

#Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi
===========================================


Author: [unknown]
-----------------


### File Description

John MacKechnieElectronic edition compiled by Beatrix Färber , Caoimhín Ó Dónaill 

Funded by University College, Cork and  
The HEA via the LDT Project 1. First draft.Extent of text: 44240 words#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of the Department of History, University College, Cork  
College Road, Cork, Irelan—http://www.ucc.ie/celt

 (2015) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G206008Availability [RESTRICTED] 
Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.


Copyright for the printed edition rests with the Irish Texts Society. The electronic edition was compiled with the kind permission of the copyright owner.


#### Notes

You can purchase the book containing this text via the ITS website (http://www.irishtextssociety.org/). Click on the link to the RIA shop.

#### Sources


**Manuscript source**2. London, British Library MS Add. 11809, fo 40a1 to 63b1.
**Edition**2. See below.
**The edition used in the digital edition**2. Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi. John MacKechnie (ed), first edition [vii + 229 (vol.1); plus appended glossary 1-8; xii + 112 pp. (vol. 2)] London ([1927] 1946) Irish Texts Society. Irish Texts Society [Cumann na Scríbheann nGaedhilge]. , No. 29#### Notes

Volume 1 was published in 1933 and contains the Latin text from Paris, Mazarin Library MS 984, on pages 1–101, which has not been captured. Volume 2 contains the English translation.

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


The present text represents even pages 107–229 of the volume. All editorial introduction, notes and indexes have been omitted.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been proof-read twice.


##### Normalization


The electronic text represents the edited text. Corrections supplied by the editor are tagged corr sic="" resp="JMK".


##### Quotation


There are no quotations.


##### Hyphenation


When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word.


##### Segmentation


div0=the text; div1=the chapter.


##### Interpretation


Names are not tagged, nor are terms for cultural and social roles.


#### Canonical References


This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description


Created: By an unknown translator
 Date range: c. 1450–1600.#### Use of language


##### Language: [GA] Text is in Classical Modern Irish.


##### Language: [LA] Notes are in Latin.


##### Language: [EN] Editor's notes are in English.


### Revision History


* (2015-06-24) Beatrix Färber (ed.)

* More structural and light content markup added; file parsed.
* (2015-06-22) Beatrix Färber (ed.)

* Header created.
* (2006-07) Caoimhín Ó Dónaill (ed.)

* Text proof-read (1); some markup added.
* (2006) Data Capture Company (data capture)

* Text scanned.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G206008


### Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi: Author: [unknown]


### Instructio Pie Vivendi et Superna Meditandi




---

p.107


{MS folio 40a1}Do sdaid agus d'eisiomlair in chuirp amuich
  

Dona cethri síthaibh dligheas in duine
  
5] 
Do ghradh na námhad
  

Do cheithri labharthaibh Dhia
  

Do cheithri fechsanaibh in duine
  

Don t-shilleadh
  

Don eisteacht
  
10] 
Don bholtanughadh
  

Don labhairt cono in duine
  

Dona tri seirbhisibh dligheas
  

Don bhreithemhnas nach indenta
  

Don tost
  
15] 
Don chraes
  

Don druis
  

Don taghall
  

D'aibid in chuirp
  

Do choimhéad in chroidhe
  
20] 
Don dimus
  

Don ghlóir dhimhain
  

Don tnuth
  

Don inmhe
  

Don t-shaint
  
25] 
 {MS folio 40a2}Don fheirg
  

Don fhuath
  

Don toirrsi
  

Don leisgi
  

Don mhi-dhóchas
  
30] 
Don aithis do-bherar do Dhia: do-thuicsin reimh-fhighrach
  

Chrisd


---

p.108


  

Dona faidhibh agus do Chrisd
  

D'fhiadhnaibh Chrisd
  

Do bhriathraibh Chrisd
  

D'oibrighthibh Chrisd
  
5] 
Do bhunait Chrisd agus dona tri baramhlaibh
  

Do shecht sacraimintibh na h-eaglaisi
  

Don phurgadóir
  

Don eiseirghi
  

Do lá na breithi
  
10] 
Do phianaibh ifrinn
  

Don chonach shuthain
  

Do radh in chreidimh
  

Do thech na h-urnaighthi
  

Don chlaustra
  
15] 
Don chaibidil
  

Don phroinntigh
  

Don choidilthigh
  

Don t-shaethar
  

Do dhul na sligheadh
  
20] 
Don tighghalair
  

Mar dhleaghaidh na naeimh d'iarraidh
  

Don Oigh Bheannuighthe agus don fhaisidi
  

Dona h-ainglibh naemhdha agus do chesadh Chrisd
  

Dona h-uasal-aithribh agus dona faidhibh agus d'édaighibh
  
25] 
na suailci
  

Dona h-apstolaibh agus don ghradh
  

Dona mairtiribh agus don fhoighide
  

Dona confisoribh agus do dhaenacht Chrisd
  

Don mheiscdi spioradalta
  
30] 
Dona h-oghaibh agus do bhunadas Chrisd 
  

Dona tinnluicthibh dhiadha
  

Do bhuidhechas agus do mhiangas in ghrasa neamhdha.


  
{MS folio 40a1,18}Quoniam in felici capcione Domini sum reclusus
  

.i. o 'taim a mbraighdinus nemhchonaich mu Thighearna, agus
  

nach féadmaid labhairt re chéile, do ullmhaighis duitsi slainti
  

shocamhail is tarbhaighi na beith ar aon lathair duinn. Uair
  
5] 
da mbeith uair ann budh ched duinn beith fare chéile, dobudh
  

annumh in uair sin agus do bheith si ni budh ghirra na mar
  

bhudh mhian lind, corob aire sin do scriobhas in tegasc cumair
  

tarbhach so duit do bhreith do bheathadh co trocaireach ass
  

agus ag smuainedh na neithedh n-ard. Laibheorad co cumair
  
10] 
trit in tegasc so ritt, gach uair bhus toil agus bhus mian let.
  

Da fechair in tegasc so co glicc, do ghebhair ann mar do bherair
  

do bhetha as co sidhchanta agus co h-umhal, seirbhiseach,
  

egnaidh agus fétfair do bhesa do chruthughadh co sgiamhach
  

agus do cheadfadha astigh agus amuigh do choimhéad {MS folio 40a2,22}
  
15] 
co h-egnaidh agus in creidimh kathóilica do choimhéad co
  

daingin agus bidh fein glic in gach inad sa mbeir agus iarr
  

na naeimh agus na spiorad neamhdha gu dingmhala agus smuain
  

premha agus substaint na diadhachta maille re gairdiughadh
  

agus buidhechas gnaith do bheith agad tinnluicthibh agus
  
20] 
an conach neamhdha do shanntachadh co lasamhain. Agus
  

mar shásfaidtear thu an comhradh spioradalta so, na h-iarr
  

misi do bheith ar lathair ni is mo, or ni fheadaimsi labhairt
  

ni is ferr agus ni is brioghmhaire na in comhradh so dodt
  

athnuidhicheadh do shir a ngradh agus a cengal t'fhir phosta
  
25] 
ghradhaigh ro-mhilis fein. Corob aire sin guidhim co cobhsaidh
  

anois tu co freagair me co gniomhach is na neithibh so agus
  

adubhruis co minic gur mhian let mo chomhradhsa, o 'taim
  

ag tabhairt do mhiana duid anois.Do sdaid agus d'eisiomlair in chuirp amuich.
--------------------------------------------


### 
30] DE EXTERIORI CONVERSIONE .i. DO SDAID AGUS D'EISIOMLAIR IN CHUIRP AMUICH labhras in chaibidil so.


Audi filia et vide et inclina aurem tuam et obliviscere


---

p.110


  

populum tuum {MS folio 40b1}et domum patris tui et concupiscet rex
  

decorem tuum .i. eist a inghean, agus fech agus claen do chluas
  

agus dearmuid do phopal agus tech th'athar agus sainndeochaigh
  

in ri do mhaisi. Is e do fhreagrasa cor choimhlinais na briathra
  
5] 
so. Adubhairt an inghean, do eisdeas ac tabhairt umhla do
  

thegasc na slainti, agus agum ullmhughadh fein do dheanamh
  

neith mhaith. Do chonncas damh fos gach ni talmhanda do
  

bheith brisc folamh diomhain agus do fhágbhas iad agus do
  

chuadhas a n-ord agus do chlaechluigheas mh'édach a n-aibid.
  
10] 
Do chlaenas mu chluas chum na h-umhla, agum chur fein fana
  

prelaidibh. Do dhearmudas mu phobul agus tech mh'athar
  

agus do threigis mu thir agus mo thuistidhi agus mu ghael aga cur
  

a ndimbrigh ar Dhia. Cad ta agum anois acht beith am inghin
  

ag Dia, agus Rí na rígh do t-shanntachadh mu mhaisi? Ataimsi
  
15] 
agad fhreagra, ar Bernard, or is iad sin comharthadha agus
  

taisgelta na h-eisiomlara amach, agus is beac iad no ni fhoghnaid,
  

muna dearnair athnuaidheachadh spioradalta ort fein astigh
  

do ghnimh agus do bhésaibh. Gurob amhlaidh sin shaindteochas
  

in Rí is glormhaire foirm naid clanna na ndaine an mhaisi
  
20] 
luachmhor so co firindeach, ionnas gumadh h-inairmhe tusa
  

idir a chlaind.


Dona ceithri sithaibh dligheas in duine sunda.
----------------------------------------------


### DE QUADRUPLICI PACE .i. DONA CEITHRI SIDHCHANUIBH ann so.



  
25] Or is h-eigin duit, madh áil let inghean Dia do radh rit, ceithri
  

sídha do bheith agud, mar ata, sidh Dhia ar tus agus sidh do
  

phrelaidedh post agus sídh do chomharsan agus do shídh fein.
  

Is h-eigin duit do shídh re Dia o thri modhaibh .i. na peacaigh
  

d'fhagbhail ar tus agus oibrighthi mhaithi do dheanumh co
  
30] 
fearamhail agus beith marthanach fuirechair inntu, amhail
  

adeir in salm, declina a malo et fac bonum et inhabita in seculum
  

seculi .i. sechain in t-olc agus dena in mhaith, iondas co
  

n-aitreabhtha in talamh marthanach tre t-shaeghal na
  

saeghal nach eidir do aitreabhadh acht tre luaidhigheacht in
  
35] 
oibrightheth mhaith agus tre foirfeacht na subhailci. Gurob


---

p.111


  

aire sin adeir Ysayas in t-olc do sgur agus in mhaith do dheanumh
  

do chaithimh maitheasa in talmhan ar bord chonaigh na gloire
  

suthaine. Maseadh is h-eigin gach uili locht do sgris dh'athnuaidheachadh
  

 shídha Dhia agus beith {MS folio 40b2} marthanach co crich
  
5] 
deighinaigh do bhethadh a n-aithrighi foirfi do pheachaigh. Is do
  

lucht an t-shídha so tairgeas Dia a shídh ghrasamhail fein in tan
  

adeir, pax vobis .i. sith maille ribh, a dhaine, do fhagaibh in
  

peacadh a rabhabhar cosin trath so dealaighthi mar dhainibh
  

choinel-baiti. Pacem meam do vobis .i. tinnluicim mu shith
  
10] 
dhileas daibh, a dhaine, do thinnscain in mhaith agus anas
  

innti, or is trid in sith so beithi ar bhur furtacht co milis o
  

inntinn shoineannda do dheanumh na neitheth is ferr. Pacem
  

relinquo vobis .i. fagbhuim mu shith ag na dainibh ata foirfi
  

is na h-oibrighthibh mhaithi, agus is trid so do ghebhad in
  
15] 
t-shith shuthain tre n-aitreabhaid flaitheamhnas Dhia. Is
  

follas as na briathraibh so mar do nithear sídhchain in anma
  

naemhtha re Dia. Agus don neach so adeir taircthear an
  

comartha síthchánda so: na daine thinnsgnas in mhaith do
  

dheanumh, do-bherar in sith so mar fhurtacht doibh: na daine
  
20] 
anas co marthanach anns an maith, do-bherar in síth so doibh
  

do ghnath. Corob aire sin adeir, madh áil let do línadh don
  

t-shith, seachain uili na peacaigh agus bi co marthanach co nuici
  

an chrich ndeighinaigh is in maith madh ail let toil do
  

Chruthaidheora fein do dhenumh. Agus da ndearnair so, beir
  
25] 
maille re Dia co milis a síth chonaich agus a ciunas indtinne.
  

Agus bith sith mharthanach agud red phrelaidibh agus na
  

len a ngniomhartha, agus na h-eisd co h-urusa a mi-bhésa agus
  

na sgrúd a ndroch slighthe agus na tathair a n-oibrighthi. Ma
  

maith a mbesa, loigh co h-umhal fona smacht agus bi co
  
30] 
duthrachtach ina n-aithintibh, agus na h-eirigh ina n-aghaidh
  

ar egla truaillighthi in t-shítha agus co racha a n-aghaidh Dia
  

mar ainegnaidhe, os ann fhreamhaigheas na h-uile chumhachta,
  

or ge dearndais seachran co minic, is cóir a saeradh ar an méid


---

p.112


  

bhios ar a n-aire. Da faicir mi-chraibhdheach co minic iad,
  

tabhair th'aire co ndubhairt Pedar nach edh amhain is cóir
  

umhla do thabhairt dona dainibh mhaithi agus mhodhamhla
  

ar son Dia, acht dona dainibh sgailteacha do cruthughadh
  
5] 
lais. Gin co h-airdaiged siad thú féin i n-oific na a cumachtain,
  

na h-eirigh ina n-aghaidh acht a n-anoir d'ardughadh trit
  

sin mar ughdaraibh coimhéadta dot shítha, or gebe ata fai
  

phrelaid, ni fhéadann se gearan ar bith do dheanumh da
  

leictear do co ciuin sa chlaustra gan oific: or is tre beith gan
  
10] 
oific do gheibhid lucht in chrabhaidh fhiri síth agus ciunas
  

inntinde, or ni bí brigh ag an craibhtheach fhiri fana chur as
  
{MS folio 41a1}
a oific mar chomhuigheach no mar lucht ainfhis no
  

dhíomhainis, or is mar so do gheibhid siad millseacht in t-shitha
  

agus soinenndacht in chiunais ni is inille agus ni is socamhla.
  
15] 
Mata blas agad ar na neithibh so, no ma roinn tú dibh, sduidear
  

thú féin do indtsamhlughadh riu. Bith sith agad red chomharsanuibh,
  

 agus déana mar so .i. ma do sduidearas gradh do
  

thabhairt agus do fhaghbhail no thú féin do bheith blaith
  

so-ghradhach ris gach nduine, iomchuir eslaintedha do sheathrach
  
20] 
co foighideach agus co toileamhail, agus na damuin agus na
  

tarcuisnidh ben sgailteach na fheargach, na chiuin na neimhchiuin,
  

 na chraibhdheach na neimh-chraibhdheach, or ni fhuil
  

a fhis agadsa ciondas bhes sí a fiadhnaisi Dhia. Bí caoinfhuarach
  

 ris na h-uile, agus na bith blaith re h-aen duine, agus
  
25] 
bidh beacan do dhainibh mhuindteardha agad agus bí comhthrom
  

do gach aen duine agus indtsamhluigh thú féin ris in lucht
  

chraibhdheach agus seachain lucht an mhi-chrabhaidh agus
  

oibrighthi na mban ele do sheachna agus t'oibrighthi féin do
  

tharcuisneachadh agus tabhair síth dona h-uile, amhail adeir
  
30] 
 in salm, cum hiis qui oderunt pacem eram pacifica: cum
  

loquebar illis impugnabant me gratis .i. na daine ar ar bec in
  

t-shith do bhadhas sidhchanda riu, agus in uair do labhraind
  

riu do chuirdis chugam gan adhbhar. Da tegmhadh co racha
  

ó mhuindtearas na mban dob inmhain let o chuis résunta
  
35] 
h-éigin, na dena fearg na comhradh gruamdha riu, ar egla co


---

p.113


  

n-inseocha fích no fearg inntu do bhuaidhreadh bhur sith.
  

Leig so thort co h-inill mar nach beith se ar do mhenmain,
  

agus tarraing uatha co mín tú féin do choimhéad in t-shitha.
  

or ni fhéadtar Dia d'fhaghbhail acht is in t-shíth. Na doirt
  
5] 
mian do chroidhi fein a ngradh duine ar bith, ór rachaidh bhur
  

síth amugha o dhighbhail an ghradha dhíomhain dhiombuain
  

sin. Maseadh, na tabhair gradh do nech ele acht do Dhia uilechumhachtach.
  

 Agus mas ail leat in gradh so do bheith agad,
  

ni bhéra tú ar Dia, ór ni raibhi an gradh so go lor ag neach riamh,
  
10] 
agus masa doigh let gradh Dhia do bheith agad a cenn gradha
  

ele, ni rugais air mar sin. Indto co trocaireach, maseadh,
  

chum an ti ata ina shith fhirindeach, agus fagaibh co sidhchanda
  

na daine ag nach fuil in t-sith. Da ndearnair so, beidhir co
  

sidhchanda maille re lucht an t-shidha. Bith síth agad rit
  
15] 
fein anois, agus is amhlaidh bhias tu, do diultadh fein, {MS folio 41a2}
  

agus gradh do thabhairt don bhochtaine agus don tarcuisne,
  

agus ma do theasta ní dibh so uaid, ni bhia sith foirfi agad, 
  

agus, dá rabhaid na neithe so agad agus gan an gradh agad
  

ni tharbhaighind, ór ni hi in bhochtaine na in dearoile acht
  
20] 
a ngradh gheinis in síth agus oilis agus choimheadás i. In
  

uair moitheochair anfhorlann na bochtaine agus tarcuisne
  

na dearoile, na criothnaigheadh do chorp agus na buaidhreadh
  

th'aghaidh agus na gabhadh toirrsi tu, acht togbhail chugad
  

maille re gairdeachais mar bhan-chairdibh ughdair in t-sídha.
  
25] 
Ór da ndearnair murmar agus toirrsi fan mbochtaine, no
  

doilghis agus mi-dhingmhalacht fá dtarcuisne, rachaidh sith
  

agus suainmhidhi do chroidhi uaid. Maseadh, bí co h-inill,
  

or ni fuighir síth, da mheid saethair do dheanair chuici, da
  

treigir in bhochtaine agus an tarcuisne. Mas i t'indtindsi da
  
30] 
faghbhair bochtaine bhidh agus édaigh agus tarcuisne, agus
  

nach ardaightear a tindlaicthibh thu, cread tharbhaigheas sin
  

duit a n-aghaidh do thoile, getai co síthchánda aga fhulang?


---

p.114


  

Adeirimsi air sin, bisi co h-inill agus na bith naire ort, ór do
  

ghébhar luach glórdha marthanach da chind sin. Or in tan
  

do-bheri toil sidhchanda don eiginntas, gan cunntabhairt do
  

ni subhailci di in tan sin. Na dena moran comhraidh a fiadhnaisi
  
5] 
preláidedh na egnaidhi, agus na h-abair neithe arda na docamhla
  

ina fiadhnaisi ar egla intsechinnad na neithe so-thathaire, acht
  

connaibh do mhodh agus do shilens do reir in t-sídha. Or
  

is canamhain choitcheand in tí nach abair an ni nach innraidhte
  

co fuil a shith ullumh re cách. Agus madh ail let do shídh
  
10] 
do bheith foirfi, seachain na neithe amhairseacha: na neithe
  

atá cunntabhartach no is follas do bheith maith, na tabhairsi
  

in bharamhail is mesa doibh, acht saer in t-olc agus cuir is in
  

taebh is fearr é. Na bith toil arduighthi t-anma féin ort
  

choidhchi, acht toil do dhiamhraidhthi agus th'islighthi mar
  
15] 
nach beithea ann. Is i in bhriathar so, adeir Bernard, dlighis
  

gach aen fear uird do bheith ina chridhi co minic agus co glórdha
  

agus ina bhel co cumair tarbhach. Agus bith a fhis agud nach
  

dubhairt se rit beith ainfhisach arna dainibh, acht toil in ainfhis
  

do bheith agad .i. gumadh fearr let beith folaightheach orro
  
20] 
na th'iul do bheith aca. Or is an gradh in fholaigh so ata gach
  

uili shith agus inilleas agus tharbhdhact. Agus madh {MS folio 41b1}
  

ail let in gradh so dodh islighthi fein do bheith agad, ni dingnir
  

gearan ar bochtaine na ar tarcuisne da mheid i, acht gebhair
  

chugad h-iad co blasta suainmheach ar son corob inntu ata
  
25] 
gradh in t-sidha agus sith in gradha. Da ndearnar so, beidhir
  

at inghin do Dhia, agus is oiris t'ainmniuchadh uadha, amhail
  

adeir in Tighearna, beati pacifici quoniam filii Dei vocabuntur
  

.i. is beannuighthi lucht na sidhchana, ór is iad is clann do
  

Dhia et rel.




---

p.115


DO GHRADH NA NAMHAD annso. DE DILECTIONE INIMICORUM .i. DO GHRADH NA NAMHAD
---------------------------------------------------------------------------


labhras in chaibidil so.
  

Agus madh ail let inghean Dia co dingmhala do radh rit,
  
5] 
is h-eigin duit gradh do namhad do bheith agud o mhoran
  

d'adhbharaibh agus co h-airithi o chuig adhbharaibh. An
  

chead adhbhar dibh: fa chomhair co leicfeadh Dia do pheacaigh
  

let ma do leigidhsi a peacaigh le cach. Maseadh leigsi in beacan
  

le cách co glic fa chomhair co leicfeadh Dia in moran letsa:
  
10] 
or adubhairt an Tighearna, gibé leigeas a pheacaigh le neach,
  

co leicfi in t-Athair neamhdha a pheactha leisium. Agus bith
  

a fhis agad corobí so in aithrighi gherr étrom shlánaigheas na
  

peacaich. Gibé neach nach féadann aithrighi na saethar na
  

ceartachadh ar neach ele, tabhradh sé in gradh so agus bearaidh
  
15] 
a bheatha as co h-inill. Da ndearnair na neithi so gan gradh do
  

namhad agad, ní fhuil greim agad orro. An dara h-adhbhar:
  

co feta so do radh co h-inill, dimitte nobis debita nostra sicut
  

et nos dimittimus debitoribus nostris .i. leicsi ar fiacha linne
  

mar leigmidne lenar naimhdibh. Maseadh, madh áil let urnaidhi
  
20] 
dhingmhala do dheanumh, na bith fích ar bith ad chroidhi
  

ar egla co cuirfedh in t-egnaidhi adt aghaidh beith ag connmhail
  

feirgi do neach ele agus tú ag iarraigh maithmhighi ar Dia:
  

or da tucair dot uigh co glic cad do rindis féin a n-aghaidh Dia,
  

ní cuimhneochair cad do rinde neach ele ort. Do citer duitsi
  
25] 
na neithe so co cruaidh, gidheadh is etrom so-iomchar duit
  

iad ag mes a fiach agus a luaidhigheachta. An treas adhbhar:
  

co ngriosa tú do namha do dheanumh maitheasa .i. do thabhairt
  

gradha do {MS folio 41b2} chách, amhail adeir in t-apstol, si esurierit
  

inimicus tuus ciba illum, si sitit potum da illi: haec enim
  
30] 
faciens carbones ignis congreges super caput eius .i. da roibh
  

ocarus ar do namhaid, tabhair biadh dod namhaid, agus tabhair
  

deoch do da raibhi íta fair, agus da ndearnair so, cuirfir smearoide
  

teineadh ar a cheand .i. a indtinn do lasadh chum gradha do
  

thabhairt dodt oibrighthibhsi, amhail adeir in t-apstol nol


---

p.116


  

vinci a malo, sed vince in bono malum .i. na claitear tú a n-olc,
  

acht claidhsi in t-olc anns an maith: or is i in fhoighidi cinel
  

claiti is uaisli ann, ar son corobe in ti fhuilngheas is fearr
  

chlaidheas, agus madh áil let clai do dheanumh ar neach, foghluim
  
5] 
fulang ar tus. Gurob aire sin nach inntuctha duit freagra
  

cham asaentach ar fear in aindlighe, agus na tairg a cheartughadh
  

mar ghné smachtaighthi o bhriathraibh geara do mhilleadh in
  

t-anam fa ndeachaigh Mac Dhia sa chrann cesta. Na claechlo
  

agus na cas t'aghaidh, na th'edan, na do shron, na do shúil,
  
10] 
na do bhél, na do thenga ina aghaidh, acht tabhair bás don
  

as-aenta mar tinnsgnas si. An ceathramhadh adhbhar ina
  

molta duit gradh do namhad do bheith agud: óir ataid siad
  

ag ullmhughadh slighe na beathadh dhuit a ngradh Dhe agus
  

ina thoil. Agus na caraid do ní maith duit ar son do ghradh,
  
15] 
is doibh féin théid a tharbha, óir ní chosinn tarbha d'fhaghbhail
  

duitsi ar son duine ele do dheanumh do thoile agus a chontrardha
  

sin a fhoighidi aindlighe na namhad, or is ard na tindluicthi
  

atá agad ar a dheanumh ar gradh Dhia. Or do-bheirid siad
  

tindluicthi na beathadh suthaine dot anmain in tan do-bheirid
  
20] 
siad adhbhar na foighidi duit, amhail adeir in Tighearna, in
  

patientia vestra possidebitis animas vestras .i. is anns an
  

foighidi ghabhthai selbh dhileas bhar n-anma fein, or mar ghlanas
  

in t-oighi in t-iarann, agus in folcadh in bhreid, agus mar
  

cheartaigheas in t-shlat in deisgibal, is mar sin ghlanas foighidi
  
25] 
aindlighe a namhad gach neach. Mar phogas an deisgibal slat
  

a cheartaighthi, dlighisi pog sitha do namhad do ghradhughadh
  

ar son toraidh na paisi do-bheir do mhaighistir duit ar a son.
  

Corob aire sin adubhairt in Tighearna, diligite in imicos vestros
  

et benefacite hiis qui oderunt vos .i. tabhraidh gradh do bhar
  
30] 
naimhdibh agus denaidh an mhaith a n-aghaidh in fhuatha,
  

uair masa coir {MS folio 42a1} duit gradh do thabhairt do do chairdibh
  

ar son bidh agus edaigh agus sochair in chuirp, is ro-mhór
  

dlighi gradh do thabhairt do do namhaid ar shochair agus


---

p.117


  

ar ghloir th'anma thic ot fhoighidi agus od ghradh do Dhia.
  

Agus bidh a fhis agud corob conaich thú ma thuigi na neithi
  

so, or beidhir saer neamhghortaighthi od naimhdibh. An
  

cuigeadh adhbhar fa ndlighi gradh do thabhairt dod namhaid:
  
5] 
uair do-nitear cosmhail re Dia thú is in gradh so, amhail adeir
  

in Tighearna, si diligitis amicos vestros tantum, quid amplius
  

facietis .i. cread is tarbha duit gradh do charat amhain do bheith
  

agud, mar bhis ac an puplican agus ag an pagánach, ór ní
  

fhuil ann sin acht fiacha aga cuitechadh, gidheadh gibé
  
10] 
ghradhuigheas caraid agus namhaid ar gradh Dhia atá cosmhail
  

re Dia féin: uair mar do-bheir Dia in ghrian dona dainibh mhaithi
  

agus dona fel-dainibh, is mar sin dligheas in duine namhaid agus
  

caraid do ghradhughadh a nDia, agus mar do-bheir sé fearthain
  

co coitcheand doibh, tabhraidhsi gradh do bhar cairdibh
  
15] 
innuibh fein agus a nDia agus do bhar naimhdibh ar son Dia:
  

oir ni comparaid chóir don Chriostaighi lerbh ail Criosd
  

d'inntsamhlughadh beith cosmhail ris in paganach amhain.
  

Maseadh na bí cosmhail ris in pagánach amhain, acht do ghradh
  

do dhublughadh do chara agus do namha d'inntsamhlughadh
  
20] 
do Thighearna féin, iondas co n-aiberthar inghean Dia co dileas
  

ruit, amhail adeir in Tighearna fein, grádh do thabhairt dod
  

namhaid madh ail let beith ad mhac don Athair ata ar nimh.
  

Gurob aire sin adeir in t-ochtar, ge cailgind in bhech in duine
  

co ngabhann aici gan dighbhadh do dheanumh di ar gradh
  
25] 
a mela, agus mar sin in duine dhligheas gabhail aga namhaid
  

ar gradh na glóire do gheibh ar son a ghradha. Da reir sin
  

ma tai mar is mian duit, eisd co friochnumhach mar inghin
  

ghradhach redt Athair fein ag labhairt co h-examhail re chloinn
  

féin arna togha o ndroch bhésaibh.


  
30] DO CHEITHRI LABHARTHAIBH DHIA sunda.
------------------------------------


  
DE QUADRIFARIA LOCUTIONE DEI .i. DO CHEITHRI

LABHARTHAIBH DHIA labhras in chaibidil so.
----------------------------------------------------------------------------------------


Oir labhraidh sé o cheithri modhuibh .i. tre ghortughadh
  

agus trid na prelaidibh agus trid na senmoraibh .i. trid in sgribtur,


---

p.118


  

agus on spiorad mholta do-bheir se is in inntinn. O ghortughadh
  

ar tus .i. o ghalar {MS folio 42a2} agus o dhoilghis agus o thriobloid chuiris
  

se chugad ina teachtaire fhirinneacha fhoillsigheas duit corob 
  

coir tarcuisne do thabhairt ar an mbethaidh so a fuilmid, atá
  
5] 
lan do bhochtaine agus do dhoilghis agus in bheatha shuthaine
  

atá lán do shaidhbhris agus do chonach do ghradhughadh.
  

Maseadh, fulaing in doilghis abhus co foighideach maille re
  

buidheachais, agus freagair do Thighearna co buidh mar do
  

rinnde Iob in tan adubhairt, auditu auris audivi te .i. do chuala
  
10] 
thu, a Thighearna, o eisdeacht mu chluas, agus ataim agam
  

tathair fein a n-aithrighi ar mu bheith am luaithreadh dhearoil
  

a ngruamdhacht na triobloidi agus in ghalair: agus gabh chugad
  

corob í in tarcuisne is ardughadh agus is anorughadh duit a
  

ngradh Dhia, amhail adeir in Tighearna fein, ego quos amo
  
15] 
arguo et castigo .i. is iad lucht mu ghradha smachtaighim agus
  

ceartaighim do ghreas, amhail adeir in Tighearna trid in egnaidhe,
  

a mhic na bi dearmadach a tegasc agus a ceartughadh do
  

Thighearna fein, agus na cuireadh ort acht maille re h-umhla
  

in tan do dhéana sé in ceartughadh so ort, ór is é in ti is annsa
  
20] 
lais cheartaigheas sé agus in mac ghabhas chuigi is é ghortaigheas
  

se. Corob aire sin tuictear gach airdi ghortaigheas se thú,
  

corob í in méidi sin is ionmhuin lais thu. An dara modh: do
  

labhairt na prelaide, uair labhraidh in Tighearna rit trid in
  

prelaid agus trid in comharsain, agad thegcosc agus agad ghuidhi
  
25] 
 agus agad cheartachadh agus agad ghriosadh do reir eisiomlara
  

chum maitheasa do dheanumh. Agus denasa seirbhis do reir
  

umhla agus duthrachta is na neithibh so, amhail adeir in
  

Tighearna, qui vos audit, me audit .i. in ti eisdeas sibhsi
  

is misi eisdeas se, amhail adeir in salm, corripiet me iustus m
  
30] 
misericordia et increpabit me, oleum autem peccatoris non
  

impinguet caput meum .i. cearteochaidh in fíren me is in trocaire
  

agus cainfidh se me, agus ni mhéitheocha agus ní ghairdeocha
  

ola in pheacaigh mo chenn, mar atá bladhmann luchta in mholta
  

bhreigi bhis a' cur na ndaine mborb ar seachran, or ni
  
35] 
 ghairdeochadh m'indtinn agus ni threigibh m'oibrighthí


---

p.119


  

ionmholta da mblas fhallsa. An treas mhodh a labhraind
  

se: trid na senmoraibh agus trid in scribtur ndiadha, agad
  

ghuidhi agus agad theccosc agus ag seoladh seachanta {MS folio 42b1}
  

na locht agus denta na n-oibrighthi ionmholta agus mar
  
5] 
iarrtar agus meaduightear na subhailci agus mar do-bertha
  

gradh agus gnathughadh don urnaidhi agus dona smuaintighibh
  

naemhtha. Agus cuir cluasa do chroidhi co friochnumhach
  

chucu sin agus connmhaid co neamh-dhearmadach na neithe
  

sin, amhail adeir in Tighearna, qui ex Deo est, verba Dei audit
  
10] 
.i. gibe is mac do Dhia eisdedh se a bhriathra co maith. Agus
  

nocha don eisdeacht ammuich amhain tuictear so, acht don
  

eisdeacht astigh leis a cuir a chluin se a n-oibrighthibh fhoirfi,
  

amhail adeir in Tighearna, beati qui audiunt verbum Dei et
  

custodiunt illud .i. is beannuighthi in ti eisdeas agus choimheadas
  
15] 
briathra Dhia. An ceathramhadh modh a labhrann se ris
  

in anum naemhtha: a' cur a smuaintighidh thoilemhla fein
  

ina indtind, agus ag dortadh a ghradha féin ann agus ag
  

tarcaisniughadh na neitheadh talmhaidhe dho. Agus trid fein
  

labhras Dia is in modh so: ac tabhairt blasa a ghradha a croidhi
  
20] 
 in duine, agus aga ghriosadh chum na neitheadh naemhdha
  

chum a inntinde do bheith comhnuightheach a toil agus a
  

silleadh a Thighearna, amhail do ghell in Tighearna tre Ose
  

faidh in tan adubhairt, lactabo eam et ducam in solitudinem
  

et loquar ad cor eius .i. do-bhearad bainde dom inghin agus
  
25] 
treorochad is in fasach hi, agus laibheorad chum a croidhi.
  

Tusa iomorro, a inghean bhuidh, ma do shasadh tu riamh o
  

bhainde mhilis a sholaissum, agus do chualais a ghuth so-mhilis,
  

 cuir aris foi cluasa do chroidhi da eisteacht. Abair
  

maille ris in faidh, audiam quid loquatur in me Dominus Deus,
  
30] 
quoniam loquetur pacem .i. eisdfid in sith laibheoras mu
  

Thighearna rim, or is e in sith agus in ciunas is in inntinn


---

p.120



lb>eisdeas he as comhartha do theacht Dhia chugaind. Agus is
  

ona modhaibh sin is ineisdeachta duit in Tighearna ag labhairt
  

riut, agus ni h-eisdeacht amhain dob ail leis uait, acht faicsin
  

agus eisteacht, a inghean bhuidh.


  
5] DO CEITHRI FECHSANUIBH IN DUINE annso sis bud desta.
----------------------------------------------------


### DE QUADRUPLICI VISIONE .i. DONA CEITHRI FECHSANAIBH DHLIGHEAS IN DUINE.


Fech soir ar tus, agus fech siar aind sein, fech budh thuaidh
  

agus fech budh dhes .i. fech soir a' cuimhniughadh do
  
10] 
gheineamhna is in domhan so lán do dhoilghis agus do ghalar
  

agus do dhochraidheacht {MS folio 42b2} agus d'anfhorlann agus do
  

dhochair no diomhaine ele. Or ca fuil aen ni sochraidh na
  

so-ghradhach ad chorp da mbearthar in beacan croicind ata
  

aga chumhdach amuich de, no da ndeluighthear uile ris e, oir
  
15] 
bheadh se so-fhuathuighthi ro-dhochraidh? Agus fech aris
  

cad thicfas as do chluasaibh agus as do shuile agus as do bhél
  

agus as do shroin agus as t'fhinnfadh agus as do chorp uile,
  

agus bith a dheimhin agad nach tic aen ní acht salchar, agus
  

dochraidheacht agus crumha agus piasta agus breantas do-choidreabha
  
20] 
 agus mila agus snedha is fath umhla agus dearoile
  

do nech. Gorob aire sin adeir in faidh, humiliatio tua in medio
  

tui est, Israel .i. ata adhbhar th'umhla ad mheadhon fein, a
  

dhuine. Maseadh, a thalubh tharcuisneach agus a luaithreadh
  

chir-dhubh créad is adhbhar dimais duit? Ma tuicidh do chre
  
25] 
dhochraidh fein ag inntogh chum luaithridh, agus nach rachair
  

tar mhes th'aibriscdheachta fein ag deanumh breigi agus dochais
  

agus dimais innut fein astigh, acht dochraidheacht do chuingill
  

dhearoil fein do thuicsin do shuile th'inntinne agus beith
  

marthanach a n-umhla fhirindigh do ghnath, do-ghenair or
  
30] 
deallradhach luachmhor don ailech agus don othrach dhochraidh
  

ata innut astigh. Is e so in t-or sochraidh so-ghradhach
  

bhearthear o lamhaibh na n-aingel da choimhéad is in cisti
  

neamhdha. Ar tuicsin na neitheadh so, dena umhla fa laimh
  

chumhachtaigh Dhia iondas co n-airdeocha se thu lá na breithi,


---

p.121


  

quia omnis qui humiliatus fuerit erit in gloria .i. beth gach
  

uile neach umhal is in gloir mharthanaigh. Fech siar anois
  

ac tabhairt do chrich dot uigh co friochnumhach agus smuain
  

a adhfhuathmhaire: beidhir ar mbanadh agus ar ndubhghormadh
  
5] 
 agus ar n-odhradh, do shula agus do chluasa arna
  

fadhbhadh on eisdeacht, agus do shron ar coireadh agus do bhel
  

agus do thenga agus do sgornach arna tachtadh agus arna
  

fasgadh co neimh-fhechsanach don bhás mhi-chairdeamhail,
  

agus do lamha gan tadhall agus do chosa gun cheimniughadh,
  
10] 
agus do chorp uili mar chep mbreincech do nach dentar ni,
  

ar mbrenadh agus ar lobhadh, agus fuicfidhthear e ar a ghrain
  

o gach uili charuid agus chomharsain agus cuirfidhthear fan
  

talmhain hé co domhain ar egla in aeir do thruailliughadh uadha,
  

agus dicuirthear é da ithi dona crumhaibh. Madh ail leat
  
15] 
na neithe so do smuaineadh od chroidhi co comhnuightheach
  

agus odt inntinn co sir-chuimhneach, biid urusa let na peacaidhe
  

agus na neithe talmhaidhe agus aimseardha do tharcaisniughadh.
  
{MS folio 43a1}
 Fech anuis don taeibh adtuaidh, agus smuain pian ifrinn,
  

agus in caineadh suthain, agus in dorchadas tiugh ro-mharthanach,
  
20] 
 agus in fuacht nach eidir d'fhulang na do sheachna,
  

agus gnuisi adhfhuathmhara na ndemhan neimhneach, agus
  

piasta agus naithreacha nimhe ag sír-chreimh agus ag
  

sír-chognamh chaich, agus na crumha nach tair, agus in teine
  

nach múchar, agus na dochair di-airmhe ele. Is ann sin ata
  
25] 
in bás gan bas, agus in chrioch gan crich, agus in esbaidh gan
  

esbaidh, agus gach aen do-bheir dochar ann, ni chorthar agus
  

ni sgithighthar e, agus in ti ara corthar, ni fhéadann bas
  

d'fhaghbhail, oir teithigh in bás ona damunntachaibh. Is
  

ann sin ata in caineadh do-fhulaing, agus crioth agus cognamh
  
30] 
do-chriochnaidhi na fiacal, agus lisdacht gruama agus tremurghnaith.
  

 Maseadh, bidh egla do-mhesda na pian so do shir
  

ort, agus na tabhradh gairdeachas na subhachas da mhéid
  

ort mi-chuimhne an bhais bheo do bheith ort. Agus ma fhuarais
  

grasa h-eigin, bith a egla ort nar oibrigheas astu co neimh-dhlistinach:
  
35] 
 agus ma do benadh do ghrasa dit, bith a eagla


---

p.122


  

ort co tuitfir co luaith: ma do inntodhar do ghrasa chugad
  

co nua, bith egla a millti aris ort agus co ticfaidh duit ni budh
  

mhesa. Agus bith a fhis agad corob conaich beidhir, ma tai
  

arnad linadh ona tri h-egla so, oir is beannuighthe in tí bhis
  
5] 
eglach do ghreas, or gibé aga fuil inntind chruaidh, tuitigh
  

se lena olc agus lena dhiomas a n-aigen ifrinn. Fech anuis
  

budh dhes ag smuaineadh dellrughadh fhlaithemhnais Dhé
  

agus a ghairdeachais. Agus smuain do shir in sith agus in
  

ciunas agus in conach agus in gairdeachas ata ag muinntir
  
10] 
thoghaidhe Dhé. Da feachair so co friochnumhach o sheicreidrunda
  

 in chroidhi, is doigh lium co rachair do reir do spioraide
  

ghradhmhaire fein at inntinn co h-iomlan do reir na mbriathra
  

so, quam dilecta tabernacula tua, Domine virtutum: concupiscit
  

et deficit anima mea in atria Domini
 .i. a. Thighearna na subhailci,
  
15] 
is mor is intsanntaidhi do thabernacuil, gurob aire sin do
  

shanntaidh m'anumsa aitreabhadh maille rit, amhail adeir
  

in salm, quam magna multitudo dulcedinis tue, Domine, quam
  

abscondisti timentibus te .i. is mor do bhinnesaibh examhla
  

do fholchas, a Thighearna, fa chomhair na droingi ara fuil t'egla
  
20] 
dhileas, amhail dhearbhas in faidh in tan adeir, quando{MS folio 43a2}
  

veniam et apparebo ante faciem Dei .i. budh fhollas damhsa
  

in ghloir so in tan rachad a fiadhnaisi aighthi in Tighearna.
  

