaí far cobraid scéith Fir Diad 
meic Damáin do thetractain a chind do búalad dar bil in 
scéith ar n-úachtur. Is and sin rabert Fer Diad béim 
dá ullind clé 'sin scíath comdas rala Coin Culaind 
úad mar én bar ur inn átha. Cindis Cú Chulaind 
d'ur inn átha
  
3300] 
arís co mbaí far cobraid scéith Fir 
Diad meic Damáin do thetarrachtain a chind do búalad dar bil 
in scéith ar n-úachtur. Rabert Fer Diad béim dá 
glún chlé 'sin scíath gomdas rala Coin, Culaind 
úad mar mac mbecc bar ur inn átha. Arigis Láeg 
inní sein. ‘Amae ale,’ bar Láeg, ‘rat chúr in 
cathmílid fail itt agid mar chúras
  
3305] 
ben baíd a mac. Rot snigestar mar snegair cuip 
a lundu. Rat melestar mar miles mulend múadbraich. Ra*t* tregdastar mar thregdas fodb omnaid. Rat nascestar mar 
nasces féith fidu. Ras léic fort feib ras léic 
séig for mintu, connach fail do dluig ná do dúal 
ná do díl ri gail ná ra gaisced go brunni 
mbrátha & betha badesta,
  
3310] 
a siriti síabarthi bic,’ bar 
Lóeg.


Is and sain atraacht Cú Chulaind i llúas na gaíthi 
& i n-athlaimi na fandli & i ndremni in drecain & 
i nnirt inn aeóir in tres fecht go mbaí far comraid 
scéith Fir Diad meic Damáin do thetarrachtain a chind da 
búalad dar bil a scéith ar n-úac*h*tur. Is and sin rabert
  
3315] 
in cathmílid crothad barsin scíath comdas rala 
Coin Culaind úad bar lár inn átha marbad é nach 
arlebad ríam itir.




---

p.92


Is and sin ra chétríastrad im Choin Culaind goros 
lín att & infithsi mar anáil i llés co nderna 
thúaig n-úathma*i*r n-acbéil 
n-ildathaig n-ingantaig de, gomba métithir ra fomóir ná 
ra fer mara in mílid
  
3320] 
mórchalma ós chind Fir Diad i certarddi.


Ba sé dlús n-imairic darónsatar gora chomraicsetar a 
cind ar n-úac*h*tur & a cossa ar 
n-íc*h*tur & a lláma ar 
n-irmedón dar bilib & chobradaib na scíath. Ba 
sé dlús n-imaric darónsatar goro dluigset & 
goro dloingset a scéith á mbilib goa 
mbróntib. Ba sé dlús
  
3325] 
n-immaric darónsatar goro fillsetar & goro 
lúpsatar & goro gúasaigsetar a slega óa 
rennaib goa semannaib. Ba sé dlús n-imaric darónsatar 
gora gársetar boccánaig & bánanaig & 
geniti glinni & demna aeóir do bilib a scíath 
& d'imdornaib a claideb & d'erlonnaib a sleg. Ba sé 
dlús n-imaric darónsatar gora lásetar in n-abaind assa 
curp &
  
3330] 
assa cumac*h*ta gomba imda dérgthi {folio 87a}
 do ríg nó rígain ar 
lár inn átha connach baí banna d'usci and acht muni 
siled ind risin súathfadaig & risin slóetradaig 
daringsetar na dá curaid & na dá 
cathmílid bar lár inn átha. Ba sé dlús 
n-imaric darónsatar goro memaid do graigib Gáedel *for* sceóin & sceinmnig, diallaib
  
3335] 
& dásacht, goro maidset a n-idi & a 
n-erchomail, a llomna & a llethrenna, goro memaid de mnáib 
& maccáemaib & mindóenib, midlaigib 
& meraigib fer nHérend trisin dúnud 
síardess.


Bátar-sun ar fáebarchless claideb risin ré sin. Is 
and sin rasíacht Fer Diad úair báeguil and fecht far 
Coin Culaind, & rabert béim
  
3340] 
din chulg dét dó gora folaig 'na 
chlíab go torchair a chrú 'na chriss corb 
forrúammanda in t-áth do chrú a chuirp in 
chathmíled. Ní faerlangair Cú Chulaind 
aní sein ára gab Fer Diad bara 
bráthbalcbémmnennaib & fótalbémmennaib 
& múadalbémmennaib móra fair, & 
conattacht in ngae mbulga bar Láeg mac Riangabra. —Is 
amlaid
  
3345] 
ra baí-side ra sruth ra indiltea & i lladair ra 
teilgthea. Álad óengae leis ac techt i nduni & 
tríchu farrindi ri taithmech, & ní gatta a curp duni 
go coscairthea immi.


Acus á'tchúala Fer Diad in ngae mbolga d'imrád, 
rabert béim din scíath sís d'anacul íchtair a 
chuirp. Boruaraid Cú Chulaind
  
3350] 
in certgae delgthi do lár a demainni dar bil in 
scéith & dar brollach in chonganchnis gorbo róen 
in leth n-alltarach de ar tregtad a chride 'na chlíab. Rabert Fer 
Diad béim din scíath súas d'anacul úac*h*tair a chuirp giarb í in chobair iar n-assu. Da 
indill in gilla in ngae mbolga risin sruth & ra *f*ritháil Cú Chulaind i lladair a chossi,


---

p.93


  
3355] 
& tarlaic róut n-urchoir de bar Fer nDiad 
co ndechaid trisin fúathbróic n-imdangin n-imdomain 
n-iarnaide do iurn athlegtha go rróebris in múadchloich 
máir méiti clochi mulind i trí, co ndechaid dar 
timthirecht a chuirp and gorbo lán cach n-alt & cach 
n-áge de dá forrindíb. ‘Leór sain badesta 
ale,’ bar Fer Diad, ‘darochar-sa
  
3360] 
de sein. Acht atá ní chena, is t*r*én unnsi asdo deiss. Acus nírbo chóir 
dait mo thuttim-sea dot láim.’ Is amlaid ra boí 'gá 
rád & rabert na briathra:


> 1. A Chú na cless cain,
>   
> nír dess dait mo guin.
>   
> 
>   
> 3365] Lett in locht rom len,
>   
> is fort ra fer m'fuil.
> 2. Ní lossat na troich,
>   
> recait bernaid mbraith.
>   
> Is galar mo guth,
>   
> 
>   
> 3370] uch! doscarad scaith.
> 3. Mebait m'asnae fuidb,
>   
> mo chride-se is crú.
>   
> Ní mad d'ferus báig,
>   
> darochar, a 
> Chú.
> 
> A.
> 
> 
> 
> 
> 





  
3375] Rabert Cú Chulaind sidi dá saigid assa 
aithle & ra iad a dá láim tharis, & 
túargaib leiss cona arm & cona erriud & cona 
étgud dar áth fathúaid é gombad ra áth 
atúaid ra beth in coscur & nábad ra áth 
aníar ac feraib Hérend. {folio 87b} Da 
léic Cú Chulaind ar lár Fer nDiad and & 
darochair nél & tám & tassi bar Coin Culaind 
ás chind Fir Diad and.
  
3380] 
Atchonnaic Láeg anísin & 
atráigestar fir Hérend uile do thíchtain dá 
saigid. ‘Maith a Chúcúc,’ bar Láeg, 
‘comérig badesta & daroisset fir Hérend dar saigid 
& níba cumland óenfir démait dúinn 
á darochair Fer Diad mac Damáin meic Dáre lat-su.’ 
‘Can dam-sa éirgi, a gillai,’ bar ésium, ‘& 
intí darochair limm.’ Is amlaid ra baí in gilla
  
3385] 
'gá rád & rabert na briathra and 
& ra *f*recair Cú Chulaind:


> 1. Érig, a árchu Emna,
>   
> córu a chách duit mórmenma.
>   
> Ra láis dít Fer nDiad na ndrong,
>   
> debrad! is crúaid do chomlond.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.94
> 
> 
> 1. 3390] Gá chana dam menma mór?
>   
> Ram immart báeis & brón
>   
> *a*ithle inn échta doringnius
>   
> iss in chuirp ra chrúadchlaidbius.
> 
> 1. Níra chóir dait a chaíniud,
>   
> 
>   
> 3395] córu dait a chommaídium.
>   
> Rat rácaib in rúad rinnech
>   
> caíntech créchtach crólindech.
> 
> 1. Dá mbenad mo lethchoiss sláin
>   
> dím is cor benad mo lethláim,
>   
> 
>   
> 3400] trúag nach Fer Diad boí ar echaib
>   
> tri bithu 'na bithbethaid.
> 
> 1. Ferr leó-som na ndernad de
>   
> ra ingenaib Cráebrúade,
>   
> sessium d'éc, tussu d'anad,
>   
> 
>   
> 3405] leó ní bec bar mbithscarad.
> 2. Án ló thánac a Cúalnge
>   
> i ndiaid Medba mórglúare.
>   
> is ár daíni lé co mblaid
>   
> ra marbais dá míledaib.
> 3. 3410] Níra chotlais i ssáma
>   
> i ndegaid da mórthána;
>   
> giarb úathed do dám malle
>   
> mór maitne ba moch 
> th'éirge.
> 
> E.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




Ra gab Cú Chulaind ac écaíne & ac 
airchisecht Fir Diad and &
  
3415] 
rabert na briathra:


Maith a Fir Diad, bá dursan dait nach nech dind fiallaig 
rafitir mo chertgnímrada-sa gaile & gascid ra acallais 
re coimríac*h*tain dúin comrac 
n-immairic.
  
Ba dirsan dait nach Láeg mac Riangabra rúamnastar comairle
  
3420] 
ar comaltais.
  
Ba dirsan duit nách athesc fírglan Ferugsa 
forémais.
  
Ba dirsan duit nach Conall cáem coscarach commaídmech 
cathbúadach cobrastar comairle ar comaltais.


---

p.95


Dáig ní adiartaís ind fir sein de fessaib 
ná dúlib ná dálib ná
  
3425] 
briathraib brécingill ban cendfind Connacht. 
Dáig rafetatar in*d* fir sin ná 
gigne géin gabas gnímrada cutrumma commóra Connachtaig 
rut-su go brunni mbrátha & betha, eter imbeirt scell 
& scíath, eter imbeirt gae & chlaideb, eter imbeirt 
mbrandub & fidchell, eter imbeirt ech & 
charpat.


‘
  
3430] Níba lám laích lethas cárna 
caurad mar Fer nDiad nel*inn* ndatha. 
Níba búriud berna Baidbi béldergi do scoraib sciathcha 
scáthbricci. Níba Crúachain cossénas *nó* gébas curu cutrumma rut-sa go brunni 
mbrátha & betha badesta, a meic drechdeirg 
Damáin,’ bar Cú Chulaind.



  
3435] Is and sin ra érig Cú Chulaind ás chind 
Fir Diad. ‘Maith a Fir Diad,’ bar Cú Chulaind, ‘is 
mór in brath & in trécun dabertatar fir Hérend 
fort do thabairt do chomlund & do chomruc {folio 88a} rum-sa dáig ní réid comlund ná comrac 
rum-sa bar Táin Bó Cúalnge.’


Is amlaid ra baí 'gá rád & rabert na 
briathra:


> 1. 3440] A Fir Diad, ardotchlóe brath,
>   
> dursan do dál dédenach,
>   
> tussu d'éc, missi d'anad,
>   
> sírdursan ar sírscarad.
> 2. Mad dá mmámar alla anall
>   
> 
>   
> 3445] ac Scáthaig búadaig búanand,
>   
> *in*dar lind go bruthe bras
>   
> nocho bíad ar n-athchardes.
> 3. Inmain lemm do ruidiud rán,
>   
> inmain do chruth cáem comlán,
>   
> 
>   
> 3450] inmain do rosc glass glanba,
>   
> inmain t'álaig is t'irlabra.
> 4. Nír ching din tress tinbi chness,
>   
> nír gab feirg ra ferachas,
>   
> níra chongaib scíath ás leirg láin
>   
> 
>   
> 3455] th'aidgin-siu, a meic deirg Damáin.
> 
> 
> ---
> 
> p.96
> 
> 7. Ní tharla rumm sund co se
>   
> á bacear Óenfer Aífe,
>   
> da mac samla - galaib gliad -
>   
> ní fuaras sund, a Fir Diad. A.
> 8. 3460] Findabair ingea Medba,
>   
> gé beith d'febas a delba,
>   
> is gat im ganem ná im grían
>   
> a taidbsiu duit-siu, a Fir 
> Diad.
> 
> A.
> 
> 
> 
> 
> 




Ra gab Cú Chulaind ac fégad Fir Diad and. ‘Maith a mo 
phopa
  
3465] 
Laíg,’ bar Cú Chulaind, ‘fadbaig Fer 
nDiad badesta & ben a erriud & a étgud de go 
faccur-sa in delg ara nderna in comlund & in comrac.’ 
Táinic Láeg & ra fadbaig Fer nDiad. Ra 
ben a erriud & a étgud de, & rachonnaic *Cú Chulaind* in delg. Acus ra gab 'gá 
écaíne & 'gá airchisecht & rabert na 
briathra:


> 1. 3470] Dursan a eó óir,
>   
> a Fir Diad na ndám,
>   
> a balcbémnig búain,
>   
> ba búadach do lám.
> 2. Do barr bude brass
>   
> 
>   
> 3475] ba cass, ba caín sét,
>   
> do chriss duillech máeth
>   
> immut táeb gut éc.
> 3. Ar comaltus caín
>   
> radarc súla saír,
>   
> 
>   
> 3480] do scíath go mbil óir,
>   
> th' fidchell ba fíu maín.
> 4. Do thuittim dom láim
>   
> tucim nárb é chóir,
>   
> nírba chomsund chaín,
>   
> 
>   
> 3485] dursan a eó 
> óir.
> 
> D.
> 
> 
> 
> 
> 




‘Maith a mo phopa Laíg,’ bar Cú Chulaind, ‘coscair 
Fer nDiad fadesta & ben in ngae mbolga ass, 
dáig ní fétaim-se beith i n-écmais


---

p.97




m'airm.’ Tánic Láeg & ra choscair Fer 
nDiad & ra ben in ngae mbolga ass. Acus 
rachonnaic-sium a arm fuilech forderg ra táeb
  
3490] 
Fir Diad & rabert na briathra:


> 1. A Fir Diad, is trúag in dál
>   
> t'acsin dam go rúad robán,
>   
> missi gan m'arm do nigi,
>   
> tussu it chossair chróligi.
> 2. 3495] Mád dá mmámar allá anair
>   
> ac Scáthaig is ac Úathaig,
>   
> nocho betis beóil bána
>   
> etraind is airm ilága.
> 3. Atubairt Scáthach go scenb
>   
> 
>   
> 3500] a athesc rúanaid roderb:
>   
> Érgid uli don chath chass,
>   
> barficfa Germán Garbglass.
> 4. Atubart-sa ra Fer nDiad
>   
> & ra Lugaid lánfíal
>   
> 
>   
> 3505] & ra mac mBaetáin mbáin
>   
> techt dún i n-agid Germáin.
> 5. Lodmar go haille in chomraic
>   
> ás leirg Locha Lindformait,
>   
> tucsam chethri chét immach
>   
> 
>   
> 3510] a indsib na n-áthissech.
> 6. Dá mbá-sa is Fer Diad inn áig
>   
> i ndorus dúne Germáin, {folio 88b}
>   
> ro marbusa Rind mac Níuil,
>   
> ro marb-som Rúad mac Forníuil.
> 7. 3515] Ra marb Fer Báeth arin leirg
>   
> Bláth mac Colbai chlaidebdeirg,
>   
> ro marb Lugaid, fer duairc dían,
>   
> Mugairne Mara Torrían.
> 8. Ro marbusa ar ndula innund
>   
> 
>   
> 3520] cethri choícait férn ferglond,
>   
> ro marb Fer Diad, duairc in drem,
>   
> Dam nDreimed is Dam nDílend.
> 
> 
> ---
> 
> p.98
> 
> 11. Ra airgsem dún nGermáin nglicc
>   
> ás fargi letha*i*n lindbricc,
>   
> 
>   
> 3525] tucsam Germán i mbethaid
>   
> lind go Scáthaig scíathlethain.
> 12. Da naisc ár mummi go mblad
>   
> ar cró cotaig is óentad,
>   
> conná betis ar ferga
>   
> 
>   
> 3530] eter fini findElga.
> 13. Trúag in maten maten máirt
>   
> ros bí mac Damáin díthráicht,
>   
> uchán! do chara in cara
>   
> dara dálius dig ndergfala.
> 14. 3535] Dámbad and atcheind-sea th'éc
>   
> eter míledaib mórGréc,
>   
> ní beind-se i mbethaid dar th'éis,
>   
> gombad aróen atbailméis.
> 15. Is trúag aní nar tá de,
>   
> 
>   
> 3540] 'nar ndot;daltánaib Scáth*ai*che,
>   
> missi créchtach ba chrú rúad,
>   
> tussu gan charptiu d'imlúad.
> 16. Is trúag aní nar tá de,
>   
> 'nar ndaltánaib Scáthaiche,
>   
> 
>   
> 3545] missi créchtach ba chrú garb,
>   
> & tussu ulimarb.
> 17. Is trúag aní nar tá de,
>   
> 'nar ndaltánaib Scáthaige,
>   
> tussu d'éc, missi beó brass,
>   
> 
>   
> 3550] is gleó ferge in 
> ferachas.
> 
> A.
> 
> 
> 
> 
> 




