

#Bethada Náem nÉrenn


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


Bethada Náem nÉrenn
===================


Author: Unknown
---------------


### File Description

Charles PlummerElectronic edition compiled by Elva Johnston

Funded by University College, Cork and  
Professor Marianne McDonald via the CURIA Project. 2. Second draft, revisedExtent of text: 130580 words#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork  
College Road, Cork, Ireland

 (1996) (2015) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G201000Availability [RESTRICTED] 
Available with prior
consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.


#### Notes

For a description of the MS see Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, fasc. 23 (ed. Elizabeth FitzPatrick and Kathleen Mulchrone, Dublin 1940) 2780–83. The following texts occur only in O'Clery 1: Cóemgen I, Cóemgen II and Colmán Ela. The following occur only in O'Clery 2: Berach, Brendan I, Ciarán of Saighir II, and Úi Suanaigh. The following are found only in Stowe: Ciarán I and M' Áedóc I. The following are found both in O'Clery 1 and Stowe: Abbán, Bairre, Mo Chuda I. The following are found in O'Clery 2 and Stowe: Ruadán and Mo Chuda II (in part). Where Lives occur in two or
more MSS more detailed information is given below about them and the use made of them. Abbán: this Life occurs in O'Clery 1, ff 145b–50, and Stowe, pp 205–21. Plummer prints the putatively more conservative text of O'Clery 1 and cites copious variant readings from Stowe and indicates
parallel passages in the Latin Lives of the same saint. Only the text of O'Clery 1 is retained in the electronic edition. The chapter numbers (=div2 of the electronic text) derive from O'Clery 1, the sub-sections (=div3 of the electronic text) derive from Plummer.
Bairre: this Life occurs in O'Clery 1, ff 122b–28a (see Pádraig Ó Riain, Beatha Bharra: Saint Finbarr of Cork: the complete life, Irish Texts Society 57 (1993) [1994], 42–47, with facsimiles of p. 122b and 128b), and Stowe, pp 1–17 (see Ó Riain, op. cit. 46–52, with facsimile of p. 277), which derive from the same exemplar. Two fragments of a third copy occur in Dublin, Royal Irish Academy, Book of Fermoy, f 59c–60a (MS 1134), vellum, scribes various, 15th cent. (lacunose) and containing sub-sections 1–7, 49, 50. For a
description of this MS see Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, fasc. 25 (ed. Gerard Murphy and Elizabeth FitzPatrick, Dublin 1940) 3091–3125; Ó Riain, op. cit. 40–43 (with facsimile of Book of Fermoy, p. 88). Plummer collated these fragments
for his edition. Plummer also makes reference to a later expanded recensions that occurs in several late MSS (18th–19th cent.), siglum Ir2. In fact, the modernised recensions exists in some 23 MSS and for a full discussion of these MSS and their texts see Ó Riain,
op. cit. 188–99, and for an edition of the text, ibid. 200–22. In this electronic edition, the readings from Fermoy, Stowe, Ir2 are ignored. The chapter numbers (=div2 of the electronic text) derive from O'Clery 1, the sub-sections (=div3 of the electronic text) derive
from Plummer. Berach: the electronic edition represents O Clery 2, ff 71–88 Brénainn: the electronic edition represents O Clery 2, ff 224a–263b. For a discussion of its relationship with other texts bearing on Brénainn, Plummer, op. cit. p. xvii–xxv.
Dá apstol décc na h-Érenn: There are two vellum MSS and three paper of this text. (1) Dublin, Royal Irish Academy, Liber Flauus Fergusiorum, v ff 7c–8b, aliter 50v (=23 O 48=MS 476), 15th cent.; for a description of the MS see Catalogue of Irish Manuscripts
in the Royal Irish Academy, fasc 10 (ed. Winifred Wulff and Kathleen Mulchrone), 1254–73. (2) London, British Library, Egerton 1781, ff 152d–153d, written in 1487 by Diarmait Bacach Mac Parthalain; for a description see O'Grady and Flower, Catalogue of Irish Manuscripts in
the British Library, ii (London 1926, repr. Dublin 1992) 526–45: 544 no. 30). (3) O'Clery 1. (4) Brussels, Bibliothèque royale, 5100–4, f 12a, written in 1634 by Michael O'Clery. MSS (3) and (4) are copied from the same MS, Leabur Ruadh Muimhnech, written by Murchad
Ó Coinlis. (5) London, British Library, Egerton 136, AD 1630 (for a description see O'Grady and Flower, Catalogue of Irish Manuscripts in the British Library, ii (London 1926, repr. Dublin
1992) 554–63: 560–61 no. 19. Plummer prints O'Clery 1 with variants from Liber Flauus Fergusiorum, Egerton 1781 and Egerton 136. The
electronic edition represents the text of O'Clery 1 and the variants are ignored. The text is also edited from Brussels, Bibliothèque royale, 5100–4, f 12a with variants from Liber Flavus Fergusiorum by Rudolf Thurneysen, 'Eine Variante der Brendan-Legende', Zeitschrift für celtische Philologie 10 (1915) 408–420: 409–16 (text), 416–20 (translation into German).
Ciarán Saighre I: this text is from the unique copy in Stowe. Ciarán Saighre II: this text is from the unique copy in O'Clery 2, ff 144a–53b.
Cóemgen I: this text is from the unique copy in O'Clery 1, ff 274a–77b.
Cóemgen II: this text (wholly in verse) is from the unique copy in O'Clery 1, ff 278a–86b.
Cóemgen III: there are four MSS of this life, both late. (1)
Dublin, Trinity College Library, H. 4. 4 (1346), p. 146–66, written by
Aodh Ó Dálaigh (Hugh O'Daly) in January 1725 in Dublin
(for an inadequate account of the MS see T. K. Abbott and E. J. Gwynn,
Catalogue of Irish Manuscripts in the Library of Trinity College
Dublin (Dublin 1921) 170–71). (2) Dublin, Royal Irish Academy, 24 M 38
(MS 60), ff 1–36, 19th cent., written by Owen Connellan. (3) Dublin,
Royal Irish Academy, 23 K 24 (MS 59), pp 35–70, written in 1765 by
Labhrás Mhac an Alladh (Laurence McNally); (4) Dublin, Royal
Irish Academy, 24 L 35 (MS 61), pp 1–19, written by Fr Anthony Gernon
in Louvain in 1640. MS 2 and 3 are confused by Plummer,
op. cit. p. xxvii, but it is clear that his references are to MS 2. MS
4 was unknown to Plummer and is not the archetype of MS 1. For details
of MSS 2–4 see Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish
Academy, fasc. 2 (ed. Kathleen Mulchrone), 167–73. Plummer edits the
text from MS 1 with variants from MS 2. The electronic edition
represents the text of MS 1.
Colmán Ela: this text is from the unique copy in O'Clery 1, ff 219a–26b.
M' Áedóc I. This text is from the unique copy in Stowe, pp 132–47.
M' Áedóc II. Three MSS are used in Plummer's edition. (1) O'Clery 1, ff 168a–218b, copied in 1629 from and older MS. (2) Dublin, Royal Irish Academy, 23 O 41 (MS 181), pp 241–328, written in 1721 by Semus Mhaguidhir (James Maguire) (for a description of the MS see Catalogue of Manuscripts in the Royal Irish Academy, fasc. 4 (ed. Kathleen Mulchrone), 496–99). (3) Dublin, Trinity College Library, H. 6. 3 (1406), written in 1737 by Aodh Ó Dálaigh (Hugh O'Daly) (inadequately described, Abbott and Gwynn, op. cit. 266). There are late MSS not used by Plummer. Plummer edits the text from MS 1 with variants from MS 2 and MS 3. The electronic edition represents the text of MS 1 with one correction from Osborn Bergin.
Mo Chuda 1: Text from O'Clery 1, ff 151a–57b with variants readings from Stowe. The electronic text represents the text of O'Clery 1.
Indarba Mo Chuda a r-Rathin=Mo Chuda II. The text occurs in (1) O'Clery 2, ff. 266a–71b. (2) Book of Fermoy (23 E 29, MS 1134), 34b2–36b, vellum,
15th cent., ends imperfect (for a description see Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, fasc. 25 (ed. Gerard Murphy and Elizabeth FitzPatrick), 3091–125: 3099). (3) Oxford, Bodleian
Library, MS Ashmole 1763, f 58. (4) Stowe, a (slightly abbreviated) version inserted into the life of Mo Chuda above. These MSS have been collated by Plummer who prints O'Clery 2 with copious variants from MSS 2–4. The electronic edition represents the text of O'Clery 2 only. A different recensions of sub-sections 2–20 of this text is
edited from Oxford, Bodleian Library, Rawlinson B 512, f 59b (with translation in Whitley Stokes (ed), The Martyrology of Oengus the Culdee, Henry Bradshaw Society 29 (London 1905) 92–97. Do mhacuibh Úa Suanaig: the text is the unique copy in O'Clery 2, ff 272a–74b.Rúadán. The text is printed from O'Clery 1, ff 193–202, with variants from Stowe, 287ff. The electronic text represents the text of O'Clery 1.

#### Sources


**Manuscript sources**2. Brussels, Royal Library, MS 2324–40, written by Michael O'Clery, AD 1620–1635 (hereafter O'Clery 1).
3. Brussels, Royal Library, MS 4190–200, written by Michael O'Clery, AD 1627–1635 (hereafter O'Clery 2).
4. Dublin, Royal Irish Academy, MS 968 (olim A iv 1 olim Stowe MSS, vol. 9, see Catalogue of the Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, fasc. 22, p. 2780), copied at Cork by Domhnall Ó Duinnín for Francis O'Mahony, provincial of the Friars Minor of Ireland in September 1627 (hereafter Stowe).
**Edition**2. Charles Plummer, Bethada Náem nÉrenn. Lives of the Irish Saints (Oxford: Clarendon Press 1922, repr. 1968). 2 vols. Vol. 1: Introduction, texts, glossary; vol. 2: Translations, notes, indexes.
**Select bibliography of the writings of Charles Plummer**2. P. Allen; F. M. Stenton; R. I. Best, Charles Plummer 1851–1927 [with bibliography], Proceedings of the British Academy 15. Separately printed [1931].
3. P. Grosjean, Charles Plummer, Revue celtique 45 (1928), 431–435.
4. Charles Plummer, The Conversion of Loegaire and his Death, Revue celtique 6 (1884), 162–172.
5. Charles Plummer, Notes on the Stowe Missal, Zeitschrift für vergleichende Sprachforschung 27 (1885), 441–448.
6. Charles Plummer, Some new light on the Brendan legend, Zeitschrift für Celtische Philologie 5 (1905), 124–141.
7. Charles Plummer, Cáin Eimíne Báin, Ériu 4 (1908), 39–46.
8. Charles Plummer, Betha Farannáin, Anecdota from Irish Manuscripts 3 (1909), 1–7.
9. Charles Plummer, Vitae Sanctorum Hiberniae (Oxford 1910). 2 vols.
10. Charles Plummer, The miracles of Senan, Zeitschrift für celtische Philologie 10 (1914), 1–35.
11. Charles Plummer, Notes on some passages in the Brehon laws, Ériu 8 (1916 (17)), 127–132; 9 (1921), 31–42; (1923), 109–117; 10 (1926), 113–129.
12. Charles Plummer, On the meaning of Ogam stones, Revue celtique 40 (1923), 387–390.
13. Charles Plummer, Notes on some passages in the Thesaurus Palaeohibernicus of Stokes and Strachan, Revue celtique 42 (1925), 376–378.
14. Charles Plummer, Irish Litanies (London 1925). Henry Bradshaw Society 62.
15. Charles Plummer, Miscellanea Hagiographica Hibernica (Brussels 1925). Société des Bollandistes, Subsidia Hagiographica 15.
16. Charles Plummer, On the colophons and marginalia of Irish scribes, Proceedings of the British Academy 12, 11–44. Separately printed, 34 pp. (London [1926]).
17. Charles Plummer, On the fragmentary state of the text of the Brehon laws, Zeitschrift für celtische Philologie 17 (1927), 157–166.
18. Charles Plummer; J. Fraser; P. Grosjean, Vita Brigitae (Irish Texts 1 (1931), 2–18).
**Editions, secondary and reference works**2. John Francis [=Iain] Campbell, Popular Tales of the West Highlands, orally collected with a translation by J. F. Campbell; vol. I, 48 (Edinburgh: Edmonston and Douglas, 1860–1862).
3. Charles Plummer (ed.), Vitae sanctorum Hiberniae, 2 vols. (Oxford 1910; repr. Oxford 1968) [SS Abbanus, Aedus, Albeus, Barrus, Berachus, Boecius, Brendanus, Cannicus, Carthagus, Ciaranus de Cluain, Ciaranus de Saigir, Coemgenus, Colmanus de Land Elo, Comgallus, Cronanus, Declanus, Endeus, Fechinus, Finanus de Cenn Etigh, Fintanus, Geraldus, Ita, Lasrianus seu Molaissus, Maedoc, Mochoemog, Mochua de Tech Mochua, Moling, Molua seu Lugidus, Munnu, Ruadanus, Samthanna, Tigernacus].
4. Charles Plummer, Bethada Náem nÉrenn. Lives of the Irish Saints (Oxford: Clarendon Press 1922, repr. 1968). 2 vols. Vol. 1: Introduction, texts, glossary; vol. 2: Translations, notes, indexes.
5. Silva gadelica, 2 vols. (London, 1892), i 1–65, ii 1–69 [Lives of SS Ciarán of Saigir, Mo Laise, Maigniu, Cellach; respectively from London, BL, Egerton 112; s. xviii (1780–2); London, BL, Additional 18205; s. xvi; London, BL, Egerton 91; s. xv; Dublin, RIA, 1230 olim 23 P 16 al. Leabhar Breac].
6. D. B. Mulcahy (ed. & trans.), Beatha naoimh Chiaráin Saighre: Life of S. Kiaran (the Elder) of Seir (Dublin 1895).
7. Rudolf Thurneysen, 'Eine Variante der Brendan-Legende', Zeitschrift für Celtische Philologie 10 (1914), 416–420 [available online at CELT].
8. Paul Grosjean (ed.), 'Vita S. Ciarani episcopi de Saigir ex codice hagiographico Gothano', Analecta Bollandiana 59 (1941), 217–71.
9. W. W. Heist (ed.), Vitae sanctorum Hiberniae ex codice olim Salmanticensi nunc Bruxellensi, Subsidia Hagiographica, 28 (Brussels 1965) [SS Brigida, Furseus, Brendanus (2), Ciaranus Cluanensis, Darerca seu Monenna, Finnianus de Cluain Iraird, Tigernachus, Columba Hiensis (2), Fintanus de Dun Blesci, Albeus, Lugidus seu Molua (2), Fintanus de Cluain Edhnech, Finanus de Cenn Etigh, Ruadanus, Aidus episcopus Killariensis, Cainnechus, Fintanus seu Munnu (2), Colmanus de Land Elo, Columba de Tir Da Glas, Aedanus seu Maedoc Fernensis, Abbanus, Cronanus de Ros Cré, Laurentius episcopus Dublinensis, Flannanus, Senanus, Comgallus, Carthachus seu Mochuda, Lasrianus seu Molaisse, Maccarthinnus, Ciaranus Saigirensis, Dairchellus seu Moling, Colmanus Dromorensis, Caemgenus Glenndalochensis, Baithinus Hiensis, Daigeus mac Cairill, Mochteus, Eoganus Ardsratensis, Macnissseus, Cuannatheus seu Cuanna Limorensis, Mochulleus].
10. Liam de Paor, St Patrick's world: the christian culture of Ireland's apostolic age (Dublin 1993) 227–80 [SS Ailbe, Déclán, Ciarán of Saigir].
11. Pádraig Ó Riain, Beatha Bharra: Saint Finnbarr of Cork, the Complete Life (London: Irish Texts Society 1994).
12. Máire Herbert, 'Hagiography', in: Progress in medieval Irish studies (Maynooth 1996).
13. Ingrid Sperber (trans.), 'The Life of St Ciarán of Saigir', in William Nolan and Timothy P. O'Neill (eds.), Offaly: history and society (Dublin 1998) 131–52 [from Dublin, Marsh's L, Z 3.1.5. olim V. 3. 4; s. xv].
14. Christina Harrington, Women in a Celtic Church: Ireland 450–1150 (Oxford 2002).
15. Thomas Charles-Edwards, 'The Northern Lectionary: a Source for the Codex Salmanticensis', in: Jane Cartwright (ed), Celtic Hagiography and Saints' Cults (Cardiff: University of Wales Press 2003) 148–160.
16. Nathalie Stalmans, Saints d'Irlande: Analyse critique des sources hagiographiques (VIIe-IXe siècles) (Rennes 2003).
17. Pádraig Ó Riain, A dictionary of Irish Saints (Dublin 2011) (with bibliography).
18. Charles Doherty, Linda Doran and Mary Kelly (eds), Glendalough: City of God (Dublin 2011).
19. Pádraig Ó Riain, 'The Lives of Kevin (Caoimhghin) of Glendalough', in Charles Doherty, Linda Doran and Mary Kelly (eds), Glendalough: City of God (Dublin 2011) 137–144.
**The edition used in the digital edition**2. Bethada Náem nÉrenn. in Lives of the Irish SaintsCharles Plummer (ed), Richard Irvine Best (ed), Second edition, in that the text is reprinted from the corrected sheets of the first edition [vol. 1: xliv + 346 pp; vol. 2: 484pp] Clarendon PressOxford (1922) (repr. 1968)

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


All editorial introduction, translation, glossary, notes and indexes have been omitted. Editorial corrigenda are integrated into the electronic edition. Only the text of the main MSS has been been retained, since variants are cited, in cases where there are other MSS, in a non-systematic way and Plummer did not attempt a critical edition that would lend itself to appropriate variant recording. Missing text supplied by the editor is tagged.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been checked and proof-read. All corrections and supplied text are tagged. Further checking is required.


##### Normalization


The electronic text represents the edited text. The editor's expansions of abbreviations are marked throughout. Words are segmented in accordance with CELT practice.


##### Quotation


Quotation marks are rendered q; double quotation marks are nested within single quotation marks.


##### Hyphenation


Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word.


##### Segmentation


div0=the volume; div1=the individual saint's Life or religious text; sections (which derive from the MSS) are marked div2; sub-sections, which derive from
the editor, are marked div3, when present; poems are marked for stanzas and lines. Typographical line-breaks are not marked. Page-breaks and folio numbers of the manuscript are marked.


##### Standard Values


Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd.


##### Interpretation


Names of persons (given names and surnames), groups (dynasties, tribes, peoples etc.), places are tagged. Offices and titles (king, abbot, lord etc.) are tagged. Numbers and dates are tagged. Tagging is not yet complete.


#### Canonical References


This text uses the DIV1 element to represent the Life. Refs: LINE (LB)This text uses the DIV1 element to represent the Life. ### Profile Description


Created: By unknown authors in Irish monastic scriptoria
 Date range: c. 1000-1200, various and
unknown.#### Use of language


##### Language: [GA] Over 99% in Middle Irish and Early Modern Irish.


##### Language: [LA] Less than 1% in Latin, mostly biblical citations and textual
formulae.


##### Language: [EN] Supplied title and editor's annotations are in English.


### Revision History


* (2015-03) Beatrix Färber (ed.)

* Encoding improved and streamlined, additions made to bibliographic details.
* (2014-10-28) Beatrix Färber (ed.)

* Encoding improved; minor typos corrected, some missing manuscript foliation milestones added.
* (2012-03-06) Beatrix Färber (ed.)

* Some corrections made to encoding of div3 attributes.
* (2008-09-30) Beatrix Färber (ed.)

* Header modified.
* (2008-08-29) Beatrix Färber (ed.)

* Keywords added; file validated.
* (2008-07-23) Beatrix Färber (ed.)

* Value of div0 "type" attribute modified, content of 'langUsage' revised, more content markup added, encoding of titles modified.
* (2005-08-04T15:35:55+0100) Peter Flynn (ed.)

* Converted to XML
* (1997-09-22) Margaret Lantry (ed.)

* Header re-structured; select bibliography provided; text parsed using NSGMLS and normalized using SGMLNORM.
* (1996-01-31) Donnchadh Ó Corráin (ed.)

* Creation and insertion of TEI Header.
* (1996-01-25) Mavis Cournane (ed.)

* Revised text parsed and mark-up verified using SGMLS.
* (1996-01-10) Elva Johnston (ed.)

* Re-checking and re-correction of mark-up and text; most biblical
citations identified.
* (1994-09-09) Elva Johnston ()

* Correction of edition. Capitalisation of place name and personal name
elements.
* (1993-09-29) Elva Johnston ()

* First proofing completed.
* (1993-09-06) Elva Johnston ()

* Data capture completed.
* (1993-07-07) Elva Johnston ()

* Data input begun.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G201000


### Bethada Náem nÉrenn: Author: Unknown




---

p.3


{folio 146b}Betha **Abáin** an*n*so sis
---------------------------


Ro gabh **rí** oirdnidhe cenn*us* for **Laighnibh** fea*cht* riamh,
**Corbm*ac*** eissiu*m*. Ro bai **séitigh** lais, **Mílla**
a h-ain*m* sidhe; & ba **deirbhsíur** d' **espucc Iubh*air*** issidhe. Ocus
do-rala gur bo h-alachta h-í; & cuiris fis for a **brath*air*** .i. for **esp*occ* Iubh*air*** i n-am tuismedha
dhi. Et dixit **Milla** i*ar*
faicsin a **brath*ar***:


> 1. **Esp*occ* Iubh*air*** do*m* chob*air*,
>   
> 'Sé ro-fhidir mo rúna;
>   
> Cuinghedh dilgadh mo chinadh,
>   
> Rom-gabhsat idhain gúra.
> 




Et dixit **episcupus**:


> 1. **Esp*occ* Iubair** at farr*adh*,
>   
> Rot-gabhsat idhain gúra;
>   
> Béra mac uasal amhra,
>   
> Rot-cabhra **Rí** na n-dúla.
> 




Beiridh an inghen mac la guidhe an **epscuip** naemtha, gan doigh ga*n* tiach*air*,
& ro baist*edh* h-é, & tucc*adh*
**Abbán** d' ain*m* f*air*. Ocus b*erar* dia
oilemhai*n* é, & do chur cerda luith &
gaiscc*idh* roimhe, día bheith h-i r-**righi** for lorcc a **ath*ar***. Ocus nir bó t*ar*ba són.


Briath*r*a Dé ro canadh-som gibe ní no
canta f*r*is; & ro an in scribtúir aicce gan
sáeth*ar* gan meabhrucc*adh*. Ro ba follus g*r*asa Dé
f*air*; & nir bo h-iongn*adh* sin, óir ro thirchan
**Pat*r*aicc** h-e, an tan ro gab port h-i l-**Laignibh** *ar* t*ús*, & drem dona
naemhaibh ele.


Ocus ba machtn*adh* *la h-**oidedhaibh***
**Abbáin** in abairt for a raibhe; &
beiritt leo h-e go h-air*m* i r-raibhe a **ath*air*** & a **mhath*air***; & ro chansat fríu
nach *ar* lorcc na **righe** rob áil
le h-**Abán** a ghniomha do bheith, acht
lenmai*n* don fír-Dhia, & don chreidemh chatoilica.


Ocus guidhidh a **ath*air***
& a **math*air*** é im anmhain
aga n-oidhrea*cht*; & nír bó t*ar*bha
són. ‘Neimhtní gach ní acht Día’, or
sé. Ocus doníad


---

p.4



 cimidh dhe, & cuiritt cuibrighi f*air*, &
cuiritt h-i c-cuithe na n-giall h-e; & do-gheibhit
f*or*sgáoilte h-é i*ar*nabh*ar*ach for urlain*n* an
dúin gan cengal, ga*n* cuibr*ech*. Ocus o 't-*con*catt*ar*
g*an* nert aca *air*, deonaighit dó a thoil féin do
den*um*. Teid-siumh go h-air*m* i r-rabhat*ar* a **lucht oilemhna**.


Laithe n-aen dia m-bói
**Aban** la laogaibh a **bhuime**, do-chi cú all*aidh* go
h-airm i r-raibhe. ‘Ro chan Día’, ol
**Abán**, ‘an t-éigen d'
furt*acht*. Tomhail in laogh-si*n*’, {folio 147a} ar
se, ‘ata an una (.i. gorta)
fort’. Ro ith, & b*er*idh buidhe a coda fri
h-**Aban**.


Ocus ba doirbh leis na h-occaibh ele an laogh do
chaithemh; & ro gabh omhan **Abán**
riana **bhuime**. ‘A
**Íosa**’, ol sé, ‘do chruth*aigh* in
láogh-so gan damhna, cruth*aigh* anossa h-é leis an
damhna fil sun*n* dhe’. Do eirigh an laeg go h-*air*m i
r-rabhatt*ar* na láoigh aile, & ro géim,
& do-gní reabhr*adh* ar áon fríu. Ocus
tiagaitt **oidedha**
**Abáin** go h-airm i r-raibhe an **righan** & an **rí**, & in*n*isit dóibh na
miorbuile-sin. ‘As deoin lin-*ne*’, ol síatt,
‘antí do-róine na miorb*uil*e-sin f*air*, eissiumh d'
adradh dó’.


Luidh **Aban** go
h-air*m* a roibhe **easp*occ*
Iubh*air*** .i. **derbhrath*air***
a **mhath*ar***, & ba failtighi an
t-**esp*occ*** roimhe for a dhiadhacht na for a
ghaol f*r*is. Da blíadhai*n* *dec*
áes **Abáin** an tan-sin. Ba h-iomdha nech
naomhtha la h-**Iubh*ar***, & reicles
oirdnidhe. Ocus do bái recles lais día tucc toil
t*air*sibh i n-inis for an taoibh thes do **Laighnibh**, & **Beicc Éire** a h-ain*m*.


Luidh **Iubhar** do **Roimh**, & cuinghis for
**Abán** foss ós ci*n*d na **manach** go t-tísadh doridhisi. Nír
bó toil do **Abbán** sin, gen gur t*r*iall
la h-**Iubh*ar*** do **Roimh**;
& cíis gur bo fliuch blae & bruin*n*e
dó. Gairis **Iubh*ar*** h-é, &
cuiris a chend ina ucht, & tuitis a shuan f*air*; &
téid **Iubh*ar*** 'san luing gan
ráthucc*adh* do **Abán**. Ocus
dúisccis **Abán**, go f-faca in long h-i
fudomhai*n* na f*air*rge; & ba doil*igh* lai-siumh an
ní-sin. ‘A **Iosa**’, ol sé,
‘soirbhidh in *conair* damh-sa g*us*in eth*ar* uccat. Do t*r*aighis
an **Muir Rúadh**’, ol sé,
‘& ní decmaicc ni for bith duit; & seol
meisi dot adhr*adh*’.


Éirghis, & gabhais for fedh na
f*air*rge, gur bó soilléir **aingil** f*r*ia taobhaibh, & nir bo fess
dia f-facaidh h-é, an eitedha diadha do fhás f*air*,
nó an siubhal dáenna donídh. Ro airis an long
fris forsa*n*


---

p.5



 muir. Ocus ba machtn*adh* lásin foirin*n*-(si*n*), go ro in*n*is **Iubhar** doibh
g*ur*ab le h-**Abán** ro bái an long ag
fuir*ech*.


Ticc **Aban** isin luing, &
gabait port {folio 147b} isin **Ettailli**. Ocus tiacchaitt go cath*air*
aincriostt*aidh*e, **Padua** a h-ain*m*. Ocus ro
fi*ar*faicchedh dibh: ‘Cia h-*air*m as a t-tangab*air*? no ca
*conair* a c-cingfidhi’? ‘**Éirenn*aigh*** sin*n*’, ol
síatt, ‘ & do **Roimh**
t*r*iallmait, d' faghbhail t*ar*bha in luaighidhe*cht*a do gheall
Día dia mhuin*n*tir’. ‘Cidh sin’? ol in **rí**, ‘cred adeirthi fri ar n-deibh-ne’?
‘Dee bodhra balbha filet libh, gan n*er*t cobh*ar*ta forra
féin, na for nech ele aca’. ‘Foillsigh*id*-si
dúin*n* araill do mhiorbuilibh bhar n-Día
feín’, ol in **rí**; ‘adhnaidh
an t-súdrall-so gan teine lá bhar n-anála, no
do-gebtái bás dochraid fo c*et*óir’. Ocus
cuiris **Iubh*ar*** & a muin*n*ter a
n-anála *ar* uainibh fon súdraill, & ni ro
lass; & ba súan do **Abbán**
indsin a h-aithle an aistir do-roine; & dúisccitt h-e;
& cuiris a anál fon *súdraill*, & do lass fo
c*et*óir.


At-bath **séitigh** an **rí** in adh*aig*-sin, & ticc an **rí** *ar*abh*ar*ach go h-*air*m i
r-rabhatt*ar* na naoi*m*h, & cuinghis forra a **shéitigh** do thodhú*sacht* dó,
& no géb*edh* baist*edh* chuicci. ‘Do
**Abán** as déoin la Día an
duscc*adh* do den*amh*’, ol **Iubh*ar***. Guidhis
**Aban** forsan inghin, & ro duisigh a
bás h-í. Ocus gabhais an **rí** & a **séitigh**, & a n-uile daine
bái leo baistt*edh* as a h-aithle.


‘Tugaidh furt*acht* for an c-crich-si’, ol an
**rí**. ‘Fil peist neimhe aga
h-in*n*radh, eter dhaine & in*n*ile. Fuath leomhain fuirre,
& do rucc*us*a áes na crichi-so fea*chtus* dia
díochur, & ro m*ar*bh tri c*et*
laoch dibh, & ros-fui*righ* ina h-aiti feín acc
fásucc*adh* forain*n*’. Beiris **Aban** drem
dibh lais día thecc*us*cc g*us*in ait i r-raibhe in peist,
& tiaghait for cúla, oir ni léigh a n-eccla
dóibh acht a foillsiucch*ad* a c-cein uathaibh.


Ticc an peist neimhi i n-dáil
**Abain** go c-colcc mór fuirri. ‘Cuirim-si
fort, a h-ucht **Íosa**, an t-anam-si*n* do-chuir
Día ion*n*at’, ol **Abbán**, ‘lasa
n-dernais míghniomha, scar*adh* fris, & an colcc
adhuathm*ar* sin fil fort do dhul for neimhtní’. Sc*ar*ais a
h-anam {folio 148a} fría la breithir in **naeimh**. Lethait a h-aitt*r*eabthaigh fon
crích dia n-aitte, & dia n-adbhadhaibh, & do
mol*adh* Dia leo.


Teitt an **righ**
go h-*air*m i r-rabatt*ar* na naoi*m*h. ‘Fil loch lin*n*’, ol
sé, ‘go piastaibh neimhe fair oc ingreim na c*ri*che,
& is*edh* as


---

p.6



 áil duin*n*, sibh d' ar furt*acht*
forra’. Tiaghaitt dibhlinaibh go h-ur an locha, & teccaitt
na piastai n-dail **Abáin**, & luigitt
fria thaobh, & lighitt a cossa. ‘Furáilim
foraibh’, ol **Abán**, ‘i n-ain*m* na
Trínóide, dul 'san loch ucc*at* h-i c-cúil m-bicc
de, & a iascc do tomhailt, & oirisiumh an*n*,
& ga*n* urcóid do dhenamh (do
neoch) for bith’. Ocus doníatt amhlaidh; &
do-cíther aníu a cean*n* na sea*cht*m*aidhe* bliad*na* íat for an
c-cúil-sin da fhoillsiucch*ad* go m*ar*aitt do
choimhlíon*adh* breithre **Abáin**.


Luidhset na naoi*m*h do **Roimh** go m-benn*acht*ain an phop*uil* leo. Ocus ro
bhenn*ach*sat-somh iatt-somh. Teccaid for cula go h-**Eirin*n*** doridhisi.


Luidh **Pat*r*aicc** &
**esp*occ* Iubh*air*** &
**Abán** h-i l-luing for **Loch
Garman**; *co n*-facat*ar* an peist n-dímóir fria
t-táobh, & *cet* cend fuirre,
& dá c*et* súil,
& da c*et* clúas, go ro tochuir
ainbhtine derm*air* forsan muir, go ro chuir an g*r*ían i
n-uacht*ar*, go raibhe in long for (comh)badhadh. Luidh **Pat*r*aicc**
& **esp*occ* Iubair**
for sesaibh na luingi do ghuidhe Dé im f*ur*t*acht* forra.


Anais **Abán** gan dul leo,
óir nir mhes a urn*aigh*the comh*ar*d fri h-urn*aigh*the na
**náemh** n-aile; & nír
sccuir an t-anfadh béos. As-b*er*t an t-**aingel** uaistibh: ‘Tucc*aidh*
**Aban** chuccaibh, oír as día
urn*aigh*the tuccadh diochur na péiste ucc*a*t’. Ocus
tuccadh **Aban** chuca, & doní guidhe
'chum n-Dé, & ro díchuir in pheist; &
ní fes cia *conair* i n-deach*aid*. Ocus isse an diabhal
fo-dera an pheist do *the*acht** 'san
c*r*uth-sin chuca do aidhmill*edh* for na **nao*m*haibh**. Ro chiun*aigh* an mhuir, &
tiaghait i t-tír 'san tracht fa togha léo.


Fe*chtus* do **Abán** fri taobh an trachta, *co n*-aca an
ton*n* muiridhe ina dhail go méid n-derm*áir*;
& ba h-*air*di h-í inás in talamh; &
búailis fri tír go {folio 148b} h-airm
h-i r-raibhe **Aban**, & ní deachaid
ní b*údh* síriu. Cuiris **Aban** a
bhachaill forsa*n* tuin*n*, & téid feín fuirre,
& ro iomhch*uir* an m-bachaill h-e forsan tuin*n* h-i
fudomhai*n* na fairrge; go t-tangatt*ar* ili diabhal ina
thimcheall. ‘Anossa’, ol siat, ‘aithfimíd-ne fort-sa, na
n-deine d' éccoir forain*n*, occ breith *ar* muin*n*tire
úain*n* let **[H]** a*m*ain-si & led
mealltoirea*cht* n-gúach*aich*’; dia c-cualad*ur* an guth
n-ai*n*glighe úasuibh:


‘Eirgidh’, ol sé, ‘a b-fodo*m*ai*n*
if*r*in*n* a b-fail a n-ait*r*eabtai do shíor’; &
do-ro*n*s*a*d amluigh; & ro baoi **Aban** for a
b*a*c*h*uill in fedh-sin.


---

p.7



 ‘Beir-si’, ol an t-**ai*n*gel**,
‘go cen*n* sea*cht* m-bl*iad*an n-dég
& t*r*i c*et* bl*iadan* ag foghna*m* do Día gan
n*er*t ai*m*sighthe fort; & téid t' ana*m* a
b-fiagnaisi na T*r*ion*n*oide, & b*ud* feirde na daoine go
foircen*n* m-b*r*atha an loi*n*gseoirea*cht*-so do-rinnis. T*u*c Dia
n*er*t for muir duit ná t*u*cadh d' áon ro*m*ad. Ni
fhuil nech r*a*ch*us* f*or* muir a c*ur*ach no a luing, &
gebh*us* fo t*r*i a n-ain*m* na T*r*ionoide: 
> 1. 1] C*ur*ach
> **Abai*n*** for an lin*n*
>   
> 2] Is muin*n*t*er*
> fion*n* **Abai*n*** *ind*,
> 



n*a*c*h* *ti*cf*a*d slán; & fo t*r*i teighe do **Róim**’.


La n-ao*n* do
**Abán** ag siubhal f*r*ia h-ur in cuai*n*, go
n-acaid t*r*i longa isin purt og t*r*iall do **Róim**. Téid
**Abán** ana n-dail, & téid a
luing dhiobh dia n-**oilithre** ro bad*ur*
ag dul; & *coica* i n-gach luing
diobh. Tiaguid amach forsan muir, & ni ro fhaols*a*t cor a
ce*ch*t*ar* dona h-*air*dibh díobh. Ba cían doibh for an
ab*airt*-sin, & ba ma*cht*n*a*d leo-s*am* sin, go
g-cualad*ur* an *guth* n-ai*n*glighe uaistib:
‘As é b*ur* b-fochan*n*’, ol sé, ‘gi*n* cen*n*
gi*n* ab foruibh. Fil b*ur* n-diol do **ab**
sun*n*’, ol sé, an t-**aingel**, *‘& **Abán** a
ain*m*’. ‘Ni h-aithnidh duin-*n*e in fer-si*n*’, ol
síad. ‘Cuirigh na croinn-si foraibh’, ol an t-**aingel*** ‘& in n*e*c*h* for a
n-anfa an c*r*an*n*-so díbh, tab*r*aidh bur g-cen*nus*
dó’. Ocus ro thuit an c*r*an*n* for **Aban**,
& no b*er*id u*m*la dhó, & bá soirbh
*a* slighe doibh go dul do **Roi*m***.


Dia t-tárla n*e*c*h* dóibh isin **Róim** do-b*e*r*edh* cuid na c*et*-oidhce da gach **oilit*r*each** no teighedh in*n*; & r*u*c iad-su*m* lais, & ro baoi **Aban** fo
oirmidhi*n* mhóir lais; & bá ma*cht*n*a*d leo-su*m* an dena*m* baoi f*or* leith for **Aban** aige,
& gi*n* aithne aige f*air*. {folio 149a}
‘**Aingeal** do-rad a eol damh’, ol fer in
tighi. ‘Ni h-iongn*adh* sin’, ol siatt-somh, ‘do benadh
comn*uidh*e asain-*n*e forsan muir, go ro umhlaighem*ar*
dó’. Do-bheir **G*r*ig*oir*** g*r*adha **saccairt** f*air*, & doní **abb** dhe.


Ocus gluaisit for c-cúla do
thoidhecht dochum na h-**Er*enn***, go
t-t*ar*latt*ar* dá sluagh dó fri broin*n* catha do chur,
& a ren*n*a & a f-faobh*air* in*n*illte re
h-acch*aid* *ar*oile. Gabhais **Abbán** an
chonair ettorra. ‘I n-ainm na Trínoide’, ol sé,
‘sccuiridh don dás*acht* for a táithi, &
treiccidh an gnímh as mesa for an soighniomh’. Cuiritt a
f-ferga for c-cúla, & doníad sith &
cáen-comhrac, & anaid h-i sist & h-i
c-c*air*des tre bithe; & ticc **Abbán**
i n-Er*inn* go m-benn*achtain* na sluagh-s*in* lais.




---

p.8


Triallais i ***Con*n*acht*aibh**, & do-rin*ne* téora reicclesa oirmhidnecha in*n*te. Ocus
triallais for cúla co **crích Eachach
Coinchin*n*** h-i crích **Corc
Duibhne**. Mór trá d' eccalsaibh naemhdha do
sén*adh* la h-**Aban**. Ocus ro bhenn*ach* **Boirnech**, & do-rad do
**Gobnait** h-é. Ocus ro *bhennaigh **Cill Aithfe** ar **Magh Coi*n*cin*n*** & do-rad do
**Finán** h-í; & ro*
thirchan **Finán** treimsi rena t*us*m*edh*;
& do-bheir **Cill Eachach Coinchin*n***
dó.


Ocus ro bhenn*ach* **Cúl
Collainge**, & **Brí
Gobhan*n***, & **Cill Cruimpir**,
& **Cill na M*ar*bh**; & ro
bennach **Cluai*n* Aird Mo Becoc**, & **Clúain Fin*n*glaisi**, & ro fhaguibh
**Beccan** in*n*te; & móran ele d'
eccalsaibh; & ro fáccaibh oific na h-eccailsi *naoi*m*hi* i n-gach ecclais dibh.


Luidh **Abán** i
n-**Éilibh**; & ro bai in **rí**, & áes an tire i n-**aenach**; & ni raibhe creidemh
léo. Ocus ticc **Abbán** occ
síoladh breithre Dé doibh. ‘Cidh ráed é
Día’? ol in **rí**. ‘Cruthaighteoir nimhe &
talman, & aga b-fuil fis gacha torracht & nach
torracht’. ‘Innisi damh-sa’, ol an **rí**, ‘an lícc dimor uccat fil forsan
tul*aigh*, cía mó atá i t-talamh dhi na
úasa’? & ro in*n*is **Abbán**
sin. Ocus do-be*rar* **moghadha** in **rígh** dia tobach a talm*ain*, & ro
frith amail ro raidh **Abán**; & gabhais
an **rí** *con*a *cr*ich baistt*edh* iar
sin.