Bith a dheimhin agad da tinnsgnair t'inntinn co duthrachtach
  

is na neithibh so, na budh trom agus na budh ghruamdha let
  
25] 
méid treighenais, na tromdhacht shilens, na fad-fhuirechrais,
  

na pian, na tarcuisne, na riaghla da troma da cuirfidhthear
  

ort, oir budh dheimhin let a fiadhnaisi na gloire ata agad, corob
  

a n-aisgidh uili fhuarais hi. Or leghtar ar Iacob mac Ysac
  

co raibhi seacht mbliadhna a' modhsaine do chinn Racel
  
30] 
 d'fhaghbhail ona tuistighibh, agus do conncas don ghradh
  

sin ina aimsir ro-ghirr. O do conncas don duine a fhuair sé do
  

thes agus d'fhuacht agus do shaethar imarcrach ina laithibh
  

ro-gherra ar son mna so-thruaillighthi, cidh fa cuirfidh aen
  

neach a suim doghraing da h-airdi ag rochtain chum na gloiri
  
35] 
suainmhighi do-thruaillighthi? Cainidh na peacaigh anois na


---

p.123


  

laithi agus na h-aimseara ro-dhiomhaine rucubair as ac deanumh
  

an pheacaidh, oir gach fad bit ina mbethaidh is airditi a
  

ndamnadh e. Denaid na firein gairdiughadh agus subhachas ar
  

son na h-umhla agus in t-saethair ghradhaigh do ronsad ag
  
5] 
denumh aithrighi, agus ag seachna in pheacaidh agus gach
  

documhla dar fhuilngidar, or gach meid do laithean agus do
  

bhliadhnaibh tucadh doibh mar so, is i in meidi sin imdhaighthear
  

agus méaduighthear a tinnluicthi. In tan rachair do chaithimh
  

na gloiri sin, aderaid maille re gairdeachais mhor mar adubhairt
  
10] 
Daibhidh, letati sumus pro diebus quibus nos humiliasti: annis
  

quibus vidimus mala .i. fuarumar gairdeachas ar son na laithean
  

ar umhluigh tu sinn, agus ar son na mbliadhna a facamar
  

na h-uilc, agus rachaidh in doilghis agus in t-acaineadh uain,
  

agus rachmid a flaithemhnas Dhe do ghabhail gairdighthi agus
  
15] 
gloiri do ghréas. Da tucair so dot uigh co duthrachtach, ni
  

thoirseochar do chraidhi ar son fad do dhocumhlachta na cruas
  

do t-saethair, na dearoile do bheathadh, or nir chruaidh saethar,
  

agus ni fada aimsear, agus ni h-aidhbhseach bliadhna da fad na
  

da doilghi o faghthar conach na gloiri neamhdha. Agus bith
  
20] 
 a dheimhin agad corob lan conaich beidhir ma do thogbhais
  

do chroch is na ceithri neithibh so {MS folio 43b1} romaind, agus beith
  

do-ghluaisti cengailti indti ac tabhairt na neithe so dot aire
  

co neamh-chodultach o shuilibh fhuireachaire do chroidhi,
  

iondas co coimhéadair trit na neithe so thú fein o cach uili locht.
  
25] 
Cuir in fheachain shoir sis anois .i. do gheineamhain truaillighthi
  

neamh-ghlan, agadt umhlughadh fein co firindeach. Cuir in
  

fheachain shiar anois do dhes .i. neamh-bhrigh do chur i ngach
  

uili ni, ac smuaineadh do chrichi deidhinigh. Cuir in fheachain
  

tuaigh don leith chlí .i. ecla pian ifrinn do bheith ort gan scur.
  
30] 
 Cuir in fheachain bo dhes suas .i. sanntughadh na gloiri neamhdha
  

od chroidhi co h-iomlan. Agus dena comhnaidhi mharthanach
  

is in croich so agus cengail co daingin ria, oir cidbe taebh da
  

fechfair mar so, aitreabhochar a flaitheamhnas Dhe. Corob
  

aire sin féadaigh a radh maille re h-indtinn lasamhain mar
  
35] 
 adeir Daibhidh is in t-salm, confige timore tuo carnes meas,


---

p.124


  

a iudiciis enim tuis timui .i. ces mo cholann dot ecla fein, a.
  

Thighearna, agus co h-airithi ar ecla do bhreitheamhnais
  

ghruamdha. Da n-osluicthir suili do chroidhi ar feadh do
  

bheatha mar so, ni h-eadh amhain adearar rit fech, acht claen
  
5] 
 do chluas dochum na seirbhisi.


DE TRIPLICI OBEDIENTIA .i. DONA TRI SEIRBHISIBH.
------------------------------------------------


Agus is orra so is claenta do chluas, dochum na seirbhisi
  

firindighi nach fuil mellta. Agus narab dochum a faicsina do
  

thoil na ndaine do dhenair hi: agus na dena breitheamhnas
  
10] 
 idir na h-aithintibh do-ghenntar dit, agus na dena deiliughadh
  

idir na neithe aithinter dit .i. na fiarfuigh cread fa ndinganta
  

in ni aithintar dit, no cread hé re denamh, agus na dena tarcuisne
  

na mi-dhingmhaltacht ar an ti do ni in aithne, agus na dena
  

co mi-thoileamhail na maille re leisci na re contrardhacht na
  
15] 
 re mi-dhingmhaltacht, or ni fhaghair acht pian t-suthain do
  

chind na seirbhisi a n-oibrighthi na neithe so, acht muna fhoiri
  

furtacht a lor-ghniomha neach. Maseadh, bisi ullumh dochum
  

gach aen neich da n-aitheontar dit, agus tabhair dot uigh beith
  

umhal dod phrelaidibh mar Dhia ar a ghradhsan agus co caoin-fhuarach
  
20] 
 agus co milis agus co sduiderach agus co forbhfaelteach
  

toilemhail agus co dighair agus co h-indtinneach agus co h-anorach
  

duthrachtach, amhail adeir se .i. adeir an Tighearna a persain
  

na prelaiti, cidbe eistis misi, eistidh se sibhsi, cidbe tharcuisnighis
  

misi tarcuisnighidh se sibhsi. Adeir se fos, >et in auditu auris
  
25] 
 obedivit mihi .i. a n-eisteacht a chluas do rindi an t-umhal
  

seirbhis, oir do rinde umhla damh mar do chuala a chluas
  

m'aithne. Is cóir don deiscibal ghradhach a sheachna ar gach
  

uile mhodh a racha sé dochum oifici a n-airdeochai e, no dochum
  

naemhthachta an adhmholta bhreige, {MS folio 43b2} no ag iarraidh
  
30] 
 gras agus a' creid no ag tabhairt tinnluicthi, agus ac tarraing
  

croidhi na ndaine aenda chugad o chomhradh fhallsa, agus
  

ac nemh-tathair na ciontach, agus ac denamh a sheirbhis co
  

fiadhnach do mheadughadh a onora, agus aga thaisbenadh


---

p.125


  

fein so-ghradhaigh co fallsa agus e ag dul a n-inmhe trid fein
  

no tre neach eli. Maseadh bid se arna choimhéigniughadh
  

o umhla ghloin agus o ughduras an uachtarain. Agus da faghair
  

inmhe narab co tighearnamhail fhollamhnuigheas hi do reir
  
5] 
a thoili fein. Narab dochum soláis na dochum a shocamhail
  

fein reachas a tighearnas, acht d'fhuireachras na tarbha
  

choitchinn do fein agus do chach, agus do shlainti na n-anmann,
  

agus muna dearnair mar sin, rachaidh tarbha agus sochar na
  

seirbhisi uait, oir in umhla do ni dochum suaimhnis na neithe
  
10] 
n-aimsirdha ar do tharbha fein, ni hi is umhla ann. Agus
  

ma do h-aithneadh dit do rogha do dha neithe no ní is mo,
  

na gabh sin chugad ar son co ndubhairt rit an ní as ferr leat
  

fein do dhenamh, acht toil agus rogha an uachtarain. Ní
  

dona dainibh résunnda thuicis gach ni mhinighis in prelaid
  
15] 
teid toirrthi na h-umhla, acht dona dainibh dhalla, nach tuiginn
  

a tarbha agus a sochair foirfi, corab aire sin fiarfuigheas in
  

prelaid dibh, cad dob ail libh do dhenamh co ndearnadsa daibh
  

he? Maseadh abairsi mar so, Domine, quid me vis facere
  

.i. a Thighearna cad dob ail leat do dhenamh damh: amhail
  
20] 
 adeir in salm, paratum cor meum, paratum cor meum .i. ata
  

mo chroidhi ullumh do choimhlinadh gach uile neithe aithintear
  

dim in prelaid do reir a thoile, cidbe slighi ghebhas mu thoil
  

fein: oir ni fhuil ni is saebhi don lucht uird na ceimniughadh
  

do reir a toili fein, amhail adeir Bernard, nach fuil re loscadh
  
25] 
a n-ifrean acht an toil dhilis bhis ac neach, nach ail leis do threigin
  

abhus, amhail adeir an proverb so Bernard, nichil ardebit in
  

inferno nisi propria voluntas: tolle propriam voluntatem et
  

infernus non erit .i. is i in toil dhilis is lasair a n-ifrean, agus
  

togaidh an toil sin agus ni bhia ifrean ann. Is i is toil dhilis
  
30] 
ann, in toil nach fuil coitchinn ac Dia agus ag an chomharsain.
  

Gemadh maith do thoil fein, is ferr do reir na h-umhla a cengal
  

re toil an uachtarain. Maseadh bi ni is teo agus ni 's
  

duthrachtaidhi a' coimhlinadh an bhreitheamhnais do chuireadh
  

ort na mar do bhethea as t-ughdaras fein ris in saethar cheadna,
  
35] 
oir is ferr in umhla na an idhbairt, amhail adeir in proverb
  

so, melior est obedientia quam victimae. Agus is ferr duit
  

da reir sin, cluas do chroidhi do chromadh co duthrachtach


---

p.126


  

dochum na neithe aithintear dit, na moran oibrighthi d'idhbairt
  

do Dhia o dhuthracht do thoili fein: oir is ferr in da thoil {MS folio 44a1}
  

do choimhlínadh iona in aen toil: agus a foirbhtheacht na
  

h-umhla tuictear so. Gé iat na prelaiti dhligheas in umhla, is
  
5] 
iongantach an tarbha eirghes da tabairt dona h-iachtaranaigh.
  

Oir is mór tarbha na h-umhla do-nitear don uachtaran, agus
  

is mo na sin a denamh dona dainibh chomhthroma, agus is
  

ro-mhó a denamh dona dainibh is iachtaraighi na tú fein. Is
  

si in umhla so do choimhlín Criost ac eisiomlarughadh na ndaine,
  
10] 
or do rinne umhla da Athair co bas na croichi. Agus do bhi
  

sé ac modhsaine do Mhuire agus do Ioseph agus do chuaidh
  

se leo co Nasareth agus do umhlaigh e fein d'Eoin aga bhaistedh
  

agus do choimhlín se gach uili fhirendacht is in umhla. Tabhairsi
  

umhla dott uachtaran maseadh, agus tabhair anoir dona dainibh
  
15] 
 chomhthroma, agus umhla dona dainibh is isli. Ma do chlaenais
  

do chluas agus do chridhi dochum na neithe so co foirbhthi,
  

dearmait tech t'athar agus do phopul fein, agus is amhlaidh
  

do dhenair so:—ma do dhearmadais do bhésa agus do
  

ghnathughadh agus do cheadfadha agus toilemhain dúchusa
  
20] 
 nadura co leir, agus a claechladh co so-dhelaighthi agus tu
  

fein do choimhéad ona lochtaibh immuigh agus t'anam do
  

athnuadhughadh astigh co foirbhthi. Madh áil leat do
  

cheadfadha do choimhéad co duthrachtach, coimhéad ar tús
  

do chroidhi co foirbhfi. Gurob aire sin adeir in t'ecnaidhi,
  
25] 
 omni custodia custodi cor tuum, quoniam ex ipso vita procedit
  

.i. coimhead ar tus do chroidhi ina cach uili fhriochnumh os
  

uadha fein tic in bheatha, oir is ua dha ata coimhéad gach uili
  

cheadfadha.


DE AUDITU .i. DON EISTEACHT.
----------------------------


  
30] 
Oir is coir na cluasa do choimhead gan mbeith forbhfaeilteach
  

na ullamh na fuaranach na gabhaltach na cicrach dochum
  

gach comhradh. Agus na h-éistedh co h-indtinneach fabhaill,


---

p.127


  

na nuadheacht diomhain ele, na crossanacht, na mi-cheadfadh,
  

na murmar, na ithimradh, na comhrádh saebh. Oir grisaid
  

lucht na n-eisteacht toileamhail na neithe ndíomhaine dochum
  

athroithi. Gurob aire sin adeir Ieronimus, si non esset auditor,
  
5] 
non esset detractor .i. muna beith in t-eisteacht, ni bhiodh
  

in t-athimradhach. Bith a fhis agad maseadh, da ndeachmais
  

o eisteacht an ithimraidh nach beth se ann, or dobo ecal leo
  

sinne agus ar mi-rún dochrach dochum in inndechtha. Oir ní
  

fhuil aen ní anns an indtinn neimh-chiuin etroim sho-ghluaisti
  
10] 
is mesa na creitimh ro-urusa do cach aen ni, agus briathra
  

lucht an ithimraidh do lenmhain o indtinn mheardhanta, amhail
  

adeir Bernard, detrahere an detractorem audire, quid horum
  

dampnabilius sit non facile dixerim .i. ni h-urusa leam a
  

bhreathnughadh cia is mo dochoir, in t-athimradh do dhenamh
  
15] 
 na d'eisteacht. Na bí do chluas, maseadh, a chailleach dhubh
  

ata ana mnai phósta ac Criost o 'tai si arnad choisreceadh co
  

foirfi, ar ti a salchadh agus a truaillighthi agus a tuitme o
  

Dhia ar mhian na neithe ndiomhain trom peachthach so-thathaire
  

 so, agus seachain iad mar neimh marbhthach no
  
20] 
 mar chloidhimh da fhaebhar. Gurab aire sin adeir an t-ecnaidhi,
  

sepi aures tuas {MS folio 44a2} spinis ne audiant linguam nequam .i.
  

dena daingen don spin fad chluasaibh eadrat agus aingidheacht
  

in chomhraidh, agus dena cearcaill d'aithrighi agus d'ecla
  

Dhia timchill do chroidhi eadrat' acus cloidhimh na tri faebhar
  
25] 
fhadhbhas tú on gairdeachas t-suthain. Agus an croidhi aithnis
  

searbhas a anma fein, ní leigenn sé gairdiughadh comhaithach
  

ann, mar atá fear an aithimraidh arna fhadhbhadh on conach
  

flaithammtha nach leicend croidhe indraic in fhirein chuici. Na bi
  

mar bhoigsimha acad ghluasacht o gach uili chomhradh leis gach
  
30] 
aen ghaith: agus na claen dochum na n-adhmholta mbreigi
  

agus na tabhair a chonaich fein d'aen neach da ndingna tarcuisne
  

na tathair ort, agus na gluaiseadh fearg na díomhainis ele thú
  

do bhuaidhridh do shigha. Na bogadh do chluas o bhindis


---

p.128


  

na canntaireachta ni is mó na on tex gan cheol, amhail adeir
  

Augustin, quotiens plus me delectat cantus quam id quod
  

canitur, totiens me penaliter peccasse confiteor .i. gach uair
  

is bindi lium in chantaireacht na an tex, admhaim co peacuighim
  
5] 
co pianamhail. Ma tá so ina chin, is doigh linn is mor an choir
  

do ni an eisteacht na cruitend agus na timpán agus na n-orgán
  

agus na liuit agus na ngitarn agus na mbuabhall agus na
  

n-adharcch agus na sughradh agus na mbindis mbaeth ndíomhain
  

ele. Tusa iomorro, madh ail leat ceimniughadh do dhénamh
  
10] 
d'indtinn ghloin dochum molta na naemh agus na n-aingil
  

ata lán do bhindis agus do ghlóir, diult gach uili dhíomhainis
  

an-imchubhaidh uaitt.


DE OLFACTU .i. DON BHOLTANUGHADH.
---------------------------------


  

Oir is cóir in t-srón do choimhéad ar ecla co mmellfaidhthi
  
15] 
 dochum díomhainis o bhaladh na neithe ndeagh-bhaladh, amhail
  

atait na h-uindminti deagh-bhaladh examhla, amhail ata muscata
  

agus na spisraidhe aromata agus na luibhi agus na blatha agus
  

na croind agus in duille agus na biadha agus na deocha deagh-
  

bhaladh agus a cosmhaile, iondas nach mealltar an croidhi
  
20] 
trithu so d' fhaghbhail t-síraidheachta in bhréntuis t-suthain
  

agus na pian n-aicinta. Oir do ghebhair brentas sír ar son
  

in bhalaidh dobo milis leat, amhail adeir an faidh. Da roibhi
  

do cheand no do chroidhi eslan, gabh boltanughadh creacht
  

Chriosd agus a fhola agus a choroine agus a chroidhi agus
  
25] 
sasfaidhthear do ghalar ni is inilli agus ni sa míllsi uatha. Agus
  

gebe sástar aen uair amhain on boltanughadh ro-mhilis, ní
  

faicfaidhthi do na dimhainis ele so acht mar mhorgughadh
  

ndo-choidribha.


DE LOCACITATE .i. DON LABHAIRT.
-------------------------------


  
30] 
Oir is coir an bel agus an tengha do choimhéad co maith
  

o gach uili dhroch chomh{MS folio 44b1}radh, mar ata ithimradh
  

agus murmar agus crossanacht agus celg agus moladh bhréici
  

agus tarcuisne agus brég agus eithach agus aithis a nDia no


---

p.129


  

a nduine agus mi-chlu agus a cosmhaile. Bith a fhis agad, a
  

dhuine, os éicin résun don bhreithir dhimhain ele la na breithi,
  

curab cruaidh agus curab ro-chruaidh don droing so adubhramar.
  

Maseadh, madh áil leatsa buaidh do bhreith, na suigh a fochair
  
5] 
na droingi so aca fuil cloidhimh gear tri faebhar dochum do
  

bhuailti mharbhas triur do cach buille .i. iad fein ar tús, in
  

tan fhoillsighit a mbeith folamh on grádh, agus lucht a
  

n-eisteachta ann sein mharbhas an grádh bhis aca, agus an
  

lucht ar a ndentar he acc marbhadh a clú. Bid drong ele ann
  
10] 
fholchas a n-ithimradh agus is edh adeirid, ni aibermaisne ni
  

re dainibh eli orra so, agus in t'iúl do chualabhairsi is fír e,
  

agus cidh inmhain linne iad, ni fhéad a ceartughadh. Agus
  

adeirid drong ele aca, is deimhin curab maith in lucht chrabhaidh
  

iat a morán do mhodhaibh, agus atait siat an-umhal mi-dhuthrachtach
  
15] 
 do-cheartaighthi a modhaibh eile. Adeir drong
  

ele curab mór in dighbhail a mhéid do t-saethair agus do
  

shubhailcibh maithi ata indta sut agus iad aca milleadh ar
  

beacan. Seachainsi, a dheiscibal ghradhach, co duthrachtach
  

nach fadhthar tú is na lochtaibh so, amhail adeir an t-egnaidhi,
  
20] 
quia corrumpunt mores bonos colloquia prava .i. co truaillit
  

na comhraiti saebha na besa mhaithi. Maseadh na tarra tar
  

lochtaibh na tar maindeachtnaighi duine re duine ele, acht
  

muna ticir ris fein aca theacasc co trocaireach, no aca
  

cheartughadh a fiadhnaisi morain, no ac furalamh a cheartaighthi
  
25] 
ar in uachtarán, no ar nech eile aca fuil cumhachta a cheartaighthi.
  

Dena a fhurtacht ar gradh Dhia co cairdemhail mar fhear
  

ghuasachta móir, agus muna derntar mar so he, ata se ana
  

mhurmar agus ina ithimradh. Atait drong ele dibh ac dítin a
  

locht fein agus nach scuirend a ghearan agus a mhi-chlú a
  
30] 
companach. Agus na indtsamhluighsi tu fein riú so, agus
  

narab ail leat tú fein do fhaicsin ionmholta choidhchi o thathair
  

duine ele. Agus na bí gairsemhail na garramhail, agus na
  

bí ac aithris na neithe nuadh agus ac tuirimh neithe ndiomhain
  

maille re bhriathraibh blaithi, acht mol neach co coigiltach,
  
35] 
agus tathair ni is coicilltaighi da ndearnair, oir is o imarcraich
  

an chroidhi labhras an bél, ar son co foillsighthar ar briathraibh


---

p.130


  

in duine ammuigh ciondas bhis sé astigh. Corob aire sin tuicter
  

da labhra in duine co toileamhail do chailidheacht an bhidh,
  

a bheith craesach, agus da labhra d'fhoirm agus do chail na
  

mban, fer druisi sin, agus da labhra do ghael agus do chonach,
  
5] 
 in diomas sin. Da labhra d'oibhfici agus d'anóir agus do
  

phrelaideacht, sainnt sin[semi ] agus dona h-anndlighibh do rindeadh
  

do fein, feargach sin. Da labhra d'airdi caich agus da
  

tharcuisne fein, tnuth sin. Da labhra d'fhuath agus d'asaenta
  

caich, fear ficha hé. Da labhra do ghniomh no do thathair
  
10] 
na prelaiti, murmar sin. Da labhra d'imarcraigh in
  

cheartuighthi, duine righin no ro-chruaidh no suarrach uime
  

fein sin. Da labhra d'fhanamhad no do neithibh étroma,
  

duine utmall folamh sin. Da labhra se brec co h-urusa, bás
  

anabaidh sin. Ma fear luighi do thabhairt co dian no co
  
15] 
toileamhail he, no ma fear eithigh, na creidtear do. Ma neamh-fhoighideach
  

 hé, fear as-urramais agus {MS folio 44b2} duine so-fhuathuighthi
  

 sin. Ma mian lais na neithe saeghulta, duine
  

damunta hé. Cidbé bhes maindeachtnach no toirrseach dochum
  

na ndeagh oibrighthi, duine leasc sin. Cidbé bhes ullamh
  
20] 
forbhfailteach dochum na n-oibrighthi ionmholta, duine
  

duthrachtach naemhdha he. Arna chloistin sin duit, teith
  

an raed agus caoimhain an t-anam. Ar egla co fuighthi so-thathaire
  

 thu ona neithe so adeir, coimhéad do bhél agus do
  

thenga o gach ní dho-cheartuighthi dho-mhúinti. Agus is
  
25] 
tarbhach duit thú fein do sheachna ar na comhráitibh sin.
  

Agus na bith do mhuindtearas re dainibh bhrasa, na re leanbhaigh,
  

na re dainibh an-egnaidhi, oir adeirid co neamh-fhechsinach
  

a mbeith ina n-oilibh. Tabhair dot uigh do chomhradh do
  

bheith tostanach, ciuin, silensach, beac, isil, tearc, blasta, iondas
  
30] 
co tigmhuigheadh co tarbhach a chach, agus co mbia se arna
  

thomhas o mhéid na deiscribhdi co coitcheann agus gan beith
  

bras na díomhain na feargach na caindteach. Na bi a' gabhail
  

leith-sceil dot bhriathraibh fein agus ceartaigh briathra cáich,
  

agus na tathair cách, agus muna dearnair mar so, ni h-aimsir
  
35] 
amháin do mhillis acht do phecaighis co trom. Tabhair dot


---

p.131


  

úigh curab a laimh na tengadh atá bás agus beatha: bás in
  

tan adeir si an t-olc agus dhiúltas an mhaith, beatha in tan
  

adeir si in mhaith agus dhiultas an t-olc. Curab aire sin is
  

coir urnaighi agus fuirechras do dhenamh amhail adeir in faidh
  
5] 
.i. pone Domine, custodiam ori meo et ostium circumstantie
  

labiis meis .i. cuir coimhead ar mu bhél, a Thighearna, agus
  

duin mo dhoras do thoirmesc an aindlighe iondas co ticair iul an
  

neith aderaind damh, agus ciondas aderaind he, agus ca h-uair
  

aderaind, ar egla mo ghabhala o ghaisthighibh mo bhéil fein.
  
10] 
Tegmhaidh fos moran do naimh agus do lucht chrabhaidh
  

do bheith ar lasadh do dhuthracht agus do ghradh ac tinnscaint
  

a comhraidi agus co n-abraid no go n-eisdid ni asa n-imthighid
  

folamh toirrseach leasc. Da madh neithe ghrasamhla no spioradalta
  

do cheimneochadais, is ar lassadh do ghradh agus do ghairdeachas
  
15] 
 do imtheoghadais. Smuain co friochnumhach, maseadh, a
  

fuil do ghuasacht agus d'ecla is in comhradh da gach aen le
  

madh mian beith co maith. Gurab aire sin comharlighimsi
  

duitsi t'anam fein do shlanughadh co h-inill agus seachain
  

na neithe so adeir in meid fetfair do choimhead do shitha.


  
20] DE NON IUDICANDO .i. NA DENA BREITHEAMHNAS AR NEACH.
----------------------------------------------------


  

Agus madh ail leat do bhel agus do thenga do choimhéad
  

co dlisdinach, seachain aithimradh do phrelaid agus do
  

chompanach: agus da faicir ni so-thathaire inntu, na tathair
  

co luath iad, acht fiarfuigh ar tus dit fein, cia thu fein, ac
  
25] 
denamh breithemhnais ar neach ele agus cora measa tu fein?
  

Oir is mor cas a fuilidh fein ni is mesa{MS folio 45a1} agus ni is ain-egnaidhi
  

agus ni is mi-chraibhdighe na in drong ar a fuil do bhreithemhnas:
  

amhail adeir an soisceul, quid autem vides festucam in oculo
  

fratris tui, et trabem quae in oculo tuo est non consideras?
  
30] 
Ypocrita! eiice primum trabem de oculo tuo et tunc prospicies
  

ut educas festucam de oculo fratris tui .i. a fhir an fhuar-chrabhaidh,
  

cread fa faici in brogh beac fa shuil do bhrathar,


---

p.132


  

agus nach faici in t-shail mhór atá at shúil fein? Maseadh
  

bean in t-sail as dot shúil fein ar tús, agus bean an brogh a
  

súil do bhrathar ann sein. Fiarfuighim dit anois ciondas bheanas
  

an breitheamhnas rit, oir ni iarrann neach in breithemhnas
  
5] 
so ort, agus ni h-eigin duit résun do thabhairt tar do chend
  

so: amhail adeir an t-apstol, unusquisque onus suum portabit
  

.i. imchuiridh gach neach a eire fein. Bith a dheimhin agad
  

na daine do ni na neithe so, breithnuigh co fuil iúl aca nach
  

fuil agadsa, agus co fuil adhbhar h-eigin aca nach tuigi, agus
  
10] 
 tigemha comadh mesa do dhenta fein na neithe so na don
  

aes sin. Abair rim maseadh, cread chum a thainic tu? .i.
  

in do dhénamh breithemhnais ar lochtaibh cháich, no ne nach
  

mó thainic tú d'iarraidh t-shlainti t'anma fein, agus do dhénamh
  

aithrighi dúthrachtaigh ad pheacaidh agus ad dhíomhaineas?
  
15] 
 Agus cia an neach fheadas beith co maith do neach ele agus
  

co h-olc do fein? Agus da tuctha na tri neithe so dot úigh co
  

duthrachtach, ni dingenta breithemhnas urusa ar neach eile.
  

Smuain is in breithemhnas dhímhain so do ni tu féin a fiadhnaisi
  

an bhreithimh chruaidh fhirendach ata agad agus 'cud fhaicsin
  
20] 
amhail adeir, nolite iudicare et non iudicabimini: in quo enim
  

iudicio iudicaveritis iudicabimini .i. na dena breithemhnas
  

agus ni dingintar breithemhnas ort, agus da ndearnair
  

breithemhnas ar aen ni, do ghentar breitheamhnas ort anns
  

an ni cheadna, amhail adeir in t-apstol, si nosmet ipsos
  
25] 
diiudicaremus .i. da ndearnam breitheamhnas oruind fein,
  

ni dhighentar breithemhnas ele oraind, agus da ndearnam so,
  

ni dhingnam breitheamhnas urusa ar neach ele. Cidbe lenab
  

ail a bheatha fein do scrúdadh agus do reimh-fheicsain, do
  

ghebha se indti nach indlorgaireachta do coir duine ele, acht
  
30] 
 foillseochaidh se o indtinn umhail fhirenda na daine ele naemtha
  

o dhochraidheacht a bheathadh fein. Leghtar a mbethaidh
  

in athar naemhtha re n-abur Arsenius, co ndubhradh ris cor


---

p.133


  

bheandaighthi he co foirfi ar son corab iad a pheacaidh fein
  

do chain se ar an saeghal, agus is doich lim cibe do chain
  

a pheacaidh fein, nach derna se breithemhnas ar peacaidh
  

caich. An uair do gheibhidh in fear so coir no aithis a nduine
  
5] 
eile, do bhid aca shaeradh co h-ind{MS folio 45a2}tinneach agus co
  

tarcaisneach umhal ann fein. Corob aire sin adeir Bernard,
  

omnino cave alienae conversationis esse aut curiosus explorator
  

aut temararius iudex .i. seachain foillsighthi phroisemhla
  

beathadh na ndaine ele, agus na bi ad bhreitheamh mheardhanta
  
10] 
orra, agus ge do fhaicthea oibre saebh agad chomharsain, corab
  

mó shaerair he. Agus muna féadair a oibre do shaeradh,
  

saer nach dochum uilcc do bhí a indtinn acht ainbhfis no melladh
  

no cás éigin ele. Muna féadair a shaeradh a modh ele, abair
  

corab ro-mhór an temtasion do rindeadh air. Cread do dhenadh
  
15] 
in temtasion sin dimsa, da mbeith co mór na cumhachta ud
  

aigi indum? Agus ni h-aga radh rit gan tathair do bheith
  

agad ar ciontaibh caich ataim aga radha so, agus ni da ligan
  

torat lais gan ceartughadh, acht nach áil lim tu do dhenamh
  

breitheamhnais dhamunta, na foillsighthi shunnradhach ar
  
20] 
 gach nduine. Madh ail leat do lochta fein do scagadh co maith,
  

na cuir iúl a n-adhbhar lochta na ndaine, mar ata comhrádh
  

saebh agus silleadh sibhlach na sul do sheachna co friochnumhach.


DE TACITURNITATE .i. DON TAST.
------------------------------


  

Maseadh tabhair grádh don leightheoireacht agus don
  
25] 
urnaighi agus tabhair don t-silens, oir is i so buime agus eochair
  

agus coimhéad in chrabhuidh uile agus na subhailci co leir.
  

Corab aire sin adeir Augustin, curab he in tast maith funndaimint
  

gach uili chrabhaidh, agus gan murmar agus gan leisci ar fear
  

a dhéanta. Agus na bith eagla anfaindi do chuirp na do chind
  
30] 
ort is in t-silens, oir ni dhein se urchoid do neach ar bith acht
  

lucht an mhurmair no na leisci, no dona dainibh ata buaidheartha
  

o smuaintighibh dhiomhaine, no dona dainibh bhriathracha.
  

Maseadh creidsi co ndein in silens furtacht do lucht na toile


---

p.134


  

maith agus co ndaingnighind na h-anfaind agus co ndein
  

forbhfailti dona dainibh thoirrsi agus co ndein comhfhurtacht
  

dona dibeartachaibh agus co sasann se na h-eslann agus togbhann
  

na daine thuitmheacha agus co lasann na h-urnaighthi agus
  
5] 
co ngradhaighind na smuaintighthi agus co n-ardaighind lucht
  

an indtsamhluighthi, amhail adeir an faidh .i. in silentio et
  

spe erit fortitudo vestra .i. is a tast agus a ndochas do ghebhthai
  

neart, agus ni dubhairt se bhur n-anfainde, na bhur n-eslainti
  

ann so. Adeir Ieremias, bonum est viro cum portaverit iugum
  
10] 
 Domini ab adolescentia sua .i. is maith don fhear imchuiris
  

cuing in Tighearna as a oigi. Suidhfidh in duine bhes ana
  

aenar agus do dhena tost agus eireoch{MS folio 45b1}aidh fein os
  

a chinn fein agus sailteoraidh se ar na neithibh thalmhaidhi
  

agus chorpardha ac smuaineadh na neithe milis flaithemhtha
  
15] 
 ina shilens uaigneach thorthach fein. Tabhair dot úigh anois
  

an mhéid fhoghnas an silens buidh trocuireach, agus a dénann
  

imarcraigh an chomhráidh do dhighbhail, agus bith a dheimhin
  

agad cidbé smuaineas a pheacaidh fein agus pian ifrinn agus
  

a chrioch dhéighinnach do shír agus glóir fhlaithemhnuis
  
20] 
Dhia o indtinn lasamhail, saindteochaidh se co h-indtinneach
  

o thoil in chroidhi silens milis agus uaingius inntinne. Agus
  

dobadh ionann le lucht an t-silens fhirindighe a cur dochum
  

bais no dochum dorais ifrinn bhuan re comhradh na re casaibh
  

saegalta. Oir tuicidh an indtinn ata arna beandachadh do
  
25] 
Dhia nach féadann si na gairdighthi neamhdha agus na neithe
  

domhunda do thagmhang a n-aein fheacht. Bisi maseadh,
  

a bhean phosta Chriost at aenar ag tabhairt grádha don t-silens,
  

iondas co coimhéada tú tú féin do Dhia ina aenar, os é do
  

thoghais ana aenar tar chách uile. Agus bith a fhis agad co
  
30] 
fuil fear pósta naireach agat, agus nach ail leis e fein do
  

thaisbenadh duit a fiadhnaisi caich. Agus créad ata duitsi, a
  

bhean phosta Chriost ris in cethirn agus re h-imarcraidh an


---

p.135


  

chomhraidh, acht beith ag scelaidheacht agus a' comhradh rit
  

cheile mhilis fein agus at smuaintiughadh agus at urnaidhi?
  

Oir mar nach féadann in t-aen tobur amháin sruthain iomdha
  

examhla do thabhairt as, ni fhéadann in t-aen bhél urnaidhthi
  
5] 
mhilis agus diomhaineas comhraidh do thabhairt uadha.



DE GULA .i. DON CHRAES AGUS DO CHOIMHÉAD AN 
 BHLAISEACHTA CO MAITH
--------------------------------------------------------------------


  

iondas nach iara se biadh na
  

deoch do reir datha na blasa, acht do reir eicintais. Agus na
  

h-iarr gloir ar son treighinais na bidh da dearoili, oir do
  
10] 
mhill Iesau a shinnseardhacht agus a oighreacht ar bolgum
  

brochain, agus do chaith Elias feoil mochrach agus i n-esbartain
  

do thoil in Tighearna gan dighbhail da anmain. Corab aire
  

sin adeirimm nach hi cail in bhidh na na dighi digeltar ar neach,
  

acht a thoil agus modh a chaithmhi: oir ciondtaidtear neach
  
15] 
a n-aran agus a linn agus a pis agus a ponaire agus a praisigh
  

agus a n-uisci agus ina leithidibh do bhiadhaibh dhearoile eili,
  

da caither co h-imarcrach iad no roimh in uair iomchubhaidh
  

no co lasamhain sduidearach no co miangasach no co craesach.
  

Uch! Is truagh truagh! O do nithear peacaidh iomdha
  
20] 
urchoideach is na proindibh dochraidhi so, cad do-ghentar
  

ris in cocaireacht agus ris in digh agus ris in fin agus ris in feoil
  

agus ris in iasc shaillti agus ris na lictubhairibh millsi agus
  

rena cosmhailibh? Bid moran ann leis nach lor in biadh fein
  

gan puidair agus neithe mellta eili do chur air do ghradhughadh
  
25] 
agus do mheadughadh in chraois agus cuirid goirtes agus blassa
  

examhla ele ar na biadhaibh do mheadughadh a craois, agus
  

caithid luibhi noid spisraidhe do ghearughadh a deochadh
  

agus ni chuimhnighid a ceili firi agus fer pósta na h-anma .i.
  

Isu Criost dar bhiadh domblas ae agus dar dheoch aiget do
  
30] 
bhar gradhsi. Agus ma chuimhnighthaoi, ni fhoillsighthi
  

corab mna posta do sibh ar son cruais na riaghla bidh na dighi
  

do reir indtsamhluighthi, acht cocaireacht agus neithe
  

phroiseamhla sesgaire agaibh a n-aghaidh riaghla bhar


---

p.136


  

slanaighthi fein. Bid drong ele aca ac togbhail nathain tre
  

phrois dona biadhaibh .i. is olc dom cheand so agus buaidhreadh
  

se an inchind agus is olc dona suilibh he fos agus tromaighi
  

se in gaile agus ni h-iomchubhaidh dom chailidheacht {MS folio 45b2}
  
5] 
uile he agus is adhfhuathmhar a bhlas agus athnuaidhigh se
  

m'eslainti agus ata naimhdinas aige rem bhallaibh co léir.
  

Cidbé tusa, a fhir na proisi so, fech dod chogus féin agus coigil
  

don fher ata friotholamh duit agus don ti atá agadt eisdeacht ar
  

egla do mhurmair agus 'tai at immradh do agus don tí do
  
10] 
 t-shaethraigh an phroind sin duit maille re dighbhala. Oir
  

foillsighidh an phrois so nach deiscibal do Bhenedict tu adubhairt
  

comadh lór dona braithribh da phota potaisti. Maseadh is
  

deiscibal do mhaighistir in chrais .i. d'Epicurus tu, amhail
  

adeir Solumh .i. fili non te effundas super omnem escam .i.
  
15] 
 a mhic na doirt tu fein ar na mbiadh, oir is slainti cuirp agus
  

anma an caithimh measardha, amhail adeir an t-apstol, .i.
  

esca ventri et venter escis, Deus autem et hunc et has destruet
  

.i. scriosfaidh Dia in biadh bronnmhar agus na bronna
  

biadhmhara. Agus tabhair so dot uigh co h-indtinneach agus
  
20] 
 corab mo t-shasfas tu t'eigentas na do thoil.


DE LUXURIA .i. DON DRUIS.
-------------------------


  

Oir tic si on chraos immarcrach bidh agus dighi agus as cóir
  

a seachna o resunaibh iomdha. An chead reasun: or salchaidh
  

si in corp, oir adeir an t-apstol corab leath amuigh don chorp
  
25] 
 atá gach uili pheacadh agus corab ann astigh pheacuigheas
  

is in druis. An dara reasun: co fuil an peacadh so bren a
  

fiadhnaisi Dhia agus na n-aingil: corab aire sin adeir Genesis
  

co tuc Dia indeachadh an pheacaidh so o sreibh teinedh bhreine
  

dhioghaltach do lucht na druisi. An treas reasun: arna
  
30] 
faghbhail ni shataighind si neach, agus crochaidh si an inntinn
  

arna criochnughadh. An ceathramhadh reasun: mar
  

choimhlionas neach an peacadh so, fuathighidh se na mna


---

p.137


  

dob annsa leis ar domhan, amhail dhearbhthar a Tamar. An
  

cuigeadh reasun: do ni an peacadh so teghdhais dhilis don
  

Diabhul do mhnai phósta ro-ghradhach Chriost. An seiseadh
  

reasun: an t-anam do bheith arna shásadh ar tus o smuaintighibh
  
5] 
mhillsi chobhsaidh in gairdighthi neamhtha saluighthear co
  

dochrach is in peacaidh so he ona smuaintighibh neamh-ghlan
  

agus o chriochnughadh na coiri. An seachtmhadh reasun:
  

cach ni maith da ndentar a n-h-eagmais na genmnaidheachta
  

nach tairbhaighind se. An t-ochtmhadh reasun: fadhbhaidhthear
  
10] 
 e o naire na h-oghachta, iondas nach feadtar a lesughadh
  

o sin suas, amhail adeir Ieronimus .i. cum omnia possit Deus,
  

virginem non potest suscitare post ruinam .i. cid feadann
  

Dia gach en ni do dhenumh, ni fheadann se an ogh do
  

truailleadh do aithbheochadh aris, gidh eadh feadaidh se a
  
15] 
saeradh o phein agus ni h-ail leis coroin na h-oghdhachta do
  

thabhairt di. An naomhadh reasun fana coir gradh mor do
  

thabhairt don oghdhacht: a beith gaelmhar ris na h-ainglibh.
  

Corab aire sin adeir Ieronimus .i. profecto in carne praeter
  

carnem vivere non terrena vita est sed celestis .i. is ionann
  
20] 
beith is in colann a n-eagmais na colla agus in bheatha neamhdha
  

iar tarcuisni na beatha talmhaidhe. Corab aire sin adeirimm
  

corab airdi do luaidhigheacht an bheatha ainglighi do gheibh
  

nech o thinnlaicthibh na ndeagh-bhes na a beith aigi do reir
  

na naduiri: oir an duine bhis ana aingil conách sin, agus an
  
25] 
tan bhis ina oigh subhailci sin. Tuic maseadh corab do reir
  

na subhailci do gheibh an duine an conach ata ag an aingil
  

do reir naduiri, agus corab iad oifigi tinnlaicthi Dhia iad araen.
  

Da tugair dot uigh co friochnumhach {MS folio 46a1} na neithe so, ni
  

ghraidheochair salchar na colla da n-éis.


  
30] DE TACTU .i. DON TAGHALL.
-------------------------


  

Agus seachain ar tus do lamha o gach uili ni neamh-cheaduightheach.
  

 Maseadh na tabhair agus na gabh aen raed gan chead
  

dot uachtarán, agus na h-oibrigh aen raed gan chead do. Agus


---

p.138


  

na taghaill ben, gemadh gael no gemadh arrsaidh no cemadh
  

craibhdheach hi, agus na glac a muinel na meadhon. Agus
  

na faisc a lamh, agus na sil ina h-aghaidh hi. Gach ni narbh
  

ail leat do dhenamh do dhuine duit, na dena fein ar neach ele
  
5] 
é. Is i do fhreagrasa iar so .i. ni h-ail lim in bharamhail sin
  

do thabhairt damh, oir ata mo chogus daingin. Is é mo fhreagra
  

ortsa ann sin .i. gin co dein se dighbhail duitsi, co ndingna dod
  

chompanach no dot chomharsain. Cin co dearnadh sé dighbhail
  

d'aen neach, atá sé mi-ghnéitheach re dénamh, amhail adeir in
  
10] 
t-apstol, seachain sibh fein ar gach uili ghné don olc, agus ni h-ar
  

in oibriughadh ndi-mholta amhain, acht ar a ghneithibh eili.
  

Da dhearbhadh sin, cach uair do bheirir scannail do neach
  

eili, is tu féin do dhamnas co sunnradhach. Corab aire sin
  

aithnim dit gan tu fein agus fear do bheith a n-uaingis libh
  
15] 
fein, gemadh gael he no cemadh craibhdheach. Agus na
  

dena comharthadha iomdha oir foillsighidh sin na mna do
  

bheith folamh. Agus na h-abair briathra naid nathain iomdha
  

idir na comhurthadha so asa tuicfidhi dánacht na folmhachta
  

agus in mi-chrabhaidh ort. An tan bhus a' comhradh, na
  
20] 
sín do mhéar, agus na dena amhailthi leat lámhaibh. Agus
  

na glac a sliasta, agus na glac a n-aen ionad hi, ar son co
  

foillsighid na comharthadha so in bhen chrabhaidh do bheith
  

bras no amh-naireach. Na sin do lamh dochum aen duine
  

choidhchi, agus na faicthear nochtuighthe hi, acht maille re
  
25] 
h-eigintais, oir dlighi in bhen chrabhaidh beith daingin nairech
  

do chorp agus d'inntinn.


DE HABITU CORPORIS .i. D'AIBIT IN CHUIRP.
-----------------------------------------


  

Agus is coir aibit in chuirp do choimhead co friochnumhach,
  

iondas na bu fhollas ann ni do bhearadh naire do neach ele.
  