‘Maith a Chúcúc,’ bar Láeg, ‘fácbam in 
n-áth sa fadesta. Is rofata atám and.’ 
‘Fáicfimmít ám écin, a mo phopa 
Laíg,’ bar Cú Chulaind. ‘Acht is cluchi & is 
gaíni lem-sa cach comlond & cach comrac darónus i 
farrad chomlaind & comraic Fir Diad.’ Acus is amlaid ra 
baí
  
3555] 
'gá rád & rabert na briathra:


---

p.99



> 1. Cluchi cách, gaíne cách
>   
> co roich Fer nDiad issin n-áth.
>   
> Inund foglaim fríth dúinn,
>   
> innund rograim ráth,
>   
> 
>   
> 3560] inund mummi máeth
>   
> ras slainni sech cách.
> 2. Cluchi cách, gaíne cách
>   
> go roich Fer Diad issin n-áth.
>   
> Inund aisti arúath dúinn,
>   
> 
>   
> 3565] inund gasced gnáth.
>   
> Scáthach tuc dá scíath
>   
> dam-sa is Fer Diad tráth.
> 3. Cluchi cách, gaíne cách
>   
> go roich Fer Diad issin n-áth.
>   
> 
>   
> 3570] Inmain úatni óir
>   
> ra furmius ar áth.
>   
> A tarbga na túath,
>   
> ba calma ná cách.
> 4. Cluchi cách, gaíne cách
>   
> 
>   
> 3575] go roich Fer Diad issin n-áth.
>   
> In leóman lassamain lond,
>   
> in tond báeth borr immar bráth.
> 5. Cluchi cách, gaíne cách
>   
> go roich Fer Diad issin n-áth.
>   
> 
>   
> 3580] Indar lim-sa Fer dil Diad
>   
> is am díaid ra bíad go bráth.
>   
> Indé ba métithir slíab,
>   
> indiu ní fuil de acht a scáth.
> 6. Trí díríme na Tána
>   
> 
>   
> 3585] darochratar dom láma,
>   
> formna bó fer & ech
>   
> roda slaidius ar cech leth.
> 7. Girbat línmara na slúaig
>   
> táncatar ón Chrúachain chrúaid,
>   
> 
>   
> 3590] mó trín is lugu lethi
>   
> ro marbus dom garbchluchi.
> 
> 
> ---
> 
> p.100
> 
> 10. Nocho tarla co cath cró
>   
> níra alt Banba dá brú,
>   
> níra chind de muir ná thír
>   
> 
>   
> 3595] de maccaib ríg bud ferr 
> clú.
> 
> C.
> 
> 
> 
> 
> 




 Aided Fir Diad gonnici sin.


{folio 89a}ANd sain daríachtatar 
óendóene d'Ultaib and so innossa d'fortacht & 
d'fórithin Con Culaind .i. Senall Uathach & dá 
mac Gégge .i. Muridach & Cotreb, & rucsatar 
leó é go glassib &
  
3600] 
go aibnib *críchi Conaille* 
Murthemne do thúargain & do nige a chneda & a 
chréchta, a álaid & a ilgona i n-agthib na srotha 
sain & na n-aband. Dáig dabertis Túatha Dé 
Danand lubi & lossa ícce & slánsén 
for glassib & aibnib críchi Conailli Murthemne do 
fortacht & do fórithin Con Culaind comtís 
brecca barrúani na srotha díb.


  
3605] 
Conid ed and so anmanda na n-aband legis sain 
Con Culaind: Sáis, Búain, Bithláin, Findglais, 
Gleóir, Glenamain, Bedg, Tadg, Telaméit, Rind, Bir, Brenide, 
Dichaem, Muach, Miliuc, Cumung, Cuilend, Gáinemain, Drong, 
Delt, Dubglass.


IS and sain ra ráidset fir Hérend ri Mac Roth risin 
prímechlaig
  
3610] 
tec*h*ta d'foraire & do *f*reccomét dóib go Slíab 
Fúait arná tíastais Ulaid gen robud gen rathugud 
dá saigid. Tánaic Mac Roth reme 'no go Slíab 
Fúait. Nírbo chían do Mac Roth dia mbaí and co 
n-facca ní in óencharptech i Slíab 
Fúait atúaid cach ndíriuch dá 
saigid. Fer díscir derglomnocht isin charput dá 
saigid gan nach
  
3615] 
n-arm gan nach n-étgud itir acht bir iairn ina 
láim. Is cumma congonad a araid & a eocho. Acus indar leis 
ní hé rafársed na slúago 'na mbethaid itir. Acus 
tánic Mac Roth co n-innisin in sceóil sin go airm i 
mbáe Ailill & Medb & Fergus & mathe fer 
nHérend. Atfócht Ailill scéla de ar rochtain. 
‘Maith a Meic Roth,’ bar Ailill, ‘in
  
3620] 
faccasa nech d'Ultaib ar slicht in tslúaig seo 
indiu?’ ‘Nád fetar-sa ém,’ ar Mac Roth, ‘acht 
atchonnac ní óencharptech dar slíab Fúait cach 
ndíriuch. Fer díscir derglomnocht isin charput gan nach 
n-arm gan nach n-étgud itir acht bir iairn ina láim. Is cumma 
congonand a araid & a eocho. Dar leis ní hé 
dafársed in slúag sa
  
3625] 
'na mbethaid itir.’




---

p.101


‘Cia bad dóig lat-su and sút, a Ferguis?’ bar 
Ailill. ‘Is dóig lim-sa ém,’ bar Fergus, ‘combad 
é Cethern mac Fintain darossed and.’ Bá fír 
ám d'Fergus aní sin gombad é Cethern mac Fintain 
darossed and. Acus doríacht Cethern mac Fintain dá saigid 'no.
  
3630] 
Acus focress in dúnad & in longphort foraib 
& no ngonand cách imme do cach aird & do cach 
airchind. Ra ngontar-som dano do cech aird & do cech airchind. 
Ocus tánic úadib assa aithle, a fobach & a 
inathar fair anechtair, go hairm i mbaí Cú Chulaind dá 
ícc & dá leges, & conattacht liaig bar Coin 
Culaind, dá ícc & dá leges.
‘
  
3635] Maith a phopa Laíg’, bar Cú Chulaind, 
‘dó dait-siu i ndúnad & longphort fer 
nHérend & ráid {folio 89b} ri 
legib techt ass do legess Chethirn meic Fintain. Natiur-sa bréthir 
manu thísat gid fó thalmain beit nó i tig fo 
íadad, is missi conáirgeba bás & éc 
& aided forro sul bus trásta imbárach manu 
thísat.’ Tánic Lág reme i ndúnad
  
3640] 
& i longphort fer nHérend & ra 
ráid ri legib fer nHérend tíachtain ass do legess 
Chethirn meic Fintain. Nírbo réid ám la legib fer 
nHérend aní sin, techta do leges a mbidbad & a 
námat & a n-echtrand. Acht atráigsetar Coin Culaind 
d'imbirt báis & éca & aideda forro monu 
thíastaís. Dotháegat-som dano.
  
3645] 
Cach fer díb mar dosroched barasfénad Cethern mac 
Fintain a chneda & a chréchta, a álta & a 
fuli dó Cach fer díb atdered: ‘Níba beo. 
Níba hindlega,’ da benad Cethern mac Fintain béim dá 
durn dess i tulchlár a étain dó go tabrad a inchind dar 
senistrib a chlúas & dar comfúammannaib a chind 
dó Cid trá acht
  
3650] 
marbais Cethern mac Fintain go ráncatar cóic lega 
déc leis do legib fer nHérend, & gid in 
cóiced líaig déc iss ind mbémmi ris 
ránic, ac*h*t dorala-sain marb di múaid 
móir eter collaib na lega aile ri ré cían & ri 
remes fata. Íthall líaig Ailella & Medba ba sed a 
chomainm.



  
3655] And sain conattacht Cethern mac Fintain liaig aile bar Coin 
Culaind dá ícc & *d*á 
leges. ‘Maith a phopa Laíg,’ bar Cú Chulaind, 
‘dó dam-sa go Fíngin fáthlíaig, go Ferta 
Fíngin go Leccain Slébe Fúait, co líaig 
Conchobuir. Ticed ass do leiges Chethirn meic Fintain.’ Tánic 
Láeg reme go Fíngin fáthlíaig go Ferta 
Fíngin
  
3660] 
go Lecain Sléibi Fúait go líaig 
Conchobuir. Acus ra ráid ris taidecht do leiges Chethirn meic 
Fintain. Tánic dano Fíngin fáthlíaig. Acus and 
úair doríacht, barasfén Cethern mac Fintain a chneda 
& a chréchta, a álta & a fule 
dó.


‘Fé*ga latt dam in fuil se, a mmo phopa 
Fíngin*.’ Fégais


---

p.102


  
3665] 
Fíngin in fuil sin. ‘Fingal étrom 
indúthrachtach and so ale,’ bar in
líaig, ‘& nít bérad i mmucha.’ ‘Is 
fír ám ale,’ bar Cethern. ‘Domríacht-sa 
óenfer and. Tuidmaíle fair. Bratt gorm i filliud imme. Delg 
n-argit isin brutt ása bruinne. Crommscíath go fáebur 
chondúalach fair. Sleg c*h*úicrind inna 
láim. Faga faegablaige
  
3670] 
'na farrad. Dobert in fuil sain. Ruc-som fuil mbic 
úaim-se 'no.’ ‘Ratafetammar in fer sain ale,’ bar Cú 
Chulaind. ‘Illand Ilarchless mac Fergusa sain, & níba 
dúthracht leis do thuttim-siu dá láim. Ac*h*t rabert in ngúfargam sain fort 
arná hapraitis fir Hérend rapa dá mbrath nó 
dá trécun muni thardad.’


‘
  
3675] Féga latt dam in fuil seo dano, a mmo phopa 
Fíngin,’ bar Cethern. Féchais Fíngin in fuil 
sin. ‘Bangala banúallach and so ale,’ bar in líaig. ‘Is 
fír ám ale,’ bar Cethern. ‘Domríacht-sa 
óenben and. Ben chaín bánainech leccanfata 
mór. Mong órbuide furri. Bratt corcra gen daithi impi. {folio 90a}
 Eó óir isin brutt ósa 
brunni. Sleg díriuch
  
3680] 
drumnech ar derglassad 'na láim. Rabert in fuil sin 
form-sa. Ruc-si fuil mbic úaim-se 'nó’ 
‘Ratafetammar in mnaí sin ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Medb 
ingen Echach Feidlig, ingen ardríg Hérend, as í 
danríacht fán congraimmim sin. Bá búaid 
& choscor & commaídium lé gia 
dofaítheste-su dá lámaib.’


‘
  
3685] Fécha latt dam in fuil se 'no, a mo phopa 
Fíngen,’ bar Cethern. Féchais Fíngin in fuil 
sein. ‘Galach dá fénned and so ale,’ bar in 
líaig. ‘Is fír ám,’ bar Cethern. 
‘Damríachtatar-sa días and. Dá thodmaíle 
foraib. Dá bratt gorma i filliud impu. Delgi argait isna brattaib 
ósa mbrunnib. Munchobrach argit óengil im brágit
  
3690] 
chechtar n-aí díb.’ ‘Rodafetammar in 
dís sein ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Oll & Othine 
sain do sainmuntir Ailella & Medba. Ní thecat-sain i 
nnóenden acht ra hirdalta gona duine do grés. Ba búaid 
& coscur & commaídium leó géa 
dofáethaisté-su dá lámaib.’


‘Fécha latt dam in fuil seo 'no, a mo phopa Fíngin,’ 
for Cethern.
  
3695] 
Féchais Fíngin in fuil sain. 
‘Domríachtatar-sa días óac féinne and. 
Congraim n-án ferdaide forro. Cumaing bir innium-sa cechtar 
n-aí díb. Cumang-sa in mbir sa trisin dara 
n-aí díb-sium.’ Féchais Fíngin in fuil sin. 
‘Dub ule in fuil seo ale,’ ar in líaig. ‘Trí*t* chride dochúatar dait co nderna chrois díb 
trít chride, & ní
  
3700] 
furchanaim-sea ícc and so. Acht dogébaind-se 
dait-seo do lossaib ícci & slánsén ní 
nachat bertais i mmucha.’ ‘Ratafetammar in dís sain ale,’ bar 
Cú Chulaind. ‘Bun & Mecconn sain do sainmuntir 
Ailella & Medba. Ba dúthracht leó géa 
dofáethaiste-su dá lámaib.’




---

p.103


‘Fécha lat dam in fuil sea 'no, a mo phopa Fíngin,’ ar 
Cethern.
  
3705] 
Féchais Fíngin in fuil sain. 
‘Dergrúathur dá *mac* ríg Caille 
and so ale,’ ar in líaig. ‘Is fír ám,’ bar 
Cethern. ‘Domríachtatar-sa dá óclách 
aigfinna abratgorma móra and go mindaib óir úasu. 
Dá bratt úane i forcipul impu. Dá chassán 
gelargit isna brattaib ása mbrunnib. Dá sleig 
cúicrinni inna lámaib.’ ‘It immaicsi na fuli
  
3710] 
dobertatar fort ale,’ bar in líaig. ‘It 
chráes dachúatar dait co comarnecgatar renna na ngae 
inniut, & ní hassu a ícc and so.’ ‘Ratafetammar 
in dís sain,’ bar Cú Chulaind. ‘Bróen & 
Brudni sain, meic theóra soillsi, dá mac ríg Caille. 
Bá búaid & choscur & chommaídib 
leó gia dofáethaiste-su leó’


‘
  
3715] Fécha latt dam in fuil sea 'no, a mo phopa 
Fíngin,’ ar Cethern. Féchais Fíngin in fuil sain. 
‘Congas dá mbráthar and so ale,’ ar in líaig. 
‘Is fír ám,’ bar Cethern. ‘Domriachtatar-sa días 
cétríglach and. Fuilt buide forro. Bruitt dubglassa fá 
loss i forcipul impu. Delgi duillecha do findruinu isna brattaib 
ósa mbrunnib. Manaísi
  
3720] 
lethanglassa 'na lámaib.’ ‘Ratafetammar in 
dís sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Cormac Coloma ríg 
sain & Cormac mac Maele Foga do sainmuntir Ailella & 
Medba. Ba dúthracht leó géa dofáethaiste-su 
dá lámaib.’


‘Fécha latt dam in fuil seo 'no, a mo phopa Fíngin,’ 
ar Cethern. {foilio 90b}
  
3725] 
Féchais Fíngin in fuil sain. ‘Attach dá 
nderbráthar and so ale,’ ar ín liaig. ‘Is fír 
ám ale,’ ar Cethern. ‘Domríachtatar-sa días 
máethóclách and it íat comchosmaile díb 
línaib. Folt cass*dond* bar indara n-aí 
díb. Folt cassbuide bar aile. Dá bratt úanide i 
forcipul impu. Dá chassán gelargit isna brattaib ása 
mbrunnib.
  
3730] 
Dá léni di slemainsíta buide 
fria cnessaib. Claidbi gelduirn ara cressaib. Dá gelscíath co 
túagmílaib argit findi foraib. Dá sleig 
cúicrind go féthanaib argit óengil ina 
lámaib.’ ‘Ratafetammar in dís sain ale,’ bar Cú 
Chulaind. ‘Mane Máthremail sain & Mane Athremail, 
dá mac Ailella is Medba, & ba búaid & coscur 
& commaídium
  
3735] 
leó gá rofáethaiste-su dá 
lámaib.’


‘Fécha lat dam in fuil sea, a mo phopa Fíngin,’ bar 
Cethern. ‘Domriachtatar días óac féinne and. 
Congraim n-écside forro, it é erarda ferdaide. 
Étaige allmarda ingantacha impo. Cumaing bir innium-sa 
cechtar n-aí díb. Cumang-sa trí chechtar 
n-aí
  
3740] 
díb-sium.’ Féchais Fíngin in fuil sain. 
‘At amainsi na fuili rabertatar fort ale,’ ar in líaig, ‘go 
ndarubdatar féithe do chride inniut conda n-imbir do chride it 
chlíab immar ubull i fabull ná


---

p.104




mar chertli i fásbulg, connach fail féith itir icá 
immulung, & ní dergenaim-se ícc and so.’ 
‘Ratafetamar in dís sain ale,’ bar Cú
  
3745] 
Chulaind. ‘Días sain de fénnedaib na 
hIrúade forróeglass d'óentoisc ó Ailill 
& ó Meidb ar dáig do gona-su, dáig ní 
comtig beó dá mbágaib do grés. Dáig ba 
dúthracht leó gé dofáethaiste-su dá 
lámaib.’