{folio 149b} 
‘Fil peist neimhe isin crich-so’, ol an **ri**,
‘& fúath cait fuirre; cen*n* & lái
teint*idhe* le, móa oldát láeigh *ar* m-bu*air*;
fiacla *con*da le’. ‘Ni dhingni sí urcoid do nech do*n*
crich-so’, ol **Aban**. Ocus t*ar*la an pheist
dó lá n-áen occ an abhain*n* danad ain*m* **Brosn*ach***, & lighis a chosa, &
máolais an g*r*ean*n* adhuathmar bái fuirre. Ocus
tóccbais lais h-í, & cuiris h-i l-loch
bái re thaoibh do thomailt eiscc. Ocus aithnighis di ga*n*
urcóid do den*amh* do neoch for bith, & do
fíoradh són.


Ocus ba senda an **rí**
an tan-sin, & ni raibhe **oidhre** lais
acht **inghen** rucc a **shéitig** in acchaid-sin; & cuinghis
for **Aban** a baistedh; & ro airigh doilghes
forsan **rígh** tre bheith gan **oidhre**. ‘Madh déoin do Dia’, ol
**Abbán**, ‘do-ghebair **oidhre**’. ‘Ac’, ol an **rí**, ‘ní thicc dím-sa lem
shen*n*da*cht*’. Gabhais **Abban** in naidhin eter a
dí laimh, & do-gní ern*aigh*the dhiochra 'chum
n-Dé d' faghail **eidhre** don **righ**; &


---

p.9



 an inghen ro chuir isin top*ar*, tóccbhais lais ina
mhac, & cuiris i n-ucht in **righ**. ‘Acc so do mhac duit’, ol
sé. Ocus gabhais luathg*áire* derm*áir* an **rí**, & aós na críchi
do*n*a míorbhuilibh-sin. Ocus do scc*ar*
**Abbán** & an **rí** fri aroile fo caon-comhrac; &
ticc **Aban** go **Ros mac Truin**.


Laithe do **Abban** for
brú **Siuire**, & tórmach
tuile in*n*te. T*r*aighis in t-áth ria
n-**Abán** gur bó leca tiorma. Ba
dí*air*mhi pop*al* diadha *ar* áon f*r*i
h-**Aban** an tan-sin. ‘Gabhaidh an *conair*
anon*n*’, *ar* sé. Gabhaitt, & gabhais
**Abbán** for a lorcc, & macáomh
ócc *ar* aón fris gan rathucc*adh* dó, go ro
muigh a*n* sr*u*th f*air*. Ní ro *air*igset esbhaidh an
óccáin forra, go rabhatt*ar* for a b-proind
*ar*abh*ar*ach. Luidh **Abbán** gusin sruth,
& duisccis an naidhin do*n* g*r*ian gan ball fliuch for folt
na err*edh* dó.


Laithe do **aodhairibh** **Abáin** ag coimhétt a t-tréda, go f-faccaidh na {folio 150a} faolcoin friu. ‘Leiccidh uaibh, &
coimhétt*aid*’, ol **Abban**; &
doníadh na faolchoin-sin; óir as íad ba h-**aodhairedha** dó an céin ba
béo.


Luidh **Corbm*a*c** mac
**Di*ar*m*a*ta** **rí** **Úa c-Cein*n*seal*aigh*** do den*amh* creichi
for **Cam Ross** .i. reicles
**Abbáin**. Teid cuid dia shluagh h-i c-cuili
**Abáin**, & do-bherad an miach tomhais
bai an*n* forsan faithche, & ní ro fhedsat a chur
díbh, óir do lensat a lámha dhe. Gabh*us* omhan
an **ri** *con*a slogh. Cuirit fiss for
**Abán**, & guidhit f*air* t*r*oc*air*e
do dénamh forra on airc ina rabhat*ar*. Cuiris
**Abán** cros dia laimh uasaibh, go ro scc*ar* an
miach fríu, & do-radadh an feran*n* a t-timcheall an
bhaile do **Aban**; & luidh
**Abbán** for cula go m-benn*acht*ain na crichi
lais.


Tuitis an agh*aid* f*air*; ba fúar,
& ba dorcha iséic, *conar* cumhaingset cor don
*conair*. Do-ciad **aingeal** ina n-dail,
& tap*ur* sol*us*ta ina laimh, & dos-fucc i l-laimh
**Abbáin**. Beiris **Abán**
eol*us* *con*aire doibh lasin tap*ar* go rochtain ina reccles
feín doibh; & fo-geibh an t-**aing*eal*** for a chin*n* isin temp*ul*, &
geibhis an tap*ar* a laimh **Abáin**; &
sg*ar*ait f*r*i aroile.


Laithe dia f-fac*aidh*
**Abbán** neach amhlabh*ar* ina dháil, do
chuingidh furt*acht*a f*air*, cuiris cros **Iosa** for
ubhall bái ina laimh. ‘Tomhail so’, *ar*
sé. Do-roine an t-eslan samlaidh, & ba slán o
gach n-gal*ar* bai f*air*.


Laithe ele at-*con*n*airc*
**Abán** nech h-i pairilís, & cos
& lamh


---

p.10



 dia easb*aidh*. Cuinghis for **Abán**
ar déirc & t*r*oighe furt*acht* fair. ‘Bí
slán’, ol **Abán**, ‘i n-ain*m* na
Trínoide,’; & ro bái o breithir
**Abain**.


Laithe n-aen dia f-faca
**Aban** nech '*ar* t-tuiti*m* lubhra f*air*, cuinghis a
fhurta*cht* for **Abán**: ‘Sirim-si *ar*
Día furt*acht* fort’, ol **Abán**,
& do-roine Día sin la breithir in **naoimh**.


Batt*ar* dí **eirrigh** comfocc*us* do **Aban** i *con*flicht f*r*i
aroile. Gabs*a*t la catha {folio 150b} for aon-maigh go
m-batt*ar* u*cht* fri h-u*cht*. Tiagh*ar* ona tuathaibh dia m-bat*ar*
go h-**Abban**, *ar* co tís*edh* dia
furt*acht*. Teíd-siumh i c-c*r*ois-fighill f*r*i Día
f*r*i dén*amh* samhlaidh; & fu*air*-siumh ón,
*co* *nár* bhad cuimhgeach im*er*tha *ar*m, na toidheacht for
*ar*oile, gur bhad siod*ach* la breithir
**Abáin**.


Bai araile **sáor** airmittn*ech* i c-comfoc*cus* do
**Abban**, & ba h-é do-gnídh
lubh*air* gach **naoimh** fría reimhes;
go ro dallta la h-oirbire na **naomh** for a
dáoire fríu, & méd a loighi;
**Gobán** ain*m*. Teitt
**Abán** dia chuing*edh* fri den*amh*
reclésa dó. As-b*er*t-somh ní bái a cumang
dó, *ar* ba dall. As-b*er*t **Abán**
fris-siumh: ‘Fogebha do roscc céin bhé occ in
lubh*air*, & a do-la úait i*ar*na forbhadh’. Ro
firadh són; & ro mór*adh* ain*m* Dé
& **Abain** de-sidhe.


Rainic araile amlabh*ar* go
h-**Abán** dia cobh*air*. As-b*er*t-somh: ‘A
**Iosa**’, ol sé, ‘amhail do-radais labhra
for an anman*n* m-bruidemhail fea*cht* riamh .i. for in asal;
tabh*air* urlabhra dó so’, ol sé. Do-radadh iaramh
amail ro chuin*n*igh.


Bat*ar* t*r*a bú iom*dha* la
**manchu** **Abáin**; *con*
luidh **buachail** dibh cucca-somh,
& as-bert f*r*is go m-bói bó il-dathach
aim*r*it lais, ba h-áille do*n*a cethraibh talmandaibh, gan
bliocht gan laogh o ro gen*air*. Bennaighidh-siu*mh* in m-boin iaramh,
go ro eamhnastair dí laogh fona dathaibh
ucc*at*, & as ing ma congaibhthi lest*r*a dia h-ass;
& bái samlaidh gan trág*adh* fri re
**Abáin**; & ro thinastair iaramh.


Araile u*air* do-dhechatt*ar*
coimhtionol na **manach** comfocc*us* go
h-**Abán** do fhiss a m-beth*ad* & a
n-eiseirge; & dia t-te*cus*c & foircetal
dó. Cet*hr*acha & cétt
**cleir*ech*** a
líon. Fogní-siumh doibh amail *con*naigset f*air*,
& ceileab*r*ait iaramh.

[1](javascript:footNote('G201000/note001.html')).




---

p.11


{folio 122b}Betha **Bhairre** ó Chorcaigh
-----------------------------


**Mo
Barri** dino do Con*n*achtaibh dó iar c-cenél,
do Clan*n*aibh Bríai*n* meic Eachach an t-sain*n*rith
.i. **Bairri** mac Am*air*gi*n*, meic Duibh Duibhne,
meic Airt, meic Carthaind, meic Flaind, meic Nindedha, meic
B*r*iai*n*, meic Each*ach* Muighmedhoin. Tainic iaromh cenel
& bunadh antí naemh B*ar*ri a criochaibh *Con*nacht,
gur gabh forba & feran*nus* ind Ach*ad* Durb*con* i c-crich
M*ús*cr*aigh*e Mitine.


Is an*n*sin bai baile ag Amairgin, occ athair
**Bairri**. In t-Amhirgin-sin dino fa gabhai amhra
h-é, & is h-é fá primh-gobha do **righ** Raithlenn an tan-sin .i. do Thigernach mac
Aodha Uargairbh, meic Criomhthain*n*, meic Eachach, meic Cais, meic
Cuirc.


Ro bái dino cu*m*hal sochraidh i t-tigh in
**righ**. Ro f*or*congair an **rí** dia mhuin*n*tir na ro áentaigedh
neach dibh lé i l-lánamhas. Ni cúalae dino
Amhairghin inní-sin. Ro áentaidh iaromh an gobha
& an chumhal go h-incleithe, & ro fes forra
i*ar*ttain, úair ro coimpredh an chumhal. Iar sin ro gair*me*dh
an cumhal on **rígh** .i. ó
Thigernach, & ro fiarf*aigh* dhi cia ór bó
torrach. Ocus at-b*er*t an cumhal gurab ó Aimhirgin.


Is an*n*sin at-b*er*t an **rí** a c-cuib*rech* a n-dís
.i. Aimhirgin & an cumhal, & fós adub*airt*
teine mór d' fadudh & a c-cor in*n*te a
n-dís. Acht ní ro léicc Día do-somh si*n*,
úair tainic saignén & torann &
fleochadh derm*áir* an*n*, *co* *nár* fétsat tene
d' fadúdh úair rob ionmhain la Día naemh
**Bairri**, cidh ríasíu ro geinedh. Is
an*n*sin ro labhair in náidhia broin*n* a **math*ar***, & at-b*er*t: ‘A **rí**, na déna an gnímh
n-eccóir, úair ní bá móide do
g*r*adh ag Día, cía do-gne’. Is an*n*si*n* at-b*er*t
an **rí** fria mhuin*n*tir: ‘Airisidh
bicc, go f-faiccem & go f-fesam cía
norn-aiccillenn’.


Is an*n*sin tairisis an saighnén, &
an toran*n*, & an fleochadh; & ro h-aincedh
Aimhirgin & in chumhal gan a loscc*adh*; & ro
tuisimh an chumhal an mac n-adhamhra .i. antí **naemh Bairri**. Iarna gheinemhain dino
ro aiccill fo c*et*óir an **rí**,
gu ro sáoradh dó a athair & a


---

p.12


**math*air***. Do-ratt an **rí** dó íatt a sáoiri,
& do-ratt é fein *con*a síol do
**Bhairri** {folio 123a} tré
bithe.


Ní ro labhair in mac t*r*a iar
si*n* go h-aimsir coir. Tainic iar sin Aimhirghin & an
cumhal, & an mac becc léo go h-Achadh Durp*con*. Is
an*n*sin ro baist*edh* an mac; Mac Cuirp, esp*occ* do Dál
Modula do Corco Airchind D*r*oma, is é ro*n*-baist. Is e c*et*
ain*m* do-radadh f*air* .i. Loán, & ro h-oiledh fri
ré sea*cht* m-b*liadan* i n-Ach*ad*
Durb*con*.


Ro batt*ar* dino tri*ar*
cleir*ech* d' feraibh Mum*an* ina n-ailithre a crích Laighen
isin aimsir-sin. Tangatt*ar* i c-cóir thurasa d' fios a
t-tíre fé*n*, & do-dechatt*ar* for a t-t*urus*
go tech n-Aimhirgin; & at-*con*ncat*ar* an gillae m-becc
n-álain*n* istigh. Adub*air*t an f*er* fá sine dibh:
‘As ca*om*h in mac becc-so’, ar se; ‘do-raithne rath an Spirtu
Naoi*m*h ina gnúis, & ro b*udh* maith lind leighen*n*
do dénamh dó’. ‘Masa maith’, ol Aimhirgin,
‘beiridh libh, & d*én*t*ar*
dó’. Adub*air*t an senóir: ‘Ni beram anosa, go
t-tísam arís an tan reccmáitt a Laighnibh’.


Tangatt*ar* iaromh an t*r*íar c*et*na go tech
n-Aimhirghein i n-aimsir samr*aidh*, & ruccsatt leo an mac. O
ró-*siachtat*ar** *tr*a g*us*in
slíabh díanadh ainm Muincilli .i. do Ros Coill, tainic
íta an*n* don mac bhecc, & rochái ag cuinghidh
dighe. At-b*er*t an senóir fria thimtiridh: ‘Eircc do saigidh
na h-eillte útt ar in t-sleibh, go t-tucca dhigh úaithi
don mac’. Do-chúaidh a*n* timthíridh, & ro
blighlestar lán do lemhna*cht* uaithi, & do-radadh don
mac becc.


Is an*n* adub*air*t an senóir: ‘áit a
n-dérna Dia an firt n-adamhra-so *ar* in mac, is an*n* as
cóir tin*n*sccetal leighin*n* dó, & a bherradh,
& claochlodh a anma’. Ocus do-ronadh amhlaidh. Adub*uir*t
an fer ron-berr: ‘As caomh & as fi*n*d an barr fil for
Lóan’. At-rub*air*t an senóir: ‘As maith a n-abra;
úair bidh é a ain*m* óniu amach,
**Findbarr**’.


Is é sin laithi tainic
Brenain*n* Birrae a Sliabh Muincilli, go t-tárrastair in baili
atát Crosa Brenaind aníu. Ro ling an carp*a*t fo trí fáoi, co nus-tárla as;
& ro cháiest*air* go mór, & ro
fhaítbhestair iarttain. Ocus ro fi*ar*f*aigh*set a muinter de,
cidh ar a n-derna cái ar tús, & gáire
iar sin. Gillae becc tainic sund aniú, ar a n-derna Día
míorbuil móir, is é fath ar a n-dernas {folio 123b} toirrsi.




---

p.13


‘Itche ro chuinghes go Dia, t*r*i feranna i n-Desmum*ain*, go ro foghnattais dom
comh*ar*ba im diaigh .i. ó Abhain*n* Móir go
Láoi, o Láoi go Ban*n*ae & go Bai
m-Béiri, o Bhándai go Cléiri. Ocus ní
thard Dia damh-sa sai*n*, acht is re fognamh Barra do-ratt Día
íatt tre bithe’. Do-cuatt*ar* iar sin na tri cléirigh adubramur a *no i* crich Laighen, &
**Bairri** léo. Ocus is é ro
thórain*n* Ceall Meic Cathail i m-Bealach Gabhrain. Is in*n*te
ro legh **Barri** a psalmae.


Fe*cht* do **Bharrai**
occ leghadh a psalm, gu ro fher sne*cht*a mór an*n*, go raibhi
cochall dhe immón m-boith a n-dénadh
**Bairri** a leighen*n*. Adub*air*t
**Barrai** fria oitti: ‘Ro badh maith lem an
cochall-so do beith imom boith, go t-tairsittís lem mo
psailm’. Do-righne Dia amlaidh, úair ro legh an sneachta don
talm*ain*, & ro mair an cochall bui dhe im*m*on m-boith, go
t-tairnic do **Bhairri** a psailm.


Fea*cht* tainic araile duine saidbir,
Fidhach a ainm, go h-áit i m-(báoi)
**Barrai** .i. go Lóchan, dá gabhail d'
an*m*caraitt. At-rubhairt Lóchan ria Fidach: ‘Slecht don
ghilla bhicc utt .i. do **Bharrae**’. At-rub*air*t
Fidhach: ‘As becc lem slechtain dó’. Adub*air*t Lochan re
Fidhach: ‘Dia n-gabar-sa h-é do anmcharait, an
n-gebha-sae’? At-rub*air*t an laech, ro gebhadh. Is an*n*sin ro
shlecht an clér*ech* do **Bharrai**, &
ro slecht Fidach; & ro edhhair Lóchan a chill do Dhia
& do **Bharrai**, & ro edhbair Fidhach
*é féin* *con*a
iartaighi. Adub*uir*t **Bairri** ria a oide: ‘Geibh
uaim an laoch-so *con*a iart*r*aighi, tar cenn mo psalm ro gabhad
uait’.


Tainic iar sin
**Bairri** f*or* *conair* do tuidhe*cht* h-i
Mumai*n*. Do-ruacht go h-air*m* i t-ta Cul Caissine aníu, i
n-Osr*aigh*e, & ro thorain*n* an cill-sin, & ro
h-edhbradh dó h-í tri bithe.


Do-ch*úaid*
**Bairri** i*ar* si*n* go h-Achad m-Bó,
& is an*n* ro gabh ionadh *ar* t*ús*. Tainic iar sin
**Cain*n*ech mac h-Úa Dhalan*n*** go **Barri**,
& ro chuin*n*igh chuicce fágbháil lais an
ionaid-sin. ‘Cidh rom-bia-sa


---

p.14



 aire’? or **Bairri**. ‘Rot-fía {folio 124a}
 maith aire, a **Bhairri**’, ar Cain*n*each, ‘an t-ionad i
n-gebhae, & i m-beitt do thaisi, im*m*att sruithi &
sobh*ar*tan & airmittne an*n* do grés, fo bith na
h-airmittne do-beiri dhamh-sa’.


‘Cidh n-aill’? oll
**Barri**. ‘Rot-bia’, or Cainneach, ‘nemh da gach
fir ghebh*us* th' ionadh’. ‘Ba ro moch lim-sa adubairtais-si
sin’, ar **Bairri**, ‘doigh a thelgun doibh,
& ateatha ar daigh na breithre-sin’. Adub*airt*
Cain*n*each: ‘An uair ghébhas do chomarba-sae & fer
th' ionaid, ní scéra cen an*m*chairdes fair on **righ** nemdha’. Ro thórain*n*sett an chill
& an relecc, & adub*air*t **Bairri**:
‘Bát úaiti meic aptha na cille-so’. As-b*er*t
Cain*n*ech: ‘Ni bat ili meic apt*h*a do
reilgi-si’.


Tainic iar sin
**Bairri** go h-esp*ucc* Mac Cuirp h-í
Clíu. Fer amhra dino an Mac Cuirp-sin, & comalta do
D*aui*d Cille Muine, & dá dhalta do Grigoir
Rúamha íatt a n-dís. In tan iarom tainicc
**Bairri** go h-esp*ucc* Mac Cuirp rotn-aiccill an **rí** .i. Fachtna Fergach mac
Cáelb*aidh* sen, M*ús*cr*aigh*e Breogai*n*, &
is*edh* ro ráidh rís: ‘Riccim-si a les, go ro
bhennacha-sa an dís-so .i. mo mhac dall & mh' inghen
amlabhar’. Ro bhennach **Bairri** íatt a
n-dís, & ro slánaighit .i. a roscc don mhac,
& a h-erlabhra don inghin.


Ó ro bhatt*ar* iaromh acc imaccall*aimh*
.i. **Bairri** & an **rí**, ro cualatt*ar* golghaire
mór. ‘Cidh so’? ol **Bairri**. As-b*er*t an
**rí**: ‘Mo séitigh as m*ar*b
anosa’. At-b*er*t **Bairri** f*r*isin **righ**: ‘As tualai*n*g Día a
tódúsccadh a bás’. Ro bhennach
**Bairri** iar sin uiscci, & ro fot*r*aiccit an
rioghan ass, & at-*r*acht a bás amhail bidh as a
codladh at-résedh.


Ó ro bhattar occ imaccallaimh,
**Bairri** & an **rí**, adub*airt* an **ri**: ‘Cidh ar na déini-si, a
**Bhairrai**, ferta inar f-fiadnaissi-ne fós’?
‘As tualai*n*g Dia a n-dénamh, madh áil
dó’. Ind aimsir earr*aigh* t*r*a si*n* do shun*n*r*adh*. Ro
t*ui*ts*e*t aráidhi cnai fáiscci don choll fo ra
bhatt*ar*, gurbhat lána a n-ochta dona cnoibh. Is an*n*sin ro
edhbrastair an **rí** .i. Fachtna Raith
n-Airrt*hir* i m-bith-dilsi do **Bhairri**.




---

p.15


Ro legh iar sin **Bairri** leabh*ar* Matha & leabar apstal {folio 124b} acc easp*ucc* Mac Cuirp; & ro cuinnig
esp*ucc* Mac Cuirp logh a leighin*n* for
**Bhairri**. Adub*air*t **Bairri**: ‘Ca
logh chuinghe’? Adub*air*t esp*ucc* Mac Cuirp: ‘Is*edh* as
áil damh, g*ur*ab i n-áen-bhaile bhes *ar* n-eiseirge i
l-laithe (brátha).’ At-b*er*t
**Bairri**: ‘Rot-bia-sa inní-sin, uair bidh i
n-áen-baile rottn-adhnaicfider, & bhes ar
n-eiseirge’.


Ro aittreabh iar sin
**Bairri** i l-Loch Irce, & i n-Etergabhail ris
anair. Ocus is í so scol ro bói occ
**Bairri** isin loch .i. Eolang a oitte, &
Colmán Dhaire Dúncon, & Baichine, &
Nesan, & Garban mac Findb*air*r, & Talmach,
& Fin*n*ch*a*d Dhomhnaigh Moir, & Fachtna Ria,
& Fachtna Ruis Ailithir, Luicer & Caman &
Loichine Achaidh Airaird, Cairine & Finntan &
Eothuile fuilet h-i Rus Caerach, Treallan fuil i n-Drui*m*
Draighnighe, & Caolchú & Mo Ghen*n*a,
& Mo Díomócc, & Santan, &
Luiger mac Coluim. Tuccsat t*r*a an lucht-sin a c-cealla do
Dhía & do **Bhairri** i
m-bith-dílse.


It e dino ro bhatt*ar* aicce i n-Ett*ar*gabhail
.i. derbhshiúr **Bhairri**, & Crothru
inghen *Con*aill, & tri h-inghena Meic Cártain*n*,
& Cóch caill*ech* Ruis Ben*n*cuir, & Mo
Shillan Rátha Moiri, & Scothnat Cluana Bicc,
& Lasar Achaidh Durb*con*, & téora inghena
Luigd*ech*, Dune, & h-Er, & Brighit Airnaidhi. Ro
edhbairset in lu*cht*-sa uile a cealla do Dhía & do
**Bhairri** i m-bith-dilsi.


Bairnech Mór i c-crich M*ús*cr*aigh*e
Mhitaini, Iuran Brit ceta ro-gabh an*n*, & Nath I, &
Bróccán; ro idhb*air*set a c-cill do
**Bhairri** .i. Bairneach Mór; &
for-fáccaibh **Bairri** menistir &
*cethir*-leabuir an t-soscela aca-somh. Lugh*aidh* mac Findtai*n*, do Dhail Mo Dúla Airthir Cliach, is e cétna ro-gabh
Cean*n*a D*r*oma h-i c-C*ar*n Tig*er*n*aigh* h-i c-crich Fer Muighi Féine, ro edhbhair a chill do **Bhairri**,
& rucc Lugaid o **Bharrai** offertóir
findruine. Báetan mac Eog*ain* ro ghabh Glen*n* Caín h-i c-crích h-U Luig*dech* Eli, & Mo Dimócc dino
daltai do **Bharrai**, & di easp*ucc* iatt, ro
edhbairsett a n-dís a c-cill do **Bharrai** i
n-ógh-dílsi


---

p.16



 .i. Glen*n* Caín. {folio 125a}
Druim Eidhneach h-i c-crich h-U Luig*dech* Eli, Sáran
ron-gabh. Ro edhbair-sein a chill do **Bhairri**,
& ros-fucc-somh o **Bhairrai** a menistir
n-umha, cona shac*ar*faic.


Goban Corr ro gabh h-i Fán Lopaist,
& ro edhb*air* a chill do **Bh*ar*rai**;
& do-rat **Barrai** do-somh offertoir airgit
& cailech altora di ór. Fin*n*tan &
Domhangein, it e ro gabhsat Cluain Fotai & Tulaigh Min,
& ro edhbairsett a c-cill do **Barrai**. Do-rat
**Barra** doibh-siumh offertoir & caileach
altóra do ghlaine. Do-róine **Bairri**
firt n-adhamhra an*n*sin .i. ícaid an mac do dhoilli &
*an ingen* do amhlobhrai, &
ícaidh an clamh gurbo slán. Brogan mac Senain, daltai do
**Bhairri**, do-gnidh tri h-aicechta g*a*ch láe
la **Barrai**, go tuccad g*r*adha fair. Ron-edhbair
fodéin *con*a chill .i. Clúain Cárnai i
m-bith-dilsi do **Bharrai**.


Tainicc iar sin
**Barrai**, & **aingil**
roimhe, go a crich féin, & ro chumhd*aigh* Cill
Achaidh Dorb*chon*. Atá cúas an*n*sin .i. cúas
**Barrai** a ain*m*, & atá lind maith
ina fh*ar*radh, as a t-tabh*ar*ta brattán gach n-oidhce do
**Bhairri** iarna ghabail i l-líon
aen-mhogail. At-rubhairt an t-aing*el* fri **Barrai**:
‘Ní ba sun*n* bías th' esérghe’.


Tainicc iar si*n*
**B*ar*rai** t*ar* an abhain*n* go Cill na Cluaine,
& ro cumd*aigh* ecclas in*n*te, & tárrastair
innte fri ré cíana .i. go t-tangatt*ar* dá dhalta
do Ruadhan chuicce .i. Corbm*a*c & Buchin iar c-cuingidh
ionaidh doibh for Ruadhan. Go n-eb*er*t Ruadhán friú:
‘Eirgidh go m-benn*acht*ain, & in bail a m-benfa a thengae
re bh*ar* c-clocc, & h-i meabhai iris bhar t-teighi liubhair,
is an*n*sin bías bhar n-eiséirghe’.


O dó-ró*cht*att*ar* iaromh go
**Barrai**, go Cill na Clúaine, tangatt*ar* doibh
na h-uile-so íar m-breithir Ruadháin. Ros-gabh toirrsi
mór íatt iar sin, ar ní ro shaoilset an cheall do
leigen doibh. At-b*er*t **Barra** friu-so*m*h: ‘Na
bidh brón na toirrsi foraibh; do-beirim-si duibh-si &
do Dhía an chill-so *con*a h-uilibh mainibh’. Ro cumhd*aigh*
t*r*a **Barrai** da cill
décc resíu tainicc go Corcaigh, &
fos-raccaibh uile *ar* umaloitt & *ar* mhét a dheirci.


{folio 125b} 
{folio 125b} Tucc **aingel** iaram eol*us* do **Bharrai**
o Chill na Cluaini *co n*-uicci an ion*adh* i t-tá Corcach
aníu; & adub*air*t fris: ‘Airis sun*n* u*air* bidh e
so do port eisérghe’. Do-righne **Bairri**
áine *tredanais* iar sin isin
ionad-sin, go t-tainic cuicce Aedh mac Comgail do Uibh Meic Iair ag
iarr*aidh* bó at-rulla do bhreith laigh, go fuair h-í
h-i f-farr*adh* na cleirech.




---

p.17


Ro fhi*ar*f*aigh* áedh dibh:
‘Créd ro-tabhar-fucc sun*n*’? Ro frecc*air*
**Bairri**: ‘Atám acc iarr*aidh* inaid i
n-guidhfem Día orain*n* féin, & ar antí
do-béra dhuin*n*’. At-rub*air*t Aedh: ‘Do-bheirim-si dhuit
an t-ionad-so, & an m-boin tucc Dia chucc*a*t
an*n*’. Tainic iar sin áedh mac Míandaig, &
ro edhb*air* do **Bhairri** Foithrib n-Aedha i Muigh
Tuath, & a maincine féin *con*a cloin*n*; &
tainicc i*ar*tai*n* Aedh, & rotn-edhbair *con*a cloinn a
m-bith-dílsi do **Bhairri**.


Tainicc iar sin **aingel** Dé día thórromha,
& adub*air*t f*r*is: ‘In an*n*so is áil duit
airisiu*m*h’? Adu*bair*t **Bairri**: ‘Mass edh as
áil le Dia, as an*n*’. Adub*airt* an t-**aingel**: ‘Madh sun*n* thairisi, bidhat
úaiti meic *bethadh* as docum
nimhe. Eircc seachat biucc *co n*uicce an ion*adh* atátt na
h-uiscce iomdha f*r*it anair, & airis an*n* ar comhairle an
Choimd*edh*, & bidh im*dha* sruithi & meic bethadh
an ionaidh-sin dochum nimhe’.


Tainic iar si*n* an t-**aingel** roime g*us*an ionadh ro cindedh dó o
Dhía; & ro thorain*n* an t-aing*el* an chill,
& ros-benn*ach*, & tarr*ust*air
**Bairri** i*n*dti iar sin.


Do-chuaidh **Bairri**
i*ar* si*n* do **Roimh**, do ghabail gradh
n-esp*uicc* ar áen & Eolang, &
M'aedhócc Ferna, & D*aui*d Cilli Muine, &
da manach *dec* doibh. G*r*igoir dino, is e ro
ba comarba Pettair an ionbaidh-sin. In tan dino tu*ar*gaibh G*r*igoir
a lámh *ar* ci*n*d B*ar*ra do erleghadh na n-g*r*adh fair,
tainic lasar do nimh for an laimh, *co n*-eb*er*t G*r*igoir fri
**Barrai**: ‘Eircc dod tigh, & airleghfaidh
an Coimde fein g*r*adh n-esp*uicc* f*or*t’.


& as amlaidh ro
comhaill*edh*; óir tainicc **Barrai** dia cill
féin, & ro airlegh an Coimdhe fein g*r*adh n-esp*uicc*
f*air* ag an c-crois ar {folio 126a} acch*aid* an
tempaill, bhail in ro h-adhnacht a thaisi i*ar*tain; & ro
teb*r*in*n* ola t*r*ia talmai*n* go h-iom*dha* an*n*, go t-tainicc
*tar* a assa, & t*ar* assa na sruithi ro bhatt*ar* ina
fhar*radh*. Ro benn*ach* iar sin **Barrai** *con*a
sruithibh an chill & an reilecc, & adubhratt*ar*:
‘Im*a*t sruithi do ghres h-i c-Corcaigh’.


Tarr*us*tair iar sin
**Barrai** i c-Corc*aigh*, & sccol mor do
naemhaibh aicce in*n*te .i. Fachtna ro gabh Cill Ria, Elt*in* mac
Cobhthaig ro gabh Cill na h-Indsi; Ferg*us* Findabrach ro gabh
Findab*air*


---

p.18



 na Righ; *Con*dire mac Foirtchirn*n* ro gabh Tulaigh
Ratha. Esp*ucc* Lib*ar* ro gabh Cill Ia. Esp*ucc* Sinell ro gabh
Cluain Bruices. Fingin & Trian ro gabs*a*t Domnach Mór
Mitaine. Mu Cholmoc mac G*r*illi*n* ro gabh h-i r-Ross Ailitir,
& Fachtna mac Mongaigh beos. Colman esp*ucc* ro gabh Ceann
Eich; Muadan & Cairpre esp*uicc* ro gabsat Aill Nuaitin. Ro
edbairset an fhoiren*n*-sin uile a c-cella do Dhia & do
**Bhairri**.


Adub*air*t esp*ucc* Mac Cuirp fri
**Barrai**: ‘Madh mo chorp-sa dech fon tálmain
sun*n* *ar* t*ús*, & madh mh' anam dheachus dochum
nimhe, gach aon iaramh at-béla i c-cuairt Corc*aigh*e
nís-léicceabh-sa i n-ifern’. *Con*idh é iaramh
esp*ucc* Mac Cuirp cedna m*ar*bh do-cuaidh fo úir Corc*aigh*e.


Ro ba sniomh la
**Barrai** beith cen an*m*c*ar*ait iar m-bás a
shenora. *Con*idh iar sin do-cuaidh do saigidh Eolaing, & ro
fhoillsigh Día do Eolaing **Barrai** do rochtain
cuicce. *co n*-eb*er*t ría muin*n*tir: ‘Ticf*a*t aidhedha
uaisle sun*n* aniú, & frithailid iat im biadh
& im fot*r*accadh’.


Ro-siacht **B*arrai*** iar *s*in,
& do-rala **fertigis** Eolaing
dó, & ro fher failte fris, & adub*air*t:
‘As fáilidh an senoir fribh; gatar dibh &
dén*aidh* bhar f-fotracc*adh*’. Adub*air*t
**Barrai**: ‘As túiseacha dúin*n* an
senoir d' accallaimh’. Do-ch*úaid* an **ferthigis** do accallaimh Eolaing, & ro
in*n*is dó aithescc **Bharrai**. Adub*air*t
Eolang: ‘Denadh **Barrai** a fothruccadh ar
tús; & do-ghénam iomaccallaimh iar
sin. Táed chena imb*ar*ach dia reiccles, & ricciubh-sa
cuicce h-i cind sea*cht*mai*n*e’.


Ocus is*edh* on ro comhailledh; {folio 126b} oir tainic Eolang h-i c-cin*n* sea*cht*m*ain*e
co Corcaigh, & ro shlecht fo c*ét*oir do Bharra,
& is*edh* adub*air*t: ‘Edbraim-si duit-si mo chill,
& mo chorp, & m' anmai*n*’. Ro chái
**Barrai** iar sin, & isedh adub*air*t: ‘Ni
h-edh sin ro *imráidhi*us*-sa*, acht gomadh
mé ro edhbradh duit-si mo chill’. At-rub*air*t Eolang:
‘Bidh amhail at-b*er*im-si bías; óir as h-í
toil De. Ocus at ionmhain-si


---

p.19



 ag Dia, & at móa inú-sa; acht
cuinghim-si logh m' edhb*ar*ta cuccat-sa .i. g*ur*ab i n-aen-baile
bhes ar n-eiseirge’. Adub*air*t **Barrai**:
‘Rot-bia-sa si*n*; acht am sniomhach-sa fós imon
anmchairdes’. Adub*air*t Eolang: ‘Rot-gebha an*m*chara do
dhiongmala dom laim-si aniú’.


Ocus is*edh* ón ro comhailledh; úair
do-rad Eolang lamh **Barrai** h-i l-laimh in Coimdhedh
budéin ag Ulaidh Eolaing h-i fiadhnaisi **aingel** & archaingeal, & as*edh*
adub*air*t: ‘A Coimdhe, geibh cuccat an duine
firén-so’. Ocus ro ghabh iar si*n* an Coimdhe lamh
**Barra** cuicce for nemh. Adub*air*t immorro Eolang:
‘A Choi*m*de, na beir uai*m* anosa anti **Barrai**, go
ti aims*er*a tuaslaicthe a curp.’ Ro leicc an Coimdhe úadh
iar si*n* lamh **Barrai**. Ocus on ló-si*n* ni
cáemhnac*cair* nach n-duine feghadh a laimhe ar a taitneimhche;
conadh aire-sin no bídh lámhan*n* ima laimh do
grés.


Tainicc for menm*ain* do
**Bharrai** tormach taisi naomh do chuinghidh dia
reilicc. Tainicc iaramh an t-**aingel** dia
accallaimh, co n-eb*ert* f*r*iss: ‘Eircc-si amárach h-i
c-crich Ua c-Criomhtain*n* súas, & ataid taissi espucc
an*n*’. Do-cuaidh **B*ar*ra** i*ar*nam*ar*ach do
Dhisiurt Mór. *co n*-aca an*n*sin senadh acc adhnacal na
t-taisi dia n-deachaidh-siumh d' i*arraidh*. ‘Maith sin’, *ar*
**B*ar*ra** fri Fia*m*ma mac n-Eoghain; ‘cidh
do-gníther lat an*n*sin’? ‘Is*edh* so’, *ar* Fiama;
‘**aingel** Dé tainic do*m*
accallai*m*h aráeir, *co n*-eb*er*t f*r*im tea*cht* *ar*
cean*n* na t-taisi-so ait i r-rabhatar, *co nus*-tucc*us* ass’.


‘As sí sin caingen dom-fucc-sa om tigh’,
ol **Barrai**. ‘Cidh bías an*n* dino’? *ar*
Fiam*m*a. ‘Ni conntab*air*t’, ol B*ar*ra, ‘leiccfitther duit-si na taissi’. ‘As maith sin’, {folio 127a} ar
Fiama, ‘& rot-fía-sa a logh. Bidh lat an baile-so,
*con*a taisibh oniú co brath’. ‘As ced’, ol
**Barra**, ‘bidh maith an baile, & bidh
airmittn*ech* a **co*m*h*ar*ba** i
t-talamh’. *Con*adh aire-sin ro airiltnighestair Fiama tiodhnacal
cuirp *Crist* do **Bharrai** h-i l-laithe a eitsechta.


As lir tra tuirim *& aisneis*, a n-do-róine Dia
d' fertaibh & mirbhuilibh ar **naemh
B*ar*ra**. Ar ni fhuil neach ele *con*-ís*edh* a
faisnéis uile mina tís*edh* féin no **aingel** Dé dia n-in*n*isin. As lór
immorro araidhe an becc-so dibh ar deismire*cht*: a betha
inmedhon*ach*, & a airb*er*t bith cach laithi, a
inísle & a umhla, a chendsa & a
cáen-bharraighe, a ainmne & a ailgine, a dheirc
& a t*r*ocaire & a dhilgaidhchi, a áeine
& a apstanaint, a ern*aigh*the grésach, a fhrithaire
&


---

p.20



 a menma innithmheach i n-Dia do grés. Ni fhuil nech
aile *co n*-ic a innisin, acht mina tísadh budéin,
nó **aingel** Dé dia in*n*isin.


Ar robt*ar* ili buadha antí **naemh B*ar*rai**, ar fa fer firen go
n-gloine aiccnidh amhail uasal-**ath*air***; ba
fír-ailithir é amhail Abram; ba cen*n*ais, diuit,
dilgadhach o chr*idh*e amail Móysi; ba psalm-cetl*aidh*
molbt*ach* tog*aidh*i amail D*aui*d; fa h-estadh eccna &
eolais amail Sholm*an* mac n-D*aui*d. Fa lest*ar* tog*aidh*e f*r*i
fóccra firin*n*e amail Pól n-aps*tal*. Ba fer lan do
rath & do deolaidhe*cht* an Spirta Náeimh amail Eoin
macan. Ba leoman *ar* nert & ar chum*ach*ta, ba **rí** *ar* órdan & airech*us*,
fri saeradh & dáeradh, fri m*ar*b*adh* &
bethucc*adh*, frí cuibh*rech* & túaslaccadh. Ba
nath*air* ar tuaicle & treab*air*e im gach maith; ba colum
*ar* cennsa & diuite *a n-aghaidh
gacha h-uilc*.


Ba h-e an lub-gort caín lán do
luibhibh sualcha. Ba h-e an top*ur* glainidhe t*r*iasa nighthe pectha
in phopail ro erb Dia dó, do lessucc*adh* ó ghloine a
fhoircetail. Ba h-e dino an nell nemh*dha* t*r*iasa t*us*midhthea talamh ina h-eccailsi .i. anman*n*ana firen o bráenaibh a
f*or*cetail sidhaigh sualtaigh. Ba h-é dino an lochran*n*
órda ro h-adnadh on Sp*iru*t Naemh, as a teichit dorcha
& t*ar*gabal i tegdais an Coimdedh .i. isin ecclais. Ba h-e
dino {folio 127b} an teine taidhleach go n-g*r*is
goirthi & fhadaidh déirci h-i c-c*r*idibh na mac
m-beth*ad*. Ba h-e fós an b*ar*c bith-buadhach no laadh slogha
na n-il-phop*al* t*ar* ainbhtine an domhain co t*r*acht na h-eccailsi
nemhda. Ba h-e dino an fethal coisrecctha an **righ** nemdha do-gnídh sídh &
ca*on*-com*r*ac eter Dia & duine.