30] 
Is uime sin aithnim dit gan do cheimniughadh do bheith eadtrom
  

na bogcuisech utmall na scailteach, acht bidh se min trom


---

p.139


  

cobhsaidh agus mall mesardha naireach. Agus na bidh do 
  

chorp neamh-chobhsaidh agus na salchadh e, agus bidh se
  

deisgribhdeach ceart riaghalta. Agus na bith do shlinden
  

direach na sesmhach, acht co mesardha isil crom, agus na bith
  
5] 
do mhuinel co sduaghamhail, acht connaimh so-fhillti he. Na
  

bith do cheand ina roth, acht co cobhsaidh crom umhal
  

measarrdha. Agus na bith t'aghaidh luaimneach eatrom
  

amh-naireach, acht coimhneartuighthe, mesarrdha, aentadhach
  

agus co neamh-urchoideach. Na bith t'eadach co deallruightheach
  
10] 
 na co h-imarcrach, acht co lor agus co mesarrdha.
  

Agus na bith adhbhar h-eadaigh mor-luaigh na dearoil, acht
  

co coitcheand agus co meadhonach: agus na bith h-eadach
  

salach na ro-shochraidh na deallruightheach, oir foillsighidh
  

eadach dibh so mainneacht naid ilar glormhaire, agus foillsighidh
  
15] 
 aroile dearoili agus inisli, agus ata an ghloine ro-mhor no an
  

salchar dochraidh an-iomchubhaidh don chailligh dhuibh. Na
  

bith h-eadach ro-fhada, oir iss {MS folio 46a2} dochraidh scuab ar eadach
  

na caillighi duibhi, agus na bidh sé ro-ghearr, acht arna thomhas
  

co meadhonach. Agus na bidh do bhroca ro-chumhang na
  
20] 
ro-sciamhach, acht co fairsing deagh-ordaighthi. Na bith
  

cengul na peintiuracht examhail ar do chris na ar t'asan na
  

ar iadha do mhuinchilli, acht gradhuigh an ní coitcheand orra
  

so uile, agus na bith examhlacht agad orra so i n-examhlacht
  

ionmholta. Na déna ro-shubhachas le lucht an t-subhachais,
  
25] 
na ro-dhubhachas le lucht an dubhachais. Agus na claitear
  

thú on aibriseocht, agus na h-arduigh tú fein ar ciunas da fuighir.
  

Adeirim rit i ncach uili aimsir agus i ngach uili mhodh bí ar
  

nad thegasc indut fein a comhartha na subhailci a cruth na
  

foirbhtheachta. Na tigidh dit oilbheim na scannail do thabhairt
  
30] 
do lucht an-cheartuighthi, acht treoruigh iad ot eisiomlair
  

fein dochum na neithe is ferr. Agus da coimhéadair co
  

friochnumhach mar so na ceadfadha amuich, is cóir co
  

coimhéadfair co foirfi na ceadfadha astigh, agus is trit na
  

coimhéadaibh so coimhéadtear in croidhi co ro-fhoirfi.




---

p.140


DE CUSTODIA CORDIS .i. DO CHOIMHEAD IN CHROIDH
----------------------------------------------


o tic 
  
gach uili smuaineadh o salchur in t-anam, agus is e
  

in brentus agus an salchar sin dhelaigheas re Dia he o
  

shaebhdhacht na smuaintighedh. Agus dlighi so do dhibirt
  
5] 
uait o thri modhaibh .i. o oibriughadh agus o fhaisidi agus o
  

smuaintiughadh naemhtha. Maseadh na bi diomhain choidhchi,
  

acht saethruigh dod lámhaibh no dod leightheoireacht na
  

dot urnaidhi, iondas co seachnair mar so gach smuaintiughadh
  

urchoideach, oir is a smuaintighibh agus a mianaibh dhuine
  
10] 
dhiomhain lesc a comhnaidhi sir. Muna feadair a ndichuir
  

mar sin, eirigh co h-umhal tarcuisneach dot fhaisidi, oir ni
  

h-ionmhain leis an Diabhal an duine nochtas a fhorbhfailti
  

agus a chomhairle, agus seachnaidh se iad mar dhainibh
  

chomhraiteacha mi-runach. Uair is trit na smuaintighibh
  
15] 
naemhtha dicuirthar in Diabhal agus cuirthar a oibrighthi ar
  

neamh-nidh. Agus smuainsi sin co toileamhail do scris an
  

Diabhail agus a chumhachtan. Is don da mhodh so adeir
  

an faidh na briathra so, quoniam cogitatio hominis confitebitur
  

tibi et reliquie cogitationis diem festum agent tibi .i. do dhena
  
20] 
smuaintiughadh in duine faisidi duit, a Thighearna agus do
  

dhena fuighill in smuaintighthi so la sollamhna duit, oir is
  

iad na smuaintighthi mhaithi, ar ndibirt na ndroch smuaintighthi,
  

faisidi an fhuighill so da ndentar sollamhain an fhirein ac breith
  

buidheachais ar Dia do dhichuir freamha do locht uile. Maseadh
  
25] 
narab beg let beith a' smuaintiughadh na neithe naemhtha
  

co toileamhail do dhichar do locht.


DE SUPERBIA .i. DON DIMAS.
--------------------------


  

Agus da mothaighthar a ndoras t'inntinne he, na h-oslaicc
  

doras do chroidhi roimhe choidhchi, oir is maille h-imarcraidh
  
30] 
 lina bhis se. Tic se co minic o uaisle an chinigh no o neart
  

no o shochraidheacht no o eagna no o ghrasaibh eigin ele. Is
  

coir teacht ina aghaidh o résunaibh{MS folio 46b1} iomdha. An chead
  

reasun: nach fuil ni ar bith agad fein acht iasacht agus faighdhi,
  

agus gemadh uait fein fos do ghebhta a fuil agad, dobo iomdha


---

p.141


  

espadha ort, agus o nach fuairais aen raed uait fein, is ro-mhór
  

t'airlicthi .i. a thesta uait agus a fuil agad. Maseadh madh
  

ail leat in ghlóir do dhénamh as do ní fein, na déna as na
  

h-airlicthibh hi. An dara réasun: smuain do shír crioch cach
  
5] 
neithe dibh so, amhail atá an duine uasal no sochraidh no
  

ecnaidhi ciondas bhias a chrioch? Agus gabh t'eisiomlair
  

as in géisachtaidh do ni díomas as a h-earball agus umhla as
  

a cossaibh. Corab aire sin dearbhthar corab ainglica in duine
  

nach denann umhla as a chrich na in phécocc. An treas résún:
  
10] 
 is é in neach is mó do gheibh is airdi cuntas, da dhearbadh nach
  

leis fein aen raed, uair ní bhí cuntas ar neach as a raed fein.
  

Maseadh na h-arduigh as do neithibh choidhchi, acht umhluigh
  

dochum an chuntais. An ceathramhadh résún: cach airdi
  

da mbeith na tinnlaicthi, is cóir ardughadh ar grádh in tí
  
15] 
 do-bheir duit iat. Da reir sin bi ullumh dochum buidheachais
  

agus dearmaid an diomas o nach ar a shon fuarais aen raed.
  

An cuigeadh reasun: na daine ardaigheas iat féin as na
  

tinnlaicthibh, isleochar on breithemhnas fhirenta iat, oir gach
  

aen arduigheas é fein, isleochaidh Dia é agus baidhthear a n-aicén
  
20] 
ifrin he maille ris in Diabhail ndiomsaigh. An seiseadh resun:
  

cidbé chonnmhus i n-umhla na neithedh so do gheibhthear
  

na gairdighthi naemhdha astu, oir airdeochar an t-umhal
  

agus do ghebha glóir fhirindeach maille ris na naemhaibh. An
  

seachtmadh reasun: ma do chitear duit corab maith na neithe
  
25] 
tuitmeacha diombuana so in t-saeghail, is cóir duit mes ro-ghear
  

ar na neithibh mharthanacha ghlormhaire. Tuic maseadh
  

os tre shaethar agus tre dheithiti ro-mhóir do gheibhtear na
  

neithe aimseardha diombuana, corab mór agus corab ro-mhór
  

in saethar is indénta dochum na neithe marthanach nglórmhar.
  
30] 
 An t-ochtmhadh reasun: nach fuil a fhis ac neach ca fhad
  

leicfidhthear na neithe so duit, gurab aire sin adeirmait in mhéid
  

gairdighthear neach is na neithibh so, is i an méide sin islighthear
  

e ona ndul uadha, oir gach airdi da mbiadh an ceim, is moidi
  

an tuitim. An naomhadh reasun: mar nar choigill Dia dona
  
35] 
h-ainglibh agus iad ar neimh, is lugha na sin choiglis é duitsi


---

p.142


  

ad chre agus ad luaithredh agus tú ar talmhain, oir is mó is
  

so-fhulaing an dimus is in duine chonáich na is in duine bhocht,
  

cin corab mi-fhulaing a ceachtar aca e. Ma chuimhnighisi
  

na neithe so co toileamhail, rachaidh cach uile chumhacht an
  
5] 
pheacaidh od chroidhi mar dheataigh.


DE VANA GLORIA .i. DON GHLÓIR DHIMHAIN.
---------------------------------------


  

Agus da ti si at chroidhi ata si gaethmhar so-indarbtha agus
  

na creid di. Agus tic an chair so co minic ona h-oibrighthibh
  

mhaithi an tan do nithear iad {MS folio 46b2} tre fhuar-chrabhadh do
  
10] 
 iarraidh na glóire dímhaine, no ma thinnscnais o indtinn mhaith
  

ar tús hé agus gurab toil leat a fhoillsiughadh fa dheireadh
  

atá sí dimhain, no ma mholtar thu as do dheagh-oibrighthibh
  

agus tú fein aga ghabháil sin chugad ana ghlóir atá sí fós dímhain.
  

Agus cidbe neach do bhí ag dénamh urnaithi no duthrachta
  
15] 
agus co ndubhradar a smuaintighthi ris, da faice nech do chai
  

mhór agus do dhuthracht uaingeach, do chuirfidh sé do
  

mhaitheas agus do dheagh-oibrighthi os aird, iondas co
  

mmolfaidhthi o chách thú. Agus ma do chonnaimh in duine
  

bocht na smuaintighthi so maille re toil ata in ghlóir dhímhain
  
20] 
 co folaightheach ina chroidhi, agus muna faghbha se aithrighi ann
  

sin, diberthar on gloir mharthanaigh hé. Is urusa cathughadh
  

reis an teidhm so o mhodhaibh iomdha, da tucair dot uigh
  

co h-indtinneach cat is freamh no is cailidheacht don ghloir
  

dhímhain. An chead mhodh: oir cuiridh indtinn toileamhail
  
25] 
na coiri so cach uili mhaith a neamh-nidh, oir do ní fear an
  

fhuar-chrabhaidh ainti agus urnaidhthi agus fuirechras agus
  

a cosmhaile mar do ní an firen, agus ní h-ionann indtinn doibh,
  

oir atá indtinn na glóire fire ag an firen agus indtinn na glóire
  

dímhaine ac fear in fhuar-chrabhaidh, oir is do reir a indtinne
  
30] 
 breathnuighthear gach aen. Masa duine ecnaidhe tú, is follus
  

duit corab mor an bhuirbe do neach cach uili mhaith do leicin
  

uadha ar son dímhainis a indtinne. An dara h-adhbhar: atá
  

ro-bhorb re tuicsin, do shaethar agus do mhaitheas uile do chur
  

a ndeithiti na tenga ag iarraidh an mholta bhreigi ma maith
  
35] 
 na h-oibrighthi, no in aithimradh ma olc: oir mar bhis in ghaeth
  

leat no at aghaidh, no an mallachadh no an beandachadh, no


---

p.143


  

an bigsimhain a' gluasacht le gaith no le sith, is mar sin bhis
  

an tenga ac oibriughadh co dimhain at aghaidh no leat. Tusa
  

iomorro, ma chreidi damhsa, cuir t'oibrighthi agus do
  

smuaintighthi co leir a llaimh t'fhir phosta .i. Isu Criosd aiseogas
  
5] 
duit iad agus a da chead oired rena cois. An treas adhbhar:
  

tigeamhaidh gurab duine bocht tu nach feadann moran deachair
  

do dhenamh ar do shaethar, maseadh na mill in beacan ata
  

agad ar neimh-ni, acht coimhead co h-inill hé: oir da tuiti fear
  

an chonaich, beith morán aigi thocfas he, agus da tuite in bocht,
  
10] 
ni fhuil aigi fear a thogbhala. An ceathramhadh adhbhar:
  

damadh laidiri tú na Samson ni fheadfa do pheacaidh fein do
  

scris choidhchi gemadh beg iat, acht le grasaibh an Tighearna,
  

agus da tucair dot úigh so co h-ecnaidhe, ni bheir dimhain at
  

oibrighthibh fein choidhchi. An cuigeadh adhbhar: bith ecla
  
15] 
ghnaith ar fear an fhuar-chrabhaidh agus ni bhi ciunas co
  

brath aigi, ar ecla co millfedh sé in ghloir fhuair sé o shaethar
  

mhór, tusa iomorro, ma sduidearas co firendeach, do cheimnighis
  

co h-indill, agus ni fhuil ecla molta na tathaire ort. An seiseadh
  

adhbhar: da ngabha galar no naire fear in fhuar-chrabhaidh,
  
20] 
tuitigh a aimsir o sin amach a searbhas{MS folio 47a1} agus a toirrsi,
  

agus an ghlóir dhímhain do bhí aigi ina ghairdeachas téit si
  

uadha co dochraidh in tan sin, tusa iomorro, ma bearar ort
  

a n-oibrighthibh mhaithi, ní théit aen raed uait, agus ma do
  

ghabh neach eile eisiomlair uait, is tarbhach duit hé. An
  
25] 
 seachtmhadh adhbhar: in ghlóir atá ac Dia fein gan roind
  

dob áil le lucht na glóire dímhaine a faghbhail mar ghadaighibh
  

no mar shladaidhaibh gan truailleadh, amhail adeir Iob, quae 
  

est spes ypocrite si avare rapiat .i. cread in doigh ata agad,
  

a fhir in fhuar-chrabhaidh, do rindi in t-sladaidheacht
  
30] 
th-sanntach, acht pian ifrin bhias agad phianadh tre bithu
  

sír? Tusa iomorro, tabhair glóir mharthanach do Dhia at
  

oibrighthibh, iondas co coimheada do thoil mhaith in sigh
  

indut fein, amhail adeir an Soisceal, gloria in excelsis Deo


---

p.144


  

et in terra pax hominibus bonae voluntatis .i. glóir do Dhia
  

is na h-ardaibh, agus sígh do lucht na cain toile a talmhain.
  

An t-ochtmhadh adhbhar: oir is mór in dith agus in espaidh
  

loighed an t-saethair agus na deithidi do nithear dochum na
  
5] 
gloiri marthanaigh agus ro-mhéid in t-saethair agus na deithiti
  

do nithear dochum na gloire dimhaine. Agus co fírindeach
  

ní fhuil acht neimh-ni is in glóir dhímhain a fiadhnaisi na glóire
  

suthaine. Agus da tucair so dot úigh co tarbhach, seitfir in
  

ghlóir dhímhain uait mar chaith shalach eadtruim.


  
10] DE INV IDIA .i. DON TNUTH.
--------------------------


  

Agus déna cathughadh cruaidh ris ar ecla an croidhi do
  

selbhughadh do. Agus tic an chair so o chlú agus o anoir
  

agus o shuaimmis agus o phrelaiteacht daine ele. Agus is
  

cóir cathughadh ris in cair so o mhodhaibh iomdha. An chead
  
15] 
mhodh dhibh: is dochraidh beith ac tnuth re sochraidheacht
  

cáich ar son nach feadann tú fein beith amhlaidh. An dara
  

modh: atai a' cathughadh a n-aghaidh Dia o tic gach maith
  

agus gach cumhachta, amhail adeir an t-apstol, qui potestati
  

resistit, ordinationi resistit .i. gebé chathuighis a n-aghaidh
  
20] 
na cumhachtain, cathuighi sé a n-aghaidh in ordaighthi Dia.
  

An treas mhodh: mas mar duine umhal mbocht thainic thu
  

is in ord, is do dhénamh maitheasa thangas, agus ní do dhenamh
  

uilc na tnutha re suaimmis na re sochraidheacht na ndaine
  

ele. An ceathramhadh modh: is saebh agus is digind mi-cheille
  
25] 
 duitsi in duine ata a n-anóir agus a ndeagh-chlú ag cach,
  

curbh áil leatsa at aenar a mhí-chlúghughadh. An cuigeadh
  

modh: da feachair tú fein co maith, ni dingnair tnuth re neach
  

eli, oir ni fhuil a fhis agadsa ciondas atait cach a fiadhnaisi
  

Dhia, agus os é t'fhis fein atá agad is neamh-ghlan eaglach
  
30] 
 tuitmeach hé. An seiseadh adhbhar: i n-abartha nach molfai
  

na daine ut re fuil mo thnuth da n-athainti co maith iad:
  

ní fhuil amharas ar a mbeith maith agus atá a fhis agum chena
  
{MS folio 47a2}
 nach molfai a firind aniúil iat. Gurab aire sin guidhimsi
  

tusa masa crabhadh dob áil leat do dhenamh, cuir cach uili


---

p.145


  

bharamhail don taebh is ferr, oir is é in ní is inilli is cóir do
  

thogha. An seachtmhadh modh: is aingidheacht duit in tí
  

nach dearna díbháil duit na mallachadh riamh, acht hé ina
  

phreláit no ina charait no ina chomharsain duit, beith ag tnúth
  
5] 
ris gan adhbhar. An t-ochtmhadh modh: is mór in aingidheacht
  

agus in an-ecna duit beith ag tnúth re maitheas do chomharsan,
  

agus corab leat fein hí masa maith leat a beith aigisan, amhail
  

adeir Augustin, ama bonum proximi tui et tuum facis .i.
  

tabhair do ghradh do mhaitheas do chomharsan agus budh
  
10] 
leat fein hí. An naomhadh modh: do ní an tnuthach é fein
  

d'inntsamhlughadh ris in Diabhal bhis ac tnúth ris in crabhadh
  

agus re maitheas cáich uile aca chlaechlughadh. Maseadh
  

gabhsa ecla chugat agus dichair gach uile thnúth as do chroidhi
  

co luath. Gurab aire sin adeir Bernard, ma mhothuighir an
  
15] 
tnúth ac buain red chroidhi agus gurab olc leat sin, agus gan
  

t'airm cathuighthi fein do thabhairt di .i. do shúili agus do
  

chluasa agus do smuaintighthi, do chathuighis co maith agus
  

rugais buaidh.


DE AMBITIONE .i. DO MHIAN IN INDMHE.
------------------------------------


  
20] 
Agus ge roibhi in mhian sin a' gaire rit, na tabhair taebh
  

ris, oir is gear agus iomdha a cair agus a h-eiri. Bith an mhian
  

so choidhchi agad ghriosadh dochum na coiri, agus is coir
  

contrardhacht do dhenamh air o adhbharaibh iomdha. An
  

chead adhbhar dibh: is iomdha buaidhreadh agus deithiti
  
25] 
ata ar na prelaitibh aga tarraing dochum caire ac tabhairt
  

neich agus ag iarraidh neithe agus ac tabhairt graidh agus
  

tribuloiti n-iomdha is na neithibh atá futha, agus is ona ndénamh
  

so co maith do bheith sigh ionmholta ag in popal. An dara
  

h-adhbhar: is iomdha adhbhar fuatha utmall ata aca, agus
  
30] 
is iomdha labhairt agus gaire agus ithi agus ibhi agus morán
  

do neithibh eile a fuilit lucht na h-umhla ainmhfisach. An
  

treas adhbhar: dlighi beith friochnumhach do ghnath ar son
  

corab éicin doibh résún do thabhairt do Dhia i ngach gnimh
  

da ndingnaitt. Curab aire sin dhligheas lucht na h-umhla
  
35] 
 uili neamh-mhian na cairthi agus an eiri do bheith orra. An


---

p.146


  

ceathramhadh adhbhar: do chuiridar na prelaiti agus lucht
  

an chonaich uili iad fein fa shuilibh agus fa chluasaibh agus
  

fa thengthaibh cáich a scannail agus a n-ithimradh uatha agus
  

chuca, agus ni chuirid lucht na h-umhla agus na cobhsaidheachta
  
5] 
 na clamuir so dibh a fiachaibh. An cuigeadh adhbhar: ar
  

ndenamh gacha maitheasa doibh ar na dainibh bhis futha,
  

ni bhi gradh na ndaine so inntu tar eisi sin, acht beith aca
  

n-aithimradh mar naimhdibh. An seiseadh adhbhar: na daine
  

thic dochum na h-indmhe so, is maille re saethair agus re seirbhis
  
10] 
agus re mholta bhreigi tegait, agus is iad na {MS folio 47b1}tribloiti
  

sin tarcuisnigheas in lucht-chrabhaidh. An seachtmhadh adhbhar:
  

is cóir crioch na muinntiri so do stuidear co friochnumhach
  

ar mhéid a tuitme agus a nguasacht, agus is iat na daine is
  

lugha ghlacas in tribulóid so is mó atá ar slighi in ghairdeachais.
  
15] 
 An t-ochtmhadh adhbhar: is deacair duit cuntas lai na breithi
  

do thabhairt tar do cheand fein, agus gan deithiti lucht an
  

t-seachrain uile ort. An naomhadh adhbhar: is cora duit, mas
  

ledt shaint dob áil leat dul a n-indmhi, in t-innmhi is mó agus
  

is buaine agus is flaitheamhdha do shantughadh ina n-anfa
  
20] 
 marthanach, na in t-indmhi bheac shalach dhimbuan fhuicfis
  

tu a ngill rena chair. Agus da tucair so co maith, ni shannteochair
  

 in prelaideacht na indmhi in t-saeghail.


DE AVARITIA .i. DON T- SAINT.
-----------------------------


  

Agus da mothuighthear dochum in chroidhi hi, diult co dichra
  
25] 
 uait hi, oir atá sí dochrach agus ní h-eigin duit hí. Agus is
  

on conach agus o neithibh dhamanta thic si, agus is cóir
  

cathughadh re o mhodhaibh iomdha. An chead mhodh dibh:
  

cuirit siat friochnumh agus ceandsil mor ar in croidhi aga
  

faghbhail, ac denumh saethair agus fuireachrais agus mara
  
30] 
 agus tiri agus ac fulang guasachta iomdha ele, agus ní
  

mhothuighinn an bocht firi gradh na neithe so arna cur a
  

tarcuisne ar son Dia. An dara h-adhbhar: na daine da ndailtir
  

in conach bith ecla gach aein duine orra, oir sailit gurab gadaighe
  

in duine bocht, agus corab sladaidhi in duine saidhbhir, agus


---

p.147


  

ni mar sin bhis in duine bocht, acht bí se indill do ghnath,
  

ar son nach fuil aigi raed mhillis he. An treas adhbhar: in
  

tan theid a ni on t-santach toirrsighthir e chum bais, agus
  

bid suaimmis spioradalta ag an bocht ar son espadha an t-saeghail.
  
5] 
An ceathramhadh ni: an duine ghradhuigheas an saeghal bid
  

se ac seirbhis do mar mhodh ndochraidh agus mar
  

sherbhfhoghantaidhi shalach acca umhlughadh fein ann. Gurab
  

aire sin adeirmait nach fuil an conach ac neach da ngradhuigh
  

co mór he, ar son gurab modh do e agus nach tighearna, agus
  
10] 
 co ndeachaidh Dia uadha ar a shon leis, agus ata an duine
  

bocht ar son Dia ro-chonaich. An cuigeadh adhbhar: in
  

ti thinolas in conách, ni bhia sasta choidhchi, oir ni lór lais
  

aen ni: ata an bocht contrardha do sin, oir ni thaiscind se aen
  

raed do fein, agus do-bheir amach an ni fheadas. An seiseadh
  
15] 
 adhbhar: ata an conach ina ghaisti agus ina lin ac an Diabhal
  

a timchill luchta in chonaich fein, iondas nach leicind indtogh
  

doibh dochum Dia, amhail adeir an t-apstol, qui volunt divites
  

fieri, incidunt in temptationem et in laqueum Dyaboli .i. na
  

daine lenab ail beith conaich, tuitid a lin agus a ngaisti in
  
20] 
 Diabhail sin. An bocht fhacbhas gach aen raed inndsamhluighi
  

se Dia, oir tuicidh se nach eidir leis a leanmhain agus eiri mór
  

air. An seachtmhadh adhbhar: is toirrseach {MS folio 47b2} searbh
  

leis in duine conaich in bas, agus is forbhfailteach aibhind leis
  

in mbocht hé. An t-ochtmhadh adhbhar: an tan théid fear
  
25] 
 conaich dlighi co ntéid a mbí aigi uadha da aindeoin, agus in
  

tan théid in bocht gabhaidh sé in conách naemhdha chuigi
  

maille re gairdeachais mhór. Tabhair dot úigh so co
  

h-indtinneach agus ní ghraidheochair na neithe talmhaidhe.
  

Bith a fhis agad fos co fuilid ceithre gneithe dona dainibh .i.
  
30] 
 duine sanntach agus duine fial, duine silteach agus duine borb.
  

An duine do-bheir an raed is intuctha agus chonnmhas an raed
  

nach indtuctha, is e sin an duine fial. An duine nach tabhair
  

an raed is intabhartha agus chonnmhas in raed is inchonnmhala,
  

duine sanntach sin. An duine do-bheir an raed as intuctha
  
35] 
 agus nach connmhann an raed as inchonmhala, duine silteach
  

sin. An duine nach connmhann in raed is inchonnmhala agus
  

nach tabhair an raed is intuctha, duine borb an-ecnaidhe sin.




---

p.148


DE IRA .i. DON FHEIRG.
----------------------


  

Agus da taighli si do chroidhi, marbh an uair sin fein hi,
  

oir ata si fichmhar. Agus teagmhaidh si d'shir ar son na neithe
  

do nitear no adeirtear no thic a n-aghaidh toili in duine. Atait
  
5] 
 ceithre gneithe uirri. An chead ghné: in drong do ni ferg da
  

n-aindeoin agus scuiris co luath, agus drong eile do ni da ndeoin
  

hi agus scuiris co luath: drong ele do ni co mall agus fagbhas
  

co mall: drong ele do ni co luath hi agus facbhas co mall.
  

An chead ghné, ní maith hí. An dara gné, as mesa hí. In
  
10] 
 treas ghné, is olc, agus an ceathramhadh gné is ro-olc hí. Agus
  

is coir cathughadh ina h-aghaidh so o résunnaibh iomdha.
  

An chead resun dano: oir is on dimas thic gach uile ghné don
  

fheirg, acht getá fearg an-chertaighthi a n-aghaidh an pheacaidh
  

co maith uaireann agus atá si uair eile do shír co h-olc, oir is
  
15] 
 e gluasacht na feirgi is comhartha don dimas. An dara reasun:
  

an uair do ni fearg ret chosmhaileas fein, is a n-aghaidh na
  

córa do ni hi, oir ni dhlighind neach fearg do dhenamh re neach
  

eli. An treas resun: ma do ghabhas cumhacht ar neach h-eigin
  

agus atai ag denamh feirgi ris ar a locht fein, na déna
  
20] 
 co h-imarcrach hi, agus da mbuailir in t-slat amuich air ar
  

son t'fheirgi, tabhair gradh ad chroidhi do ar son Dia. An
  

ceathramhadh reasun: muna bhfhuil ceandas agad ar duine,
  

na fearguigh ris gemadh ciontach he, oir ni bhudh ail leat fein,
  

da ndearnta peacaidh, duine eli do dhenamh feirgi rit ar a shon.
  
25] 
 Maseadh na dena re nech eili an ni nach áil leat do dhenamh
  

rit fein. An cuigeadh reasun: is mó do dhighbhail do ní duit
  

fein na do gach uile dhuine. Maseadh ca tarbha duit an
  

ceartughadh mhillis tu fein do dhenamh ar neach eili? An
  

seiseadh reasun: is mór an t-anfiss no an bhuirbe do neach
  
30] 
 fearg do dhenamh, oir foillsighidh si an locht {MS folio 48a1} foluightheach
  

ata innat. An seachtmhadh reasun: is egnaidhe do dhuine
  

foighide chobhsaidh do thabhairt don fheirg .i. gan a
  

fhoillsiughadh amach mar bheas se astigh. An t-ochtmhadh
  

reasun: is guasachtaighi comann luchta na feirgi: maseadh
  
35] 
 seachain iad mar is sidhchanta feadfair. An naomhadh reasun:


---

p.149


  

nach coir comhairle na secreidi do fhoillsiughadh doibh, oir
  

nochtaigh cach uile rún a ndanacht a feirgi. Gurab aire sin
  

aithnimsi duitsa, masa duine ecnuidhi thu, pairt na feirgi do
  

sheachna co deithideach.


  
5] DE ODIO .i. DON FHUATH.
-----------------------


  

Agus da tinnscna se ad chroidhi, cathuigh ris as cach uile
  

mhodh. Agus geintear an locht so ar tus o ghnimh no o dhroch-radh.
  

Agus is cóir contrarughadh do a modhaibh iomdha.
  

An chead mhodh: marbhaidh se a anum fein, óir is
  
10] 
 dunmharbhthach in ti lena fuath a bhrathair, amhail adeir
  

Eoin Bruinde. An dara modh: dallaidh se an duine, oir ata
  

fer in fhuatha dall anfisach ar slighi na beathadh. Corab aire
  

sin nach denann se breitheamhnas coir, acht he ac oibriughadh
  

do shír da namhaid. An treas reasun: in ti aca fuil in fuath,
  
15] 
 ac denamh dighailtuis do ni se neamh-chumhachtach da reir
  

sin an Tighearna aca fuil cumhachta an dighaltuis uile. An
  

ceathramhadh reasun: do ni se naimhdinas do fein re Dia ac
  

tabhairt fuatha da chreatuir. An cuigeadh reasun: ni fheadann
  

sé do reir dlighidh urnaighi in Tighearna do radh, agus da n-abra
  
20] 
 is i n-aghaidh a shlainti fein adeir: ar son nach áil leis na
  

peacaidh do rinded ina aghaidh do mhaithimh, ata se a' guidhi
  

ana aghaidh fein an tan sin, agus ag iarruidh gan a pheacaidh
  

do leicin leis. An seiseadh reasun: millidh se a oibre fein co
  

leir, oir ni he a ngradh oibrigheas se acht a nfuath. An
  
25] 
 seachtmhadh adhbhar: as mesa he iona in t-ainmhidhi lena
  

h-ionmhuin a chosmhailis, oir is ra bheac ar an duine a
  

chosmaileas fein do rindeadh a cosmhaileas De. An t-ochtmhadh
  

reasun: cidbe aca fuil fuath, atá se ainfissach, oir ni h-áil leis
  

an beacan do mhaithimh, do chind Dia do mhaithimh moráin
  
30] 
 do. An naomhadh reasun: mar do ni mac Dhia do fhear an
  

ghradha, do ni mac an Diabhail d'fhear an fhuatha. Seachainsi
  

maseadh in locht so co sithchanda madh áil leat buaidh do
  

bhreith od naimhdibh.




---

p.150


DE TRISTITIA .i. DON TOIRRSI.
-----------------------------


  

Dichuir hi co h-aibeil da mothuighinn dochum an chroidhi
  

hi, oir ata si searbh di-mholta, agus geintear hi o dhith in ghaeil,
  

no na neithedh talmhaidhe, no o thribloid, no a eslainti, no o
  
5] 
 neach eile do thabhairt tarcaisne ort, no o arduchadh duine
  

ele thort. Agus cathuigh co luath ina aghaidh so a modhaibh
  

iomdha. An chead mhodh: os ar son in t-saeghail do nithear
  

hi, atait oibrighthi bais indti. An toirrsi ata ort ar son do
  

pheacaidh ar gradh Dia, as maith sin, agus do gheibhthir an
  
10] 
 beatha shuthain uaithi, muna biadh si ro-mhór. An dara
  

h-adhbhar: {MS folio 48a2}an gael agus na neithe aimseardha agus
  

na neithe co leir tinnluici Dia sin, agus ni dhein sé andligheadh
  

do neach ar son a thinnlaicthi fein do bhuain de aris. An treas
  

resun: cebé do ní an toirsi so, is i n-aghaidh Dia do ni se hi,
  
15] 
 a' coimhlinadh a thoile fein agus ac diultadh toili Dhia. An
  

ceathramhadh reasun: in ti da mbentar a neithe, no do gheibh
  

aibheirseoracht, ata a thoirrsi ac tabhairt thathaire ar
  

breitheamhnas Dhia. An cuigeadh adhbhar: bith an indtinn
  

toirrseach leasc an-umhal chum gach uile neithe mhaith. An
  
20] 
 seiseadh adhbhar: an indtinn toirrsighthear a n-ircradh na
  

raed saeghalta, is mó na sin budh chóir a toirrsiughadh ar ecla
  

phian t-shuthain ifrin. An seachtmhadh adhbhar: ma ata
  

pian ort um na neithibh aimseardha diombuana do dhul uait,
  

is cora agus ro-chora duit doilghis do bheith agad um na neithibh
  
25] 
 ghlórdha do dhul uait. Maseadh sgriossa in toirrsi so od chroidhi
  

madh áil leat buaidh na namhad do bhreith.


DE ACIDIA .i. DON LEISCI.
-------------------------


  

Agus is inann hi ac glacadh an chroidhi agus bás na h-anma.
  

Maseadh, dichuir co h-aibeil uadha hi. Tic si co minic o
  
30] 
 dhearmad ort fein agus ar Dia agus ar phein ifrin. Agus
  

contraraidh di so a modhaibh iomdha. An chead mhodh dibh:
  

nach he an t-anam amhain mhillis si, acht an corp agus an
  

t-anam le cheile, ionnas corab athmhulta leis beith beo agus
  

nach áil leis bas do fhaghbhail. An dara h-adhbhar: ata sé
  
35] 
 so-thuitme urusa chum cach uilc, mar dhuine can egla aen
  

neith air agus can chomas a dhlighidh na cheirt fein aici. An


---

p.151


  

treas mhodh: ata se lesc toirrseach chum cach uile mhaitheasa
  

agus do-bheir sé dimbrigh agus an-umhla i ncach uile aithimradh
  

agus tarcaisne do-bheirar air. An ceathramhadh modh: ata
  

se mar dhuine chuthaigh ac denamh forbhfailti don olc agus
  
5] 
 nach toirrsighinn agus nach caoininn an mhaith do leic thairis
  

tre mhaidneachtnaidhe. An cuigeadh modh: ni fhuil se acht
  

mar iomhaighi a mballa nach féadann maith ar domhan do
  

dhenamh lena ceadfadhaibh, oir ni chuirind se a shuile co brath
  

do chaoineadh a pheacaidh, naid a chluasa do eisdeacht a lesa,
  
10] 
 na a bhel na thenga do labhairt an raeda mhaith, agus ní
  

chuirind a lámha naid a chosa dochum a riachtanais a lesa,
  

na a chroidhi dochum smuaintighthi ionmholta, agus ni
  

ullmhaighinn a chorp dochum foghanta. An seiseadh modh:
  

ata se boghar dall dochum cacha maithisa, iondas nach faghann
  
15] 
 se solas maith a ni da faicind na da n-eisdeadh. An seachtmhadh
  

modh: {MS folio 48b1}nach faghann sé blas ar gairdiughadh shaeghalta
  

na spioradalta. An t-ochtmhadh modh: nach mó ata sé ina
  

eire air fein na ar a chomarsannaibh agus ar lucht a thuicseana
  

co léir. An naomhadh modh: atá sé tarnocht ro-dhaidhbhir
  
20] 
 afhus agus arna fhaghbhadh ona neithe glordha. An
  

deichmheadh modh: ni mó atá toirrsi na beatha neamhdha
  

do leic se thairis tre mhaidneachtnaighi air, agus ní fhuil egla
  

pheine ifrinn atá aga h-ullmughadh do air. Seachainsi maseadh
  

o cach modh in leisci do-bheiradh ort anns an bethaidh abhus
  
25] 
 cach uile bhlas atá is in bethaidh neamhdha do leigin thort.


DE DESPERACIONE .i. DON MHÍ-DHOCHAS.
------------------------------------


  

Agus da ti si dochum an chroidhi atá sé diabhulta can cunntabhairt.
  

Agus cathuigh co ferrda fris agus co neimh-dhearmadach
  

a modhaibh iomdha. An chead mhodh: atá Dia
  
30] 
 uili-chumhachtach choimh neartmhar ar lucht an pheacaidh
  

do dhamnadh agus ar lucht na h-aithrighi do shlanughadh. An
  

dara modh: ata sé trocaireach an mhéide sin nach dlighinn
  

neach mí-dhochas do dhenamh as, oir is mó a throcaire na
  

mar fhéadaid ar peacaidhne beith. An treas mhodh: ata
  
35] 
 se firindeach agus gibé uair do dhena an peacthach cned, do


---

p.152


  

ghell se a pheacaigh do dhearmad, agus adubhairt sé, a anam
  

pheacthach ce minic do ni druis re leandanaibh iomdha, innto
  

chugamsa agus gebhad tú. An ceathramhadh modh: atá
  

sé caoin-fhuarach agus ní do ghairm na firen amháin thainic
  
5] 
se, acht do ghairm na peacthaich leis. Atá sé buidh agus
  

ni fhuil fás da ndenaid na peacaigh nach fásaid a ghrasasan
  

tarrsa, mar dhearbhthar a Petar agus a Pol agus a nDaibhidh
  

agus a mmorán ele. Agus ma do rindisi peacadh, fech an mó hé
  

na peacadh Phoil no Dhaibhidh, oir do bhi fear dibh ina
  
10] 
 aithiseoir mhí-chreidmheach ar Dia, agus fear eile ana
  

dhúnmarbhthach maille re h-adhaltrannais. Do bhí an
  

dúnmarbhthach so do reir croidhi Dhe fa dheireadh, agus do
  

bhí an fear ele ina dhochtuir dona cineadhachaibh. Masa
  

duine riaghalta thú, ní mó do pheacuigh thu na do pheacuigh
  
15] 
 Petar do shén a Thighearna fa thri, agus ní ferr an prelaid far
  

pheacaighis na in prelaid far pheacuigh Petar. Agus an fear
  

so thuc an teitheadh agus in diúltadh, tucadh eochracha
  

flaitheamhnais Dhe do fa dheireadh. Maseadh na bidh mi-dhochas
  

 agadsa as do pheacaidh fein, acht griosadh an
  
20] 
 eisiomplair so thú dochum aithrighi. An seiseadh modh:
  

is mó gairdigheas maith neimhe roimh innto aen pheacach
  

na{MS folio 48b2} roimh fear do theasta do chead d'fhirenachaibh.
  

An seachtmhadh modh: do bhi an mheide sin do ghrasaibh
  

ac Dia ar aithrighi in pheacaigh, co nderna Ri na n-aingil duine
  
25] 
 de fein da ghradh. An t-ochtmhadh modh: o fhuair Criosd
  

bas ar son na peacthach an tan do bhadar ina nnaimhdibh
  

do, fech cad do-bheara se doibh anois o 'tait siad ina ncairdibh
  

do anns an aithrighi. An naomhadh modh: ní dhlighind neach
  

mí-dhochas do dhenamh as a fhad co n-indtaighinn se, amhail
  
30] 
 dearbhthar a n-aithrighi ghirr an ghadaidhi is in croich. An
  

deachmhadh modh: muna budh ionmhain le Dia aithrighi
  

an pheacaighe, ní chendeochadh se da fhuil agus da fheoil
  

luachmhoir fein. Agus da creidir so co fírindeach, ni dhingnair
  

mí-dhochas as do pheacaidh fein.




---

p.153


DE BLASFEMIA ET DE PREFIGURANTIBUS CHRISTUM

.i. D'AITHISIBH IN TIGHEARNA AGUS DO REIMH-

FHIGHRACHAIBH AN TIGHEARNA.
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


  

Da tegmhadh sin chum do chroidhi cathuigh ré agus dibir
  
5] 
 co laidir hí. Agus geintear an chair so co minic a timchill
  

diadhachta agus daennachta Chriosd, no a phreamhaighthi
  

fein, no na sacraimintibh mora eile, agus cathuigh ina n-aghaidh
  

so co laidir ó resunaibh iomdha ionmholta. Agus is coir creidimh
  

a ndiadhacht agus a ndaendacht Criosd o adhbharaibh iomdha
  
10] 
 agus ó résúnaibh daingne. An chead resún dibh: dearbhthar
  

hé o fhurtacht na naemh agus o aithbheoughadh na marbh
  

nar fhéadad a chreidimh agus o bhriathraibh agus o oibrighthibh
  

na naemh. Agus ata an dearbhadh ceadna arna reimh-fhighrachadh
  

 on Lex agus ona h-uasal-aithribh, arna reimh-fhoillseochadh
  
15] 
 ona faidhibh agus arna thaisbenadh on aingil
  

agus ona Soiscélaibh, agus arna shenmoir ona h-apstolaibh.
  

Créad tuictear trid an muine do-chonnairc Maysi ar lasadh
  

can dighbhail da duille, acht Muire do ghabhail Mac Dhe can
  

dith n-oighi agus gurbh é fein an lasair ghradhach mharthanach
  
20] 
 bhis ac sir chnamh gan dighbhail don tí ar a n-oibrighind?
  

Cread tuictear a nlomradh olla do bhí ac Gedian trer fhear
  

an braen neamhdha gan dighbhail don olaind, acht Criosd
  

arna fhearthain on Spiorad Naemh a mbroind Muire cin dith
  

n-oighi? Cread tuictear tre Adhamh arna chruthughadh don
  
25] 
 talmhain neamh-thruaillighthi agus d'Ebha arna cruthughadh
  

da esna, acht Muire ar ngabhail Mac Dhé co neamh-thruaillighthi
  

cin dith n-óighi? Cread tuictear a slait Aron thuc blath agus
  

cno co h-obann, acht Mac Dhe arna gheinemhain on t-slait igha in
  

.i. o Mhuire oigh cin dith n-oighi? Cread tuictear trisin t-slait
  
30] 
 do thairngirsit na faidhi do theacht do phreimh Iese{MS folio 49a1} 
  

co mblath neamh-thruaillighthi, acht Muire Mathair do bhi
  

ar slicht Iese, agus thuc an blath do-thruaillighthi do chabhair
  

cach .i. Criosd? Cread tuictear trit in da fhichid la agus in
  

da fhichid oidhchi do throisc Maisi agus Elias, acht Criosd do
  
35] 
 throisc fad na h-aimsire ceadna do shaeradh an duine? Cread
  

tuictear tre Ioseph do reic da bhraithreachaibh, acht Criosd


---

p.154


  

do reic da dheisceabluibh fein ar deich n-airgidaibh fichit?
  