‘Fécha latt dam in fuil se 'no, a mo phopa Fíngin,’ 
bar Cethern.
‘
  
3750] Féchais Fíngin in fuil sain 'no.’ 
‘Imrubad meic & athar and so ale,’ ar in líaig. ‘Is 
fír ám,’ bar Cethern. ‘Domríachtatar-sa dá 
fer móra gaindelderca and go mindaib óir órlasraig 
úasu. Erriud rígdaidi impu. Claidbi órduirn intlassi 
bara cressaib go ferbolgaib argit óengil go frithathartaib óir 
bricc friu anechtair.’ ‘Ratafetamar
  
3755] 
in dís sain ale,’ bar Cú Chulaind. ‘Ailill 
& a mac sain, Mane Condasgeib Ule. Ba búaid & 
coscur & commaídium leó géa 
rofáethaiste-su dia lámaib.’


Fuli Tána connici sein.


‘MAith a Fíngin, a fáthlíaig,’ 
bar Cethern mac Fintain, ‘gá
  
3760] 
cumcaisi & gá comairle doberi form-sa 
fadesta?’ ‘Iss ed atderim-sea rit ám,’ bar Fíngin 
fáthlíaig, ‘nír ármea do bú móra 
bar dartib issin bliadain se dáig gia dosrine ní tú ros 
méla & ní tharmnaigfet dait.’ ‘Is í sein 
cumcaisin & comairli dobertatar na lega aile form-sa acus is 
airchind ní ruc búaid ná
  
3765] 
bissech dóib & darochratar lim-sa, & 
ní mó béras búaid ná bissech dait-siu 
& dofaíthaisiu limm.’ Acus dabretha trénlúa 
tarpech dá choiss úad riss go tarla eter díb rothaib in 
charpait. ‘Is dúaig in lúa sengrintid sin ale,’ bar 
Cú Chulaind. Gorop de atá Úachtur Lúa i 
Crích Roiss ó sein anall gosindiu.



  
3770] Araí sein {folio 91a} barróega 
Fíngin fáthlíaig a roga do Chetharn mac Fintain: 
serglegi fada fair & fortacht & fórithin 
d'fagbáil assa athli ná dergleges teóra lá 
& teóra n-aidchi go n-imre féin a nert fora 
námtib. Is ed ón barróega Cethern mac Fintain dergleges 
teóra lá & teóra n-aidchi go n-imred 
féin a nert fora námtib, dáig iss ed
  
3775] 
ra ráidestar-som ná faigbed dá éis 
nech bud ferr leis dá athe nó dá dígail 
andás badessin. Is and sin conattacht Fíngin 
fáthlíaig smirammair for Coin Culaind do ícc & 
do leigess Chethirn meic Fintain. Tánic Cú Chulaind reme i 
ndúnud & i llongphort fer nHérend & na 
fúair d'almaib & d'étib & d'indilib and tuc 
leis ass


---

p.105


  
3780] 
íat. Acus dogní smirammair díb eter 
feóil & chnámaib & lethar. Acus tucad 
Cethern mac Fintain 'sin smirammair co cend teóra lá 
& teóra n-aidche & ra gab ac ól na 
smiramrach imme. Acus raluid in smirammair and etera chnedaib & 
etera chréchtaib, dara áltaib & dara ilgonaib. And 
sin atracht-som assin smirammair i cind teóra lá & 
teóra
  
3785] 
n-aidche. Acus is samlaid attracht & clár a 
charpait re broind arná tuitted a fobach & a inathar 
ass.


Is í sain amser luid a banchéile atúaid á 
Dún Da Bend & a chlaideb lée dó .i. Finda 
ingen Echach. Tánic Cethern mac Fintain d'indsaigid fer 
nHérend. Acht atá ní chena, bertis robod reme-seom
  
3790] 
d'Ítholl líaig Ailella & Medba. 
Dorala-saide marb de múaid móir eter chollaib na llega aile ra 
ré cían & ra remis fata. ‘Maith a firu 
Hérend,’ bar in líaig, ‘daria Cethern mac Fintain dabar 
saigid arna ícc & arna leges do Fíngin 
fáthlíaig, acus frithálter acaib é.’ Is and 
sain faítsetar fir Hérend étgud Ailella & a 
imscing n-órda
  
3795] 
immon corthe i Crích Ross combad fair no imbred 
Cethern mac Fintain a feirg ar tús ar torachtain. Atchondairc 
Cethern mac Fintain aní sin, étgud Ailella & a 
imscing n-órda immun corthe i Crích Ross, & 
andar leiss i n-écmaiss a fessa & a eólais 
bá sé Ailill bóe and fodessin. Acus rabert side 
dá saigid & ra sáid in claideb
  
3800] 
tresin corthe co ránic gonnice a irdorn. ‘Bréc 
and so,’ bar Cethern mac Fintain, ‘& immum-sa rabertad in 
bréc sa. Acus atiur-sa bréthir ná co fagaither acaib-si 
nech gabas in n-erriud rígdaide út imme &in 
n-imscing n-órda, ná scér-sa láma riu 
'cá slaide & icá n-essargain.’ Rachúala 
sain Mane Andóe mac Ailella & Medba.
  
3805] 
Acus ra gab in n-erriud rígdaide imme & in 
n-imscing n-órda & tánic reme tri lár fer 
nHérend. Lilis Cethern mac Fintain co mór de. Acus 
tarlaic rót n-urchair dá scíath fair coro raind bil 
chondúail in scéith i trí co talmain hé eter 
charpat & araid & eocho. And sain ra théigsetar na 
slúaig imme da díb lethib co torchair accu issin
  
3810] 
chalad i rrabe.


Conid Caladgleó Cethirn and sin & Fule 
Cethirn.


Fiacalgleó Fintain and so innossa
---------------------------------


FIntan ésede mac Néill Niamglonnaig á Dún Da 
Bend, athairside Cethirn meic Fintain. Acus radeochaid-side do tharrachtain
  
3815] 
ainig Ulad & do dígail a meic barna 
slúagaib. Trí choícait bá sed a llín. 
Acus is samlaid táncatar-saide & dá gae for cach 
n-óencrand leó gae for renn & gae for erlond, gombad 
chumma ra gontais do rennaib & d'erlonnaib na slúagu. 
Dobertatar teóra


---

p.106




catha dona slúagaib. Acus dorochratar a tri comlín leó 
& torchratar
  
3820] 
'no munter {folio 91b}Fintain meic Néill 
acht Crimthann mac Fintain. Ro hainced-saide fo amdabaig scíath la 
hAilill & la Meidb. Is and sain ra ráidsetar fir 
Hérend nárbad athis d'Fintan mac Néill dúnad 
& longphort d'falmugud dó & a mac do 
lécud dó ass .i. Crimthann mac Fintain, acus na slúaig 
do thigecht uidi laí for cúlu fathúaid
  
3825] 
doridisi & a gníma gascid do scur dona 
slúagaib ar co tísed chucu do ló in mórchatha 
airm condricfaitis cethri ollchóicid Hérend for Gárig 
& Ilgárig i cath Tána Bó Cúalnge feib 
ra tharngirset druídi fer nHérend. Faímais 
Fintan mac Néill aní sin & ra léiced a mac 
dó ass. Ra falmaiged dúnad & longphort dó Acus 
lotar na slúaig
  
3830] 
ude lá for cúlu fathúaid doridisi 
dá fastúd & dá n-immfuirech. Is amlaid ra 
geibthe in fer de muntir Fintain meic Néill & in fer 
d'feraib Hérend & beóil & sróna 
cáich díb i ndétaib & i fiaclaib a 
chéile. Atchondcatar fir Hérend aní sein. ‘Is 
é in fiacalgleó dún so,’ bar íat-som, 
‘fiacalgleó muntiri Fintain & Fintain badesin.’


  
3835] 
Conid Fiacalgleó Fintain and 
sain.


Ruadrucce Mind and so innossa
-----------------------------


MEnd mac Sálcholgán éside ó Rénaib na 
Bóinne. Dá fer déc ba sed a lín-saide. Is 
amlaid táncatar-saide & dá gae for cach 
óencrand leó, gae for rend & gae for erlond combad 
chumma
  
3840] 
da gontais do rennaib & do erlonnaib na slúagu. 
Rabertsatar teóra fúaparta dona slúagaib. Torchratar a 
trí comlín leó & torc*h*ratar dá fer déc muntiri Mind. Ac*h*t ra gáet Mend féin calad gor rusti 
rúadderg fair. And sain ra ráidsetar fir Hérend: ‘Is 
rúad in rucce se,’ bar íat-sum, ‘do Mend mac 
Sálcholgán, a munter
  
3845] 
do marbad & do mudugud & a guin féin 
corop rusti rúadderg fair.’ Corop Ruadrucce Mind and so.


Is and sain ra ráidsetar fir Hérend nárbad athis do 
Mend mac Sálcholgán dúnad & longphort 
d'falmugud dó & na slúaig do thecht uide 
lá for cúlu fathúaid daridisi & a guin gascid 
do scor dona
  
3850] 
slúagaib go n-éirsed Conchobor assa chess 
nóenden co tucad cath dóib for Gárig & 
Ilgárig feib ra tharngirsetar druídi & fádi 
& fissidi fer nHérend.


Fáemais Mend mac Sálcholgán aní sein, 
dúnad & longphort d'falmugud dó & lotar 
na slúaig uide lá for cúlu doridi*si* dá
  
3855] 
fostud & dá immf[dot ]uirech.




---

p.107


Airecur nArad and innossa
-------------------------


IS and sain daríachtatar chucu-som araid Ulad. Trí 
choícait bá sed a llín. Rabertsatar teóra catha 
dona slúagaib. Darochratar a trí comlín leó 
& torchratar na haraid barsin
  
3860] 
róe i rrabatar.


Corop Airecor nArad and sain.


{folio 92a}Bángleó Rochada and so innossa
------------------------------


REochaid mac Fathemain éside d'Ultaib. Trí choícait 
láech ba sed a lín. Acus ra gab tilaig agid i n-agid dona 
slúagaib.
  
3865] 
Atchondaic Findabair ingen Ailella & Medba 
anísein. Acus ra baí-si 'gá rád ria 
máthair ri Meidb: ‘Ra charusa in láech út úair 
chéin ám,’ bar sí, ‘& iss é mo 
lennán é & mo roga tochmairc.’ ‘Má ra 
charais, a ingen, fáe leis dádaig & guid fossad 
dún fair dona slúagaib go tí chucaind do ló 
in mórchatha airm condricfat cethri
  
3870] 
ollchóicid Hérend for Gárig & 
Ilgárig i cath Tána Bó Cúalnge.’ 
Fáemais Reochaid mac Fathemain anísein & 
fáeiss ind ingen dádaig leis.


Rachúala sein airrí de Mumnechaib ra boí 'sin 
longphurt. Báesium 'gá rád ria muntir: ‘Banassa 
dam-sa ind ingen út uair chéin
  
3875] 
ám,’ bar ésium, ‘& is aire 
thánac-sa in slúaged sa don chur sá’ Cid trá 
acht airm i mbátar na secht n-airríg de Mumnechaib, iss ed ra 
ráidsetar uile conid aire-sin táncatar. ‘Cid dúnni 
'no,’ bar íat-som, ‘ná ragmais-ni do dígail ar 
mná & ar n-ainig arna Manib fuil ac foraire dar 
éis in tslúaig ic Imlig in Glendamrach,’



  
3880] Is hí sin comairle ba nirt leó-som & 
atraac*h*tatar-som cona secht tríc*h*taib cét. Atracht Ailill dóib cona 
tríchait chét. Atraacht Medb cona tríchait chét. 
Atraachtatar meic Mágach cona tríchtaib chét. Atraacht 
in Galéoin & in Mumnig & popul na Temrach. Acus 
fogníthea etargaire eturru co ndessid cách díb i fail 
araile & i fail
  
3885] 
a arm. Cid trá acht sul tarraid a n-etráin, 
torchratar ocht cét *láech* 
lánchalma díb. Atchúala sain Findabair ingen Ailella 
& Medba in comlín sain d'feraib Hérend do 
thuttim trena ág & trena accais, & ro maid 
cnómaidm dá cride 'na clíab ar féile 
& náre. Conid Findabair Slébe comainm ind inaid i 
torchair. Is and sain
  
3890] 
ra ráidsetar fir Hérend: ‘Is bán in 
gleó sa,’ bar íat-som, ‘do Reochaid mac Fathemain, ocht 
cét láech lánchalma do thuttim trina ág 
& trina accais & a dul féin cen fuligud gen 
fordergad fair.’


Conid Bángleó Rochada and sain.




---

p.108


Mellgleó nÍliach and so 
innossa
--------------------------------



  
3895] ILiach éside mac Caiss meic *Baicc* meic Rosa Rúaid meic
Rudraige. Racúas dó-saide cethri ollchóiceda 
Hérend oc argain & oc indred Ulad & Chruthni 
ó lúan taite samna co taite n-imbuilc, & ra 
mídair-sium a chomairle aice rea muntir. ‘Cid bad ferr dam-sa 
in chomairle dogénaind ná techta d'fúapairt fer 
nHérend & mo
  
3900] 
choscur do chur díb remum & ainech Ulad do 
tharrachtain, & is cumma géa rafóethus féin 
assa aithle.’ {folio 92b} Acus is sí sin comairle 
ba nirt leiseom. Acus ra gabait dó-som a dá sengabair 
chrína chremmanncha bátar for tráig do tháeib in 
dúnaid. Acus ra indled a sencharpat forro cen fortga 
cen forgemne itir. Ra gabastar-som
  
3905] 
a garbscíath odor iarnaide fair co mbil chaladairgit ina 
imthimchiull. Ra gabastar a chlaideb ngarb nglasseltach 
nglondbémnech bara chlíu. Ra gabastar a dá 
sleig chendchritháncha bernacha isin charpat ina farrad. Ra 
ecratar a munter in carpat imme do chlochaib & chorthib & 
táthleccaib móra. Tánic reime fán cóir 
sin
  
3910] 
d'indsaigid fer nHérend & is amlaid 
tánic & lebarthrintall a chlaip triana charpat sís 
dó. ‘Rapad maith lind ám,’ ar fir Hérend, 
‘combad hí sein túarascbáil fá tístais 
Ulaid uile dar saigid.’


Barrecgaib Dóche mac Mágach dó-som & firis 
fáilte friseom. ‘Mo chen do thíchtu, a 
Ílíaich,’ bar Dóche mac Mágach. ‘Tarissi
  
3915] 
limm inní inn fálte,’ bar Íliach, 
‘acht tair chucum mán úair innossa in tráth 
scáigfit mo gala & sergfait mo gala, corop tú benas 
mo chend dím & nárop nech aile d'feraib 
Hérend. Acht maired mo chlaideb acut chena do 
Laígaire.’


Ra gab-som dá armaib for feraib Hérend coro 
scáigsetar dó.
  
3920] 
Acus áro scáigsed a airm dó ra gabastar de 
chlochaib & chorthib & táthleccaib móra bar 
feraib Hérend coro scáigsetar dó & áro 
scáigsetar dó airm i mbered farin fer d'feraib 
Hérend, dabered díanchommilt fair etera rigthib & a 
dernannaib co ndénad smirammair de eter feóil & 
chnámib & féthib & lethar. Corod marthanach
  
3925] 
táeb ri táeb fós in dá smirammair, 
smirammair fogní Cú Chulaind do chnámib chethra Ulad do 
leges Chethirn meic Fintain & smirammair bogní Íliach 
do chnámib fer nHérend. Gorop hí tres 
dírím na Tána na torchair leis díb, gorop 
Mellgleó nÍlíach and sain.


Is aire atberar Mellgleó nÍliach ris dáig de 
chlochaib & chorthib &
  
3930] 
táthleccaib móra fogní-seom a 
gleó.




---

p.109


Barrecaib Dóche mac Mágach dó-som. ‘Nach é 
Iliach?’ bar Dóche mac Mágach. ‘Is mé ám 
écin,’ bar Íliach. ‘Acht tair chucum fodechtsa & 
ben mo chend dím & maired mo chlaideb acut chena dot charait 
do Lóegaire.’ Tánic Dóche dá saigid 
& tuc béim
  
3935] 
claidib dó co tópacht a chend de.


Conid Mellgleó Íliach gonici 
sein.


Oisligi Amargin i Taltin and so annossa
---------------------------------------


AMairgin éside mae Caiss meic Baicc meic Rosa Rúaid meic 
Rudraigi. Ruc-saide barna slúagaib ac techt dar Taltin síar 
&
  
3940] 
imsóe reme dar Taltin sathúaid íat, 
& tuc a ulli chlé fáe i Taltin, & ra ecratar 
a munter é de chlochaib & chorthib & 
táthleccaib móra. Acus ra gab ac díburgun fer 
nHérend co cend teóra lá & teóra 
n-aidche.


Imthúsa Chon Ruí meic Dáire 
sund innossa
-----------------------------------------



  
3945] RAcúas dó-saide óenfer ac fostod 
& ac immfuirech chethri n-ollchúiced Hérend 
ó lúan taite samna co taite n-imboilg. Acus ba 
dimbág laisium anísein & ba rochían leis 
bátar a munter 'na écmais, & tánic reme do 
chomlund & do chomruc ra Coin Culaind. Acus and úair 
ránic-sium go airm i mbaí Cú Chulaind,
  
3950] 
rachonnaic-sium Coin Culaind and caíntech 
créchtach tretholl, & níro miad & 
níro maiss leisium comlund ná chomrac do dénam riss 
aithle chomraic Fir Diad ar bíth arnábad mó bud 
marb Cú Chulaind dina cnedaib {folio 93a} & 
dina créchtaib dorat Fer Diad fair inn úair reime. Acus gid ed 
tarcid Cú Chulaind dó-som comrac & comlund do
  
3955] 
dénam ris-seom.