Ba h-e dino an t-***ar*d-máer** & an **recht*air*e** ro-úasal ro fháid an
t-aird-ri nemhdha do thobach císa sualach &
soighnío*m*h o clan*n*aibh na n-Gaeidel. Ba h-e dino an lia
loghm*ar* o c-cu*m*hdaighthea an ruir*th*ech nem*dha*. Ba h-e dino an lest*ar* glainidhe
t*r*iasa toáilte fín-breithre Dé dona
h-il-poiplibh filet i*ar*na cul. Ba h-e dino an **mor-bhrugh*aid*** sona sobh*ar*tanach an eccna
& in eolais nó ícad bo*cht*a na firinne o
iom*a*t a fo*r*cetail. Ba h-e dino gescca na
fír-fínemhna .i. Cr*is*t do th*ar*cudh bethaidh
& sásadh don domhan. Ba h-é dino an
fír-**liaigh** no ícadh gallra
& tedhman*n*a cuirp & anma gach duine irisigh isin
ecclais. Ropt*ar* iomdha t*r*a buadha antí **naomh Barrai** *co n*a cu*m*aing duine a
tuiremh ar a n-iomat.


Atad sea*cht*
míorb*uil*i rele sun*n*, it e ro tion*n*laic Dia do
**Bairri** naemh seach na h-uile naemha ele .i. labhra
dó ríana ghein


---

p.21



 i m-broinn a mháthar; & lab*air*t dino
fhol*lus* ele fo cettóir iarna ghein ria n-ai*m*sir
cóir; & edhb*air*t dó riana bhathais;
& ferta do den*amh* dó gan a ett*ar*guidhe impu;
& **aingil** no beirtis h-é gach
*con*air no téighedh, & no bíttis ina
coimhitteacht; & Eolang do thab*air*t a laimhe i l-laimh
n-Dé; & dá lá décc don
gréin iarna écc gan a dorchugh*ad* o nellaibh;
& dreimire óir do bheith ina ecclais do airicill na
n-anmand naemh t*r*it docu*m* nimhe, amail at-*con*n*air*c Fursa
craibt*ech* indsin.


O thainic tra laithi etsechta an fhir
for a rabhat*ar* na h-ilbuadha-sin .i. antí **naemh Barra**, i*ar* n-íc do dall
& clamh & bacach & bod*har* &
amlob*har*, & áesa gacha h-inlubhra *arc*ena; i*ar* fotucc*adh* ceall {folio 128a} &
recclés & mainistreach imdha do Dia; & iar
n-oirdnedh in*n*tibh-sein eps*cop* & shaccart &
áesa gacha g*r*aidh *ar*cena, fri h-ong*adh*, &
cosmadh, & coisreccadh, & bennach*ad* tuath
& cenel, fri bathais, & chomna, &
an*m*chairdes, & foirchetal, & coimhett irse
& creidmhe isna criochaibh-sin do grés,
do-chúaidh iaramh **Barrai** do Chill na Cluaine
do accallaimh Corm*aic* & Baithine.


Do-rocht immorro Fiam*m*a ina comhdhail-siu*m*h go
Cill na Clúaine, go ro bhen*n*ach cach dibh dia 'roile ina
m-braithribh naemhaibh; & do raidh **Barra**
f*r*iu-somh: ‘As mith*ig* damh-sa mo thúasluccad a carcair
cuirp & tea*cht* dochum an **righ**
memh*dha* fil occam thogairm cuicce anosa’. Ro gabh iaramh
**Barrai** sacarfaic an*n*sin do laimh Fiama, &
ro fáoidh a spir*a*t dochum nimhe occan c-crois i medhon Cille
na Cluaine.


Teccait iar si*n* a mhanaigh
& a dheiscip*uil*, & senadh ceall Desmum*an* do
thórromha & d' onórucc*adh* cuirp a
maighistreach .i. antí **naemh
Barra**, & non-berat léo co h-ionad a
eiseirghe .i. Corcach.


Ro sínedh trá dona
sruithibh an lá-sin .i. lá eitsechta antí **náem B*ar*ra**; nír
leícc Día gréin fo talmai*n* da
la *décc* i*ar* si*n* .i. an céin ro bhatt*ar*
senadha cheall Desmum*an* im corp a maighistreach d' iomnaibh
& psalmaibh, & aifren*n*aibh &
ceilebh*ar*taibh. Teccait dino **aingil** nimhe
i frestal a anma, & nos-berat leo co n-onóir
& *air*mittin docum nimhe, bail i t-taitne amail grein i
n-aentaidh uasal-aithr*ech* & fáthu, i n-aent*aidh*
apstal & deiscip*ul* Ísa, i n-aent*aidh* noi n-g*r*adh
nimhe na dernsat im*ar*b*us*, i n-aent*aidh* diadhachta &
daen*nacht*a


---

p.22



 Meic De, i n-áent*aidh* as uaisle gach
n-áent*aidh*, i n-áent*aidh* na naemh-T*r*inoitte,
Ath*air*, Mac, & Sp*ira*t Naomh. Amen. Finit.


[2](javascript:footNote('G201000/note002.html'))




---

p.23


{folio 71a}Betha **Beraigh**
-----------------


*Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis’’*

Rev. 21:6

 .i. antí shan*n*taighes in fhírin*n*e do-bér-sa dó ind
ascuidh do top*ur* in uiscce bíi. *Qui
uicerit possidebit hec’’*

Rev. 21:7

 .i. anti
chlófes, as do do-bértar na neithi-si. *Et ero illi
Deus’’*

Rev. 21:7

; & as meisi
b*ús* Dia do. *Et ille erit mihi
filius’’*

Rev. 21:7

; & bidh mac
eisiumh damh-sa. Íosa C*riost*, Mac De bí, ticcerna na
n-uile dúla, an tres p*er*sa na dhiadhachta, medhon-*sídhaighthid* muin*n*tire nimhe
& talm*an*, slainícidh an cinedha daonna, is é
ro raidh na briath*r*a-sa do tioncoscc in mor-maithesa tidhnaices dia
naemhaibh, & dia firenaibh, & *don* foirin*n* do-beratt mor-g*r*ád do isin ecclais
abh*us*.


Eoin immorro mac Zebedei, comh*ar*ba na h-oighi, an
d*ar*a h-ap*stal* *déc* ro togh **Iosa** ina
apstalacht, in cetram*adh* fer ro scriobh an soisc*él*a
coimdhetta, antí ro suidhig top*ur* in fhir-eccna do *ucht* an t-slainicedha, is e ro scrioph na
briatra-sa, *co n*a far-ocaibh a c-cuimne lasin ecclais co dei*redh*
an dom*ain*, co n-ab*air* h-i sund: *Ego
sitienti dabo de fonte aque uitae
gratis’’*

Rev. 21:6

. Intí
shan*n*taighes an fhirin*n*e do-bér-sa dó ind ascaidh do
thop*ar* ind *us*ci bíi.


Comúaim immorro na briat*har*-sa is e leth
ataebi la h-Eoin co dú i n-erbairt Íos*u* reimhe: *Ego sum alpha & ó, Ego initium et finis’’*

Rev. 1:8, 21:6

 .i. as me tos*ach*
na n-uile dul, & as mé as *forbha*. *Con*idh for sliocht a maghistreach
Iosu. 
*Ego sitienti dabo de fonte aquae uitae gratis’’*

Rev. 21:6

. Intí san*n*taighes an fírinne, {folio 71b}
do-bér-sa ind ascaidh dó do top*ur* in uiscce
bí. *Qui uicerit possidebit hec’’*

Rev. 21:7

 .i. antí clofes, as
dó do-bérth*ar* na neithe-si. *Et
ero illi Deus.’’*

Rev . 21:7

 & as
meisi b*us* Día dó. *Et *ille* erit mihi
filius’’Rev. 21:7*. & bidh mac
eisiumh damh-sa.
Is on top*ar* sa t*r*a .i. o Íosa *Criost*, as
top*ar* fír-eccna, ro lionadh ina h-uile naemha o rath eccna
& faistine, o fertaibh & miorbuilibh, ó
cumachtaibh díaisneidhe, ó ion*n*arbadh demhna
& eitritec*dha*, oc traeth*ad* ingrein*n*te &
iodhal-adh*ar*ta, & mac mallachtan, amail ro lionadh
antí dia tá líth & foraithmet ind
eccmaing na ree-si & na h-aims*ere* .i. an lasair
lain*n*erdha, & an lochrand sol*u*sta, & an ruithen
taitnemhach, & an lía lógm*ar*, & an
gescca tóirtech co c-clann*aibh* sualach .i. Berach mac
Nemhnaill, meic Nem*ar*gein, meic Fintai*n*, meic Mail, meic Dobhtha,
meic áeng*us*a, meic Erca D*eir*g, meic B*r*iain, meic


---

p.24



 Each*ach* Muighmedhoin. Finmait ingen C*ar*th*aigh*
.i. deirbhsíur do C*r*uimther Fráoch, **math*air*** **Beraigh**. Is an*n*
iaramh at-fiadh*ar* ní do f*er*tuibh & miorbuilibh
anti **naemh Beraigh**.


Mór tra an onoir & in
*air*mitt*in* do-rad Dia do **naemh
Berach**, co ro foillsicch*edh* t*ri*asin taircettal ro
thirchan Patraicc occan proicept do-rinne, do *Con*n*acht*uibh,
& occa m-baist*edh*. *Co nus-*tarla *Patraicc* do tigh Dobhtha meic Aeng*us*a. Ferais
iaromh Dobhtha mór-fáilte f*r*ia Pat*raicc*; &
ferais a seithche & a clan*n* an c*ed*na fris.


Iar sin as-bert a seitche fri Dobhtha dol do sheilcc. {folio 72a}
 Do-luidh iaromh Dobtha *con*a macuibh do
sheilcc. Is an*n*sin iaromh do toirbhir an Coimdiu tri domha alltai
& mucc all*aidh* do Dobhtha fo c*ét*óir,
& da macuibh. Ocus ruccs*a*t leo dochum a tighe, go
h-áit h-i raibhe Pat*raicc* cona cleirchibh.


Is an*n*sin dino ro forbhanadh an la aca, &
tangatt*ar* dorchata na h-oidce, & ni frith lochrand no
coin*n*el frisa n-dingentai an fiadach do coscc*r*adh, nó do
lucht*air*echt h-i l-lios no a tegdais Dobhtha. Roba toirrsech dino
Dobhtha *con*a mhuintir donní h-í sin. Is an*n*sin
immorro do-rin*n*e Pat*r*aicc an mór-mhiorbhail .i. doraithne
in grian ina frithing dar colair fhuinidh, go ro shoillsigh d' feraibh
**Er*enn***, & go ro urlamhaigh
Dobhtha guna muin*n*tir an proin*n* dona cléircibh, &
co ro caithset na cleirigh & Dobhtha *con*a mhuin*n*tir an
proin*n*; & do-ronsat altucc*adh* buidhe do Día,
& ro mór-molsat an Coimde eter cle*rech* &
laoch; *con*adh de sin ain*m*nigther Ach*adh* n-Gréine beos.


An tan immorro ro baoi an coire forsan teine,
& meic Dobhtha imo*n* tene, is an*n*sin a*t-r*acht Dobhtha do
fadudh na teinedh, & do-rad lasair fuirre fo
céttóir. Is an*n*sin do raidh Pat*r*aicc fri Dobhtha:
‘ni bía aen-cenn*acht* dot siol féin úas do
chin*iud* co tí an brath’. ‘Pudh*ar*-sin, a
cleir*igh*’, ar Binen, ‘ar is maith do-roine Dobhtha a n-derna
.i. ar umhalóitt duin*ne*’. Is an*n*sin do raidh Pat*r*aic
gomadh cenn ar thotacht, & gom*adh* flaith gach laoch
úasal no biadh dia síol, gom*adh* *ar* iomatt an
dagh-laoch na raibhfitis {folio 72b} fo aon-*cin*n**.


Arnamh*ar*ach dano do-roine Pat*ra*icc
p*ro*cept na h-irsi catoilica ó incollucch*adh* meic Dé
có a eseirghe do Dobhtha. Iar forbadh in proicepta do
ráidh Dobhtha fri Pat*r*aicc: ‘Dént*ar* mo
bhaisttedh-sa fes*ta*, & baisttedh mo
muin*n*tire’. ‘Nocha tó’, ol Pat*r*aic. ‘Cind*us*
cena’? ol Dobhtha. ‘Mac gheinfes on cethram*adh* fer do tor*udh*
do shliasta-sa a cin*n* *sescat* b*liadhan*’,
ol Pat*raicc*, ‘as é nod-baisttfe, & bidh lán
Éiri & Alba dia chlú, & dia fhertaibh,
& dia míorbuilibh; bidh nath*ar* neimn*ech*, bidh
saighnén áighthidhe, adhuathm*ar*, loisccn*ech*, bidh
ton*n* brátha do m*ar*b*adh*, & do loscc*edh*,
& do badhadh na n-*ingrinntidi*; bidh umhal, inísel, cennais,
dilgadach, dércach fri muin*n*tir


---

p.25



 an Comd*edh*, bidh óir-lest*ar* tocc*aidhe*,
lán d' eccna, & d' airmittin, & d'
óighi, & dona h-uilibh shubailcibh &
shoighniomhaibh’.


Cíar bó faóil*idh* dano Dobhtha
do*n* t*air*cetal-sin, ro ba bronach, & do-róine
fodhord mor fri Pat*r*aicc. As-bert Pat*r*aic fri Dobhtha: ‘Biaidh
fodhord go brath it dheg*aidh*’. As-b*er*t Binén fri
Pat*r*aicc: ‘Is *ar* maith riot-sa do-róine Dobhtha an
fodord’. As-b*er*t Pat*r*aicc: ‘Madh laoch nos-cobhradh an
fodhord, buaidh n-gaiscc*idh* fair; madh ben, son*as* cuiledh; madh cleir*ech*, buaidh foghlama
& cráb*aidh*. Ocus dano ni racha Dobhtha don
t-saoghal, go ro baistte an mac thairng*er*tach é’. Ocus ro
ba mór forbailte Dobhtha don ní-si*n*; ocus is on
fodhord-sin atá fodord mui*n*tire **Beraigh**
aniú; & is a maisi téitt dóibh.


For-fhagaibh t*r*a Pat*r*aicc fágbála
maithe iom*dha* do Dobhtha & dia chlannmaicne .i. for-fagaibh
doibh ina {folio 73a} fhoc*r*aibh buaidh n-ein*igh*
& sobhartai*n* for a mnaibh & buaidh n-gaiscc*idh*
for a laochaibh, buaidh n-ein*igh* & crab*aidh* &
foghlama for a c-cléircibh, buaid n-gar-inghion &
n-g*ar*-mac & daltadh léo, acht co n-derndaís
réir an mh*ei*c thairngert*aigh*. Ocus for-faccaibh go
m-beittís oirdn*idh*e laoch & cleir*ech* dia siol go
brath.


Is an*n*sin as-b*er*t Dobhtha fri
Pát*r*aicc: ‘Citne man*chaine* fágbá don
mac-so’? As-b*er*t Pat*r*aicc: ‘Cran*n* as gach tene uime for a
theinidh; & crand ó mo theinidh-si for a
theine’. i. Idh mac Oéng*us*a, ar is é Pat*r*aicc ro
bhaistt Idh. Ocus for-faccaibh a t-tindscetal man*chaine* do
Bherach. Is an*n* ro ord*aigh* Pat*r*aicc gomadh isin Clúain ar
brú an locha no chumhdaigedh an mac tairngert*ach* a
chathraigh. Ocus ro ordaigh gom*adh* a terman*n* a b-fuil eter in
móna & in loch .i. an magh *con*a cluai*n*tibh caille,
& co n-doiribh móntaigh. Ocus for-fáccaibh go
m-bíadh sobh*ar*ta*n* isin chathraigh sin, & go
m-beith tene béo in*n*te co dheir*edh* an dom*ain*; &
gom*adh* h-í an treis teine deighenach no bhíadh i
n-í*ar*th*ar* an bhetha.


Is an*n*sin ro raidh Dobhtha: ‘As doirbh an
t-ionadh anta’. As-b*er*t Pat*r*aicc: ‘Anní as doirbh la
daoinibh, as soirbh la Día, & biaidh a saoth*ar*
imaille risan mac; & beid a naoimh áontad*aigh* ag
dítten a cathrach. Ocus bidh cenn cathrach n-iom*dha* a
chathair. Ocus gibé tí i n-acch*aidh* an meic-si*n*,
gét*ar* nemh & talamh aire, & ar a chloin*n*,
& ar a íartaighe, muna dherna aithrighe
n-obain*n*’.


Ceileabhrais Pat*r*aicc do Dobhtha an*n*sin, & fagbhais benn*acht*ain fair, & fora chloinn, & fora iartaighe, & fora tir, & fora talamh, & for an mac thairngert*ach* re cach, {folio 73b} & imaraen ri cach, & a n-degh*aidh* cáich. Ocus luidh fora chuairt phroiccepte.


Dobhtha dano ro tócaith a
shaogal i m-beth*aid* sainem*ail* co cend *sescat* bl*iadhan*. Mac don
Dobhtha-sa Mál; mac do-sidhe Fin*n*tan; mac dó-sidhe
Nemhnall. Is é dano in Nemhnall-sin do-rad Finmaith,


---

p.26



 inghen C*ar*th*aigh*, do mnáoi. As i rucc do
Nemhnall an mac-sin ro thairngir Pat*r*aicc a c-cion*n* *sescat*
bliadh*an* i*ar*san taircetal .i. naemh Berach.


Is an*n* dano ruc*cadh* anti náemh Berach ag
brathair a mhath*ar* .i. Cruimter Fraoch, mac C*ar*thaigh, i n-Gurt na
Luachra a c-comhfhocc*us* Cluana *Con*m*ai*cne. Ocus ata an*n*oid
& cros an*n*san ion*adh*-si*n*; & atá an lec
fora rucc*adh* naemh Berach. Ocus ro edhbair Cruimther Fraoch an
feran*n* sin i*ar*tain do Bherach. Cruimther Fráoch dano, ise
ro bhaist naemh Berach, & isé ros-ail gur bó
mith*ig* dó leighenn do dénamh. Ise dano ain*m* baiste
Ber*aigh* .i. Fintan, amail as-b*er*t an t-egn*aidh* 'san rann:


> 1. Fintan, fer buadhach
> bear*ach*,
>   
> Gerbh uallach a c-Cluain C*air*pthi
>   
> Ro-ces et reliqua.
> 



Berach immorro ai*nm* fuair trésin rin*n*-áithe
& tre géire a fhert & a míorbal.


Rucc dano Finmaith inghen do Nemhnall
.i. naem-ógh úas*al* airmid*nech* .i. Midhab*air*;
& is í ro benn*aigh* a m-Buimlin*n*. Ise dano Berach
aonn-duine isin dom*un* roba tocha fri Crui*m*t*er* F*r*aoch do neoch
ro aerfhaemh doen*n*acht, cenmotá Criost a aen*ar*. *Con*idh
*aire* si*n* do-rad Cruimt*her* F*r*aoch na tri bean*nacht*a do-rad
Colum Cille dó, *ar* a g*a*r-macaibh, & *ar* macaibh a
seth*ar*, & *ar* a daltaibh *ar* daigh in Beraigh.


O robtar slána immorro
sea*cht* m-bli*adhna* do náemh Berach, rucc*adh* go Daigh mac
Cairill do d*énam* leighin*n*, go ro fhoglaim eccna meic
Dé, {folio 74a} gur bó sáoi,
& ro báoi rath Dé *ar* forbairt ina
coimhitte*cht* i f*er*taibh & a míorbuilibh gach
día. Ocus do-ghnídh umhalóitt día oide
.i. do Dhaigh mac Cairill.


I n-araile aims*er* tangatt*ar*
aidhedha uaisle go Daigh, & ni ra bhatt*ar* na man*aigh* na
lucht na h-umalóitte isin reicles an tan-si*n*, & ni
raibe nech ele acht Daigh & Berach a n-dís. Ocus
do-roine Berach umhalóitt & osaicc dona h-aidhedhaibh,
& ni raibhe biadh isin recles acht dá mheidh do
ghrán cruithnechta. Ocus ro raidhedh fri Berach dol co
muilen*n* i Muigh Mhuirtemhne do bleith an da meidhe-si*n*. Ocus
do-cúaidh Berach frissan umalóitt sin g*us*in muilenn.


Is annsin do-róine an Coimdhe f*er*ta
móra & míorbhuile tre Berach .i. ro báoi
araile ben agin muil*enn*, & macaomh i*m*maille fria,
& ro ba mac fir soiceinél*aigh* é, do
*Con*aillibh M*ur*teimhne eisei*n*, & ro ba la a ath*air* an
muilen*n*, & in feran*n* i r-raibhe. Ocus ro báoi
bolcc corca ag an mnaoi fon muilen*n*; & ro raidh Berach
frisan mnáoi:


---

p.27



 ‘Sccuir an muilenn, & beir chugat th'
*ar*bh*ar*, go ro meilt*er* an becc so; ar atád aidhedha
úaisle ag*ár* n-ernaidhe, & siad gan biadh’.


Ní namá na ro leicc an ben do Berach a
arbh*ar* do bhleith, acht ro chái*n* go mór, &
ro cháin an senóir o t-tainic. At-*r*acht Berach go
h-opan*n* & do-rad a *ar*bhar i m-bél in mhuilin*n*,
& ro búi an (ben) & Berach ag
comhtairb*air*t an mhuilin*n*, ar ní ro léicc necht*ar*
dibh día ceile é. Is an*n*sin ro deiligh na cumh*acht*a
diadha min na cruithnechta *ar* in d*ar*a leith don mhuilen*n*,
& min in choirce do taoibh ele.


Is andsin do-rochair {folio 74b} an
macaomh i fothaig in mhuilin*n*, go ro báidhedh. Ocus tainic
támh oban*n* don mnaoi, go ro dheiligh a h-anam & a
corp re 'roile. Daoi*n*e ele dano ro bhatt*ar* agin muilen*n* ro
eirgset, & do-rua*cht*at*ar* mui*n*t*er* na mna & in
macaoimh do-chuaidh, & rob ail leo Berach do mh*ar*badh. Is
an*n*sin ro sheacsat & ro fhéodhaighset a c-cosa
& a lamha, & ruccadh a sedh asta, *conar*bó
calma gach duine dibh ina ben sheola.


Do-rochtat*ar* dano na scc*él*a sin go
h-athuir in macaoimh, & do-rocht *con*a óighreir leis
do Bherach. Slechtuis fo a chosaibh, & cíidh go
h-anbáil. Slánaighidh Berach a mhuinnter, & ro
athbeoaigh in macaomh, & in mnaoi. Is an*n*sin ro edb*air*
ath*air* an mheic a muilean*n* do Bherach, & in baile
imalle. *Con*idh é sin Raen Beraigh i Maigh M*ur*teimhne,
& Muilend Eil*en*d. Ro moradh dano ain*m* Dé
& naoimh Beraigh tresna f*er*taibh-si*n*, & tresna
míorbhuilibh.


Do-luidh Berach iarsin go h-Inis
Cáoin, & a *ar*bh*ar* meilti lais. Ocus ro
sásadh na h-áidhidh & na man*aigh* &
na boi*cht*. Ro foillsigedh dano do Dhaigh na ferta & na
míorbuile do-rin*n*e Berach. Is an*n*sin ro raidh Daig fri
Berach: ‘A mic nit *ailfiter* iffos
ri immat (do) mhíorbaili & ferta;
& dé*n*a dul go con*air* aile’. Is *annsin* do-rad Daigh in m-bachuill n-girr do
Be*ar*ach, & do-rad in céolan do fhuighioll *secht*
mion*n* *cethrachat* *ar* c*ét*; & for-faguibh Daigh
ratha na mion*n*-sin uile forin c-céolan, & is
é sin Clog Be*araigh* aniúdh i n-Glin*n* Da
Lacha. Do-rat Daigh móir-bhen*n*a*cht*uin an*n*sin do
Be*ar*ach, & ro fáoidh go Caoimhgei*n*.


Do-luigh dano Be*ar*ach tair Mhagh {folio 75a} Mu*ir*theimhne i c-crich Rois d*ar* Bóinn i m-Bhreaghuibh. Is an*n*sin do-rónadh móir-fleadh ag
rí Breagh do ri Teamhrach. T*ar*uill dano Be*ar*ach g*u*sin
m-baile i raibhe in fhleadh, & do-chuaidh a teach na
fleidhe. *Cáega* dabhach dano ro bhátt*ar* forna
deasguibh i t-tigh na fleidhe. Ro chuin*n*ig Be*ar*ach digh for
coi*m*héuduighi in lean*n*a, & ni tárdadh
dó. Is an*n*sin ro raidh B*erach*: ‘Ni bú lughuide in
fhleadh cía do-be*ar*th*ar* deoch d' fhior do mhuintir in
Choi*m*dheadh’.


Imthighis roime for séatt, &
do-rocht foc*ét*oir rí Tea*mhr*ach


---

p.28



 docum na fleidhe. Is an*n*sin foc*ét*óir ro
raidh in rí: ‘Tab*ar*th*ar* f*r*omadh in lean*n*a
duin*n*’. Do-chós i tech na n-dabhach, & ni
fríth aen dheoch don rí isin cháega dabhach,
& ni frith slio*cht* in leanna i n-áon dhabh*ach*,
ná for urlár, na for leastor istigh; & ro
h-in*n*isedh don rí in ní-sin. Ocus ro
fhíarf*aigh* in ri cia dos-f*ár*aill, & ro
raidheast*air* coimh*edaigh*e an lean*n*a n*ach* feidir, ‘acht
tainic áon-foghluin*n*tigh cco g-céolan & go
m-bhachuill cugui*nn* isin teach, & ro chuin*n*igh digh i
n-ain*m* in Choimdhedh, & ni tug*adh* dó, &
ro imthig fó bhrón’.


Ro raidh in rí: ‘Isé sin ro mhill in
fhleadh. Gabhth*ar* na h-eich, & tíagh*ar* go luath
ina deaghaidh, gibe baile i m-bherth*ar* f*air*; & ná
tabh*air*thear éigion f*air*, acht aitchither ainm in Coimdhe
fris, & tiu(c)fa ina f*r*ithing’; &
do-rónadh amhlaidh, & tainic B*erach* ina f*r*ithing,
& ro shlecht in rí do B*erach*, & do-rad a
oighréir do; & do-chúaidh B*erach* go tech na
fleidhe, & {folio 75b} ro bean*naigh* na
dabhcha, & do-rad *airr*dhe na c*r*oiche don chlog &
don bhachuill d*a*rna dabhcha, & robt*ar* lána
foc*ét*óir do lion*n* shaine*mh*uil. Ro mor*adh* ainm
Dé & naoimh Be*araigh* trésin fe*art*-sin,
& t*r*esan míorbh*uil*.


Is an*n*sin ro eadhb*air* in ri in baile cona
chrích & gona f*er*an*n* don Coimdhe & do
Bhe*ar*ach. *C*on*idh de*-si*n* Dise*ar*t
Be*araigh* i m-B*r*eghaibh; & tug a err*edh* fein,**[H]** 
& erredh gach rígh Er*enn* ina díaigh go brath
*gacha treas bl*iadhna*'*, &
screpall gacha cathrach o Chloin*n* Colmain gacha tres bl*iadhna* o
sin amach go brath.


Do-luidh iarsin Berach i l-Laighnibh
go Glen*n* Da Lacha, & do-cuaidh isin tegh n-aoidhedh,
& do-rónadh a ósaic an*n*. Isin aimsir-sin ro
ba m*ar*bh an coicc ro báoi ag Caoimhghin. Ro ba toirs*ech*
dano Caoi*mh*gi*n* don ní-sin, ar ni fhidir cia b*adh*
cóir i l-los proin*n*e na man*ach*. *Co* *n*-eb*er*t an
t-aingel fris, a tab*airt* i l-laimh na n-aoidhedh gach n-oidhce dia
h-urlamhucch*adh*, no go t-tárda Día neach b*us*
iomcub*aidh* fria. Ocus do-ron*adh* amhlaidh sin ag Caoimhghin,
& ruccadh an oidhce si*n* go Berach, & ro roin*n*
Berach ar dó an proin*n*, & ro erlamhaigh a leth in
oidhce-sin, & ro ba ferr go mór dona mancaibh in
oidhce-si*n* ina gach oidhce isin m-bl*iadhain*.


Ruccadh dano in oidhce ro ba nesa p*r*oin*n* na
manach go Berach dia h-erlamhucc*adh*. Is an*n*sin ro raidh Bear*ach*
frisan timthirigh: ‘Atá sun*n* leth na proin*n*e aréir
urlamh do*n*a mancaibh, & beir let in ní-sin’. Ocus
do-róine amhlaidh. Ocus gérbó maith an
chéd-aghaidh, ro ba ferr go mór in oidhce deighenach.


{folio 76a} *Ar*namarach dano rucc*adh* naémh Berach go
Caoimhgin. Ferais Caeimhgin failte fri Berach, & fiarfaighis
de in bó lon*n* leis beith a l-los proinne na manach. Ocus ro
raidh Berach go n-diongn*edh* gach ní no fhurail*fedh* Caeimgin
fair. Ocus ro ghabh do laimh beith


---

p.29



 a l-los proin*ne* na man*ach*. Ocus ro
mhór-molastair Caeimghin an Coimdhe t*r*ésan
sobh*ar*than do-rad for proin*n* na manach tre rath m-Beraigh. Gonadh
dó sin ro raidh Caoimhghin:-


> 1. As ferr gach proin*n* mesrucc*adh*
>   
> In úair tig go long*adh*;
>   
> As ferr áradhu immat
>   
> At-cota bith-bron*n*adh.
> 




Isan aimsir si*n* t*r*a ro batar
léigióin imdha na n-demhan i n-Glion*n* Da Lacha ag
cathucc*adh* fri Caoimgin & fria mhanchaibh; &
do-beirdís c*ri*th & omha*n* imna daoinibh fan*n*a,
& do-gnídis urcoid doibh, & do-bheirdis
tedhman*n*a & galair iom*dha* isin n-glion*n*, & ni
ro cuimgedh a n-díochur *go tainicc
Berach*. Is an*n*sin tainic Berach timcell na cathrach,
& ro bhen a clocc, & ro chan psalma easccaine forna
demhnaibh, & ros-díochuir as an n-glean*n*. *Con*idh
de sin ro chan an fili:


> 1. Cluiccín Beraigh, buan an séud,
>   
> Do-ní
> deabh*aidh* fri claoin-céd;
>   
> At-clos go Fearn*n*a na
> c-céud,
>   
> Tafon*n* demhna as a náomh-tséud.
> 



Ocus as dó-si*n* do-b*erar* Clocc Beraigh gach dia timcheall
Glinne Da Lacha, & ní bía nert demhan, na
teidm, na díghail innte, airet bías Clocc Ber*aigh*
in*n*te. Ro móradh ain*m* De & Beraigh tresin f*er*t
sin.


Dalta ro báoi ag Caoimhgin
.i. Fáolan mac Colmai*n* mac righ Laig*en*; {folio 76b} 
& ro bói an macaomh ag cáoi *for*san c-cleir*ech*, .i. for Caeimhgi*n* ag
iarr*aidh* lemhlachta; & ro ba doi*ligh* le Caeimhghin
inní-sin. Ocus amhail ro baoi aga radha, sénais Berach
an sliabh, & at-bert: ‘Is ced don eilit cona láegh
fil isin t-sleibh toide*cht* gonicce so’; & tainicc an
eilitt focéttóir *con*a laégh ina diaigh;
& as í-sin ro blighthea gach día d' Faolan.


Tainic immorro an cú all*aidh* i n-aroile
ló, & ro m*ar*bh láegh n'a h-eilte, &
aduaidh; & ni tharatt an eilit a loim a n-eccmais a
láeigh. Ba toirs*ech* dano Caeimhgin
do*n*ní-sin. Sénuis dano Berach an sliabh, &
adub*er*t: ‘As ced don amnan*n*a do-rin*n*e anumhaloid, ce
do-gné umhalóitt’. Tainic iarsin an mac tire,
& deisidh fora chon-righthibh h-i fiadhn*us*e na h-eillte,
& ro ligh an eilit an mac tire, & do-rad a loim
f*air*; & no thiccedh an mac tire gacha tratha go m-bligti an
eilit fair.


I n-araile aims*er* ro cí
Fáolán isin fhuigleach ag iarr*aidh* samhaidh ar
Chaoimghin. Ro ba doil*igh* le Caeimhghin inní sin, &
do-roine a comhradh fri Berach. Sénais Berach an charracc
atá a c-comhfhocc*u*s na cathr*ach* fil i mull*uch* an
t-sleiphe, & ro cás samhadh 


---

p.30



im*dha*
t*re*ithe, & do-rádadh d' Fáolan; &
fogabh*ar* sam*adh* fos *gacha fuighligh* a
mull*uch* na cairrge, & fo-gebhthar go t-tí an
bráth, a c-comh*ar*ta na mor-mírb*uile* sin.


I n-araile aims*er* tainic Berach
& Fáolan seach sailigh n-alain*n* fil i n-Glion*n* Da
Lacha. Ocus cíis Fáolan ag iarr*aidh* ubhall do
th*air*birt {folio 77a} on soiligh dó. ‘As
tualaing Día cidh edh on’, ol Berach; & senuis
Berach an sailigh, go raibhe fo lán-tor*adh* d' ubhlaibh,
& do-radadh ní dona h-ubhlaibh sin d'
Faolán. Ocus gach tan bíos tor*adh* ar gach crand
tortach, bídh a lan-tor*adh* uirre si bhéos, &
biaidh no go t-tan bráth, a c-comh*ar*ta na
mór-míorbhuile sin.


O 'tchuala immorro Caineach,
les-math*air* Fáolain, gurbo mac sainemhail Faolán, ro
ghabh tnuth & f*or*mat issi fris; ar rob eccail le,
anní ro bói de iarttain .i. an flaitheas do breith d'
Faolan ona cloin*n* féin. Do-luidh c*on*a ban*n*t*r*a*cht*
cu*m*achta go Glenn Da Lacha, d' imirt draoidhe*cht*a, &
tuaichle, & gein*n*tlechta, & ealadhan
díab*ail* foran macaomh, dia aidhmill*iudh*.


Ocus ro fhoillsigh aingel inní-sin do
Caeimhgin, & ro raidh Caeimhgin fri Berach dol do thoirmescc
na c-cumh*acht* n-demn*idhe* sin; & do-cuaidh Berach fris
anní sin. Ocus at-*con*nairc Caineach uás mull*uch* in
t-sléiphe ag adhradh díabail, & acc
dénamh draidhe*cht*a. Ocus do-roine Ber*ach* slechtana
& ern*aigh*the, & ro raidh fri Cáinech
& fri a ban*n*t*r*a*cht*: ‘As ced dáibh dol fon
talmai*n*’. Sluiccis an talamh go h-opand Caineoch guna
ban*n*t*r*acht. *Con*adh aire sin ain*m*night*er* Laithrech Caineoch a
n-Glind Da Lacha. *Con*idh ina cenn chacait coin na cath*rach* o sin
amach go brath.


Tainic iarsi*n* Berach co h-ait i r-raibhe
Caeimhgin. Iarf*aigh*is Caoimhgin caidhe a iomth*us* &
Caineoch. Is an*n*sin ro raidh Berach fri Caeimhghin:


> 1. Do-cuirisi Caineoch,
>   
> A cleirigh áin, irsigh,
>   
> Cona bannt*r*a*cht* baindsigh
>   
> Síos fo*n* talm*ain* *tr*illsigh.
> 

{folio 77b}
 Conadh amlaidh-sin ro saoradh Fáolán, & ro traothadh Coineoch tre rath De,
& Beraigh, & Caoimgin.


I n-araile oidhce ro batt*ar* na
man*aigh* isin p*ro*in*n*tigh ag i*ar*r*aidh* uiscce the. Cuiris
Berach cloich gacha manaigh foran teine do denamh in uiscce. Ocus
cuiris da cloich d' iom*ar*c*raidh*. Fiarfaighis Caeimhgin fochan*n*
na c-cloch. Do raidh Berach: ‘Días manach fuilit gose um
chomhairemh proin*n*e sun*n*, & ricfit a les an dá
cloich-sin, do thég*adh* uiscce doibh’. Ocus
do-rónadh an t-uiscce te, & do-radad cloch gacha
manaigh 'san *uiscce*.




---

p.31


Ocus ro bhatt*ar* an da cloich-sin isin
tene dá loscc*adh*. Do raidh Caoimhgin: ‘Tab*hair*ther
aníos na clocha’, & ni tharatt Berach. Do raidh
Caeimhgin doridhisi na clocha do tabhairt asin teine. Ocus ni th*ar*ad
Berach. Ocus do raidh Caoi*mh*gi*n* an c*et*na an tres fea*cht*. Is
an*n*sin tainic da mhanach a tíribh cíana d'
ion*n*saighe tes*da* Caeimhgin; & do-rónadh
ósaic doibh, & tucc*adh* chuca an t-uiscce te,
& tucc*adh* an dá cloich doibh inn. Ocus ro
adhamh*raigh* *Caoimhgin* go mor *Berach t*r*it-sin*.


As lía tra tuiremh
& faisneis ina n-derna Berach d' fertaibh & do
míorbhuilibh i n-Glin*n* Da Lacha. Secht m-b*liadhn*a dó
oc umhalóitt do Chaoimhgin. Do-luidh Caoimghin la Berach go
esp*oc* Etcen. Ocus do-rad esp*oc* Etcen g*r*adha for Berach,
& do-ronsat áent*aidh* & codach andsin
.i. esp*oc* Etcen & Berach.


Do-lot*ar* iarsin Caoimhgin & Berach go
**Glenn Da Lacha**. Ocus gach (tan) no thriall*adh* Berach
tichtai*n* {folio 78a} dia tír do comhall
breithre Pat*r*aic, nó fhast*adh* Caeimhgin *con*a manchaibh
é. Co tarfaidh aingel do Caeimghin i n-aroile oidhche, *co*
*n*-eb*er*t: ‘As mith*ig* do Berach dol dia tír, do comhall
breithre Patr*a*icc’. Ocus ro cedaigh Caeimhgin do Berach dul dia
tír, & do-ronsat iarsin a
mór-aent*aídh*, Berach & Caeimhgin. Ocus is
an*n*sin ro raidh Caoimhgin an rann:


> 1. Manaigh Beraigh, is íatt mochen,
>   
> It*er* a n-ócc is a sean;
>   
> Cia nom-tiosat, fir, mnaoi, meic,
>   
> Ni ragh *ar* nemh, co
> n-diccset.
> 




Ro faccaibh Berach airmberta maithe i n-Glinn Da
Lacha. Forro-fhaccaibh búaidh foghlama &
cráb*aidh* in*n*te; for-fágaibh gan teidhm gan dioghail
in*n*te, céin no beith a chlocc féin in*n*te,
(& ro fagaibh ein*ech* fir sheisrighe ag fior tighe
in*n*te) acht co n-ionnla a lamha asin Casan. Con*idh* de-si*n*
ro raidh an file:


> 1. For-fáccaibh Berach
> béil-bhin*n*
>   
> I n-glean*n* manach gan créidhim
>   
> Eineach fír-seghuinn séire
>   
> Ag fir tégtha
> isin náoim-glionn;
> 2. Cidh goill, cidh druith, cidh crosain,
>   
> Co tí an brath brúite bresain,
>   
> Ní bía gan einech n-iom*dha*,
>   
> Acht go n-ion*n*la asin Casan.
> 




Is an*n*sin do-rad Caoimghin a c*ar*pat fo
leabhraibh Beraich, & ro sén an sliabh &
do-rad an damh allaidh as d' iomch*ar* an charpuit.


---

p.32



 Ocus ro raidh (Caoimgin), gibe baile a
laighfedh an damh fon c-c*ar*p*a*t, gomadh an*n* no cumdaigedh Berach
a cathr*aigh*. Ocus ro raidh, gach n-eiccen no tiucf*adh*, go
m-biadh-somh immaille fri Bear*ach* aga fulang. Ocus do-rad
mór-ben*n*achtain dó.


Do-luidh Berach iaramh dochum a tire, & Maol Moltach immaille fris do ghiolla; do Chian*n*achta
dóis*idh*e i*ar* c-cinel. Ocus an {folio 78b}
damh allaidh fon c-c*ar*p*at* ag iomchar na leabhar. Ocus ní ro
*luigh* in *da*mh f*on* c*ar*p*at* co
rócht an t-ion*adh* ro thircan Patraicc. Ocus luighis an damh
ain*n*sein. Ocus ro raidh Berach re Máol Mothlach: ‘As annso
ro cinnedh duin*n* anadh. Eirigh, & sir an
clúain’. Do-cuaidh dano Maol Mothlach risanní-sin,
& ro shir an *cluain*.