Créad tuictear tre Iacob do chathuigh ris in aingil agus nar
  

leic uadha hé no co fuair sé in bheannacht mharthanach, acht
  

gradh Chriosd don daennacht do bhí ac cathughadh ris do
  
5] 
 ghnath, iondas co tuc se air allus fola do chur de fa dheireadh
  

ac tabhach na beannachtan marthanaighi acc ar slanughadhne,
  

amhail is follas a n-oslugadh na lamh anns an gcroich ac
  

tinnlachadh na beannachtan duinne? Créad tuictear tre
  

fhuil neamh-urchoidigh Aibeil do bhí a' gairm comairc chum
  
10] 
 Dia arna mharbhadh da bhrathair ar an machaire, acht fuil
  

Chriosd do dhoirteadh tar ceand pheacaigh agus a' gairm
  

comairc ar Dia tar a cheand? Créad tuictear on airc do shaer
  

na h-ocht n-anaim ar tonnghail an mhara, acht croich Chriosd
  

tre mbearar lucht a chennaigh o thonnaibh a peacaigh anfadhaigh
  
15] 
 co cuan dorais tighi Dhia? Créad tuictear tré Isac do iomchair
  

an cual chonnaigh do choimhlínadh thoile an athar da loscad
  

fein mar idhbuirt do Dhia, acht Criosd do iomchar croichi a
  

pheine lasamhna fein do chendach peacaidh na cineadhaigh?
  

Créad tuictear tre chrois tau, agus trit an uan cascdha do
  
20] 
 idhbradar mic Israel ac fagbhail na h-Eigipti acht croch Chriosd
  

ina roibhe in t-uan neamh-urchoideach do thogaibh peacaidh
  

an domhain a toil an Athar, thuc hé fein mar idhbairt do
  

scaileadh peacaidh an domhain a toil an Athar? Créad tuictear
  

trid an nathar neimhe do chuir Maisi a n-airde do mhacaibh
  
25] 
 Israeil do fhóireamh cach aen do shilleadh uirre ó lot na nathrach
  

eile, acht Criosd do bheith is in croichi ac slanughadh cach
  

aein shillis ann ona lotaibh do-chriochnaighthi? Cread tuictear
  

tre Shamson do bhi maille forbhfailti fa sbarraibh duinte ag
  

Gazenses agus do eirigh uatha arna cur uile a neamh-nidh a
  
30] 
 n-aéisi oidhchi ar mbriseadh a ndoirsi, agus do chuaidh co
  

neamh-ghortaighthi maille rena mhaith ina fhlaitheamhnas
  

fein acht fighair Criosd do bhí fa iadhagh is in adhlachadh
  

maille re forbhfailti na n-Idhal agus do eiridh uatha is in
  

meadhon oidhchi agus do bhris doirrsi ifrin agus ruc a mhaith
  
35] 
 fein chum flaithimhnais? Créad tuictear trit in Samson cheadna


---

p.155


  

do bhean an criathar meala a bel in {MS folio 49a2}leomhain, acht
  

fighar Criosd: mar bhis an mhil is in cheir ata eisin ana Dhia
  

agus ana dhuine? Créad tuictear tre Ionas do sgeidh in miol
  

mór in treas lá, acht Criosd do eirigh an treas lá a bhás?
  
5] 
 Cread tuictear tre Enog rucadh ina chorp fein a Parthas agus
  

tre Elias rucadh a fiadhnaisi a dheiscipal fein a n-aer, acht
  

Criosd rucadh amhlaidh a fiadhnaisi a dheiscibal a flaitheamhnas
  

agus do shuidh iarumh ar deas laimh a Athar? Agus da
  

creidir na neithe so co firindeach, rachaidh spiorad na h-aithisi
  
10] 
 acus an mí-chreidimh uaid. O d'chonnacais mar do rindeadh
  

a reimh-fhighradh ón Lex agus ona h-uasal-aithribh, fech
  

anois mar do rindeadh a reimh-fhoillsichadh ona faidhibh.


DE PROFETIS DE CHRISTO .i. DONA FAIDHIBH AR CRIOSD.
---------------------------------------------------


  

Or adubhairt Iacob fáidh ar geinemhain Criosd, non auferetur
  
15] 
 sceptrum de Iuda et dux de femore eius donec veniat qui
  

mittendus est, et ipse erit expectatio gentium .i. ní bheidh
  

na treabhasa agus co h-airighthi treabha Iuda gan tighearnadha
  

agus gan prionnsadha no go ti Criosd tre slanaighthir na
  

cineadhaigh. Corab aire sin adeir Moysi, prophetam suscitabit
  
20] 
 vobis Deus de fratribus vestris tanquam me, ipsum et cach
  

.i. mar thuc Dia Lex daibhsi trimsa, ar Moysi, do-bheara se
  

trid an faidh mhór re n-abur Criosd co minic is in Soisceal,
  

atá ina Thighearna agus ina Dhia ac na faidhibh, grása agus
  

firinde daibh, agus gibé neach nach creidfe a Criosd daimeontar
  
25] 
 hé agus teilgfidhthear a choimhthinol na naemh hé. Corab
  

aire sin adeir Abacu faidh, qui venturus est veniet agus cach
  

.i. ticfaidh an Tighearna Isu gan chunntabhairt re n-abur
  

Slánaidhtheoir a phopail fein, do scris a bpeactha. Do theacht
  

Chriosd adeir Balám, orietur stella ex Iacob et consurget homo
  
30] 
 de Israel et percutiet duces Moab .i. geinfidhthear Muire Ogh
  

.i. rélta sleachta Iacob agus is uaithi thicfas in duine re n-abur
  

Criosd Mac Dhe Bhí eireochas ortsa Israel do reir colla a
  

mhathar, agus is é scrisfas taisi Moab .i. an Diabhail ata ana


---

p.156


  

thighearna ar cach aen ar nach oibrighind recht an Tighearna
  

Isu Criosd. Adeir Ysayas, ecce virgo concipiet filium et
  

vocabitur nomen eius Emmanuel .i. gebhaidh an ogh in mac
  

agus beiridh he agus goirfidhthear Emanuel de .i. Dia maille
  
5] 
 rind. Tabhair dot úigh co fírindeach co ndubhairt an fáidh
  

co mberadh an ogh mac, agus tuicimsi as sin o do bhí si ina
  

h-oigh aca bhreith, corab i Muire in ogh o thainic Dia agus
  

duine {MS folio 49b1} gan dith n-oighi. Corab aire sin adeir an faidh
  

Daibhidh, Dominus dabit benignitatem et terra nostra dabit
  
10] 
 fructum suum .i. foillseochaidh Dia co follas duinn a ghrádh
  

caoin-fhuarach fein in uair do-bhéra ar talamhne, Muire Ógh,
  

toradh a broind neamh-thruaillighthi fein .i. Iosa Criosd, amhail
  

adeir Malucias fáidh, vobis timentibus nomen meum orietur
  

sol iustitie .i. eireochaidh grian na fírendacht dona dainibh
  
15] 
 lenab egal m'ainmsi .i. Criosd, agus beith slainti ina etibh .i.
  

ina bhriathraibh, agus do ghebhthar slainti mharthanach ina
  

oibrighthibh agus toradh suthain. Gurab aire sin adeir Daibhidh,
  

Dominus dixit ad me filius meus es tu: ego hodie genui te
  

.i. is tú mo mhac do gheinis a ndiugh, ar an Tighearna a fighair
  
20] 
 Criosd. Adeir Ysayas, parvulus natus est nobis, filius datus
  

est nobis .i. do gheinedh leanbhan duinn agus do thinnlaiceadh
  

mac. Adeir fos, cuius principatus super humerum eius et
  

vocabitur nomen eius Admirabilis, Deus Fortis, Pater Futuri
  

Seculi, Princeps Pacis, de cuius pronunciacione nativitatis
  
25] 
 nil apercius potest dici .i. ata a phrionnsachtsan ar a
  

shlinnenaibh fein agus is é bhis ainm do, in t-Iongantach agus
  

Dia laidir agus Athair in t-Saeghail atá ac teacht agus Prionnsa
  

in t-Sígha. Is ar foillseachadh a gheineamhna sin nach féadtar
  

ní is follaisi do radh. De qua etiam dixit Ieremias .i. corab
  
30] 
 aire sin adeir Ieremias, Deus in terris visus est, et cum hominibus
  

conversatus est .i. do chonncas Dia ar in talmhain ina


---

p.157


  

chomhnaidhe a farradh na ndaine agus onar fhéadadh a shilleadh
  

ana naduir fein, do ghabh sé colann uime do choidreabh in
  

duine do ghradh agus da thegasc ina eisiomplair fein. Da
  

teagmhadh duine do chuirfeadh a cunntabhairt maille ris na
  
5] 
 h-Idalaibh an e sin in ti do ghealladh duinne, do dheimhnigh
  

Daniél faidh duinn hé an tan adubhairt, cum venerit, inquit,
  

sanctus sanctorum cessabit unctio Iudeorum .i. an tan thicfas
  

naemh na naemh sguirfeadh ongadh na n-Idal. Is ro-dheimhin
  

dob aithnidh doibh teacht Chriosd, oir ar teacht do do sguiredh
  
10] 
 d'ongadh na righ agus na n-esbuc. Gurab aire sin adeir Abácú
  

Domine, consideravi opera tua et expavi, quoniam in medio
  

dirorum animalium innotesceris .i. a Thighearna, thuc me dom
  

uigh t'oibrighthi agus do ghabh egla me, oir dob fhollas tu
  

ider na dainibh. Do dherbhadh so {MS folio 49b2} co firindeach
  
15] 
 sunnradhach in tan fhuaradar na buachaille idir in dá ainmhidhe
  

hé, do adhradh agus do creidedh hé o eisiomlairibh iomdha.
  

Agus do dherbhadh he mar an céadna in tan do h-aisceadhadh
  

co duthrachtach onorach ona righaibh he. Corab aire sin
  

adeir Isayas, super te Ierusalem orietur Dominus et gloria
  
20] 
 eius in te videbitur .i. is ort fein, a Ierusalem, eireochas in
  

Tighearna agus budh fhollas a ghlóir innut, et ambulant gentes
  

in lumine tuo et reges in splendore ortus tui .i. ceimneochaigh
  

na cineadhaigh at sholas agus na righa a ndellradh do
  

gheineamhna: omnes de Saba venient aurum et tus deferentes
  
25] 
 et laudem Domino annunciantes .i. tiocfaid na daine o Shaba
  

agus do bhéraid ór agus tus leo agus iad ac moladh an
  

Tighearna. Is anns an Bethil do rinneadh so, agus iad ac
  

moladh an Tighearna a comhursanacht Ierusalem, agus is innti
  

do gheinedh Criosd Cumhachtach a mbroinn na h-Oighi .i.
  
30] 
 Glóir in Athair. Agus is ona righaibh so adeir do ghuigheadh
  

he mar righ agus mar Dhia agus mar dhuine, agus iad fein
  

a' ceimniughadh da iondsaidhi le solas na nua redlainde, maille
  

re h-ór agus re tuis agus re mir. Gurab aire sin adeir an fáidh
  

.i. Daibhidh, adorate Dominum in aula sancta eius .i. guighidh
  
35] 
 in Tighearna ina halla naemhtha fein, amhail adeir Daibhidh


---

p.158


  

fos, reges Tarsis et insulae munera offerent: reges Arabum
  

et Saba dona adducent et adorabunt eum omnes reges, omnes
  

gentes servient ei .i. do-bherud righa na n-oilen re n-abur Tairsi
  

agus Saba agus Arbum tinnlaicthi dochum Mic Dhe agus guidhfid
  
5] 
 na h-uile righ hé agus gialfaidh in uile chineadh do. Do
  

cíthear na neithe so co criochnaidhthi arna ndearbhadh maille
  

re litre ina ndubhradh iad. Adubhairt in faidh ar furalamh
  

in Tighearna is in tempall, suscepimus Deus misericordiam
  

tuam in medio templi tui .i. Criosd anns na Scriobtuiribh
  
10] 
 Naemhtha ina roibhe trocaire Dhe co minic arna radh, amhail
  

dearbhthar is in ughdaras so, ostende nobis Domine,
  

misericordiam tuam et salutare tuum da nobis .i. a Thighearna
  

tabhair duinn do throcaire fein agus tinnluic duinn t'fhurtacht
  

agus do ghairdighthi fein, et misericordia Domini ab eterno
  
15] 
 et usque in eternum et Deus meus, misericordia mea .i. is
  

í sin in trocaire mharthanach nach dighbhaidhthear tre bhithu
  

sír, et Deus meus, misericordia mea .i. a Dhia is tu fein mo
  

throcaire. Adeir Malachius {MS folio 50a1} ar an céadna, ecce veniet
  

ad templum suum Dominator Dominus .i. Iosa Criosd, et erunt,
  
20] 
 scilicet Ioseph et Maria, offerentes eum Domino sacrificium
  

in iusticia .i. is follas co ticfa an Tighearna ac denamh a
  

thighearnais chum a thempail fein .i. Iosa Criosd, agus biaid
  

Ioseph agus Muire a' furail idhbarta ar an Tighearna is in
  

firendacht. Gurab aire sin adeir Ysayas a persain an Tighearna,
  
25] 
 spiritus Domini super me, eo quod unxerit me: ad
  

annunciandum mansuetis misit me, ut mederer contritis corde
  

et predicarem captivis indulgentiam et clausis apertionem et
  

annum placabilem Domino .i. tiocfaidh spiorad an Tighearna
  

ormsa ar son cur ong sé me agus da fhoillseachadh nis caine
  
30] 
 do chuir se me, iondas co furtachtaighind toirrsi na h-indtinne
  

agus co ngellind maitheamh agus fuaslachadh dona daeinibh
  

atá a laimh agus solas do lucht an dorchadais, agus co foillsighind
  

bliadhain toghaidhi in Tighearna. Corab aire sin dearbhthar


---

p.159


  

Criosd gan chunntabhairt do bheith arna ongadh on Athair
  

agus on Spiorad Naeimh co sunnradhach chum na teagaisc
  

nua iongantach so tre foillsighthear trocaire agus bochtaine
  

agus ceandsa agus gellta na luaidhigheachta suthaine do
  
5] 
 ghairdiughadh do bhroin na h-inntinne agus d'fhurtacht dona
  

braighdibh atá cengailti a ngeimhlibh in pheacaidh. Gelltar
  

doibh so a toirrsi firindigh an chroidhi agus a faisiti in bheil
  

maitheamh a npeacaigh co h-iomlan. Foillsighidh sé fuaslughadh
  

dona daeinibh ata cengailti a prisún in Diabhail tre righne a
  
10] 
 mí-chreidimh agus a mí-dhochais ar son a creidimh agus a
  

dochais agus a grádha. Do-bhearar co trocaireach da cach
  

aen lenab ail bliadhain buidheachais in Tighearna agus aimsear
  

thoghtha agus laethi na slainti chum na aithrighi, agus is leo
  

so do níthear toil in Tighearna co h-iomlán. Deir in fáidh
  
15] 
 céadna do mhírbhuilibh in Tighearna, ecce Dominus noster
  

veniet et salvabit nos .i. ticfaidh ar Tighearna co follas dar
  

slánughadh agus oisgeltar an tan sin súile na ndall agus cluasa
  

na mboghar. Tunc saliet sicut cervus claudus .i. siubhalfaidh
  

an bacach amhail fiadh agus scailfidhthear do thengthaibh na
  
20] 
 mbalbh. Agus d'oibrigh sé so agus morán do mhírbhuilibh
  

iomdha eile ar teacht do fein a colann, ionnas corab cóir a
  

chreidimh a furtacht na corp agus na n-anma inar thaisben
  

se a chumhachta astigh agus amuich, corab e Slanaightheoir
  

caich gan chunntabhairt he. Do cheimniughadh teinnisnach
  
25] 
 an Tighearna {MS folio 50a2} co h-Ierusalem adubhairt Zacarias, ecce
  

rex tuus venit tibi mansuetus, sedens super asinam et pullum
  

filium subiugalis .i. is follas thic do Rí ceannsa agus do
  

Thighearna fein chugad ana shuidhe ar muin asail agus
  

t-searraigh asail. Agus do choimhlín Isu in Slanaightheoir
  
30] 
 ar teacht co h-Ierusalem na fighracha so mar léghthear is in
  

Scrioptuir.



  
De tradicione autem eius dicit David, homo pacis mee in
  

quo speravi, et qui edebat panes meos ampliavit adversum
  

me supplantacionem .i. fear mo thighi agus mo chomaind asa


---

p.160


  

roibhi mo dhoich agus do chaith m'arán maille rium, do
  

mhéaduigh sé sbairn agus as-aenta mo namhad am thimchill.
  

Agus do choimhlín Iudas na neithe so a n-Iosa bhuidh mhilis.



  
De vendicione vero ipsius .i. don chunnradh ara rachaidh
  
5] 
 an Tighearna adeir Ieremias fáidh a persain an Tighearna,
  

appenderunt mercedem meam et triginta argenteis quibus
  

appreciatus sum ab eis .i. do mhéididar siad mu luach do dheich
  

talann fichid ar ar chendachidar me. Is é adhbhar da dhénamh
  

so .i. Iudás in braitheoir fallsa. Dixit Zacarias .i. adubhairt
  
10] 
Zacarias do dhian-scaileadh na ndeiscibal, percutiam pastorem
  

et dispergentur oves .i. buailfidhthear an buachaill agus scailfidh
  

an trét. Agus da dhearbhadh so do theithidar na deiscibuil
  

ar ngabhail an Tighearna.



  
De passione vero ipsius et morte .i. ar pais agus ar bas an
  
15] 
 Tighearna adeir Isaias a persain in Tighearna, corpus meum
  

dedi percutientibus et genas meas vellentibus: faciem meam
  

non averti ab increpantibus et conspuentibus in me .i. thucas
  

mo chorp do lucht a bhuailti agus mo ghruaidhi do lucht a
  

lomtha agus nir inntoighis m'aghaidh o lucht m'aithisi agus
  
20] 
 m'fhochchuidmhigh: agus do chreachtaigeadh hé ar son ar
  

n-aingidheachta agus do shuisdeadh agus do shuathadh he ar
  

son ar peacaidh, agus is on dortadh allais agus fola do rinde
  

se do shlánaigheadh sinne. Do h-idhbradh hé mar dob áil
  

leis agus nir oscail sé a bhel, acht mar chairidh cheandais, agus
  
25] 
 do bhi se balbh mar uan aca lomradh. Agus do thoirbhear
  

se a anum fein chum bais agus do shamhlughadh re ciontach
  

e, {MS folio 50b1} ge do iomchuir sé cinta cáich, agus do ghuidh se nach
  

faghbhadais lucht a sháraighthi in bás suthain. Nir fheadaidh
  

co firinneach a thuarascbhail dhilis do thabhairt ar phais Criosd
  
30] 
 o fháidh na o h-indleacht na o sduidear da doimhne na o
  

thengaidh da géire. Adeir Daibhidh ar digh in Tighearna is
  

in croich, dederunt in escam meam fel et in siti mea potaverunt
  

me aceto .i. tucadar domblas ae mar bhiadh damh agus aigeid
  

mar dhigh. Adubhairt an fáidh céadna ar roind a éadaigh,
  
35] 
 diviserunt sibi vestimenta mea et super vestem meam miserunt


---

p.161


  

sortem .i. do roindidar m'éadaighi agus do chuiridar crainn
  

orra. Atá cach ni dibh so arna coimhlínadh mar adubhradh iad.



  
De resurrectione vero .i. adubhairt Daibhidh d'eiseirghi an
  

Tighearna ina phersain féin, exsurgam diluculo, quoniam non
  
5] 
 derelinques animam meam in inferno, nec dabis sanctum tuum
  

videre corruptionem .i. éireochad me is in maidin, oir ni
  

fhuicfir m'anum a n-ifreann agus ni fhuicfir do nech naemhtha
  

fein do fhaicsin in truailliughadh. Na cuir a cunntabhairt
  

corab don fháidh tuictear so, oir truaillighthear do chlaechladh
  
10] 
 a chuirp anns an cre, acht do Chriosd fein agus do eiseirghi
  

a chuirp neamh-thruailighthi fein in tres lá. Agus adubhairt
  

in Tighearna, tu cognovisti sessionem meam, scilicet moriendo,
  

et resurrectionem meam, scilicet resurgendo .i. do aithin tu
  

m'fhoighidi ag fághbhail báis agus m'eiseirghi ac eirghi.



  
15] De passione autem et resurrectione ipsius .i. do phais agus
  

d'eiseirghi in Tighearna adubhairt Iosue, ipse cepit et sanabit
  

nos: percutiet et curabit nos, vivificabit nos post duos dies,
  

in die tercia suscitabit nos post mortem et vivincati cum ipso
  

resurgemus .i. do thinnscain seisin in phais agus slaneochaidh
  
20] 
 se sinne, agus sasfaidh agus athbheothochaidh se sind agus
  

buailfidh agus slaneochaidh se sind tar eis in da la ar in treas
  

la agus mairfimit mailli ris, agus, ag eiseirghi dosan,
  

eireochamaidni lais ar nar n-athbheodhughadh ana bhaissom.



  
De ascensione etiam eius dicit David .i. do cheimniughadh
  
25] 
 an Tighearna suas chum in Athar adeir Daibhidh so .i. ascendit
  

Deus in iubilacione et Dominus {MS folio 50b2} in voce tube .i. do
  

cheimnigh Dia suas a ceol flaitheamhnais Dhe agus an Tighearna
  

a foghar stuic. Qui ponit in nubem ascensum suum et ambulat
  

super pennas ventorum .i. is e in Righ so chuiris a cheimniughadh
  
30] 
 fein is an nell agus imdhighis ar sgiathanaibh na ngaeth. Et


---

p.162


  

ascendens in altum Dominus captivam duxit captivitatem:
  

dedit dona hominibus, largiendo scilicet donum spiritus
  

sancti fidelibus suis .i. ag dul suas don Tighearna ruc se in dairsi
  

a laimh leis, agus thuc a thinnluicthi ag denamh einigh ar na
  
5] 
 dainibh: agus is iad sin tinnluicthi in Spioraid Naimh do
  

Chriostaighibh. Is ar na tinnlaicthibh sin adubhairt Iohel a
  

persain in Tighearna, effundam de spiritu meo super omnem
  

carnem et prophetabunt filii vestri et filie vestre .i. doirtfid
  

grasa dom spiorait fein ar gach uile cholainn agus do dhenait
  
10] 
 bhur mic agus bhur n-ingheana faidheadoireacht. Is
  

criochnuighthi foillsighthear na neithe so uile do bheith derbhtha
  

a ndomhnach cingcisi in tan do chuireadh in Spiorad Naemh
  

chum na n-apstol, amhail adeir in salm, emitte spiritum tuum
  

et creabuntur et renovabis faciem terre .i. leic uait do spiorat
  
15] 
 fein agus athchruthaigheochar na daine, agus athnuadhaigheochadh
  

 tu aghaidh na talmhan. Et Sapiens, spiritus Domini
  

replevit orbem terrarum et hoc quod continet omnia scientiam
  

habet vocis, repletis enim apostolis sanctis scientiam novam
  

et voces diversas loquendi magnalia Dei contulit eis .i. do
  
20] 
 choimhlin Spiorad in Tighearna in domhun uile agus an
  

tí chonnmhas cach uile ni as aici ata tuicsi na breithri so, agus
  

ar linadh a apstol fein d'egna, tuc ecna nua doibh agus gotha
  

agus tengtha examhla do innsin a mhór-ghniomhurtha fein.
  

Cibe chreidfis a Criosd co h-iomlan do reir na faidheadoireachta 
  
25] 
 so adeir, agus a teacht an Spiorait Naeimh anuas agus
  

criochnughadh foirfi cach neithe adubhramar o uile bhrighibh
  

a chuirp agus a anum, ni chlaidhfi spiorad na h-aithisi he. Do
  

dhligh an fhaidheadoireacht naemh so co deimhin cumadh
  

lor hi do cach aen nech cin gu Criostaidhi iad, do dhearbhadh
  
30] 
 agus do chreidimh geineamhna Mhic Dhe a ndaennacht agus
  

teachta in Spioraid Naeimh anuas, agus do dhiultadh cach


---

p.163


  

uile chunntabharta adeirim tuilleadh dearbhuighthe ar na
  

neithibh so.


{MS folio 50b2}DE TESTIBUS CHRISTI .i. DO FHIADHNAIBH CHRIOSD
----------------------------------------------


  

labhras {MS folio 51a1} an chaibidil so sis.
  
5] {MS folio 50b2}
De incarnatione itaque et nativitate Christi .i. do
  

 dhaenacht agus do gheinemhain Chriosd amhail adeir
  

Lucas {MS folio 51a1} scilicet, missus est Gabriel a Deo ad Mariam
  

virginem dicens, Ecce concipies et paries filium .i. do chuireadh
  

Gabriel aingil o Dhia co Muire Óigh agus adubhairt re, Ave
  
10] 
 gratia plena! Dominus tecum .i. De do bheatha, a Mhuire Ógh
  

atá lán do ghrasaibh, ata an Tighearna maille rit, oir is deimhin
  

co ngebhair toirrchis agus co mbearair mac. Agus mar do
  

chualaidh sisi na briathra so, do bhi si buaidheartha ina
  

chomhradh, agus itbert, ciondas do thicemhadh sin agus nach
  
15] 
 fuil iúl agamsa ar fear tre bhithu sír? Adbert an t-aingil,
  

ticfaidh an Spiorad Naemh d'aitreabh indut, agus do ghentar
  

scaile an Athar aird do thadhbhas duit, corab aire sin do
  

bhearthar Mac Dhé ar an neach naemhtha gheinfidhthear uaid.
  

An gcluine anois mar do chuireadh an t-aingil dochum na
  
20] 
 h-óighi inar fhrith an Tighearna roimh an teachtaire, amhail
  

dearbhtar on aingil adubhairt co roibhe an Tighearna maille
  

ria. Beth a dheimhin agadsa muna beith si ana h-óigh nach
  

bidhgfadh ris in failti nuaidhi san gelladh mac di: gurab aire
  

sin do chunntabhairtaighsi ar daighinn a h-oghdhachta ciondas
  
25] 
 do thegeamhadh mac di agus nach findfadh si fear tre bhithu
  

sir agus nach fidir riamh roimhe, oir co deimhin da mbeith
  

uirre a fhindachtain, ní thiubhradh an diultadh dubalta agus
  

ni fhiarfochadh ciondas do fheadfaidh so do dhenamh. Gurab
  

aire sin adubhairt an t-aingil, ticfaidh an Spiorad Naemh maille
  
30] 
 rit, agus budh he Mac Dhé gheinfidhthear uait. Do choimhead
  

a h-oghdachta do fhreagair sisi co h-iondraic sin, agus adubhairt,
  

ac so misi, inilt an Tighearna, agus dentar mar do ghellais. Bith
  

a fhis agad co roibhi a dheimhin aicisi nachar doghraing do
  

Dhia aen ni agus co roibhe cach uile ni comh urusa do. Adeir
  
35] 
in Suibhisceal céadna gur fhoillsighidar na h-aingil forbhfailti


---

p.164


  

na geinemhna so dona buachailli, iondas comadh léir doibh co
  

teinnisnach a theacht. Gurab aire sin adubhairt in fear ceadna
  

a n-aimsir a bhaistigh na briathra so, et Iesus erat incipiens
  

quasi annorum triginta, ita ut putabatur filius Ioseph .i. do
  
5] 
 bhi Isu gar do naoi mbliadhna fichead iondas cor shaileadh
  

cur mac do Ioseph he, agus cidbé adearadh co follas gurbh e
  

mac Ioseph he, nirbh e idir, acht ge do shaileadh gurbh e. Is
  

e so an comhradh do dhiúlt o chroidhibh na Criostaighibh smal
  

cach uile mi-chreidmhe a timchill oghdhachta Muire. Is e
  
10] 
 so co deimhin in ni dhearbhas in t-Athair in tan {MS folio 51a2} adeir,
  

hic est filius meus dilectus in quo mihi complacui .i. is é so mo
  

mhac ina fuaras mo thoil fein co gradhach, agus ni hé mac
  

Ioseph he na fir ele 'sa domhan. Curab aire sin adeir an fear
  

ceadna .i. Lucas, co roibhe sé dá fhichid la tar éis na h-eiseirghi
  
15] 
 aca thaisbénadh da dheisciblibh fein, agus hé ac labhairt do
  

fhlaitheamhnas Dhé: do thogbhadh hé ann sein co fiadhnaisi
  

daibh i ndnellaibh as a suilibh.



  
De missione etiam spiritus sancti .i. do theacht in Spioraid
  

Naeimh anuas: oir an tan do bhadar na deiscibul arna
  
20] 
 cruinniughadh a n-aen ionad, do thaisbenadh tengtha ecsamhla
  

mar theinidh doibh, agus do shuidh an Spiorad Naemh os
  

cind cach aein aca, agus do thinnscnadar labhairt do thengthibh
  

examhla mar do thegasc in Spiorad Naemh doibh.



  
De nativitate Christi .i. adeir Matha sin mar an ceadna,
  
25] 
 co tadhbhas aingil in Tighearna d'Ioseph ina chodladh agus
  

adubhairt ris, na gabhadh egla thu fad mhnai phósda do ghabhail
  

chugat, oir in neach do gheineadh innti is on Spiorad Naeimh
  

tainic se, acht is e oibriughadh in Spioraid Naeimh he. Is
  

ann so indisis se na tri righa do theacht anoir dochum na
  
30] 
 Bethili le treorughadh na reltainde, agus co tucadar tri tinnluicthi
  

cumascdha dia Chriosd co duthrachtach. Gurab aire sin adeir
  

Marcus scilicet, Inicium Evangelii Iesu Christi Filii Dei .i.
  

is é so tosach d'shoisceil Isu Criosd Mac Dhé, aca dhearbhadh
  

nar mac fir ele he, acht fír Mac Dhé.


---

p.165


  

De cuius ascensione .i. adeir Marcus fos, postquam
  

locutus est discipulis suis assumptus est in celum et
  

sedet a dexteris Dei .i. cia in neach tar eis comhraidh
  

re dheiscibuil fein do gabhadh suas ar neamh agus do
  
5] 
 shuidh ar dheis a Athar, acht Mac Dhé? Gurab aire
  

sin adeir Eoin scilicet, in principio erat verbum et Deus erat
  

verbum et verbum caro factum est et habitavit in nobis .i.
  

do bhi an Mac ar tus, agus dob é Dia in Mac, agus do duinidh
  

in bhriathar a feoil .i. Mac Dhé, agus do aitigh induinni, amhail
  
10] 
 adeir Eoin co follas, in briathar do bhi a fochair in Athar dob
  

e Dia hi. A' gabhail daenachta on óigh duba dingmhala leis
  

beith ana dhuine agus comhnaidhe do dhenamh maille riun,
  

agus is lei sin dearbhthar co follas corab increiti Isu Criosd
  

do bheith ina Dhia agus ina{MS folio 51b1} dhuine gan cunntabhairt.
  
15] 
 Adeir Eoin ina Shuibhisgeil iomorro co h-acfainneach agus
  

co h-ionraic do mhirbhuilibh agus do phais agus d'eiseirghi
  

in Tighearna, amhail derbhthar ina phein. Is ris fos adubhairt
  

Simion aga ghabhail idir a dha laimh, nunc dimittis servum
  

tuum, Domine, secundum verbum tuum in pace .i. anois leigi,
  
20] 
 a Thighearna do mhodh fein do reir do bhreithre .i. do Mhac
  

a sith suthain na firinde, oir do chonncadar mu shuile slainti
  

do ghairdighthi. Adubhairt Eoin Baisti mar an ceadna aca
  

fhaicsin chuigi, ecce agnus Dei qui tollit peccata mundi .i.
  

is e sut uan Dia, agus is e sgrisas peacaidh in domhuin: agus
  
25] 
 is follas as sin eisin do bheith ina Dhia agus ina Mhac Dhe,
  

oir ni fhuil aen neach fhéadas in peacadh do mhaitheamh
  

acht Dia. Adubhairt in fear ceadna, in tí do chuir misi do 
  

bhaisteadh adubhairt se rium, cebe ara faicfi tu an Spiorad
  

Naemh a' turligeadh agus ag denamh comhnaidhe, as e sin
  
30] 
 baistfaidhthear is in Spiorad Naemh. Do chonnaic misi, agus
  

do rindi me fiadhnaisi gurab e so Mac Dhé. Is de do labhair
  

Pol mar an ceadna in tan adubhairt, quod ante promiserat


---

p.166


  

per prophetas suos in scripturis sanctis de filio suo, qui factus
  

est ei ex semine David secundum carnem .i. an ni do gheall
  

Dia trena fháidhibh fein a mbriathraibh in Scribtiuir do thuarasgbail
  

 a Mhic fein do geineadh do do reir a dhaenachta a sil
  
5] 
 Dhaibhidh, ata se arna choimhlinadh anois. Breathnuighidh
  

so induimh fein, a dhaine, mar do denadh sibh a Criosd, in
  

neach nar bhreathnuigh cur sharachadh do bheith cudtruma
  

re Dia, agus in tan do bhi se a foirm Dhia do isligh se e fein
  

a foirm duine a' gabhail deilbhe modhadh uime, agus do frith
  
10] 
 e a n-aibid in duine iarumh. Do labhair an Tighearna ar tus
  

i ngach uile aircheatal trid na faidhibh, agus labhraidh se anois
  

do shir trena mhodh do ordaigh se fein ina oighri ar na h-uile,
  

oir is trit do rinne se na saoghail. Is follas as sin uile Mac Dhe
  

do bheith ina Dhia agus ina dhuine. Dearbhthar as so co
  
15] 
 duthrachtach in tan do fhiarfaidh in Tighearna cia he fein
  

agus créad in bharamhail do bhi aga dheisciblibh do, agus
  

adubhairt Petar, is tusa co firindeach, a Thighearna, Isu Criosd,
  

Mac Dhe Bhí. Dearbhthar fos a centoria do bhí ina namhaid
  

ac Dia, co ndubhairt se ar ndearbhadh a fhirt agus a
  
20] 
mhirbhuilibh {MS folio 51b2} agus ar cluisdin eighmhe moir d'aindeoin
  

an bhais, co firinneach doba Mac Dilis Dhé in duine so. Arna
  

aithne don ghaduigh is in croich gur Rí agus cor Dia he,
  

adubhairt ris, cuimhnigh ormsa, a Thighearna in tan rachair
  

dochum do fhlaitheamhnais fein. Do rinde Tomass apstol
  
25] 
 comhairc mhór ar faicsin creacht in Tighearna tar eis a amharais
  

air, agus adubhairt, is tusa mo Dhia agus mo Thighearna dil
  

fein. Adubhairt an Tighearna risin, do chreidissi me arnam
  

fhaicsin, gurab aire sin beannaighim na daine chreidis me agus
  

gan m'fhaicsin. Mas ail leatsa fein beith beannuighthi narab
  
30] 
 nar leat creidimh dona fiadhnaibh thairisi dhingmhala so,
  

ata ina Criostaighibh ro-dhaingne. Agus da ndearnair in
  

creidimh so, ni fheadfa spiorad na h-aithisi .i. in mi-chreidimh
  

neart do ghabhail ort.




---

p.167


DE VERBIS CHRISTI .i. DO BHRIATHRAIBH CHRIOSD.
----------------------------------------------


  

Agus is increiti a dhiadhacht ar son a bhriathra firindigh
  

fein amhail dearbhthur a n-adhmholtaibh in Athar fair in tan
  

adubhairt, is é so mo Mhac dil fein inar tholtanuigheas cach
  
5] 
 ni, agus eisdidh ris. Maseadh is inill do chach ind tí re ndubhairt
  

an t-Athair eisdeacht ris: da reir sin is cóir do labhairt do
  

dhenamh. Do fhoscail sé a bhel iarumh agus itbert, is
  

beannaighthi an bocht spioradalta agus is malluighthe lucht
  

in chonaigh. Agus is nua do-eisdeachta in tegasc beannaidhthi
  
10] 
 so, oir is ar son a chonaigh aderthai in pobal do bheith
  

beannaidhthi ar tus, agus is se is pobal beandaighthi anois
  

ann, in pobal aga fuil a nDia fein mar Thighearna, oir is don
  

talmhain do labhraidis na daine do bhí don talmhain, agus
  

in tí thainic do nimh is do nimh do labhair se .i. dona neithibh
  
15] 
 spioradalta do chonnaic agus do eist se. Gurab aire sin do
  

thaisbean se he fein ina Dhia agus teacht a talmhain do do
  

neimh, agus do shenmoir se ar an adhbhar sin na neithe
  

aimseardha do chur a tarcaisne agus an bhochtaine agus an
  

subhailci agus na maitheasa spioradalta ele do ghradhughadh,
  
20] 
 oir ata Dia fein co spioradalta do reir a dhiadhachta. Gurab
  

aire sin as ionmhain leis na neithe spioradalta agus na daine
  

duthrachtach spioradalta aca fuil tarcuisne ar na neithibh
  

aimsirdha, agus taisbenaigh Dia co follas trena Mhac fein
  

gumadh indenta na neithe so. Cia do lucht na talmhan do
  
25] 
 dhenadh an t-senmoir so, acht an ti thainic do nimh agus do
  

theccoisc cach uile don tegasc neamhdha thuc se leis?
  

Dearbhthar fos gur Mac Dhé he an tan {MS folio 52a1} do shuidh se a
  

cind a dha bhliadhna dheag idir na dochtuiribh agus he aca
  

n-eisdeacht agus ac fiarfaighi neich dibh. Agus do bhí Muire
  
30] 
 agus Ioseph aca iarraidh agus atbertsam friu, ni thuictisi corab
  

eicin damhsa beith re neithibh m'Athar fein? An tan do
  

bhadar na sluaigh agus na ceathirna ac eisdeacht a theccoisc,
  

adubhairt drong aca ac tabhairt aithisi do, cionnas do thuicfidh
  

an fear so leitreacha agus gan fhoghlaim aigi? Agus do bhi
  
35] 
 se aca tecasc mar neach aca mbethis cumhachta agus ní a
  

cosmhaileas na Fairisineach do thecaisc se iad. Tuicsi maseadh,
  

nach féadfadh in t-ócanach so do reir a chuirp iúl in tecaisc
  

spioradalta so do bheith aici, agus nar fhoghlaim hé d'aeis,


---

p.168


  

muna beith sé ana Dhia aesda o laithean shuthain. Gurab
  

aire sin adubhairt se fein, ego principium qui et loquor vobis
  

.i. is misi in tosach gan tosach ata ac labhairt ribh, agus is me
  

in bheatha shuthain aithinter ina Dhia firindeach, agus is e
  
5] 
 in t-Athair naemhtha substainteach do chuir chugibhsi me.
  

Adubhairt an Tighearna fós, ego sum resurrectio et vita, qui
  

credit in me non morietur in eternum .i. is misi in eiseirghi
  

agus an bheatha, agus cibe chreidis indum ni fhuighi se bas
  

suthain. Adubhairt fos, pater enim non iudicat quemquam
  
10] 
 sed iudicium omne dedit filio, ut omnes honorificent filium
  

sicut honorificant patrem .i. tuc an t'Athair [*...*] ma
  

chreidi a nDia, maseadh o ranaig an Mac ina phersain fein,
  

creididh indumsa, oir is aen neach misi agus an t-Athair, agus
  

gibe do chi me do chife an t-Athair, oir ataimsi is in Athair
  
15] 
 agus ata an t-Athair indum. Tuic anois a fhollaisi do admhaigh
  

sé é fein do bheith ana Dhia agus cosmhail ris in Athair i ngach
  

uile mhodh, gurab aire sin do gheibh an neach nach creidind
  

a Criosd bás suthain. Agus da fiarfaighi neach cread thuc
  

ecla an bhais air ma do bhi se ina Dhia, oir adubhairt se, pater
  
20] 
 si possibile est transeat calix iste .i. ma fheadar, a Athair
  

cuir an coileach so an bhais thorum, agus fregraimsi sin co
  

cumair óir do fhoillsigh se e fein ana Dhia fhirindeach agus
  

ina dhuine is in breithir so: an tan adubhairt se, a Athair,
  

foillsighthear he ina Dhia agus ina Mhac, agus an tan do iarr
  
25] 
 se in bas do chur thairis, foillsighthear a bheith ana dhuine.
  

Do choimhchesadh he maille ris na ballaibh iochtarach aga
  

tegasc ina dhaenacht fhoirfe fein, a' gabhail eagla ina
  

bhallaibh ríoghdha fein ar egla co n-aibeortai re lucht egla
  

an bhais, na budh rann do bhallaibh an Tighearna {MS folio 52a2} agus
  
30] 
 leicidh a toil in Tighearna he, amhail adubhairt in Tighearna
  

fein, ni hí mo thoil fein dob ail lim do dhenamh, acht toil na
  

diadhachta suthaine ata edrainn. Agus do fhoillsigh se med


---

p.169


  

a chumhachtain in tan adubhairt re lucht a ghabhala, is misi
  

iarrthaidhi, agus mar do chualadar sin do chuadar ar cúl agus
  

do thuididar tar a n-ais, agus is follas as in mbreithemhnas
  

sin méid a chumhachtain, o nar fhéadad an guth amhain do
  
5] 
fhulang uadha. Foillsighthear anois a bheith ana Dhia an
  

tan adubhairt sé, a Athair, leic so leo, oir ni fheadadar cread
  

do nid siad. Agus do fhaisidin Isayas co nguidhfedh sé ar
  

a naimhdibh iondas nach deachdais amugha. Adubhairt sé
  

ris in gadaidhi do iarr in trocaire, beir a ndiugh a Parrthas
  
10] 
 maille rim. Agus do fhoillsigh se is in breithir so gurab e Dia
  

Parrthais agus Tinnlaictheoir na gloiri neamhdha. Tuictear
  

as in breithir so gurbh é Mac Dilis Dhia hé, in tan adubhairt,
  

in manus tuas Domine .i. ad lamhaibhsi do-bheirim mo spiorad
  

anma. Agus ni dhigneadh se in aithne so co h-inill duthrachtach
  
15] 
 a crich a bheathadh mur budh é a Athair dil fein hé. Dearbhthar
  

so aris tar eis na h-eiseirghi co ndubhairt se co minic ris na
  

h-apstol, agus he ac labhairt do fhlaitheamhnas Dhe riu, tugadh
  

gach uile chumhachta ar neamh agus ar talmhain damhsa.
  

Do dhearbhadh co ndearna se an eiseirghi co fírindeach, adubhairt
  
20] 
 se, palpate et videte, quoniam spiritus carnem et ossa non
  

habet sicut me videtis habere .i. glacadh agus fechaidh misi,
  

oir ní fhuil cnaimh na colann ac spiorad mar do chithisi acumsa.
  