Tánic Cú Ruí reime assa aithle d'indsaigid fer 
nHérend. Acus and úair ránic-sium, 
atchondairc-sium Amairgin and & a uille chlé fáe ri 
Taltin aníar. Tánic Cú Ruí ri feraib 
Hérend atúaid. Ra ecratar a munter é de chlochaib 
& chorthib & táthleccaib móra &
  
3960] 
ra gab ac díburgun i n-agid i n-agid .i. i n-agid 
Amargin co'mbofrecraitis na bairendlecca bodba i nnélaib & i 
n-aéraib úasu co ndénad chét cloch di cach 
óenchloich díb. ‘Ar fír do gascid fritt, a Chú


---

p.110




Ruí,’ ar Medb, ‘scuir dún díburgun dáig 
ní furtacht ná fórithin tic dún de acht is 
mífurtacht tic dún de.’ ‘Tiur-sa bréthir,’ 
bar Cú
  
3965] 
Ruí, ‘ná scuriub-sa co brunni brátha 
& betha coro scuirea Amargin.’ ‘Scoirfet-sa,’ bar Amargin, 
‘& geib-siu fort ná ticfa d'fortacht ná 
d'fórithin fer nHérend ní bas mó.’ 
‘Fáemais Cú Ruí anísein. Acus tánic 
Cú Ruí reme d'indsaigid a chríche & a 
muntire.’


Ráncatar dar Taltin síar risin ré sin. ‘Ní 
hed ra nasced,’ bar
  
3970] 
Amargin, ‘itir gan na slúaig do díburgun 
arís.’ Acus tánic riu aníar & imsóe 
reme dar Taltin sairtúaid íat, & ra gab 'gá 
ndíburgun ra ré cían & ra reimes fata.


Is and sain dano ra ráidsetar fir Hérend nábad athis 
d'Amargin dúnad & longphort d'falmugud dó 
& na slúaig do thecht uide lá
  
3975] 
for cúlu fathúaid doridisi dá fostud 
& dá n-imfuirech & a gním gascid do 
scur dona slúagaib ar co tíssed chuccu do ló in 
mórchatha airm condricfaitis cethri ollchóicid Hérend 
for Gárig & Ilgárig i cath Tánad Bó 
Cúalnge. Fáemais Amargin anísin acus lotar na 
slúaig uide lá for cúlu fathúaid doridisi.


  
3980] 
Conid Ossligi Amargin i Taltin and 
sain.


Sírrobud Sualtaim and so innossa
--------------------------------


SUaltaim éside mac Becaltaig meic Móraltaig, athair-side 
Con Culaind meic Sualtaim. Rachúas dó-saide búadrugud a 
meic ac comrac ra écomlund for Táin Bó Cúalnge 
.i. ri Calatín
  
3985] 
nDána cona secht maccaib fichet & 
rá húa ra Glass mac nDelga.
‘Is do chéin gid so,’ bar Sualtaim. ‘In nem maides ná 
in muir thráges ná in talam condascara ná inn é 
búadrugud mo meic-sea so ac comrac ra écomlund for Táin 
Bó Cúalnge?’ Bá fír ám do 
Sualtaim anísein & raluid dá fis ár 
tain cenco dechaid a chétóir.
  
3990] 
Acus and úair ránic Sualtaim go airm i 
mbáe Cú Chulaind, ra gab Sualtaim ac écgaíne 
& ac airchisecht de. Nírbo míad & 
nírbo maiss ám ra Coin Culaind anísin, Sualtaim do 
écgaíne nó d'airchisecht de, dáig rafitir 
Cú Chulaind, géara gonta & géara 
créchtnaigthe é, náabad gress dá dígail 
Sualtaim. Ór is amlaid ra boí Sualtaim
  
3995] 
acht nírbo drochláech é & 
nírbo degláech acht múadóclách maith 
ritacaemnacair. ‘Maith a mo phopa Sualtaim,’ bar Cú 
Chulaind, ‘'dó duit-siu go hEmain go Ultu, & ráid 
ríu tec*h*t i ndíaid a tána 
fadec*h*tsa, dáig nídam tualaing-sea 
a n-imdecgail ní as mó for


---

p.111




bernadaib & belgib críche Conaille Murthemne. Atú-sa 
m'óenur
  
4000] 
i n-agid chethri n-ollchóiced nHérend 
ó lúan tate samna co taite n-imboilg ic marbad fir ar 
áth cach laí & cét láech cach n-aidchi.
Nídamar fír fer dam ná comlond óenfir 
& ní {folio 93b} thic nech dom fortacht 
ná dom fórithin. Is stúaga úrchuill 
congabat mo bratt torom. Is suipp sesca fuilet im áltaib. 
Ní fuil finna fora tairised rind
  
4005] 
snáthaite ádám berrad gom bonnaib gan 
drúcht fola forrderge ar barrúachtur cach findae acht in 
lám chlé fail ac congbáil mo scéith, 
& cid híside filet teóra coíca fuile fuirri. 
Acus munu díglatsom a chétóir sein, ní 
dígélat co brunni mbrátha & 
betha.’


Tánic Sualtaim reime forin Líath Macha d'óeneoch go 
robtaib
  
4010] 
leis do Ultaib. Acus and úair ránic do 
tháeib na hEmna, rabert na briathra sa and: ‘Fir gontair, 
mná berdair, báe aegdair, a Ultu,’ bar Sualtaim.


Ní fúair *in frecra* ba 
leór leis ó Ultaib & dáig ná 
fúair, tánic reme fa fordreich na hEmna. Acus rabert na 
briathra cétna and:
‘
  
4015] Fir gontair, mná bertair, báe aegtair, a 
Ultu,’ bar Sualtaim. Ní fuair in frecra rabu leór leis 
ó Ultaib. -Is amlaid ra bátar Ulaid,
geiss d'Ultaib labrad rena ríg, geis don ríg labrad rena 
druídib. -Tánic reme assa aithle for licc na 
ngíall i nEmain Macha. Rabert na briathra cétna and: 
‘Fir gondair, mná berdair, báe aegtair.’
‘
  
4020] Cia rodas gon & cia rotas brat & cia rodas 
beir ale?’ for Cathbath druí. ‘Rabar n-airg Ailill & 
Medb,’ bar Sualtaim. ‘Tuctha far mná & far meic 
& far maccáemi, far n-eich & far n-echrada, far 
n-albi & far n-éiti & far n-innili. Atá 
Cú Chulaind a óenur ac fostud & ac im[dot ]fuirech 
cethri n-ollchóiced nHérend for bernaib & belgib 
críche
  
4025] 
Conaille Murthemne. Ní damar fír fer dó 
ná chomlund óenfir. Ní thic nech dá 
fortacht ná dá fórithin. Ra gáet in 
mac. Raluid a háltaib *dó*. Is 
stúaga úrchuill congabat a bratt taris. Ní 
fuil finna ara tairissed rind snáthaite ódá berrad 
coa bonnaib cana driúcht fola forrderge co barrúachtur cach 
óenfindae dó acht
  
4030] 
in lám chlé fail ac congbáil a 
scéith fair, & gid híside fuilet teóra 
coíca fuili fuirri. Acus manu dígailti-si a 
chétóir sein, ní dígéltai go brun*n*i mbrátha & betha.’ {foilio 94a} ‘Is uissiu a bás & a éc 
& a aided ind fir congreiss in ríg samlaid,’ 
for Cathbath druí. ‘Is fír ám,’ uile annaide. 
Tánic Sualtaim reme tria lunne & anseirc dáig 
ná
  
4035] 
fúair in *f*recra ba 
leór leis ó Ultaib. And sein driuc*h*trais 
in Líath Macha ba Sualtaim & tánic reme fa urdreich 
na hEmna.


---

p.112




Is and sain imsuí a scíath féin bar Sualtaim co 
tópacht bil a scéith féin a chend de Sualtaim. Luid in 
t-ech féin bar cúlu aris i nEmain & in scíath 
barsinn eoch & in cend barsin scíath. Agus rabert cend
  
4040] 
Sualtaim na briathra cétna: ‘Fir gondair, mná 
berdair, báe aegdair, a Ultu,’ bar cend Sualtaim. ‘Romór 
bic in núall sa,’ bar Conchobor, ‘dáig nem úasaind 
& talam ísaind & muir immaind 
immácúaird, acht munu tháeth in firmimint cona frossaib 
rétland bar dunadgnúis in talman ná mono máe in 
talam assa thalamchumscugud ná
  
4045] 
mono thí inn fairge eithrech ochorgorm for tulmoing 
in bethad, dobér-sa cach bó & cach ben díb 
cá lias & cá machad, co'aitte & co'adbai 
fadessin ar mbúaid chatha & chomlaind & 
chomraic.’ Acus iss and sain barrecgaim echlach dá muntir fadessin 
do Chonchobur, Findchad Fer Bend Uma mac Fraechlethain, & ra 
ráid riss techt
  
4050] 
do thinól & do thóchostul Ulad. Acus is 
cumma barrurim bíu & marbu dó trí mesci a 
chotulta & a chessa nóenden, & rabert na 
briathra:


‘ARdotraí, a Findchaid, ardotfáedim. Ní 
hadlicgi álsidi a fasnís do ócaib Ulad. *Ercc uaim co Derg* co Dedaid gó inber; co
  
4055] 
Lemain; co Follach; co hIllaind go Gabair; co Dornaill 
Féic co Imc*h*lár; co Derg Indirg; co 
Feidlimid Chilair Chétaig go hEllond; co Rígdond co Reochaid; 
co Lug*aid* co Lugdaig; co Cathbath coa inber; co Carpre 
co hEllne; co Láeg coa thóchur; co Geimen coa glend; co 
Senal*l* Úathach co Diabul n-Arda; {folio 94b} co Cethern
  
4060] 
mac Fintain go Carrlóig; co Tarothor; co Mulaig coa 
dún; cosin rígfilid co Amargin; cosin nÚathaig 
mBodba; cosin Morrígain co Dún Sobairche; co hEit; co 
Roth; co Fiachna có fert; co Dam nDrend; co Andiaraid; co Mane 
Macbriathrach; co Dam nDerg; co Mod; co Mothus; co Iarmothus; co Corp 
Cliath; co Gabarlaig
  
4065] 
i lLíne; co Eocho Semnech i Semne; co Celtchair mac 
Cuthechair i lLethglais ; co hErrgi Echbél co Brí Errgi; co 
hUma mac Remarfessaig co Fedain Cúalnge; co Munremur mac 
Gerrcind co Moduirn; co Senlabair co Canaind nGall; co Follomain; co 
Lugdaig; co ríg mBuilg co Lugdaig Líne; co 
Búadgalach; co hAbach; co hÁne;
  
4070] 
co hÁniach; co Lóegair*e* 
Milbél coa breó; co trí maccaib Trosgail co Bacc 
nDraigin; co Drend; co Drenda; co Drendus; co Cimm; co Cimbil; co 
Cimmin co Fán na Coba; co Fachtna mac Sencha coa ráith; co 
Sencha; co Sencháinte; co Briccni; co Briccirni; co


---

p.113




Brecc; co Búan; co Barach; co hÓengus mBolg; co 
hÓengus mac
  
4075] 
Lethi; co Mall ar fíach, ar fénned; co 
Brúachar co Slánge; co Conall Cernach mac Amargin co 
Midlúachair; co Coin Culaind mac Sualtaim co Murthemne; co Mend mac 
Sálcholcán coa rénaib; co tri maccaib Fiachnai, co 
Ross, co Dáre, co Imchaid co Cúalnge; co Connud mac 
Mornai co Callaind; co Condraid mac Amargin
  
4080] 
coa ráith; co Amargin co Ess Rúaid; co 
lLáeg co lLéire; co Óengus Fer Bend Uma; co hOgma 
nGrianainech co Brecc; co hEo mac Forne; co Tollcend; co Súde, 
co Mag nÉola, co Mag nDea; co Conla Sáeb co 
hÚarba; co Loegaire co hImmail; co hAmargin Iarngiunnaig co 
Taltin; {folio 94c}co Furbaide Fer Bend mac Conchobuir co 
Síl
  
4085] 
co Mag nInis; co Causcraid Mend Macha mac Conchobuir co Macha; 
co Fíngin co Fíngabair; co Blae Fichet; co Blai mBriuga 
co Fésser; co Eogan mac nDurthacht co Fernmag; co hOrd co 
Serthig; co hOblán; co hObail co Culend; co Curethar; co Liana; co 
hEthbenna; co Fer Néll; co Findchad Slébe Betha; co Talgobaind
  
4090] 
co Bernos; co Mend mac Fir Chúaland co Maigi Dula; co 
hÍroll; co Blárine co hIalla nIlgremma; co Ros mac 
nUlchrothaig co Mag Nobla; co Ailill Find; co Fethen mBec; co Fethen 
Mór; co Fergna mac Findchona co Búrach; co hOlchar; co 
hEbadcha; co Uathchar; co hEtatchar; co Óengus mac 
Óenláme Gábe; co Ruadraig co
  
4095] 
Mag Táil; co Beothag; co Beothaig; co Briathraig coa 
ráith; co Nárithlaind co Lothar; co dá mac Feicge, 
co Muridach, co Cótreib; co Fintan mac Néill 
Níamglonnaig co Dún Da Bend; co Feradach Find Fechtnach co 
Neimed Slébe Fúait; {folio 95a}co hAmargin mac 
Ecelsalaig Goband co Búais; co Bunni mac Munremair; co
  
4100] 
Fidach mac Doraire.’


Níra dulig ám do Findchad in tinól & 
in tóchostul sain rabert Conchobor riss do dénam. Dáig 
in neoch ra boí ó Emain sair & ó Emain 
síar & ó Emain sathúaid rathóegat-saide 
ass a chétóir co faítar i nEmain ra costud a ríg 
& ra bréthir a flatha & ra frithálim
  
4105] 
comérgi Conchobuir. In neoch ra boí ó 
Emain sadess 'no ratháegatsaide ass a chétóir ar slicht 
in tslúaig & i n-ingenbóthur na 
tánad.


In cétna uide bachomluisetar Ulaid im Chonchobor co faítar 
i nIraird Chullend in n-aidchi sin. ‘Cid risa n-idnaidem-ni so itir, a 
firo?’ bar Conchobor. ‘Anmmaít-ni rit maccaib-siu,’ bar
  
4110] 
íat-som, ‘ri Fiachaig & ra Fiachna. Lotar 
úain ar cend Eirc


---

p.114




meic Feidilmthe Nóchruthaige, meic th'ingini-siu, mac-saide 
Carpri Nia Fer, ar co tí co llín a slúaig 
& a sochraite, a thinóil & a 
thóchostail
'nar sochraiti-ni din chur sa.’ ‘Tiur-sa bréthir,’ bar 
Conchobor, ‘'nachas idnaidiub-sa and so ní bas mó ná 
co clórat fir Hérend mo
  
4115] 
chomérgi-sea assin león & assin chess i 
rraba, dáig ní fetatar fir Hérend inad 
beó-sa mad co se itir.’


And sain raluid Conchobor & Celtchair tríchu cét 
carpdech n-imrindi co hÁth nIrmidi, & baralsat dóib 
and ocht fichti fer mór do sainmuntir Ailella & Medba, 
& ocht fichti ban braiti accu. Bá
  
4120] 
sed a n-ernail do brait Ulad ben braiti i lláim cach 
fir díb. Éscis Conchobor & Celtchair a n-ocht 
fichti cend díb &a n-ocht fichti ban mbraiti. 
Áth nÍrmidi a ainm mad co sin. Áth Féinne a ainm 
ó sain ille. Is aire atberar Áth Féinne riss 
dáig concomairnectar inn óic féinne anair 
& inn óic féinne aníar cathugud & 
imbúalad im
  
4125] 
urbrunni inn átha.


Tánic Conchobor & Celtchair for cúlu co 
faítar i nIrard Chullend in n-aidchi sin i farrad Ulad. 
Búadris Celtchair and so innossa.