Isin ló-sin for-caemnacc*air* ár
mór in*n*te .i. da rídhamhna ro fersat cath in*n*te in
lá sin .i. Don*n*ch*adh* a Temhraigh, &
Tíopraitte mac Taidhg a Cruachain; & do-rochrat*ar* a
n-dís ar lár an lis fil in*n*; & ár
mór umpa. Ro m*ar*b*adh* do raith Tiop*r*aite; & ro
bai ainim i n-Don*n*ch*adh*, & ni ro féd eirge asin
ármhach. O 't-*con*n*air*c dano Maol Mothl*ach* in ár,
ros-gab omhan mór é. Ocus ro siacht go tin*n*easn*ach*
co h-áit a raibhe Berach. I*ar*faighis Berach: ‘Cionn*us*
cluain an clúain-si’? ‘Nocha soirbh-clúain
immorro’, *ar* Maol Mothlach, ‘acht cluain *coirpthi* uile’. ‘Bidh edh a h-ain*m* ó
so amach’, ol Berach. ‘.i. Cluain Coirpthi’. Ocus ro in*n*is
sgela na cluana ó sin amach; do-bher*edh* Cluain mac Lilcon
immorro a h-ain*m* conuicce-sin.


Do-luidh dano Berach g*u*san ármach,
& ro thaithbeoaigh uile do neoch ro m*ar*badh isi*n*
cath. Ocus ro shlanaigh Donnc*hadh*; conidh desin ro raidh an fili:


> 1. Don*n*chadh ocus Tiopraite,
>   
> Guna t-t*r*omsluagh dis,
>   
> Ro tuitset *ina*
> n-all-c*r*ó
>   
> Ar cert-lár an lis.
> 2. Cech *brat toll*, cech
> lene n-deircc,
>   
> Cech aladh i*ar* n-guin,
>   
> Acht luir*ech* na
> n-episle
>   
> No bíodh fora muin.
> 3. Ro slechta slogh n-gléisi n-glan
>   
> Ce*n* on   
> [*gap: scribal omission/extent: 3 syllables*]  
> 
>   
> Acht luirech na
> n-eipisle
>   
> No bíodh fora muin.
> 




Is an*n*sin do-rad Tiopraitte mainchine {folio 79a} a bí & a mairbh,
& manchine a shil & a shemen do Berach go b*r*ath,
& ro athain a chorp & a anam *ar* a com*air*ce,
& do-rad i n-aimsir braith, & iar m-brath. Ocus


---

p.33



 ro in*n*is do Bherach an mór-pían
at-*con*airc i n-if*ur*n, & ro atlaigh do Dhia a saor*adh*
féin eiste; & ro raidh na tái*nic* i n-Erin*n*
tar eis Pat*r*aicc nech b*údh* amhra nó b*údh*
umhla ina Berach; & ro raidh: ~~risna
hanmannaibh do-beredh~~ ‘An tí do-beir anman*n*a,
& dos-beir isna corpuibh doridhisi dochum beth*adh*, as
maircc do tuillf*edh* a fhercc, ar gét*ar* nem &
talamh air, & ar a shiol & ar a shém*en* go
brath, & i*ar* m-brath, ach muna dherna aith*r*ighe
n-diochra’. Ocus ro mhor-molsat*ar* in Coimdhe an*n*sin .i. Berach
*con*a cleircibh, & Don*n*ch*adh* & Tiop*r*aite,
*con*a mórshl*uaghaibh*. Ocus ro dheilighsett an*n*sin
Don*n*ch*adh* & Tiop*r*aite, & do-luidh cach dibh
dochum a thire; & gér bo san*n*tach a c-comrac, rob
ao*n*tad*ach* a scc*aradh* tre cumachtaibh an Choimdedh, &
t*r*e miorbuilibh Beraigh.


I*ar*si*n* do-rocht Cruimter Fraoch
& Daigh mac Cairill go Berach, & ro choisreccatt*ar*
an c-cathr*aigh*, & ro chumhdaighset h-í. Ocus ro
ráidset gibé no inghreimfedh nech dibh, go m-beittis a
t-triur 'na naimhdibh dó, & go m-biadh an Choimdhe
& muint*er* nimhe. Is an*n*sin ra raidh C*r*uimt*er* Fraoch:
‘Bidh í-so í*a*rthar cluana, & bidh i mo
cheall-sa a h-oirthir’. Ocus ro fáccbat*ar* na senor*aigh*
naemtha sin benn*acht*uin ag Berach, & do-luidh cách
dibh dia cill féin.


Is an*n*sin
do-luidh Berach go h-airm i r-raibhe Dobhtha i sentattaidh
sainemhail. Do-róine dano procept dó, &
día cloinn, & día chinedh aile, & ro
baistestair Dobhtha *con*a chloinn, & *con*a i*ar*taige, eter
fhiru & mná. Ocus is an*n*sin ro co*mh*ailledh an {folio 79b} faistine ro thircan Pat*r*aicc do Dobhtha. Do-luidh dano Berach dia catraigh.


Isin aimsir-sin dano ro aittrebh
Di*ar*m*ai*t eicces & a moirsheis*er* brath*ar* i r-Rathund
.i. Di*ar*m*ai*t, Tromra, Belech, Colu*m* D*er*g, Cruin*n*icen,
Brandub & Dubhan .i. an cleirech; do Ci*ar*raigibh *no Connacht* Luachra doibh iar
c-cinél. Fer sochr*aidhi* dano Diarm*ai*t, &
primh-eicces & ard-maigist*ir* druidechta *Aedh do éc, marbadh* Aodha meic Each*ach*
Tírmcarna ro ba rí *Con*nacht an tan-si*n*. Ocus is
é do-rad Rathon*n* do Di*ar*m*ai*t i f-fiachaibh molta do-roine
dó.


Ocus do raidh Berach fri Diarm*ai*t an feran*n* ro
thiomna Pat*r*aicc do d' faccbáil. Ocus ni ro fáccaibh
Diarm*ai*t an feron*n*. Mor t*r*a d' imnedh fu*air* Berach ag cosnumh
an fhearain*n* sin do mhuin*n*tir an Choimde, & dona macaibh
eccailsi no bheittis tara eís ina cathraigh ag fogn*um* do
Dhia. Do-lott*ar* dano Berach & Diarm*ai*t go ri *Con*n*acht*
.i. Aedh mac Each*ach*, do den*amh* breithe doibh. Ocus ro raidh
Di*ar*m*ai*t fri h-Aedh, damadh do Bhearach do-bher*edh* an feran*n*,
*co* *n*-dingnedh a áoradh, *co* *n*-eirsitis tri bulcca fora
dreich, & co m-beith on & aimimh & aithis
fuirre. Ní derna dano Aedh breth doibh, *ar* rob


---

p.34



 eccail leis *Di*ar*m*ai*t dia ghlamadh,
& rob eccail leis* Berach dano ar imat a fhert
& a míorbal.


Ocus ro shir Berach & Di*ar*m*ai*t
Éire (fo trí), & ni fu*ar*att*ar* i
n-Er*inn* nech do-neth breth doibh, *ar*na fáthaibh
c*ét*na. ‘Tiagham i n-Albai*n*’, ar
Diarm*ai*t. ‘Tiagam’, *ar* Berach. Do-lot*ur* dano i n-Albai*n*,
go h-Aedan mac Gabr*a*in, go rígh Alban, do den*amh* breithe
doibh.


Do-rala móir-fledh an tan-sin ag Aedhan
& ag maithib Alban, & ro báoi macr*aidh*
mór ag cluiche for faithche an *dúnaid*. Di*ar*m*ai*t immorro ro
báoi {folio 80a} cu*m*d*ach* mor d' édach
uime, & ro bói delb deg-duine leis. Berach immorro ro
baoi sidhe ag cumd*ach* a anmha, & ni raibhe ag cumd*ach* a
cu*ir*p, & ro báoi go deróil. Ocus ro imthigh
Di*ar*m*ait* go h-opan*n* résan cleir*ech*, & ro raidh
frisan macraidh: ‘Chuccaibh an breccaire; geibidh otrach &
maidedha & clocha dó’. Ocus ro gabsat an macraidh
do laimh i*n*ní-si*n*, & ruccs*a*t ruath*ar* dochum an
clei*righ*. Dercais an cleir*ech* forra. ‘As cett daoibh’, ar an
cleir*ech*, ‘gion go f-fedtáoi anní
t*r*ialltaoi’. Ro lensat a c-cosa don talamh, & ro lensat
a lamha dona *ceppaiph* & do*n*a
c*r*an*n*aibh ro bat*ur* inntibh. Ocus ro sói cruth &
dealbh doibh, & ro fhast Dia fon samhla-sin iatt.


Ocus do-chuaidh Berach & Diarm*ai*t
iarsi*n* go dor*us* an dún*aidh*, & ros-gabh fuacht
mor isi*n* dor*us*. Ocus ro bat*ar* da charn nó dá mhul
mora don (sne*cht*a) i n-dor*us* an dún*adh*. Ro
raidh Di*ar*m*ai*t: ‘A b*r*eccaire, dia m-bat
(fír)-chleir*ech*, do dhénta tene do*n* da
mhul snechta ud, go n-dernmáis *ar* n-gor*adh* fris’. ‘As
ced doibh’, ar Berach, ‘teine do dénamh dhibh. Eircc-si
& séitt íatt’. Do-chuaidh Di*ar*m*ait*,
& ro seit an dá mhul shnechta, & ro
lasatt*ar* amhail crion*n*, & do-róine Di*ar*m*ait*
& Berach a n-gor*adh* fríu.


Ro h-in*n*isedh dano do Aedhan na ferta-sin
& na miorbuile; & do-ráidh Aedhan fría
druidhibh: ‘Fion*n*ta libh cia do-roine na ferta-sa & na
miorbuile’. Ocus do-chúat*ar* na draoithe ar a c-*cliathaibh* cáerthain*n*,
& tucc*adh* dano nua corma doibh. Cethr*ar* dano líon
na n-d*r*uadh, & ro raidh an cétna fer dibh:


> **[Druid 1]**1. Berach go m-bith-buadaibh,
>   
> Bruth óir a h-*oireanach*,
>   
> Er*iu* ina rig-rathaib
>   
> Ina roim ráin brathaibh
>   
> Ina roimh *ráin*.
> 
> 
> 
> 
> 



Ro raidh an dara fer dibh:


> **[Druid 2]**1. Ni fhuil náemh
> n*ár* ett*r*ocht,
>   
> na naemh-ogh adhamra,
> 
> 
> ---
> 
> p.35
> 
> 
> Ro soisedh coi*m*hfherta
>   
> Fri {folio 80b} Berach m-bith m-buadhach
>   
> Ón Badhgna
> báin.
> 
> 
> 
> 
> 



Ro raidh dano an tres drái:


> **[Druid 3]**1. Berach mac Nemhnaill,
>   
> Meic Nem*ar*gen nert-niadaigh,
>   
> Ní mar cin talm*ain*,
>   
> T*r*om, t*r*én, tairpt*ech*, tabh*art*ach,
>   
> Fris tibhre a
> fhercc.
> 
> 
> 
> 
> 



Ro raidh an chethramhadh d*r*áoi:


> **[Druid 4]**1. A luaithe faillsighther,
>   
> A thrici tintoth*ach* uilc,
>   
> *Mac* Oeng*us*sa, meic Erca Deircc.
> 
> 
> 
> 
> 




Ocus do raidhsett na draoithe fri
h-áedán: ‘Berach naom úasal airmittn*ech*
do-deach*aidh* a h-iath*aibh* Er*enn* .i. on Badhgna a criochaibh
*Con*n*acht*. Ocus fer dana immaille fris dot' ion*n*saigh*idh*-si do
dén*amh* réire ferain*n* doibh. Is e do-roine na
ferta-sa & na miorbuile, & atad i n-dor*us* an
dún*aidh*’. Ocus do-radadh isin dún fo
chettóir; & do-rad Aedhan a oigh-reir do Berach,
& do-roine sléchtain dó. Ocus ro
slán*aigh* Berach an macr*aidh*.


Ocus ro edhbair Aodhan an dun do Bherach. *Con*adh
h-í sin Eperpuill .i. cathair atá ag Berach i
n-Alb*ain*. Ocus ro edbair an rí rígh-err*edh*
féin, & o gach rí ina diaigh dó,
& mór-cuairt Alban, & día shamhadh ina
dhíaigh. Ocus ro edhb*air*set an mhacr*aidh* a mancine fein,
& maincine a síl & a seim*en* go bráth
*con*a c*r*ich & *con*a feran*n* do Bherach. Ocus do raidh
Aedhán gomadh é, Aodh mac Brénain*n*, ri Tethba,
& Aodh Dubh, mac Ferccna, rí Breifne, do dénad
breth doibh i n-Eirin*n*.


Ocus do-lottar dochum n-Er*enn* doridhisi .i. Berach
& Díarm*ait*. Is an*n*sin tarlat*ar* co h-áedh
n-Dubh mac Suibhne .i. ri Ul*adh*. Ar-roétt dano Aedh Dubh co
failte móir inní naemh Bherach; & do-rad
onóir móir dóibh. Ocus ro edhbair an dún i
r-n raibhe do Bhear*ach*. *Con*ad ísin Clúain na
Cran*n*cha i n-Ulltaibh, & ataid manaigh im*dha*
~~friu~~ *in*n*te*. Ocus fa lía
rea faisnéis ina sin i n-dénan*n* Berach d' fertaiph
& do mhiorbhuilibh in*n*te.


Ocus do-dechat*ar* iarsin co h-áedh n-Dubh mac *Fergna*, {folio 81a}
& go h-Aedh mac Brénain*n*, do dénamh rere
doib. Ocus do-rons*a*t comdáil do ló cin*n*ti. Ocus is
an*n* do-ronsat in comdáil-si*n* oc Lios Ard Abhla a Muigh
Tethba. Do-luidh Berach & Diarm*ai*t cách dibh dia
n-íath feissin in oidhce resin comhdáil. Ocus do-ronsat
frithcomhdail arnamharach ag a*n* sgíach ata *i
T*ir** Troma a Rathan*n*; & ni dhechaidh


---

p.36



 Berach isin f*r*ithcomhdáil acht do-luidh focettoir
g*us*in c-comhdáil go Lios Ard Abhla.


Ro báoi dano socr*aidh*e mór isin
comhdáil-sin .i. ro báoi Aodh Dubh mac Ferccna,
& sluagh Breifne maraen ris. Ro báoi áedh mac
Brénain*n*, & sl*uagh* Tethbha maráen ris. Ro
batar soch*aidh*e do naemaibh isin dáil-sin. Ro bai Daigh mac
Cairill, & Cruimter *Fráoch*, Mancán, &
Cíaran, Mael & Aelitir, Failbe Find, & Dha
Cúa, Samhtan*n* & Arnáin; & ro battar
náeimh im*dha* ele asin c-comhdáil-sin.


Do-roine dano Bear*ach* mór do fhertaibh
& míorbuilibh isin comhdáil-sin, &
rainic Di*ar*m*ai*t iarsin isin c-co*mh*dáil, &
do-róine éccn*ach* Beraigh. Ocus do raidh
inní-so: ‘A bhreccaire, ní scé fan dernsam
comdáil i Rathun*n*’. In an*n*sin do raid Ber*ach*: ‘As
tualaing Dia a tab*airt* *con*icce-so’. Ocus tu*ar*ccaibh an
chumhachta diada an scíaich i n-aírde isin áer,
& nell impe, & ros-fucc iarsin go raibhe uas in
comdáil. Ocus ro raid Berach fri Di*ar*m*ai*t: ‘Féch i
n-áirde’; & ro fech Di*ar*m*ai*t, &
at-*con*n*air*c an scíaich, & ro an da
égnach. Iarsin ro leigeadh an scíach go foill docu*m*
talm*an*, con*us* tarla foran clad a raibhe Aodh mac Brenain*n* ina
suidhe, & is amlaidh ro báoi an sccé forsan
cladh, amhail as an*n* no fasf*adh* tre talmai*n*.


Ocus do-dheach*aidh* imdherccadh mór an*n*sin
d' Aedh mac Brenain*n*. {folio 81b} Ocus ro aghsatt na
sluaigh inní sin, & ro mhor-molsat an Coimdhe
& Berach; conadh dó-sin ro ráidh an file:


> 1. Toccb*ais* Berach leis an sciaich
>   
> Don muigh ar a m-bittis na sl*úaigh*;
>   
> For érim g*us*in cladh caemh,
>   
> Fora m-biodh Aedh mac Brenain*n* buain.
> 2. Ticc a ruidhedh Aodha aird
>   
> Risin firt maerdha gan meircc;
>   
> Gnuis rígh Tethbha, druim d*ar* úir,
>   
> *Conus* tarla 'na dlúim n-deircc.
> 




Iarsin tainic álgh*us* codalta d' Aedh Dubh
mac F*er*gna, do rí Breifne. ‘A Shamhtan*n*, mo chen*n* it
ucht, a chaill*ech*, go n-dernar codl*udh*’. Do raidh Samthan*n*
fri h-Aedh n-Dubh mac Ferccna: ‘Eirigh go Berach, &
cuin*n*igh f*air* do dhath do chlaochlódh’. Do-luidh dano
Aedh go Berach, & ro raídh fris go n-dingnedh a
oigh-réir, dia cáemhcloidhedh a dath. ‘As tualaing
Dia’, *ar* Berach. ‘T*ar*r, & tucc do chenn fam
chocaill, & codail’. Do-ratt Aedh a chenn fo cochall
Ber*aigh*, & ro chodail; & ro fer cioth flech*uid*
focettóir. Ocus tu*ar*gaibh Aodh a chenn on cochall amach,
& is e laoch ro ba fin*n*e do laochaibh dom*ain* é. Is
an*n*sin ro raidh aoin-fer da muin*n*tir fein fris: ‘Dar lim as Aodh
Fion*n* anosa antí rop Aodh Dubh o chían*aibh*’. Ro
raidh Berach: ‘Bidh Aodh Finn a ain*m*, & ain*m* a
shíl & a shem*en* ó so amach go t-tí an
brath’. *Con*adh de-sin ain*m*nigt*er* slio*cht* Aodha Finn


---

p.37



 o t-tad riogr*adh* *Oirthir*
*Con*n*acht*. Ocus ro edbair Aodh Fin*n* a righerr*edh* &
righ-err*edh* gach rígh ina diaigh go brath, &
screpall gacha cathrach ó a síol & o a seim*en*
go brath do Bheruch.


Do-chuatt*ar* iarsin na sluaigh a muinighin na Trinoide, go ruccadh an fír-Dhía breth
fírén eter Bherach & Di*ar*m*ai*t. Is an*n*sin
ro raidh {folio 82a} an t-aingeal uasna sluagaibh:
‘La Berach a dúth*aigh* oniu co tí an b*ra*th’. Is
an*n*sin ro raidh Aodh mac Brenain*n*: ‘At-chluinti go rucc an
t-aing*eal* an m-breith .i. a tír la Berach go tí an
brath’. Ro ferccaighedh Di*ar*m*ai*t donní-si*n* fri h-Aedh
mac Brénain*n*. ‘Ocus dar lem atátaoi-si aga radha ina
diaigh’. Ocus ro fhoslaic Di*ar*m*ai*t a bél do den*amh*
gláimhe dígin*n* d' Aedh mac Brenain*n*. Ro raidh Aodh
mac Brénainn fri Berach: ‘Ar do chumairce damh-sa, a
cleirigh, riasan f-fer n-dana’. Eírgis Berach go Diarm*ai*t,
& do-b*er*t a bhois fría bél, & ro
raidh: ‘Ní thí áoir na mol*adh* tar an m-bel
san tre bhithbe, & foclaim bad comhain*m* an láoi-so a
c-cion*n* m-bl*iadhn*a th' oidhidh’; & ní ro
fétt áoir na mol*adh* do den*amh* o sin amach. Ocus ro
sáeradh Aedh mac Brénain*n* andsin tre rath m-Beraigh.


Ocus ro edhbair Aedh a righ-err*edh* fein,
& righ-er*redh* gach righ ina diaigh, & screpall
gacha cathrach ó Airther Tethba, & o a shíol
fein, & ó a seim*en* do Berach go brath. Is an*n*si*n*
ro raidh Berach: ‘As ced don scíaich dol goa h-ion*adh* fein
doridhisi’. Ocus ro thóccaibh cumh*achta* Dé an
sgiach goa h-ion*adh* fein doridhisi i r-Rathon*n*. Ocus ro
sccaoil*edh* an comhdail fon ion*nus*-si*n*.


Do-luidh dano Ber*ach* dia cathraigh. Do-luid
Di*ar*m*ai*t go Rathon*n*, & e
tuirs*ech*. *Ar*namárach dano do-luidh Berach go h-ait i
r-raibhe Di*ar*m*ai*t, & ro raidh fris an feran*n* d'
fagbáil. Foro-fáccaibh Di*ar*m*ai*t an f*er*on*n* do
Bherach; & forro-faccaibh Cruinicéin, &
for-faguibh Dubá*n* a*n* cleir*ech*. Do-luidh Berach go
h-áit i r-raibhe Tromra, & ro raidh fris an f*er*on*n*
d' fágbail. Ocus ro raidh Tromra nach fáicfedh go brath. {folio 82b}
 Ro raidh Berach fri Tromra: ‘As ced duit
dol fon talm*ain*’. Sluicis an talamh fochettóir
Tromra. Do-luidh Berach go Belach, & ro ráidh fris an
feran*n* d' fagbáil. Ro raidh Belach, nach fúicf*edh* go
b*r*ath. ‘Is cett duit-si’, ar Berach, ‘dol fon talm*ain*
fód comh*air*’. Sluiccis an talamh go h-opan*n*
Bélach. Do-luidh Berach go Colum n-D*er*g, & ro raidh
f*r*is an feron*n* d' fágb*ail*. Ocus ni ro
fháccaibh. Ro chuir Berach Colum fon talm*ain*. Do-luidh roimhe
Berach go Brandubh. Ocus do ráidh f*r*is an feran*n* d'
fáccb*ail*, & ní ro fháccaibh. Ro
chuir*edh* dano Brandubh f*on* talm*ain*.


Do-luidh dano Di*ar*m*ai*t *ar* chom*air*ce espuic
Soichill go Baislic. Anais an*n*sin co cend m-bl*iadhn*a. An lá
a c-ciond bliadhna ro gabh Di*ar*m*ai*t for éccnach
Ber*aigh*. Ocus ro raidh: ‘Is aníu ro gheall an
bréccaire bás damh-sa’. Increchais epscop Soichill
inni Di*ar*m*ai*t:


---

p.38



 ‘An doigh lat-sa na fil co h-oidhce fedh frisa
t-tios*adh* bás duit? Eirigh-si isin ecclais, &
dúin fort h-í’. Do-luidh dano Di*ar*m*ai*t isin
ecclais, & dúnais fair h-í.


Tarf*aidh* immorro damh all*aidh* do lucht iarthair
an fherain*n*, & do-lott*ar* ina degh*aid*, eter cois
& each, eter choin & duine. Do-luidh an fiadh i
m-Baslec, & anaiss allanoir don ecclais fo comh*air* na
fenist*r*each. Ro báoi mór g*air* ag cách im*m*on
fiadh. At-*r*acht Di*ar*m*ai*t co h-opan*n* dia fhios cidh ro
búi an*n*; & tainic gusan seinistir, & ro
báoi ag fég*adh* t*r*ithe amach. Ocus ro teilcc fer don
lu*cht* ro bhat*ar* i n-degh*aid* an fhiadha urchar do ghae sealcca
frisan f-fiadh. *Conus* tarla tresin seinistir do Di*ar*m*ai*t ina
braghaitt, co torchair *ar* lár na h-ecclaisi, {folio 83a} co fuair bás & oidedh la breithir m-Beraigh isin ló a c-cionn bliadhna iarsan c-comhdail. Terna
immorro an fiadh, & h-é slán.


O 'tchuala immorro Cú Allaidh mac Di*ar*m*a*ta
sin, & do-luidh do *féghadh* Rathon*n*, & da
mallachadh ná fásadh arbh*ar* tre talm*ain* an*n*,
& na beith blio*cht* ag boin, & na beith mes for
cran*n*aibh ina coilltibh, do fheghadh a suil. Naenbar dano diberccach
dó.


Is an*n* do-rala Berach i n-Dún Imgáin
i Maigh na f-Fert, & Conchennán ina fharr*adh*. Ro
foillsighedh do Bherach Cú Allaidh do dhol frisan
toiscc-sin. Ocus ro fáidh Berach Coincen*n*án ina
dhegh*aid*. Ocus ro ráidh Berach fris: ‘Fúaccair-si
iad sin ar t*ús*’. Do-luidh dano Coincen*nán* a
n-degh*aid* na n-díberccach, & rucc forra a slighid an
ch*ar*p*ai*t; & ni ro fúac*air* forra an*n*sin, acht
*ni* ro theilcc forra inní ro
búi ina laimh. Co ro iompo Cú Allaidh a agh*aid*, co
t-tarla do a t-tul a édain, co n-deachaidh trena chend, co
torc*air* eter a mhuin*n*tir. *Co* *n*-eb*er*t: ‘Tóccb*aidh*
mé go luath go mull*ach* an t-sleiphe, go f-faicer uaim *ferann* Ber*aigh*, co ro mallach*ar* é go
luath do mull*ach* an t-sleibhe’. Ocus ro toccbatt*ar* é
g*us*an máoil-sliab, & ro ba m*ar*bh Cú
All*aidh* an*n*sin; & ni fac*adh* ní acht daire
n-dímain, & as éttorthach sei*n* dogrés;
& ro theichsett a mhuin*n*ter uadh.


Ocus do-ruacht Conchen*n*án chuicce,
& ro ben a trilis de, & rucc leis do chomhartha;
& rob eccail lais dano an cleirech, ar ni eb*er*t fris duine
do mh*ar*b*adh*. Ro bhen slait, & ro chor*aigh* an trilis
fuirre arin ach*ad* '*ar* n-dol asin c-coill. *Con*idh {folio 83b} de-sin ainmnighther Ach*ad* Cuileb*urr*. Do-luidh dano
Coinchend*án* go h-áit i raibhe B*erach*; & ro
foillsigheadh do Berach an gniomh do-rin*n*e *Con*ceand*án*,
& ro bá ro-olc la B*erach* duini do mh*ar*bhadh;
& do-roine *Con*cend*án* aithrighe. Do-cuatt*ar*
immorro muin*n*t*er* Con Alltadh *ar* seachrán,
*conus*-t*ar*latt*ar* go h-áit i raibe B*erach*, & ro
slechtsattar do B*erach*, & do-ronsat aithrighe, &
do-radsat a maincine do B*erach*; & is íad sin
muint*er* Cille Lallóg, & is é B*erach* ro
faguibh inte iad.


I n-aroile ló dano do-luidh
seisr*ech* B*eraigh* ar dhasacht


---

p.39


*asinn* cathraigh
(ac) Rathand; & do-lotar á Cluain
C*air*pthi, & do-lot*ar* t*air* Sionaind a Cluai*n* Deoinsi,
& a Chluain Inchais, & a Chlúain
Dártha, & eiste-sidhe gonuighe Ath na n-Dham. Sois
Cí*ar*an Maol fora annsin; & de-sin ainmnighther Ath
na n-Damh; & do-lott*ar* ina frithing i Túaim Us*ci*,
& t*ar* Sionain*n* siar; go rabatt*ar* tuirsigh (.i. na
man*aigh*) co mor de-sin. Ocus do raidh B*erach*, cidh mór no
sirdís na daimh, co n-dingnittís a l-laa *ríana* óiche.


Do-lot*ar* immorro na daimh fon dithrebh i n-E*ar*ed
Lara, & go Ed*ar*gabhail, & go Raith Fe*ar*chon,
& co Cluain in Buicc Fin*n*, co Caill na n-Glasán,
& co Lios Dúnabhra, & co Fan na m-Bhachall,
& co Cl*ar* Lis mic Cíaráin i Maigh ái,
& co Cluain Ingreac, & co Clúain Cái
& go Léna Ghlúin áin, & isin
sliabh, & i Dubhcaill, & a Rin*n* Daire
Abréni, & a Tuaim Achad, & a Rathon*n*
doridhisi, & do-ronsat a lá *ria* n-aidhche. Ocus ro bháoi a c*r*andach
forra, & an i*ar*on*n* na n-dheaghaigh in comhfhad-sin uile,
& ro dhe*ar*gs*a*t isna h-ionaduibh sin uile; & is
lá B*erach* gach ion*adh* in ro dheargs*a*t, & is
ón sgat t*ár*na damhuibh in la-si*n* ainmnighther
Sgathoch i Rathon*n*.


{folio 84a} I n-*ar*aile aims*er* do-luidh Coluim
Cille mac Feidhlim*idh*, i*ar* m-bhris*edh* chatha Chúile
Dreimne, go B*erach*, *ar* ni fh*uair* fáilte ag náomh
aga t*ar*aill conige sin. Teagmuing dano g*ur*bo adh*aigh* domn*aigh*
an adhaigh-sin. Ocus ro bean in t-aistire moch-trath in clog i
c-Cluain Coirpthe. Is an*n*sin do-luidh Col*uim* Cilli dar Magh
Ráthoin*n*, & suidis i c-cin*n* desc*er*tach in
tóch*air*; & ata cros & an*n*oit an*n*sin. Ro
foillsigheadh do B*erach* anní-sin, & do-luidh a
c-comdhail Col*uim* Chille, & bean*n*achais do. Beann*ach*uis
Coluim Cille dó-san, & ro fear Be*arach*
mór-fhailti f*r*i Coluim Chille, & ro ráidh
fris ‘Tíagham fodechta don chathraigh’. ‘Nocha ragh-sa
dom chasaibh anno*cht* dhi’, *ar* Coluim Cille, ‘ar tainic an
agh*aigh* domhnaigh’. ‘Berat-sa liom tú’, *ar*
Be*ar*ach, ‘*ar* mo mhui*n*’. ‘Ni bher*air*’, *ar* Colui*m*
Cille, ‘an agh*aidh*-si reamhom ano*cht*
di’. ‘Bérat-sa’, ar B*erach*, ‘tú, &
do chúl reamhat’. Ro iomch*uir* dano B*ear*ach Col*uim*
C*ille* ar a mhuin, & cúl cáich dibh
f*r*ía cheile, go rochta*tar* in p*r*ain*n*teach, & ro
léig ar l*ár* annsin.


Ocus ro m*ar*bh*adh* in 'damh' is
added above the line unnecessarily.

t-seisr*ech* an aidhchi-sin
dó, & do-rons*a*t aont*aidh* & cotach,
B*erach* & Col*uim* C*ille*; & for-fhagaibh C*oluim*
C*ille* fagbhala maithe imdha i c-Cluain Coirpthe; foro-fhagaibh neam
dia sagart, & dia h-ab*aidh*, acht go n-de*ar*na ern*aigh*the
fo trí ag crois Coluim Chille co coibhérta; ro fagaib co
tibhértha c*um*maidh f*r*is féi*n* *ar* neam dá
gach manac B*earaigh* nó rachadh día ailithre chuca. Ro
fhagaibh in soisg*él* ro sc*r*iobh día láim
feisin, a c-com*ar*ta a áenta & B*earaich*; &
faro-fhagaibh moir-bhean*nacht*ain ag B*erach*, & ro luidh
fora shétt.




---

p.40


I n-araile aims*er* do-deach*aidh* dochma mór i n-Érin*n*. Is an*n*sin ro
boi {folio 84b} Laeghachan ar Loch Laeghacan ina inis
fein, & ni raibhe biadh aicce. Do-luidh dano d' iarr*aidh*
bidh *con*a ceithirn, & ro fhaccaibh a séit*chi* isin
inis, & si torr*ach*, & oen-ben ina farr*adh*;
& ro raidh ria, dia m-beiredh lenamh dara a aeisi, a
mh*ar*b*adh*, ar ni raibhe aca acfaing a 'leo' added
above the line unnecessarily.

lesaighthe. Ocus rucc an ben mac
dar a éisi, & ro fiarf*aigh* an ben ro báoi ina
farr*adh*, cr*ét* do b*adh* indénta f*r*isan mac;
& ro raidh si: ‘A mh*ar*badh’. Ro raidh an ben ele:
‘As cora a breith go cleir*ech* na cille-si thi*ar* dia
bhaisttedh. Ocus tabh*ar* a mhancine dó ar a beth*ugh*adh’.


Deisidh dano leo an comhairle-sin, &
tucc*adh* go Berach; & ro bhaistt Berach an mac, &
as é ain*m* tucc*adh* air, Ineirge, & ro h-edhbradh
mancine a bhí & a mhairbh, & mancine a
síl & a seim*en* co bráth do Berach, ar a
leasucch*adh*. Ocus ro raidh Berach: ‘Berar an mac dochum a
mhath*ar*, & ticf*adh* cob*air* coda & máine
dóibh’. Ruccadh an macan docum a mhath*ar* la breithir an
cleirigh.


M*ar* ro bhatt*ar* na mna an*n* co
c-cúalat*ar* in fuaim *is
in osnad*. Do-luidh an bhen dia fechain, & ní
facagt*air* nach ní an*n*. An cualatar dano an tres fea*cht* in
fúaim, & do-cuaidh an ben an tres fecht dia dechai*n*,
& ro báoi brádan mor an*n*, &
dobhrán aga tharraing i t-tír. Ocus do-cuaidh an bhen,
& ro tarraing an bradán for tír, &
nír cu*mh*aing a iomch*ar* ar a m*ét*, & ro
gair an mnáoi ele, & ruccs*at* ina n-dis *ar* eiccin
leo an bradan, & ro urlamhaighsett, {folio 85a} & ro tocaithsett*ar* a n-dáethain, & ro lionsat*ar* focettoir cíche math*ar* an meic do
loim, & ro saoradh an mac amlaidh-sin.


Laeghachan immorro do-luidh i c-ciana, & do-rala baile dó, & a dhaoine uile, ar n-écc,
& a bhae & a bhuár *uile* an*n*, & do-rochtattar leis dochum a
thíre, & cuiris nech reimhe dia fhios an rucc a bhen
lenamh, & má ruc, *in* ro
mh*ar*bh*adh*; & fu*air* an mac, & é
béo, & do-cuaidh go h-air*m* i r-raibhe Laeghachan,
& ro i*n*nis dó. Ocus ro ba faoil*idh* Laeghacan don
sccel-sin, & do-luidh dia inis i & ro fhi*ar*f*aigh*
fochan*n* beth*ad* an meic, & ro in*n*is a mathair gurab
é Berach ro bheth*aigh* é; & go ro h-edbradh a
mhanchine dó. Ocus do-luidh Laegach*an* go
Berach *con*a oigh-réir dó, & ros-cind manchine
an meic go brath do Bherach.


Araile aims*er* do-chuatt*ar*
h-Í Briuin na Sion*n*a & Cu Cathfaidh a ri do dol d'
orccain ina focland ro bhatt*ar* ar com*air*ce Ber*aigh*. Ocus
do-lott*ar* do denamh na h-oirccne. Is an*n* ro baoi Berach i c-Cluain
Coirpthe, & ro foillsicc*edh* dó inní-sin;
& do-luidh a frithséttadded above the
line by a later hand unnecessarily.

don t-sluagh. Ocus
im-acomhraic doibh & do*n* t-sl*uagh* ag Bun Sruthra. Is
amlaidh ro baoi Berach, & an glasan ina laimh, & ro


---

p.41



 raidh re *Con* Cathfadh & risan sluagh anadh occa. Ocus ni ro ansat, acht do-chuatar seocha dia sharucc*adh*, co *rochtatar* na cathae co ra batt*ar* arin *mónaidh* allandes do Bhun Sruthra. Feghais Berach uadha íatt. Benais a clocc forra. Sluicis an mhóin íatt focettoir *con*a righ, & do-róine loch don mon*aidh* g*an* fu*irech*; {folio 85b} & do-cíther la tascc righ an
sluagh-sin, & a n-gai fria n-ais.


Do-lott*ar* dano Dicholla & Toranach uatha a
n-degh*aidh* an t-sluaigh, co t*ar*la Ber*ach* doibh. ‘An accam’,
*ar* Berach fri Dícholla. ‘Anfad’, ar Diocholla;
& ro raidh fri Toranach anadh aige, & ro an. Is
an*n*sin ro cualat*ar* mor-gháir an t-sluaigh aga slucc*udh*
do*n* món*aidh*, & loch ar t-te*cht* t*ar*sa. Ocus ro
fhiarf*aigh*set cidh dos-faraill. Ocus do-cuaidh Berach doibh
anní dos-faraill. Ocus do-dhechaidh omhan mór doibh
focéttoir, & ro shlechtsat do Bherach, & ro
raid Ber*ach* fri Dicolla: ‘An flaithi*us* i r-raibhe Cu
Cathb*aidh*, biaidh occ*u*t-sa & 'gutt síol go
dheiredh an dom*ain*’. Ocus do-rad benn*acht*ain do
Dhícholla & do Thoranach & dona
h-úaitibh ro battar immaille fríu.


Is an*n*sin tainic oen-scolocc
terno on t-slog chuca. Ocus do *raidh* fri
Berach: ‘Ar do choma*ir*ce damh, a chleir*igh*’. Dechais Berach
co h-opan*n* h-e, & t*r*iall*aidh* an cloc do bein air, dia
cor fo*n* talm*ain*, & ro *aitchestair* Dicholla & Toranach
ain*m* De fri Ber*ach*, na ro mhalartnaighedh an scolóc;
& ro raidhset: ‘Is uathadh duin*n* anosa, &
reccmaít a les h-é’. Ocus ní ro mill Berach
h-e. Do-roine *an fer sin* aith*righe*, & do-rad a
ogh-réir do Bherach. Ro fhaccaibh Berach do gan dol t*ar*
nonb*har*, & fer leapta righ uathaibh, acht go m-beittis da
réir. Is an*n*sin targaidh Díocholla & Toranach
a mancine do Bherach, & ni ro gabh inní-sin. Ro
cin*n*sett an*n*sin righ-err*edh* a rígh, & screpall
gacha cathrach {folio 86a} & gacha gar-meic,
& gach meic sethar, & cech dalta do-béradh
gacha tres bliad*hna*; & ro saerait am*laidh*-sin.


Araile aims*er* do Berach a c-Cluain
Coirpthi, fáidhis man*ach* fri h-umhalloitt uadh i Rathond,
Sillen a ain*m*. *Conus* tarlatt*ar* dó naenb*ar* diberccach,
tangat*ar*a h-Airther Tethba do dhenamh fogla i c-Con*nachta*,
& ro marbhsat an manach, & tangattar iter a cend
& a cholan*n*. Ro foillsighed do Berach inní-sin,
& do-luidh co h-opan*n* dia n-ion*n*saig*idh*. Ocus tarraidh
iatt os cind a*n* m*air*bh. O 't*con*ncat*ar* immorro na dibercc*aigh*
inní Berach, do-cúaidh do ráith léo a
mh*ar*badh, & ros-gabsat a n-gaei dia m*ar*b*adh*. Ro lensat
a la*mh*a dia n-gaoibh, & ro lensat a n-gai don charraicc
bói a c-comhfochraibh doibh, & méraitt slechta
a n-urlan*n* in*n*te go brath.


Do-rons*at* aithr*ighe*, & ro raidhsett fri
Berach: ‘Na gad nem forain*n*, & h' og-réir duit, a
cleirigh’. Ros-anaic Berach an*n*sin iad.


---

p.42



 Ocus ro raidh fríu: ‘Coraighidh an cenn frisin
meidhe’; & do-ronsat amlaidh. Ocus ro gabh Berach simhin
luachra asi*n* p*or*t-lin*n* luachra ro bói a c-comhfocc*us*;
& do-roine ern*aigth*e ind, & ro coraigh im bragaitt
in m*air*bh, & at-racht focéttoir; *conidh* desin atad
sibhne *Beraich* go brath. Ocus for-faccaibh
Berach mór-rath forra; for-faccaibh dano dona diberccaibh gan a
siol do dhol t*ar* naenbh*ar* go brath, & for-faccaibh fer
umhaloitte uadhaibh i c-**Cluain Coirpti**; & {folio 86b} gach tan no biadh, gú na biadh acht aoin-fer a n-degh*aid* a ceile dibh. Ocus is*edh* on comaillter fós,
& comhaillfider go brath. Ocus do-luidh fer umhaloitte la
Berach, & ro deilighset amhlaidh-sin.


Araile aimser ro cin*n* Colman Caol
Cluana h-Ingrech dol do Roimh; dalta dano do Ber*ach* eis*id*e. Ocus
is e Berach ro ordaigh e i c-Cluain Ingrech. Taraill aga oide
& aga maigistir .i. ag Berach. Fuabrais Berach a fhostt*adh*,
& ní ro fett. Imthigis Colmán Caol, &
do-luidh Berach leis sealat 'san slighidh. Comraicit no
do-rala doib & do Chiarán Maol i cind na
faitce. Ocus fuabraid & Cíar*an* Maol Colmán
Cáol d' fosttadh doridhisi. Ocus ro raid Colmán
cáol, na h-anfadh no co f-faicedh dia suilibh in
Roimh. Sénais Berach an t-áer, & do-bert
air*r*de na croiche d*ar* roscc Cholmáin Caoil, &
at-*con*ncat*ar* a t-tríur, Berach, & Colman
Cáol, & Cíar*an* Máol, inní
Roimh, & ro molsa*tar* an Coimde an*n*sin, &
do-ronsatar cros & an*n*oid an*n*sin do Bherach, &
do Chiaran Máol, & do Colman Cáol. Ocus
do-ronadh cros ele do Pol & do Pettar; & as ionan*n*
do neoch ion*n*saigidh na c-cros sin & do imeochadh a
coi*m*hmeit do shligidh na Romha. Ocus ro fosd Colman Caol annsi*n*.