Do dhearbhadh anois go roibhi se uile-chumhachtach, do
  

sheid se an Spiorad Naemh lena anail indtu, ac radh na breithre
  
25] 
 so, accipite spiritum sanctum, quorum remiseritis peccata
  

remittentur eis, et quorum retinueritis retenta sunt .i. gabhaidh
  

an Spiorad Naemh agus gibe da maithidhsi a peacadh
  

maithfidhthear doibh, agus gebe ceingeoltaidhsi ana pheacaidh
  

ceingeoltar he. Is e in Spiorad Naemh céadna do chuir se
  
30] 
 chuca ar ndul a flaithemhnas do, amhail do gheall doibh an
  

tan do bhi fein ar talmhain faru, agus adubhairt riu, an tan
  

thicfas foirbh in t-Solas chuiris misi chugaibh, Spiorad na
  

Firinde, do dhenadh se maitheas daibh ann sin. Do dhena in
  

Spiorad Naemh ceadna do chuireadh a tengthaibh tenntighe


---

p.170


  

chugaibh do lasadh bhur gradha o theine an graidh agus
  

[*...*] ceadna. {MS folio 52b1}Gurab amhlaidh sin do
  

rinne dona h-iascairibh agus dona h-oinmhidibh maigistreacha
  

agus dochtuiri in domhain uile. Nír fhéadadar Scribhi .i.
  
5] 
 saithi, náid Pharasei náid fellsamhain ar domhan da nglicas
  

naid egnaidhi in talmhan contrarughadh doibh, agus is iad
  

in mhaith naemhtha céadna so do chuir se ar fud in domhain,
  

agus do aithin na neithe so dibh amhail adeir in tex so, predicate
  

evangelium omni creaturae, qui crediderit et baptisatus fuerit
  
10] 
 salvus erit, qui non crediderit condemnabitur .i. senmoraidh
  

in Soisceal dona h-uile chreatuir agus cach neach chreidfis
  

agus bhaistfidhthear slanaidhthear iad, agus in tí nach dingne
  

sin daimeontar hé. Creidsi maseadh, madh ail leat beith slan,
  

gurab e sin Dia Uile-chumhachtach, agus corab aige atait
  
15] 
 chumhachta agus comas do chuirp agus t-anma, agus in ti
  

nach dingne in creidimh sin daimeontar he a suim dhamunta
  

in Diabhail. Gibe lenab ail na neithe so do thabhairt da uigh
  

co friochnumhach, tinoileadh se co cumair na neithe so
  

adubhramar agus cuimhnigheadh co duthrachtach annamhacht
  
20] 
 agus spedhsialdacht an tegaisc thuc se ar teacht anuas agus
  

a shaere agus a chobhsaidheacht agus a neamh-choigiltaidhi
  

do thegasc se cach aen duine a talmhain, agus a throcair agus
  

a thaisi do labhair se is in croich, agus mar do chuir se in Spiorad
  

Naemh dochum na n-apstol do chomhall a ghellta, agus mar
  
25] 
 do chuir se na h-iascaireadha agus na h-oinmhidi a ceannas
  

agus a mmaigistreacht na h-eaglaisi, agus ni bhia cunntabhairt
  

ag fear an tinoil gurbh e ughdar na n-oibrighthi hé agus is mar
  

sin nach eidir do chlaoidhe choidhchi o spiorad na h-aithisi he.


DE OPERIBUS CHRISTI .i. D'OIBRIGHTHIBH CHRIOSD.
-----------------------------------------------


  
30] 
Agus is coir a dhiadhacht agus a dhaenacht do chreidimh
  

ar son na n-oibrighthi naemhtha agus na mirbhuilibh do roine
  

sé a talmhain co spioradamhail agus co corpardha, curab aire
  

sin adubhairt se re lucht an t-seachrain, muna creidthighi a
  

mbriathraibhsi, creidigh a m-oibrighthibh. Foillsighthear anois
  
35] 
 a bheith ana Dhia agus ana dhuine ar son treighinais an da
  

fhichid la agus in da fhichid oidhchi, agus co roibhi occaras


---

p.171


  

air tar a eisi sin. O nar fhéad an Diabhal dighbhail ar domhan
  

do dhenamh do, do theith sé uadha agus tangadar na h-aingil
  

da fhriothalamh, agus is follas as sin o do bhí ocaras air
  

gur duine he, agus dearbhaidh frithalamh na n-aingil he do
  
5] 
 bheith ana Dhia. Agus dearbhthar fos ina Dhia e an tan do
  

rinne fion don uisci, agus dob e sin tosach a chomharthadha
  

a fiadhnaisi na ndeisceabal, as ar chreididar co dichra agus
  

far fhagbhadar gach uile ni ar a ghradh. Tuc se a shuile don
  

ti do geineadh dall agus do mhoran {MS folio 52b2} ele o thaghall agus
  
10] 
 o bhreithir uair ele, agus tuc eisteacht dona boghraibh agus
  

labhairt dona balbhain agus siubhal dona bacachaibh agus
  

slainti dona labhraigh agus do lucht na pairilisi, agus do dhibir
  

na diabhail as na corpaibh, agus do fhoir sé lucht na h-idroipisi
  

agus nir fhagaibh teidhm gan slanughadh, agus do aithbheodhuigh
  
15] 
 na mairbh, agus do aisigh anum Lasarus agus a chorp ac breanadh
  

ceithre la is in uaidh, agus ar sasadh cuig mhile do le cuig
  

aranaibh agus le da iasc agus do fhurail da chliabh dheg do
  

linadh da fhuighill. Ni h-eadh amhain do rindi sé fein na
  

neithe so agus morán ele leo, acht do thinnluic da aspalaibh
  
20] 
 agus da dheisciblibh a mhile mhile oired so. Gurab aire sin
  

adubhairt se riu, foiridh na lobhair, agus slanaidh na galrach,
  

agus aithbheodhaigh na mairbh, agus dibridh na diabhail, agus
  

a n-aisgidh fuarabhar fein an chumhachta so, agus tabhraidh
  

amach a n-aisgidh hí. Agus na gairdighidh fana droch
  
25] 
 spioradaibh do bheith fomhamaighthi daibh, acht forbh-
  

failtighidh ar son bhur n-anmanann do bheith scriobhtha ar
  

neimh. Bith a dheimhin agad gibé chreidfis indumsa co
  

ndingne m'oibrighthi agus oibrighthi bhus mo, iondas cuma
  

h-iongnadh le cách uile iad. Agus cidbé neach dob áil le Dia
  
30] 
 do thabhairt ina chumann, tuc sé chuigi iad o fhuraileamh 
  

amhain, amhail dearbhthar a Petar agus a nn-Andrias agus a
  

n-Iacóp agus a n-Eoin agus a mMatha do bhí a' gabháil phuill
  

is in oifig mhailisigh agus moran do dhainibh ele ar a tuc se
  

na neithe talmhaidhe do fhagbhail. Tuic maseadh in ti lerbh
  
35] 
 éidir na maitheasa so do dhenamh ann fein agus a cach, gumadh
  

éidir leis e fein do bheith acfaindeach cumhachtach ard is in


---

p.172


  

t-saeghal. Agus nirbh áil lais na neithe talmhaidhi, acht beith
  

bocht umhal ceannsa, gur amhlaidh sin do fhoillsigh sé é fein
  

do bheith ina Dhia ag sanntughadh na neithe spioradamhail
  

agus ac tarcaisniughadh na neithe n-aimsirdha. Oir da mbeith
  
5] 
 sé ag iarraidh glóire in t-saeghail, do fhuicfidh sé na h-Ibhail
  

do bhi ag iarraidh a sgriosta do shir, agus do reachadh sé dochum
  

na cineadhaigh do ghebhad he maille re toil agus re buidheachais,
  

agus do bherdais anóir mhór do ar a throcaire agus ar a
  

mhirbhuilibh di-fhaisneisi, agus do bhetis aca shilleadh co
  
10] 
 h-anorach duthrachtach tar a ndeeibh fein nach féadfad so
  

do dhénamh. Tucsam deimbrigh is in anoir sin ar gradh tuitim
  

an duine do fhuaslughadh, agus do theith se ona h-Ibhalaibh
  

fein in tan dob ail leo rí do denamh de, agus tainic se chucu
  

co toileamhail in tan dob ail leo a mharbhadh. An fear do
  
15] 
 fhéadfadh ionad agus aim agus aimsear a cheasta d'fhoillsiughadh
  

agus a thinnlaictheoir do thaisbénadh, in doich {MS folio 53a1} leatsa
  

a mbeith neart na n-Iudhal air muna deachaidh sé co toileamhail
  

da chésadh, oir ni ar son gur fhéad in t-Idhal a thoibheart do
  

chésadh hé, acht ar son gurbh ail leis fein a thoibheart. Gurab
  
20] 
 aire sin adubhairt se, potestatem habeo ponendi animam meam
  

et iterum sumendi eam. Nemo tollit eam a me, sed ego pono
  

eam et iterum sumo eam .i. ata cumhachta gabhala agus
  

thoibhearta m'anma agam, oir ní neach ele bhenas m'anum
  

dim, acht mi fein aga thabhairt h-imach agus aga ghabhail
  
25] 
 chugam aris. Gurab aire sin do chuaidh sé a n-aimsir cindti
  

a throcaire luachmhoire da idhbairt fein co forbhfailteach
  

duinne, iondas gur chuir sé a chos co daingin cothuighthi is
  

in cesadh gan claenadh gan utmaille, iondas gur choimhlin
  

se an Lex agus reimhfhighracha na faidhe agus na salm. An
  
30] 
 tan d'iaradar na h'esbuig resun ar son a thecaisc air, agus
  

d'fhiafraidh Pilat nar rí he, agus an tan do bhuailidar agus
  

do ghoirtidar na ridireatha do sgiusaibh hé, agus do cuireadh
  

corcair righa mar eadach agus coroin sbine im a cheand, agus
  

mar do mhelladar he mar rí, agus mar do chuir Irhod éadach
  
35] 
 gel mar chomhurtha oinmhide uime, agus mar d'aithisigheadar
  

na Fairisinigh is in croich hé, agus mar adubhradar co creidfidis


---

p.173


  

do da tigidh aisti, agus ni thucsam a bheg do fhregra orra
  

no ní thuc aen raed. Do rinne se comhnuidhi is in croich ar
  

slainte na n-uile fa tainig se, agus is ann so do fhoillsigh se gurbh
  

é fein in t-uan dar labhair Isayas faidh an tan adubhairt,
  
5] 
 tanquam ovis ad occisionem ducetur, et quasi agnus coram
  

tondente se sine voce obmutescet: oblatus est quia ipse voluit
  

et peccatum multorum portavit .i. berthar hé mar chairigh
  

dochum a mharbhtha agus balbh ocus hé gan guth aigi mar
  

uan a fiadhnaisi fir a lomartha. Do idhbradh he mar dob áil
  
10] 
 leis fein agus do iomchair se peacaidh daine iomdha. Da
  

creididis do ar a theacht sa chroich mar adubhradar fein,
  

dobadh chora doibh a chreidimh ar a eirghi on bas, no ar a
  

eirghi beo on uaidh duinte, oir is mo do chumhachtaibh duine
  

marbh do eirghi o bhas na duine beo do theacht as a chroich.
  
15] 
 Agus nir fhéad na h-Iudhail a radh co roibhi ainfhis orro a
  

n-eiseirghi Chriosd, oir do chuiredar siad an mheid dab ail
  

leo fein do choimhéad an adhlaicthi, agus do bhí an mhéid
  

sin agus cach friochnumh da ndearnadar uile ag dearbhadh
  

fiadhan na h-eiseirghi. Do bhi sé fein da fhichid la {MS folio 53a2}
  
20] 
 idir a dheisceabail ag dearbhadh a eiseirghi o arrgamaintibh
  

iomdha agus do bhí sé ag ithi agus ag ibhi leo agus, arna teaccosc
  

co h-iomlan do mar sin, do chuaidh se ina fiadhnaisi uile ar
  

neamh. Agus arna tinol a n-aen ionad a cind deich la ina
  

dhiaidh sin, do chuir se an Spiorad Naemh chuca, agus is uadha
  
25] 
 do daingniughadh co cobhsaidh iad, iondas co rabhadar ullamh
  

dochum bais agus dochum cach dochair tar a cheandsan. Is
  

mor comhartha eile do rindi Criosd a fiadhnaisi a dheiscibail ann
  

so, agus dar limsa is lór do cach uili Chriostaighi lenabh áil
  

a anum fein do shlanughadh co h-umhal firenda ar scriobhadh
  
30] 
 ann so. Maseadh, aithnidhmid a chreideamh as na neithibh
  

so co dichra gurbh e Isu Criosd fír Mac Dhe, agus do ghebhthar
  

an bheatha shuthain ina h-aimsir fein as in creidimh sin. Da
  

reir sin aithnimsi ditsa a chreidimh co neamh-chunntabhartach
  

cach ni dar scriobhadh ann so ar oibrighthibh in Tighearna,
  
35] 
 madh ail leat dul a flaitheamhnas. Agus da ndearnair in creidimh
  

so co h -inill, seidfir uait spiorad na h-aithisi agus in mhi-dhochais.




---

p.174


DE ESSE DEI ET TRIBUS SECTIS .i. DO BHUNAIT DHIA AGUS

DONA TRI BARAMHLAIBH SEACHRANACHA.
-----------------------------------------------------------------------------------------


  

Oir atait moran do dhainibh nach ar diadhacht agus ar
  

daenacht Dhe amhain do nit seachran, acht ar an ni as mesa
  
5] 
 .i. nach creidid he fein do bheith ann. Agus is coir a fhiarfraighi
  

 dibh so, cia do rinde iad fein acht muna bé Dia nach
  

ail leo do chreidimh, do rinne iad? Is h-eigin duitsi, a fhir
  

an t-seachrain, an cheist so do fhregra .i. gurab tu fein no an
  

naduir no do thuismightheoiri. Masa tu fein do rinne thu,
  
10] 
 créad nach dearnuis ni is sochraidhi agus ni is eagnaidhi agus
  

ni as airde agus ni is conaigh agus ni is faidi-shaeghalach na
  

mar thai thu? Agus munar fhéadais tú fein do dhenamh,
  

tuictear neamh-chumhachta denta na neithe so don naduir
  

agus dona tuismightheoraibh anfann easlan. Maseadh, is h-eigin
  
15] 
 gurab e Dia do chruthaigh tusa agus iadsan. Adeir in
  

seachranach, ma ta Dia suthain gan riachtanas a leas, cread
  

thuc air gan misi do dhenamh mar sin? Freagraimsi sin co
  

cumair: —oir ni fheadann creatuir ar bith ar ghabh tosach
  

on domhan agus on truaillidheacht beith marthanach. Adhbhar
  
20] 
 ele: da mbeith sé gan esbaidh do beith adhbhar dimais aigi,
  

agus do fhéadfaidhi a radh nach o Dhia thainic sé acht uadha
  

fein. Fiafraighsi anois cread adhbhar na míl agus na snedh
  

agus na fined agus na ndeargnaid, os a moatait siad dochum
  

dighbhala na dochum tarbha? Is é a fhreagra sin, co taisbentai
  
25] 
 uile chumhacht {MS folio 53b1} Dhia triothu agus esbaidh an duine,
  

iondas nach ardaighinn an duine anma ona shochraidheacht
  

na ona neart, os eidir leo sin a dhíghbhail do dhenamh. Oir
  

cach creatuir cruthuighthear on Cruthuightheor mhaith bid
  

siad maith ar tus ina cinel fein, no go truaillighthear trithu
  
30] 
 fein iad. Aderairsi anois, as mor modh as a freagarthar Dia,
  

agus ní fheadarsa cia dibh budh disli damh fein. Is é a fhreagra
  

so co cumair, gurab dochum na Paganach agus dochum na
  

Criostaidhthe agus dochum na n-Idhal tinoilter agus tiomurgthar


---

p.175


  

cach uili mhodh. Tuic ar tus nach cóir comhnuighi do dhenamh
  

a ngnathughadh na Paganach, oir dee bhoghra bhalbha gan
  

silleadh, gan grasa, gan cumhachta adhruid siad ar son Dia.
  

Gnathughadh na n-Idhal iarumh, oir do ghabhadar Lex agus
  
5] 
 fregra o Dhia no go tainic Criosd a colainn, agus mar thainic
  

do chriochnaidheadh iatsan do reir na faidhe: amhail dearbhthar
  

a n-Iacob, is in uasal-athair, an tan do bheanduigh a chlann
  

fein co ndubhairt re h-Iudas, .i. re mac Iacoib, non auferetur
  

sceptrum de Iuda et dux de femore eius, donec veniat qui
  
10] 
 mittendus est, et ipse erit expectatio gentium .i. ni bhia sliocht
  

Iuda gan righ agus taisigh orra no go ti an neach do ghelladh
  

doibh re fuirghid na cineadhaigh .i. Criosd ina coimhlíntar an
  

fhaidheadoireacht uile. Ar teacht do ainn sein testadar taisigh
  

agus prionnsadha shleachta Iuda, do bhí a n-anoir aird roimhe.
  
15] 
 Na h-easbuig agus na fáidhi do bhí ag freacra agus a' coimhead
  

comhraiti agus t-shacraiminti in t-Senn Reachta, do chuadar
  

uile ar neamh-nidh ar teacht an Reachta Nua, acht gerbh
  

iad dob fhighair agus doba scaile don Tighearna, oir do
  

bháidheadh iad is in Tighearna fein arna fhoillsiughadh. As
  
20] 
 cóir adubhradh curab ris do bhadur na cineadhaigh ag fuireach,
  

oir nir h-aithnidheadh ar tus he acht i n-Iudea, agus atá sé
  

anois aga ghlórmharughadh ar fud an domhain ar n-aithne.
  

Fiafraigh anois cread fa leicter dona h-Idhaluibh beith beo
  

agus curab iad do chés Criosd? Is iomdha adhbhar chuigi
  
25] 
 sin, agus atait trí h-adhbhair{MS folio 53b2} spethsialta dibh. An
  

chead adhbhar dibh: is h-eigin duinne na leabhair ata acasan
  

d'fhaghbhail do dhearbhudh agus do theaccasc ar creidimh
  

fein, agus cach uair do fhaicfimais iad fein co cuimhnighmais
  

césadh Chriosd .i. ar Tighearna dil, firindeach, umhal, foighidech,
  
30] 
 buidh, trocuireach, grasamhail fein. Gurab aire sin cach uair
  

do chifimis iad co cuimhneochmais cesadh ar Tighearna .i.
  

Isu milis. An dara h-adhbhar: oir adubhradar ac faghbhail
  

báis do Chriosd, leig a fhuil oruinde agus ar ar clannaibh, agus
  

do dhamnadh a sil is in breithir so. Gurab aire sin do sgaileadh
  
35] 
 ar fud an domhain iad do thabhairt naire da tuismighthoiribh
  

chiontacha agus do thabhairt gloire don chreidimh chathoilica.


---

p.176


  

An treas adhbhar: oir ticfaid siad do reir na faidhe fa dheiredh
  

dochum an chreidimh cathoilica tre t-senmoir Ely agus Enog,
  

agus da madh choimh iomdha do reir nuimhrech iad re gainimh
  

in mara aga ndamnadh ticfaidh an fuigheall dochum na
  
5] 
 Crisdaigheachta fos. Da fechair na resuin so co friochnumhach,
  

fedfair gan cunntabhairt creidimh od chridhi. Tabhair, maseadh,
  

gradh agus toil d'uili bhrighibh do chuirp agus t-anma dot
  

aen Dia dhil ghradhach fein fhrecras in creidimh chathoilica,
  

agus cebe chreidis co creidmheach daingin na neithe so, ni
  
10] 
 h-egail leis spiorad na h-aithisi. Airdeochar he iarumh mar a
  

fuil i nflaitheamhnas can forcenn agus i nconach shuthain
  

agus i nt-slainti nach truaillighthear agus a n-oighi nach
  

claechluighthear agus tormach in ghradha agus a ncomann
  

fhirindeach agus coimhlínadh cecha esbaidh agus ceol na
  
15] 
 n-aingil agus silleadh shuthain na naemh tre bhithu sir: uair
  

ni tualaing filidhi ionaid fellsamhain an domhain uile na sochair
  

agus na subhaltaighi do-bhearthar ar son do chreidimh nemhfhallsa
  

 duthrachtach do indisin go tu fein da derbhadh: gurab
  

uime sin guidhimsi tusa ar gradh Isu, scrios do dhuailce agus
  
20] 
 t'eadochas agus daingnidh do chreidimh a n-uile throcair Dhe.


{MS folio 54a1}DE SEPTEM ECCLESIAE SACRAMENTIS .i. DO SHEACHT

SACRAIMINTIBH NA H-ECLAISE.
---------------------------------------------------------------------------


  

Agus is cóir do gach uile Chriostaighi a creidimh co friochnumhach,
  

uair atait siat arna n-inordughadh o Chriosd agus
  
25] 
 on eclais. An chead ní: — in baisdeadh, in dara ní: — in
  

chonfirmail .i. daingniughadh laimhe in esbuic ar in creidimh
  

agus ar in baistedh, in treas ní: —in aithrighi, an ceathramhadh
  

ní: —in pósadh, an cuigeadh ní: — na gradha coisreactha, an
  

seiseadh ní: corp Chriosd, an seachtmhadh ní: — in t-ongadh
  
30] 
 deghinach. An chead ní dibh .i. in baisteadh, d'orduidh Criosd
  

fein in tan adubhairt, nisi quis renatus fuerit ex aqua et spiritu
  

sancto non potest intrare regnum Dei .i. nach féadann neach
  

dul a flaitheamhnas muna bia sé arna athchruthughadh a h-uisci



---

p.177


  

agus anns an Spiorad Naemh. Atbert Gregoir an baisteadh
  

do ghenamh i n-ainm in Athar agus in Mhic agus in Spioraid
  

Naemh, agus cibe chreitfis agus baistfidhthear mar sin
  

sláineochar he. An ni do aithin Dia do dhenamh ni chum an
  
5] 
 glanta on uisgi do aithin he, acht chum an uisgi do choisreghadh
  

ana bhaisdeadhsan agus is anns an mbaisdedh so dailtear an
  

Spiorad Naemh agus daingnighthear an creidimh. Agus is
  

e so do fhoillsigh an colum ar teacht don Spiorad Naemh ina
  

fhighair a Criosd. An dara ni, in daingneachadh tre méaduighthear
  
10] 
 grasa ind Spioraid Naeimh is na Criostaidhibh. Agus
  

is anns an sacraimintsa do ghabh agus do ghoir Criosd na
  

leinibh a' cur a laimhe orra, agus léghthar fos na h-apstol do
  

thabhairt an gharma cheadna amhlaidh ar na Criostaidhibh,
  

agus do chuirdis a lamha orra agus do ghabhdais in Spiorad
  
15] 
Naemh chuca mar sin. Do nid na h-espuic so is in fighair
  

cheadna ag daingnechadh in chreidimh agus na Criostaidheachta
  

a cach: aga dhearbhadh sin tuc Criost a cheand arna chlaenadh
  

a laimh Eoin Baiste agus is se in ceand sin is ionghuighthi
  

dona h-ainglibh agus is ineagluighthi dona tighearnaibh. An
  
20] 
treas ni .i. in aithrighi: agus do thecaisc Criosd hi in tan adubhairt,
  

regnum celorum vim patitur et violenti rapiunt illud .i. fuilngidh
  

flaitheamhnas Dhe a sharachadh agus teltoighidh lucht an
  

t-saraighthi he ag denamh na h-aithrighi, oir is forbhfailtighe
  

leis na h-ainglibh aen pheacthach iar n-aithrighi na fear testa
  
25] 
 do chead ar nach fuil cunntabhairt. Agus is i in aithrighi do
  

th-senmoradar na h-apstol mar leghthear {MS folio 54a2}ar Petar in
  

uair do labhradh se ris na h-Idhalaibh ar pais Chriosd, ata fis
  

agam, a bhraithreacha, cur pheacthaighbhair tre nbur n-ainfhis,
  

agus denaidh aithrighi anois agus sgriosfaidhthear bur peacaidh.
  
30] 
 Is i in aithrighi fhir do thecoisc Criosd co deimhin trid fein
  

in tan do bhí se dá fhichid la agus dá fhichid oidhchi a treighinas.
  

Is don eisiomplair cheadna do fhulaing Elyas in treighinas


---

p.178


  

sin fos agus docamhla agus cumhgaigh iomdha ele da thoil
  

fein. Bith a fhis agat co fuil in aithrighi fhirindeach ina tri
  

codacha .i. a toirrsi in chroidhi agus a n-admhail in bheil agus
  

a criochnughadh in lor-ghniomha, agus is siad so na tri neithe
  
5] 
 is h-eigin do gach neach do ni aithrighi fhirindeach do
  

choimhlinadh le cheile mas eidir, uair is diomhain in fhaisidi
  

agus in lor-ghniomh gan aithrighi no ni fhoghnann. Atá in
  

toirrsi agus in fhaisidi contrardha do so, oir is lor iad muna
  

feadtar in lor-ghniomh. An toirrsi, iomorro, agus an lor-ghniomh
  
10] 
 is maith iad ge toirmiscthear in fhaisidi. Mar an gceadna
  

an toirsi gan lor-ghniomh agus aithrighi, muna feadtar is lor
  

hi. An ceathramhadh sacraimint, an posadh, do h-ordaigheadh
  

he o Dhia a tosach an chruthuighthi. Gurab aire sin adubhairt
  

Criosd ris in drong do chuir a cunntabhairt scailti in phosta,
  
15] 
 in drong do chengail Dia ni h-eidir le dainibh a scaileadh. Do
  

choimhlin Criosd an fhighair so ann fein in tan do chengail
  

se in eglais ris fein mar mhnai phosta trena fhuil luachmhoir
  

fein. Gurab aire sin atbert an t-apstol, propter fornicationem
  

autem, unus quisque vir uxorem habeat et e converso .i.
  
20] 
 bid bean phosda ag gach aen fear, agus fear posda ag gach
  

mhnai do sheachna druisi dimhain. An cuigeadh sacraimint
  

.i. na gradha coisreactha do h-ordughadh o Chriosd fein
  

amhail adubhairt se fein re Petar, do-bheirimsi duitsi
  

eochracha flaitheamhnais Dhe, agus gach ni cheanglas
  
25] 
 tu ar an talmhain, beth se cengailti a flaitheamhnas Dhe.
  

Adubhairt se an ni ceadna ris na h-apstol uile agus ris na
  

prelaideadh trithu. Adubhairt riu fos, accipite spiritum
  

sanctum .i. gabhaidh chugaibh an Spiorad Naemh, agus
  

gebe da maithfir a peacaidhe maithfidh Dia do iad, agus
  
30] 
 tuictear a chontrardha. Do rinne se so an tan do mhaith 
  

se do Mhuire Mhagdalen a peacaidhe agus do mhoran ele
  

maille ria. Gurab aire sin adubhairt in t-apstol a persain
  

Chriosd, cibe ar ar maitheamhairsi do, maithimsi do. An
  

seiseadh sacraimint .i. corp Chriosd, do ordaigh se fein{MS folio 54b1}


---

p.179


  

diardaoin manndala in tan do bheannuigh se in t-aran ag breith
  

buidheachais ar an Athair, agus do bhris é agus tuc da dheiscibul
  

agus atbert riu, gabhaidh agus caithidh uile de so, oir is deimhin
  

curab e so mo chorpsa. Agus do ghlac in chailis iaramh agus
  
5] 
 adbert iar caithimh, gabhaidh agus ibhidh di so, oir is i so co
  

deimhin cailis na Tiomna Nua ina n-idhbartear m'fhuilsi tar
  

bur ceand. Nir fhéad aen neach da raibhi a fiadhnaisi an
  

caithmhe sin freagra iomchubhaidh do thabhairt ar an neach
  

do fhiafraigh agus do chuir a cunntabhairt, cat hé so adeir
  
10] 
 tu, oir ní fhaicim ann so acht aran agus fin, agus adeirir is
  

e so do chorp fein do bheith ann idir fuil agus feoil? Do
  

chreideadar na h-apstol co firinneach a chorp do bheith ann
  

mar adubhairt se fein, agus eistidh na h-anchreidmhigh maille
  

re náire in comhradh so, uair cunntabhartaighid siad sacraimint
  
15] 
 na h-altora ar son nach faicidh di acht foirm in arain agus in
  

fhina, gidh eadh do bhi fis ar n-anfainde agus ar ngraine agus
  

t-seachrain ar n-indtinne ag in Dia, iondas na budh eidir
  

lind fuil agus feoil och do chaithimh, curab aire sin do chlaechluigh
  

se in t-sacraimint mór-luaigh so a n-aran agus a fin do cach ar
  
20] 
 son comadh eidir leo a caithimh gan athmhultas, gan
  

adhfhuathmharacht. Bidh a dheimhin agat anois curab inchreiti
  

gan cunntabhairt corp Chriosd, etir fuil agus fheoil, do bheith
  

a laimh in t-sacairt mar thainic se a mbroind na h-óighi, agus
  

mar do bheith se is in croich cheasta ar coimhlinadh gach neith
  
25] 
 dub indenta, agus a comhlaine glóiri agus cumhachta mar do
  

bhi agus ata maille ris in Athar neamhdha. Do idhbair se
  

he fein don Athair, gan ball gan sal ar altoir na croichi aine in
  

cheasta, ar ndenamh sacairt agus esbog de do reir ordimala
  

Mhelchisedech ar scath shlanaighthi in domhain. Tuc se in
  
30] 
 t-sacraimint so da dheiscibuil fein agus do fhurail a denamh
  

agus a gnathughadh a comhartha cuimhnighthi a pheine agus
  

a phaisi fein. Agus do choimhlínadarsan hi co duthrachtach
  

iondraic, agus d'aithnidar da n-oighribh a denamh mar an
  

ceadna do choimhlinadh slainti na mbeo agus na marbh. Gurab
  
35] 
 aire sin atbert an t-apstol, ego a Domino accepi quod et tradidi
  

vobis .i. is on Tighearna do ghabhas in ni tucas daibhsi, uair


---

p.180


  

gach a mhince ibhthai in chailis so agus chaithfidhi in t-aran,
  

foillseochthaoi pais in Tighearna choimh minic sin no go ti
  

sé a ndeireadh an domhain: uair atathai ag taisbenadh agus
  

ag foillsiughadh paisi Chriosd gach uair do nithi comain na
  
5] 
 sacraiminti coisreactha so do rindeadh tar bhur ceand. Agus
  

dleghair is in comain so boill an chuirp uile do mharbhadh ona
  

lochtaibh, agus coimhchesadh maille ris agus beith marthanach
  

is in creidimh so co crich na beatha. Gurab aire sin adeir an
  

Tighearna, probet autem se ipsum homo .i. dearbhadh in duine
  
10] 
 é fein co géar re ndul is in comain, ag denamh na h-aithrighi
  

so co h-umhal {MS folio 54b2}agus na faisidi co firindeach, uair is
  

mar sin chaithear co neamh-fhallsa neamh-ghuasachtach in
  

t-shacraimint choisreactha trena ndearnadh an domhan: amhail
  

adeir an Tigearna fein, qui enim manducat et bibit indigne
  
15] 
 .i. existens in gravibus peccatis aut voluntate peccandi, iudicium
  

sibi manducat et bibit .i. gebé neach chaithis in t-shacraimint
  

so maille re peacaidh throm no re toil an pheacaidh sin, is
  

breitheamhnas chaithis agus ibhis maille re báis shuthain.
  

Maseadh, gebé neach lenab áil beatha mharthanach d'fhaghbhail
  
20] 
 as in sacraimint so, is h-éigin do a ullmhughadh co dichra
  

deithideach chuici. Gurab aire sin adeir in Tighearna, qui
  

manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, scilicet
  

digne et fideliter, habet vitam eternam .i. gebé chaithis m'fhuil
  

agus m'fheoil co diongmhala, mairfidsa ann co marthanach agus
  
25] 
 mairfidh sé indumsa a' gabhail grása agus toili agus duthrachta
  

agus grádha agus beathadh o n-oilfidhthear he a n-oibrighthibh
  

mhaithi agus a subhailci. Mairfidsa annsan aga choimhéad
  

ona peacaidh agus ona lochtaibh agus aca choimhéad co cobhsaidh
  

a n-oibrighthibh mhaithi mharthanacha. An seachtmhadh
  
30] 
 sacraimint .i. in t-ongadh deighinach as a méaduighthear grasa
  

in Spioraid Naeimh do gach Criosdaidhi. Is uime do-bherar


---

p.181


  

dona Criosdaidhibh a ndeireadh a mbeathadh e, do choimhlínadh
  

na sacraiminti so iondas gomadh luaithidi agus comadh
  

shuaimhidhighi do ghebhadh Dia iat. Gurab aire sin atbert
  

Iacob, da ngabha easlainti neach agaibh, tabhradh se sagairt
  
5] 
 na h-eclaisi chuigi, agus guidhid siat air arna ongadh o ola a
  

n-ainm in Tighearna, agus maithfidh a pheacaidh do. Agus
  

bith a dheimhin agat co luaithighind in t-sacraimint so slainti
  

in chuirp lais, gidh eadh ni h-indenta ar t-shlainti an chuirp
  

hi, acht do neartughadh d'eslainti na h-anma. Do choimhlin
  
10] 
 se fein an eisiomlar so roimh a chesadh agus is in uaidh mar
  

fhighair duinne do scrios ar peacaidh ina ghnathachadhsan,
  

ar son co tibhradh grasa di-airmhe duinne ar an eisiomlar so
  

do chonnmhail: amhail adeir Eoin, gratiam pro gratia et de
  

plenitudine eius omnes accepimus .i. ghebhmid uile grasa
  
15] 
 ar son comhlaine a ghrasasan. Tuig anois na tri h-ongtha do
  

rindi Criosd air fein gura do shighnughadh na n-ongtha so na
  

ndaine do rindi iat. An chead ongadh ar na chosaibh maille
  

re glanadh na ndear, as a sighnuidhthear ongadh an chead
  

bhaistidh ata ina chead shacraimint as a ceimnidhthear in
  
20] 
 creidimh. An dara h-ongadh ina cheand, in tan do dhoirteadh
  

albastrum unguenti um a cheand shuightheach, a roibhi ola
  

luachmhór, tre tuictear confirmacio .i. daingnechadh laimhe
  

in esbuic, ina coimhlíntar grasa in Spioraid Naeimh. An treas
  

ongadh ina chorp uile, in tan do chuireadh a chorp is in uaidh,
  
25] 
 as a tuictear an t-ongadh deighinach do nithear ar ceadfadha
  

chorpara fhoirimeallacha in chuirp d'fhaghbhail acfaindi grais
  

on Spiorad Naemh. Maseadh, madh ail leatsa buaidh do bhreith
  

od naimhdibh, creid an t-sacraimint so co neamh-chunntabhartach
  

 agus ni tighearneocha spiorad na h-aithisi at inntind.


  
30] DE PURGATORIO .i. DON PHURGADOIR.
---------------------------------


  

Oir is coir do gach uile Chriostaighi teine na purgadoiri do
  

chreidimh co firindeach, oir is innti glantar co foirbhfi anmanna
  

na firen nach glantar co h-iomlan ar an t-saeghal so. Gurab
  

aire sin adeir in Slanuightheoir, gibe{MS folio 55a1} pheacuigheas anns
  
35] 
 an Spiorad Naemh, nach maithear a pheacaidh abhus na thall


---

p.182


  

do. Adeir Gregoir co fuilit coiri eadtroma ann glantar is in
  

purgadoir roimh am in bhreitheamhnais, agus atait coiri ann
  

maithear abhus agus coiri eili maithear thall. Uair in ní
  

diultear d'aen, ní cheaduighthear é a n-airteaclaibh eli. Agus
  
5] 
 tuictear so dona min-pheacaidh, amhail ata comhradh dimhain
  

do ghnathughadh agus gaire ainmhesarrdha agus seachran
  

ainmhfhisach nach oibrigh moir-pheacaidh, tromuighi so co
  

mór tar eis in t-saeghal d'fhagbhail ar neach. Adeir Pol gurab
  

é Criosd is funndameint ann, agus adeir fos, gibe do dhena
  
10] 
 teghdhais, acht ar an funndameint so, d'or no d'airgead no do
  

chlochaibh luachmhora no do dheagh-oibrighthibh eile do-bhearadh
  

 tarbha gan teine, dearbhochaidh in teine iaramh
  

in connaidh agus in fher agus in connlach a slainti mharthanaigh
  

do reir a chailidheachta a clochaibh na coirthi. Agus ge do
  
15] 
 fhedar an glainti so do thuicsin a theine triobloidi agus dochair
  

in t-saeghail, is cora a tuicsin don phurgadoir ata againd.
  

Tabhraidh da bhar n-uigh co gear nach iad na daine do rinde
  

iarann agus umha agus luaidhi ar in teghdhaiseachadh so .i.
  

na peacaidh mhora chruaidhe do-sgailti, do ghelladh do ghlanadh
  
20] 
 in is teine so, acht an connaidh agus in fher agus an connlach
  

re n-abur na peacaidh bheaca no ro-eadtroma bhis so-chaithti
  

on teine. Tuic fos nach fuighidh neach na peacaidh beaca
  

fein do ghlanadh thall, muna dearna deagh-oibrighthi abhus,
  

as a tuillfidh in teine ghlanta so d'fhaghbhail thall. Tuicmid
  
25] 
 co minic co nglanann egla in bhais min-pheacaidh na firen
  

gan teine. Is follas co ngabhthar anmanna na ndaine foirfi
  

mar scarad rena corpaibh is na sostaibh ainglicdha. Gurab
  

aire sin adeir an Tighearna, ubicunque fuerit corpus, illuc
  

congregabuntur et aquile .i. cibe ionad a mbia in corp tinolaid
  
30] 
 na h-ilair ann .i. corp ar Slanaightheora agus anmanda firen
  

uime. Gurab aire sin atbert Pol gurab e a mhian a chorp do
  

scaileadh do dhul a fochair a Thighearna. Maseadh, gibe ag
  

nach fuil cunntabhairt corp Chriosd do bheith ar neamh, ni
  

dhiultann se anam Phoil do bheith ar neamh agus is uime sin
  
35] 
 atbert Pol fein do scaileadh a chuirp fein, da sgailtear an teach
  

talmhaidhe ata umainn, do ghebham teach glordha marthanach



---

p.183


  

nach dearnadh o lamhaibh daenna. Gurab aire sin adeir
  

Augustin, an aimsir ita idir bas in duine agus in breitheamhnas
  

co mbeith na h-anmanna a n-aitreabhthaibh dhiamhra, agus
  

drong dibh a ciunas agus drong eli a pein do reir a n-oibrighthi.
  
5] 
 An tan do nithear idhbart cuirp Chriosd ar na marbhaibh no
  

almsa eigin eli, do nid na daine ita ro-mhaith dibh sin buidheachas
  

agus altughadh, agus na daine nach fuil ro-olc atá so ina
  

chuitiughadh doibh, agus na daine atá ro-olc cin go furtachtaighin
  

so doibh ata sé ina sholas dona beoghaibh. Gurab aire sin
  
10] 
 adeir Bernard, gebe do rinne maindeachtnaighi abhus co
  

tibartar a dha chead airead d'aimsir a phurgadoir doibh, on
  

cead fheoirling gus in feoirling ndeighinaigh: agus tuicim anois
  

gidh cruaidh leis an duine sgailteach ndo-cheartaighthi a
  

cheartughadh, agus leis an duine utmall beith cobhsaidh, agus
  
15] 
 leis in duine mbriathrach silens do chonnmhail, curab cruaidhe
  

agus gurab ro-chruaidhi daibh na piana agus na h-athmhultais
  

ata aca d'fhulaing. Gurab aire sin is beandaidhthi gach neach
  

da nglantar a pheacaidh ina aimsir ac denamh na h-aithrighi,
  

iondas co ceimneocha se ar eitillach dochum a Thighearna
  
20] 
 fein gan tadhall gan dochair o phianaibh.


DE RESURRECTIONE CHRISTI .i. D'EISEIRGHI CHRIOSD AGUS

NA CINEADHAIGH UILE.
---------------------------------------------------------------------------


  

Agus is coir do gach uile dhuine a chreidimh gan cunntabhairt,
  

agus is fris labhras in Tighearna in tan adeir, ego sum resurrectio
  
25] 
 et vita: qui credit in me, etiamsi mortuus fuerit vivet et ego
  

resuscitabo eum in novissimo die .i. is misi in eiseirgni {MS folio 55a2}
  

agus an bheatha, agus ge do fhagha in neach chreidfis indumsa
  

bas, beidh se ina bheathaidh, agus muisgelatsa he is in ló
  

deghinach. Omnes qui in monumentis sunt audient vocem
  
30] 
 filii Dei, et qui audierint vivent .i. gach aen bhes is na h-uadhaibh
  

do chluinfid siad guth Mhic Dhe agus beid ina mbeathaidh:
  

agus adeir an t-apstol, si enim credimus quod Iesu mortuus
  

est et resurrexit, ita et Dominus eos qui dormierint per Iesum
  

adducet cum eo .i. mar chreitir Iosa d'fhaghbhail bais agus



---

p.184


  

do dhenamh eiseirghi, creitidh na daine fhuair bas trid co tibhra
  

leis iad. Da fiafraighi neach, ciondas do ghentar in eiseirghi,
  

adeir in fear ceadna, quoniam ipse Dominus in iussu et in
  

voce archangeli et in tuba Dei descendit de caelo et mortui,
  
5] 
 qui in Christo sunt, resurgent primi, deinde nos, qui vivimus,
  

qui relinquimur, simul rapiemur cum illis in nubibus obviam
  

Christo in aera et sic semper cum Domino erimus .i. ticfaidh
  

in Tighearna fein a silleadh follas agus a nguth an aingil agus
  

a mbuabhall Dhia agus na mairbh fhuair bás a Criosd eireochaid
  
10] 
 leis ar tus, agus sinne in drong ata beo, berthar a nelaibh aeir
  

maille re cach sinn agus bemid beo maille renar Tighearna,
  

agus eireochfam uile re silleadh na sul is in moimint deighinaigh
  

le foghar an bhuabhaill deirennaidh: amhail adeir Isayas,
  

resurgent, inquit, mortui resurgent qui erant in sepulchris
  
15] 
 et letabuntur omnes qui sunt in terra: ros qui sanitas illis
  

est terra vero ipsorum cadet. eireochaid na mairbh as na
  

h-uadhaibh, gach uile dhuine ar talmhain an tan sin, agus is
  

e braen shilis uaitsi as slainti doibh uile, agus tuitfidh a talmhain.
  