Is and sain rabert Celtchair na briathra sa innossa ac Ultaib i nIraird 
Chullend in n-aidchi sin:


*> .R.
> 
>   
> 4130] Taible lethderg for ríg
> n-ágather. Án samlaide co fodma féit. Deisme
> néomain im chét cráeb. Tri &cha chét 
> n-arad. Cét crúaid n-echdámach. Cét im 
> chét drúad. Dar tús imdesfíaid. Fer feraind im 
> drumnib Conchobor. Faichlethar cath claidid a féinne. 
> Gongáinethar cath for Gárich & Ilgárich
>   
> 4135] 
> issin matin sea monairther.
> 
> 
> 
> 
>*



Is í inn adaig cétna rabert Cormac Cond Longas mac 
Conchobuir na briathra sa ac feraib Hérend ac Slemain Mide in 
n-aidchi sin:

*> 
> Amra maitne amra *mithisi*. Mescfaiter slúaig. 
> Sáifiter slúaig con máe re secht cléithe 
> slúaig Ulad im Chonchobor. Cossénait
>   
> 4140] 
> a mná. Raseiset a n-éite for Gárig 
> & Ilgárig isin matin sea 
> monairther.
> 
> 
> 
> 
>*


Is hí inn adaig cétna rabert Dubthach Dáel Ulad na 
briathra sa oc feraib Hérend i Slemain Mide in n-aidchi sin:

*> 
> Móra maitne maitne Mide. Móra ossud *ossud* Cullend. Móra cundscliu cundscliu 
> Chláthra. Móra echrad echrad Assail.
>   
> 4145] 
> Móra tedmand tedmand Tuath Bressi. Móra in 
> chlóe clóe Ulad im Chonchobor. Cossénait a mná. 
> Raseisset a n-éiti for Gárig & Ilgárig isin 
> matin se monairther.
> 
> 
> 
> 
>*




---

p.115


And sain confucht*r*aither Dubthach trina chotlud 
coro mesc ind Neamain barsin slóg co llotar i n-armgrith ba rennaib a 
sleg
  
4150] 
& a fáebor co n-ébailt {folio 95b}cét laéch díb ar lár a ndúnaid 
& a llongphuirt re úathgráin na gáre 
rabertatar ar aird. Cid trá acht ní hí sin aidche ba 
sáime d'feraib Hérend fúaratar ríam 
ná híaram risin tairchetul & risin tarngiri, 
risna fúathaib & risna haslingib facessa dóib.



  
4155] And sain atbert Ailill: ‘Rasetarrad-sa ám,’ bar 
Ailill, ‘arggain Ulad & Cruthni ó lúan tati samna 
co tate n-imbuilg. Tucsam a mnáa & a meic & a 
maccáemi, a n-eich & a n-echrada, a n-albi & a 
n-éiti & a n-indili. Barrallsam a tilcha dá 
n-éis co failet ina fántaib comtís comarda síat. 
Is aire nachass idnaidib-sa and so ní bas
  
4160] 
mó, acht tabrat chath dam-sa ar Maig Áe madi 
tecra leó. Ac*h*t ci atberam-ni and so 'no, 
táeit nech d'farcsin maigi mór*f*arsing Mide dá fiss in tecat Ulaid 
ind. Ocus má thecait Ulaid ind, ní thechiub-sa da ráith 
itir, dáig ní robés ríg rotheched do grés 
itir.’ ‘Cia bad chóir do thecht and?’ bar cách. ‘Cia 
acht Mac Roth
  
4165] 
in rímechlach and sút.’


Tánic Mac Roth reime d'farcsi maigi 
mórfarsing Mide. Nírbo chían do Mac Roth 
dá mbáe and co cúala inní, in fúaim 
& in fothrom, in sestán & in sésilbi. 
Nír súail ní risbud samalta leiss acht marbad 
hí in firmimint dothuitted bar dunegnúis in talman, 
ná marbad
  
4170] 
hí ind fairrge eithrech ochargorm tísad for 
tulmoing in bethad, ná marbad é in talam barrálad 
assa thalamchumscugud, ná marbad hí ind fidbad ra 
thuitted cách díb i nglaccaib & gablaib 
& géscaib araile. Cid trá acht barrafnit na 
fíadmíla barsin mag connárbo réil tulmonga 
maige Mide fóthib.



  
4175] Tánic Mac Roth co n-innisin *in* 
sceóil sein co airm i mbáe Ailill & Medb & 
Fergus & mathi fer nHérend. Dochúaid Mac 
Roth dóib anísin. ‘Cid and sút, a Ferguis?’ 
bar Ailill. ‘Ní handsa,’ bar Fergus. ‘Is é fúaim 
& fothromm & fidréan atchúala-som,’ bar 
Fergus, ‘toirm & torand, sestainib & sésilbi, at 
Ulaid barfópartatar
  
4180] 
in fid, imdrong na curad & na cathmíled ac 
slaide ind feda cona claidbib rena carpdib. Iss ed ón barraffind 
na fíadmíla barsin mag connach réil tulmonga maige 
Mide fóthib.’


Fecht n-aill forréccaig Mac Roth in mag. Confacca ní, 
in nglascheó mór ra ercc in comás eter nem 
& talmain. Andar leiss
  
4185] 
batar indsi ás lochaib atchondaic ás 
fánglentaib na cíach. Andar leis batar úama 
ursloicthi atchonnaic and i rremthús na cíach


---

p.116




cétna. Andar leis ba línanarta lín lángela 
ná bá snechta síthalta ac snigi ratafarfáit and 
tri urdluich na cíach, cétna, ná andar leis ba 
éochain de ilénaib ilerda ingantacha imda, ná ba 
hilbrec*h*tnugud rétland roglan {folio 96a}i n-aidchi reóid rosolais, nó ba haíble 
teined trichemrúaid. Atchúala ní, in fúaim 
& in fothrom & in fidréan, in toirm & in 
torand, in sestainib & in sésilbi. Tánic remi co 
n-innisin in sceóil sin co hairm i mbaí Ailill & Medb 
& Fergus & mathi fer nHérend. Dachúaid 
dóib anísein.


‘
  
4195] Cid and sút ale, a Ferguis?’ bar Ailill. 
‘Ní handsa,’ bar Fergus. ‘Is é glascheó 
mór atchondaic-sium ra erc in comás eter nem & 
talmain imthinnsaitin anála na n-ech & na curad, 
smútgur in láir & lúathred na conar conas 
ecgaib ri seól ngaíthe úasu co nderna tromchiaich 
treglaiss de i nnélaib & i n-áeraib.’


‘
  
4200] Batar íat indsi ás lochaib atchonnaic-sium 
and, cind na cnocc & na tilach ás fánglentaib na 
cíach, cind na curad & na cathmíled ósna 
carptib & na carpait archena. Batar íat úama 
urslocthi atchondaic-sium and i rremthús na cíach 
cétna, beóil & sróna na n-ech & na 
curad ac súgud gréne & gaíthe úathu 
& chuccu ra tricci
  
4205] 
na dírma.’


‘Batar íat línanarta lín lángela 
atchondairc-sium and ná snechta síthalta ac snigi, in 
t-úanbach & in chubrach curit glomraigi na srían a 
bélbaigib na n-ech rúanaid rothend ri dremna 
ndírma. Ba hí éochain de ilénaib ilerda 
ingantacha imda atchondaic-sium and, gand in láir &
  
4210] 
adúchtur in talman curit na eich assa cossaib & 
assa crúib conas ecgaib ra seól ngaíthi 
úasa.’


‘Is é in fúaim & fothromm & 
fidréan, toirm & torand, sestainib & sésilbi 
atchúala-som and, scellgur na scíath & slicgrech na 
sleg & glondbéimnech na claideb & bressimnech na 
cathbarr, drongáir na
  
4215] 
lúrech & immchommilt na n-arm & 
dechairdecht na cless, tétimnech na tét & 
núallgrith na roth & baschaire na n-ech & culgaire 
na carpat & tromchoblach na curad & na cathmíled 
sund chucaind.’


‘Ba hé ilbrechtnugud rétland roglan i n-aidche 
rosolais rotafárfáid-sium and ná haíble 
tened trichemrúaid, súli cichurda adúathmara
  
4220] 
na curad & na cathmíled ásna cathbarraib 
caíni cummaidi cumtachglana, lán din feirg & din 
baraind rabertatar leó risná ragbad ríam ná 
híaram fír catha ná fornert comlaind & 
risná gébthar co brunni brátha & 
betha.’


‘Ní dénam robríg de,’ bar Medb. ‘Atethatar 
daglaích & degóic
  
4225] 
acainni dá n-acallaim.’ ‘Ní ármim-sea 
ón om, a Medb,’ bar Fergus,


---

p.117





‘dáig atiur-sa bréthir nach raichnea i nHérind nach i 
nAlpain slúag acallma Ulad á rasfecgat a fergga do 
grés.’


Is and sain ra gabsatar cethri ollchóiceda Hérend 
dúnad & longphort ac Cláthra in n-aidchi sin. Ra 
fácsatar fiallach foraire & freccométa
  
4230] 
úathu ra hagid Ulad ná tístais Ulaid gan 
robud gan rathugud dá saigid.


Is and sin raluid Conchobor & Celtchair trícha 
chét carptech n-imrindi co ndessetar i Slemain Mide {folio 96b} dar éis na slúag. Acht ci atberam-ni and so, 
ní dessetar da ráith iter, acht ratháegat ass
  
4235] 
d'etarphurt do dúnud Ailella & Medba do 
thetarrac*h*tain a lláma d'furdergad re 
cách.


Nírbo chían do Mac Roth dá mbáe and co faccae 
ní, in n-echrad ndírecra ndermór i Slemain 
Mide anairtúaid cach ndíriuch. Tánic reme go airm i 
mbáe Ailill & Medb & Fergus & mathi fer 
nHérend.
  
4240] 
Atfócht Ailill scéla de ar rochtain. ‘Maith a 
Meic Roth,’ bar Ailill, ‘in faccasu nech d'Ultaib bar slicht in 
tslúaig seo indiu?’ ‘Nád fetar-sa 
ém,’ ar Mac Roth, ‘ac*h*t adchonnac-sa 
echraid ndírecra ndermóir i Slemain Mide 
anairtúaid cach ndíriuch.’ ‘Garsa lín na 
echraidi ale?’ bar Ailill. ‘Nád úatti lim trícho 
chét
  
4245] 
carpdech n-imrindi indi .i. deich cét ar fichit 
chét carpdech n-imrindi,’ ar Mac Roth. ‘Maith a 
Ferguis,’ bar Ailill, ‘cid latt-su ar mbúbthad-ni de 
smútgur ná do dendgur ná d'análfadaig 
mórslúaig mad gustráthsa acus ná fail latt 
lín catha dúnni acht sút?’


‘Rolúath bic n-archessi forro,’ bar Fergus ‘dáig ro 
bífad co
  
4250] 
mbetis na slúaig níbad liriu ná mar 
rádit-sium.’ ‘Déntar comairle forbthe athgarit 
acainni de-side,’ for Medb, ‘dáig rofess rar 
fúabérad-ni in fer romór rogarg robruthmar út, 
Conchobor mac Fachtna Fáthaig meic Rossa Rúaid meic 
Rudraigi, ardrí Ulad & mac ardríg Hérend. 
Déntar dunibúali urslocthi do feraib Hérend
  
4255] 
ar cind Conchobuir & buiden trícho chét 
acá hiadad dá éis, & gabtar na fir & 
ná gondar itir, dáig ní mmó ná dán 
cimbeda rothóegat.’- Conid hí sin in tress bríathar 
is génnu ra ráded bar Táin Bó Cúalnge: 
Conchobor gana guin do gabáil & dán cimbeda do 
dénam dona deich cét ar fichit cét bátar 
'na farrad de rígraid Ulad. Acus
  
4260] 
atchúala Cormac Cond Longas mac Conchobuir anísin 
& rafitir mani díglad a chétóir a 
mórbréthir bar Meidb ná dígélad go brunni 
mbrátha & betha.




---

p.118


Acus is and sin atraacht Cormac Cond Longas mac Conchobuir cona budin 
tríchat cét d'forddiglammad áig & urgaili 
for Ailill &
  
4265] 
for Meidb. Atraacht Ailill cona tríchait chét 
dó-som. Atraacht Medb cona tríchait cét. Atraachtatar 
na Mani cona tríchtaib cét. Atraachtatar Meic Mágach 
cona tríchtaib cét. Atraacht in Galeoin & in Mumnig 
& popul na Temrach, & fogníthea etargaire eturru co 
ndessid cách díb i rail araile & i fail a arm. 
Araí sein ragníad ra
  
4270] 
Meidb dunibúali ursloicthi ar cind Chonchobuir 
& buden trícho chét acá íadad dia 
éis. Daríacht Conchobor d'indsaigid na dunibúaled 
aursloicthi & ní rabi ic íarraid a dorais don 
tsainruth itir, acht ra minaig beirn inaid míled ar urchomair a 
gnúsi & a agthi isin chath & bern chét 
dá leith deiss & bern cét dá leith 
chlí, & imsoí
  
4275] 
chuccu innond & ras mesc thall fora lár 
& torchratar ocht cét láech lánchalma lais 
díb. Acus tánic úadíb assa athli gan 
fuligud gan fordergad fair co ndessid i Slemain Mide bar cind 
nUlad.


‘Maith a firu Hérend,’ bar Aillil, ‘táet nech 
úan d'farcsi maige mórfarsing Mide dá 
fis cindas na hacgmi bá tecat Ulaid isin tulaig i
  
4280] 
Slemuin Mide, dá innisin dún 
túarascbáil a n-arm & a n-erriuda, a
curad & a cathmíled & a clíathbernadach 
cét & a fíallach feraind. Gardditi lind 
éistecht riss mad colléic.’ {folio 97a} 
‘Cia doragad and?’ bar cách. ‘Cia acht Mao Roth in 
rímechlach,’ bar Ailill.


Tánic Mac Roth reme co ndessid i Slemain Mide bar cind Ulad.
  
4285] 
Ra gabsat Ulaid ac tachim isin tulaig sin á dorbblais na 
matni muchi co tráth funid na nóna. Iss ed mod nárbo 
thornocht in talam fótho risin ré sin, cach drong 
díb imma ríg & cach buiden imma tóesech, cach 
rí & cach toísech & cach tigerna go 
lín a slúag & a sochraite, a thinóil 
& a thóchostail fo leith. Cid trá acht 
doríachtatar
  
4290] 
Ulaid uile re tráth funid nóna isin tulaig sin i 
Slemuin Mide.


Tánic Mac Roth reme go túarascbáil in chétna 
braini díb leis go airm i mboí Ailill & Medb 
& Fergus & mathi fer nHérend. Atfócht 
Ailill & Medb scéla de ar rochtain. ‘Maith a Meic 
Roth,’ bar Ailill, ‘cindas na hecgmi *nó* na 
taicgme bá tecat Ulaid isin
  
4295] 
tulaig i Slemain Mide?’


‘Nád fetar-sa ám,’ bar Mac Roth, ‘ac*h*t tánic buden bruthmar brígach 
mórchaín isin tulaig sin i Slemuin Mide,’ bar Mac Roth. 
‘Dóig ri farcsin & ri fégad trí 
tríchu cét indi. Barallsat a n-étaigi díb uile, 
concechlatar firt fótbaig ba suide a toísig. 
Óclach seta


---

p.119


  
4300] 
fata n-airard n-ardmín forúallach i n-airinuch na 
budni sin. Caíniu di flaithib in domuin ritacoemnacair etera 
slúagaib, eter urud & gráin & 
báig & chostud. Folt findbuide iss é cass dess 
drumnech tóbach faride. Cuindsiu cháem chorcarglan leis. Rosc 
roglass gossarda iss é cicharda adúathmar ina chind. Ulcha 
degablach
  
4305] 
is sí buide úrchass bá smech. Fúan 
corcra corrtharach cáeicdiabuil imbi. Eó óir isin brutt 
ósa bruinne. Léine glégel chulpatach ba dergintliud do 
dergór fria gelchness. Gelscíath go túagmílaib 
dergóir fair. Claideb órduirn intlaissi isindara láim 
dó Manaís lethanglass isin láim anaill. Dessid in 
láech sin i n-urard na tulcha
  
4310] 
go toracht cách cuce, & dessetar a buden 
imbe.’


‘Tánic buiden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’far Mac Roth.‘Tánaise dá tríchtaib 
cét atacaemnacair Fer caín and dano i n-airinuch na budni sin 
caedessin. Folt findbuide fair. Ulcha éicsi imchass imma smech. Bratt 
úanide i forcipul
  
4315] 
imme. Cassán gelargit isin brut ósa brunni. 
Léni donderg míleta ba dergindliud do dergór 
frí*a* gelchnes i caustul go glúnib 
dó Caindell rígthaige 'na láim go féthanaib 
argait & co fonascaib óir. Is ingnad reba & 
ábarta dogní in tsleg fil 'na láim na 
óclaige. Immireithet impe na féthana argit sechna fonascaib 
óir cachla céin
  
4320] 
ó erlond gó indsma. I*n* 
céind aill dano it íat na fonasca óir immireithet 
sechna féthanaib argit ó indsma gó hirill. 
Scíath bémmendach go fáebor chondúala fair. 
Claideb co n-eltaib dét & co n-imdénam snáith 
óir bara chlíu. Dessid in láech sain for láim in 
chlí ind óclaig thóesig tánic issin tulaig, 
& dessetar a buiden
  
4325] 
imbe. Ac*h*t ci atberam-ni and so, 
ní destetar de ráith itir acht a nglúini fri 
lár dóib & imbel a scíath aca smechaib 
dóib a fat leó go léctar chucaind. Acht atá 
ní chena domfarfáit {folio 97b}formindi 
mór issin óclach mór borrfadach is tóesech don 
budin sin.’


‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’
  
4330] 
for Mac Roth. ‘Tánaise dá séitche eter 
lín & chostud & timthaige, Láech cáem 
cendlethan i n-airinuch na buidni sin. Folt dúalach dondbuide fair. 
Rosc duillech dubgorm for folúamain ina chind. Ulcha éicsi 
imchass is sí degablach imcháel imma smech. Bratt dubglass ba 
loss i forcipul imme. Delg duillech de findruine
  
4335] 
'sin brutt ósa bruinne. Léne gelchulpatach 
frí chness. Gelscíath co túagmílaib argait inti 
fair. Máeldorn findargait i n-intiuch


---

p.120




bodba fá choimm. Ture rígthige fria aiss. Dessid in 
láech sain issind firt fótbaig bad fiadnaisi dond 
óclach thóesech tháinic isin tulaig, & 
destetar a buiden imme. Acht ba binnithir lim ra fogor
  
4340] 
mendchrott i llámaib súad icá 
sírsenmum bindfogrugud a gotha & a irlabra inn 
óclaíg ac acallaim in óclaíg thóesig 
thánic issin tulaig & ac tabairt cacha comairle 
dó.’


‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar 
ám ale.’ bar Fergus. Is hé cétna láech 
cétrachlass in fert fótbaig i n-urard
  
4345] 
na tulcha go toracht cách cuce Conchobor mac 
Fachtna Fáthaig meic Rosa Rúaid meic Rudraigi, 
ardrí Ulad & mac ardríg Hérend. Is é 
láech formend mór dessid fora láim chlí 
Conchobuir Causcraid Mend Macha mac Conchobuir co maccaib ríg Ulad 
imme & co maccaib ríg Hérend rafailet ina 
farrad. Is hí in tsleg atchondaic
  
4350] 
ina láim in Chaindel Chuscraid sein co féthanaib 
argit & go fonascaib óir. Is bés don tsleig sin 
nachis imrethet impe ríam ná híaram na féthana 
argait sechna fonasca óir acht gar ré coscur écin, 
& is dóig gombad gar ré coscur ros imreittís 
impe and so inossa.


‘Is hé láech cáem cendlethan dessid issind 
firt bad fiadnaissi
  
4355] 
don óclách thóesech thánic issin 
tulaig Sencha mac Ailella meic Máilchló so-irlabraid Ulad 
& fer sídaigthe slóig fer nHérend. Acht 
atiur-sa bréthir chena ní comairle mettachta ná 
midlaigechta rabeir dá thigerna issin ló bága sa indiu, 
acht is comairle gaile & gascid & engnama & 
mathiusa do dénam. Acht atiur-sa bréthir chena,’
  
4360] 
bar Fergus, ‘is togaes dénma opre atraac*h*tatar im Chonchobor i mmucha lá indiu and sain.’ 
‘Ní dénam robríg díb,’ bar Medb. 
‘Attethatar deglaích & dagóic acainni dá 
n-acallaim.’ ‘Ní ármimsea ón omm,’ bar Fergus, 
‘acht atiur-sa bréthir nach raichnea i nHérind nach i 
nAlpain slúag acallma Ulad á rasfecat a fergga do
  
4365] 
grés.’


‘Tánic buden aile dano isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’ bar Mac Roth. ‘Fer find fata mór {folio 98a} i n-airinuch na budni sin is é grísta gormainech. 
Folt dond temin fair is é slimthanaide bara étun. Bratt 
forglass i filliud imme. Delg argit isin brutt ósa
  
4370] 
brunni. Léni gel manaísech fri chness. 
Cromscíath comfaebur chondúalach fair. Sleg 
cúicrinni 'na láim. Colg dét iarna innud.’ ‘Cia 
sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetamar ám,’ bar 
Fergus. ‘Is cur lám for debaid sin. Is cathmílid bar 
níth.


---

p.121




Is bráth bar bidbadu cách tánic and. Eogan mac 
Durthachta a
  
4375] 
fosta Fernmaige atúaid and sin.’


‘Tánic buden aile and isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’ for Mac Roth. ‘Ní gó ám is borrfadach 
forfópartatar in tulaig sin. Is tromm in gráin, is 
mór in t-urud rabertatar leó A n-étaige uile dara 
n-aiss. Láech cendmár curata i n-airinuch na budni sin is
  
4380] 
é cicharda úathmar. Folt n-étrom 
ngrelliath fair. Súle bude móra 'na chind. Bratt buide 
cáiclámach imme. Delg óir buide 'sin brutt ósa 
bruinne. Léne bude chorrtharach frí chness. Gae semnech 
slindlethan slegfota co mbráen fola dara fáebor ina 
láim.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. 
‘Ratafetamar ám ale
  
4385] 
in láech sain,’ bar Fergus. ‘Ní imgab cath 
ná cathróe ná comlund ná comrac cách 
thánic and. Lóegaire Búadach macConnaid Buide meic 
Íliach ó Immail atúaid and sain.’


‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’ for Mac Roth. ‘Láech munremur collach i n-airinuch na 
buidni
  
4390] 
sin. Folt dub tóbach fair. Gnúis chnedach 
chorcarda fúa. Rosc roglass lainnerda 'na chind. Gae súlech go 
foscadaib úasu. Dubscíath co caladbúalid findruini 
fair. Brat odorda bachuaslae imme. Bretnas bánóir isin brut 
ósa bruinne. Léine threbraid síte fria chnes. Claideb 
co n-eltaib dét & co n-imdénam 
órsnáith
  
4395] 
ara étaig immaig anechtair.’ ‘Cia sút 
ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar 
Fergus. ‘Is cur lám for ugra sain. Is tond romra bádes. Is 
fer trí ngreth. Is muir dar múru cách 
thánic and. Munremur mac Gerrcind a Moduirn atúaid and 
sain.’


‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’
  
4400] 
for Mac Roth. ‘Láech cetherlethan comremar i 
n-airinuch na buidni sin is é anisc odorda, is é derisc 
tarbda. Crundrosc *n-*odorda n-adardd ina chind. Folt 
bude rochass fair. Crundscíath derg co mbil chaladargait ina 
imthimchiull úasu. Gae slindlethan slegfota 'na láim. 
Bratt ríabach imme. Eó uma isin brutt ása
  
4405] 
brunni. Léni chulpatach i caustul gá forcnib 
dó. Colg dét iarna chossliasait chlí.’ ‘Cia 
sút ale?’ {folio 98b} ar Ailill ri Fergus. 
‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Is sond catha sain. Is 
búaid cacha irgaile. Is fodb trescada cách thánic and. 
Connud mac Morna ó Challaind atúaid and sain.’




---

p.122


‘
  
4410] Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna 
i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Ní gó ám is tailc 
& is tarbech forrópartatar in tulaig sin comro chrothsatar 
na slúaig conarnecar indi fora cind. Fer cáem gráta i 
n-airinuch na budni sin. Áldem de daínib in domuin eter chruth 
& deilb & dénam, eter arm & erriud, eter 
mét &
  
4415] 
míad & masse, eter chreitt & gasced 
& chóra.’ ‘Ní gó ám ale,’ bar 
Fergus, ‘is hí *a* epert chomadas-som sain. 
Ní duí for lomma cách thánic and. Is bidba 
cáich. Is gus nád fulangar. Is tond anbthena 
bádes. Is luchair n-aga in fer álaind. Feidilmid Chilair 
Chetail ó Elland atúaid and sain.’


‘
  
4420] Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna 
i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Ní comtig láech is 
cháemiu ná in láech fail i n-airinuch na buidni 
sin. Folt tóbach dergbuide fair. Aiged fochaín forlethan 
laiss. Rosc roglass gossarda is é caindelda gárechtach 'na 
chind. Fer cóir cutrumma is é fata focháel
  
4425] 
folethan. Beóil deirg thanaide leiss. Deóit 
niamda némanda. Corp gel cnesta. Cassán gelderg i fadi 
úasu. Eó óir isin brutt ósa brunni. Léne 
de sról ríg ina dergfilliud de dergór fri 
gelchness. Gelscíath co túagmílaib dergóir fair. 
Claideb órduirn intlassi fora chlíu. Gae fata 
fáeborglass re faga féig fóbarta co súanemnaib
  
4430] 
loga co semmannaib findruine ina láim.’ ‘Cia 
sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ 
bar Fergus. ‘Is leth nglíad sain. Is galiud comlaind. Is 
londbruth n-archon cách tánic and. Reochaid mac Fathemain 
ó Rígdond atúaid and sain.’


‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’
  
4435] 
for Mac Roth. ‘Láech órainech 
remurslíastach i n-airinuch na budni sin. Bec nach remithir fer 
cach n-óenball de. Ní gó ám is fer co 
talmain,’ all sé. ‘Folt dond tóbach fair. Gnúis 
chorcra chrundainech fúa. Rosc mbrecht n-urard ina chind. Fer 
án athlam and samlaid co n-ócaib dubartacha 
dubsúlib co n-idna rúad
  
4440] 
lassamain co n-ábairt imtholta co saigit sech comlond do 
brissiud ar forlond, co tuidmech fóbarta fair, can chommairge 
Conchobuir aca itir.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. 
‘Ratafetammar ám ale,’ ar Fergus. ‘Bá hitte di gail 
& di gasciud cách thánic and.


---

p.123




Báe itte di drúis & tarpige. Táthud do 
sluagaib & d'armaib.
  
4445] 
Rind áig & imgona fer nHérend iar 
túaisciurt, mo derbchomalta-sa fadessin, Fergus mac Leite ó 
Líne atúaid and sin.’


‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’ for Mac Roth, ‘is hí fossaid écsamail. 
Láech álaind éscaid i n-airinuch na budni sin. 
Gormanart cáel corrtharach go stúagaib fíthi figthi 
féta
  
4450] 
findruini, go cnappib dílsi deligthi derggóir for 
bernadaib & brollaig*ib* dó fri c*h*ness. Bratt bommannach co mbúaid cach datha 
thariss. Caechruth óir {folio 99a} fair .i. a 
scíath fair. Claideb crúaid catut colgdíriuch i 
n-ardgabáil churad bara chlíu. Sleg díriuch drumnech ar 
derglassad 'na láim.’ ‘Cia sút ale?’ bar
  
4455] 
Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar 
Fergus. ‘Is roga rígfiled sain. Is rúathar rátha. Is 
rót do báre. Is tarbbech a gal cách thánic and. 
Amargin mac Ecelsalaig Goband, in file maith ó Búais 
atúaid.’


‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’
  
4460] 
for Mac Roth. ‘Láech find buide i n-airinuch na budni 
sin. Find uile in fer sain eter folt & rosc & ulcha 
& abratchur & dechelt. Scíath búaledach 
fair. Claideb órduirn intlassi bara chlíu. Sleg 
cúicrind confaittnedar darin slúag uile ina láim.’ 
‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám 
ale,’ bar Fergus. ‘Inmain ám láech
  
4465] 
side far túaith rarfánic and. Inmain bethir 
balcbéimnech. Inmain mathgamain mórglonnach fri hécratu 
cuncan ferglond fóparta. Feradach Find Fechtnach á Nemud 
Slébe Fúait atúaid and sain.’


‘Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’ for Mac Roth. ‘Días máethóclách i 
n-airinuch na budni sin. Dá
  
4470] 
bratt úanide i forcipul impu. Dá chassán 
gelargait isna brattaib ása mbrunnib. Dá léne di 
slemunsítu buide fria cnessaib. Claidbi gelduirn fora 
cressaib. Dá sleig cúicrind co féthanaib argait 
óengil ina lámaib. Immáes bec eturru de 
sodain.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. 
‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Dá
  
4475] 
ánrath sain, dá óenmuntind, dá 
óenlosnaid, dá óenchaindill, dá ching, dá 
churaid, dá chléthbriugaid, dá dreicg, dá 
thenid, dá thuidmechtaid, dá deil, dá dána, 
dá dásachtach, dá threittell Ulad imma ríg. 
Fiachaig & Fiachna and sain, dá mac Conchobuir meic 
Fachtna meic Rossa Rúaid meic Rudraigi and sain.’




---

p.124


‘
  
4480] Tánic buden aile and dano 'sin tulaig 
cétna,’ for Mac Roth. ‘Is bádud ar méit. Is tene 
*ar* rúadlossi. Is cath ar lín. Is ald ar 
nirt. Is bráth ar bláriud. Is torand ar tharpigi. Fer ferggach 
úathmar irggráin i n-airinuch na buidni sin, is é 
srónmar ómar ubullruisc. Folt ngarb ngrelíath. 
Bratt ríbáin imme.
  
4485] 
Cúalli iairn isin brutt ósa brunni congeib 
ón gúalaind go araile dó. Léne garb threbraid 
fri chness. Claideb secht mbrattomon do iurn athlegtha iarna 
tháebdruimm. Tilach dond fair .i. a scíath. Líathga 
mór co tríchait semmand trina cró 'na láim. Cid 
trá acht ro lá dírna dina cathaib & dina 
slúagaib ac déscin in laích sin
  
4490] 
& a buden immi oc tíachtain 'sin tulaig i 
Slemuin Mide.’ ‘Cia sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. 
‘Ratafetammar ám ale.’ bar Fergus. ‘Is leth catha sain. Is 
cend n-imresna. Is cend ar gail. Is muir dar críchu cách 
thánic and. Celtchair Mór mac Uthechair á Lethglaiss 
atúaid and sain.’


‘
  
4495] Tánic buden aile and dano isin tulaig cétna 
i Slemuin Mide,’ for Mac Roth, ‘is hí bailc bruthmar, is 
í éitig úathmar. Láech brúasach 
bélmar i n-airinuch na budni sin, is hé lethgleóir 
leithinchind lámfota. Folt dond rochass fair. Bratt 
dublúascach imme. Roth créda 'sin brutt ása brunni. 
Léni derscaigthi fri c*h*ness.
  
4500] 
Claideb urfota fá choim. Manaís murnech ina 
deiss. {folio 99b} Líathboccóit fair .i. a 
scíath.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. 
‘Ratafetam*ar* ám,’ bar Fergus. ‘Is 
hé in leó lond lámderg sain. Is é in t-art amnas 
ágsidi forrges gail. Eirrge Echbél ó Brí Errgi 
atúaid and sain.’


‘
  
4505] Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna 
i Slemuin Mide,’ for Mac Roth. ‘Fer mór bresta i n-airinuch na 
budni sin. Folt rúadderg fair. Súle rúadderga 
móra 'na chind. Sithithir ri cruimmthir meóir míled 
cechtar n-aí na dá rígrosc rúad romóra 
failet laiss. Bratt brecc imme. Scíath glass fair. Gae gorm
  
4510] 
tanaide úasa. Buiden fuilech fordergg imme 's 
éssium féin créchtach fuilech eturru ar medón 
fadessin.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. 
‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergus. ‘Is é in dána 
díchondircil. Is é inn accil ómnach. Is é in 
lumne léitmenach.


---

p.125




Is é in robb rígthi. Is é in Cholptha. Is é in 
búadgalach Bale.
  
4515] 
Is hé *in leó?* Luirg. Is 
é in búridach Berna. Is é in tarb dásachtach. 
Mend mac Sálcholgán ó Rénaib na 
Bóinne.’


‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’ for Mac Roth. ‘Laéch lecconfota odorda i n-airinuch 
na budni sin. Folt dub fair. Sithballrad .i. cossa. Bratt derg fa 
chaslaí
  
4520] 
imme. Brettnas bánargait isin brutt ósa brunni. 
Léni línidi frí chness. Scíath chróderg 
co comraid *óir* fair. Claideb co n-irdurn argait
bara chlíu. Sleg uillech órchruí úasu.’ 
‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetamar 
ám ale,’ bar Fergus. ‘Fer trí ruitte sin, fer trí 
raitti, fer trí rámata, fer trí mbristi, fer 
trí mbúada, fer trí
  
4525] 
mbága. Fergna mac Findchonna rí 
Búraig Ulad atúaid and sain.’


‘Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna i Slemuin 
Mide,’ for Mac Roth. ‘Fer caín mór i n-airinuch na budni 
sin. Cosmail ra Ailill n-ucut n-adrind n-inchoisc eter chruth & 
ergnus & gili, eter arm & erriud & gail 
& gasciud & gart & gnímrada. Scíath 
gorm co
  
4530] 
cobraid óir. Claideb órduirnd bara chlíu. 
Sleg cóicrind co n-ór ina láim. Mind óir 
úasu.’ ‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. 
‘Ratafetammar ám ale,’ bar Fergas. ‘Is forus ferdaide sain. 
Fúaparta forlaind. Forbrisiud fer cách thánic and. 
Furbaidi Fer Bend mac Conchobuir á Síl i mMaig Inis 
atúaid and sain.’