Acht ata ní chena; no go n-airemhter gainemh
m*ar*a, & rettlan*n*a nimhe, & an fér
& na h-uile luibhe fhás*us* tre talmain, & an
drucht fás*us* *no* an*us* forsan fér & forna
luibibh, ni h-airemhthar uile ferta naomh Beraigh. Fear firen t*r*a an
fer-sa. {folio 87a} Aon-gloine aicnid, amail
uasal-at*hair*. Fir-ailithir .i. o cr*idh*i & o
anmui*n*, amail Abram; cennais, dilgadach, amail
Maoisi. Salmcetl*aidh* molbtach, amail D*aui*d. Escca'no estad' inserted above the line.

 egna &
eolais, amail Sholmai*n*. Least*ar* tocc*aidh*e fri fuaccra firinne,
amail Pol n-aps*tal*. Fer lán do rath & do deolaigecht
an Spir*ai*t Naeim, amail Eoin macan. Lubh-gort cain co cland*aibh*
súalach, gescca finemhna co tort*aigh*e. Tene thaidlech go
n-g*r*is ghoir*tigh*e & tesaigte na mac m-beth*ad* im andadh
& im ellscoth deirce. Leo tria nert & cumh*ach*ta;
colum ar cennsa & diuite, nathair ar treabhaire &
tuaicle fri maith; cennais, umhal, áilgen, inísiol, fri
macaibh beth*ad*; fordorca eiccennais fri maccu báis; mogh
sáeth*air* & foghnama do Criost. Ri ar ordan
& cumhachta fri cuimreach & fuaslaccadh, fri
saor*adh* & daeradh, fri m*a*rb*adh* & beoucc*adh*.




---

p.43


I*ar*sna mor-miorbuilibh si t*r*a, iar
toduscc*adh* m*ar*b, iar n-íoc clam & dall &
bac*ach*, & gach tedma *ar*cena, & i*ar* n-oirdnedh
esp*oc* & sacc*ar*t & deochan, &
áesa gacha graidh isin ecclais *ar*cena, i*ar* f*or*cetal
soch*aidh*e & iarna m-baistedh, iar fothucc*adh* cell
& mainistrech, íar t-traethadh ealadhan iodhal,
& druidechta, ro comfoiccsigh laithe a etsechta antí
naemh Beraigh, & a techta dochum nimhe; & ro
art*r*aigh aingeal dó ria n-dol dochum nime, & ra
raidh ris, co raibhe mór deithite in Choimdhe ime, &
imo mhancaibh, & imo cathraigh; & ro raidh cidh cia
*con*aitcedh aitche fíren foirbhte aire, co tibertai dó,
& ro foillsigh do laithe a thechta dochum nimhe.


Ro thocaith immorro Berach a bheth*aid* i n-aoinibh
& i n-urn*aigh*te & i n-alms*an*aib, h-i fiadhnaisi
an Coimdedh. Ar-roet immorro *Berach*
comain & sac*ar*faic o *Thalmach* *& ro
athain* a foirb & cennacht a cathrach & a mhac
n-eccailsi dó. Ro fáid a sp*ir*at dochum nime,
& ro h-adna*cht* a chorp an*n*sa tigh dorcha co
n-onóir móir, & co n-airmittin, co f*er*taibh
& co miorbuilibh abh*us*. Bidh mo go mó*r* a n-dail
brátha an tan thaitnifes amail grein i n-nimh i
n-áont*aidh* apstol & deisciop*al* Iosa, i
n-aont*aidh* daon*nacht*a & diadachta meic Dé, i
n-aent*aidh* na naemh-T*r*inoide uaisle, Ath*air*, Mac, &
Spir*at* Naemh. Ailim *trocaire* meic De uile-cum*acht*aigh tre
imp*idh*e naemh Beraigh dá f-fuil líth &
foraithmet i n-eccailsibh úaisle im*dha* isin laithe-si, co
risam, co ro airiltnighem, & co ro aitreab*am* in riced, in *secula
seculorum*. Amen. Finis.


[3](javascript:footNote('G201000/note003.html'))




---

p.44


{folio 224a}Betha Brenainn Clúana Ferta
---------------------------


#### i


*BEATUS UIR QUI
*TIMET* DOMINUM; IN MANDATIS EIUS UOLET
NIMIS’’*

Ps 111.1

.
Is fechtnach firenta, & is
find-b*e*athach foirbhthe, an fer forsmbí
eccla & imuamhan an Coimdhedh cumhachtaigh, &
occobhrus go dermair timna & foircetal Dé do
chomalladh, amhail luaidtir h-i canoin pett*ar*laici &
nua-fhiadhnaisi. Soch*aidh*e t*r*a do uasal-athrachaibh, & do
fhadhibh & do apstalaibh an Coimdedh na n-dula f*r*issi
n-debrath i fet*ar*laic & i n-*n*úa-fhiadhn*ais*e ind
aitescc sa, a m-beith fechtnach, firían, foirfi *ar* accobh*ar*
& ar ailcci*us* na tiomna & i*n*d foircetail diadha
do chomhalln*adh*, & run eccla in Coimdedh co foirfi ina
c-cridibh, & ina m*en*mannaibh, ci*n* scrutai*n* aile acht
madh sin nama.


Oen iaramh di*n* lucht sai*n* in*n*a h-ua
b-fin*n*-bfegtach b-fechtn*ach* sin i *n*-nua-fiadhnaise, inti dia
t-tá lith & foraithmet i n-decmaing 'na ree-si .i. a
seised *dec* do mi Iuin .i. **Brenain*n*** mac
Findloga. Cend creidme & crab*aidh* urmóir in domain
inti **noemh Brenain*n*** amail
Ab*r*am n-irisech; salm-cetl*aidh* primh-fathachdai amail D*aui*d mac
Iase; eccnaidh dersccaighthi amhail Solamh mac D*aui*d; rechtaidh
cedach amhail Moysi mac Am*r*a; tindtadach tidhlaictech amhail Cirine;
indtlecht*ach* amhra amhall Aug*us*tin; mór-leignidh
primh-coitchen*n* amhail Origon; og é amhail Eoin
bruin*n*e-dalta an Coi*m*dedh; súisccél*aidh*e é
amhail Mathae; forcettl*aidh* é amhail Pol; p*r*imh-apstal
cendais dilgadhach é amail Pettor; ditrebach é amhail
Eoin m-baubtaist; {folio 224b} tractaire e amhail
G*r*igoir Roma; tect*air*e trebh*ar* am*r*a m*ar*a & tire h-e
amhail Nóe isind airc, *uair amail
ro thoccaib Noe inn airc*, uas tondgh*ar* na dílen*n* i
n-airde, is amhlaidh sin toicceb*us* **Brenain*n*** mac
Findlogha a manaigh & a muin*n*ter i n-airde os tene
brátha, *co* *n*a ria céo, no *cr*ithir, na dé
iatt tre cu*macht*aibh & cáen-c*r*ab*udh*
**Brenain*n*** meic Fi*n*dlogha.


I n-aimsir Oeng*us*a meic Nat Fráich, righ
Mum*an*, is an*n* ro gen*air* inti **naemh
Brenain*n***. Do Chiarr*aigh*e Luachra dó .i. do
Allt*r*aighibh Caille do shundr*adh*, don fior shoer shoicenel*ach*
c*r*aibhdech irisech, do ath*air* ind fir-si*n* .i. Findlogh. Is
amlaidh do bat*ar* an lanamhain sin h-i smacht & h-i coblighe
dligtigh do riaghail esp*oicc* Eirc. At-*con*n*air*c dano math*air*
**Brenain*n*** aislingthi riasiu ro gen*air*
**B*r*enain*n***


---

p.45



 .i. lan a h-ochta d' ór glan do beith aici,
& a ciche do taitnemh amhail t-snechta. I*ar* n-indisin na
h-aislingthi-si*n* do esp*ucc* Eirc at-rubairt co n-geinf*edh* gein
amhra uaithe, búd lán do rath an Spiortu Noeimh
.i. **Brenain*n***.


Araile fer mor-saidbir occa m-boi a
ait*r*eabh co fatta o thigh Findlogha .i. Airdi mac Fidhaigh. Tainic
p*r*iom-faidh na h-Er*enn* co tech ind Airdhi-sin meic Fidaig .i. Becc
mac De eissidhe. Iar sin ro imchomhairc Airdhi: ‘Cidni as nesa
duin*n* anosa’? At-rubhairt Becc mac De fris: ‘Geinf*idh* do
rí díles diongmála fein ano*cht* etratt
& bochna; & bidh soch*aid*e do rioghaibh &
do ruirechaibh aidhéor*us* de, {folio 225a}
& ber*us* leis dochum nimhe’.


Isin oidhche-sin geine **Brenain*n***,
ruccatt*ar* *tricha* ferbu .i. bo tricha láegh
do Airdhi mac Fidhaig; & boi occ iarr*aidh* an tighe ina
rucc*adh* in naoidhe becc; & fu*air* *tech Findlogha, & in naidhiu ann, & ro
shlecht co duthrachtach* 'na fiadnaisi, & ro edhbair an
*trich*ait loiligh *con*a triochait laegh dó. Ocus ba
h-í sin ced-almsa **Brenain*n***. Iar sin t*r*a
ro gabh an b*r*ucc*aidh* an mac ina laimh, & at-b*er*t:
‘Bidh dalta damh-sa so’, *ar* sé, ‘t*r*ia bithe’.


From this point to div42 infra
inclusive, the division and numbering of the chapters have been
altered in the MS., in some cases more than once. I have restored the
original divsions and numbers, as the only way of obtaining a
consistent series.

 In oidche immorro geine
**Brenain*n*** at-*con*nairc esp*occ* Eirc Alltraige
Caille fo óen-lasair dermair, amhail na h-acas riamh roimhe;
& timthirect na n-ain*gel* i n-éttaighibh
glé-ghelaibh im*m*on tir imma c-cuairt. Iar sin ro eir*igh* co
moch '*ar*nam*ar*ach esp*occ* Eirc, & tainic co tech
Fi*n*dlogha, & ro gabh in maccamh ina ucht; *co n*-deb*er*t
f*r*is: ‘A dhuine Dé, & a dhuine foighen*us* do Dia,
gabh meisi cuccat amhail manach n-diles; & cidh soc*haidh*e
as forbailidh rétt gheinemhai*n*, is forbhfailtighe mo
chroidhe-si & m' anam’, ol esp*occ* Eirc h-e.


Ocus Mo Bí a chéd-ainm *ar*
t*ús* ó thuistigibh. Is an*n*sin ro fher*us*tair braen
find f*air* .i. dona nemhdaibh, co ro líon an fheoran*n*
é. *Con*idh de sin ba **Braen-find**
.i. **B*r*enain*n*** a ain*m* o sin amach. Fi*n*d
immorro do radh fris, ar ba fi*n*d ó ch*ur*p &
ó anam uile é.


*Iar sin ro lingestair
tri muilt as in tiop*r*ait in ro baistedh, *con*idh iatt-sin feich
baist*edh*a **Brenain*n****.


Iar sin ron uccsat a muin*n*ter leo
hé, co m-bói {folio 225b} bliadai*n* occa
aga altrom. A c-cin*n* bliadhna i*ar* si*n* rucc eps*cop* Eirc h-e for
amm*us* a *m*uimi féin .i. co h-Ite; & boi bliadhain
occ Ite. Tucc an chaill*ech* gradh derm*air* dó, u*air*
at-chídh timtirecht na n-aingel uasa, & rath an


---

p.46



 Spiorta Naoi*m*h f*air* co foll*us*. Ocus no bidh
**Brenain*n*** oc sír-gáire frisin
chaill*igh* cech u*air* at-chíd h-í.


Araile la immorro ro fi*ar*facht
Íta dó: ‘Cidh do-gní failte duit a
náidhe noebhdhai’? or si. At-b*er*t-somh iar sin:
‘Tusa’, or se, ‘at-chim occ labhra f*r*im coidhche, &
ogha im*dha* díairmhe aile amhail tusa, & iatt ocu*m*
altrom as cech laimh di araile’. Anggil immorro i n-delbaibh na
n-ogh batt*ar* annsin.


Iar sin ro legh
**Brenain*n*** occ esp*ucc* Eirc a c-cion*n* a chuicc
m-bliad*ne*; & ba fada le h-Itae a beith ina feccmais. 'Ar
sin immorro ro legh a salma; & ni raibhe loim no blechtach oc
esp*ucc* Eirc an tan-sin, u*air* ní ghabadh almsana o nech acht
o bheccan do dháoinibh riaghalta. Tarla do
**Brenain*n*** laithe n-áen a beith occ
iarr*aidh* lom*m*a for a oide. ‘Is tualai*n*g Dia sin’, ol
esp*occ* Eirc. Iar sin no ticcedh agh all*aidh* gach lái do
t-Sleibh Luachra *con*a laegh lé, co m-blighthea do-samh
h-í; & no theiccedh a h-oen*ar* g*us*in sl*eibh*
c*et*na iarttai*n*.


Is an*n*sin bai Bríg ingen
Findlogha ina fharradh, deirbhsiur dó, & ba dermair
med a g*r*adha fuirre, ar ba foll*us* dó timthirecht na
n-aingeal uaisti. Ocus ro fegh gnuis a h-oide &
at-*con*n*air*c amail ruithin gréine samhrata é. *8 M*ar*ta, 1629*.


Araile la do esp*ucc* Eirc ag dol do
p*ro*cept {folio 226a} breithre Dé. Luidhis
**Brenain*n*** lais isin c*ar*p*u*t. Is an*n*sin
ropt*ar* slana a dheich m-bliadhna do
**Bhrenain*n***. Faccab*ar* a aen*ar*
**Brenaind** isin c*ar*p*u*t iar n-dol do*n* cleir*ech*
don p*ro*cept. Suidhis **Brenain*n*** isin c*ar*pat,
& h-é occ gabhail na salm a oen*ar*. 'Ar sin t*r*a
ticc inghen occ do chenel ríogh*dha* g*us*in c-carp*at*. Sillis
fair-siu*m*h, & feg*aidh* a ghnuis
ro-álain*n*. Fobrais leim cuicce isin c*ar*pat fo chettoir,
& a cluiche do denamh f*r*is. Is an*n*sin at*ber*t-somh:
‘Imtigh dot tigh’, ar se, ‘& cidh rot-tucc ille’?
Ocus gabaidh ialla an ch*ar*pait ina laimh, & gabhaiss for a
sraigledh, co raibhe occ caoi co riacht co h-airm i r-raibhe a
h-athair & a math*air* *.i.* an
ri & an rioghan.


Impaidhis iar si*n* esp*occ* Eirc, &
gab*aidh* for inchrechad a dhalta co mór, & for a
cairiucchad go ger im bual*adh* na h-oighe
neimh-eillnighthe. ‘Do-gen-sa aitricche isin n-gniomh-sin’, *ar*
**Brenain*n***, ‘& ab*air*-si f*r*im
h-í’. ‘Tair isin úam*aidh* so co mattain’, ol
esp*occ* Eirc, ‘& bí att oen*ar* in*n*te ceín
co tora sa cucc*a*t am*arach*’. Iar sin suidhis
**Brenaind** isin uam*aidh*, & bói oc
gabhail a psalm & a iom*m*an*n* molta don Choimdhe
in*n*te. Airisis t*r*a esp*occ* Eirc h-i f-farr*adh* na h-uam*adh* ag
eistect fri **Brenain*n*** gan fios do Bhrenain*n*.


Ro closs t*r*a foghar gotha
**Brenain*n*** ag gabhail a psalm mile


---

p.47



 ceimend for cech leth. '*Ar* sin immorro at-*con*n*air*c
an cleirech, esp*oc* Eirc, buidhne aingel suas co nemh &
anuas co talm*ain* *ar* in uam*aidh* co matai*n*. On lo-sin amach ni
ro fhett {folio 226b} nech gnuis
**Brenainn** d' faicsi*n* riamh ar métt a ratha
díadha, acht Fionan cam a aenor, *ar* ba lan do rath an Spiortu
Naoi*m*h eissidein. Ocus assedh fo-dera a fhaicsin-siumh seoch cach.


Araile la batt*ar* occ imtecht
forsan slicc*idh* .i. **Brenain*n*** &
easp*occ* Eirc. Teccaimh oen-occlach ina cuidechta forsa*n*
slicc*idh*. Teccmaid immorro na naimhdi bat*ar* occa-sidhe doibh
.i. morfeisiur laech. Gabhais eccla co mor rempu h-e, &
at-b*er*t: ‘M*air*bfitt sutt meisi anosa’, ar se. ‘Eircc for
sccath an choirthe cloiche útt’, ol
**Brenaind**, ‘& sin tú for a
sccath’. Do-gní-siumh amhlaidh sin, *& toccbaidh*
**Brenain*n*** a laimh fri Día d' ern*aigh*the co
ro saertha an t-occlach.


Iar sin teccait na naimhde g*us*i*n* coirthe,
& benaitt an coirte ina tháebh, & faccbaitt
in cloich i*ar*na dichend*adh*, & beiritt an cion*n* leo a
riocht cin*n* a nam*a*t; & m*araidh* fós an cloch-si
isin lucc c*et*na. *Con*idh amlaid sin do-rin*n*e
**Brenain*n*** dui*n*e do*n* chloich, & cloch
do*n* duine. ‘Dénaidh ait*r*icche’, ol esp*occ* Eirc
f*r*iu, ‘u*air* cend na cloiche fil accuibh, & do imthigh
bh*ar* namha féin imlan uaibh’. Do-gniat iar sin aitricche
n-derm*air* fo ríagh*ail* esp*oicc* Eirc ó sin amach.



Iar f-foglaim immorro na canoine fett*ar*laice
& nua-fhiadhnaisi do **Bhrenain*n***, dob ail
leis riaghail naomh Er*enn* do scc*r*iob*adh* & d'
foglaim. Cettaighis t*r*a esp*occ* Eirc do-somh dol d' foghlaim na
riaghla sin, ar ro-fhittir g*ur*ab ó Dhia ro boi an
chomhairle-sin do-somh. {folio 227a} Ocus at-b*er*t
esp*occ* Eirc *fr*is: ‘Tair arís cucc*am*-sa, & na
riaghla-si*n* lat, co n-gabha tu gradha uaim-si’.


Iar n-dola do-somh do accall*aimh* a muim*m*i
.i. Itea, iss*edh* at-bert-si an céttna friss .i. riaghail
noe*m*h E*renn* d' foghlaim. Ocus at-b*er*t f*r*is: ‘Na dena
foghlaim ag mnaibh na acc oghaibh; & na dern*tar*
h-écnach fríu. Imtigh si’, ol si, ‘&


teiccem*aidh* laech suaitn*idh* soicenelach duit for an
slicch*id*’. Ecmaing dano ba h-e Mac Lenin in laech-sin.


I*ar* n-imtecht immorro *do **Bhrénain*n****
teccm*aidh* Mac Lenin dó. ‘Déni at*r*icche’, or
**Brenain*n*** fris, ‘u*air* ata Dia agat tog*air*m,
& bid mac diles dó o so amach tú’. Impoidhis
iaram Colman mac Lenin dochum an Choimdhedh iar sin; &
cumdaigther ecclas lais iaramh fo chéttóir.


Iar sin ro-siacht **Brenain*n***
crioch *Con*n*acht* fo clú *ar*aile fhir c*r*aibhdigh boi
in*n*te .i. Iarlaithe mac Loga, meic Treoin, meic Féicc


---

p.48



 meic Mochta; & ro foghlainn ina h-uile riaghlu
aicce. Is an*n*sin at-b*er*t **Brenain*n*** fri
h-Iarlaithe: ‘Ni h-an*n*so bhias t' eserge itt*er*’, or se. Is
ann at-b*er*t Iarlaithe: ‘A mheic naemtha, cidh ara b-foilge foirn
rath in Spiortu Náeimh fil in*n*ut co foll*us*, &
cu*m*achta díairmidhe De, & in Choimdhedh, ica cleith
it menmai*n* neimh-eilln*ighth*e. Tu-ssa t*r*a tainic d' foglaim
cuc*an*-sa, & meisi bhías occ*a*t-sa o sun*n*
amach’, *ar* Iarlaithe. ‘Geibh dano meisi it mhanchuine tre
bithe’, or Iarlaithe; ‘acht chena ab*air* frim, cait ina m-bia m'
eseirghe’.


At-b*er*t **Brenain*n*** friss:
‘Dentor carpott núa lat’, or sé, ‘uair is senoir
tú; {folio 227b} & eirigh in*n* for an
slicc*hid*, & cibe ionad a meabhaidh da f*er*tais an
charpaitt, as an*n* bhías h' esérghe, &
soch*aid*e ele im*m*aille f*r*it’. Iar sin t*r*a téid an
senóir isin c-c*ar*patt; & ní fada do-chuaidh,
an tan ro mheabh*aigh*set feirtsi in ch*ar*paitt edh natgairitt
ett*ur*ra; occus is e is ain*m* don ionad-sin, Tuam da *Gh*ualan*n*.


I*ar* f-faccbháil Iarlaithe
an*n*sin, gabhais **Brenain*n*** roimhe fo Magh
n-Ái. Teccm*aidh* immorro aingiol dó forsan slicc*idh*,
& is*edh* at-b*er*t friss: ‘Scriobh’, *ar* se,
‘briat*hr*a in chrab*aidh* uaim-si’. Sc*r*iobais
**Brenain*n*** a gion an aingil ina h-uile
ríacchla na noemh-eccalsa, & m*araid* fós na
riaghla-sin h-uile.


In ta*n* *tr*a batt*ar* oc imtecht Maighe Ái,
at-*con*ncat*ar* in fúatt, & duine m*ar*bh ind;
& a charaitt occa cháoinedh. ‘Tairisnighidh isin
Coimde’, ol **Brenain*n***, ‘& bidh beo an
duine fil accaib’. I*ar* n-den*amh* immorro ern*aighth*i do-somh,
eirgis an t-occlach, & beraitt a muin*n*t*er*, leo h-é
co f-fóilti n-derm*áir*. Iar sin *tr*a gabaitt
cách occ fégadh **Brénain*n*** co
mór, & beraitt leo h-e co dú i m-bói ri
an moighe-sin; & tairccis an ri feran*n* dó in bhail i
n-badh ail lais; & nír gabh
**Brenain*n*** sin uadha, ú*air* nirb áil
leis beith isin maighin-sin.


I*ar* sccriben*n* t*r*a riaghla na
náemh *con*a m-besaibh, & *con*a c-crabhadh do
**Brenain*n***, impois co h-esp*occ* Eirc doridhisi,
& gabhais gradha uadha.


Is an*n*si*n* ro chuala-somh isin t-soisccel: *Qui *relinquit* patrem
et matrem aut sororem, *centuplum* in
*presenti* *accipiet*, et uitam eternam *possidebit*’’*

Matt. 19:29

.
{folio 228a} Is iar
sin t*r*a ro fhás gradh derm*air* don Choimdhi ina
chridhe-siu*m*h, & ba h-ail lais a thír & a
thalamh, & a thuist*idh*e & a athar*dha* d'
fagbáil. Ro thothlaigh go du*thr*achtach for in c-Coimdhe co
t-t*ar*dadh talamh n-deirrit n-ed*ars*cc*ar*ta ó dhaoinibh
dó.


Ocus is an*n* t*ar*la do
**Bhrenain*n*** a bheith in uair-sin isind ion*adh*


---

p.49



 d*ar*b ain*m* Leim na Subhalt*aigh*e, & tainic
nech naemhta d*ar*bh ain*m* Barri*n*t*us*, *Vide an sit B*air*rfion*n* mac mic Muiredh*aigh*, mic
Each*ach*, mic Co*n*uill Gulban, mic Neill N*, mac meic Neill
rígh, dá ion*n*saigh*ed*. Ocus 'ar b-fi*ar*faicc*edh*
moráin sccel do **Brenain*n*** do*n* neoch-si*n*,
do leicc dochum lair é maille le tuirsi & le
d*ér*aibh. Do toccaibh **Brenainn** do l*ar*
h-é, & adub*airt* fris acc tabh*air*t póicci
dó: ‘Dob oirchisi duit-si subhaltaighe do den*amh* ina
t*ur*si. Ocus *ar* son páisi Dé frit, in*n*is duin*n*
ní do briat*hr*aibh Dé; & sás *ar*
n-anman*n*a’.


Ocus 'ar radh na c-comráitedh-sin doibh, do
t-ion*n*sgai*n* an t-occlach sccela oiléin d' áir*ithe*
do in*n*isin do. Ocus assedh adub*airt*. ‘Do bi mac accam-sa
dárb ain*m* M'ernócc, & do theich uaim,
ion*nus* narb ail leis beith i n-aen-ionad f*r*im. Ocus fú*air*
oilén a b-focc*us* do shlíabh air*ith*e díar bho
comhain*m* Sliabh na Cloiche. Ocus aims*er* fada ina diaigh sin, i*n*d
uair do foillsicc*edh* dam-sa go m-biadh móran do mhancaibh
aicce, & co foillseochtaoi miorbaile iom*dha* t*r*id,
do-chuadh*us*a ar cu*airt* cuicce, & m*ar* do badh*us* uidhe
trí la dom slicc*idh* 'na gh*ar*, tainicc *con*a b*r*aithribh
im choin*n*e, u*air* do fhoillsigh Día dó mo rochtain
cuicce’.


‘Ocus 'ar n-dol dochum an oilein duin*n*,
tangatt*ar* na braithre chuccain*n* as a selladhaibh amach, amail
saithe bech; & ger sccáilte {folio 228b} ind aittrebh-si*n*, do ba nemh-sccaoilte a c-conuersaid,
& a c-coccús, & a n-g*r*adh. Ocus ni raibhe
do bheth*aid* aca acht ubhla, & cna, & fremha cecha
cenéoil luibhe da b-faghdais. Ocus no theiccdis na b*r*aitre
dochum a selladh féin ó chompleitt go gairm an
choil*igh*’.


‘Ocus do badh*us*a & mo mhac *ar* fad an
oilein, & t*ar* eis cuart*aigh*the a*n* oiléi*n*
dúin*n*, rucc leis me dochum na t*r*agha m*ar* a raibhe an
long; & adub*air*t riom: ‘A ath*air* ion(mhain), eirigh isin luing’, *ar* se, ‘co
n-deacham*m* d' fechain an oilein da n-goirter Talamh na Nao*m*h,
neoch atá Dia do gheall*adh* dona dáoinibh tiucf*us*
in*ar* n-diaigh’. Ocus 'ar n-dol isin luing duin*n* t*ar*la
céo duin*n*, ion*nus* gurab *ar* eiccin do-chon*n*cam*ar* corr
thos*aigh* ar luinge’.


‘(Ocus) '*ar* m-beith duin*n*
m*ar* sin re h-edh uaire don ló do chaithemh, t*ar*la sol*us*
ro-mór *chu*gain*n*, & at-*con*ncam*ar* an t-oilen
ro-bregh*dha* ro-thaithnem*ach*, & sé lán d'
ubhlaibh cumhra, & do blath; & ní raibhe en
luibh na *cr*and aca gan a lan do thor*adh* air. Ocus do-chuirem*ar*
an long fo tír isin oilén iar sin. Ocus do bam*ur* re
h-edh cuicc lá n-décc occa imtecht; &
nír fétsam an c*r*ioch d' fáccbáil. Ocus
is íad do ba clocha dó .i. lecca loghm*ar*a. Ocus a
c-cion*n* an choicc*idh* lai décc fu*ar*am*ar* sruth tre *lar*
an oilein; & ní raibhe a fhios aguin*n* créd
do-dhénmais fa dhul t*ar* an sruth. Ocus do anam*ar* le
com*ai*rle n-Dé’.


‘Ocus m*ar* do bham*ar* ag tea*cht* 'ar sin,
do-chon*n*cam*ar* cuccain*n* fer dealraighth*ech* dess, &
do-chuir failtedha romhain*n* in*ar*


---

p.50



 n-anman*n*aib dilsiph fein, & adub*air*t: ‘Do
fhoillsigh {folio 229a} Dia an talam-sa daoibh-si, a
bhraithre g*r*adacha. Ocus is é so leth an
oiléín; & ni ced daoibh-si dul thairis so,
& fill*idh* 'san ait as a t-tangab*air*’. Ocus m*ar*
adub*air*t seision sin, do fhi*ar*faighemair-ne dhe ca h-ionad as a
t-tainic, no ca h-ain*m* é fein.’


‘As-bert an t-occl*ach*: ‘Crét do-beir
*d*o*m* fhi*ar*faighidh-si sibh, u*air* do ba córa daibh in
t-oilen-sa & a sccela d' i*ar*r*aidh*, ina mo sccela-sa;
u*air* do-chí sibh anossa é gan teirce tor*aidh* na
blátha; & is m*ar* sin o t*ús* dom*ain* ata
sé. Ocus ni reccann **no*
ní riccenn* sibha leass biadh no deoch do chaithemh,
u*air* ata sibh bliad*ain* isin talamh-so, & nir
chaitheabh*air* biadh nó deoch risan c-comfad-sin; &
fós ní ra*n*gabhair a les súan no codl*adh*,
& ní fhacabh*air* agh*aid* no dorcatt*us* ele risan
aimsir-sin. Mass*edh* *méraidh* an
lá gan dorchad*us* an*n*so tre bithe, gan chrích, gan
foircen*n*, u*air* isé ar t-Tig*er*nai-ne Iosa *Criost* is
solas & is delradh dó. Ocus muna bhristis na
dáoi*n*e aithnedha a t-Ticcerna, do mh*air*fittis isin aoibhnes
so co suthai*n* siorr*aid*he’’.



‘Ocus m*ar* do-chualam*air*-ne sin,
do-rin*n*em*ar* toirrsi mór, & ait*hr*icche
diochrae. Ocus i*ar* sccur duin*n* d' *ar* t-toirsi, do
thion*n*sccnam*ur* fill*edh* docu*m* *ar* luinge. Ocus tainic in nech
naemhta sin lin*n* go h-or na t*r*agha, & 'ar n-dol
dúin-*n*e inar luing, do-ruccad-somh as *ar* b-fiadhnaisi, *co*
*n*ach fettam*ur* ca h-ionadh in*ar* gabh sé úainn’.


‘Ocus i*ar* n-dol uain*n* amhlaidh sin,
tangamair-ne t*r*esan ceo cédna si*n* ro raidhem*ar*
romhain*n*. Ocus ni dhernam*ur* foss nó comhn*uidh*e, nó
go rangam*ar* go h-or na h-in*n*si as *ar* t*r*iallamar róimhe
sin. Ocus m*ar* do-chon*n*catt*ar* na braithre sin*n*, do gabh
luathghaire & g*air*deach*us* doimhesta iatt remhain*n* t*r*e
n*ar* t-toidhecht *chucu*; {folio 229b} *&* do gabhatt*ar* occ
fi*ar*f*aigh*e sccel dín*n* re fedh *ar* n-atheccmais-si,
& iss*edh* adeirdis: ‘A aithrecha noemh, cr*éd*
f*ar* treiccebh*air* b*ar* c-cáoir*igh*? & síad
gan buachaill aca, acht íatt ar seachran isin oilen-sa. Ocus as
meinic do-cuaidh ar n-abb*adh*-ne ar cu*air*t mís, no
coictigisi, no sea*cht*muine, no nías lugha ina sin’’.


‘Ocus do thion*n*sccn*aidh* sé beith ag
comhfhurtacht na m-brat*har*. Ocus adub*ar*t-sa riu iar sin’, ol
B*ar*in*n*t*us*, ‘Na brethnaighidh-si ní acht ni maith gan
con*n*tab*air*t, óir as maith b*har* c-conuersaid, &
is a n-dor*us* p*ar*rtais ata bh*ar* n-aittreabh; & as
focc*us* daoibh an t-oilen da n-goirter Talamh aithgellta na
Naemh. Ocus is an*n* nach bion*n* agh*aid* go brath, & nach
criochnaigher lá. Ocus téid M' Ernócc .i. an
t-ap, co minic in*n*te; & atát aingil Dé occ
iomcoimhett na h-in*n*si-sin. Inné nach*ar* athain sibh-si *ar*
degh-bholadh ar n-édaigh gurab h-i p*ar*rt*us* do bham*ur*’?
Adub*r*att*ar* na braithre: ‘A ath*air* ionmain’, or siatt, ‘do
aithnigem*ar* g*ur*ap h-i p*ar*rt*us* De do bí sibh, *ar*
feab*us* boltan*aighthe*


---

p.51



 bhar n-ettaighedh; *uair* is
meinic roimhe so do-chúaid *ar* n-ab féin and,
& gomadh sasadh duinne co cenn da fichet lá
boltanug*adh* a e*daigh*’. ‘Ocus a
**Bhrenain*n***’, ol Barin*n*t*us* ‘do an*us*a co
cenn coictighisi isin maighin-sin a b-fochair mo mheic gan biadh, gan
digh; & a c-cion*n* da fichet lá do impáides
dochum mo brait*rech* & mo shella fein arísi’.


Iarna cluinsin do **Brenain*n***
*con*a bhrait*hr*ibh, do cromatt*ar* a cein*n* dochum talman,
& do mholatt*ar* Dia go mór, & adubhratt*ar*:
‘Benedictus Deus in donis suis’ {folio 230a} .i. as ben*n*aighthi Dia ina thiodhlaictibh
fein, & as naemhta ina oibrightibh uile e; óir do
foillsigh an lán miorbuil*edh*-sin dia muin*n*tir, &
dono do sás sin-*n*e fein aniu do shás*adh* *corporda*. Ocus iarradh na c-comhraitedh-sin
doibh dibhlinaibh, do raidh **Brenain*n*** fria a
muin*n*tir toidhecht lais dochum shas*aidh* comhsp*ira*talta f*r*is
si*n*, & docum na h-athnuadhaighe. 'Ar n-dol na h-oidhce
tarsa, & iar n-gabhail benn*acht*an
**Brenain*n*** do Bharrin*n*tus, do fhill roimhe da
ionad comn*uidh*e fodéin.


Ocus iar n-imtecht do, do thionoil
**Brenain*n*** ceithre braithre decc **39**.— [**14 socii
S. Brendani**] as a choimhtionol féin chuicce,
& do-cuaidh i n-ionadh *foiatta*
leo; & is orra si*n* do bí neach occ tocc*aidh*e
ro-sho*lus* i n-degh-oibrightibh, & h-é occ moladh De
o tús a aoisi go a deiredh. Ocus gibe lénab
áilfios a ghniomh*ar*tadh do beith aicce, lecch*ad* a
mac-gniom*ar*thai; & asse an neach-sin adubram*ar*
.i. Macutes. Do labhair **Brénain*n*** fri*s*na
braithribh, & iss*edh* adubhairt: ‘A comhcath*ar*dhai
g*r*adhacha’, ol sé ‘atusa occ iarraidh com*air*le
& comhfurt*acht*a oruibh; úair ata mo croidhe
& mo smuaintighthe '*ar*na c-comhsadhadh i n-oen-toil
amáin, mas h-i toil Dé i .i. an talamh do labh*air*
Bairrin*n*tus rin*n* dol da iarr*aidh* .i. an talamh do gheall
Día do*n*a daoinibh thiucf*us* inar n-diaigh. Ocus cret
h-í an comh*air*le do-bhértaoi-si damh-sa uime sin’?


'*Ar* n-aithne toile **B*r*enain*n***
dona braitribh, adubrat*ar* o aen-ghuth uile: ‘A athair
ionmai*n*’, ar siatt, ‘an comhairle as toil let-sa, is h-í
as toil & as c*om*h*air*le {folio 230b}
duin-*n*e. Ocus inné nach*ar* threiccem*air*-ne ar n-aithre
dilsi fort-sa? & inné fós nar treiccem*ar* ar
n-oighrecht fort fadhéin? Ocus nach*ar* th*air*bhir sin*n* ar
c-cuirp it lamhaibh? Ocus as *ar*na h-adhb*ar*aibh-sin atámaid
ullamh dochum báis no beth*ad* d' fagáil immaille
friot-sa. Acht oen-ní amhain chena. Iárrmaitt toil ind
Ath*ar* noemhtha d' fogbhail & do coimhlionadh duinn’. Do
criochn*aigh* immorro **Brenain*n*** *con*a muin*n*tir
an*n*sin trosccadh da fhicet lá *con*a n-oidhcibh do dhenamh
frisin c-Coimd*edh* fa shoirbheachadh doibh, & fa eolas gacha
*con*aire no cingfitis do chur go crích doibh.


Codlais **Brenain*n*** iar si*n*;
& at-chuala guth ind aingil do nimh,


---

p.52



 & iss*edh* at-*bert*: ‘Eirigh, a
**B*r*enain*n***’, or se, ‘& inní
ro athchunghis do-ghebh*air* ó Día e .i. Tir Tairngire
do thadhall fodheoigh’.


Éirgis
**Brenain*n*** iar sin, & ba maith lais a
mhenma don aithescc-sin ro raidh an t-aingel. Ocus téitt i
n-ionad fo leith a oen*ar*, & feghaidh an t-aiccen uadha for
cech leith. Ocus at-*con*n*airc* inis álain*n* adhamhra for in
occían co timtirecht aingel impi. Iar sin anais
**Brenain*n*** isin ionadh-sin ath*aid* fada .i. isin
inis at-*con*n*airc*, & codlais becc in*n*te doridhisi. Ticc
aingel Dé dia accallaimh afrithisi; & at-b*er*t fris:
‘Bett-sa’, or se, ‘o sun*n* amach maráen frit-sa tre
bithe sír; & múinfett deitt u*air* eiccin in
inis n-álain*n* at-*con*n*ar*cais, & as mian let d'
foghbháil’. Cíis iaramh **Brenain*n***
go dermh*áir* ar fhóilte fri {folio 231a}
h-aithescc an aingil; & do-gni altucc*adh* buidhe fri
Día.


Éirghis
**Brenain*n*** *con*a muin*n*tir i*ar* si*n*, &
faccbaitt benn*acht* ag p*r*epoist na mainist*r*each adubhram*ar*
romhain*n* .i. neoch do báoi i n-ionad
**Brenain*n*** ag na braitribh da éis. Ocus
do-chuaidh **Brenain*n*** iar sin isin ran*n* siar,
& ceithre braithre *dec* maille f*r*is, co riacht
oilén ind ath*ar* naemhta di*ar* bo h-ain*m* Enda Airne;
& do-roine comn*uidh*e tri lá & teora
n-oidhce isin oilen h-isein. Ocus do (fhág)bhatt*ar* benn*acht* occ Enda noebh.



Ocus annsin do-cuaidh
**Brenain*n*** *con*a muin*n*tir 'san cuid dob foide
úadh d' feran*n* a ath*ar*. Ocus nir bho h-ail lais a athair no
a mháth*air* do thaobhadh, ná a dhul a c-co*m*fhocc*us*
doibh, acht do-ch*úaid* ar mullach aird-sleibhe do báoi
a b-fog*us* do*n* fair*rc*ce, m*ar* a raibe an long do bháoi
oca. Ocus ise fa h-ain*m* don ionad-sin o sin amach, Suidhe
Brenain*n*. Adubhratt*ar* gur mith*ig* doibh an t-oilen sin d'
faccbáil; & do-chúatt*ar* d' ion*n*s*aigh*e a
luinge dá daingniucc*adh* le h-i*ar*an*n* & le
seichedhaibh damh; & do-chuirett*ar* daethain da long aile da
gach cinél ullm*aigh*thi *ar*chena i l-luing
**Brenain*n*** in u*air*-sin. Do chuimlett*ar* da
c-cenglaibh amuigh & astigh mirr & bidomain, pic
& róisi*n*.


Ocus an uair dob ullamh í, adubhairt
**Brenain*n*** fria muin*n*tir dul in*n*te i n-ainm in
Ath*ar* an Mheic & an Spior*ai*t Naeimh. Do an fein in*n*a
oen*ar* ar in traigh da n-éisi, & do bhenn*aigh* an
port da gach taobh de. Ocus ina dhiaigh sin do-chon*n*airc
**Brenain*n*** t*r*iar manach da muin*n*tir fein
chuicce; & do-leiccett*ar* a n-gluine {folio 231b} fri lar ina fiadhnaisi, & asedh adubrat*ar*: ‘A
ath*air* noemhta’, or íett, ‘leicc sin-ne lat m*ar* a
t-teighe féin ar gradh Dé, no rachmáitt-ne do
ghorta bíd & dighe; úair tuccsamar moid im
beith occ dénamh *ar* n-oilithre it fochair si *ar* fedh ar
n-aimsire’.