Is é in braen sin braen do bhlas na gloiri suthaine mhairis mar
  
20] 
 shlainti ag lucht na togha. Talamh na peacaidh iomorro, cuirp
  

na ndaine ndamunta thuitis a n-aigen pene ifrinn. Agus adeir
  

Daniel faidh, qui dormiunt in terrae pulvere evigilabunt, alii
  

in vitam eternam, alii in opprobrium sempiternum .i. na daine
  

ata ana codladh a luaithridh na talmhan do dhenaid fuirechras
  
25] 
 in tan sin, agus rachaidh drong aca anns an beathaidh shuthain,
  

agus drong eile chum na pene suthaine. Narab iongnadh le
  

neach na daine mharbha do eirghi as an luaithridh, oir ni dochra
  

in raed ata ann d'athchruthughadh naid na h-uile do cheadchruthughadh
  

 gan adhbhar. Gurab aire sin adeir Augustin,
  
30] 
 nar leig Dia nach feadfaidh uile chumhachta in Chruthuightheora
  

athnuaidhechadh do thabhairt do chorpaibh caich, gebe ar bith
  

bas fuaradar do mhuir no do thir no do loscadh no do shlugadh
  

piast no en no ethaidaigh: eireochaid is na corpaibh cheadna
  

ar na n-edughadh co neamh-thruaillighthi do-mharbhtha,



---

p.185


  

amhail adeir Iob, scio quod redemptor meus vivit etc .i. creidim
  

an Slanaightheoir do bheith beo, agus co n-eireocham maille
  

ris is in eiseirghi dheighinaigh, agus do chibh mo Shlanaightheoir
  

maille rium agus me am cholainn fein, agus is aire sin atbert
  
5] 
 Gregoir, atamm aga chreidimh agus aga admhail do reir Iob
  

gur eirigh ar Slanaightheoir maille re cuirp so-ghlacadh. agus
  

co n-eireocham fein is na colnaibh cheadna a n-examhlacht
  

crotha agus firinne agus gloire, agus atamaid ionann do reir
  

na firindi agus examhail do reir {MS folio 55b1} cumhachtain. Ata
  
10] 
 mín ceandais do-thruaillighthe agus atá sé so-ghlacadh ar son
  

nach legind se bunait nadurdha firindi uadha. Ata gach uile
  

égcosc an chead chrotha ann fein do reir gné na cead firinne
  

is in eiseirghi. agus adeir in Tighearna fos, ni bhi baindsiughadh
  

is in eiseirghi acht a mbeith a flaithemhnas amhail aingle
  
15] 
 Dhe. Gurab aire sin adeir Augustin. na bith cunntabhairt
  

agad cach uile égcosc do dhenamh na h-eiseirghi mar do bhatar
  

ar tus. Ni bhia in druis in tan sin ann, dearbhthar ina cuisi
  

combuaidhreadh d'aen neach, oir tairngtear uatha gach uile
  

locht corpardha aitreabhas inntu, agus bidh tarnocht follas
  
20] 
 do cach uile in tan sin gan cumas gan cumhachta aca air agus
  

coimheadar daibh a neithe naemh. An ti do chruthaigh a
  

n-égcosc uili ni legind aen esbaidh orra, amhail adeir an
  

Tighearna, capillus de capite vestro non peribit .i. nach racha
  

aen rib d'fholt agaibh amugha na oiread. Agus na bith dochas
  
25] 
 agaibh ar a shon sin co n-éireochaid na daine esbadhacha ina
  

ndo-dhelbhaibh fein, amhail atait doill agus buighre agus bacach
  

agus a cosmhaile. Adeir Augustin, ibi quae prava sunt
  

corrigentur i. na neithe do bhí saebh ar tus cearteochar an
  

tan sin iad, agus cearteochar gach ni dochraidh da mbia a cach
  
30] 
 in la sin, co mbia sé glormhar sochraidh arna cheartughadh
  

a foirfeacht fhlaitheamhanta. Agus bith a dheimhin agad
  

nach hi foirm esbadhach na mball eiseirgheas Dia, acht an
  

forfidheacht ghlordha athnuaidheachta fhlaitheamhanta, agus
  

ni bhia ceartughadh ingen na fuilt na an oiread gan beith a
  
35] 
 foirm ghlórdha ionmholta in la sin. Mar fhéadas in ceard
  

no in dealbhadóir a n-ymhaigh fein d'athnuaidheachadh,
  

feadaidh Dealbhadoir agus Ceard in chruthuighthi uile an



---

p.186


  

dealbh agus an deallradh is áil leis fein do thabhairt ana
  

ymhaighin fein gan dighbhail da substaint. A n-éis a deich
  

mbliadhna fichead eirghis cach chum na h-eiseirghi, do reir
  

Augustin, agus beid na daine uile comhthroma ris na h-ainglibh
  
5] 
 do reir gloiri agus conaich in tan sin gin co beth do reir cuirp
  

na aeisi. Agus dligheadh cach uile chomhlasadh do ghradh
  

in Chruthuightheora do-bheir an foirm flaitheamhanta so
  

tar eis gach uile bhais dhochraidh da rach iad.


DE DIE IUDICII .i. DO LA IN BHREITHEAMHNAIS THICFIS
10] 
 A CRICH AN DOMHAIN.
-----------------------------------------------------------------------------


  

Is coir do gach aen neach eagla roimhe, oir atbert an
  

Tighearna comadh réidhi do bheith se re Tyro agus re Sydoni
  

la na breithi na ris na cathrachaibh nach creidfeadh da
  

bhriathraibh agus da shubhailcibh: agus ata se aga shenmoir
  
15] 
 co ro-fhollas ann sin co ticfa lá na breithi. Adeir fos, cum
  

venerit filius hominis in maiestate sua et omnes angeli eius
  

cum eo etc .i. mar thicfis Mac in Duine ina mhiadhamhlacht
  

fein agus na h-aingil, suidhfidh se do reir a mhiadhamhlachta
  

fein agus tinolfaidhthear na cineadhaigh uile chuigi agus
  
20] 
 deleochar iad o cheile mar dheluigheas in buachaill na caoirigh
  

ona meandanaibh: agus cuirfidh na caoirigh .i. lucht na togha
  

da leith dheis, agus na meandain .i. na peacaigh da leith chlí
  

Adeir in Tighearna fos, amen, dico vobis quod vos, qui reliquistis
  

omnia, in regeneratione cum sederit filius hominis etc .i.
  
25] 
 adeirim ribh co firindeach co mbeidhisi na daine do fhagbhaidh
  

bhur neithe ar mo shon maille rim ag denamh breitheamhnais
  

ar dha threibh dheag mac n-Isrlibh. Gurab aire sin adeir
  

Ieronimus, hic discimus cum suis discipulis iudicaturum{MS folio 55b2}
  

 Iesum .i. is e d'fhoghlumar Criosd do theacht maille
  
30] 
 ris na deisciblibh chum in bhreitheamhnais agus ni maille ris
  

na deisciblibh amhain, acht maille ris gach naemh do fhagaibh
  

gach aen ní ina onóir agus do rindi a indtsamhlughadh ris fein.
  

Gurab uime sin adeir an t-apstol, nescitis quoniam angelos
  

iudicabimus, quanto magis secularia .i. bith a fhis agaibh co
  
35] 
 ndingnem breitheamhnas ar na h-ainglibh, agus corab mó


---

p.187


  

agus corab ro-mho do dhenam ar na dainibh e. Gurab aire sin
  

adeir an t-apstol, omnes nos oportet astare ante tribunal Christi
  

ut recipiat unusquisque prout gessit in corpore suo, sive bonum
  

sive malum .i. is eigin duinn teacht a fiadhnaisi breitheamhnais
  
5] 
 iondas co ngabha gach neach againd a thuarastal do reir a
  

oibrighthi. Adeir in salm, Deus manifeste veniet. Deus
  

noster et non silebit: ignis in conspectu exardescet et in circuitu
  

eius tempestas valida .i. ticfidh ar nDiane co follas, agus ní
  

bhia sé ina thast, agus lasfaidh in teine ina fhiadhnaisi agus
  
10] 
 beith anfadh laidir ina thimchell. Gurab aire sin adeir Augustin,
  

hoc nos de Domino nostro Iesu Christo intelligimus, quem
  

speramus de caelo esse venturum ad vivos et mortuos iudicandos
  

.i. is amhlaidh tuicmid co ticfa ar Tighearna Iosa Criosd co
  

beodha do bhreitheamhnas beo agus marbh, agus ticfidh co
  
15] 
 follas do dhenamh breitheamhnais choir idir na firenaigh agus
  

na h-anfhirein. Agus in ti thainic co foluightheach ar tus
  

d'fhulang breitheamhnais eagcoir ona h-anfhirenaigh, ticfidh
  

se co follas a nguth agus a foghar breitheamhan agus ní dingne
  

tost. An ti do bhí ina thost a fiadhnaisi Pilat, beith sé ag denamh
  
20] 
 breitheamhnais chruaidh ar lucht an aindlighe gan tost. Adeir
  

Daniel, ecce videbam et filius hominis venit in nubibus caeli
  

.i. do chonnac Mac an Duine a nelaibh, agus do shuidhigheadh
  

an breitheamhnas agus do h-osluigead na leabhair. Adeir
  

Apcolips, vidi thronum magnum et sedentem super eum a
  
25] 
 cuius conspectu fugit caelum et terra .i. do chonnac neamh
  

agus talamh ag teitheadh roimh in ti do bhi ina shuidhi a 
  

cathair in bhreitheamhnais. Adeir fos, vidi mortuos magnos
  

et pusillos stantes in conspectu throni, et libri aperti sunt
  

.i. do chonnac na mairbh mhora agus na mairbh bheaca ina
  
30] 
 seasamh a fiadhnaisi chathaire an bhreitheamhnais iar
  

n-oslughadh na leabhair, agus leabhar na beatha oslaighthi
  

don taibh ele, agus iatsan ac breitheamhnas astu do reir a
  

n-oibrighthi fein agus gach neach na frith scriobhtha a leabhar
  

na beatha do chuireadh a loch theinntighe iat. Agus is e a
  
35] 
 thuicsin so, co faca Criosd ag suidhi ac breitheamhnas beo



---

p.188


  

agus marbh, agus cur theith nemh agus talamh ona fhiadhnaisi,
  

oir rachaid neamh agus talamh ar neamh-nidh in la sin. Agus
  

do osluigeadh na leabhair .i. cogus gach aein as a follas adhbhar
  

an bhreitheamhnais. Do h-oslaiceadh leabhair na beatha .i.
  
5] 
 Criosd, agus gebe neach do dhena na h-oibrighthi nach fuighthear
  

ann, cuirfidhthear a loch teineadh e .i. a pein t-suthain ifrinn.
  

Agus adeir Sofonius, is e an la sin la na feirgi agus la na tribuloidi
  

agus in anfhorlaind, agus la an dorchadais, agus la na nel
  

truaillighthi agus na combuaidhearthi, agus la stuic archaingil,
  
10] 
 agus la an ghalair agus an tromuighthi, agus la na crioth agus
  

an achmhasain ro-chruaidh, agus la na plagha gan cri ch.
  

Doirtfidhthear fuil {MS folio 56a1} na peacthach an la sin mar bhreantas
  

do-choidreabha agus ni fheada a n-ór na a n-airged a saeradh
  

an la sin a n-aghaidh feirgi an Tighearna. Gurab aire sin adeir
  
15] 
 Gregoir, is coir a mheas co casamhail an mhéid do chruadhaoge
  

agus searbhais bhis ar croidhibh na ndaine ndi-mholta in la
  

sin, iondas nach eidir tenga na faisneis na foillsiughadh labhairt
  

do chrith agus do ghabhaidh na peacthach an la sin. Cuimhnigh
  

an la sin, maseadh, co gear a serbhdhacht bhur croidhi. Gebe
  
20] 
 ni ata trom do-fhulang an la so, beth se eadtrom so-iomchair
  

aga chomparait chum an lae sin. Bith a dheimhin agad gach
  

meid bhes d'egla la breitheamhnais abhus, corab i an mheide
  

bhes a inillis thall. [*...*] Maseadh is conaich gach
  

neach threigis na neithe so co léir ar gradh Dhia, agus bhes
  
25] 
 aga bhreitheamhn as fein maille ris na dainibh foirfe a locht
  

na h-aingidheachta a lá na breithi. agus beith se ann sein maille
  

re lucht na togha ar deis laimh a Thighearna fein.


DE PENIS INFERNI .i. DO PHEIN IFRINN.
-------------------------------------


  

Oir is cóir adhfhuathmharacht roimpe sin, uair is i do
  
30] 
 h-ullmhughadh don Diabhal agus dona dainibh dhamanta.
  

Adeir an Tighearna ar an adhbhar sin, eirgidh, a dhamanta.
  

is in teinigh shuthain do h-ullmhughadh don Diabhal cona


---

p.189


  

dhroch ainglibh. Adeir fos co cuirfidhthear na daine dhamunta
  

ar cengal a cos agus a lamh i n-ifreann, mar a mbia silleadh der
  

agus crith fiacal .i. na deora on doilghis agus crith na fiacal
  

on athach. Agus adeir an Tighearna corab ineagluighthi in
  
5] 
 ti aga fuil cumhachta iar marbhadh an duine an corp agus an
  

t-anam do chur i n-ifreann. Adeir Augustin co mbi teine
  

chorpardha a n-ifreann phianas cuirp na ndamanta agus na
  

diabhail le cheile a n-aigen na peine suthaine. Adermid fos,
  

cid iongnadh e, co piantar na spioraidi neamh-chorpardha co
  
10] 
 pianamhail o theine chorpardha mar phiantar na spioraidi
  

neamh-chorpardha ata air n-a cuibhreach a corp an duine
  

[*gap: extent: 17 lines*] {MS folio 56a2} maithi, is follas nach fuil crioch a péin
  

na ndroch daine mar sin, oir in tí leis narbh ail beith leith amuich
  

don phecadh do shír, ni h-áil le Dia a bheith do shír leith amuich
  
15] 
 do phéin in pheacaidh sin do reir ceirt a bhreitheamhnais righdha.
  

Gurab aire sin is h-eigin doibh easbaidh gan easbaidh do fhulang,
  

agus crioch gan crich, agus bas gan bas, oir ata se beo ann sin.
  

Gidh aen teine teine ifrinn, ni fa aen mhodh phianas si, acht
  

do reir na gcionta, mar is follas nach coimh-choitchend
  
20] 
 oibrightheas in ghrian agus nach co mor ghniomhaigheas si
  

is na dainibh, oir teighidh si neach ni is mó na cheile, agus is
  

mar sin examhlacht tes teineadh ifrinn do reir na ciontach,
  

mar examhlacht tes na greine do reir na corp acht gidh aen
  

teine hi. Is uime aderar ifreann ris, ar son corab a n-iachtar
  
25] 
 laighis se, agus mar ata an talamh fa neimh, ata ifreann fan
  

talmhain. Gurab aire sin adeir in salm, liberasti animam meam
  

ex inferno inferiori ut infernus superior terra .i. do shaeras
  

m'anam a h-ifreamn: agus mar is e in talamh is uachtaraighthi,
  

is inchreiti ifreann iachtarach do bheith fon talmhain. Adeir
  
30] 
 Iob, ibunt ab aquis nivium etc .i. co rachaid siad o uisci in
  

t-sneachta mharbhthach co teas do-bhaiti na pian teintidhi,
  

agus uisci in aighridh nach leaghann tes do-thuarascabala na
  

peine. Adeir Ysayas, vermis eorum non morietur, et ignis
  

non extinguetur .i. ni mharbhthar piasta ifrinn agus ni mhuchthar



---

p.190


  

a teine. Gurab aire sin adeir Augustin, beth pian ar an corp
  

oir dioghaltar ar an duine gurab do reir a cholla do bhi se beo.
  

Adeir Bernard naemh, is egal lim ifreann agus is egal lim gnuis
  

in bhreitheamhan, oir is adhbhar eagla dona [*...*] .i.
  
5] 
 potestates [*...*] ferg in ti [*...*] agus tre uathbhas
  

[*...*] in domhain agus a combriseadh na ndul agus on
  

andfadh laidir agus o ghuth in archaingil agus o ghruamdhacht
  

na breithri [*...*] agus roimh fiacla na piast ifreannda
  

agus re craes ifrinn osluicthi do shir [*...*]Uch! Is eagal
  
10] 
 lim [*...*]. in phest chreimhis agus in teine loisgis [*...*] agus
  

an tes agus an spiorad agus an doineann. Is eagal lim fear
  

na dorchadais marthanacha, agus cia do-bhearadh anois uisci
  

dom cheand agus cia do-bhearadh tobar der dom shuilibh,
  

iondas co mbuaidheochain a n-aghaidh na cai. Is egal lim
  
15] 
 crith na fiacal agus cuibhrighi chruaidhi na lamh agus na cos
  

agus truma na slabhra bhruigheas agus loisgis agus gherras
  

agus chraidhis. Agus bith a dheimhin agat gibe trachtas na
  

piana so aga n-eglughadh do shir o smuaineadh dheithideach
  

fhriochnumhach, fuilengidh se co toltanach doighideach gach
  
20] 
 uile ghalar agus buaidhreadh agus trioblaid agus daidhbhris
  

agus dochraide maille re {MS folio 56b1} gairdeachais agus ni bhia lisdacht
  

aige do dhochraideacht na do chumhgach na d'aindlighe da
  

geire, iondas co seachona co socamhal piana agus dochuir do-iomchuir
  

 ifrinn.


  
25] DE FELICITATE ETERNA .i. DON CHONACH MHARTHANACH.
-------------------------------------------------


  

Uair do h-ullmhughadh e co deimhin dona firenaigh agus
  

do lucht na togha, agus ata sé inntsanntaighthi do cach aen
  

lenab ionmhuin Dia maille re h-indtinne lasardha gradhach.
  

Uair adeir in Tighearna ris in ndroing so, ticidh a lucht na
  
30] 
 mbeandacht agus gabhaid flaitheas m'Atharsa do h-ullmhughadh
  

daibh o thosach domhain, agus oirdeocha Dia daibhsi e mar
  

do ordaigh m'Athair damhsa, iondas co caithidh sibh agus
  

co n-ibhadh sibh ar mo bhordsa am fhlaitheamhnas fein: oir
  

deallrochaigh na fírein mar ghrein a flaitheamhnas m'Athar
  
35] 
 fein. Creid, a dhuine corab mor in solas bhes is in ionad a
  

soillseocha gach aen duine mar ghrein. Is e an solas so adeir


---

p.191


  

Augustin do bheith a corp Chriosd a n-aimsir na h-eiseirghi,
  

agus ge do fholchadh ar na deisciblibh e, ni raibhi sin i
  

n-easbaidh, oir nír fhulaing an silleadh daenna anfann e. Agus
  

is lor so d'fhoillsiughadh conaich t-suthain na ndeisciblibh.
  
5] 
 Do ghairdeachas na gloiri so adeir Isayas, venient in Syon
  

.i. ticfidh na Criosdaidhthe co forbhfailteach a scathan na soillsi
  

suthaine, agus beith an gairdeachas os a cind agus glacfaid
  

siadsan in forbhfailteachas agus in subhachas suthain, agus
  

teithfidh in galar agus an doilghes agus an fhail agus an chned.
  
10] 
 Amhail adeir Augustin, beith saidhbhris ionann ag na h-uile
  

an tan sin, agus aen toil do-scailti aca uile, agus beith si saer
  

o gach uile locht agus cengailti ris gach uile mhaith foirfi beith
  

a' gnathughadh gan scur o aibhneas agus o fhorbhfailti
  

mharthanach gan chuimhne ar choir na ar phein, agus gan
  
15] 
 dearmad ar shaeri na ar onoir fa chomhair na sairsi suthaine,
  

co mbeith buidheachas grasamhail do bharanta na gloiri suthaine.
  

Muna cuimhnighidis a mbochtaine agus a ndochma agus a
  

ndaidhbhris phianamhail shaeghalta, ciondas do mholfadais
  

trocaire Dhé? Oir ní fhuil a flaitheamhnas glóir is airdi na
  
20] 
 moladh na fola agus na feola or shaeradh sinne. Oir adeir
  

Gregoir, do chifid na firein uile ina nDia fein na gairdighthe
  

ghlórdha do ghebh siad, agus budh léir doibh pian na ndaine
  

ndamanta co léir, iondas gomadh moidi aitheonaid siad iad
  

fein do bheith ina feitheamhnaibh ag na grasaibh dhiadha,
  
25] 
 na peacthaich aga cesadh a n-ilradh a locht. Gurab aire sin
  

adeir an salm, beati qui habitant in domo tua, Domine, in secula
  

seculorum laudabunt te .i. is conaich lucht aitighthi do thighi,
  

a Thighearna, oir molfaid siad thú tre saeghal na saeghal. Adeir
  

Augustin co molfaid boill agus inde in chuirp neamh-thruaillighthi
  
30] 
 do ghlóir mharthanach, a Dhia, oir is mór saidhbhris an ionaid
  

nach faicfidhthear olc agus nach ceilfidhthear maith, ina canfaid
  

cach uile mholadh Dhia co suthain, oir ni fheadar ni ele do
  

ghentai is in ionad nach scurthar tre thoil ele agus nach
  

saeradhthar tre riachtanas a leas acht ac sior-mholadh Dhia.
  
35] 
 Don t-sith agus don naemhthacht adeir an salm, lauda Ierusalem



---

p.192


  

Dominum, {MS folio 56b2} lauda Deum tuum Sion .i. a Ierusalem mol
  

an Tighearna, agus moladh Syon a Dia fein. Agus is e do
  

chuir do chrioch anns an t-sith t-suthain, agus sasfas tu do
  

laeghan na cruithneachta. Is conaich co deimhin in saidhbhris
  
5] 
 sud, oir ní bhí tnuth in tí is isle ris in ti is airde ann, amhail
  

as follas nach fuil tnuth na n-aingil ris na h-archainglibh, iondas
  

na budh thoil le h-aen neach ann in ni nachar ghlac se, oir ní
  

thnuthaighidh súil re h-aen gloir eili a flaitheamhnas, agus
  

gemadh lugha glóir in duine so a flaitheamhnas na gloir in
  
10] 
 duine eile, ni bhudh ail leis a ardughadh uadha. De abundancia
  

.i. don t-saidhbhris. Oir adeir an salm ceadna, inebriabuntur
  

ab ubertate domus tue et torrente voluptatum tuarum potabis
  

eos .i. coimhlinfaidhthear na daine do thoradh do thighi, agus
  

do shruth iomarcrach do chonaich t-sasfas tu gach aen, oir
  
15] 
 is mór do shaidhbhris agus do bhlassaibh do fholchais do lucht
  

t'egla. Oir in t-ionad a narbh ail leis in spiorad, is ann bhias
  

in corp gan fuireach, oir is e in ti do-bheir amach in subhailci
  

is luachdhi, agus do gheall se he fein dona naemhaibh iondas
  

nach eidir tabhurtas do leanamhain thairis sin. Adeir an
  
20] 
 Tighearna fos, is asamsa agus indum sasfaidhthear na firein,
  

iondas gumadh me gach aen ni sochraidh sainnteochaid na
  

daine .i. a mbeatha agus a slainti agus a sasadh agus a n-acfaind
  

agus a sith agus a nglóir agus a n-anoir agus a n-uile mhaitheas.
  

Is mar sin co deimhin tuictear co direach an ni adubhairt an
  
25] 
 t-apstol, utsit Deus omnia in omnibus, ipse finis erit desideriorum
  

nostrorum .i. is e Dia is uili dona h-uilibh, agus is e crioch ar
  

toilne he, agus is e do chifither gan crich agus graidheochar
  

gan athmhaoltas agus molfaidhthear gan toirrsi. Is e so in
  

tinnluchadh agus an toil agus an gniomh gan cunntabhairt dona
  
30] 
 h-uilibh, agus uachtaran chum formaid ar smuaintighi. Agus
  

is e do chifem agus graidheochamaid agus molfamaid, agus
  

is e bhias anns a chrich gan crich. Oir créad eili budh chrioch



---

p.193


  

duinne acht dul chum flaitheamhnais ata gan crich? O anam
  

atá conaich co firendeach t-sanntaigheas smuaineadh lasardha
  

toileamhail na neithe so do ghnath, agus gairdighthir co
  

h-acfaindeach aga feitheamh o indtinn mhilis chaoin-fhuarach
  
5] 
 iondas co tuillfidh tu siruidheacht do chrichi do bheith
  

ona neithibh glordha so gan foirceand gan crich, is aibhind
  

duit.


DE ASSERTIONIBUS FIDEI .i. DO RADH AN CHREIDIMH.
------------------------------------------------


  

Oir is deimhin gurab inchreiti in creidimh diadha agus daenna
  
10] 
 .i. Criosd agus na sacraiminti adeir agus teine purgadora 
  

maille ris na neithibh folemnumhacha ar son resúin imdha do
  

gheibhtear co saidhbhir, amhail is follas a reimh-fhighradh
  

na n-uasal-athair agus a reimh-fhoillsiughadh na faidhe agus
  

a taisbenadh na n-aingil agus na Suibhiscealaidhthe ar na senmoir
  
15] 
 agus ar na ndaingniughadh o Chriosd fein. An dara reasun
  

.i. na h-apstol agus na deiscibail do chonnaic agus do eist agus
  

do dhearbh agus do thracht agus do th-senmoir do bhreithir
  

na beathadh co h-iondraic a senmoir fein o chomhartha agus
  

a mhirbhuilibh mar leghthar co h-iomlan ina nghniomhartha
  
20] 
 agus {MS folio 57a1} ana paisibh fein do bhi ar na ndaingniughadh
  

co follas. Corab aire sin do fhuilngidar fein piana agus dochair
  

examhla co grasamhail, uair do b'fherr leo bás d'fhaghbhail
  

na a ncreidimh fein do dhiultadh. Bith a dheimhin agad
  

nach fuileongdais na dochair so acht on firinde dhearbhtha
  
25] 
 gan cunntabhairt as a faicdis glan-ruine seicreideacha Dhia,
  

oir da mbeith cunntabhairt a luach a saethair aca do bheac
  

na do mhor, ni fhuileongdais an dochair. An treas reasun:
  

ata se arna dhearbhadh a n-examhlacht na martirach agus
  

na n-écosc agus na n-aes agus na n-oigh agus na n-arsaidh
  
30] 
 o. chluinsin ar tus, agus o dhearbhadh agus o fhaicsin aind sein,
  

amhail dearbhthar a Pol dar thaisben Dia an creideamh ionmhann



---

p.194


  

buidh, agus a nmoran eile do ghairmeadh don chreidimh iondraic
  

so o aigneadh laidir agus o chathughadh chruaidh. Do adhratar
  

an creidimh a choimhfhiuchair sin cona n-intinn lasardha
  

thoileamhail cor fhuilngidar indarbadh agus prisun agus piana
  
5] 
 examhla eile, agus ni he in bas amhain do fhuilngidar co
  

foighideach, acht mar an ceadna toil a fhaghbhala nis luaighe.
  

Agus bith a dheimhin agad nach fuileongdais so muna beith
  

Criosd maille riu agus muna cathaighidh tar a ceand. An
  

ceathramhadh reasun: dearbhthar is na n-aithrichibh naemhtha
  
10] 
 agus a confisoraibh Chriosd, oir do bhi in mheid sin do chreidimh
  

lasardha gradha Dhia inndu iondas cor fhagbhadar a n-uile
  

neithe talmhaidhe agus co nducatar a [*...*] ona
  

daine uile agus do bhith [*...*] aca co ro-dhearoil
  

fana h-uachtaranuibh [*...*] agus drong eile a
  
15] 
 n-uamhaibh agus [*...*] uile aga falach a scallaibh bheaca
  

[*...*] amhail dearbhthar a Pol naemh agus a n-Antonius
  

agus a n-Arsenius agus a mMacharis agus a n-Ilarion agus a
  

moran di-airmhighthi eile mar is [*...*] aird foirfi so do
  

thinnscnadar, ina chlaidhidar siad tre creidimh do-thruaillighthi
  
20] 
 a locht agus miana maibhseacha in chuirp agus saidhbhris agus
  

maisi an t-saeghail. Bith a dheimhin agad nach feadfadois
  

so siruidheacht na beatha so do fhulang muna beith siad arna
  

furtacht o chomhairle agus o fhoillsiughadh agus ona fechsanaibh
  

dhiadha. An cuigeadh reasun: dearbhthar ona h-egnaidhibh
  
25] 
 agus o dhochtaruibh dhaingne, amhail ata Ambrosius naemh
  

agus Ieronimus agus Gregoir agus Bernard agus Augustin
  

tar cach uile agus moran eili do dhearbh co daingin in fhirindi
  

agus baramhla examhla agus ughdarais iomdha ele do dhain-
  

gniughadh an cheirt agus do scris an t-seachrain, agus gach
  
30] 
 aen do chuaidh a n-ailithre on creidimh do dhamnadais so iad
  

amhail eireitighibh, agus do dhaingnidis creidimh na h-eclaisi
  

agus do chaithighdis do shir a n-aghaidh lucht an t-seachrain.
  

Do h-aithnidar ina mbesaibh agus ana scribhne[*gap: extent: seven and a half lines*]
  

lucht {MS folio 57a2} an t-seachrain ata ar na comharlughadh on Diabhal
  
35] 
 a' sgrudughadh in chreidimh agus aga cur i cunntabhairt, agus
  

na h-eagnaidhi daingne do thecaisc Dia agus d-aithbheodhuigh
  

na mairbh do mhí-chreidimh, oir ni h-éidir aen neach da lenann



---

p.195


  

an maith so do bhreith o chasanaibh an chreidimh choidhchi.
  

Bith a fhis agad gibe theid ar seachran uatha so, mar mharbhaidh
  

na mic tíre in chaera theid ar seachran on treid, co mmarbhaid
  

agus co sluicid na diabhail a n-ifreann e. Creid damhsa,
  
5] 
 maseadh, da ticaid na smuaintighthi sheachranacha so at
  

inntinn, co racha saethar na naemh agus na n-egnaidhi ndaingen
  

so uait mar do rachadh gaeth no deatach, agus gurab ar h-eiginn
  

slaineochair tu da ndearntar. An seachtmhadh reasun: in
  

tan nach féadann in Diabhal na daine do mhelladh chum
  
10] 
 peacaidh nguasachtacha do dhénamh, brostaighi se iad t'uil,
  

an-ord do ghradh in t-saeghail, agus ni leiginn se blas ar aen
  

oibriughadh da ndénaid siat is in n-órd o riaghail an uird, a'
  

cur eire a n-aghaidh a toili orra agus os don t-saeghal [*...*]
  

cuiridh in Diabhal smuaintighthi co racha futha, iondas co
  
15] 
 muchann iad o sholas na ngras: agus gebe mhuchtar o
  

smuaintiughadh dhíomhaine chunntabhartacha in chreidimh,
  

folchar soillsi gloiri Dhia air. An t-ochtmhadh reasun: in
  

mhéid truaillighthear tú ona smuaintighibh so na h-aimsir-
  

dheachta, is í an méidi sin tromuidhthear ort chum luais in
  
20] 
 mhuchaidh ainfhirenda. Maseadh, mar is luaithi moitheochair
  

na droch-smuaintighthi, teith mar bhudh nathair neimhe n o
  

teine dhasachtach do bheith agad, agus dichuir iad o indtinn
  

laidir bhuidh, agus rith co luath iondraic chum tegaisc na naemh
  

agus chum paisi Chriosd. An naomhadh reasun: gebe
  
25] 
 chunntabhartaigheas is in creidimh, toghadh se an chuid is
  

inille de agus is lia agus is uaisli dearbhtha agus fiadhnuighthe,
  

agus seachnaidh se in chuid is teirce agus is ain-eagnaidhi.
  

An deachmhadh reasun a claitear neach: is mor in ain-eagna
  

don neach rugadh agus do h-oileadh agus do treoruigheadh
  
30] 
 a creidimh na Criosdaidheachta co nuigi a bhlianaibh
  

dheiscribhdeachta fein beith ag inntogh a reasuin agus a
  

spioraide a n-amhuras agus a cunntabhairt creidimh a shinnsir.
  

Tuic fós co fuil se ag damnadh a shinnsir is in baramhail cheadna
  

in tan do chlaechluigh se a nDia. An t-aonmhadh reasún
  
35] 
 dheag: oir ni h-ail le lucht an eisionnracais in solas da
  

foillseachadh, agus is comhartha mailisi agus aingidheachta
  

sin, agus is uime dearbhthar gurab beac ar lucht dénta an uilc



---

p.196


  

in solas, oir ni h-áil leo in solas ar egla thathaire ona h-oibrighthi.
  

Na daine iondraca iomorro is ionmhuin leo in solas agus ni
  

nar leo he, agus ni da n-anorughadh a dhainibh dob ail leo
  

ar son a ndegh oibrighthi, acht do thabhairt eisiomlara maithi
  
5] 
 do chach agus do thabhairt gloiri da n-Athair fein a flaitheamhnas.
  

An dara reasun dheag: amhail dearbhthar is na creatuiribh
  

.i. a ngrein agus a n-esgai agus a clochaibh agus a crannaibh
  

an aeir agus a talamh agus a solas agus a ndorchadas agus a
  

n-ethitibh agus a n-iasgaibh agus a n-enibh ina [*...*]
  
10] 
 aderaid maille re na n-oibrighthibh [*...*] ipse fecit nos et
  

non ipsi nos .i. is e do rinde sinn, agus ni sind fein [*...*]
  

do shir agus ni h-amhlaidh atait [*...*]. do ghnath. An treas
  

reasun dheag: {MS folio 57b1} .i. an drong is forfi is in creidimh do
  

thuillidar a n-anorughadh o Dhia o chomharthaibh agus o
  
15] 
 mhirbhuilibh. amhail dearbhthar a Martan agus a mBennidecht
  

agus a mBernard agus a n-Elysabet agus a ndainibh iomdha
  

ele do reir in t-Send Reachta agus an Reachta Nua. An mhéid
  

do aimsir do chaithidar beo, is i an méidi sin do bhadar a
  

ndaingen a naemhthachta, a' todhuscadh marbh agus a' glanadh
  
20] 
 lobhar agus ag díchur demhun agus ag dénamh comharthadha
  

ndiairmhidhi eile ag moladh a creidimh fein ona n-oibrighthibh,
  

oir is i in mhéid aithintear creidimh in duine aithintear a
  

oibrighthi, agus mar nach eidir leis na dainibh eisionnraca
  

fearta náid mirbhuili do dhénamh, ní bhudh eidir leis an droing
  
25] 
 so a ndénamh, acht muna beidhis iondrac. firenda. An
  

ceathramhadh reasun dheag: amhail do chimid co min ic co
  

n-indtodhthar na peacthaich agus na daine shaebha on
  

a.ingidheacht fein, oir tigmhainaid na gras mar a thigmhainuidhinn
  

a n-aingidheacht, bith a fhis agad nach tibertai in t-oibriughadh
  
30] 
 so dona naemhaibh na do neach ele acht do Thinnluictheoir
  

na Maitheasa Uile .i. do Dhia, oir co deimhin is deacra in
  

peacach aingidh d'ionntogh agus is mó do mhirbhuile é na
  

in marbh do thodhuscadh, oir teastaighidh an marbh a ris,
  

agus mairid na fírendaigh co marthanach. Mar nach féadann
  
35] 
 in duine marbh é fein d'aithbheodhachadh, ni fhéadann in
  

peacthach firen do dhénamh de fein: maseadh, is é Dia
  

oibrightheas indtu ar aen. An cuigeadh reasun dheag: ní
  

h-eigin do lucht an chreidimh fhirindigh sacraimint na h-eacailsi



---

p.197


  

do fhaicsin o reasún na o shúil, ar egla co leicfidis luaighdheacht
  

in chreidimh uatha, oir is é is creidimh ann substaint na raed
  

nach follas do chreidimh gan cunntabhairt, amhail adeir Gregoir,
  

nach fuil luaidhigheacht ag an creidimh darab eigin dearbhadh
  
5] 
 daena d'fhaghbhail, amhail adeir Gregoir, quia fides non habet
  

meritum cui humana ratio praebet experimentum. Agus gibé
  

chreidfis is na neithibh so adeir, cuirfidh se spiorad na
  

h-aithisi uadha co h-urusa. Fá chomhair na spioraide so do
  

dhichur a fad uam. cretimm is na neithibh mhora fhollasa so
  
10] 
 adeir gus trasta .i. do reimh fhoillsiughadh na n-uasal-athair,
  

aggus do reimh-fhighrachadh na faidhe agus do bhriathraibh
  

firennecha Chriosd agus da oibre naemhtha agus do dhearbhadh
  

na seacht sacraiminti naemhdha agus peine purgodóiri mar
  

adeir cona cosmhaile: gurab aire sin do thrachtassa co comhnuightheach
  
15] 
 agus co h-examhail o résunaibh iomdha do dhibirt
  

spioraide na h-aithisi, atá ina namhaid don chineadh daena
  

agus ag buaidheart nafiren, ionnas nach mairidh aen cunntabhairt
  

don chreidimh a croidhi na fíren. Dá coimheadair na neithe
  

so adeir co friochnumhach duthrachtach astigh agus amuich
  
20] 
 gan cunntabhairt, airdeochaidh Dia do thinnluicthi a nimh
  

agus a talmhain.


DE ORATORIO .i. DO THEACH NA H-URNAIDHI.
----------------------------------------


  

Agus in tan rachair ann, na bi dímhain, acht dena h-urnaighi
  

noit smuaintighthi mhaithi no gabh sailm ann: agus déna
  
25] 
 na neithe so ann co glan agus co h-arrachta. Co h-arrachta
  

.i. mar do dhenair {MS folio 57b2} co h-anórach a fiadhnaisi Dia hí, dena
  

co glic í, agus na bí lesc na coduldach agus na déna ménfadhach
  

agus na bí coigiltach ar do ghuth agus na h-abair briathra briste
  

agus na leic aen bhreithir uait gan coimhlínadh agus na bí caech
  
30] 
 srónach na mnaamhail anfhann, acht co ferrdha, iondas co
  

mbeir o fhoghar agus o thoil ag foillsiughadh briathra an
  

Spiorad Naimh. Co glan anois, iondas nach aiberair aen ni
  

acht an ní smuainfis do chroidhi, agus ní lor duit na smuaintighthi
  

amhain, oir atáit na smuaintighthi dímhaine gan oibriughadh
  
35] 
 intseachanta, agus co h-airithi is in tempull a n-uairibh disle



---

p.198


  

na h-urnaighi ar son na tarbha agus in eigintais choitchind.
  

Agus aithnim agus comhairlighim duit na neithe adubhairt
  

uile do choimhlínadh co foirfi. Na smuain aen red a n-aimsir
  

t-urnaidhthi, acht do thoil gud choimhéad agus codt aire ona
  
5] 
 neithibh eachtrannacha. Agus bith a dheimhin agat nach
  

gabhann an Spiorad Naemh fiacha eile uait a n-aimsir h-urnaighi
  

acht hi fein agus an toil agus an smuaineadh glan. Na déna
  

contrardha combuaidherthi at urnaidhi, agus na bí gaireachtach
  

na luath-shúileach indti, acht cumhsain co foirfi a fiadhnaisi
  
10] 
 Dhia agus a aingil agus dena tú fein so-fhaicsianach do Dhia.
  

Agus déna commain ghnaith tholtanach a primh-fheiltibh
  

 [*...*] na bliadhna agus co h-airithi gach
  

Domhnaigh da feadair agus muna feadair, dena gan cunntabhairt
  

gacha mis in chommain bheannuighthi naemh so, oir is inntu
  
15] 
 sin maille ris in comain toirissidh slainti agus beatha agus
  

eiseirghi na n-anmann. Gibé sheachnas na h-aithinti so adeir
  

co h-urusa, is mo fhoillsigheas in t-oilbheim dobheir sé ina
  

anam fein, bas na beatha. Bith a dheimhin agad in tan do
  

chí in t-aibherseoir bel an Chriostaidhe dearg o fhuil Chriosd
  
20] 
 co n-eaglaighin se fein, agus co teithinn mar do bheith ar cuthach
  

gach crioch ar son co tuicinn sé breithemhnas a mhillti fein
  

ar an lathair, oir ni fhuilnginn sé indstrumint an bhuaidhthi
  

dhiadha, oir is on bhuadhughadh sin do ghabhadh agus do
  

chuibhriughadh agus do thachtadh a n-ifern he. An la do
  
25] 
 dhénair comain co sichanta craibhdheach, na labhair a bheac
  

an la sin, acht muna tuca eigintas ort e. Agus tabhair t,aire
  

a laithibh na comaine t'fhear posta agus do chara dil fein do
  

ghradhughadh co sduidearach uaingeach. Muna dearnair in
  

chomain is in t-sheachtmhain no sa mhí, dena sduidear thairisi
  
30] 
 fhriochnumhach ar a dénamh co deithideach an lá féadfair,
  

agus bi in lá sin co friochnumhach a fochair do Thighearna
  

thairisi fein agus coimhlin co duthrachtach in uair agus an
  

t-ionad agus an aimsir a ndingnair in chomain. An uair do
  

dhénair urnaighi, na h-abair acht briathra tearca in la sin,
  
35] 
 agus labhair iad co min milis caoin-fhuarach comhthrom
  

deiscribhdeach, fa chomhair co n-eistfidh Dia thu o do eistis
  

ina anóir. Maseadh, dena sduidear thairisi fa chomhair co



---

p.199


  

freagradh Dia thú a n-anóir do shilens toltanaigh. An uair
  

do dhenair toirmisc odt urnaighi at smuaintighthi naemhtha,
  

na triall dul suas ar eigin {MS folio 58a1} chum na neithe nemhdha,
  

acht guidh agus oslaig romhat o chroidhi mhilis umhal ghradhach
  
5] 
 shithchanta eaglach maille re taisi agus re ciunais agus re
  

cneadha, agus eirich asteach aind sein maille re buidheachais
  

agus re tuille buidhi. Creitim fein anois, ar Bernard, ar ndul
  

is in gloir sin asteach duit, co ndoimhneochar thu co ro-dhaingin
  

do mhian agus do shasadh ghlórdha na teghdhaisi sin. Gurab
  
10] 
 aire sin guighimsi thu, anns an ionad sin, co nguighear ormsa,
  

am pheacthach bhochd dhearoil. An tan rachair a fiadhnaisi
  

na h-altora no a n-ionad eile chum urnaidhthi, claen thú fein
  

co deigh-bhesach buidh umhal trocaireach maille re h-Ave
  

Maria nó re h-urnaighi eile, agus bith Dia a fiadhnaisi t'inntinne
  
15] 
 i ngach aen urnaidhi. An tan beidhir ac denamh do thrath
  

no h-urnaighi, na bith aen raed ad laimh na at inntinn do
  

tharrongadh do mheanma ot urnaidhi.