‘
  
4535] Tánic buden aile and dano 'sin tilaig cétna 
i Slemuin Mide,’ for Mac Roth, ‘is hí fossud 
écsamail risna budnib aile. Aill bruitt deirg. Aill bruitt {folio 100a} glaiss. Aill bruitt guirm. Aill bruitt úane. 
Bláe bána buide it íat álle étroc*h*ta úasu. Undseo mac mbec mbrecderg co 
mbrutt chorcra eturru bar medón badessin. Eó óir
  
4540] 
isin brutt ósa brunni. Léne de sról 
ríg ba derggintliud de dergór fri gelchness. 
Gelscíat*h* go túagmílaib 
dergóir fair. Taul óir barsin scíath,
bil óir ina imthimchiull. Claideb órduirn bec bá choimm 
aice. Gae áith étromm co foscathaib úasu.’ 
‘Cía sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Nád 
fetar-sa ám ale,’ bar Fergus, ‘innass na budni sin 
ná in mac
  
4545] 
bec fil inti d'fácáil ri Ultaib dar 
m'éis, acht óen bad dóig lim-sa and comtis iat fir 
Themra im Ercc mac Fedilmi Nóchruthaigi, mac-side Carpri Nia 
Fer, & más íat, nímo carat anairich and so,


---

p.126




dóig 's a dichmairc a athar dodechaid in mac bec sain 
d'fórithin a senathar din chur sa, & mad 
síat, bud muir conbáidfea dúib-si
  
4550] 
in buden sain dáig is tri *d*agin na 
buidni sin & an meic bic rafail inti conmáe foraib-si in 
cath sa don chur sa.’ ‘Cid de-side?’ bar Ailill. ‘Ní 
handsa,’ bar Fergus, ‘dóig ní faccéga in mac 
bec sain úath ná húamain gabar slaidi-si & 
'gabar n-essarggain co tora lár far catha chucaib. Concechlastar 
rucht claidib Conchobuir mar
  
4555] 
glimnaig n-archon i fathad ná mar leóman oc 
tech*t* fo mathgamnaib. Concichre Cú Chulaind 
cethri múru móra de chollaib dóene immon cath sechtair. 
Bát bágaig, bat condalbaig confúarcfet flaithe fer 
nUlad ar n-úair. Is ferda conbúrfet in damrad 
dermór oc tessargain laíg a mbó issi*n* chath issin matin se imbárach.’


‘
  
4560] Tánic buden aile and dano 'sin tulaig cétna 
i Slemuin Mide,’ for Mac Roth, ‘nád úatti trícho 
chét indi. Fianna feochra forderga. Fir gil glain guirm chorcarda. 
Monga fata findbuidi. Gnúsi álle étroc*h*tai. Ruisc réilli rígdaidi. Étaige 
lígda lendmassa. Deilge órda airegda iar ndótib 
dendglana. Lénti síti srebnaide. Slega
  
4565] 
gorma glainidi. Scéith buide bémnecha. Claidbi 
órduirn intlassi iarna sliastaib sudigthir. Rotas triall brón 
búridach. Brónaig uile eochraidi. Torrsig rurig 
rígdaide. Díllechta in slóg sorchaide gana comsid 
costadaig imdíched a n-irúatha.’ ‘Cía sút 
ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar ám ale,’ bar 
Fergus. ‘At
  
4570] 
leómain londa sain. At glonna catha. Trícha 
cét Maige Murthemne {folio 100b} and sain. Is ed 
dosgní cendchrom torsech n-anfálid cana ríg n-aurraindi 
eturru badessin, can Choin Culaind costadaig coscaraig claidebdeirg 
cathbúadaig.’ ‘Fail a mórabba ám dóib-sium 
sain,’ ar Medb, ‘ciarsat cendchroimm torsig n-anfálid. Ní 
fuil olc nár
  
4575] 
dernsamar riu. Ratas airgsemar & ratas indrisem 
ó lúan tate samna co taite n-imboilg. Tucsam a mná 
&a meicc & a maccáemi, a n-eich & a 
n-echrada, a n-ailbi & a n-éiti & a n-indili. 
Barraeilseam a tailcha dá n-éis go failet ina fántaib 
comtís comartai síat.’ ‘Ní thá ní 
nod maítte forro, a Medb,’ bar Fergus, ‘dáig ní 
dernais d'olcaib
  
4580] 
ná d'écóraib friu ní nár 
urfuaith tóesech na degbuidne út fort, dáig 
atbíth cach fert & cach lecht, cach lia & cach ligi 
fuil adíu go airther nHérend, is fert & is 
lecht, is lia & is ligi do degláech & do 
degóc arna tuttim ra degthóesech na buidne út. 
Bochinmáir


---

p.127




rissa ngébat! Is mairg ara tochérat! Bud leór leth 
catha do
  
4585] 
feraib Hérend síat ac cosnam a tigerna isin 
chath 'sin matin sea imbárach.’


‘Atchúala-sa núall mór and,’ for Mac Roth, 
‘risin cath aníar nó risin cath anair.’ ‘Garsa 
núall sút ale?’ bar Ailill ri Fergus. ‘Ratafetammar 
ám ale,’ bar Fergus. ‘Cú Chulaind sain ac tríall
  
4590] 
tíachtain docairt dochum in chatha 'gá 
furmiáil ri fót fóenlaige i fFirt Sciach fa 
thúagaib & baccaib & refedaib, & ní 
lécgat Ulaid ind é ar bíth a chned & a 
chréchta dáig ní hinchomlaind & ní 
hinchomraic aithle chomraic Fir Diad.’


Ba fír ám do Fergus anísin. Ba sé 
Cú Chulaind sain 'gá furmiáil
  
4595] 
ri fáet fóenlige i Firt Sciath ba thúagaib 
& baccaib & refedaib.


And sain radechatar na dá banchánti a dúnud 
& longphurt fer nHérend .i. Fethan & Collach, 
co mbátar oc fáschuí & oc fásguba 
ás chind Con Culaind icá innisin dó madma bar Ultaib 
& marbtha Conchobuir & tuittmi Fergusa i frithguin.



  
4600] IS hí inn aidchi sin radechaid in Morrígu 
ingen Ernmaiss go mbaí oc indloch & oc etarchossaít 
eterna dá dúnad chechtarda. Acus rabert-si na bríathra 
sa:

*> ### 
> 
> 
> Crennait brain braigte fer brunnid fer fuil. Mescthair tuind. Fadbaib 
> luind. Níthgalaib *iar* luibnig. Lúth 
> fiansa.
>   
> 4605] 
> Fethal ferda. Fir Chrúachna. Scritha minardini. Cuirther 
> cath ba chossaib araile. Eblait a rréim. Bo chin Ultu. Bó mair 
> Érno. Bo chin Ulto.
> 
> 
> Iss ed dobert i clúais nÉrand, ní firfet a 
> nglé fail fora cind.
> 
> 
> 
> 
>*


Is and sain rabert Cú Chulaind ra Láeg mac Riangabra: ‘Ba
  
4610] 
líag ám dait-siu, a mmo phopa Laíg,’ 
bar Cú Chulaind, ‘na derntá eterna dá chath 
cechtarda indiu ní ná beth a fis acut dam-sa.’ 
‘Cacha finnub-sa de ám, a Chúcúc,’ bar 
Láeg, ‘innisfithir duit-siu. Acht undsea albín assin 
dúnud & assin longphurt aníar innossa barsin mag. {folio 101a}
 Undsea chethirn ngilla 'na ndiaid dá 
fostud & dá
  
4615] 
n-imfuirech. Undsea chethirn ngilla 'no assin 
dúnud & assin longphurt anair dá 
tetarrachtain.’ ‘Is fír ám sain ale,’ bar Cú 
Chulaind. ‘Is mana mórglíad sain & is adbar 
ndegdebtha. Ragaid in t-albín borsin mag & condricfat 
in gillanraid. A condricfat ind


---

p.128




róe mór ba chétóir.’ Ba fír ám 
do Choin Culaind anísin. Acus
  
4620] 
lotar in t-albín barsan mag & 
conráncatar in gillanrad. ‘Cía confirend in cath 
innossa, a mo phopa Laíg?’ bar Cú Chulaind. ‘Áes 
Ulath,’ bar Láech, ‘inund & áes 
ócbad.’ ‘Cindas confaegat ale?’ bar Cú Chulaind. ‘Is 
ferda confegat,’ bar Láeg. ‘Airm i tát na láith 
gaile anair isin cath bérait toilg trisin cath síar. Airm
  
4625] 
i tát na láith aníar bérait toilg 
trisin cath sair.’ ‘Appraind nacham fuil-sea do nirt beith eturru 
dom choiss de-side, dáig dá mbeind-sea do nirt beith dom 
choiss, rapad réil mo thoilg-sea and sain indiu i cumma 
cháich.’ ‘Cossan ar chena, a Chúcúc,’ bar 
Láech. ‘Ní tár dot gasciud, ní haisc dot 
inchaib. Doringnis maith reme sút & dogéna 'na
  
4630] 
díaid.’ ‘Maith a mo phopa Laíg,’ bar 
Cú Chulaind, todúsig do Ultaib dochum in chatha fodesta, 
dáig is mithig dóib a thechta.


Tánic Láeg & todíuscis de Ultaib dochum in 
chatha, & rabert na bríathra and:

*> R.
> Coméirget ríg Macha mórglonnaig. 
> Míannaigther Badb
>   
> 4635] 
> bó Immail, bar nertaib gal, bar cridib crú, bar 
> tilaib téici. Turcbaid in sním nítha, dáig 
> ní fríth ra Coin Culaind comchosmail. Cú gonben 
> mían Macha mochtraide más ar búaib Cúalnge 
> coméirget.
> 
> 
> 
> 
>*



IS and sain atraachtatar Ulaid uile i n-óenfecht ra costud a 
rríg
  
4640] 
& ra bréthir a flatha & ra 
frithálim coméirgi bréithri Laíg meic
Riangabra. Acus is amlaid atrachtatar lomthornocht uile ac*h*t a n-airm 'na llámaib. Cach óen dá 
mbíd dorus a phupla sair díb, is triana phupaill síar 
théiged ara fat leis tíachtain timchell.


‘Cinnas concoméirget Ulaid dochum *in 
chatha* innossa, a
  
4645] 
mo phopa Láeig?’ bar Cú Chulaind. ‘Is ferda 
concoméirget,’ bar Láeg. ‘Lomthornocht uile,’ bar 
Láeg. ‘Cach óen dá tá dorus a phupla sair 
díb, is triana phupaill síar téiged ara fat leis 
tíchtain timchell.’ ‘Atiur-sa bréthir,’ bar Cú 
Chulaind, ‘is degóir éigmi atrachtatar im Chonchobor i 
mmucha láe itráthsa and sain.’



  
4650] And sain atbert Conchobor ra Sencha mac Ailella: ‘Maith a 
mo phopa Sencha,’ bar Conchobor, ‘fostá Ulaid & 
ná léic *dochum*


---

p.129




in chatha co tí nert don tseón & don tsolud 
coro éirgea grían i cléithib nimi, goro lína 
grían glenta & fánta & tulcha & 
tuaidibrecha na Hérend.’ Tarrasatar and co tánic nert don 
tseón & don tsolud,
  
4655] 
goro lín grían glenta & fánta 
& tulcha & tuadebrecha in chóicid.


‘Maith a mo phopa Sencha,’ bar Conchobor, ‘todíusig de 
Ultaib dochum in chatha dáig is mithig dóib a thechta.’ 
Todíuscais Sencha d'Ultaib dochum in chatha. Rabert na 
bríathra and:

*> 
> ‘Coméirget ríg Macha. Munter fial. Melat 
> fáebair. Fégat cath.
>   
> 4660] 
> Claidet búrach. Benat scíathu. Scítha 
> labrai. Labra éiti. Éicni fastuda. Feochra costoda. Curther 
> cath ba chossaib araile. Eblait {folio 101b} a réim. 
> Bardanessat & bardalessat indiu. Ibait deoga duirbbi fola. 
> Línfaid cuma cridi rígan más ar búaib 
> Cúalngi coméirgit.’
> 
> 
> 
> 
>*




  
4665] Nírbo chían do Láeg dá 
mbáe and go facca inní, fir Hérend uile ac 
coméirge i n-óenfecht ac gabáil a scíath 
& a ngae & a claideb & a cathbarr & 
ac tulargain na mbuden rompu dochum in chatha. Da gabsat fir Hérend 
cách díb bar slaide & bar slechtad, for 
tóchtad & bar tinmi, for airlech & for essargain 
araile ri ré cían & ra reimes
  
4670] 
fata. Is and sain ra iarfaig Cú Chulaind dá 
araid, do Láeg mac Riangabra, in tan ón baí nél 
solus barsin gréin: ‘Cinnas confegar in cath innossa, a mo phopa 
Láeig?’ ‘Is ferda confegar,’ bar Láeg. ‘Cid 
condrualaind-sea mo charpat & Én ara Conaill a charpat 
& giara thíasmaís i ndíb carptib ánd 
itte co araile iar
  
4675] 
n-idnaib na n-arm, ní rossed crú ná roth 
ná fonnud ná fertas díb ara dlús & ara 
déinme & ara daingne congbaither a n-airm i 
llámaib na mmíled itráthsa.’ ‘Appraind nacham 
fuil-sea do nirt beith eturru de-side,’ bar Cú Chulaind, 
‘dáig dá mbeind-se de nirt, rapad réill mo thoilg-sea 
and sain indiu i cumma cháich,’ bar
  
4680] 
Cú Chulaind. ‘Cossan ar chena, a 
Chúcúc,’ bar Láeg. ‘Ní tár dot 
gasciud. Ní haisc dot inchaib. Doringnis maith reme sút. 
Dagéna 'na díaid.’


And sain ra gabsat fir Hérend fós bar slaide & bar 
slechtad, for tochtad & for tinme, far airlech & for 
essargain araile *fri* ré cían
  
4685] 
& fri reimes fata. And sain daríachtatar 
cuccu-som na nóecharptig de fénnedaib na hIrúade 
& in triar de choiss maróen riu, & níra 
lúathiu na nóecharptig andá in triar de choiss.




---

p.130


And sain daríachtatar chucu-som 'no ferchutredaig fer 
nHérend, & ba hed a ngním-sin uile 'sin 
chath ar bíth gona Conchobuir
  
4690] 
diambad fair bad róen & ar bíth 
ancthe Ailella & Medba dámbad forro conmebsad. Acus ba 
sed and so anmand na ferchutredach: Trí Conaire Slébe Miss, 
trí Lussin Lúachra, trí Niad Choirbb Tilcha Loiscthe, 
trí Dóelfir Deille, trí Dámaltaig 
Dercderce, trí Buidir Búase; trí Báeith 
Búagnige, trí Búageltaig Breg, trí Suibne 
Siúre,
  
4695] 
trí Échdaig Áne, trí 
Malléith Locha Érne, trí Abratrúaid Locha 
Rí, trí Meic Amra Essa Rúaid, trí Fiachaig Feda 
Némain, trí Mane Murisce, trí Muridaig Mairge, 
trí Lóegaire Licci Derge, trí Broduind Berba, 
trí Brúchnig Cind Abrat, trí Descertaig Dromma 
Fornoc*h*ta, trí Find Findabrach; trí 
Conaill Collomrach, trí
  
4700] 
Carpri Cliach, trí Mane Mossud, trí 
Scáthglain Scáire, trí Échtaig hErcce, 
trí Trenfir Taíte, trí Fintain Femin, {folio 102a} trí Rótanaig Raigne, trí 
Sárchoraig Suide Lagen, trí Etarsceóil Etarbáne, 
trí hAeda Aidne, trí Guare Gabla.


Is and sain atbert Medb ri Fergus: ‘Ba bág ám dait-siu ga
  
4705] 
dobertha do greimm catha gan díchill lind indiu 
dáig r'indarbbad as da chrích & as t'orbba. Is 
acainne fúarais crích & ferand & forbba 
& mórmathius mór do dénam fort.’ 
‘Dánam beth-sa mo chlaideb indiu ám,’ bar Fergus, ‘ra 
tescfaitis lim-sa bráigte fer for bráigte fer & 
dóte fer for dóte fer & forcléithe fer for 
forcléithe fer & cindu
  
4710] 
fer for óeib scíath combús lir bommanna 
ega eter dá ráeib tírib imríadat echraide 
ríg cach mball sair & síar acum-sa de Ultaib 
indiu dánam beth-sa mo chlaideb.’ Is and atbert Ailill rá 
araid badessin .i. ra Fer Loga: ‘Domraiched craum claideb choilles toind, 
a gillai,’ bar Ailill. ‘Nátiur-sa bréthir mad messu a 
bláth ná
  
4715] 
'lessugud lett indiu é andá in lá tucus 
barin lettir i Crúachnaib Aí, dá mbet fir Hérend 
& Alban acott anacul forom indiu, nít ainset uile.’ 
Tánic Fer Loga reime & tuc in claideb laiss ba búaid 
caíntaisceda & fo chaindil chaín lassamain & 
tucad in claideb i lláim Ailella & tuc Ailill i lláim 
Fergusa. Acus firis Fergus fálte
  
4720] 
risin claideb. ‘Mo chen Caladbolg, claideb Leite,’ bar 
ésium. ‘Scíth á aí óenfir Bodba. 
Cía farsa n-immér-sa so?’ bar Fergus. ‘Arna 
slúagaib immut immácúaird,’ bar Medb. ‘Ná 
bered nech mathim ná hanacul inniu úait mani bera 
fírchara.’ And sain gebis Fergus a gasced & tánic 
reime don chath. Gebis Ailill a
  
4725] 
gasced. Gebis Medb a gaisced & tánic don chath. 
Coro maid in cath fo thrí ríam rompo fathúaid 
condanimmart cúal gae & claideb


---

p.131




for cúlu doridisi. Rachúala Conchobor anísin airm i 
mbáe 'na inad chatha, in cath do maidm fo thrí ris 
atúaid. And sain atbert-sum rá theglach badessin .i. ra 
crislach na Cráebrúade: ‘Gebid-si
  
4730] 
seo bic, a firo,’ bar éseom, ‘.i. in t-inad a 
tó-sa go tiasur-sa dá fiss cía riasa maidend in 
cath fa thrí ruind atúaid bán cóir seo.’ And 
sain atbert a theglach-som: ‘Gébmait-ni seo,’ bar 
íat-sum, ‘dáig nem úasaind & talam 
ísaind & muir immuind immácúairt. Mono 
tháeth in firmimintni cona frossaib rétland for 
dunignúis in
  
4735] 
talman nó mani thí in farrgi eithrech 
ochargorm for tulmoing in
bethad nó ma*ni* máe in talam, ní 
béram-ni mod n-ordlaig secha so bar cúlu go brunni 
mbrátha & betha go tísiu bar cúlu 
dorís chucaind.’