An u*air* do-con*n*airc a*n* t-ath*air*
.i. **Brénainn**, an airc do bói orra-san,


---

p.53



 adub*air*t ríu: ‘Teighidh 'san luing, ó
ata a fhios occum-sa cion*nus* tainic sibh. Ata oibrighthi maithe ag
in fhior-so díbh, & do ullmaigh Dia ionad maith
dó; & do ullm*aigh* dono méducc*ad* peine
daoibh-si’. Do-chuaidh immorro **Brenain*n*** dochum
a luinge iarsna comraitibh si*n*; & do-cuatt*ar* a
mhuin*n*ter isin da luing aile batt*ar* aca. Is amlaidh immorro
batt*ar* na longa-sin **Bhrenain*n***, & tri
sretha do ramaibh for gach luing dibh-sein, & a seolta do
croicnibh bethad*ach* n-allta & ríatta; & do
batt*ar* fiche fer i n-gach luing aca.


Is an*n*sin immorro tainic crosan go
**Brenain*n***, & slechtais ina fhiadhnaisi,
& is*edh* ro raidh ris: ‘A
**Brenain*n***’, or se, ‘gabh meisi cucc*at* ar
Dhia, & airchis dom t*r*oicche *co n*-diccsiur
lat’. Beiris **Brenain*n*** lais é ar Dhia;
& téitt sescca fer lais ina longaibh, amhail as-beratt
na sccribhen*n*a:


> 1. 1] Sescca
> fer doibh isin coblach,
>   
> 2] Níbtar saothr*aigh* in
> domnach;
>   
> 3] A menmanna 'san Duilem dil
>   
> 4] Occ mol*adh* rig
> an rictigh.
> 




Iar sin t*r*a tiaccaitt *ar*
muinchin*n* m*ar*a & mór-f*air*rge, & do
thoccbatar a seolta os na longaibh co ros-iomluaidh gaeth iatt {folio 232a} go port Áron*n* doridhisi. Do-riacht
Pupa, & Énda Áron*n*, & Ronad do
fheghadh an choblaigh. *ceilebrais & et
cetera*


### SCCEL OILEIN NA LOCHADH SIOSANA
COLLÉICC


Ceileabrais
**Brénain*n*** do náomhaibh Áronn,
& fáccbais bennachtai*n* aca; & seolaitt
rompa do thaisteal an mh*ar*a si*ar* gach n-direch, *co* facat*ar*
iaramh oilén ard aoibhin oiregh*dha* úatha. Ocus do
sheols*a*t a longa dá ion*n*saicchidh, no go rancatt*ar* co
h-or an oilein. Ocus at-*con*ncattar an t*r*aigh aga lionadh do
lochaibh fion*n*-fadhachaibh fíor-g*r*án*n*a mar *cattaibh* com*m*ora. Fiarf*aigh*itt na braithre
**Brenain*n***: ‘Cidh áilit na lochaidh
utt’? ar síatt. ‘Ar nithi-ne, & ar slucc*adh* dob
áil léo sutt’, ol **Brenain*n***.


Is iar sin ro foillsicc*edh* do
**Bhrenain*n*** u*air* eitsechta an crossain boi occai
isin luing. *Con*idh an*n*sin ro raidh
**Brénain*n*** fris: ‘Eirigh’, ol se,
‘& caith corp *Crist* & a fhuil, & eircc
docum na bethad suthaine, uair at-chluinim-si claiscettal aingel 'gud
gair*m* ar a n-am*mus*’. Ba maith dano lásin crossan a
mhenma do b*r*igh an scceoil-sin; & is*edh* at-b*er*t: ‘A
thiccerna’, *ar* se, ‘ca maith do-ronasa an t*r*ath dom-b*erar*
dochum nimhe a phraipi sin’? Ros-frecc*ar*t
**B*r*enain*n***, & is*edh* ro raidh, gur bo
cub*aidh* dó-somh toil Dé do choimhlíon*adh*.


I*ar* c-caitemh immorro chuirp *Crist* & a
fhola dó, lingis a spior*a*t anma ass, & ber*ar*
h-í fo cettóir co f-fóilti n-derm*air* dochum
nimhe, uail


---

p.54



 ittá Iosa *Críost* co *noi* n-g*r*adaibh
nimhe immaille friss. Fo-cert*ar* trá a chorp forsin traigh,
*co n*-duatt*ar* na loch*aid* é, *co* *nar* faccaibset acht a
cnamha loma ar an t*r*aigh. Adnaicitt {folio 232b}
muin*n*t*er* **Brenain*n*** a chnamhredhaigh iar sin;
& scc*r*iobht*ar* a ainm a m-mart*ar*laicc, uair ba mairtir
amhra eissiumh. As foll*us* i*n*dsin *co*inircle in Coimdedh tresan
pect*hach* tainic fadeoigh dochum na luinge, do thogha dó
dochum nimhe for t*us*.


Asa h-aithle-sin t*r*a do
thóccbhat*ar* muin*n*ter **Bhrenain*n*** na
seolta a n-airde, & dob aims*er* shamraidh an*n* an
ionb*aidh*-sin. Ocus fuaratt*ar* gaeth go dess degh-tap*aidh* leo gach
n-dírghe, ion*nus* nach rangatt*ar* a les iomramh do dhenamh,
acht na seolta do chongmhail a n-áirde. Iar c-caithemh *deich*
la doibh m*ar* sin, do thoirin*n* an ghaeth a gredhan & a
g*ar*bh-ghlór uatha; & 'ar t-tairccsin a brighe, dob
éiccen doibh-siumh iomramh do dhenamh.


Do labhair **Brenain*n*** fríu,
& asedh adub*air*t: ‘Na bíodh eccla oruibh’, ol
se, ‘u*air* ata ar n-Día féin 'na threoraighteoir
& 'na furtachtaighteoir aguin*n*. Ocus tairrngidh bh*ar*
rá*m*ha astech; & na dénaidh ob*air* na
saethar; & treorochaidh Día a long & a
muinnter fein m*ar* as áil leis’. Is an*n* do-ghnidh
**Brenain*n*** *con*a muin*n*tir a suiper gacha
h-easp*ar*tan. Ocus fu*ar*att*ar* go di*rech* *in gháeth*; & Dí raibhe a
fhios aca bheos cait g*us*a rucc an gháeth iatt.


### SCCEL OILEIN NA SRIAN


Iar c-caithemh da fhichet la dhoibh fon ion*nus*-sin, & 'ar
t-tairccsi*n* a lóin, do-*chon*ncatt*ar* oilen ard uatha,
& sé clochach gainmhighe. Ocus 'ar n-drud doibh risin
oilen, is amhlaidh ro bhaoi, & bruach*a*
ur*ar*da aicce, & srotha gorma glan-uiscce ag snighe dona
bruachaibh-sin amach isin b-fairrge, & ni fhuaratt*ar* {folio 233a} port h-i rachdáis fo tír 'san
oilen. Ocus do bhatt*ar* na braithre 'arna m-buaidhredh &
'*ar*na meirtniucc*adh* d' easbhaidh bidh & dighe. Ocus do
shan*n*taighettar na braithre uisccedha na srothann-sin do gabhail ina
soidhtighibh féin, & a m-breith leo. At-b*er*t
**Brenain*n*** friu an u*air*-sin: ‘Na dénaidh
cabocc ar uiscce an oilein, uair foillseoch*aidh* Dia duin*n* a
c-cion*n* trí la port ina b-fuighbhem sásadh d' *ar*
c-corpaibh anbhan*n*aibh ettréorachaibh’.


Iar t-timcheall*ad* an oilein h-isin doibh fri h-edh
trí lá, fuaratt*ar* port ina rach*ad* aon-long i
t-tír an*n*. Do eirigh **Brenain*n***, &
do bhenn*aigh* an port re n-dol i t-tír doibh. Ocus do
bhatt*ar* na cairrge ina múraibh árdaibh (ar) gach taoibh dhe. Ocus 'ar n-dol i t-tír
doibh, adubhairt **Brenain*n*** lena muinntir: ‘Na
beiridh a bhecc da bhar n-ettaighibh libh as in luing’.




---

p.55


Oc imtecht an oilein doibh iar sin,
at-*con*ncattar gadh*ar* becc ina c-coin*n*e, & do-rin*n*e
umhla fo chosaibh **Brenain*n***. Adubhairt
**Brénain*n*** léna braithribh:
‘Inné nach maith an techtaire so do-chuir Día
chuccaibh? & lenaidh é, no co m-beire sé docum
baile sibh’. Ocus ro lenatt*ar* na braithre é amail ro raidh
**B*r*enain*n***. *Ocus ro raidh
**Brenainn*** fríu: ‘Faichlidh co maith
nach meallfa an t-ainspiorat sibh. Ocus do-chím féin an
taidberseoir aga furail *ar aon don
triur* brat*ar* do len on mainistir sin*n*, gadaighecht do
dhenamh. Ocus guidhidh-si co duthrachtach ar anmain an tres
bráth*ar* dibh, uair ata a chorp ar cum*us* an diabhail’. Is
amhlaidh do bí an tech-sin i r-rabhatt*ar*
do-thu*arus*ccbhála ar a fhad & ar a fhairsinge, co
n-iom*at* soidt*ech* cumhdaighthi, & sríant*aibh* *co
n*-ór an*n*.


Ocus issedh adubhairt **Brenain*n***
an*n*sin frissin c-cleirech {folio 233b} no
gnathaighedh bheith acc tabairt a c-codha doibh: ‘Fritháil
dúin*n* an chuid do-cuir Dia chuccain*n*’. Ocus 'ar
n-eircche go luath do*n* cleir*ech*, is amlaidh fu*air* na buird 'arna
b-folach d' ilradh gacha datha, & arán co n-gile
nemh-gnath*aigh* orra, maille le h-iomatt eiscc eecsamhail. Is
an*n*sin do (bheann*aigh*)
**Brenain*n*** an bord, & adubhairt risna
braithribh: ‘Den*aidh* onoir & reuerens do Dhía na n-uile cumhacht, do-bheir
sasadh bídh & dighe dona h-uilibh
cretuiribh’. Do-shuidhett*ar* dochum an buird an*n*sin, &
do molatt*ar* Dia go mór, & do bhennaighset an deoch
& an biadh, & do-caithett*ar* an méid ba
lór leo de.


Ocus iar c-caithemh a suipeir doibh, at-bert
**Brenain*n*** fríu: ‘A braithre’, or se,
‘den*aidh* cottladh & cíun*us*, úair
átathaoi tuir*sigh* a n-diaigh b*ar* siubhail & bh*ar*
loingseorachta’. Ocus '*ar* c-codl*adh* doibh, at-*con*nairc
**Brenain*n*** an t-anspioratt 'na crétuir bhecc
gran*n*a, & srian or*dha* ina laimh, & teilccis i
n-ucht an bhrathar. Do mhosccail an brathair as a codladh, &
do bháoi ag guidhe Dé Do co t-tainic an la arnam*ar*ach;
& iar t-techt an lai cuca, adub*air*t
**Brenain*n*** fria mhuin*n*tir: ‘Denam dochum ar
n-oibre .i. ar t-t*r*ath’; & tiacchait iaramh. Ocus 'ar
c-criochnucc*adh* a t-trath doibh, adub*air*t
**Brenain*n*** fríu: ‘Dénam dochum ar
luinge anoss’. '*Ar* n-éirghe da n-iomdhadhaibh doibh,
fuaratt*ar* na buird cedna suidhighthi m*ar* b*údh* gnath
leo. Ocus do bhatt*ar* san ar an orducc*adh*-sin co cenn trí
lá & teora n-oidhce.


Ina dhiaigh sin do gabh **Brenain*n***
*cun*a muin*n*tir lamh ar imthecht; & adub*air*t-siumh lena
braithribh: ‘Fecaidh libh, a chairde gradacha, n*ar* thoccaibh nech
uaibh áon-réd do chuid an {folio 234a}
oilein so ina f-fuilmit’. Adubhratt*ar* san uile: ‘Nar
léicce Muire duin-*ne*, a athair gradaigh, go m-biadh
gadaighecht ar *ar* siubhal’. Adub*air*t
**Brenain*n***: ‘Ata srian órtha fo oxail an
bhrath*ar* adub*ar*t-sa ribh araeir, tucc an diabhul i
n-gadaighea*cht* dó’. 'Arna cluinsi*n* sin don


---

p.56



 brathair, do theilcc an srían uadha, &
do-léicc ina luighe h-i fiadnaisi
**Brénain*n*** é, & ass*edh*
adub*air*t: ‘A ath*air* ionmain, do pec*aigh* meisi gan
con*n*tab*air*t, & dena-sa t*r*ocaire oram, & guidh
for mh' a*n*mai*n*, ion*nus* nach daiméont*ar* m' anam na mo
corp’.


I*ar*na cluinsi*n* si*n* dona braithribh,
do-leiccett*ar* for a n-gluinibh iatt, & do guidhettar ar
anmai*n* an bhrath*ar*. Ocus acc eircce ón a n-urn*aigh*the
doibh do-*con*ncatt*ar* an fer gorm becc do idelb*dha* acc tuitim a
foc*r*as an bhrathar, & h-é ace com*ar*caibh go h-ard;
& is*edh* at-beiredh: ‘Crétt far ion*nar*bais me, a
chleirigh, as in oighre*cht* & as i*n* aittreibh ina b-fuilim
re sea*cht* m-bliadhnaibh im comhn*nidh*e’? Do freccair
**Brénain*n*** h-é, & iss*edh*
adubhairt: ‘Cuirim m*ar* aithne ort i n-ain*m* in Tic*cer*na, Iosa
*Crist*, gan aon-duine do ghortucc*adh*, nó do bhuaidr*edh* go
lá an bhreithemhnais’. Luidh as an diabhal iar si*n*.


Adub*air*t **Brén*ainn***
fós frisan m-brathair: ‘Caith corp & fuil do
Thiccernae .i. Iosa *Crist*, & bidh anos sccérfus do
spior*a*t red chorp, & is an*n*sa lucc so ata ionad th'
adhnaicthe; & an brathair táinic let as in mainistir,
isi n-iff*r*ion*n* bhías a eiséirghe i*ar*
n-ath-gairitt’. Do-chuaid iaramh a spir*a*t anma as in m-brathair
h-isin, iar c-caithemh na sac*r*am*ain*te dó; &
tangatt*ar* aingil ina chomhaircis, & ruccattar leo
h-é dochum nimhe. Ocus do h-adhnaicedh a chorp iar sin go
h-onorach ag **Brenain*n*** *con*a muin*n*tir.


Ocus i*ar* si*n* {folio 234b}
tangat*ar* fein gusin traigh, mar a raibhe a long; & acc dol
do **Brenain*n*** ina luing, t*ar*la nech ócc
dó, & soidtheach lán d' arán aicce,
& soidhtheach ele lan d' uiscce; & at-bert friu:
‘Gabhaidh in asccaidh so as lamhaibh bhar n-ócclaich fein,
oir atá slighidh fhada romhaibh. Ocus gidh edh, ni bia
esb*aidh* aráin no uiscce oruibh co caiscc’. Iar
c-ceilebradh da cheile daibh do-chótt*ar* ina longaibh;
& do bhatt*ar* acc loingseor*acht* for fairrge athaid fhada
iar sin.


La eiccin da rabhatt*ar* acc siubhal
na fairrge, at-*con*ncat*ar* oilén uatha edh imchian. Ocus do
sheolatt*ar* a long chuicce, & do-chúatt*ar* fo
tír an*n*. Ocus i*ar* t-timcheall*adh* an oilein dóibh,
fú*ar*att*ar* srotha examla an*n*, & iatt lan d'
iasccach. Adub*air*t **Brenain*n*** lena bhraithribh:
‘Denmáitt ob*air* dhiadha an*n*so, & coisreccam
úan nemh-urchóid*ech* do Dhia an*n*; uair isé
aníu senaid an Ticcerna .i. Iosa *Crist*’. Ocus do bhatt*ar*
m*ar* sin go satharn cáscc, & fú*ar*att*ar*
iol*ar* tred do chaorchaibh móra aen-gealae an*n*, ion*nus*
nach f-facatt*ar* acht madh becc don talmai*n* o iom*a*t na
c-caor*ach*. Adub*airt* **Brénain*n***:
‘Beiridh libh, a bhraithre, an mheitt recctáoi a les dona
tréttaibh útt dochum na cascc’. Do-gabhatt*ar* na
b*r*aith*r*e caora dona cáorchaibh in u*air*-si*n*. Ocus m*ar*
do cenglat*ar* h-i, do lens*a*t na cáoir*igh* o sin amach
íatt.




---

p.57


Ocus do bhatt*ar* ag ulmucc*adh* dochum
an láoi oirmittn*igh* sin na cascc cech ní rangatt*ar* a
les aca. At-*con*ncatt*ar* an u*air*-sin aoin-nech chuca, &
soidht*ech* lán d' árán aicce, & gach
ní ele dá rangatt*ar* a les do caithemh immaille
fris. Do-chuir sion h-i f-fiadhnaisi **Brenain*n*** h-e,
& do-léice h-e fein {folio 235a} dochum
láir an uair-si*n*, & do-rin*n*e ait*r*icche go
dioc*r*a, & adub*air*t: ‘A athair, gion g*u*rab
diongmála meisi dochum tusa do sásadh d' ob*air* mo
lámh, gabh sásadh an*n*sna laithibh naemhtha-sa
uaim’.


Ocus do thoccaibh **Brenain*n*** do
lar h-é, & tucc póicc dó, & do
fhiarf*aigh* de: ‘Cáit in*ar* ordaigh ar t-Ticcerna .i. Iosa
*Criost* dhuin*n* an chaiscc do ceileabhr*adh*’? Do freccair an
nech naemhtha é, & iss*edh* at-b*er*t friss: ‘Is
an*n* so eistfes sibh an satharn & an uiccil so, &
is ar in oilen ud, at-chi sibh uaibh anossa, cheilebhr*us* sibh na
h-oif*r*in*n* & in chaiscc’. Ocus 'arna radh si*n*, do
thion*n*sccain seirbís do denamh do
**Brenain*n*** & do*n*a b*r*aithribh
archena. Ocus do bhatt*ar* iar si*n* ag líon*adh* a long da
gach ni rangatt*ar* a les. Ocus adub*air*t an t-ócclach
an*n*sin fri **Brenain*n***: ‘Ni fhéttan*n*
sibh ni as mó ina so d' iomch*ar* in bh*ar* longaibh;
& cuirfett-sa a c-cion*n* ocht lá chuccaibh gach
ní riccfes sibh a les do bhiadh & do digh co
cingcigis’.


Adub*air*t **Brenain*n*** fris-siumh:
‘An b-fuil a fhios acc*at*-sa, ca h-ion*adh* ina m-bia sin-*n*e a
c-cion*n* ocht la’? Is-bert in nech naemhta: ‘Biaidh sibh
ano*cht* isin oilen útt at-chí sibh, & go
medhon-láe amarach; & rach*aid* sibh ain*n*sein
g*us*in oilen d' a n-goirther Parrth*us* na n-Én, &
biaidh sibh ain*n*sein co h-ochtáib na cingtighisi’. As-bert
**Brenain*n***: ‘Cr*éd* do-bheir na caoir*igh*
útt a comhmór so? & siad 'san oilen-so’;
uair bá mó gach caora dibh ina da*m*h
bíata. Adub*air*t an nech naomhtha: ‘Isé fo-dera
inni-si*n*; nach tionoilt*er* bain*n*e uatha, & nach bent*ar*
a f-fion*n*a dibh, & nach cuirenn gemr*adh* no dorchatt*us*
orra tria bithe. Ocus is arna h-adhb*ar*aibh-sin ata an mheid
im*ar*c*r*adhach útt forra, *ar* a m-beith amuigh ar fér
do grés. Ocus is uime sin as mó an*n* so íad ina
i n-gach talamh ele isin {folio 235b} doman’.


Cuiris
**Brénain*n*** a long o thír an
ú*air*-sin, & imriss fein *con*a muin*n*t*ir*
h-í, no co rangatt*ar* Parrt*us* na n-Én. Ocus o
rangatt*ar* an t-oilen-sin, do-chuat*ar* fo thir an*n*. **67**.— [**Hic pretermissa sunt
errore librarii que in Latina uita narrantur ab introitu S. Brandani
in Paradisum auium usque ingressum insulae familiae
S. Albei**] . Ocus dob eccsamail lena fhécc*adh* h-e,
uair do bhatt*ar* tortha iom*dha* eccsamhla an*n*, & enlaith
iongantach ag lab*air*t go luathgairech do bharraibh a c*r*and,
& beich bhecca acc tionol & acc tiomsucc*adh* a
t-tac*air* & a t-tigedhais da n-ait*r*ebhaibh dilsi;
& srotha aille iongantacha ag tep*er*sain an*n* lán do
clochaibh uaisle adham*r*a gacha datha; & eccalsa iom*dha*
an*n*; & mainist*ir* i l-lár in


---

p.58



 oiléin lán d' iolradh & d'
examl*acht* gacha datha; & ord *ar*saidh eladhanta cun*n*ail
craibht*ech* in*n*te.


Ocus is amlaidh ro báoi an mhainistir h-isin,
& a sol*us* féin for adhn*adh* in*n*te .i. ceithre
soillse h-i f-fiadnaisi na h-altora moire, & tri solais h-i
fiadhn*ais*e na h-altora medhonaighe. Ocus as do chriostal do-ronadh
na coilche aifrin*n* do bí aca. Ocus fós do búi
ceithre suidheócca *dec* ar comh*air* a cheile 'san coraidh,
& ionad an abbadh ettorra ar medhón; & an
u*air* do thion*n*scnadh an t-abb fersa do radh, do freccradh an chora
go h-umhal h-é; & ní lamhadh nech aca en-fersa
do gabhail acht an t-abb fein, & ni labradh nech aca gan
cett, acht an tan do bídis ag mol*adh* an Ticcerna, mu*n*a
c-cettaigedh an t-abb doibh; & ni labhradais an*n* sin fein o
bhreithir, acht o chomh*ar*tha resunta d' foillseach*ad* le suil, no
le bel, no le laimh, do thab*airt* forsanní b*údh* mian
léo do radha. Ocus do s*cr*iobh*adh* an t-abb h-i c-clar le
steil gach freccra do-bheiredh orrae.


Ocus adub*airt* an t-abb le
**Brenain*n*** iar si*n*: ‘Do badh mithidh
dúin*n* dol dochum an chodail-tighe fil occain*n*’. Ocus 'na
díaigh si*n* {folio 236a} do-chuatt*ar* dochum
na compléitte. Ocus iar c-cantain na compléitte doibh,
do-chuatt*ar* na braithre da sealladhaibh feín, &
ruccattar muint*ir* **Brenain*n*** leo .i. fer le gach
brathair aca.


Ocus do an **Brénain*n***
& an t-abb isi*n* mainistir. Ocus m*ar* do bhatt*ar* an*n*,
do fiafr*aigh* **Brenain*n*** don abb, cion*nus* do
fhedatt*ar* an silens no an ciunas-sin do
Chongmail h-i c-colain*n* dáenda. Do freccair an t-abb é
maille le h-umhla, & adubhairt: ‘Admhaim i f-fiadnaisi
Criost, go fuilit ceithre fichit bl*iadhan* **70**.— [**80 anni ibi erant**] ó
thangam*ar*, san ionad-so, & nachar labhair nech accain*n*
fein fri araile do guth dáen*n*aighe, acht an uair
bhímitt acc mol*adh* Dé; & as tre comh*ar*tha
méoir nó súl foillsighter guth ettrain*n*. Ocus
fos, ni fhuil esláinte c*uir*p no anma no spioraitte ar nech
accain*n* risan ré si*n*’.


'*Ar*na cluinsin sin do
**Bhrenain*n*** do labhair maille le deraibh, &
issedh adub*air*t: ‘An ced dúin-*n*e anmhain an*n*so am
bliadhna’? Adubhairt an t-abb: ‘As ced chena. Ocus inné
nach f-fuil a fhios accatt-sa cret do h-ordaighedh duit fein do
dhenamh ria t-techt an*n*so duit? Uair as éiccen duit fill*edh*
dochum th' ion*aidh* féin maille led ceithre braithribh *dec*;
& an días oile ata at foch*air* 'na diaigh sin,
rach*aid* nech aca dia oilitre an*n*san oilen da n-goirt*er* *Antonii*, & an nech ele dibh
droch-bás, uair daiméont*ar* co h-ifrion*n*
h-e’. Ocus do fior*ad*h sin uile.


Do fiarf*aigh* **Brenaind**: ‘Cia
mhuchas na soillsi útt acc tocht na maidne’? Adub*air*t an
t-abb: ‘Fech fein, a **Bhrenain*n***, gach
aon-ní


---

p.59



 dibh-sin do réir th' eolais & th' aithne
fein. Ocus inné nach f-faicend tú na soillsi an*n*sna
lainderaibh, & gan énní da loscc*adh* aca,
& ga*n* {folio 236b} iad fein acc
t*r*aoth*ad*? Ocus beid mar sin co madain; & ni fhaicfe nech
i*ar*sma dibh o tosach laoi no co t-ti siatt ina soightibh
tein*n*t*idh*e tresan f-fuin*n*eoicc útt, ar a t-teccaitt go
gnáth*ach*’. Adub*air*t **Brenain*n***:
‘Cion*nus* fhet*us* cretuir nemh-chorp*ardha* sol*us* corp*ar*da do
dhenamh’? Do fhreccair an t-ab é, & is*edh*
adub*air*t: ‘Inné nach cual*aidh* tú, &
inné n*ar* leghais, an mui*n*e do bháoi for lasadh *ar*
sliabh Sínai fri ré na h-oidhce, & nach raibhe
dighb*áil* no uireasb*aidh* *ar*nabh*ar*ach air’?


Ocus do bhat*ar* san co mattai*n* m*ar* sin. Ocus do
iarr **Brenain*n*** ced imthechta an*n*sin; &
ni fu*air* é on naemh, acht adub*air*t: ‘Dligidh tu fuir*ech*
maille rin*ne*, no go n-eiste sin*n* an nodlaic ata in*ar* n-goire,
& no go n-derna sibh comhsolas lin-*n*e co h-octaif na
h-Eipifanie’. Do an **Brenain*n*** maille lena
braitribh risan aimsir-si*n* an*n*san oile*n* da n-goirter Albei. Iar
c-coimlion*adh* na h-aimsire-si*n* do **B*r*enain*n***,
do cheilebhair don abb & dona brait*hr*ibh battor occa,
& do-chuaidh dochum a long, & do batt*ar* acc
siubhal na f*air*rge co tús an chorghais baoi ar cind.


### SCEL OILEIN IN UISCCE MESCCTA SIOSANA


La eiccin da rabhatt*ar* occ imtecht na
h-aibhéisi eoch*ar*-ghuirme, at-*con*ncatt*ar* oilen uatha edh
imcian, & do thion*n*sccnat*ar* dol da ion*n*saicc*edh* go
luathgairech, uair ní fhacatt*ar* oilen le fada d' aimsir *co
n*-uicce sin; & do thráoth*adh* a lón teora
laithe roimhe sin. Ocus do-chuatt*ar* fo tir 'san oilén,
& fu*ar*attar top*ur* solas-ghlan an*n*, & il*ar*
gacha luibhe olchena, & cenéla iom*dha* d' iasccach
occ siubhal & occ imtheacht an t-srotha {folio 237a} do bí acc tep*er*sai*n* ass i*n* top*ur* h-isin
dochum na f*air*rge. Adub*air*t **Brenain*n***: ‘Co
deimhin’, or sé, ‘tucc Dia sólas daoibh tar
éis bh*ar* saothair; & gab*aidh* an mheid
recctái a les don iascc, & tionoilidh luibhe iom*dha*
an mhéid as ail libh’. Do ghabhat*ar* na braithre ag ol
uiscce na h-aban*n* m*ar* a n-ditcell, & acc tionol luiben*n*
m*ar* adubhairt a maighistir riu.


Iss*edh* as-*ber*t **Brenain*n***
friu: ‘Gabaidh occaibh, a braithre, nach ibhe sibh móran don
uiscce, ar eccla go m-buaidhéradh-se sibh ní as
mó ina m*ar* atathai’. Ocus nir anat*ar* na braithre acc
aithne a n-ath*ar*, acht do ibhett*ar* go lór, oir do ibh fer
dibh da dhigh, & do ibh *ar*aile tri deocha, & do
ibh an tres ran*n* deoch. Ocus is amlaidh do reidhigett*ar* frisan
ól sin; do thuit d*r*ong aca h-i suan & i
t-trom-luighe tri la & teora (n)-aidhce,
& suan dá lá & da oidce *ar* druing
ele dibh; suan & trom-luighe lái *co n*-oidhce ar an
tres ran*n*. Is an*n*sin ro bái **Brenain*n*** ag
guidhe a Thiccerna fána dithceall ar son a muin*n*tire,
óir is a n-ainffios tarla an p*er*iacail-sin doibh.




---

p.60


Ocus '*ar* n-dol na h-ai*m*sire-sin
tairsibh, at-bert **Brenain*n*** lena muin*n*tir:
‘Uair tucc Dia sásadh dúin*n*, &
do-chuirebhair-si d' esb*aidh* orain*n* é, triallaidh
dúin*n* anosa as an oilen-so, & beiridh libh an mheid
as ail libh don iascc & don uiscce go fedh tri lá
& tri n-oidchi’. Ocus do-rin*n*ett*ar* amail adub*air*t
**Brenain*n*** friu, & do lionat*ar* an long
dona neitibh adub*uir*t an t-athair ríu. Ocus iar sin
do-ghluaisett*ar* *ar* an muincin*n* muiridhe, & do-cuired
doinen*n* dermair doibh. A c-cion*n* *tr*i lá & teora
n-oidhche i*ar* f-faccbhail an oilein adubhram*ar* doibh, do sccuir an
t-anf*adh* & an doaims*er*, & do bi an muir 'arna
cen*n*succadh doibh, {folio 237b} & adub*air*t
**Brenain*n*** fríu: ‘Leicc*idh* bh*ar*
f-foirend isin luing isteach, no co seola Dia sin*n* 'san ionadh i
n-ba h-ail leis fein’. Ocus do bhatt*ar* m*ar* sin co cenn fichet
la & fichet *oidche*.


### TECCASC AN PROCUTTORA DO
**Bhrenain*n*** AN*N*SO, & FAGHBHAIL
P*AR*RTHAIS NA n-EN AN DARA FECHT


Is an*n*sin
at-*con*ncat*ar* oilen a b-fad uatha, & do fhi*ar*f*aigh*
**Brenain*n*** da mhuin*n*tir: ‘An aithnighen*n* sibh
an t-oilen utt at-ciamaid anosa’? *ar* sé. ‘Ni aithnighem
amh’, or iatt-san. ‘Ni h-e si*n* damh-sa’, bh*ar*
**Brenaind**, ‘ise sud an t-oilén ina
rabham*ur* lá senaid in Ticcerna anur*aidh*; & is
an*n* ata an procuttoir i b-fail a rabham*ur*’. M*ar* do-cualat*ar*
na braithre an comhradh-sin, do bhatt*ar* occ iomramh co das*acht*ach.


Ocus adubairt **Brenain*n*** friu:
‘Na buaidhr*idh* & na bris*idh* bhar m-boill; &
inné nach é Dia as mairnelach & as mar*aidh*e
duin*n*, & an t-ionadh i n-ba h-ail leis féin, cuiredh
an*n* sin*n*’. Ocus do-rin*n*ett*ar* san amail adubhairt
**Brenain*n*** ríu; u*air* do-leiccett*ar* an
long *ar* a cum*us* fein, & do seol Dhia dochum an oilein-sin
an phrocatóra iad. Ocus 'ar n-dol fa thír doibh an*n*,
tainic an procattoir maille le h-iol-ghairdhech*us* mór chuca;
& do phócc cosa **Brenain*n***
& na m-brath*ar* archena, & do-gabh ag moladh an
Ticcerna co mór. Ocus '*ar* sccur don moladh-sin, do ullm*aigh*
fot*hr*accadh go luath doibh, uair is h-í an t-senaid do bai
aca in uair-sin. Ocus do-chuir ett*aigh*e nua impae uile, &
do cheilebhrat*ar* pais an Ticcerna an*n*sin co sath*ar*n cascc.


Ocus 'ar radha na seirbísi doibh dia
sathairn, adub*air*t an procutóir le
**Brenain*n***: ‘Eirigh it luing, & eist an
chaiscc m*ar* do eistis anur*aidh*. Ocus ó chaiscc amach
eirgidh go P*ar*rt*us* na n-Éun, & b*er*idh bh*ar*{folio 238a}
 ria*cht*an*us* libh do bhiadh &
do dhigh. Ocus do-ghen-sa cu*air*t accaibh an d*ar*a domnach
thiucf*us* da bh*ar* saicc*edh*’. Do-chuatt*ar* na braithre leis an
aithescc-si*n* dochum an oilein a n-dernatt*ar* in chaiscc in
bliadhai*n* roimhe.


Ocus do-chuatt*ar* as sin go
P*ar*rth*us* na n-Én, & do-rinett*ar*


---

p.61



 comn*uidh*e an*n* go h-octaif na cingcichtisi. Ocus tainic
an procatóir cuca amail ro gheall; & tucc leis gach
ní do bhái 'na chás orra; &
do-rin*n*ett*ar* forbailtech*us* mór re 'roile, amail
bú*dh* gnath leo.


Ocus m*ar* do-chuatt*ar* dochum an bhuird, tainic
én an uair-sin *ar* cuirr thos*ai*g*h* na luinge, &
do-rin*n*e ceol sír-bhin*n* amhail organ da scciathanaibh, aga
m-bual*adh* ar taobhaibh na luinge. Ocus do aithin
**Brén*ainn*** g*ur*ab ag in*n*isin sccel do
bí sé; & adub*air*t an t-én: ‘Do
ordaigh*edh* ceit*hr*e h-aims*er*a dhaibh re fedh bh*ar* t-turais
.i. sénáid an Ticcerna h-i f-f*ar*r*adh* an
procutóra, & an caiscc ar druim an mhíl
móir, & o chaiscc go cingtigis occain-*n*e, &
in nodlaic in inis Albei no co tí féil Muire na
c-coin*n*ell. Ocus a c-cion*n* an sechtm*adh* bl*iadhna*
bérth*ar* dochum an talman atathai d' i*ar*r*aidh* sibh,
& biaidh sibh da fichet la an*n*; & 'na diaigh sin
do-bért*ar* dochum bhar t-talman fein sibh’. 'Arna
clúinsin sin do **Bhrenain*n***, do cro*m* 'chum
lair, & do-rin*n*e toir*r*si & aithr*icch*e,
& tucc mol*adh* & buid*echus* do Dhia, & do
Cruthaighteóir caich uile. Do fhill an t-én an
u*air*-sin dochum a ionaid féin, 'ar c-criochnucc*adh* gach en
neithe dibh-sin doibh.


Adub*air*t an procuttóir: ‘Rachatt-sa uaibh
anosa, & tiucfat chuccaibh arís maille risna neithibh
ricefes sibh a les, amail tainic an Procutóir naomtha dochum na
n-aps*tal* roimhe’. Do imtigh an procuttoir an u*air*-sin, iar
b-faccbhail benn*acht*an ag **Brenain*n***, &
ag cach arcena; & do an **Brén*ainn***{folio 238b}
 isin lucc-sin *ar* fedh na h-aimsire ro
h-ordaig*edh* dó. Ocus 'ar c-c*r*iochnucc*adh* na ree-sin,
do-gabh **Brenain*n*** lamh *ar* imtecht, &
do-chuir a long o thír, & do-chon*n*airc an procutoir
chuicce, & long lán do bhiadh leis, & tucc
sin do **Bhrénain*n***; & do fhill
féin 'na diaigh sin isi*n* *conair* as a tainic. Ocus do
bí **Brenain*n*** m*ar* sin *ar* f*air*rgi co
cenn da fhicet lá, & da fichet oidhche.


### CEILEBHRADH NA CASCC FOR DROMAIM*M* AN MHÍL
MHÓIR


In tan immorro ba comfhoc*r*aibh
don chaiscc, batt*ar* a muin*n*t*er* occa rádha fri
**Brenain*n*** dol for tir do cheilebhradh na
cascc. ‘Is tualaing Dia’, ol **Br*enainn***,
‘talamh d' fagbhail duin*n* i n-gach dú b*ús* ail
dó’. I*ar* t-tichtai*n* t*r*a na cásccae, toccbais
bleidhmíl mór-muiridhe a fhormna a n-airde uas trethan
na t-ton*n*, gur uo talam tirim. Ocus tiaghait iar si*n* forsin
talamh, & ceilebhraitt an chaiscc an*n* iar sin. Ocus
batt*ar* isin maighin-sin aen-lá & da oidhci. Iar
n-dol doibh-siumh ina longaibh, sceindis in bleidhmil fon muir fo
chettoir. Cidh t*r*a acht is amhlaidh si*n* do cheilebrattais in
chaiscc go cenn secht m-bl*iadan* for druim an bleidhmil muiridhe;
úair an tan ba comhfhocraibh don chaiscc gacha bliadhna, no
toccb*adh* a dhruim uasin muir, co m-ba talamh techtaige tirim.




---

p.62


### FUABIRT BÁITI LOINGSI
**BRENAINN** DONA SAOBH-COIREDAIBH INDSO


Araile t*r*a aims*er* dia m-batt*ar* for in aiccén
n-iongant*ach* n-eoch*ur*-gor*m* *co* facatt*ar* na srotha doimhne
dilenda & na saobh-choiredha dubha dermora. Ocus is an*n* ba
mesta na longa dia m-bát*adh* fri métt {folio 239a} na h-anfine. Gabhais cach dibh an*n*sin for fecch*ad* ind
acch*aid* **B*r*enain*n***, uair ba dermair métt
in gháb*aidh* i r-rabhatt*ar*. Toccbais
**Brén*ainn*** a ghuth go h-ard, &
at-bert: ‘As lor, a muir mhór-sa, meisi im aen*ar* do
bhádadh; & leicc úait an lucht-so’. Is
an*n*sin t*r*a féthn*aigh*is an muir fo chéttóir,
& toirnidh fiuch*adh* na saobh-coired; & o sin amach
ni ro ercoidighestair do nach aile.


### CUAIRT AN DIAB*AIL* FOR CUIRR LUINGE
**BRÉNAIN*N*** DIA RO FOILLSIGH DÓ PIANA
IFFRIND


Araile lá batt*ar* for an
muir, tainic an diab*al* i n-deilbh senta aduathm*air*, *co n*-deisidh
for in seol h-i f-fiad*nais*e **Brenain*n***; &
ní facaidh neach díbh-sa*n* é, acht
**Brenain*n*** a aen*ar*. Fi*ar*f*aigh*is
**Br*enainn*** iar sin do*n* diabhal, cidh ima t-tainic
riana aimsir chóir .i. ria n-aimsir na h-éirghe
móire, lái an bhrátha. At-b*er*t diab*al* fo
cettoir: ‘Is aire tanacc’, or se, ‘d' iarr*aidh* mo piantae i
fudomhnaibh in m*ar*a duibh-dorcha-sa’. Fi*ar*f*aigh*is
**Brenain*n*** deisiumh iar si*n*: ‘Cidh dono, cait
ina fuil in locc if*er*naighe sin’? ‘Truagh sin’, or diabhal,
‘ni cumhaing nech a n-in*n*isin, & e béo iar
sin’. Cidh t*r*a acht foillsighis diabhal dor*us* iff*ir*n do
**Brenain*n***, *co n*-aca a phiana & a
dhocamhal.


Is an*n*sin fi*ar*f*aigh*it a mhuin*n*t*er* don
mhan*ach* naemhtha: ‘Cuich aiccille’? or siatt. In*n*isis
**Brenain*n*** a n-at-*con*n*airc*, &
i*n*nisidh beccán dona pianaibh at-*con*nairc, amhail
adubhram*ar*, & amhail fo-frith h-i scribhen*n*aibh na
fett*ar*laice. Is an*n*sin at-b*er*t fer día mhuin*n*tir fri
**Brenain*n***: ‘Leicc damh-sa *co n*-ac*ar* ní
dona pianaib-sin’. Iar c-cettucc*adh* dó il-pían
if*ir*n d' faicsi*n*, fa marbh fo cettoir, & is*edh*
as-b*er*t occ écc: ‘Maircc, maircc’, or se, ‘tainic
*&


ticfa* & ticc isi*n* c*ar*c*air*-si’. Iar sin
do-gní **Brenain*n*** ern*aigh*the, & ro
aithbeoaigh an fer-si*n* boi m*ar*bh día mhuinntir.