DE CLAUSTRO .i. DON CHLAUSTRA.
------------------------------


  

Agus an tan rachair do legheadh ann na bith inntinn
  
20] 
 seachranach na udmall agad. Toirisidh t'inntinn anns an
  

aiceacht choisreactha atá at fhiadhnaisi, agus legh co
  

duthrachtach, iondas co nguighfi sí ort chum na h-urnaidhi
  

agus co sir i agus co sása sí co duthrachtach. Agus is mar
  

sin is cóir an urnaidhi do dhénamh agus ní a mesc na faidhbhle
  
25] 
 na na cluicheadh. Tabhair dot úigh na h -aiceachta millsi
  

naemhtha do sduidear co géar. Na suidh a clúid na a n-ionad
  

a mbeidhir so-fhaicsiana o chách, ar eagla do bhuaidhearthi
  

o chách, acht suidh it phairtighibh fein sa chlaustra mar a
  

fhuigir do chunntabhairt agus blas t'aiceachta. Agus na suidh
  
30] 
 idir lucht in dimhainis darab bésa comharthadha agus baesradh,
  

ar egla do bhuaidhearthi ot aiceacht fein. Maseadh, bith idir
  

lucht an teacoisc lenab egail Dia, ionnas co tegdhaiseochar
  

thu a nDia, in t-Sasadh Mharthanach, agus na bi luaimneach
  

a timchill in chlaustra a' cur th'aiceachta a ndiomhaineas ar
  
35] 
 na scelibh dhiomhaine.




---

p.200


DE CAPITULO .i. DON CHAIBIDIL.
------------------------------


  

Agus na labhair co h-urusa innti, oir is comhartha caillighi
  

duibhi gnodhaighi beith labharthach a caibidil ac tabhach
  

ceandais agus tighearnais. Agus an tan labhraid d'fhirinne no
  
5] 
 do bhreig no do bheac no do mhór. na gabh leithscel duit fein,
  

acht cuitiuchadh coitcheand do thabhairt a n-agarthaibh caich.
  

Da curthair coir mhór mhí-chlúach at aghaidh as a tigfadh do
  

scannail fein agus scannail caich, saer don fhirinne hí: gin
  

co cuimhnighthear an choir cuirfidhthir ort, na gabh do leithscel
  
10] 
 innti as a togtar an choir so ina neimhchiontach thú Na
  

dena gearán co luath na co h-urusa a n-aghaidh an tí do rinne
  

aimhles ort, ar egla do choire do thogbhail agus do chiunas
  

do bhuairedh. An tan do dhenair toirisimh a fiadhnaisi an
  

bhreitheamhnais, cosmhailigh thu fein re Criosd, oir do thoiris
  
15] 
 sé a fiadhnaisi an bhreitheamhan ar claenadh a chind chum
  

na talmhan maille re h-aghaidh caoin-fhuarach agus re comhra.dh
  

thearc, agus é ullamh chum aithisi agus chum a bhuailti.
  

Maseadh, da ndérnair casaid ar neach, na dena co dasachtach
  

na co meardhanta hi, ag radh morain briathar no ag radh in
  
20] 
 bhriathair roimhe a ris, acht abair co ciuin agus co feta agus
  

co cunnla {MS folio 58a2} buidh gradhmhar na neithe is innraidh, agus
  

fag gach aindligheadh do rindeadh ort fa dheithidi agus fa
  

dheiscribhid in bhreitheamhan. Mas tu fein as ceand don
  

chaibidil, na h-abair briathra coitcheanda riu, acht ceartaigh
  
25] 
 fa leth do reir a oibrighthi co glic agus co h-eigineach gach
  

aen dibh. Na daine do-cheartaighthi mi-riaghalta ceartaigh
  

o bhriathraibh gruamdha agus o bhuailtibh garbh iat, agus
  

cengail a mbreithemhnas aithrighthi do reir a ciontachta agus
  

a n-oibrighthi ionnas co ndingentar duine umhal don diomasach.
  
30] 
 Cuir silens ar lucht an aithimraidh, iondas comadh eigin dona
  

dainibh scailteacha lais beith comhnuidhtheach ana claustraibh,
  

agus beantar a n-oifigi do lucht na sainnti, agus claitear lucht
  

in chrais o threighinas, agus buailtear agus piantar lucht na
  

h-anumhla, no ceartaigh iad o bhreitheamhnas eadtrom. Dá
  
35] 
 n-iarradais daine ghaeil no daine mhuintire no daine chuirteamhla



---

p.201


  

ort cet chum fagbhala an tighi no an chlaustra no comhradh
  

re cach, na tabhair doibh acht mar do-bherair dona daine
  

choitcheanda eile. Coimhéad gach neach do reir a mhodha
  

agus a bhés. An prelaid iomorro dlighidh sé bheith caoin-fhuarach,
  
5] 
 agus ni dhlighidh fechain chaidhchi dá shocamhal
  

fein, acht do shocamhal na n-anmunnd agus do ghradh fhiri
  

a Thighearna fein agus do mhian maitheasa agus treoruighthi
  

gach aein, agus da cheartughadh trocaireach nemh-aingidhi
  

deithideach fein agus oileamhain a choimhthinoil fein co gradhach
  
10] 
 fial deigh-bhesach. Ni h-aithnigh damh modh is tarbhaidhi
  

don phrelaid na beith subhaltach fechsanach eglach anórach,
  

agus co ngoiri se a choimhthinol do shír chum a chomhairle
  

fein, agus co connmha agus co treoruighi iad maille ris chum
  

a n-oifice dilse, agus co n-oirdeocha iat ar maitheas na mainistrech
  
15] 
 uile. Is tarbhach do fós na daine éadtroma scailteacha dímhaine
  

bhes ina dheithidi agus lucht an aithimraidh co h-airithi do
  

chonnmhail fa shilens an chlaustra, agus da ngabhuit in
  

ceartughadh so chuca co neamh-fhoighidneach buaidhearthi,
  

na fechadh in prelaid do berradh geoine na do mhurmar dá
  
20] 
 ndingnaid, gan in t-shlighi is inille doibh sin agus do Dhia do
  

ghabhail. Bith a fhis agad co h-airithi nach fuil modh ar
  

domhan is mo dhibris agus bhuaidhris in crabhadh na tarcuisne
  

na ndaine nglic firinnech, agus na breagaireadha bhladhmannacha
  

ag tabhairt ina n-ionad. Maseadh, madh ail leatsa beith
  
25] 
 egnaidhi, seachain co friochnumhach gach uile ni is intseachanta
  

don duine, agus ceartaigh cach co trocaireach.


DE REFECTORIO .i. DON TIGH-SHÁSAIDH.
------------------------------------


  

Na ceimnigh chuigi co luath no go mall, agus gidh eadh is
  

ferr duit thu fein do dhul ni is tusca i n-ionad in chaithmhe na
  
30] 
'n prelaid no in ceand ele bhes ort. Na beir ní ar domhan
  

do chaithfea leat ann, mar chomhartha sidhchánta agus
  

buidheachais ar chaithfir is in coitcheand. Agus an tan
  

beidhir a' caithimh do choda, na sill ar neach eile a' caithimh
  

a choda: agus narab mó fechfair co friochnumh{MS folio 58b1}ach
  
35] 
 ar do chuid ac teacht chugad. Agus nar mho fechfair
  

dealbhadoireacht na dimhainis eile mar do bhethea [*...*]


---

p.202


  

oir dobudh fholumh dhiomhain neamh-chonaich don chailligh
  

dhuibh beith dona neithibh baetha diomhaine sasamhla mar
  

so. Maseadh, bith do chluas ni is duthrachtaidhi ag éisteacht
  

do tharbhdhachta fein na bhes do bhrú chum a línta. Agus
  
5] 
 na dena sighna naid comharthadha ele ann sin, agus na cuir
  

do lámh roimh cach anns an caitheamh, agus narab agad bhes
  

deireadh ag dealughadh ris in caithimh. Agus na bí ro-shubhaltach
  

 na ro-thoirrseach ar do chaithemh, ar egla co
  

saimheoltai comadh mór no comadh beac leat an phroind do
  
10] 
 ghebhtha. An trath cuirfidhthear petancia .i. litir, chugad,
  

madh o thighearna chuirfir chugad hi, na tabhair anóir lucht
  

in t-saeghail di, acht becan do reir modha, ar egla droch oilemhna
  

no tharcuisne do mhes ort. Damadh amhlaidh co mbethea
  

ag friotholamh buird do neach eli, na bí co h-éadtrom na co
  
15] 
 tromdha ann, acht co h-umhal beandaighthi grasamhail neamh-
  

tharcuisneach.


DE DORMITORIO .i. DON CHOIDIL-THIGH.
------------------------------------


  

Agus ma rachair indti na bí co fada a fiadhnaisi do leaptha
  

agus na dena comhnaidhi fhada uirre, agus ben t'assain agus
  
20] 
 t'edach dit co naireach sochraidh, agus loigh co h-eglach umhal,
  

agus cuir t'eadach fein thort, agus muna feadair codladh do
  

dhenamh, smuaintighi no abair ni maith éigin, agus coideolair
  

uadha sin ni is luaithi agus coiteolair ni is inille. Agus na bith
  

comharthadha ar t'aire innte. Agus is mar sin cuindeochair
  
25] 
 teac-cosc na súl, iondas nach biadh iúl leapthach do chompanach
  

agad. Agus eirigh co h-abaidh aind sein, ionnas nach faicfi
  

aen duine th'aghaidh. Agus an tan benfaidhther na h-uaire,
  

na bí leasc no codultach ag eirghi, acht co luath agus co
  

tinneasnach, agus abair tratha na h-Oighthi uili at sheasamh
  
30] 
 da feadair. Agus na h-eirigh chum leaptha na ndaine ele,
  

agus na leic aein neach chum do leaptha fein. 


DE LABORE .i. DON T-SAETHAR.
----------------------------


  

Agus a n-aimsir in t-saethair no an chumhsanta, in uair bentar
  

in clar no in clog, na h-eist na daine do bhí a' comhradh rit
  
35] 
 roimhe. Agus narab áil leat neach dodghairm chum labhartha
  

rit, acht eirigh a n-uainges h-eigin do radh t-urnaidhi co



---

p.203


  

cumhsanaigh. Agus bith duine éigin eadrat agus in tí
  

tigmainigheas ort, agus da mbeidhir ag eirghi ot urnaidhi,
  

bith sbas eadrat agus in duine deghinach ag tabhairt
  

duthrachtacha dot Dhia mhilis fein. An tan beidhir ac dul
  
5] 
 nó ac teacht nó ag breith eiri nó muirighin leat, na cengail
  

tú fein co h-urusa ris na dainibh dho-cheartaighthi, na ris na
  

leanbhaibh bhes is in ord. Na déna comhnaidhi fare dainibh
  

oga agus faris in lucht dhealuigheas ris an ord, acht fare dainibh
  

arsaidh foirfi in uird, ó thairfir teaccosc no eisiomlair mhaith
  
10] 
 eigin. Bith do ghnáth ag sduidear agus ac fuirechras grádha
  

Dhia agus na n-oibrighthi budh shlighi da faghbhail, agus
  

ceimnigh co mín mar do ni in pécócc ag teltogh chum saethair
  

do dhul uait ó utmailli t'inntinne. Ná bidh muinntearas mór
  

agad ris na cailleacha dubha do bheith ar aighidheacht agad,
  
15] 
 oir ní fheadrais cad is toil no is crabhadh doibh. Na labhair
  
{MS folio 58b2}
 re fer coimheada in t-saethair, agus da ndearnair maille
  

re h-eigintais, na buaidhir thu fein na cach, acht abair briathra
  

ciuine tearca ris. Agus muna ti dit saethar mór do dhenamh,
  

dena in ni thicfas dit.


  
20] DE EUNDO IN VIA .i. DO DHUL NA SLIGHEADH.
-----------------------------------------


  

Imthigh co h-annamh agus co dochair neamh-tholtanach
  

as do mhainistir amach, agus madh eigin duit a fagbhail, tarra
  

chuigthi ni is tusga na mar fheadfair. Agus dligheadh a fhis
  

do bheith agad do shir, gur imthigh an aimsear do chaithis
  
25] 
 leith amuigh dod mhainistir, gurab aire sin is inbeithte duit
  

doilghis mór ort, far leigis thort co diomhain dot aimsir. Agus
  

na dena caithimh mór in cein beidhir amuich, agus na leig do
  

neach a dhenamh duit. Na bi at aenar fare fer ar domhan
  

choidhchi, agus na suidh faris agus na labhair ris, nach tuctha
  
30] 
 adhbhar do chach chum a n-aimhlesa, agus na dealuigh co
  

brath re companach mna eile, ar egla co fuighir ceachtar agaibh
  

scannail. Agus tabhair eisiomlair ad bhriathraibh agus ad
  

bhésaibh agus at oibre do chách. Agus na dena pairt na cumann
  

re lucht an t-saeghail. Agus na deithidigh comhairle aen duine
  
35] 
 ar leith chum crabhaidh na chum neamh-clhrabhaidh, oir atait



---

p.204


  

na neithe sin ina n-impogh agus ana claechladh don chrabhadh
  

agus don riaghal atá ort. Na h-iarr breithemhnas aislingi
  

naid urchoisc, agus na cuir do ghnodhaidhe a n-eadtruime
  

agus na a n-udmaille, acht tairbir agus dellraidh do bheatha
  
5] 
 a n-oibrighthibh mhaith agus subhailcibh iomdha, oir is
  

comharthadha snamha no uaingis a crabhaidh chuiris in duine
  

crabhaidh ar na neithibh dhiomhaine neimh-cheaduighthi
  

uile, agus ni subhaltaighi agus ni firindi crabhaidh iat. Agus
  

bearar neach ar seachran fós o iarraidh cuideachtan in duine
  
10] 
 chrabhaidh in tan bhis ina aenar, ar egla in aithimraidh. Is
  

trit na neithibh so atbert do chur i n-inillis sealbhaidhthear
  

primidil mhilis na gloire suthaine. Ní dlighid na daine
  

crabhaidh leighinn naid urnaidhe do dhénamh do dhainibh
  

ele, ar egla aithimraidh a luacha no maindeachtnaighi na
  
15] 
 h-aimsire. Gurab aire sin comhairlighmit duit pericuil do
  

rachadh a nguasacht duit fein no do chách do shechna co h-inill,
  

agus beith ciuin craibhdheach uaingech at thigh fein.


DE INFIRMITORIO .i. DON TIGH-GHALAIR.
-------------------------------------


  

Agus dena umhla agus friotholamh doibh so. Agus an tan
  
20] 
 beidhir fein easlan, na labhair agus na freagair na neithe
  

shaeghalta indti, oir an méid anfhaindighthear an corp easlan, is
  

i in mhéide sin is cóir a dhaingneachadh a ngradh agus a foirfeacht
  

a Thighearna mhilis fein. Gach foisci bheas neach don bhás,
  

is í an mhéide sin as cóir a fhoirceadal don ghlóir shuthain agus
  
25] 
 don bheathadh nemhdha, iondas co tibhra sé a anum fein co
  

duthrachtach a tabhartas gradha Dhia agus a ghloire
  

marthanaigh. Anoraigh na daine ata ag foghnamh duit don
  

bhiadh fhéada do thabhairt doibh, agus na h-iarr an ní nach
  

fuil so-fhaghbhala dhuit. Dá teastadh do riachtanas ar son
  
30] 
 bochtaine an tighi uait, na déna toirrsi gebe adhbhar fa mbia
  

in easbaidh, acht forbhfhailti agus gairdeachas mor do dhenamh
  

at Thighearna fein: oir gebe méid d'esbaidh fuileongair co
  

toltanach ann so, do ghiabhair meid nach fheadtar do thomhas
  

don ghloir {MS folio 59a1} mharthanach ar a son. Da ndearna neach
  
35] 
 tarcuisne ort, cuir an tarcuisne dhiomhain sin a tarcaisne, ar
  

son na glóire moire ata agat ar a son, oir gebe méid fuicfidhthar



---

p.205


  

di ona dainibh agus gan do thoil fein ina h-aghaidh, is í an mhéidi
  

sin airduigheas agus comhairleochas do Dhia milis fein thú
  

Bith a fhis agat gach ionad a théid sólas tuitimeach na companach
  

agus an t-saeghail uait, co tibhre Dia ar son an raeda bhic dhearoile
  
5] 
 sin e fein agus a ghloir agus a shólás duit ar a shon. Agus
  

gebé do dhiultas e fein mar sin agus ghairdigheas ina bhochtaine,
  

is do tuictear an salm adeir, ego sum pauper et dolens .i. bith,
  

a Thighearna, cabhurthach orum o 'taim lán do bhochtaine
  

agus do ghalar, agus bith sé dom fhurtacht co friochnumhach
  
10] 
 on t-seachran. Agus madh ail leat teacht chum na neithe
  

so, faisid do pheacaidh co firindeach agus co h-iomlán, agus
  

iarr co buidh trocuireach in t-sacraimint dheighinach a n-eigentas
  

in ghalair. Cumhsain is in t-sacraimint red ghairm fein co
  

h-inill a ngloir agus a creidimh agus a ndochas dhaingen
  
15] 
 trocaire tairisi Dhe. Gurab amhlaidh sin tuillfi fein na
  

tinnluicthi shuthaine agus an ghlóir mharthanach gan crich.
  

Amen. Maseadh, bi co friochnumhach sduidearach, astigh
  

agus amuigh, i ngach uile uair agus aimsir, ag ullmhughadh
  

do thoile agus do ghradha do choimhead tabernaculi flrinne
  
20] 
 do chroidhi dot fhear chonaich phosta fein.


DE SANCTIS REQUIRENDIS .i. DO IARRAIDH NA NAEMH.
------------------------------------------------


  

Is h-eigin duit tu fein do ghlanadh, agus sduider co caireis
  

fa chomhair co sannteochadh do Thighearna milis buidh fein
  

thui. Isu Criosd, do mhaisi: agus is amhlaidh do ghentar
  
25] 
 sin: — tusa d'fhaisidi do pheacaigh gach n-aen lá at urnaighi
  

fein co h-iomarcrach, agus t'aithrighi do bheith díleas o thoirrsi
  

ghlain do chroidhi agus o dhearaibh shiltecha thorrthacha
  

súl, agus dellruigh thu fein o éduighibh ghlana luachmhora
  

na subhalcibh agus na n-oibrighthi maith atá arna n-onórughadh
  
30] 
 ó thinnluicthibh, agus do bheith an-aigneach nach fuightheasa
  

na moran do bhochtaibh ele na tinnluicthi shuthaine doibh
  

fein[semi ] gurab aire sin as h-eigin duit rith chum do charat agus
  

chum do ghaeil fein shanntaigheas fás do chur ar do ghlóir
  

agus ar th'anóir, mar atait na spioraidi chonáich agus na h-uili
  
35] 
 naemh. Agus guidh iad co duthrachtach ot inntinn agus od



---

p.206


  

chroidhi co léir, iondas co tibhra sin furtacht iomlán duit
  

d'fhaghbhail do riachtanais a les agus da shealbhughadh co
  

h-inill. Agus na bidh co tribuloideach {MS folio 59a2} aga nguighe
  

so ar faithchibh, na ar muir, na ar tir neimh-chiunais, acht
  
5] 
 co h-uaigneach at sheomra chiuin fein. Gurab amhlaidh sin
  

do ghenair an ghuighi so:—do dheithidi diomhaine uile do chur
  

uait agus doras do chroidhi do dhrut co maith, iondas nach
  

racha ní ar bith ann acht in t-iniarratas suthain so.



10] DE BEATA VIRGINE ET CONFESSIONE .i. DO MHUI RE BHEANDUIGHTHI AGUS DON FHAISIDE.
------------------------------------------------------------------------------------


  

Agus ar tús atá an Ógh Bheandaighthi so iniarrata roimh
  

gach uile dhuine, agus atá si inghuighthi amhail righain agus
  

amhail baind-tighearna flaitheamhnais Dhia. Agus is í sin
  

ghuigheas tu do shír ar a beith ina soillsi agus ina reltaind
  
15] 
 mhuirighi, oir atá si romhaind ina solas reimh-thosachtach agus
  

ina réltainn dheallruightheach, agus treoreochaidh si tú agus
  

guidhfidh si ar do shon fare h-Athair na Trocaire .i. fare Dia
  

na n-uili Shólás, iondas co ndingna sé trocaire ortsa agus gumadh
  

dhingmhala leis sólás do thabhairt dhuit, agus beidhir maille
  
20] 
 re fós fare na Mac dil fein .i. ar Tighearnane Isu Criosd, do
  

ghabh dá thoil fein colann dhaenna uaithsi do ghairm na
  

peacthach, iondas co slánadhaigh sé a phobal fein, agus budh
  

dhingmhala leis a gheinemhain di, agus is ara shon sin is
  

dingmhala leis thusa do bheith da phobal fein, oir sláneochaidh
  
25] 
 ona pecaigh cach aen neach bhis a nDia maille ris an Spioraid
  

Naeimh atá ro-chaoin-fhuarach. Gurab aire sin téid an
  

Spiorad Naemh i ngach ionad is áil leis, agus do ní sé fíren don
  

pheacthach co grasamhail, oir ní fhéta fein firen do dhenamh
  

dit od luaidhigheacht na ot oibre fein. Maseadh, gabhsa do
  
30] 
 ghuidhi na Trinoidi conáichi do-scailti ar do shon, iondas co
  

n-athnuaidhe sí do shíth fare fein. An tan rachair a fiadhnaisi
  

in chonáich dhiadha, tinóil do smáil agus do pheacaigh uile,
  

agus sailim co ticfa serbhas agus toirrsi throm maille re
  

h-osnumhaigh agus re cneadaighe croidhi ó tharcuisne na peacaidh
  
35] 
 sin. Agus dena ann sein faisidi dhuthrachtach, ionnas co
  

ndingner fírendacht dot aingidheacht fein, agus abair mar


---

p.207


  

so, is misi in bhen bhocht neamh-chonáich do pheacaigh anns
  

an aimsir uaisail, agus is in ionad, agus is an uair sunnradhach,
  

agus ris na pairtighibh so d'airithi. Agus is me do rinne gach
  

uile thimchill aindligheach chum an pheacaidh, ag cathughadh
  
5] 
 a n-aghaidh mu Thighearna throcairigh lerbh inmhuin me.
  

Agus do pheacuigheas mar so as gach uile bhall agus chéadfadh
  

tucassi damh, a Thighearna, a' cur chatha at aghaidh fein ac
  

smuaintiughadh co dímhain druiseamhail baeth badhbha, agus
  

ac denamh crais agus dimais agus feirgi agus sainnti agus na
  
10] 
 n-uili locht, agus ac briseadh t'aithneadh, agus ac cardughadh
  

no ac carnadh gach uilcc, agus is inntu sin is fhaide do bhadhas
  

agus is mó do ghabhas gairdiughadh, agus do shilleadh lem
  

shúile adhbhar peacaidh {MS folio 59b1} agus cach aithimraidh, agus
  

do bhadhas co ro-nhinic ac luathadh báis m'anma fein trithu.
  
15] 
 Agus do éistind lem chluasaibh co minic aithimradh agus
  

aithis agus murmar agus cluitheadha agus baesradh agus
  

 [*...*] agus scéala dhímhaine agus faibhla,
  

agus do bhín a rís aga n-aithris ac dénamh peacaidh agus
  

dímhainis. Do bhi toil agus saint am chroidhi ar neithibh
  
20] 
 dheagh-bhalaid d'fhaghbhail trid an sroin, ag.us ar biadhaibh
  

dheagh-bhalaid agus ar cocaireacht trid in mbél agus trid an
  

tengaidh, agus sanntaighim biadha mhaithe agus cócaireacht
  

agus línadh examhail agus aithimrádh agus díomas agus ferg
  

agus éitheach, iondas cur threoruigheas bás co minic dochum
  
25] 
 m'anma fein. Bim fós ac caithimh agus ag ibhi roimh an uair
  

ndligheach agus bim co h-uaingeach agus co craesach agus co
  

h-iomarcrach, agus trithu so cona cosmhaile do oibrigheas
  

galar agus bás cuirp agus anma co minic. Trid na lámhaibh,
  

iomorro, do oibrigheas olc agus mailis agus comharthadha
  
30] 
 dhi-mholta agus a cosmhaile, tre tuigim gortughadh m'anma.
  

fein. Trid na cosaibh, iaramh, do t-shanntaigheas assain
  

chumhgach agus neithe bhreaghdha, agus mé fein cruaidh
  

do-theaccoisc maille re diomais do-sgailti agus ac lenmhain.
  

shligheadh saebh agus companaich mailiseach. Do pheacuigh
  
35] 
 me aind sein o chorp uile, ac dénamh leisci agus dímhainis
  

agus mo thoili fein agus chodladha agus neithe collnaidhe ele
  

agus a cosnhaile, agus ní fhuil cunntabhairt acom indtu so


---

p.208


  

nachar loitis m'anam fein, iondas nach urusa m'fhurtacht indtu
  

so agus i ncach uili pheacadh do rindeas ó bheac co mór. Mar
  

is mó chengleas in Diabhal mo choir agus co faicind tusa mo
  

chionta, admhaim mo chair inntu agus iarraim ar grádh Dhia
  
5] 
 comhartha breath agus grasa inntu, agus rithim chugadsa,
  

a Thobar na Trocaire agus na Buidhi dom nighi agus dom
  

ghlanadh, oir atá fhis acom co ndubhrais fein, cidbé trath do
  

dhéna in peacach cneadach, nach cuimhneochair aen raed
  

dá aingidheacht do. Adubhrais fós, a ainim pheacach acht
  
10] 
 cé do bheithea a n-adhaltranas iomdha in ghradha dhíomhain,
  

inntó chugamsa agus gebhad thú Is iad so do bhriathra fein,
  

a Fhírindi Shuthain gan Claechladh, oir ní mhellann tú aen
  

neach, agus ní dhénaidh blath chomhradh riu, gurab aire sin
  

shailimsi maille re dóchais thairisi innto chugad: maseadh,
  
15] 
 nigh agus glan mé mar do ghellais, oir is tú do tharraing co
  

trocaireach om pheacadh mé Is tú fós do ghell loghadh damh
  

co h-athardha milis trocaireach, agus is tú do chomharlaigh
  

co tairisi damh indtó chugad: maseadh, ó 'tái fírindeach
  

cumhachtach, saer mé om pheacadh agus ona phéin. A Ógh
  
20] 
 Chónaich, ós tú fein do threoruigh mé chum an tobair throcairigh
  

dom ghlanadh co caoin-fhuarach, furtachtaigh me agus bí
  

at adhbhacóide thairisi damh mar dhlighi do reir dlighidh,
  

oir ní dhingtai mathair dit, acht do shlánughadh na peacthach:
  

gurab aire sin do thuillis Righan Nimhe do radh rit. An tan
  
25] 
 smuainfir Dia agus a Mhathair do thinól do pheacaidh ina
  

fiadhnaisi, fill do ghlún agus do cheand agus do chroidhi co
  

h-umhal tarcuisneach chum na spiorat nemhdha tinnluicthach,
  

d'iarraidh grása agus trocaire co neamh-chunntabhartach
  

dóchasach duthrachtach orra.


  
30] {MS folio 59b2} DE SANCTIS ANGELIS ET PASSIONIBUS CHRISTI .i. DONA H-AINGLIBH NAEMHTHA AGUS DO PHÁIS CHRIOSD.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------


  

Agus indsaigh ar tus ar na h-ainglibh mhaithi ainmnighthear
  

ina teachtairibh dhísle, agus guidh iad iondas co foillsighidh siad
  

na maithi uait .i. gur fhagabh thú do pheacadh. Indsaidh
  
35] 
 aind sein na h-archaingil foillsigheas na neithe ro-arda, iondas
  

co foillsigit do dhuthracht agus do thoil idir maith neimhe.



---

p.209


  

Innsaidh a rís ord na subhailci .i. virtutes le ndéntar
  

comharthadha agus mirbhuile, iondas co coimhlínair leo so
  

gach ní dar h-aithbheodhughadh tú do bhás t'anma. Innsaidh
  

potestates aind sein chlaenas ona cumhachtaibh mar is áil
  
5] 
 leo na droch spioraide chumhachtacha aeirdha urchóidighis
  

don naduir amhain, iondas co furtaighind tú ona n-urchóidibh
  

siut co brath. Innsaidh aind sein principatus thighearnuigheas
  

ar na spioraidi uile, iondas co coimheadaidh siad tú mar nach
  

gebhadh diomas na peacadh ele tighearnas ort co brath.
  
10] 
 Innsaidh a rís dominationes thighearnuigheas co h-iongantach
  

ar na spioraidi, iondas co connmhanaid tusa as t'umhla fein
  

do shír ac seirbhis dot Thighearna fein. Innsaidh thronos
  

anois le ndealaighidh Dia a bhreitheamhnas co tegascidh siad
  

tu do bhreathnughadh t'oibrighthi fein co deiscreibhdeach,
  
15] 
 ionnas nach daimeontar tú uatha. Innsaidh a rís serabin,
  

re n-abur in egna chomhlan, iondas co teaccoiscid siad tusa
  

is in egna fhírindigh le féadfair do shlánughadh. Indsaidh
  

serapyn anois, re n-abur loscadh in ghrádha, ionnas co faghaidh
  

sead grádh Dhé duit as a teighfidhthear tu do shir a ngrádh
  
20] 
 Dhia. Guidh mar so co minic na spioraidi naemhtha co
  

h-umhal aca n-indsaidh fa seach agus aca tinól a n-aen ionad,
  

iondas co faighidh siad duit ona nguidhi fein a fiadhna si Dia
  

d'aithrighi do choimhlínadh co h-iomlán, iondas co ti sin chum
  

molta agus chum glóiri dosan, agus dochum forbhfailti doibh
  
25] 
 sin ar son inntó an pheacaighe maille re h-aithrighi, agus nach
  

fuighthear choidhchi a rís tú leasc na maindeachtach, acht
  

co fuireachair deiscreibhdeach do shír. Agus na smuain nach
  

derna tú na peacaidhe mhóra mharbhthach, oir breithneochaidh
  

Dia ceart agus aindlighe gach aein fá dheireadh. Agus arna
  
30] 
 dhearbhadh so duit, na teith a n-aein inad eli acht chuige sin,
  

oir is eism co deimhin do bhrathair agus do cholann do-bheir
  

grádh do cach uile neach bhis toirrseach ag dénamh na h-aithrighi.
  

Má tá thú fein annfhann agus co n-aithnidhinn tú nach tic
  

dit an aithrighi mhór do dhénamh, innsaidh an Tighearna
  
35] 
 co tairise, agus guidh hé co duthrachtach co freagra sé ar do
  

shon: oir dobo díngmhala lais corp daenna do ghabhail a
  

mbroind na h-Óighi ar do shon. Do fhulaing sé bochtacht



---

p.210


  

agus riachtanas a leas di-airmhidhi examhla ar do shon, a fuacht
  

agus a tes, a n-ocras agus a n-ítaidh, agus a mbraithreachaibh
  

fhallsa agus a cealgaibh di-airmhe, agus do fhulaing sé athmhultas
  

a' ceimniuchadh, {MS folio 60a1} agus a chontrardhacht a' senmóra,
  
5] 
 agus aithis ac leighis na ngalar n-iomdha. Do rinde déara
  

tar do cheand maille re h-alluis fola. Agus do fhulaing sé
  

fós in t-ae nach ibhalta agus e i' guighi tar do cheandsa co
  

fada ann, maille re basogaibh agus re seilighe agus re scuirsidhibh
  

agus re coroin sbíne agus re greannughadh agus re griosadh
  
10] 
 agus re scige agus re buaidhreadh agus re h-aithis agus re
  

tairngibh na croichi agus re sleigh ghéir agus re mirr sheirbh
  

agus re lomnachtadh agus re gruamdhacht agus re cumhgach
  

in bháis. O do fhulaing sé so co gradhach, na cuimhnigh
  

agus na déna mí-dhóchas a méid peacaidh na h-éagcora da
  
15] 
 ndearnais, acht tabhair na neithe so uile mar bhudh leat fein
  

iad, ó do choimhlín sé sin co trocairech ar do shonsa, mar
  

aithrighi agus mar lor-ghniomh, oir is inntu so atá do chomairci
  

agus do chonách agus do dhóchas agus do chreidimh agus do
  

bharántas uile agus t'inillis agus do thairisi dhílis. Maseadh,
  
20] 
 guigh é fein do shír indtu so, iondas co coimhéada sé co nuici
  

an críoch ndéighinaigh agus co nglanadh sé tú co h-iomlán, in
  

tan cheimneochas t'anam don t-saeghal, cona fhuil luachmhóir
  

fein, do dhoirt sé co h-iomarcrach tar do cheand, agus co n-onga
  

sé tu mar oig mhilidh thaitneamhach neartmhar i n-aghaidh
  
25] 
 do namhad, iondas nach fuighbheadh escara in chinidh daenna
  

ionad innut ina féadfair sé a fhiacla neimhe do shádhadh.
  

Guigh co duthrachtach gradhach dot innsamhlughadh fein a
  

ngortughadh agus a ntribulóid agus a ngalar agus a ndoilghis
  

agus a cumhgach na páisi do fhulaing do Thighearna milis
  
30] 
[*...*]


*(DE PATRIARCHIS ET PROPHETIS ET ORNATU VIRTUTUM .i. DONA H-UASAL-AITHRIBH AGUS DONA FÁIDHIBH AGUS D'ÉDAIGHIBH NA SUÁILCI)*
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


  

[*...*] Agus o dhuthracht croidhi agus adertha,
  
5] 
 in eternum non obliviscar miserationes istas quas in eternum
  

cantabo, quia misericordia tua magna est super me, et eruisti
  

animam meam ex inferno inferiori .i. ní dhearmad do mhaitheas
  

do shír agus méid na maithmhidhi inar th'aithbheodhaigheas
  

me: gurab aire sin chanfad co suthain do throcairi, oir is
  
10] 
 acfaindech indumsa hí, agus tucais m'anam a h-ifreann
  

iachtarach. Da tuicir co duthrachtach na neithe so, agus
  

co n-aitheonair mar aitighis Dia indut fein, is foirfi an indtinn
  

airdeochas tu a ngrádh Dhia, iondas na budh éidir leat
  

delughadh ris.



15] DE APOSTOLIS ET CARITATE .i. DONA H-APSTOL AGUS DON GHRADH.
----------------------------------------------------------------


  

Maseadh, éirigh dochum na n-apstol, óir is iad do ghrádhaigh
  

Criosd co dásachtach agus, ar fagbhail cach uile neithe doibh,
  

do ghradhaighidar é fein co do-scailti, corab aire sin do thuillidar
  
20] 
 fein a n-ardughadh a lasardhacht fhiuchair gradha Dhia
  

d'fhaicsin a ghloiri agus a chonáich mharthanaich. Maseadh,
  

guigh do shir an meid so d'fhaghbhail aen drithlinni don ghrádh
  

ard sin ona nguighi sin. Agus is trid in drithlinn sin do-bherair
  

dot úigh dul tre theine lasardha co saidhbhir ar grádh do
  
25] 
 Chruthuightheora fein, agus mar sin leighfidhthear agus
  

doirtfidhthear tú ann uili: óir is on drithlinn bhic méaduighthear
  

in teine mhór. Da tuicir tú fein marbh on t-saeghal gona
  

neithe, féadfair t'fhear posta fein do ghlacadh .i. Isu Criosd,
  

ód chroidhi co leir agus od smuaintighibh agus ót anam.
  
30] 
 agus ót shaint agus ót dhuthracht agus ot oibrighthibh
  

agus o uili bhrighibh do chuirp agus t'anma agus ó aigneadh
  

dhasachtach gan scur. Da connmhair {MS folio 60a2} in Tighearna
  

ar lar do chroidhi astigh maille rena inntsamhluighthi
  

mharthanaich bhuidh fein, ceimneochair co milis toltanach
  
35] 
 agus guidhfir t'fhear posta gradhach do dhortadh in ghradha
  

lasardha adeir ar lar t'anma agus do bhrighibh uile. Agus
  

cibé méid roichfir hé, is móidi lasfair a toil a mhéaduighthi.



---

p.212


  

Is iad comhartha gabhála gradha Dhé duit gan feachain do
  

thribuloid na do ghalar na do dhoilghis na do dhochraide na
  

do ní ar domhan da n-imtheocha ort, gan beith ag sduidear
  

ag iarraidh Dia no go tuilli tú a fhaghail a rís, oir is ona fhaghail
  
5] 
 aithintear a thinnluicthi. Agus ma fhuarais hé gan cunntabhairt
  

aitheonair ca mhéid do rindi agus do dhéna se duit, agus ca
  

mhéid ghraidheochas sé thú agus ghrádhuigheas, oir is ferr
  

beith ina Thighearna ionruic duit co mór ar son do chuimhnighthi
  

air. Maseadh, cuimhnidh na neithe so co marthanach, agus
  
10] 
 las do ghradh co h-acfaindeach annsan agus co imarcrach agus
  

co fiuchair géar o smearoid o chroidhi fein, agus abair rit charaid
  

ionraic nach fuil comparaid ar bith na comhthrom dingmhala
  

óir na airgid a n-aghaidh an tí chreidis a nDia, oir cebé fhuair
  

Dia, fuair sé an cisti co h-iomlan. Maseadh, cidbé fhuair hé,
  
15] 
 connmhaidh sé co daingin hé, agus na cuireadh uadha ar ni
  

ar bith hé, acht abair, fhuair mé in neach do ghradhuigh m'anam
  

fein, agus do chonnmhas hé agus ni leigim uaim he. Agus is
  

maith duit tú fein do bheith is in n-inmhe so anois. Maseadh,
  

saidhbhrighidh thú ann so agus gairdigh ann, agus doirt do
  
20] 
 chroidhi co léir ann, agus leig cuisleanda do dhuthrachta uili
  

agus mian t'inntinne co léir do rith ann so. Agus muna fuil
  

a shainnt ort delughadh ris, is h-éigin duit co fuighir co
  

fulaingtheach tú do dhénamh gach uile neithe co foirfi.



25] DE MARTIRIBUS ET PATIENTIA .i. DONA MAIRTIRIBH AGUS DON FHOIGHIDE.
-----------------------------------------------------------------------


  

Agus rith co dian dochum na mairtireach maithi .i. dochum
  

Steafain agus dochum Labraiss agus dochum Unicencius agus
  

dochum gach ain ele do ghradhuigh Criosd o chreidimh
  

dhasachtach, oir nír eglaighidar so doilghes na galar na lisdacht
  
30] 
 na cumhgach na gruamdhacht na croch na prísún ar grádh
  

Dhia, acht a fulang ar grádh Dhia maille re gairdeachais.
  

Maseadh, guigh do shír an mheid so, iondas comadh dingmhala
  

tré dásacht a creidimh do ghabháil co duthrachtach a ngradh
  

Dhia. Ar faghbhail th'esbudha doibh so duit, fulaing fein



---

p.213


  

co foighideach lasardhacht fhiuchair i ngradh gach uili
  

chumhgach agus ghuasacht agus thriobloid agus tharcuisne
  

maille re forbhfhailti móir, oir is trid in slighi righamhail inill
  

fhirindigh so rithes neach co luath dochum na beatha
  
5] 
 marthanaigh. Gurab aire sin d'eisiomlaruigh Criosd fein in
  

t-slighi so do bheith in-chonnmhala o bhreithir agus o ghniomh,
  

uair do an sé fein is in t-slighi so co bás. Agus ní dhearna
  

sé in t-slighi so co so-fhulaing na co sochraidh na co deagh-bhaladh,
  

 acht do linigh agus do phennteil sé hí ona fhuil dhilis
  
10] 
 fein, agus dob é blath torrthach na sligheadh so .i. in t-slegh
  

agus an choroin agus na tairngedha agus na {MS folio 60b1} sciúrseadha
  

agus in domblas ae agus in aigead agus in esanoir. Agus ar
  

suidhe a mullach na sligheadhsa do, do thaisbéan se a lamha
  

agus a chosa agus a thaebh co cairdeamhail do cach aen
  
15] 
 imthigheas in t-slighi so. Do ghair se na daine co fearamhail
  

do dhenamh gearain agus truaighmheile na sligheadh so riu,
  

agus da ngairm sin ina eisiomlair fein innti, agus tuc se cuireadh
  

sollamhunta doibh dochum a fhaicsiana don eisiomlair so.
  

Maseadh, madh ail leat do chosa fein do imtheacht na sligheadh
  
20] 
 sin, guigh a fhurtachtsan co friochnumhach agus abair mar
  

so, a Isu mhilis tarraing ad dhiadh fein mé co ndeithidighinn
  

a mbaladh t'fhola naemhtha fein arnam fhurtacht. Creid
  

anois, a dhuine, ar Bernard, da n-iarrair so o dhasacht t'anma
  

co moitheochair an Tighearna an uair sin fein co fiadhnasach
  
25] 
 ad chroidhi, agus adeara sé rit, na bith egla an bháis ort, acht
  

furtachtaigh agus gairdigh agus déna co fearamhail, oir ataimsi
  

maille rit i ncach uili thriobloid agus aibherseoracht. Gurab
  

aire sin guighis in firen Dia gan in tribulóid agus in galar agus
  

an buaidhreadh do dhul de fein co brath, ós indtu ataisi do
  
30] 
 shír, a Thighearna, a Isu mhilis. Maseadh, o do thindscain
  

tú mé, a Thighearna, co mbuail co neamh-choigiltach mé, co
  

mbeith sé ina ghairdeachas damh, ionnas co claidhi tú mé ó
  

ghalar agus nemh-ghebha tu agum, agus na gabh agum,



---

p.214


  

a Thighearna, anns an tsaeghal t-shuthain. Corab aire sin, a
  

Thighearna, adeirim m'indeachadh agus mo bhualadh agus mo
  

sciúrsadh a rís agus a rís ele, oir ní fhuilid do bhuailtidheachasa
  

ina n-escairdibh don tí fhuathuigheas iad do réir buidhi in Athar,
  
5] 
 agus atáid ina cairdibh co firindeach ac an tí ghradhuigheas.
  

Corab aire sin nach gortaighinn agus nach urchoidighinn agus
  

nach tromaighind neach, acht a shlanughadh agus a
  

ghairdiughadh agus a aithbheodhughadh. Da réir sin, a
  

Thighearna, is tu fein loitis agus leighisis, agus is tú bhuailis
  
10] 
 agus is iad do lámha shlánaighis, amhail adeir Daibhidh is
  

in t-salm, et secundum multitudinem dolorum meorum in
  

corde meo consolationes letificant animam meam .i. gairdighidh
  

méid mu ghalair uaitsi m'anam agus mo chroidhi. Corab
  

aire sin guidhimsi tú, a Thighearna, mo ghalar agus mo chlaithi
  
15] 
 do mhéadughadh agus do shír imdhughadh, oir is iad do-bheir
  

conách agus gairdiughadh damh. Oir adubhairt in t-apstol,
  

corab do réir méaduighthi páisi Chriosd induinn méaduighthear
  

agus gairdighthear trid sin ar conach. Da tucair so dot uidh
  

agus da smuainfir co friochnumhach ad chroidhi fein hé, ling
  
20] 
 fein co duthrachtach ann uile. Éigh agus comhairc ó shainnt
  

dhasachtaigh th,inntinne agus abair so, Domine sicut scis
  

et sicut vis miserere mei .i. a Thighearna, mar thuicis tú fein
  

agus mar as áil leat, déna trocairi orm, agus dingmhalaigh
  

mu sciúrsadh agus mo cheartachadh: agus da mbeidhir
  
25] 
 marthanach is na neithibh so, gairdeochar thú fa dheireadh,
  

agus canfaidh tu co subhaltach do nighen tre theine agus tre
  

uisci, agus do threoruigheas mé a fuardhacht mhesardha arnam
  

fhurtacht co socumhlach {MS folio 60b2} agus do chonnmhas mo lamh
  

dhes, agus do ghabhais me maille re glóire. Agus madh áil
  
30] 
 leat teacht dochum na glóiri sin ge tái co corpordha is in talmhain
  

so, dlighi do reir smuaintighthi agus indsamhlaighthi aitrebhadh
  

ar neamh.