Tánic Conchobor reme go airm i cúala in cath do maidm ba
  
4740] 
thrí {folio 102b} ris atúaid, 
& gebid scíath ra scíath and .i. ra Fergus mac 
Róig, .i. in nÓchaín Conchobuir cona cethri óeib 
óir & cona cethri sethrachaib derggóir. And sain 
rabert Fergus trí balcbémmenda Bodba issin 
nÓchaín Conchobuir goro géis a scíath for 
Conchobor.-Ára géised scíath Conchobuir, ra 
géistis scéith Ulad uile. -Giaro
  
4745] 
boí dá threisi & dá tharpigi ra 
búail Fergus a scíath bar Conchobor, ra boí dá 
chalmacht & dá churatacht ra chongaib Conchobor in 
scíath connára chomraic ó in scéith ra hó 
Conchobuir cid itir.


‘Amae, a firu!’ bar Fergus. ‘Cía concongbathar 
scíath rum-sa indiu 'si lló bága sa airm condrecgat 
cethri ollchóiceda Hérend bar
  
4750] 
Gárig & Ilgárig i cath Tána 
Bó Cúalnge?’ ‘Gilla iss ó & iss 
imláne and so andáe ale, & rap ferr 
máthair & athair, fer rat indarb át chrích 
& át ferand & át forbba, fer rat 
chuir i n-adba oss & fíadmíl & sinnach, 
fer nára léic leithet da gabail badéin dit 
chrích ná dit ferand dait, fer rat chuir ar bantidnacul 
mná, fer rat sáraig im tríb maccaib Usnig do
  
4755] 
marbad far th'einech fecht n-aill, fer rat dingéba indiu 
i fiadnaisi fer nHérend, Conchobor mac Fachtna 
Fáthaig meic Rossa Rúaid meic Rudraigi, ardrí Ulad 
& mac ardríg Hérend.’


‘Immánic-sea ón omm,’ bar Fergus. Acus tuc Fergus a 
dá láim arin Caladbolg & rabert béim de dar 
aiss síar goro chomraic
  
4760] 
a fográin ri talmain, & da mídair a 
thrí bráthbémmenda Bodba da béim bar Ultaib 
comtís lir a mmairb andá a mbí. Dachonnaic Cormac Cond 
Longas mac Conchobuir éside & rabert side d'indsaigid 
Fergusa & ra iad a dá láim thariss. ‘Aicclech 
nád aicclech sain, a mo phopa Ferguis. Náimdemail 
nád charddemail sain, a mo


---

p.132


  
4765] 
phopa Ferguis. Anchellach nád anchellach sain a mo 
phopa Ferguis. Ná marbtar & ná mudaigter lett 
Ulaid trí bíthin do bráthbémmenda, acht 
imráid a n-einech 'si lló bága sa indiu.’ ‘Scuich 
bius .i. úaim, a meic,’ bar Fergus, ‘dáig nída 
beó-sa meni benur mo thrí bráthbémmenda Bodba 
bar Ultaib indiu
  
4770] 
gorsat lir a mmairb andás a mbí.’


‘Taí do lám go fáen ale,’ bar Cormac Cond 
Longas, ‘& tesc na tilcha dar cendaib na slúag, & 
bud dídnad dit feirg.’ ‘Ráid ra Conchobor 
táet 'na inad catha didu.’ Tánic Conchobor 'na inad 
catha.



  
4775] Is amlaid ra boí in claideb sain, claideb Fergusa, 
claideb Leiti a sídib é Inn úair ba háill 
búalad de 'no, ba métithir ra stúaig nimi i 
n-aeór é Is and sain táeiss Fergus a láim go 
fáen dar cendaib na slúag goro thesc a trí cindu dina 
trí tulchaib, go failet 'sin ríasc bad fiadnaisi. Gorop 
íat na trí Máela Mide and sain.



  
4780] Imthúsa Con Culaind and so innossa: 
rachúala-saide in nÓchaín Conchobuir 'gá 
búalad d'Fergus mac Róig. ‘Maith a mo phopa 
Laíg,’ bar Cú Chulaind, ‘cía conlinfadar in 
nÓchaín mo phopa Chonchobuir do thúarggain amlaid seo 
& messi im bethaid?’ ‘Telggai boga fuile, formach n-áir 
ale,’ bar Láeg. ‘An fer Fergus
  
4785] 
mac Róig. Bacleth claideb carpait a ssídib. 
Rasíacht eochraide mo phopa Conchobuir cath.’


‘Oslaic go troit túaga, a gillai,’ bar Cú Chulaind. {folio 103a}
 And sain focheird Cú Chulaind 
móroscur de co llotar a thúaga de go Mag Túaga i 
Connac*h*taib. Lotar a bacca de go Bacca i Corco 
M'rúad.
  
4790] 
Lotar na suipp sesca bátar 'na áltaib i 
cléthib aeóir & firmiminti feib is sía 
thiagait uiss i lló áille nád bí gáeth. 
Ra gabsat a fuli ilgremma de gorbo lána tairchlassa & 
eittrigi in talman dá fulib & dá gáeib 
cró Is é céternmas ngascid daringni-sium 
ár n-érgi na dá banchánti bátar ac 
fáschuí & ac fásguba .i. Fethan & 
Cholla,
  
4795] 
barressairg cách díb da chind araile gorbo derg 
dá fuil & gorbo liath dá n-inchind. Ní 
fargbad a arm 'na farrad-som itir acht a charpat ammáin. 
Acus ra gab-som a charpat re aiss & tánic reme d'indsaigid 
fer nHérend & ra gab dá charpat forro go 
rránic go airm i mbaí Fergus mac Róig. ‘Táe 
ille, a mo phopa Ferguis,’ bar ésium. Níra


---

p.133


  
4800] 
*f*recair Fergus ór ní 
chúala. Atubairt-sium arís. ‘Táe ille, a mo phopa 
Ferguis,’ bar ésium, ‘ná mani tháe ille, rat 
meliub mar meles muilend múadbraich. Rat nigiub mar negair coipp a 
lundu .i. lind usci. Rat nasciub mar nasces féith fidu. Ras 
lécub fort feib ras léic séig far mintu.’ 
‘Rommánic-sea ón omm,’
  
4805] 
bar Fergus. ‘Cía conlinfadar na balcbríathra 
Bodba so do ráda frim-sa airm condrecgat cethri ollchóiceda 
Hérend for Gáríg & Ilgáríg i 
cath Tánad Bó Cúalnge?’ ‘Do dalta-su and so,’ 
bar ésium, ‘& dalta Ulad & Choncobuir bar chena, 
Cú Chulaind mac Sualtaim, & ro gellaisiu teiched remum-sa 
inbaid bad chréchtach
  
4810] 
crólinnech tretholl mé for cath na Tána, 
dáig ra thechiusa romut-sa ardo chomlond féin for 
Tánaid.’


Atchúala Fergus sain & ra impá & tucastar 
a thrí coscémmenda láechda lánmóra, 
& óra impá-som, ra impátar fir Hérend 
uile. Da maid d'feraib Hérend dar tilaig síar. Tarrassaid 
inn irgal im
  
4815] 
chend Connacht. I mmedón laí tánic 
Cú Chulaind dochum in chatha. Tráth funid nóna da maid 
din budin dédenaig de Chonnac*h*taib dar tilaig 
síar. Nír diruais don charpat i lláim Con Culaind risin 
ráe sin acht dorn dina bassaib immon roth & bass dina 
fertsib immon creitt, acht ic airlech & ic essargain cethri
  
4820] 
n-ollchóiced nHérend risin ré 
sin.


And sain geibis Medb scíath díten dar éis fer 
nHérend. And sain faítte Medb in Dond Cúalnge co 
coíca dá samascib imbe & ochtor dá 
hechlachaib leiss timchell co Crúachain. Gipé rasossed, 
gipé ná rossed, go rossed in Dond Cúalnge feib ra 
gell-si. Is and
  
4825] 
drecgais a fúal fola for Meidb *& itbert: ‘Geib, a Ferguis,’ bar Medb*, 
‘scíath díten dar éis fer nHérend goro 
síblur-sa m'fúal úaim.’ ‘Dar ar 
cubus,’ ar Fergus, ‘is olc in tráth & ní 
cóir a dénam.’ ‘Gid ed ní étaim-sea 
chena,’ bar Medb, ‘dáig nída beó-sa meni 
síblur-sa m'fúal úaim.’ Tánic Fergus 
& gebid scíath díten dar éis fer
  
4830] 
nHérend. Siblais Medb a fúal úathi co 
nderna trí tulchlassa móra de co taille munter in cach 
thurchlaiss. Conid Fúal Medba atberar friss.


Ruc Cú Chulaind furri ac dénam na huropra sain & 
níra gonastarsum; ní athgonad-sum 'na díaid hí. 
‘Ascaid dam-sa úait indiu,
  
4835] 
a Chú Chulaind,’ bar Medb. ‘Gia ascaid 
connaige?’ bar Cú


---

p.134




Chulaind. ‘In slúag sa bar th'einech & ardo chommairgi go 
rroset dar Áth Mór síar.’{folio 103b} 
‘Gondnoim-sea ón omm,’ bar Cú Chulaind.


Tánic Cú Chulaind i timchell fer nHérend 
& gebis scíath díten din dara leith díb 
d'imdegail fer nHérend. Táncatar ferchutredaig fer
  
4840] 
nHérend din leith aile. Tánic Medb 'na hinad 
féin & gebis scíath díten dar éis fer 
nHérend & rucsat leó bán cóir sin 
fir Hérend dar Áth Mór síar.


And sain daríacht a chlaideb d'indsaigid Con Culaind & 
rabert béim dona tríb Máelánaib Átha 
Lúain i n-agid na trí Máela Mide
  
4845] 
goro ben a trí cindu díb.


And sain ra gab Fergus ac tachim in tslúaig ac dula a 
Áth Mór síar. ‘Rapa chomadas in lá sa indiu 
ám i ndíaid mná,’ *ar Fergus* 
‘Condrecat lochta ra fulachta and so indiu’ *bar 
Medb* ra Fergus. ‘Ra gattá & ra brattá in 
slúag sa indiu. Feib
  
4850] 
théit echrad láir rena serrgraig i crích 
n-aneóil gan chend cundraid ná comairle rempo, is amlaid testa 
in slúag sa indiu.’


Imthúsa Medba sunna innossa, ra timsaigit & ra timmairgit 
fir Hérend lé-si go Crúachain go factis gleicc na 
tarb.


IMthúsa in Duind Chúalnge sunda innossa, á 
'tchonnaic-sén in
  
4855] 
tír n-álaind n-aneóil, rabert a 
thrí resse gémmend bar aird. Atchúala in Findbennach 
Aí éside. Ní lamad míl firend géisecht 
bud airdde ná gúasacht aci-side eter cethraib átha 
Aí uile, Áth Moga & Áth Coltna, Áth 
Slissen & Áth mBercha, & túargab a 
chend go díing tánic reme go Crúachain d'indsaigid 
in Duind Chúalnge.



  
4860] Is and sain ra ráidsetar fir Hérend cía 
bud fiadnaisi dona tarbaib. Iss ed ra ráidset uile gombad 
é Bricriu mac Garbada. - Dáig blíadain résin 
scél sa Tánad Bó Cúalnge tánic Bricri 
d'faigde Fergusa assin chóciud i n-araile, & ra 
fost Fergus ace é ic irnaide ra sétaib & ra 
maínib. Acus darala eturru ic imbirt fidchilli &
  
4865] 
Fergus & atrubairt-sium aithis móir ra Fergus. 
Dabert Fergus béim dá durn dó-som & dind 
fir baí 'na láim goro thoilg in fer 'na chind go 
róebriss cnáim ina chind. In fat ra bátar fir 
Hérend i slúagiud na Tána, ésium 'gá 
leiges i Crúachain risin ré sin. Acus


---

p.135




in lá tháncatar din tslúagud, is és 
lá ra érig-sium. -Dáig níra
  
4870] 
choitchinniu Briccni dá charait andá dá 
námait. Acus tucad far bernaid i fiadnaisi na ndam é.


Atchonnaic cách a chéile dina tarbaib & foclassa 
búrach dóib and & fócerddetar in n-úir 
thairsiu. Ra chlaitar in talmain dara formnaib & dara 
slinneócaib, & ra rúamnaigsetar a rruisc {folio 104a} ina
  
4875] 
cendaib dóib immar cháera tenda tentide. Ra 
bulgsetar a n-óli & a sróna mar bulgu goband i 
certchai, & rabert cách díb blascbéim 
brátha d'indsaigid a chéile. Ra gab cách díb bar 
tollad & bar tregdad & bar airlech & bar 
essorgain araile. And sain ra immir in Findbennach meirbflech a astair 
& a imthechta & na sliged barin
  
4880] 
Dond Cúalnge, & ra sáid adairc ina 
tháeb & brissis búrach fair. Iss ed rucsat a 
rrúathur go hairm i mbáe Bricni goro bertsatar ingni na 
tarb ferchubat fir i talmain é arna bás. Conid Aided Bricni and sain.


Atchonnaic Cormac Cond Longas mac Conchobuir anísin & ro
  
4885] 
gabastar fogeist dárbo lán a glacc & 
rabert trí béimmenna don Dond Chúalnge ó 
ó go erboll. ‘Nírap sét suthain suachnid dún 
in sét sa,’ bar Cormac, ‘dáig ná tic de 
láeg a chomaísi badéin do dingbáil.’ 
Atchúala Dond Cúalnge annísein & báe 
ciall dunetta aice & ra impá risin Findbennach & go 
'mmarálaid dóib assa aithle
  
4890] 
d'imbúalad ri ré cían & ri remis 
fota goro laig inn adaig bar feraib Hérend. Acus ára laig inn 
adaig, ní rabi ac feraib Hérend acht éstecht re 
fúaim & re fothrom. Ra sirset na daim Hérind 
uili in n-aidchi sin.


Nírbo chían d'feraib Hérend dá 
mbátar and mochrád arnabárach
  
4895] 
go faccatar in Dond Cúalnge dar Crúachain 
aníar in Findbennach Aí ina ascarnaig ara bennaib & 
ara adarcaib. Ra éirgetar fir Hérend & ní 
fetatar cía dina tarbaib ra báe and. ‘Maith a 
firu,’ bar Fergus, ‘léicid a óenur más 
é in Findbennach Aí fail and, & más 
é in Dond Cúalnge, léicid a choscor leis. Natiur-sa 
bréthir is bec i ndernad
  
4900] 
imna tarbaib i farrad na ndingéntar 
innossa.’


Tánic in Dond Cúalnge. Tuc a dess ri Crúachain 
& ra fácaib crúach dá óeib and, 
gorop de atá Crúachna Áe.


Tánic reme go himmargain Átha Móir & ra 
fácaib a lón in Fndbennaig and, gorop de dá 
tá Áth Lúain.



  
4905] Tánic sair reme i crích Mide co Áth 
Troim goro fácaib a thromm ind Findbennaig and.




---

p.136


Túargaib a chend go díing & ra chroth in 
Findbennach de fo Hérind. Ra chuir a láraic de co Port Large. 
Ra chuir a chlíathaig úad go Dublind rissa rátter 
Áth Cliath. Tuc a aged fathúaid assa
  
4910] 
aithle & tuc aichni far tír Cúalnge 
& tánic dá hindsaigid. Is and ra bátar 
mnáa & meicc & mindóene ac coíniud in 
Duind Chúalnge. Atchondcatar-som a thaul in Duind Chúalnge 
dá saigid. ‘Taul tairb chucaind!’ bar íat-som. Conid de 
atá Taul Tairb ó sein anall.


{folio 104b}

  
4915] And sain imsóe in Dond Cúalnge fa mnáib 
& maccaib & mindóenib tíri Cúalnge 
& curis ár mór forro. Tuc a druim risin tilaig assa 
aithle & ro maid cnómaidm dá chride 'na 
chlíab.


Gorop a hús & a imthúsa 
& a deired na Tánad gonici sein.


BEndacht ar cech óen mebraigfes go hindraic Táin 
amlaid seo
  
4920] 
& ná tuillfe cruth aile furri.


SEd ego qui scripsi hanc historiam aut uerius 
fabulam quibusdam fidem in hac historia aut fabula non accommodo. Quaedam 
enim ibi sunt praestrigia demonum, quaedam autem figmenta poetica, quaedam 
similia uero, quaedam non, quaedam ad delectationem 
stultorum.










