{folio 239b} 
### SCEL NA MNA
M*AIR*BHE AN*N*SO B*U*DESTA


Ni fada
do-chuatt*ar* as sin, an tan fu*a*rat*ar* inghen min m*ac*cdacta
mong-bhuidhe, gilither sne*cht*a no úan tuin*n*e h-í,
& sí m*ar*bh i*ar* t-tab*air*t buille do ghae dhi
tréna formna, *co n*-dech*aid* eter a da cích. Ba
dermair immorro m*ét* na h-ingine-sin; ced t*r*aig*idh* ina
h-airde, & *noi* t-t*r*oigthi eter a dá cích,
ceit*hr*e t*r*oighthi i f-fod a srona, & secht t*r*oighti
h-í f-fod a méoir medhoin. I*ar* si*n* t*r*a
t-athbeoaighis **Brenain*n*** h-í, &
baistt*idh* fo c*et*oir. I*ar*faig*edh* immorro a cen*él*
di. At-b*er*t-si: ‘D' aittrebhtach*aib*


---

p.63



 in m*ar*a damh-sa’, ol sí ‘ .i. don lucht
oilit & ernaigit eserghe doibh’. Iarfaighis
**Brenain*n*** di-ssidhein, cidh ba h-ail di .i. ‘an
dochum nimhe raghae fo cetto*ir*, no docu*m* th' ath*ardha*’? Do
fhreccair si iaramh tre berla na ro thuicc neach ele acht madh
**Brenain*n***, & is*edh* as-b*er*t: ‘Dochum
nimhe immorro’, or sí, ‘óir at-cluinim gothae na
n-aingeal ac Co*m*mol*adh* in Coimdedh cumh*acht*aigh’. Iar
c-caithemh immorro cuirp *Criost* & a fhola dhi at-bail an*n*
cen nach snímh, & adhnaict*er* co h-onor*ach* h-i la
**Brenaind**.


### FAGHAIL IN CHLAIR CI*AR*TA INA m-BÓI IN
SCC*R*IBHEN*N* IN*N*SO


Araile la dano
batt*ar* for in muir, & síatt occ iomramh co
sóinmech, *co n*-acat*ar* araile inis n-álainn,
& sí ard; acht chena ni fu*ar*a*tar* port reidh aice
da h-ion*n*saicc*edh*. At-b*er*tat*ar* a mhuin*n*ter fri
**Brenain*n*** anadh co cend sea*cht*maine 'na
timcell. Ro ans*a*t, & ni ro fhéts*a*t dol in*n*te
f*r*isin re si*n*. At-chualat*ar* immorro gotha daoi*n*e in*n*te occ
mol*adh* a*n* Choimd*edh*, & at-*con*ncatt*ar* ecclas
álain*n* oiregh*dha* inte. I*ar* c-cloiste*cht* doibh-siumh
fogh*ar* gotha lochta na h-in*n*si, cotlais
**Brenain*n*** *cona* mhuin*n*tir ina suan spir*a*talta.


Uair na ro leiccitt-siu*m*h t*r*a docu*m* na
h-in*n*se, cuirther cl*ar* ci*ar*tai doibh anúas, &
sé sccriobhtha; & is*edh* bói an*n*: ‘Na
dén*aidh* saoth*ar* frisan inis so do thecht in*n*te, *ar* ni
tiucf*aid*he do g*r*és. {folio 240a} Acht an
inis iarrtái, fogebhtai; & ni h-í so
h-í. Erigh dod tír féin, a
**Bhrenain*n***, u*air* atád soch*aid*e occut
i*ar*r*aidh* an*n*, ris b*udh* áil t' faixin. Ocus túr
na sccrioptuire noibhe, quibus dictum est:
*mansiones Dei multe
sunt’’*

. Amhail b*udh* edh at-ber*edh*: Is
iom*dha* ait & adba occon c-Coimdhe i f-fecmais in oilein
**no* inis*-so’. Iar sin
t*r*a iompoid-siumh on inis-si*n*; & beraitt leo an tabhall
ciartha ud a c-comh*ar*ta fóilti & deititin *lochta* in oilein tucc doibh; & no
h-erleghta aca-som h-í gach día, amail bidh ó
Dhia do-bértha doibh í.


### TAIRCCSIN MHEALLTA MUIN*N*TIRE
**BRENAIN*N*** DON DIABHAL h-I l-LOSS ÍTAN
INDSO


Araile lá batt*ar* for in
f-fairrge occ iom*r*amh in m*ar*a, gabhais íota dermh*air*
íatt, gur uo comhfochraibh bás doibh. Is an*n*sin
at-*con*ncat*ar* na s*r*otha aille uisccidhe acc tep*er*sai*n*
& acc snighe as na c*air*rgibh. I*ar*faighitt na braithre:
‘In níbham ní don uiscce uccat’? or
siatt. ‘Bennachaidh for th*us* h-e’, or
**Brénain*n***, ‘dia fhioss cr*éd*
h-e’. I*a*rna bhennach*adh* immorro an uiscce, & i*ar*
c-cantai*n* all*elú*ia úasa, t*r*aigitt iar si*n* fo
cettoir na srotha-sin; & is an*n*sin att-*con*ncatt*ar*
diab*a*l acc sceinm uadh, & no muirfed an lucht no
iobhtáis h-é. Sóerth*ar* t*r*a tre
chumh*acht*aibh **Brenain*n*** a muin*n*ter, &
irchradhais a n-iota fo céttoir.


---

p.64



 Foriadthar in loc-sin fo*r* diab*al*, *co* *n*a dernad olc
fri duine riamh o sin amach.


### IOMPODH **BRENAIN*N*** DA
CHETT-LOINGES CO h-EIRIND INDSO


Iar m-beith
immorro do **Brénain*n*** coicc bliadhna for in
loinges-si*n*, io*m*poidhis dorísi có a tír
& co a thalamh fein, *amhail* ro for*con*gradh fair isin inis
adubram*ur*. Is an*n*sin t*r*a do dechatt*ar* lucht a thire {folio 240b} & a thuaithe fein ina aighidh;
& batt*ar* occa fhi*ar*faighe de, cidh poi*n*d bói
dó dia longaibh; & tuccatt*ar* maoine &
aisccedha dó, amhail do-bérdais do Dhía. I*ar*
f-faccbáil immorro do ilibh díbh an t-sáog*ail*,
lenaitt i*ar* si*n* Criost. Ocus do-ghnidh-somh immorro ferta
& miorbhailedha iomdha an*n*sin, & nó
shlánaighedh aes galair & cuimrigh, & no
ion*nar*badh demhnu & dúailche. Aiccillis iar sin
esp*occ* Eirc .i. a oide.


Tainicc iar sin co du a m-bói a buime
.i. Ita, & fiarf*aigh*is di cidh do-dhenadh fria
loinges. Ferais Ita failte fris, amail do chanadh fri *Criost* *con*a
apstalaibh, & is*edh* at-bert fris: ‘A mheic ionmhai*n*,
cidh immo n-dechadhais for loinges cen comhairle f*r*im-sa? u*air* an
talamh 'ca taoi d' i*ar*r*aidh* for Dhia, nochan faghbaidh é
*ar na* croicnibh m*ar*bdai moglaidhibh sin,
oír talamh noemh coisercctha é, & nir
doirt*edh* fuil dui*n*e an*n*si*n* riamh. Acht chena dent*ar* longa
cranda lat. Is doigh is amhlaidh si*n* fogebha an tir-si*n*’. Iar
sin luidh **Brenain*n*** hi c-crich *Con*n*acht*,
& do-gníter long d*er*scc*aigh*t*ech* derm*air* lais;
& teitt innte *con*a muin*n*tir, & *con*a phop*ul*;
& ber*ar* luibhe & síl*a*
examhla leo, dia chur in*n*te, & sáeir &
gaibhne iar n-atach **Brénain*n*** ima leccadh
maraón fris.


### AN DARA LOINGES BUDHESTA


Iar sin t*r*a luidh **Brenain*n*** *con*a
mhuin*n*tir for muincin*n* m*ara* & mor-fairrge ina frithing
dorísi. Nír bo cian doibh o*c on* iom*r*amh sin, an tan
tainic gal*ar* oban*n* dochum an ghabhan*n* boi occo, co m-bo
comfocc*us* bás dó. At-b*er*t B*renainn* friu: ‘Cidh
machtnaighti’? *ar* sé; ‘Eircc dochum na flatha nemh*dha*
amail ro thuiris deit fein g*us*aníu; no, madh ail deit beith
isin saegal béos do-gen-sa ern*aigh*the*a* ort fri Día,
& bidh e b*ar* slainte’. At-b*er*t a*n* gabha: {folio 241a} ‘Ath-chluinim guth in Choimdedh occum
ghairm’.


I*ar* c-caitem immorro cuirp *Criost* & a
fhola & a fheola teid dochum nimhe. Bói t*r*a ceist
mhór eter na braithribh cáit i n-dingéntai an
corp d' adhlac*adh*, úair ni raibhe feoran*n* no talamh h-i
c-comhfocc*us* doibh. Is an*n*sin at-b*er*t
**Brenain*n*** f*r*íu a adhnacal i t-ton*n*aibh
in mh*ar*a, ‘uair anti do-roine nemh & talamh & na
dúile archena, as


---

p.65



 tualaing h-e ton*n*a in m*ar*a d' fostadh cuirp ion*n*ta
go nemh-cumhscaighti’. Cidh t*r*a acht adhnaict*er* an gaba eter
ton*n*aibh an m*ar*a ce*n* roctain co talm*ain*, & gan
roctai*n* ar uacht*ar* an t-sáile, cen cumhsccucc*adh* inon*n*
in*n*a ille, amail no beith i t-talamh; ut dixit:


> 1. 1] Adhnaicit-siumh, gerb
> aiccméil,
>   
> 2] In gobain*n* isin aiccen;
>   
> 3] Eter
> ton*n*aibh mara mir,
>   
> 4] Gan roctain dó fo ton*n*gair.
> 




### SCEL OILEIN NA n-ABAC INDSO


Iar f-faccbáil immorro doibh-siumh an ionaid-sin
at-*conn*cat*ar* (tala*m*h) becc d*er*oil i
c-comhfocc*us* doibh. Iar n-gabhail immorro doibh-siumh an ionaid-sin,
liontar an port forra do demhnaibh i n-delbhaibh abhac, &
luchurpá*n*, & a n-gnuisi comhdubha fri gual. Is
an*n*sin at-bert **Brén*ainn***: ‘Cuiridh ind
angcaire amach, uair ní fhett nech dula isi*n* tír-si
act nech cuirfes cath dáen*n*a fri demhnaibh, &
doirtfes fola toraibh’. Batt*ar* an*n*sin co cenn secht lá
& secht n-oidhche; & nír fétsat a
n-angcaire do tarraing aníos, & fáccbhaitt
an*n*si*n* é eter na cairrgibh i l-lenm*ain*, &
imthigit iar si*n* as in cua*n*.


Batt*ar*-somh t*r*a i n-doca*m*hol mor d' esb*aidh*
a n-angcaire, & do dith an ghaban*n* do-ghneth doibh
é. Is an*n*sin at-b*er*t **Brenain*n*** fri
sacc*ar*t dia mhuin*n*tir: ‘Déini si’, ar se, ‘gniomh an
gabhan*n* go {folio 241b} cenn mís
duin-*n*e’. Bennachais t*r*a **Brenainn** lama an
t-sacc*airt*, u*air* ni ro foglainn goibhne*cht* riamh. Is an*n*si*n*
immorro do-rin*n*e an saccart angc*air*e derscaighth*ech*, &
ni frith riamh roimhe ina ina decch*aid* a chosmailes *ar* feabhas a
dhenma.


### SCCEL AN BHRATHAR DO FUADAIGHEDH O
**BRÉNAIND** ANDSO


La
ele do **Bhrenain*n*** occ siubhal na bochna, *co* facae
sliabh mor ifernda; & is amlaidh do bháoi; lán
do nellaibh & do detaigh fana mull*ach*. Ocus do fhuadaigh in
ghaeth íatt maille le rith foirreiccn*ech* go t*r*aigh in
oilein ar a raibhe in sliabh, ion*nus* co n-dech*aid* an long a
c-comfhocc*us* do thir. Ocus is amlaidh do bí bruach an
oilein-si*n*, & airde aidbs*ech* an*n*, ion*nus* g*ur*ab *ar*
eiccin do fhetatt*ar* a faicsi*n* uatha. Ocus is amhlaidh do bi se,
lan do aithin*n*ibh & d' aoibhlibh d*er*cca, & do ba
coimhdir*ech* le múr h-e.


Ocus do-ch*úaid* nech don t*r*i*ar* brat*ar*
do len **Brenain*n*** as in mainistir, amach as i*n*
luing, & do-chuaidh se go h-imel an brúaich,
& ní fada do bói ann an u*air* do eigh co
h-*ar*d & co truagh, & adub*airt*: ‘Is t*r*uagh
dam-sa, a ath*air*, u*air* atáth*ar* 'com b*r*eith uaibh,
& ni fhuil cumh*acht*a impoidh cuccaibh-si occam’. Occus
'*ar*na fhaixin-sin dona


---

p.66



 braithribh, do gabh eccla mor iatt, &
do-chuirettar in long amach, & do-ghoirett*ar* com*air*c *ar*
in Ticcerna nemh*dha*, & is*edh* adubhrat*ar*: ‘*Miserere nobis Domine, miserere nobis
Domine’’*

cf. Eccl. 36:1

 .i. A Ticcerna dena
t*r*oc*air*e orain*n*, dena t*r*oc*air*e oruin*n*.’


Do fech immorro **Brénain*n***
air, & at-*con*nairc iom*a*t demon ina thimceall, &
h-e aga losccadh ettorra; & adub*air*t: ‘As t*r*uag duit, a
bhoi*cht* nemh-*con*aich, in chrioch do-ghabhais ort fein, &
*ar* do beth*aid*’, & et cetera {folio 242a} Ocus ina diaigh sin do fhuadaigh in gaeth uadha
iatt, & do gabhattar isin aird thes. Ocus do fechat*ar* ina
n-diaigh ar an oilen, & is amlaidh at-*con*ncattar h-e, le
lassadh, & acc leiccen a lasrach dochum in*n* aióir,
& ag gabhail lasr*ach* aris chuirce, ion*nus* co raibhe in
sliabh ina ubhall-mheall teindtidhe uile.


### SCCEL IUDAIS BUDHEASTA, & ROIMHE TICC
SCCEL FUASLAICCTHI AODH GU*AIR*E


Laithe
n-áen do **Bhrenain*n*** acc siub*al* in m*ar*a,
t*ar* eis in oilein sin in*ar* fuattaigedh in brat*air* uadha d'
fágb*ail*. At-*con*n*air*c in taidbsi a f-fad uadha ar in
b-fairrge; & 'ar n-dol a b-focc*us* di doibh, adubhratt*ar*
cuid dona braithribh and*ar* leo gomadh duine do bái an*n* *ar*
carraicc; & adub*air*t cuid ele dibh n*ar*bh edh, &
g*ur*ab en do bói an*n*. Adub*air*t
**Brénain*n***: ‘Scc*ar*aidh re bh*ar*
c-coin*n*tin*n*, & druid*idh* in long i n-g*ar* di, ion*nus*
go raibhe a fhios accain*n* cret ata an*n*’. 'Ar n-dol 'na g*ar*
dóibh at-*con*ncat*ur* gne duine 'na suidhe for cloich an*n*,
& cosmailes bhruit no éd*aigh* ele i n-*áir*de
*ar* dá gabhail íarain*n* ina fiadhnaisi; & is
amhlaidh do bói occa pian*adh* eter na tonnaibh, & an
brot ag buain fona suilibh dó; & u*air* ele acca
theilccen don ch*ar*raic, & an d*ar*a fea*cht* aga teilccen
uirre dorísi.


Do fhiarf*aigh* **Brénain*n***
de: ‘C*réd* f*ár* cuir*edh* na piana-si*n* ort?
nó cía tú féin’? At-b*er*t san ris:
‘As meisi an droch-cend*aigh*e’, or se, ‘.i. Iudás,
& is me do th*air*bhir an Ticcerna, Iosa *Criost*, fo
lamhaibh na n-Iodhal; & ní *ar* luaighidhe*cht* ata an
t-ionad-sa accam, acht ar t*r*ocaire an Ticcerna, & i
n-onóir na h-eiséirghe atá an soch*ar* sa accam;
& ni fhuil f*ur*t*acht* d*am*h de {folio 242b}
go laithe an bratha, acht beith m*ar* so. Ocus as ionan*n* liom
& do bhein*n* i b-P*ar*rt*us* beith m*ar* so, a b-f*ar*r*adh*
m*ar* bhím 'na féccmais, & m*ar*
iméorth*ar* ano*cht* oram ar in sliabh tein*tidhe*
at-*con*ncabh*air* si, m*ar* a b-fuil Leuitan & a
chompan*aigh*, marar fúadaighedh an brath*air* uaibh.’


‘Ticcther cuccam-sa an*n*, & leghtar
mé amhail luaidhe h-i croccán chríadh, &
do bhadh*us* immaille f*r*íu an tan do-ch*úaid* an
brathair chuca, & do ghairett*ar* co mór aga fhaix*in*
tre luathg*aire* ocus is m*ar* si*n* doníad an
t*r*athtéid anam miot*r*oc*air*ech chuca. Ocus


---

p.67



 go raibhe fis trocaire Dé accaibh-si, &
in*n*isim-si daibh anoss, co f-fuil soch*ar* mór accam gacha
domhn*aigh* .i. o esp*ar*ta dia sathairn co h-esp*ar*ta oidhce luain,
& ó nodlaic co h-Epifain, & o chaiscc go
cingtigis, & an*n*sna feiltibh Muire uile. Ocus gach uile
láe le o si*n* amach crocht*ar* & piant*ar* me maille
le Piláitt, & le Caipas, & le h- Anas i
n-if*ur*n; & guidhim sibh-si fa guidhe ar mo shon fa mo
leiccen m*ar* so go h-éirge g*r*eine am*ar*ach’.


Adub*air*t **Br*enainn***: ‘Ni
bérth*ar* as sin go mattain tú’. Ocus do
fhi*ar*f*aigh* **Brén*ainn*** arís de:
‘Cr*éd* an t-édach-sin atath*ar* do bhual*adh*
fád t-súilibh’? ‘Edach tuccusa do dhuine bhocht do
chuid mo Tig*er*na an tan do badhas im sheomrattoir aicce; &
ó n*ar* lem féin é, is a n-dioghbáil damh
téid anosa, & ni a soch*ar*. Ocus in cloch so ara
b-faicti-si im shuidhe mé, cloch do-chuiresa for slicc*idh*
choitchin*n* h-í, an tan do badh*us* *ar* an t-sáog*ul*,
suil do bí mé im dheiscip*ul* ag i*n* Tig*er*na’.


M*ar* thanicc t*r*ath esp*ar*tan chuca,
at-*conn*cat*ar* sl*úagh* adhbhal mór do demhnaibh dia
soig*edh*, & adub*r*attar: ‘Fácc sin anois, a
óccl*aigh* Dé, & tuicc nach fétmaitt-ne
dol docum *ar* c-compan*aigh* an fad beithí-si ina
cho*m*hgh*ar*; & ni fhuil *ar* cumm*us* duin*n* *ar*
t-ticc*ern*a d' faix*in*, no co t-t*u*cam {folio 243a}
a charaitt fein dó. Ocus tabh*air*-si ar n-greim fein ano*cht*
duin*n*, & na ben dín*n* ni b*ús* mo
h-e’. Is*edh* at-b*er*t **Brén*ainn***: ‘Ni
meisi choimhétt*us* ano*cht* h-e. Acht *ar* t-Ticcerna,
Íosa *Criost*, do chedaigh dó a bheith ano*cht* m*ar*
atá’. Adub*air*t an demon ba foirfe aca: ‘Cret fa
n-goirenn tu ain*m* an Ticcernae *ar* son an fhir útt?
& g*ur*ab é do thoirbir an Ticcerna fri c*r*oich
& césadh’.


Adub*air*t **Brenain*n***: ‘Cuirim
m*ar* aithne a h-u*cht* Críst oruibh, gan pian na dochar d'
imirt ano*cht* f*air*’. Do imghett*ar* na demhai*n* uadh leissin;
& '*ar* t-techt an lai chuca, & acc imthecht do
**B*r*enain*n***, do fosccl*adh* dorsi if*ir*n,
& tangatt*ar* slu*aigh* dírimhe do demnaibh amach as,
& do labhratt*ar* do ghothaibh arda adhuathm*ar*a, &
iss*edh* adubhratt*ar*: ‘A óccl*aigh* De, as mallaighthi do
thoiscc chuccai*n*, úair do eassonoraigh *ar* t-tigerna fein
inn, do chin*n* nach*ar* thaispe*n*am*ar* a occlach diles féin
do gose’. Adub*air*t **Br*enainn***: ‘Rach*aid*
b*ar* mall*acht* a m-benn*acht*ain diamh-sa; u*air* cibe mallaighes
sibh-si, budh ben*n*aighthe h-é, & gibe benn*aigh*es
sibh, bidh mall*aigh*thi é’.


Adubratt*ar* na demna: ‘Pianfamaid-ne co
dúbalta isin t-sechtmain-si h-é do chin*n* a n-dech*ad*
lais araeir’. Adub*air*t **Brénain*n***: ‘Ni
fuil chum*acht*a aguibh féin, nó aga bh*ar* t-ticcerna
air, acht ag Dia na n-uile cumhacht. Ocus cuirim-si mar aithne a
h-u*cht* De oruibh, & *ar* bh*ar* t-ticcerna, gan pian anois
do thab*air*t do, acht m*ar* do thuccabhair riamh
roimhe’. Adubh*air*t an demhon oirbhertach bói aca: ‘An
t*us*a ticc*er*na cáich uile’? ‘As me’, ol
**Brénain*n***, ‘ócclach Ticcerna na
n-uile cumh*acht*, & inní aitheon*us* mé as a
ucht, do-gént*ar* inni-si*n* fom thoil’. Ocus '*ar* radh na
m-b*r*iat*har*-sin doibh, do tóccbhatt*ar* i n-airde


---

p.68



 isi*n* áer é maille le g*air*fedh*aigh*
ro-moir. Ocus gidh edh, dob eiccen doibh aithne
**B*r*enain*n*** do choimhlionadh. {folio 243b}


### SCCEL OILEIN PÓIL DITREAB*AIG*
INNSO


Laithe n-áen dia raibhe
**Brén*ainn*** *con*a muin*n*tir ag siub*al* na
h-aibhéisi, *co* facat*ar* oilen a f-fatt uatha; &
amhail do-*conn*cat*ar* na b*r*ait*hr*e h-e, do sheolatt*ar* a long go
luathg*air*ech chucce. Ocus adub*air*t **Brenain*n***
ríu: ‘Na cuiridh t*ar* modh a saeth*ar* sibh, u*air*
atád se*cht* m-bliadhna ó do fáccbam*ur* *ar*
t-talamh féin g*us*in c-caiscc-si a b-fuilti; &
do-chife sibh go h-athgoiritt anosa ditreab*ach* an*n*san oilen so
d*ar*ab ain*m* Pol, & gan sásadh corp*ardha*
bídh no dighe aicce fri re tri fichit bli*adan*, acht betha
fhichet bl*iadan* do gab*ail* dó ó pheist air*ith*e’.


M*ar* do-cuatt*ar* a b-fócc*us* don
t*r*aigh, nir fhetatt*ar* dol isi*n* oilén ara airde;
& dob anshocair *ar*d a bhrúaich, & do ba
becc c*r*uin*n* an t-oilen féin o sin amach; & ni
raibhe talamh for a mhullach, acht c*ar*racc lom cloiche; &
dob ionan*n* tomh*us* *ar* airde & ar leithett dhi. Ocus 'ar
t-timcell*adh* an oilein doibh, fu*ar*att*a*r slighe *cum*ha*n*g 'san
m-b*r*uach, Ion*nus* g*ur*ab ar eiccin fu*air* corr thosaigh na luinge
ion*adh* ind. Ocus ba decra ina sin dol súas in*n*te. Ocus
at-b*er*t **B*r*enain*n*** risna braitribh:
‘Dén*aidh* comn*uidh*e an*n*so, nó co tecc*ar* sa
chugaibh, úair ní ced daoibh dol isin oilen so gan
cettucc*adh* do mogh díles Dé ata an*n*’.


Ocus m*ar* tainic **Brenain*n*** *ar*
mull*ach* an oiléin, do-chon*nairc* an da uaimh ar comhair a
cheile; & do-chon*n*airc top*air* becca ag snighe as i*n*
charraicc *ar* agh*aid* na h-uam*adh*. Ocus m*ar* do-choidh
**Brénain*n*** for dor*us* na h-uama,
at-*con*n*air*c nech *ar*saídh ag toidhecht as in uam*adh* ele
amach chuicce; & adub*air*t: ‘*Ecce
quam bonum et iocundum habitare fratres *in
unum*’’*

’ .i. is foll*us* g*ur*ab
maith n braithre do rochtain i n-áen ionad. Ocus '*ar*na radha
si*n* dó, at-bert fri **Brénain*n*** na
braitre do gh*air*m as in luingg.


{folio 244a} Mar dó-rin*ne*
**Br*enainn*** sin, do phócc ócclach De
íad uile, & do-chuir failte ina n-anman*n*aib dilsibh
rempu. Ocus do gabh ion*n*gant*us* mor na braitre fo aibítt in
fhir naemhta; uair ni raibhe d' err*edh* uime acht grúag a
chin*n* & a fhésócc, & fion*n*a a
chuirp uile o sin amach ocus is amhlaidh do bái an
fion*n*a-sin; nir gile snea*cht*a ina sé tre *ar*saigheacht
i*n*d fhir naemhta. Adub*air*t immorro **Brenain*n*** ag
tuirsi & ag cnettaigh: ‘As t*r*uagh damh-sa’, or se‘,
beith i m-pecthach, & aibítt mhan*aigh* imum,
& morán ele do mhanchaibh fariom isin aibitt
céttna, & occlach sdaide aingl*idh*i ina shuidhe h-i
c-colain*n* lom-nochta, & h-é nemh-ghortaighthi o
chairthibh na colla’.


Adub*airt* occlach Dé .i. Pól, fri
**Brenain*n***: ‘A ath*air* onoraigh,


---

p.69



 as diairmhe im*m*att na miorbuil*edh* do foillsicc*edh*
duit-si, nach*ar* foillsiccedh d' ath*air* náemhta da t-tainic
rom*a*t; & adeir tusa an*n* do croidhe, *co* *n*ach
diongmála tú féin dochum aibítte man*aigh*
d' iomch*ar*; uair adeirim-si rit, a ath*air*, g*ur*ab mo tusa na
man*ach* oilter & bethaigther do shaeth*ar* a lamh
féin. Do oil & do ettaigh Dia tusa & na
manaigh fri ré secht m-b*liadan* da sheicréitt fein’.


Do fi*ar*f*aigh* **Brenain*n*** do
Phol, cion*n*us tainicc 'san oilen nó 'san ionad-sin, no ca
h-aittrebh i r-raibhe roimhe, no ca fad do fhulaing an betha-sin
h-e. Do fhreccair Pól e, & att-b*er*t: ‘A athair, do
h-oiledh meisi i mainistir Patt*r*aicc fri re *deich* m-b*liadan*
& da fhichet, ac coimhett reilcce na m-brath*ar*. Ocus do
i*ar*r*u*s *ar* mo deccanach ionad adhnaicthi do co*m*h*ar*tucadh do
neoch do bhadh*us* d' adhnacal. Ocus iarna comh*a*rtachadh-sin da*m*h,
tainic nech *ar*saidh anaithn*idh* dom ion*n*saigh*edh*, &
iss*edh* as-b*er*t frim: {folio 244b} ‘Na dena do
tochailt an*n*sin, a bhrath*air*, uair as uaigh fhir ele fil
an*n*’. Adub*ar*t-sa fris: ‘Cia tusa, a athair’?
‘Crétt nach aithnicchenn tusa mé? & g*ur*ab
me as abb duit’. Adub*ar*t-sa rision: ‘Ni h-eth, acht Pat*r*aicc
as abb damh-sa’. ‘As meisi sin’, or se, ‘&


inné do-chuadh*us* on t-saoghal-sa. Ocus isé so as
ion*adh* adhnaicthi damh’’.


‘Ocus i*ar*na radha si*n*, do chomh*ar*taigh
ionad ele damh in u*air*-sin, & at-b*er*t: ‘Adhnaic do
brathair an*n*so, & na h-in*n*is do neoch ele anní
adub*ar*t-sa f*r*iot. Ocus eirigh am*ar*ach g*us*an f*air*rgi,
& do-gebhair long an*n* bhér*us* tú i n-ionad
ina fuireochair go la do bháis’.’ '*Ar* t-toide*cht* na
maidne i*ar*nabh*ar*ach, do t*r*iall*u*sa dochum na fairrgi do
réir aithne an ath*ar*; & fu*arus* mar do geall*adh*
damh an*n*; & '*ar* n-dol 'san luing damh, do-ron*us*
loingseor*acht* tri lá & tri n-oidhche, & do
sccuires an*n*sin, & do-leicces don luing dol m*ar* a
seolfadh an gháoth dhi toidhe*cht* fo tír. Ocus isi*n*
sechtm*adh* lá iar si*n* fu*arus* an characc-sa, &
do-ch*uaid* in long fo tir innte. Ocus i*ar* f-faccbáil na
lui*n*ge damh, do iompo go lúath reimpe doridhisi dia tir
féin; & do an*us*a an*n*so on laithe-si*n*
g*us*aníu.


‘Ocus an cétt lá tanacc an*n*so,
tainic an peist danab ainm luath dom ionsaicc*edh*, & tucc
iascc chuccam, & gainemh do thell*ach* do dhenamh tein*edh*
eter a da cois tos*aigh*, & í occ imtecht for a
cosaibh deiridh; & m*ar* do-chuir si*n* im fhiadhn*ais*e, do
iompo reimpe da h-ion*adh* féin. Ocus i*ar* n-iompodh dhi, do
ben*us*a teine, & do-ron*us* a fadodh leis an n-gainemh do
fáccb*adh* occam, & do ullmaiges an t-iascc,
& do-chaithes h-e, m*ar* b*údh* lór liom. Ocus
do ticc*edh* an tea*cht*aire c*et*na sin chuccam gacha tres la leis an
b-proin*n*-sin. Ocus do bhadh*us* go cenn t*r*iochat bl*iadan* m*ar*
si*n* {folio 245a} gan esbaidh bídh no
dighe. Ocus do shiledh sruth uiscce as in carraicc chuccam gacha
domhnaigh, as an ion*n*lain*n* mo lamha, & as a n-ibhin*n*
digh do choscc mo th*ar*ta.’




---

p.70


‘Ocus ina diaigh sin fu*arus* an da
uaimh-so, & na topair, & isiatt as betha damh gan
substaint bídh ele ri ré t*r*i fichet bliad*an*,
& is nonagenarius me *ar* in oilen-sa
.i. *tricha* bl*iadan* for sasadh in eiscc, & *sesca*
bl*iadan* *ar* sásadh an top*air*, & cáecca
bl*iadan* do badh*us* im thalamh féin; & is íad
mo bliadhna uile, edhón dá fichet & ced
bliad*an* g*us*aniu; & atáim ag fuir*ech* gose h-i
c-colain*n* daen*n*a re lá mo bhreitemhnais’.


Ina dhiaigh sin at-b*ert* an senóir
naemhtha: ‘Gabh, a **Brénain*n***, lámh
*ar* imthecht; & beiridh ní d' uisscce an top*air*
libh i n-bh*ar* soidhtighibh, uair ata slighi fhada remhaiph .i. uidhe
da fhichet lá co sath*ar*n cáscca. Ocus do-géna
sibh an caiscc-si mar a n-dernabh*air* h-í leis na secht
m-bliadnaibh ele-si; & rach*aid* sibh ina diaigh si*n* go
talamh as ro-naemhtha ina gach uile tala*m*, & biaidh sibh
an*n*sin go cenn da fichet la ele. Ocus ina diaigh sin bér*idh*
Dia slan sibh go talamh b*ar* n-geinemhna’


I*ar* si*n* t*r*a ceileb*r*ais
**Brenain*n*** d' ócclach Dé a h-aithle na
h-iomagallma-si*n*; & fagbait benn*acht*ain occa, &
do-imghettar maille le siothcáin, & do sheolat*ar* a
long i n-acch*aid* na des-airde, & do bhattar m*ár*
si*n* *ar* fedh a*n* chorguis. Ocus do-b*er*thi an long anon*n*
& anall ar fud an aigéin; & nír
r*aibh*e do bhíadh aca-san acht an t-uiscce ruccsat léo
ó oilén óccl*aigh* Dé. Ocus do bhatt*ar*
go sub*ach* gan iotai*n* gan oc*arus* ar fedh tri lá, no go
rangat*ar* go h-oilen an phrocuttóra sath*ar*n cascca
i*ar*ttain.


Ocus m*ar* do-*con*n*air*c an procuttoir iad-somh,
tainicc ina n-airrcis maille le lúathgáire & le
h-iol-gháirdeach*us* {folio 245b} mór
dochum an puirt. Ocus do gabh lamh gach fir aca ina laimh féin
ag dol as in luing. Ocus 'ar c-c*r*iochnucc*adh* oiffici an
t-sath*air*n doibh, tucc an procutóir a suipér chuca;
& m*ar* do-ricc an oidhche orra, do-chuat*ar* 'san luing
c*et*na, & an procuttoir maille fríu. Ocus
fu*ar*att*ar* an míol mór isin ion*adh* ina c-clect*adh*
beith, & do-chanatt*ar* san mol*adh* Dé in oidhche
sin, & adub*r*att*ar* na h-aif*r*in*n* isin maidin.


Ocus '*ar* c-c*r*iochnucch*ad* na n-aiffrion*n*
doibh, do-chúaidh an bethad*ach* mór lena ghnouighibh
fein, & iad-san uile for a drui*m* 'na sesamh. M*ar*
do-chon*n*catt*ar* na braithre-si*n*, do-ghoirett*ar* uile com*air*c,
& is*edh* adeirdis: ‘*Exaudi nos
Deus salutaris noster’’*

Ps 64:6

’
.i. eist linn a Dhe *ar* slanaightéoir na subhalt*aigh*e. Do
baoi immorro **Brenain*n*** aga c-comhfurt*acht* fa gan
eccla do beith orra. Tainic an míl mór remhe co
di*rech*, co ráinic co traigh an oilein di*ar* bo h-ain*m* Inis
na n-En; & do-chuir dhe an*n*sin uile iatt gan
diogbhail. Ocus do-rons*at* comn*uidh*e isi*n* ionad-si*n* co
h-octaibh na cingtigisi.
Ocus i*ar* n-dol saoire na cingtighisi tairsibh,
adub*air*t an procuttoir le **Brén*ainn***:
‘Eirghidh i n-bh*ar* luing anosa, & lionaidh b*ar*


---

p.71



 m-buidéil as i*n* top*ar*; & bett-sa
féin libh occ denamh eo*lus*a duibh, u*air* ni fédtai an
talam atáthai d' i*ar*r*aidh* d' fágail, muna rabhar-sa
occaibh’.


### SCCEL NA c-COLAMHAN, &
FAGHBHÁIL AN CHOI*LIGH* AIFFRIND ANDSO


Lá éiccin dia raibhe **Brenain*n***
t*ar* eis aif*r*in*n* do radha ina luing, co f-faca féin *con*a
muin*n*tir columai*n* mór uatha an*n*san f-fairrge. D*ar*
léo féin a c-comhfoc*cus* doibh, acht aon ní dob
uidhe trí lá 'na thaibh é. M*ar* do-chuatt*ar* i
c-comhfhocc*us* dó, do-con*n*c*us* {folio 246a}
doibh a oirett shin ele d' airde do beith an*n*, ion*nus* co raibhe a
bh*ar*r a b-focc*us* don fhirmam*ain*t, & h-e uile ar dath an
chriostail ó mull*ach* go lár, & do bái
cosmailes babhdúin uime da cech leith fo dath airccitt no
gloine. Ocus do báoi an uirett-sin do sheimighea*cht* an*n*, go
f-faicedh (cach) cech enní t*r*it amuigh
& astigh, & do ba cruaidhe h-é ina an gloine;
& h-e la*n* do doirrsibh mora, ionn*us* go rach*adh*
bád no lo*n*g bhecc for gach n-dor*us* dibh. Ocus adub*air*t
**Brénain*n*** réna mui*n*ntir, an cran*n*
& an séol do leccadh, & a rámha do
tharraing, & a long do sheol*adh* tar dor*us* dibh-sin
istech. Ocus do-ronadh amhlaidh sin.


Ocus do bí cosmailes míle d' fairrge
on bhadbdhun-si*n* da gach leith go soiche in columa*n*. Do-chuatt*ar*
fana bhún, & do bhatt*ar* fedh an lái occ
imtecht re cois en cethramhan de. Ocus 'arna thimcell*adh* m*ar* sin
uile, fú*ar*at*ar* *ar* in cet*hr*am*adh* lá coilech
aiff*r*in*n* i f-form*aid* i t-taobh an colamai*n*. Do-ghlac
**Brén*ainn*** an aisccidh-sin dó mar
comh*ar*ta; & adub*air*t **Brén*ainn***
risna manchaibh mo*ladh* an Dúilemhai*n* do dhénamh,
óir nír chuir dith bídh no dighe orra, ona
méd do sholás fú*ar*att*ar* an*n*sa
cholaman. Ocus ar an cóic*cedh* la do imghett*ar* t*ar* in
dor*us* c*et*na amach, & do thoccbatt*ar* a séolta
ós a c-cran*n*aibh, & do-ghluaisett*ar* rompu iar sin.


### SCEL OILEIN NA GAIBHNECHTA DEMN*AIDH*E


Lá ele do
**Bhrénain*n*** acc siub*al* na fairrge, *co*
fac*aidh* oilén h-i c-comhfhoc*cus* dó, &
é grán*n*a, dorcha, sleibhtemhail, cairrgech,
cen*n*garbh, gan croin*n*, gan luibhe an*n*; acht lan do thigibh
amhail cherd-cadaiph. 'Arna faicsi*n*-sin don ath*air* naemhta .i. do
**Brenain*n***, at-bert lena bhraithribh 'mun amh si*n*:
‘A braithre ionmaine’, ar se, ‘as eccal {folio 246b} lem in t-oilen-sa daibh, óir ní fhuil mo thoil
lem fa dhol an*n*, dá f-fétamais a shechna, oir
atá an ghaeth go dir*ech* ag ár séol*adh*
chuicce’.


Ocus ní mó na fedh urch*air* cloiche
bicce do bhatt*ar* uadha an ta*n*-si*n*, an u*air*
do-chúalatt*ar* toran*n*-glés na m-bolcc acca seidedh,
& comthu*ar*ccain na n-ord ag bual*adh* na nindéon. Do
ghabh eccla mór iad, & do thógaibh an
t-ath*air* naomhtha a laimh, & do-chuir comhartha


---

p.72



 na croiche naoi*m*h fona ceithre h-*air*dibh ina timceall,
& adub*air*t: ‘A Thiccerna, a Iosa *Criost*, sáer
sin*n* *ar* muin*n*tir an oilein si’. Asa h-aithle si*n* iaramh
do-*con*ncat*ar* dias dubh-gran*n*a *ar* dath an ghuail gaibhn*idh*e
ag tea*cht* amach as na cerdchadhaibh amhail do beittis ag dol do
dhenamh saeth*air* éiccin.


Ocus m*ar* do-*con*ncatt*ar* muin*n*t*er*
Dé, do fillett*ar* astech irís 'sna cerdcaibh,
& tuccatt*ar* léo da cáeir d' i*ar*an*n*
aithlegtha, & iad *ar* dercc-las*adh*, i n-dá
thench*air* ina lamhaibh; & do-ghluaisett*ar* go
díoghair dochum na t*r*agha, & do theilccett*ar* iatt
forsan luing; & ní derna sin, m*ar* n*ar*b áil
le Día, erchóid doibh, óir do-chúatt*ar*
ós a c-cion*n* t*ar* an luing sealat fada. Ina dhiaigh sin do
seol Dia in gháeth ina n-diaigh do muin*n*t*ir*
**Bren*ainn*** do lettaoibh an oilein. Ocus
do-éirgett*ar* amach as na cerdchaibh c*e*tna d*r*ong
g*r*án*n*a díáirmidhe diabhl*aidh*i, &
caora tein*n*t*idh*e i t-tenc*airi*bh leo da t-teilccen orra-san. Ocus
an t-ionadh i m-bendáis na caora-sin an*ns*an b-f*air*rge, do
biodh fiuch*ad* mór ard uasa, m*ar* do beith as coire no a
h-aighen fo m-beith teine adhbal-mhór.