---

p.215


DE CONFESSORIBUS ET HUMANITATE CHRISTI .i. DONA CONFISORIBH AGUS DO DHAENNACHT CHRIOSD.
---------------------------------------------------------------------------------------


  

`Maseadh, goir na confisoiri mhaithi dot fhurtacht, mar atá
  

Martain agus Benidecht agus Nicolas agus Bernard agus gach
  
5] 
 uili chonfisóir, acht gé táit siad a ndoilghes agus a ndochair
  

agus a cumhgach agus a tribuloid agus a ndeithfir na h-oilithre
  

dearoile so do reir a cuirp amhain, atáit siat do reir a smuaintighthi
  

agus a tóile agus a n-indtsamhluighthi a flaitheamhnas. Corab
  

aire sin is inguighthi iad co duthrachtach, ar son corab i an
  
10] 
 ghlóir sin do ghradhaidar ó thes ard a croidhedha, agus ó,táit
  

innti anois co conáich, do dhenaid siad t'fhurtachtsa fare Dia,
  

iondas co claidhfear do chorp fein ó chumhgach agus ó ghalar
  

agus ó dhoilghes, agus co togfaidhthear t'inntinn agus do thoil
  

chum na tinnlaicthi neamhdha, agus co coimhéada tú co foirfi
  
15] 
 in t-ord agus riaghail indtsamhlaighthi so do ghabhais chugad.
  

Leic tú fein ar tús do chum cos nglormhar daenachta Chriosd
  

.i. trocaire agus breitheamhnais. Bog agus minigh in mhaith
  

naemhtha so maille re Muire Madalén agus guidh iad maille
  

re cai fa seach. Agus innail a chos chlí maille re h-egla cirte
  
20] 
 a bhreitheamhnais. Innail a ris a chos dheas maille re dearaibh
  

duthrachtacha agus re buidheachais, ar do shaeradh ona
  

throcaire agus ona dhochas bhúidh. Innail agus bog na naeimh
  

chumhachtacha so adeir, agus ní h-iadsan rig a les an tinnlaicthi
  

 so, acht tusa do ghlanadh trithu mar do rindeadh Muire
  
25] 
 Madalén, agus fírenach do dhénamh dit co trocaireach trena
  

grasaibh sin. Da mbeithea gan scur a' glanadh na droingi
  

so, tiormuidh dot fholt fein co friochnumhach iad. Agus is
  

amhlaidh tuicimsi in t-innladh so, gemadh tarbhach in inilt
  

do Dhia tú fein, do bheith tarcuisneach ar cach uili oibriughadh
  
30] 
 da ndinginta dó Treoruigh na neithe so a n-umhla agus a
  

nduthracht croidhi mar nach dinginta iad, oir co fírinneach
  

dlighi a tabhairt uait a chomh-tharcaisneach sin mar nach
  

dinginta iad. Maseadh, póg an drong naemhtha so co milis
  

ar son maithesa Dhia d'fhaghbhail duit trithu, agus tabhair
  
35] 
 maith agus oibrighthi grasamhla do Dhia ar son a mhaitheasa
  

fein. Deithidigh na naeimh so d'ongadh d'olai luachmhóir



---

p.216


  

co minic, agus is í a thuicsin so, da n-adhrair iad o dhuthracht
  

croidhi ro-the agus ó t-shaint t-shuthain aga mbleghan gan
  

scur, biaid tú arnadt fhurtacht ona pileribh chonáichi so:
  

agus o'tái ag dénamh peacaidh gach lái, rigi a leas an fhurtacht
  
5] 
 so do mhéadughadh do throcaire gach lái. Is h-eigin duit
  

anois ar facbháil a chos, dul dochum a lámh naemhtha {MS folio 61a1}
  

ata lan d'fhuil fa chomhair t'eirghe co luath, oir is uatha sin
  

glantar thu co friochnumhach ó cach uili shalchar peacaidh,
  

agus linfidhthear tu o acfaind na n-uili ghras, agus o linadh
  
10] 
 na mbes sochraidh agus o dhellradh na glóiri suthaine. Mar
  

do indail in Tighearna sibhsi co conáich sacraiminteach ona
  

fhuil agus ona fhoigertaibh ro-gheara, innluigh agus adhmholadhsi
  

a sgela agus a chain nduthrachta sin, agus mar nar choigill sé
  

a fhuil fein o shaidhbhris a ghradha agus o ordughadh shainnti ani
  
15] 
 ghradha thuc sé duin, dleghmidne ar n-anam agus ar seicreidco
  

 léir do thabhairt dosan. Maseadh, na bidh naire na mi
  

dhochas ort, oir atáit lámha tollta criadhamhla aigi maille
  

re deoraibh fala agus atadha phoiremhlacht agus do-scailtighi,
  

corab urusa gach ní do tharraing uatha, acht muna bia
  
20] 
 fiuchaireacht neamh-chonáich agus maindeachtnaighi ro-mhor
  

innut fein. Da tuigir co fuairais tabhartas do Thighearna,
  

guigh trocair Dhé da mhéadughadh innut agus da choimhéad
  

agad, oir ni h-éidir leat ni ar domhan do dhénamh a n-aegma.is
  

sin. Gurab aire sin, a Thighearna, do oibrighisi tosach agus
  
25] 
 meadhon agus crioch ar ndeagh-oibrighthi co léir. Maseadh,
  

sduideraidh, a dhaine, beith do shír ac sír-phógadh na lamh
  

conáich so, agus is iad na pócca so beith duit fein mar is gloine
  

agus is glórdha do fhéadfa ac tabhairt anóra duthrachtaighi
  

agus gradha ro-ghéar do Dhia, gan ní ar bith do scriobhadh
  
30] 
 duit fein, amhail adeir in t-ughdar, non mihi Domine, non
  

mihi, sed nomini tuo da gloriam, quia gratia tua sum id quod
  

sum .i. ní dhamhsa, a Tighearna, do-bhertha glóir, acht dot
  

ainm fein, óir is misi do ghradhsa fein agus do nísi, agus is
  

misi in ní sin. Maseadh, má do ghabhais loghadh agus grasa
  
35] 
 ona cosaibh agus gloine ona lamhaibh, erigh anois dochum
  

luit an taeibh, oir is ann feada cumhsanadh co h-inill, oir co


---

p.217


  

deimhin atá se arna oslughadh o chuig adhbharaibh .i. chum
  

teithche agus chum furigh, agus dochum sasaigh agus dochum
  

smuaintighthi agus dochum furtachta. An chead adhbhar:
  

do theicheadh dochum na cairgi cabhánaidhi .i. Criosd, o gach
  
5] 
 uili chumhgach agus ghuasacht agus ghalar, oir mar is í in
  

charraigh teitheadh na mbroc, is é Criosd teitheadh do-scailti
  

na ndaine bhis lán do chumhgach agus do sbínanaibh agus do
  

ghruamdhacht agus d'eslainti. Maseadh, gibé tusa, ceimnigh
  

anns an carraic dot fholach a ndíg chriadhamhail taeibh
  
10] 
 Chriosd, atá arna tolladh duit, ar egla dásachta aighthi in
  

Tighearna, oir is ann sin do ghebhair in t-inillis marthanach.
  

An dara h-adhbhar: co féada o gach uili shaethar agus
  

athmhultas comhnaidhe mharthanach do dhenamh annsan,
  

amhail adeir an salm, hec requies mea in seculum seculi, hic
  
15] 
 habitabo quoniam elegi eam .i. is é so mu chomhnaidhisi tre
  

saeghal na saeghal, agus is ann aitrebhochad os é do thoghas.
  

An treas adhbhar: on comhnaidhi sin suas ni h-egal duit aen
  

ní, acht do shásadh co h-inill sídhchanta annsan, oir is é in
  

t-sith is ionad dósan, agus abairsi mar so, ina shídhsa .i. ina
  
20] 
 thaebh oslaighthi, do chodlas agus do chumhsanas. An
  

ceathramhadh adhbhar: co {MS folio 61a2} smuaintighthea co
  

friochnumhach sanntach in gradh ro-mhór do thaisbéan se
  

duit a n-aisci, iondas co faicthea co follas cneadha a chuirp
  

ó shuilibh do chroidhi, oir nír fhéad neach a anum do chur
  
25] 
 tar cheand a charad, acht Mac Dhé thuc an gradh bu ro-mhó
  

na sin .i. a anam do chur tar cheand a namhad. An cuigeadh
  

adhbhar: ionnas co fechtha co friochnumhach cad é in sólás
  

tucad duit chum do shásda, oir tucadh an croidhi sin duit a
  

mbiadh agus a fhuil a ndigh. Uch is milis in biadh sin! Agus
  
30] 
 is glormhar an deoch! Maseadh, caith agus ibh, a bhan-chara,
  

agus na bí mesgamhail, a bhan-ghradhach. Maseadh, cuir do
  

bhél co h-ocurach gear do shughadh na cneadhi glórmhaire
  

so, iondas co n-ibhir co léir in fhuil luachmhár so, oir is uaithi
  

coimhlínfithar thu co h-acfaindeach, agus beidhir neimh-mescamhail
  
35] 
 acfaindeach conaich uaithi.




---

p.218


DE EBRIETATE SPIRITUALI .i. DON MHEISCE SPIORADALTA
---------------------------------------------------


  

Oir is e so conách firindeach in anma, agus is é in t- anam
  

conáich sin do sduidear bél a chroidhi d'fhilleadh co minic
  

agus co friochnumhach d'ól na daibhchi mór-luaighi .i. corp
  
5] 
 an Tighearna do tolladh agus do craidhi co minic, iondas co
  

n-ibheadh in deiscibal gradhach a easbadha uile aisti da
  

choimhlínadh o mhesarrdhacht na h-oilemhna so, agus na
  

meisci spioradalta aca fuil conách in anma co léir. Da turna
  

sé anois co h-umhal dochum na cos naemhtha so, agus hé fein
  
10] 
 do chlaenadh chuca maille re guighi gheir spioradalta, ag ól
  

egla an bhreitheamhnais agus adhfhuathmharachta ifrinn a
  

creacht na coisi clí, agus ag ól in fhina ghloin as a tuictear an
  

toirrsi agus an aithrighi, ag ól fina in ghairdeachais agus an
  

t-shasta shuthain a creacht na coisi deisi ana fuil tairisi na
  
15] 
 trocairi agus dochas in maithi, féadaidh an t-anam grádhach
  

conáich anois é fein do shásadh maille re slainti marthannaighi
  

don fhín naemhtha so do chumascadh le h-uisci na fírendachta
  

foirfi. Eirgidh an t-anum conáigh anois co siothach aga
  

chlaenadh fein co h-anorach dochum na lámh luachmhor
  
20] 
 naemhtha so, ag ól a creacht na laimhe clí ac glanadh, agus
  

ac dibirt na peacadh le fin in bhlasa agus in ghairdighthi.
  

Tinnluic agus coimhéad na gras a creacht na laimhe deisi,
  

ag ól fina in neirt agus na saeirsi as an copán ata lán don fhín
  

ghlan chumascdha do daileadh duit a lámhaibh in Tighearna.
  
25] 
 Agus is mar sin féadas an t-anam gradhach beith ar an meisci
  

chonaich so. Dá mucha sé é fein uile a' ceimniughadh co
  

lasamhain a creacht ghlórmhar in taeibh, ag ól inillis in chroidhi
  

agus ciunas na h-indtinne as .i. fín in duthrachta agus in
  

smuaintighi ghloin, fedfaidh se beith coimhlínta don mheisce
  
30] 
 bhuidh so on {MS folio 61b1} clairead mhór-luaigh so, agus o ghneithibh
  

examhla thoghtha na n-indtsamhluighthi naemhdha ndo-thuarascbhala
  

 so arna n-aithris co diadha agus arna cumasc
  

maille ris in ghairdeachais chonaich. Gibé tusa, a anim anorach
  

chonaich lenarbh áil adhbhar na meisci spioradalta so, ac sir
  
35] 
 ól na creacht luachmhór so co milis saidhbhir gan scur, is eigin


---

p.219


  

duit t-inntsamhlughadh reis in meisci chorpardha i ngach
  

uile mhodh. Mar bhis fear na meisci ac cai, bisi buaidherthi
  

o dhearaibh in duthrachta, agus mar fhorbhfailtighis fear na
  

meisci, bisi subhach arnad bhuidheachas is in Tighearna. Mar
  
5] 
 bhis fear na meisci ag canntairecht, forbhfailtighsi a ceol in
  

chroidhi co sunnrudhach. Mar bhis fear na meisci a' gaire,
  

coimhlínsa tu fein don ghairdeachas nemhdha. Mar shailis
  

fear na meisci e fein do bheith conaich des a gnathughadh agus
  

dochas anns an conach forordha [*...*] agus mar
  
10] 
 thuitis fear na meisci co minic is in lathaigh, dena doilghes
  

agus cneadach, ar son do chomhnaidhi fein is in laibh so, cein
  

beidhir is in corp dhaenna, ac smuaineadh luais agus airchis
  

do rochtain na neithibh neamhdha. Mar chonnmhadtar fear
  

na meisci ar egla a thuitme, atáisi gud chuireadh dochum do
  
15] 
 thoile fein a flaitheamhnas Dhé Treoruidhthear fear na meisci
  

ar egla in mhearaighthi, lensa in Spiorad Naemh is eolach duit.
  

Agus mar nach connmhain fear na meisci aen raed aici, doirtsi
  

thu fein uile a nDia ar chur gach aen neithe ele uait. Mar
  

labhras fear na meisci co h-imarcrach, líntar thusa gan scur don
  
20] 
 ghlór neamhdha. Mar atá fear na meisci gan beith aigi fein,
  

na bith aen raed dibh so ar do bhreith fein, acht ar do chomh-dhortadh
  

 a nDia. Mar bhis fear na meisci trodach no
  

ceandairceach, bisi ceandairceach ciapalach ac briseadh chath
  

agus trod ort fein agad chomh-dhortadh fein uili a nDia, is
  
25] 
 in gloir fhírindigh. Agus mar nach eaglaighind fear na meisci
  

aen raed, na h-eagluighsi dith na esbaidh, da fuighir, ac dul
  

dochum Dia. Mar nach féadann fear na meisci en fhocal do
  

labhairt, neamh-ghnathuighsi o thenghibh in t-shaeghail ar
  

do choimh-linadh co h-acfaindeach don urlabhra neamhdha.
  
30] 
 Mar shailis fear na meisci e fein do bheith cumhachtach,
  

forbhfailtighsi co h-acfaindeach o fhaicsin conaich agus gloiri
  

th'Athar fein, agus ar do thogbhail co h-ard os na neithibh


---

p.220


  

thalmhanta. Mar shailis fear na meisci e fein do bheith uasal,
  

glormhoraidhsi thu dochum ban-righnachta neimhe. Mar lingis
  

agus mar fhograighis fear na meisci, lingsi agus ceimnigh on
  

t-subhailci co cheile, agus can agus ceolaidh at indtinn ac
  
5] 
 smuaintiughadh aibhnis do Chruthuightheora bhind cheolmhair
  

fein. Mar chodlas fear na meisci co toilemhail, do ghentar
  

t'fhurtachtsa ar cumhsanadh do cheadfadh corpardha don
  

chumhsanadh neamhdha idir toil Dia agus do mhi-thoil fein, a'
  

glacadh agus ag tadhall t'fhir phosta chonaich fein. Feadar
  
10] 
 do theacasc ona neithibh so ni is mo agus ni is egnaidhi ac an ol
  

spioradalta so adeir, na o leitir agus o scribhneoireacht bhriathar
  

an domhain.


DE VIRGINIBUS ET ESSENTIA DEI .i. DONA H-OGHAIBH AGUS DO BHUNAIT DHIA.
----------------------------------------------------------------------


  
15] 
Agus cengailsi thu fein {MS folio 61b2} co do-scailti dona h-óghaibh
  

so .i. do Mhuire ghlormhair, do Mhathair Dhe, agus do Mhuire
  

Mhadalen agus d'Agata agus d'Agnéta agus do Katrina agus
  

do gach óigh eli. Is iat sin do ghradhaigh co dasachtach a
  

ceili milis agus a fear posta ri narbh áil a ndelughadh co bás,
  
20] 
 acht beith aga leanmhain i ngach ionad agus ac dénamh canamhna
  

nua do do shír. Guighsi na h-ógha so co dichra co mbuaidhidhi
  

tu fein ona n-anóir agus ona nguighi is in smuaintiughadh mhilis
  

tharbhach daennachta Dhia, agus a throcaire do theacht ad
  

chroidhi, iondas co tuillir dul suas maille riu a toil diadhachta
  
25] 
 agus daennachta Mhic Dhé o dhuthracht t'inntinne co léir.
  

Is i in diadhacht sin in diadhacht ghlórmhar ina fuil an Mac
  

comh-shuthain comh-shubstantach ris in Athair agus ris in
  

Spiorad Naemh, oir ata Dia do-ghluaisti on t-suthaine co nuigi 
  

an suthaine. Agus is é so é fein, amhail adubhairt sé fein,
  
30] 
 ego sum qui sum .i. is me fein an neach is mé, oir is é in neach
  

is é do chuir misi chugaibh, ar an Mac. Maseadh, tabhair
  

dot úigh co dichra nach abair se, in neach do bhí ann, no, in
  

neach atá, no an neach bhias, no in neach ata co mbeith ann,
  

acht an neach atá ann. Agus is trid na neithibh so adeir
  
35] 
 th' senmortar a bhunait do bheith i ngach inad dibh so, oir
  

ní pearsa tuitimeach eli ata inntu so, acht an tí do bhí agus


---

p.221


  

atá agus bhias sin: da reir sin ceimnigh t'inntinn is in airteagal,
  

agus doirt sainnt duthrachtach t'inntinne ann so, agus na smuain
  

aen ní is in chas so acht beth [*...*] do-scailti neimh-examhail
  

 marthanach. Cad hé so re radh no cread egnaighis
  
5] 
 sé, oir is mó fheadas t'inntinn duthrachtach fhechsanach fein
  

agus a ongadh conáichsen, is maighistir ar cach uili ni, do theagasc
  

na mu labhairt sin. Da cuirfir t'inntinn co duthrachtach
  

secreideach rúnda a mbunait an chreidimh so, agus tu god
  

dhortadh ann agus eisin aga dhortadh innutsa, guighimsi tu
  
10] 
 cuimhnigh ormsa am pheacthach bhocht ro-dhearoil. Dob
  

fhearr leam co nguighthea maille ris na pairtighibh adeir in
  

tí thuc in creidimh so duit, agus do oil ann tu, co coimheada
  

se thu ann co dingmhala co nuigi in chrioch ndeighinaigh, oir
  

is innti sin do chifir Dia gnuis do ghnuis co follas ina ghné fein
  
15] 
 d'fhiadhnaisi laithreach, ar scur gach uili chreidimh. Is é
  

so in Dia fheachas agus scrúdas cach uili ní agus rún agus inntinne,
  

agus nach faictear o dhainibh mharbhthach in t-saeghail, agus
  

cin gu faictear ona dainibh mharbhthacha hé, is leir dó gach
  

aein ni inntu. Maseadh, saidh co friochnumhach ruin t'inntinni
  
20] 
 do thuicsin na Trionoide do-scailti do-scelaighi, agus na
  

smuain agus na h-imaighnaidhi ní corpardha na adhbhar
  

corpardha acht in Spiorad doroisci .i. do chind, ar gach spiorait,
  

agus nach fuil comparaid aga ghloine agus aca ghlordhacht.
  

Smuain agus creid co dingmhalta in Trionoid do bheith
  
25] 
 cumhachtach do ghlacadh na n-uile agus a beith caoinfhuarach
  

do-sgailti, agus corab ann coimhlíntar gach uile ní, agus co
  

fuil se do-fhaicsiona agus co faicind gach aen ní, nach féadtar
  

breith air agus beiridh se ar na h-uilibh, agus ata se do-ghluaiste
  

agus ac follamhnughadh in cinidh daenna agus ar blais beatha
  
30] 
 uile et rel.


{MS folio 62a1} DE BENEFICIIS DIVINIS .i. DONA TINNLUICTHIBH DHIADHA.
---------------------------------------------------------------------


  

Agus tabhair dot uigh ar tus na tinnluicthi so ac teacht chugad
  

a modhaibh iomdha. Ar tus meid a mhaitheasa fein agus
  
35] 
 nach rigi a leas an raed, agus he ac tinnluchadh gach neith,


---

p.222


  

agus corab e chruthuigheas cach ni faicsidhi agus neamh-fhaicsidhi
  

 Agus ni h-ar a riachtanas a leas fein do chruthuigh
  

se aen ni, acht ar tharbhdhacht na creatairedh reasunta. Gurab
  

aire sin tuictear gurab he ar tarbhdhachtne do chruthuigh
  
5] 
 se ann so, agus nach he a tharbhdhacht fein: agus is ass so
  

do fhoillsigh se e fein do bheith ro-chumhachtach neimh-esbadhach.
  

 Bith a dheimhin agad is in airteacal so nach rainic
  

se a leas in duine a n-aimsir a chruthuighthe, oir da rigidh, ni
  

bhudh dhilis a radh co mbeith se gan esbaidh. Maseadh, o
  
10] 
 do chruthuigh se in duine ar gradha arduighthi inmhe domhuin
  

agus flaitheamhnais Dhe do thabhairt do, dlighidh an duine
  

a ghradhsan do bheith aigi os cind a anma agus a cheille agus
  

a chuimhne: da reir sin ardaighinn se in mheisce adubhramar
  

co h-iongantach. Is follas as na neithibh so gurab air ar
  
15] 
 socamhalne do fhech se agus nach he a shocamhal fein. Tuic
  

anois co ro-fhoirfi co fuil do chomhlaine maitheasa Dhia agus
  

nach eidir tenga na tuarascbhail do thabhairt uirri is na
  

creatuiribh. Maseadh, is mor agus is neimh-fhirindeach in
  

ainghniomh dona h-uilibh tairgsin do thadhall, na do thuicsin,
  
20] 
 maitheasa Dhia. Adaigh agus tuic da reir sin tu fein do bheith
  

arnad chruthughadh idir na creatuiribh ata dingmhala
  

d'fhaghbhail na gloire suthaine agus silleadh chonaich Dhia,
  

agus co brath na bi mi-chuimhneach ar na maitheasaibh mora
  

so do h-ullmhughadh duit, acht aithris agus innis maille re
  
25] 
 buidheachais nua gach lai na comaoineacha gradhacha so do
  

chuireadh ort. An dara modh: ma ta an mheide sin do
  

mhaitheasaibh agad chead chruthughadh[*...*] agus is
  

mor agus is iomlan na maitheasaibh is in ath-chruthughadh,
  

oir ni dhearna se do shaethar is in cead-chruthughadh acht
  
30] 
 a radh, gur ullumh gach ni, agus do rinne se neithe iongantach
  

examhla agus do fhulaing se neithe do-eisdeachta mi-dhingmhala
  

agud ath-chruthughadhsa, ca mheid in buidheachas do dhenairsi
  

do ar son gach cumhgach agus gach doilgheasa agus gach peine
  

ar fhulaing se dot shlanughadh? An treas mhodh: ciondas
  
35] 
 feadann se maithis is mo do fhaghbhail na do thuicsin duitsi
  

na gurbh ail {MS folio 62a2} leis do chruthughadh dona dainibh do
  

bheith aga adhradh fein, oir da ngeinnti tú idir na paganachaibh


---

p.223


  

no idir na h-Idhalaibh, dobo doigh do bheith cosmhail riu i
  

ncach aen ni? Feadaidh a thuicsin a so nach feadar na
  

maitheas do rindi Dia duitsi do tharcuisniughadh, acht a mbeith
  

inghradhaighi o anoir aird. An ceathramhadh modh: dobo
  
5] 
 mor in maithis dosan cor fhulaing se thu ad pheacthach co
  

foighideach, ac fuireach re h-aithrighi co fada saeghlach. An
  

cuigeadh modh: cor shaer se thu o pheacaidh iomdha ina tuitfea
  

muna coimheadadh seisin tu orru. An seiseadh modh: co tuc
  

se fuath an pheacaigh fud, agus cor tharraing se dochum a
  
10] 
 ghradha fein thu ina mhaithisaibh dhisli. An seachtmhadh
  

modh: gur cheimnigh se tusa d'fhagbhail gach aen neithe
  

t-saeghalta ar a ghradh, agus cor threoraidh se dochum an
  

uird so d'airighthi tú An t-ochtmhadh modh: corbh ail leis
  

trena mhaithisaibh fein tusa do bheith a n-ord, iondas na
  
15] 
 buaidhearthai tu co mor ona neithibh aimseardha. An
  

naomhadh modh: co tuc se trena mhaithisaibh fein, co lor do
  

ghrasaibh duitsi as a feadann tu foghnamh marthanach dosan
  

co sighchanda. An deichmheadh modh: co tuc se duitsi trena
  

mhaithisaibh co lor do ghalar agus do eslainti as nach fuil aen
  
20] 
 adhbhar diomuis agud. An t-aonmhadh modh deag: da.
  

tarcuisnighthear no da ndi-mholtar tu, dena forbhfailti, oir
  

ata ana mhaithis dosan co mor gurab agad fein adhbhar t-umhla.
  

uadha. Creidimsi, maseadh, co mbreathnuidhidh gach aen
  

lenab egal Dia, an ni so do bheith ana thinnlacadh idir na
  
25] 
 tinnlaicthibh mhora, oir thuc se damhsa trena mhaithisaibh
  

do-thuarasgbhala fein beith a pairt in tinnlaice so: agus do
  

bhadhas fein uair eicin a cumhachtaibh agus a n-ainm ar an
  

talmhain, ataim anois o choir-bhreitheamhnas Dhia mar
  

dhuine mharbh, ar ndearmadh na neithibh aimsirdha co leir,.
  
30] 
 agus arnam tharraing co neamh-nidh agus arnam fhadhb hadh
  

agus arnam shlat o gach sholas shaeghalta agus dhaenna. Do
  

sheachnadar mo charaid me, agus do imthighidar mo
  

chonharsain agus m'aithinti agus mo lucht-friotholmha agus
  

mo mhuidh uaim, agus do bhadhas aca amhail duine an-aithnidh
  
35] 
 arnam dhermad mar chomhmhnhaightheach. Do fhagair mo phrelaid
  

damh ina aenar acht beacan as mu chairdibh uile, agus ataimsi.
  

ac scriobhadh na neithe so chugad{MS folio 62b1}sa, agus ni do



---

p.224


  

dhiomdha na do chasaid ar aen duine, acht ac tabhairt molta
  

agus buidheachais do Dhia cach n-aen la mar do fhidir fein
  

do chinn in tinnluicthi so. Ní mhaithfear aen neach uime
  

so, oir is colunn bhog chriadhamhail in duine, agus ni h-ionann
  
5] 
 sin agus in t-iarann agus in t-umha agus gach mitall daingin
  

coimhrighin eile. Agus Dia chena ghairdigheas do shír na
  

h-indarbthaibh agus na h-umhail agus nach tarcaisnighinn
  

idir iad agus forbhfailtigheas lucht toirrsi na h-indtinne co
  

trocaireach do shir ni mhi-dhingmhala lais misi d'fhurtacht,
  
10] 
 iondas co coimhlionuind co saidhbhir trena mhaithissan esbadha
  

na ndaine ni is mo na mar fhéadas aen neach eile. Ni scriobhuim
  

aen raed ann so chugad bhis olc leat na buaidhearas tú, agus
  

da faicthea tu arnad tharcuisniughadh o neach eile, nó arnad
  

bharamhlughadh o dhainibh ele co mbetha gan foghnamh
  
15] 
 ort no ar beacan foghanta, saidhbhreochar tu don bhochtaine
  

sin. Is amhlaidh do ghentar so, da mbuailtear tusa dochum
  

foighide a dhenamh co toileamhail ac smuaineadh ormsa, agus
  

da filltear tú dochum maitheasa Dhia ot uile dhuthrachta,
  

ós e shainntaigheas slainti th'anma agus tairrngis tú mar
  
20] 
 ghradhaightheoir o ghradh na neithe ele dochum a ghradha
  

fein na aenar, do ghebhaidh tu na neithe so adeir co h-iomlan.
  

Co deimhin in fear posta ghradhuigheas a bhean fein co te,
  

ni fhéadann sé a fhulang ar aen chor co pairteochadh neach
  

eile re ag comhradh no ac smeidedh no ag sugradh no ag denamh
  
25] 
 a chosmhaileas so: gurab amhlaidh sin thairngis Dia gach aen
  

ni eachtrannach on anum fa chomhair co ngraidheochaidh
  

si ina aenar he, oir is lughaidi cuid fir na bunaiti an ní do roind
  

ar moran. Gurab uime sin adeirim rit, ma tharcuisnaidhthear
  

tu o gach aen neach, gradhuighsi co milis t'fhear posta fein
  
30] 
 lena maith t'fhaghbhail at aenar ona gradhaibh dhiomhaine
  

ele. An dara modh deug: is trena mhaitheassan atá in
  

bheatha t-suthain arna h-ullmhughadh duitsi, da n-ana tu
  

is in riaghail sin, maseadh, dlighir na maithisa so agus a
  

cosmhaile do smuaineadh gan sgur, oir is iad do rinne agus do
  
35] 
 dhena agus do ní Dia duit mar is ferr co n-aithnend tu fein
  

ac breith buidheachais ris at urnaidhthi. {MS folio 62b2} Tairngtear
  

na tinnluicthi so madh ail leat dochum ceithri neithibh .i.



---

p.225


  

dochum cruthuighthe agus dochum ath-chruthuighthe agus
  

dochum comhnaidhi is in peacaigh agus dochum na gloire
  

neamhdha. Agus coirigh fein is na ceithri neithibh so leabaidh
  

mhin t-shocair t-sho-ghradhach ina ndingnear comhnaidhi
  
5] 
 mharthanach mhilis aidhbhind. Ní dhingnair aithimradh na
  

murmar a h-uile chumhgach na riachtanas a leas da mheid,
  

da ndearnair na neithe adubhramar, agus ni thoirrseochair
  

ar son aen neith fos, agus ni dhingnair diumus na gloir dhiomhain
  

ar son oibrighthi maithi da ndingnair iaramh. Damadh
  
10] 
 amhlaidh co n-intochadais na coiri so chugad a rís a h-olc no
  

a mhaith, is éigin co scailfidhear so co luath mar dhettaigh,
  

ag fechain ar do chosaibh a fighair in chruthuighthi, no ar do
  

laimh dheis mar atá in t-ath-chruthughadh, no ar do laimh
  

chlí mar atá comhnaidhi is in peacaidh, no ar do cheand mar
  
15] 
 atá in ghloir neamhdha. Fech anois cread fa ndena toirrsi
  

ar son docamhail, nó gloir ar son aibhnisa, oir, dá sillir ar na
  

maithisaibh glordha so co firindeach, do chifir nach feadfa
  

neach is in t-saeghal so' in mhéid as a roichfe se na tinnlaicthi
  

ghlordha, so do dhenamh na do fhulang a mbeathaigh an
  
20] 
 t-saeghail as a acfainn fein tre bhithu sir.


DE GRATIARUM ACTIONE ET DESIDERIO CELESTIS GLORIAE 

.i. DO BHUIDHEACHAS NA NGRAS NEAMHDHA AGUS DO

MHIAN AGUS DO THOIL NA NGRASA NEAMHDHA.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


  

Gurab aire sin is coir duitsi tu fein do theghadh co lasardha
  
25] 
 ac smuainedh na tinnlaicthi so co duthrachtach deithideach
  

o iomarcraigh iongantais na maithisa ro-mhora do rinne Dia
  

dona dainibh, aga n-aithris co duthrachtach do bhuidheachas
  

na ngras neamhdha. Gurab aire sin is coir duitsi eighimh co
  

sanntach o snir dhuthrachtach in chroidhi co leir, mar mhnai
  
30] 
 ac breith a toirchesa, a Dhia ro-throcairigh cad do-bhearthar
  

duitsi ar son na tinnluicthi so agus tinnluicthi ndi-airmhidhi
  

ele thuc tusa co h-acfaindeach agus co glormhar agus co
  

h-adhbhal-mhor agus do-bheir tu damhsa cach lai? A
  

Thighearna, freacair ar mo th-sonsa, oir ni fheadaimsi aen fhocal
  
35] 
 dilis do radha orra so, da ngabhthai uaim ar son mile freagra
  

he. Oir ni lor {MS folio 63a1} misi do fhreagra co dingmhala dochum



---

p.226


  

na tinnluicthi ro-mhora so tucadh damh am pheacthach mhi-dhingmhala,
  

 uair is deimhin in ni ata dobhraingeach damhsa
  

agus do cach aen neach, co fuil se socamhlach duitsi, ar son
  

gurab agad fein ata cach uile neart agus cumhachta, agus
  
5] 
 curab duit seirbhisis in do-ghniomh agus in so-ghniomh. A
  

Dhia ro-throcairigh, ni fhuil acumsa acht da mhinuit .i. an
  

corp bocht so agus an t-anam, agus is leatsa fein iad araen,
  

oir dit Athairsa iad. Maseadh, a Dhia ro-mhilis, dingmhalairsi
  

do neithe fein do ghabhail chugad .i. mo chorpsa agus m'anam,
  
10] 
 agus na bith cunntabhairt agad do shelbh fein do ghabhail
  

chugad co firindeach, oir is deimhin corab tusa do chruthuigh
  

co trocuireach iad tred mhaithisaibh do-indisdi fein mar adeir.
  

Is tú d'athchruthuigh co beanduighthi iad, agus is tú do
  

fhulaing co foighideach iad ina peacaigh, agus is tú do tharraing
  
15] 
 co trocaireach ona peacaigh iad a ris, agus is tu do threoruidh
  

co milis dochum do sheirbhisi fein iad, agus is tu do theacoisc
  

agus do chengail co cairdeamhail dod ghradh fein iad, agus
  

is tu do ullmhuigh co h-aibhseach in ghloir shuthain doibh.
  

Maseadh, a Dhia agus a Thighearna, furtachtaigh misi anois,
  
20] 
 oir ni fhuil foghnamh orm at egmais. Uch! am Dhia fein,
  

furtachtaigh me choidhchi go gradhach, agus coimhéad co
  

trocaireach do thoil fein indumsa, agus na neithe do chuiris
  

indum uile. Tarraing uaim co trocairech cach ni is mi-thoil
  

leat fein agus do ní urchoid damhsa, agus criochnuidh co gradhach
  
25] 
 fa dheireadh na neithe ata d'easbaidh ormsa. A Mhaith
  

ro-mhilis, tabhair damhsa, tred mhaitheas do-innisdi fein,
  

co tuicer agus co n-aithnigher na maitheas do-airmhe tucadh
  

damh fein co h-acfaindeach, iondas co tuillirsa gnathughadh
  

sir uatha thicfas dochum gloiri agus dochum molta duitsi agus
  
30] 
 dochum slainti m'anmasa, is maitheamh dom chiontaibh agus
  

dochum saidhbhris na ndeigh-oibrighthi agus na subhailce
  

agus dochum meaduighthe in duthrachta agus in chrabhaidh.
  

Tabhair damh anois co milis trocaireach labhairt agus
  

mothachadh agus breathnughadh dit fein agus creitimh indut
  
35] 
 co firindeach foirfe iomlan, iondas co feada me teacht chugadsa
  

fa dheireadh on beathaidh mharbhthach agus on bas


---

p.227


  

so-sheachanta mar a faici me tusa, agus mar a ngnaitheochad
  

me uait agus mar a mbia me subhach indut, agus mar a
  

mbia me forbhfailigh at fharradh gan crich, oir is tu fein, a
  

Dhia, mhairis agus thighearnuigheas anns an Treadhacht
  
5] 
 Do-dhealuighthi agus a n-Aendacht na Diadhachta tre saeghal
  

na saeghal. Amen.


  

Is milis so-ghradhach is indoirti duit toil th'inntinne uile
  

agus do dhuthracht lasardha {MS folio 63a2} a n-Aendacht na
  

Treadhachta Do-indisdi agus a Treadhacht na h-Aendachta
  
10] 
 rena faicsin agus rena smuaineadh. Is aibhind glormhar duitsi
  

rind t'inntinne uile [*...*] do fhilleadh dochum na
  

h-Oighi glormhaire agus dochum saidhbhris na spiorad nemhdha
  

agus na n-uile naemh. Agus is e an saidhbhris sin ata aca
  

a faicsin naemhtha agus a ngnathughadh shuthain forordha
  
15] 
 agus a n-Aendacht na Treadhachta Do-mhesda Do-thomhuis,
  

agus Treadhacht na h-Aendachta. Abair riu ac denamh
  

urnaidhthi agus buidheachais orru, is conaich saidhbhir daibhsi,
  

a naemha ghradhacha, cor thuilleabhar pairt na subhailci
  

neamhdha agus gnathughadh marthanach a ngloiri na soillsi
  
20] 
 suthaine, gurab aire sin guidhimsi sibhsi, gumadh dingmhala
  

libh guidhi ar mo shon dochum in Tighearna. fein, do thogh
  

sibh agus do ardaigh is in t-saidhbhris agus is in conach agus
  

is in aibhneas agus is in ciunas agus is in millis agus is in
  

t-shochraidheacht agus a ngloir mharthanaigh an fhlaitheamhnais
  
25] 
 forordha sibh. Is e sin in Dia ceadna sin do ardaigh agus do
  

mhedaigh sibh ana fhaicsin ghlordha chonaich do-fhaicsin
  

fein. Agus cumadh dingmhala libhsi eisin do ghuidhi co
  

ro-dhian, iondas cumadh dingmhala leis misi do shuidhiuchadh
  

a crich na h-aimsire dearoile duthaine so, ata lan do eslainte
  
30] 
 agus do chumhgach agus do dhobhron, maille ribh is in ciunas
  

chonaigh ud, ionnas co feadaind bheith maille ribh tre bhithu.



---

p.228


  

sir ac beandachadh agus ac moladh agus ag glorachadh mu
  

Thighearna bhuidh, mhilis, charthanaigh. Creidim, a
  

Thighearna, gurab conach an duine aitreabhas at fhoigsi,
  

agus molfaidh tu tre saeghal na saeghal. Agus is milis agus
  
5] 
 is so-ghradhach co mor in ghloir ud, iondas nach fuil aen ni
  

is in t-saeghal so, da smuaintighthear na da sanntaighthear
  

na da ngradhaighthear na da ngairdighthear, a cosmhaileas
  

re domhan naemhtha. Bith a fhis agad nach fuil ad
  

mhaithisaibh fein ceandach ar domhan do mhaithis na do
  
10] 
 thinnlaicthibh na do shaothar na d'oibre is disle do riachtain
  

na gloire suthaine naid pianna agus galar agus cumhgach agus
  

lisdacht agus gruamdhacht agus athmhultas agus broid agus
  

muchadh d'fhulaing co foighideach ar gradh Dhia. Maseadh,
  

o 'ta an ghloir so agus in moladh agus an saidhbhris ud conaigh
  
15] 
 anois roimh a faicsin, a' cuimhneachadh na ndear agus a'
  

smuaintiuchadh na mian agus a nduthrachta na toili [*...*]
  

tu, cread is fiu a faicsin agus a faghbhail agus [*...*] {MS folio 63b1}
  

cia an tenga da ticfa in ghloir so do fhoillsiughadh, no cia in chluas
  

da ticfa a eisdeacht, agus cia in cheand da ticfa a smuaintiuchadh?
  
20] 
 A Thrionoid naemhtha, maseadh, tabhair damh fein an ghloir
  

so do thuicsin agus do bhreathnughadh co milis forbhfailigh,
  

agus cin go fuilim dingmhala na dleisdinach, tabhairsi an ghloir
  

so damh as do mhaithisibh do-indisdi agus as do ro-ghradh
  

imarcrach do-thuicsin gan imdeachadh. A Dhia ro-throcuirigh,
  
25] 
 dingmhalaidh na neithe so do dhenamh cu brath, iondas co
  

ngraidheochadsi tusa co milis ann so, agus co ceingeoltair mi
  

dit co teinn, iondas co beidhinn farit is in gloir neamhdha
  

agus is in t-silleadh chonaigh can chrich, agus co ceingeoltair
  

dod ghnathughadh ni is teo agus ni is ecnaidhe me. A Dhia,
  
30] 
 ata beandaighthi os gach uile ni tre saeghal na saeghal, gurob
  

i do thoil is oibrighthi chrichnaidhthi damh.


  

Tuic agus cuimhnigh co ndubhairt gurab i an egna fhirinneach
  

na neithe so do smuaineadh co duthrachtach, agus adubhairt
  

fos gurab i in tuicsin chrichnaidhthi smuaineadh glic sduidearach
  
35] 
 na neithe so: agus creidim gurab i in bheatha shuthain
  

gairdeachas sir do dhenamh is na neithibh so. Is mian limsa


---

p.229


  

tusa do smuaineadh na neithe so co sir, agus is toil leam do
  

mharthainn anns na neithibh so tre bhithu sir, agus do
  

ghairdiughadh do bheith conaich inndtu, agus comhairlighim
  

daibh a ngradhughadh co h-inill marthanach co nuigi an chrioch
  
5] 
 ndeighinigh. Agus guidhmid le cheile Dia, Tinnlaictheoir na
  

Maitheasa uili, co faghbham araen co buidh an ni iarramaid
  

agus [*...*] co ndubhairt Bernard
  

naemh orrtha so, Deus cuius misericordia non est numerus,
  

adesto nobis miseris misericordiam tuam pie poscentibus ut,
  
10] 
 sicut beate Marie Magdalene lacrimabiliter pedes tuos osculanti
  

universa delicta seu peccata remisisti, itaque omnibus
  

iniquitatibus nostris misericorditer dimissis, in tua nos iugiter
  

dilectione conservare digneris, qui vivis et regnas cum Deo
  

Patre in unitate spiritus sancti, Deus per omnia secula seculorum.


  
15] Amen.