Ocus m*ar* n*ar* fedatt*ar* urchóid do
den*amh* doibh, do fhillett*ar* dochum na c-cerdchadh; &
do-chuirett*ar* go léir le dercc-lasadh íatt, &
do ghabhatt*ar* ag telgen na c-caer {folio 247a}
n-dercc si*n* for a cheile. Ocus do-cluinti ní as foide na fedh
radhairc uatha na gáirthe & na nuall-gubha
do-gnítis. Ocus is m*ar* si*n* do sáer Día a
mhuin*n*ter fein *ar* mhuin*n*tir an diabhail, u*air* as foll*us*
g*ur*ab do muin*n*tir if*ir*n uile iatt-séin. Ocus adub*air*t
**Br*enainn*** rena muin*n*tir menma maith do beith aca,
& creidemh daingen, & buidhech*us* do thab*air*t do
Día, & da ainglibh; & do-rin*n*ett*ar* amail
adub*air*t an t-ath*air* naemhtha riu .i. **Brenaind**.


### COMHRAC NA DA BÍASD MUIRIDHE TAR CEND
**BRENAIN*N*** *CON*A MUINNTIR


Laithe n-áen da raibhe **Brenain*n*** *con*a
muin*n*tir ag siub*al* in m*ar*a, *co* facatt*ar* an t-iascc
adhbal-mhór adhuathm*ar* da n-ion*n*saicc*edh*, &
h-é ag tealccan na t-ton*n* da gach taobh de, re deithbhir
dochum na luinge da slucc*adh*. M*ar* do-*con*ncatt*ar* na braithre
si*n*, do-goirett*ar* comairc ar in Tigerna nemh*dha*, &
is*edh* adub*r*att*ar*: ‘A Thiccerna do chum an dui*n*e &
na dúile, sáer sin*n*’. Ocus do gabhat*ar* ag
comh*ar*caibh ar **Brenain*n*** m*ar* an
c-cedna. Adub*air*t **Bren*ainn***: ‘A Thiccerna do
chum an dui*n*e & na dúile, sáer sin*n*,
& sáer do muin*n*t*er* féin on péist
adhuathm*air* útt’. Ocus adub*airt* fós: ‘A
bhraithre, na biodh eccla oruibh; & as becc bh*ar*
c-coccúas, óir anté (do)
sáer ó gach uile gabhadh in*n*, & an fer
doní *ar* n-dion do ghnath, sáerf*aidh* in*n* o
bhél na péiste uccat’.


Ocus tainic an peist roimh an luing, &
do-cuaidh *ar* airde ós a


---

p.73



 c-cion*n*. 'Arna fhaiccsin sin do
**Brén*ainn***, táinic i t-tús na
luinge, & do thoccaibh a lamha dochum nimhe, &
at-b*er*t na briat*hr*a-sa: ‘*Domine libera
nos’’*

Ps 78:9

’, & et cetera .i. ‘A thiccerna, sáer do
mhuin*n*t*er*, amhail do sáerais D*auid* o lamhaibh
Golías, & Ionás {folio 247b} a
broind an mhíl móir’. Ocus 'ar c-c*r*iochnucc*adh* na
guidhe-si*n* dó, do-chon*n*cat*ar* a h-ionnshamhail sil do
bhéist ele as in ran*n* aní*ar*, ag tea*cht* a c-coinde
na céd-píasta. Ocus 'ar t-techt do lath*air* dhi, do
léicc cáor thein*idh*e as a braghait. Ocus do suidhigedh
cath lé i n-acch*aid* na píasta tosan*aidh*e.
'Arna fhaixi*n* sin do
**Bhrénain*n***, as-b*er*t frisna braithribh:
‘An f-faicend sibh, a mhancha gradhacha, miorbhuile an Ticcerna,
& an umhla do-bheir an crétuir don
chruthaigtéoir’? Ocus '*ar*na radh sin doibh,
do-*chon*ncat*ar* in peist do len **Bren*ainn*** acc
éirge 'na tri chuid for uacht*ar* in m*ar*a; & do
iompo in peist do-rinne na gniomha-si*n* dochum an ion*aidh* as a
tainic, i*ar* m-buaidh cosgair.


### FAGBAIL IN MHIL MÓIR INA FHEOLMAC DO
**BRENAIN*N*** *CON*A MUIN*N*TIR INDSO


La eiccin ele do **Bhrenain*n*** *con*a
muintir ag siub*al* an lera adhuathmh*air* co f-facatt*ar*
oilén ro-álain*n* ro-examhail, lan *do* p*r*emaibh & do luibhibh degh-bhal*aidh*;
& '*ar* n-dol i t-tír doibh, at-*con*ncat*ar* leth
deir*idh* an mhíl móir ar in t*r*aigh ina
b-fiadnaisi. Ocus adub*airt* **Br*enainn***: ‘A
b*r*aithre ionmhaine’, or sé, ‘ag sin antí ler
ob*aiyr* bh*ar* m-basucc*adh* & b*ar* slucc*adh*; &
sluiccidh-si eision anois, & *ithidh*
b*ar* saith dia fheoil. Ocus biaidh sibh a b-fad ar an oilén
so, & t*air*rngidh b*ar* long i t-tír, &
fagh*aid* ionad iomcubaidh dhi’. Ocus 'arna dhenamh si*n* doibh,
adub*air*t **Brenain*n*** ríu: ‘Tuccaidh
ní don míl mór libh, fhoigen*us* daoibh go cen*n*
míosa; u*air* sluiccfidher an chuid ele dhe le piastaibh an
aigéoin anocht féin’.


Tuccatt*ar* na braithre an fheoil léo,
amhail adub*airt* **Bren*ainn*** friu. Ocus do raidhset
arís fri **Brén*ainn***: ‘A ticc*er*na,
& a ath*air* naemhta, cion*nus* fhédfam*ai*t uiscce d'
faghail, sa*n* oilén-so’? {folio 248a} Do
raidh **Br*enainn***: ‘Ni h-usa le Dia sásadh
bídh do thab*air*t dúin*n* ina uiscce. Mass*edh*’,
*ar* **Brénain*n***, ‘ticcidh i medhón
in oiléin istech, & do- gebhtái top*ur* ann,
& é degh-datha, & i*lar* gacha cenéoil
luibhe arcena ina thimcheall. Ocus tuccaidh bh*ar* lor-dáethain
eter luibh & uiscce libh de’. Do imghett*ar* na braithre,
& fu*a*ratt*ar* an top*ur*, amail do in*n*is
**Brenain*n*** doibh.


Ocus do bái
**Brén*ainn*** & a bhraithre trí
míosa 'san oilén-si*n*, u*air* do bói ainbhtine
mór *ar* an oiccen, & gaeth ro-laidir an*n*. Do-ronsat
na braithre amhail adub*air*t **Brenain*n*** friu
.i. dol *ar* cenn na feola *ar* in t*r*aigh. Ocus is amlaidh
fú*ar*att*ar* an fheoil '*ar*na h-ithe uile dona piastaibh
aiccenta. Ocus tangatt*ar* fein m*ar* a raibhe
**Br*enainn***, & do


---

p.74



 in*n*sett*ar* sccela dó, *co* *n*ach raibhe a bhecc
don fheoil 'ar m*ar*thai*n* an*n*, & g*ur* fíoradh
amail adub*air*t an t-ath*air* naemhta ríu. ‘Ata a fhios
accam-sa, go n-dechabhair da fhechain an firin*n*e adub*ar*t ribh;
& adeirim fuill*edh* ele libh .i. co tiocfamaid maraon
am*ar*ach ar in t*r*aigh, & go b-fuighbhem cuid d' iascc an
mhor an*n*’; & do fíor*adh* sin amhail adubairt
**Bren*ainn***.


Tuccattar leo an méid do fhetatt*ar* don
iascc. Adubhairt **Bren*ainn***: ‘Taisccther an
t-iascc libh, & cuiridh fo shalan*n* é, u*air*
do-gheba sibh gáeth mór & soinen*n* maith ina
dhiaigh so, le f-faicfe sibh an t-oilén-so’. Do aithin
**Brénain*n*** da mhuin*n*tir an long do
t*r*omucc*adh* do premhach & do luibhen*n*aibh & d'
iasccach, & adub*air*t riu arís uiscce do bhreith leo,
uair nir chaith féin ó do-gabh cuing sacc*ar*t*acht*a
chuicce ní ina raibhe spiorat no anam. Ocus 'ar t-tromucc*adh*
a luinge doibh, do-chuirett*ar* amach í; & do
bhatt*ar* acc loingseor*acht* isin *air*d atuaidh gach n-direch.


### SCCEL OILEIN NA t-T*R*I POP*UL*, ÁIT IN
RO FHACCAIBH **BR*ENAINN*** B*R*ATH*AIR* DIA
MUI*NN*TIR


{folio 248b} La
eiccin da raibhe **Bren*ainn*** *con*a coimhtionol acc
taisteal na mara mór-aidhble *co* facattar oilen a f-fad
uatha. Ocus at-b*er*t **Br*enainn*** fríu: ‘An
b-faicen*n* sibh-si an t-oilen úd ad-chím-si’?
‘Do-chíamaid’, bh*ar* íad-san. ‘Atád tri
pop*uil* an*n*sud’, bh*ar* **Brén*ainn***
‘.i. pop*ul* macámh, & pop*ul* do dhaoinibh
ócca, & pop*ul* do dhaoinibh sendai. Ocus rach*aid*
neach diar m-b*r*aithribh-ne an*n*súd dia oilithre’. Ocus do
fhi*ar*faighett*ar* san, cia aca; & níbh áil
lais-siumh a in*n*i-sin doibh. Ocus m*ar* do-chon*n*airc iatt-san go
dobrónach, do in*n*is doibh é; & issé do
bí acc dol an*n*sin, neach don tríur brath*ar* tainic as
in mainistir léo.


Ocus do-gluaisett*ar* rompa dochum an
oiléin, ion*uus* go n-dechatt*ar* ar in traigh. Ocus is amlaidh
do bói an t-oilen-si*n* ina clár comht*ro*m coimhreidh;
& h-e '*ar*na fhol*ach* do líttis ghil. Ocus do
bhatt*ar* tri pop*uil* an*n*sin; & bói urc*ur* duine
do cloich ettorra. Ocus do théigdís síar
& aníar ar fud an oilei*n* ag cantai*n* urn*aig*the,
& asedh adeirdis: i. ‘*Ibunt sancti
de uirtute in uirtutem’’*

Ps 83:8

’
.i. rachait na naoimh o shubhalt*aigh*e go subhait*aigh*e.
Ocus 'ar c-criochnucc*adh* na h-urn*aigh*thi-sin
doibh, tainic dias don pop*ul* macaomh chuca, & tuccatt*ar*
da cliabh do scaltaibh purp*air* léo; & do-chuirettar
sin 'na luing dochum **Brén*ainn***; &
adubratt*ar* fríu: ‘Caithidh ni do thor*udh* oilein na b-fer
laidir: & tucc*aidh* ar m-b*r*atair féin
duin-*n*e. Ocus imtiagaidh remhaibh maille le
siothcái*n*’. Is an*n*sin do ghoir
**Bren*ainn*** an brathair-sin chuicce, &
adub*air*t fris:


---

p.75



 ‘Tab*air* póicc dona braithribh, &
eirigh leis an muin*n*tir útt, ata 'gutt
í*ar*raidh. Ocus adeirim-si riot, a bhrath*air*, g*ur*ab maith
an úair inar ghabh do mhathair i m-broin*n* tú, in
u*air* do thuill tú a dhol isin c-coimhtionól
útt’.


Ocus i*ar* t-tab*air*t paxa dona b*r*aithribh {folio 249a} & do **Brenain*n***
dó, adub*air*t **Brenain*n*** f*r*is: ‘A mheic,
cuimhnigh na benefisi tucc Día dhuit isi*n* t-saoghal so,
& guidh oruin*n*’. Ocus i*ar* b-fáccb*áil*
bhenn*acht*an acc **Brenain*n*** dó,
do-chúaid leissin dís do dháoinibh ócca
adubhram*ar*, dochum na sccol naemhtha si*n*. Ocus m*ar*
do-*con*ncatt*ar* na naoimh chuca é, do chanatt*ar* in fersa so
.i. ‘*Ecce quam bonum’’*

Ps
117:9

’, & et
cetera *.i.* is maith & is
luathgair*ech* na braithre do-rochtai*n* i n-aen-ionad. Ocus
do-chanattar ind im*m*on .i. Te Deum *laudamus* & et
cetera. maille le gáirdeach*us* mór. Ocus
tuccatt*ar* uile pócca dó.
Ocus do imthigh **Brenain*n***
& a muin*n*te*r* tara éisi. Ocus m*ur* tainic t*r*ath
p*r*oinn*igh*thi doibh, do fhurail **Brenain*n***
ní dona sccailtibh do thab*air*t chuicce; & tucc*adh*
aon scailt aca chuicce; & adub*air*t ríu: ‘Ni
cumai*n* lem gur légh*us* no go b-facadh*us* riamh a
comhmór so do sccailt’. Ocus is amlaidh do bái
comhcomht*r*om comchruin*n* *ar* cuma liathroide. Ocus do gherr sa*n*
in dá chuid decc h-í, & do ben un*n*sa do
súgh ar laimh gach brath*ar* aca eiste. Ocus *ar* fedh da
lá *déc* m*ar* sin do shasadh se na braithre, &
blas meala i m-bél gacha fir dibh.


Ocus 'ar n-den*amh* t*r*oisccthi tri lá
doibh, amhail do aithin **Brenain*n*** díobh,
do-con*n*catt*ar* én ro-dealraight*ech* da n-ion*n*saigh*ed*,
& do-thoirling i c-cuirr thosaigh na luinge. Ocus do bi
craobh ro-álain*n* ina bheola do chrandaibh ná ro
aithnigett*ar*-somh, & cáera co*m*hmhora do thor*udh*
ro-alain*n* for a b*ar*r; & do-leicc *ar* l*ar* h-i
fiadhn*ais*e **Brenain*n*** h-í, & do
fhill féin ina f*r*ithing da éisi. Ocus do-ghoir
**Brénain*n*** na braithre chuicce, &
at-b*er*t fríu: ‘Caithidh an bíadh so tucc Dia
dáoibh’; & do bátt*ar* na cáera-sin
amhail ubhlaibh fiadhai*n* ar mhéd. Ocus do roin*n*
**B*r*enain*n*** *ar* na braitribh an tor*adh*-sin;
& do bí sásadh dá lá *déc*
doibh an*n*. {folio 249b} Ocus do raidh
**Bren*ainn*** ríu troscc*adh* teora la
& teora n-oidhce do dhenamh m*ar*an c-cedna; &
do-ronsat iaramh *ar* co*mair*le **Brenain*n*** an
trosccadh-sin.


### SCCEL OILEIN NA CRANN t-TOR*THACH*


La eile do **Brenain*n*** *con*a fhoirin*n*
ag siub*al* an m*ar*a co facatt*ar* oilen uathaibh, & is
amhlaidh do bí sé, lán do chran*n*aib
ro-ardaibh. Ocus is amhlaidh do bhatt*ar* na c*r*oin*n*-sin d'
áen-cenél uile, & íatt lán do
thor*udh* *ar* aon-dath & ar áen-cuma. Ocus ní
raibhe aon chran*n* aimritt nó éttorthach dibh-sin
uile. Ocus 'ar t-techt fo tír


---

p.76



 doibh, do thimchill an neoch naomtha
.i. **Brénain*n***, an t-oilen. Ocus do bí
sásadh doibh i m-boltan*ad* an oilein-sin, gio*n* go m-beith d'
urghairdiucc*adh* ele aca acht é.


Ocus fu*air* **Brenain*n*** toipre
ro-glana an*n*, & moran do fremhaibh & do luibhibh
in*n*tibh. Ocus do fhill iar sin m*ar* a raibhe a muin*n*t*er*;
& tucc ní do*n*a torthaibh-sin leis dochum na
m-brat*har*, & is*edh* as-b*er*t friu: ‘Beiridh ni do*n*
tor*udh* sa libh occ imthecht daoibh, & sásaidh bh*ar*
c-cuirp do*n* tor*udh* tucc Día dhuibh’. Ocus
do-rin*n*ett*ar* amhlaidh sin. Ocus do anatt*ar* isi*n* oilen 'na
diaigh si*n* co cend da fhicet lá, & da fhichet
oidhche; & ina diaigh si*n* do-chuatt*ar* ina luing,
& ní don tor*udh* léo.


### SC*EL* NA GRIBHE h-INGN*IGH*E


La da raibhe **Bren*ainn*** *con*a
brait*hr*ibh ag siub*al* an cuai*n*, co facat*ar* an t-én
adhuathm*ar* os a c-cion*n* .i. griobh ingn*ech*; & bá
meidigt*her* co mór le mul no ré damh. Ocus m*ar*
do-chon*n*catt*ar* na b*r*aithre h-í, do ghabh eccla mór
& urghrain adhbal íatt, & adubhratt*ar*: ‘A
athair, tabh*air* furtacht go luath duin-*n*e, u*air* as dochum {folio 250a} ar sluiccthi tainicc an peist aduathm*ar*
útt’. Adub*air*t **B*r*enain*n***: ‘Na biodh
eccla oruibh, uair antí do shaor as gach *conn*tab*air*t sibh
go n-uicce so, isé sháerias on ghabhadh-sa
sin*n*’. Ocus 'ar sinedh a gribhe di dochum na m-brath*ar*, tainicc
an t-en tucc an ghécc chuca da n-ionnsaicc*edh*, & do
chomraic risan n-gribh, & do (claidhedh)
leis h-í. Ocus '*ar*na claoi dó, do bhen a súile
eiste, & do thuit a corp i f-fiadhnaisi na m-b*r*at*har* 'san
b-fairrge. Ocus 'arna fhaicsi*n* si*n* dona braitribh do mholatt*ar*
Dia go mór. Ocus do fhill an t-én re*m*hraitte go h-inis
Albei iar sin.


### SCEL NA PIAST MUIRIDHE


La ele do **Bhrénain*n*** occ ceilebhr*adh* feile
Peatt*air* ina lui*n*g, go f-facatt*ar* in fairrce ro-glan
ro-shol*us*, ro-siothóilti i*n*a t-ti*m*ceall, ion*nus* go
f-facatt*ar* 'na raibhe d' iasccach & d' il-piastaibh isi*n*
occia*n* uile; & is amlaidh do bhatt*ar* 'ina
muraibh' wrongly inserted here.

 amhail no beittis iom*a*t
trét for muighibh reidhi, ro-fhairsionga, ion*nus* co
m-batt*ar* ina muraibh i t-timceall na luinge. Ocus m*ar*
do-chon*n*catt*ar* na b*r*aitre iad, do-guidhettar
**Brenain*n*** fo aif*r*ion*n* do radha go h-isel,
ion*nus* nach cluinfetais na piasta an guth do dhenadh. Do frecc*air*
immorro **B*r*enain*n*** iad, & is*edh* do
búi, occ gáiribh futha ar a métt d' iongant*us*
leis, eccla do beith orra, & a mhionca do sháer Dia ar
ghábh*adh* b*údh* mó ina sin íatt.


Ocus at-*ber*t **Brenain*n***
ríu: ‘Crét do-bheir oruibh in *eccla*-sin, a bhraithre? & *ar* n-Dia &
*ar* t-Ticcerna fein .i. Iosa Criost, & ante


---

p.77



 fhét*us* na h-uile anman*n*a do chen*n*succ*adh*,
cein*n*seoch*aidh* sé na piasta utt duin-*n*e’. Ocus '*ar*na
radh si*n* dó, adub*air*t an t-aif*r*ion*n* ní as airde
na m*ar* adub*air*t roime riamh. {folio 250b} Ocus do
bi aire na m-b*r*ath*ar* ar na piastaibh f*r*isan re si*n*. Ocus m*ar*
do-chualat*ar* na piasta guth an fhir naemhta, do teichett*ar* on
luing amach, ion*nus* nach f-facatt*ar* fana bhecc dibh o sin
súas. Ocus is ar eiccin do fhetatt*ar* muin*n*ter
**Brenain*n*** an mhuir gríanda glan-shol*us* do
cheimniucc*adh* re fedh secht lá iar sin, & an long fo
lán-sheoladh aca.


### SCCEL OILEIN AN DA FHER DÉCC EIREN*NACH*
& AN CHAIT MUIRIDHE ANNSO


Imraiset
iar si*n* ind oiccen seal siar, & fogabhait inis m-bicc
n-áoibhin*n* *co n*-iom*a*t eisc airegda in*n*te. Amhail
bat*ar* ima c-cu*air*t, *co n*-accatt*ar* ecclas bhecc clochdha
in*n*te, & senoir etlaidhe bán oc ern*aigh*e
in*n*te. Ocus is amlaidh boi an senoir-sin, gan fuil, gan feoil, acht
leth*ar* tana truagh forsna cnamhaibh cruadh-buidhe bátt*ar*
occa. Is an*n*si*n* at-b*ert* an senoir ucc*at*: ‘Teich, a
**Brénain*n***, go luath’, or se. ‘Fil
iaramh mur-chat mor sun*n* amhail ócc-damh no each
tre-bliadn*idhe* i*ar*na fhorb*air*t do iascc in m*ar*a & na
h-in*n*si-so; & ingga*i*bh-sa h-e
t*r*ath’.


Gabhait-siu*m*h t*r*a ina luing, & imrit
ind oiccen go derm*air*. Amail bat*ar* an*n*, *co* facat*ar* in
m-biast-chat muiridhe ic snamh 'na n-diaigh, méidighther coire
cecht*ar* a dhi ruscca, fiacla torc*dha* lais, gu*aire* aithrind
f*air*, cróes on*con* occo, go niort leom*an*, go c-confaidh
condai. Is an*n*sin gabhais cach dibh for ern*aigh*te fri Dia fri
méit na h-eccla rodus gabh. Is an*n*sin at-b*er*t
**B*r*enain*n***: ‘A Dé uile-cum*acht*aigh’,
ol se, ‘toirmisc do phiasta din*n*, ionn*us* nach tiosat
cugain*n*’.


Eirgis iar sin bleidhmil mor muiride ett*ar*ra
& an cait-bhéist mór sin, & gabhais
cach dibh for com*m*badhadh {folio 251a} a ceile i
fudomain in m*ar*a; & ni facas nech dibh riamh o si*n*
amach. Do-gniatt t*r*a an*n*sin **Brenain*n***
& a muin*n*ter atlucc*adh* buidhe f*r*i Dia; &
iompáit rempu doridhisi go du i m-boi in senoir. Ocus ciis
an*n*sin an senoir fri métt na luthgaire rod*us* gabh,
& is*edh* as-b*er*t: ‘Do fheraibh Er*enn* immorro
damh-sa’, or se, ‘& da fher décc do decham*ar*
diar n-oilithre, & do-rattsam an mur-chat bíast*aidh*e
út lin*n*, & ba h-ionmai*n* lin*n* h-é;
& ro fhorb*air* iar sin co mór, & nír
erchóid*igh* duin-*n*e riamh. Ocus is m*ar*bh áen fer
décc don fhoirin*n*-sin ro bham*ar* o t*ús* an*n*;
& atusa am aen*ar* sund occut ernaidhe-si, co t*ar*d*air*
corp *Crist* & a fhuil damh, & go n-dech*ar* la
sodhain dochum nimhe’.


Faillsighis iaramh in senóir doibh-siumh an
talamh m-biucc dia m-batt*ar* iarr*aidh* .i. tir thairrngire. I*ar*
c-caitem t*r*a cuirp *Crist* & a fhola dó, luidh in
senoir docu*m* nimhe. Adhnaicter an*n*sin h-e


---

p.78



 maráen rena brait*hr*ibh go n-onoír
móir, & go psalmaibh, & *co n*-iomnaibh i
n-ain*m* in Ath*ar* & an Meic, & an Spior*ai*tt
Naoi*m*h.


### FAGHBAIL TIRE T*AIR*RNGIRE DO
**BRÉNAINN** AN*N*SO


Laithe n-áen do **Brenain*n*** *con*a muin*n*tir
ag siub*al* & acc iarr*aidh* in mhara no co tarlac ossin
talamh m-bicc ro bhatt*ar* d' iarr*aidh* f*r*i ré secht
m-bliadan iatt .i. tír tairrngire, amail ata in
prouerbio: *Qui querit,
inueuit’’*

Matt. 7:8

. Iar rochtai*n* immorro
doibh-siumh i c-comfocraibh in tíre-si*n*, & ba h-ail
leo port do gabhail an*n*, at-chualattar guth araile senorach ag
lab*air*t ríu, & iss*edh* at-beir*edh*: ‘A
dháoi*n*e lán-shaethracha, a ailithrecha naemhtha, a
lucht ernaiget na loighe naemhdha, a betha bith-scith ic saeth*ar* ic
ern*aidh*e in tíre-so, ernaighidh beccán da bh*ar*
saeth*ar* goléicc.’
I*ar* m-beith immorro doibh-siumh {folio 251b} an*n*sin selatt ina t-tost, at-b*er*t in senoir f*r*iu: ‘A
braithre io*n*mai*n*e’, or se, ‘a Cr*íst*, cidh na
aicci-siu in talamh n-*air*eg*dha* n-alain*n* so, *ar* n*ar*
doirt*edh* fuil daoine riamh, & nach iomcub*aidh* adnacal
peac*thach* na droch-dháoine in*n*te? Faccbaidh uile iaramh i
n-bh*ar* luing gach ní fil occaibh ce*n*motá becc
n-ett*aigh* iomaibh namá; & ticcidh
aníos’. I*ar* ro*cht*ain immorro doibh-siumh for tír,
póccais cach a cheile dibh, & ciidh an senoir go
mór fri mét a fáoilte. ‘Siridh occus
feghaidh’, or sé, ‘imle & bruighi P*ar*rtais,
air*m* h-i f-fuighbithir slainte cen gal*ar*, aoibhnes cen imresai*n*,
aenta gan tachor, flaithes ce*n* scaoiledh, timthirecht aing*el*,
fledhucch*ad* cen airdhibhadh, moighe mil*s*itir
boludh m*ar* blath mín ben*n*achda. Ma n-genar t*r*a
gair*m*ebh*us* **Brenain*n*** mac Fi*n*dlogha i
n-áentaidh i l-leth-sin’, ar in senóir cettna, ‘do
bhith-aitrebh na h-in*n*si i t-tám tre bithe na bethad’.


I*ar* b-faicsi*n* immorro doibh-siumh in
Ph*ar*rthais eter ton*n*aibh in m*ar*a, machtnaighit &
iongant*aigh*it go mór míorbuile Dé & a
chumha*cht*a, i*ar* b-faicsi*n* na míorbhuil*edh*-sin. Is
amlaidh immorro boi an senoir h-ishein, cen étt*ach*
n-dáen*n*a eter, acht ba lán a chorp do clumhach gheal
amail cholum no fhaoilin*n*, & ba h-urlabhra aingil leis acht
madh becc. Ceilebh*ar*t*ar* an teirt leo iar
m-béin an cluicc *co n*-altucc*adh* buidhe do Dhia, &
a menman*n*a tuidhmhidi i n-Día. Ni ro lams*a*t immorro
ní do fhi*ar*f*aigh*e. [4](javascript:footNote('G201000/note004.html')).


Is an*n*si*n* at-b*er*t in senóir: ‘Denadh
gach aon uaibh ern*aigh*the fo clith ce*n* imaccallaimh neich fri
'raile uaibh, uair talamh naemhta ainglecdha in talamh-sa; &
dino as gnath peactha do labharthaibh, {folio 252a}
uair as meinic isna faiblibh *ar*santaibh toirrsi no failte
dio*m*haoi*n*’. ‘As maith lin-*n*e eimh sin’, ar in
pop*ul*. I*ar* m-beith doibh sealat amlaidh sin, ticc an senoir,
& is*edh* at-b*er*t: ‘Ceilebh*ar*th*ar* an
medhón-lai


---

p.79



 lin*n*’, *ar* sé. I*ar* tairccsi*n* immorro in
medhoin-lái do cheilebhr*adh* doibh, fi*ar*f*aigh*is
**Brén*ainn*** don t-senoir ucc*a*t: ‘In tol
dam-sa’, *ar* se, ‘anadh sun*n* go dia b*r*atha’?


Is h-i immorro frecc*r*a do-ratt an senoir
fair-siumh: ‘Intí iarrf*us* a thoil fein, ticc i n-acch*aid*
toile De. Ocus *sesca* bl*iadan*’, or se, ‘o tanacc-sa *co
n*-icce so, & *biadh aingil*
rom-sásast*air* frisan re si*n*. Ocus as becc na ro erc*r*an mo
chorp a sendacht. Ni sun*n*a ro arsaighes, acht i n-áes a
t-tanacc in*n*te, & atú amlaidh bhéos. Is
amhlaidh at-b*er*t Criost frim, beith sun*n* *tricha* bl*iadan* on
t*r*iochait útt occut ern*aidh*i si. Ocus aníu as
mith*ig* damh-sa dol dochum nimhe, u*air* do ria*cht*aisi
cucc*am*. Iar c-ceilebr*adh* na nona libh, dén*aidh* imtecht da
bh*ar* t-tír féin, & dén*aidh* foircetal
fer n-Er*enn*, u*air* teccaisccfidher cuil & pec*aidh*
tremhot. Ocus at-b*er*t *Criost* f*r*im-sa, isin u*air*-si na
nóna co toiristea-sa *co n*-icce in feran*n*-so, & do
mhui*nnt*er & do manaigh, & do mhaincesa lat ria
noebhaibh Er*enn* sea*cht* m-bliadhna re m-brath, & an
t-angcaire miorbhall*da* úd do-rin*n*e an sacc*ar*t lat’.


I*ar* c-ceilebr*adh* na nóna, tainic an
t-én nó ghnathaighedh timthirecht a b-proin*n*e doibh
roimhe si*n*, & leth-páin cruithnechta, &
órda eiscc leis da tab*airt* dá gach ao*n*
dibh-sin. I*ar* c-caithemh immorro a b-proin*n*e doibh-siumh,
do-ghniatt altucc*adh* buidhe do Dia. I*ar* c-caithemh immorro chuirp
*Crist* & a fhola & a feola do*n* t-senóir,
laaidh la sodhai*n* a spir*a*t dochum nimhe, &
adhnaic*i*t-siu*m*h iar si*n* a chorp *co n*-onóir moir,
& go n-airmittin n-adhbail.


A h-aithle na c-co*m*hrait*edh*-sin do denamh doibh
leth *ar* leth, do-ghlúais B*r*enaind {folio 252b} *con*a manchaibh docu*m* a luinge. Ocus do imghett*ar* t*ar*
in muir mó*r*-thond*ach*, & ni h-aithrister
iongant*us* ina nimthechtaibh, no go rangut*ar* go h-*Ár*ain*n*
n-oirrtheraigh, iar m-beith doibh dí bliadai*n* for an
loinges-sin, & a cuicc for in loinges remhtecht*ach*;
*conidh* sea*cht* m-bl*iadna*-sin uile for in dá loinges acc
iarr*aidh* tire tairngire; amail as-b*er*t *ar*aile éolach:


> 1. 1] Secht m-bliadna
> battar uile
>   
> 2] For loinges — caemh in cuire —
>   
> 3] Ag
> iarr*aidh* an tire t*r*eall
>   
> 4] T*air*ngire tredaigh tren-seng
> 2. 5] *Co nus*-fu*ar*att*ar* fadeoigh
>   
> 6] I
> n-iathaibh arda an aiccéoin,
>   
> 7] Inis saidbhir suthai*n*,
> gan roin*n*,
>   
> 8] Maigrigh, c-crut*haigh*,
> c-cao*m*h-áloinn.
> 




Iar ro*cht*ain immorro doibh go h-Arain*n* *n-oirrtheraigh* *fogabatt* fáilte n-derm*air* an*n*,
amail fogebadh *Criost* *con*a apstaluibh; & in*n*isit


---

p.80



 a scc*él*a & a n-echtra o t*ús* go
deir*edh* do phopul Áran*n*. I*ar* c-cluinsin na
scc*él*-sin d' Enda & do Pupa *con*a séitchibh,
cíit go dermair tre mét na faoilte rod*us*
gabh. Bói dano an pop*ul* ag astadh
**Brenain*n*** occaibh, & for-foemhsat
cenn*ach* dó do chin*n* anadh occa. At-b*ert*
**Brenain*n*** friu: ‘Ni sun*n* bhías m'
éiséirge’, *ar* se, & ni ro dhaimh airisemh
an*n*. Batt*ar* fri ré mís an*n*sin í*ar*
scís iomramha.


A c-cion*n* na réé-si*n* & na h-aimsire *faccbus* **Brenain*n*** *con*a
muin*n*tiri n-Árain*n* in long *cona h-ang*caire, & gabhait féin
rempo *doch*um** n-Eirion*n*, go ros-gabhsat port ag Inis da Dhroma for muir Luimnigh. Fossaighit í*ar* sin i n-Inis da Dhroma, & bátar ceithre lá & ceithre h-oidche in*n*te gan sásadh bídh nó dighe aca. Ocus bá m*ar*bh immorro cethr*ur* don chuire naemh si*n* t*r*e fhód an tredhain t*ar*la
dóibh; & ro h-adhnaicit an*n*sin iatt{folio 253a}
*co n*-onoir & go n-airmittin móir.


A c-cion*n* trill 'na dhiaigh sin,
faidhis **Brénain*n*** a dheiscip*lu* go
h-abhain*n* Fho*r*cca*is* isna Deisibh Mum*an* do
cuinghidh eiscc for iasccairibh na h-abhan*n*. Diultait immorro na
h-iasccairedha muin*n*ter
**Brénain*n***. Diultais immorro
**Brenain*n*** in abhan*n* tria bithe ó sin amach
g*an* iascc do bheith fuirre. Cáecca sruth immorro ro
esccáin **Brénain*n*** i n-Eirin*n* trena
díultadh d' iascc*air*ibh na srothan*n* sin fa iasce do
thab*air*t dó. Cáocca sruth ele ro bhenn*aigh*
**Brenain*n*** ind Éire, *ar* ro ri*ar*s*a*t a
n-iasccairedha é; ut dixit:


> 1. 1] Cáecca sruth
> re *ro-riaradh*
>   
> 2] Ro bhenn*aigh*
> **Brénain*n*** go f-fin*n*e;
>   
> 3] Caecca
> sruth go soimhiadhach,
>   
> 4] Or bhen sé iascc a lin*ne*.
> 




Araile la do
**Brenain*n*** *con*a mhancaibh oc imtecht i tiribh
Cliach. Do-chúatt*ar* go port Eile d' i*ar*r*aidh*
éiscc. Ferait immorro na h-iascc*air*edha failte fri
**Brenain*n***. Bennachais **Brenain*n***
an sruth iar sin, gerbo h-aimritt *con* n-icce si*n*; & ba
lán d' iol*ar* gacha maithesa o sin amach an sruth.


Do riacht
**Brenain*n*** iar sin go h-Inbher Ais i t-tiribh
Cliach, & boi an*n* in oidhche-si*n*. At-bertatt*ar*
aittrebht*aigh* an tire-sin fris: ‘Fil’, or síatt,
‘amhg*ar* mór isi*n* tír-so .i. tuile cuiledh, gainemh
m*ar*a ináitte’. Is an*n*sin *at-b*er*t*: ‘A Thiccerna’, *co* *n*ach lia
ol *sé*, ‘sóert*a*r
sun*n* tréd *con*nirclidhe-si don plaig-si in lucht-so it
anmaim-si’. On oidhce-si*n* amach ni raibhe aon chuil riamh isi*n*
talamh-si*n*. *Bri Oiss*


---

p.81



 h-i t-tiribh Cliach, cáecca caislen ro
fásaighthi in*n*te tre breithir m-**Brenain*n***;
ut dixit:


> 1. 1] Caecca caislen
> comhramhach
>   
> 2] Ro baidh **Brenain*n*** go m-baine;
>   
> 3] Tre díu*mus* rígh ro-ghlon*n*ach
>   
> 4] Beitt
> t*r*e bithe gan áines.
> 




Araile aims*er* fáccbais
**Brenain*n*** a luing h-i t-traigh In*n*si {folio 253b} da D*r*oma; & psalm-chettl*aidh* dia
muin*n*t*ir* oca coimhétt, & h-e occ gabháil a
psalm a aen*ar* in*n*te. I*ar* t-tichtai*n* immorro ainbhtine in
mh*ar*a, go ros-t*ar*raing in luing dia purt, at-b*er*t brath*air* an
t-sailm-chetl*adha* fri **Brenain*n***: ‘Ro baidhedh
mo brath*air* féin isin luing’, ol se, ‘& ro
bris*edh* an long go deim*in*, & ni fuighter a chorp
í*ar*na bhathadh’. Is an*n*sin at-b*er*t B*renainn* co
f-f*eir*cc moir fris: ‘Mása mó as áil duit-si
airchisecht de, eircc fein ina ionadh, & dena a fheidhm
sion’. I*ar* n-dol immorro do-somh i n-diaigh a bhrath*ar*,
báitter fo cettóir isi*n* muir; & bai in
brath*air* ócc eter tondaibh m*ar*a amhail múra
dá gach leth de, amhail ro baoi do Moysi mac Am*r*a ag dol
*con*a pop*ul* tre Muir Ruaidh.


### SCCEL DOBHORCON


Gluaisis **Brenain*n*** roimhe ina diaigh si*n* co
rainic go Dubh D*air*e i t-Tuadh-mum*ain*, & do-rin*n*e
comn*uid*e & tecc*ar* ath*aid* fhada and occ foghnamh don
Choimdidh, & acc ed*ar*ghuidhe in Duilem*an*, & ag
dén*amh* ticche aoidhedh i n-onóir da Thiccerna fein
an*n*. Ise immorro ro ba comh*ar*sa dó forsin túaith
.i. Dobh*ar*chú o b-fuilit h-*Úi* Dobhar*chon* i
t-Tuadhmum*ain* beos. Boi dino clúain féoir ag
Dob*ar*-choi*n* a b-focc*us* do Loch Lir. Tíacc*ai*t immorro
doimh **Brénain*n*** isin c-clúan*aidh*;
m*ar*bhth*ar* na doimh le Dobh*ar*coin. In*n*is*ter* do
**Brenain*n*** na doimh do marb*adh*. ‘Madh ced le
Día’, ol **Brénain*n***, ‘go
n-d*er*nt*ar* dobhrán do Dhobh*ar*choin’.


Teid dano Dobh*ar*chu & a bhen,
Créda a h-ain*m*, d' fios na clúana c*et*na a c-cion*n*
bliadhna i*ar*ttai*n*. Lingidh in éiccne
fír-éiscc {folio 254a} in u*air*-sin isin
loch ina f-fiadhnaisi. Do-gní immorro Dobharchu
dubhánacht, & geibhidh brec, & do-ghni tene
raitte, & imfhuin*idh* an brec, & caithidh iar sin
é do bhir. Téid iaramh d' ól uiscce docum an
locha, & tuitidh isin loch; & do-gníther
dobhrán de ar fud an locha tre breithir
**Bhrénain*n***. Ticc immorro mac do Dhobhorchoin
.i. Cúcúa*n* a ainm sidhe, & Creda d' fios na
cluana c*et*na. Lingidh eiccne már oile ina f-fiadhnaisi isin
loch. Ticc Cúcúan do dubhanacht f*air*. Ticc


---

p.82



 immorro an dobhran dia thoirmescc sin uime, &
at-b*er*t fris gan iascc an locha do bhreith uadha, & gan
teine do dénamh do raitt, & gan bradán do
caithemh bo bhior iter.


Ocus do in*n*is sccela do go leir, &
at-bert:
> 1. 1] A Chú
> Cúan,
>   
> 2] Testa t' athair ní cían uadh;
>   
> 3] Ata fan loch ina pheist,
>   
> 4] Na t*ar*r do b*r*eith a eiscc
> uadh.
> 2. 5] A Cú Cúan,
>   
> 6] Na
> dein tene do raitt ruaidh;
>   
> 7] Na h-ith, gemadh mor do gi*n*,
>   
> 8] An t-íascc do bhir go m-bi fu*ar*.
> 3. 9] Fuar mo leaba ar leic luim,
>   
> 10] Is mo d*r*uim le g*r*ian
> do gnáth;
>   
> 11] Súighim uiscce Locha Lir,
>   
> 12] No*con* roich dom tigh go bráth.
> 4. 13] Íascc adúadh*us* prap rom-loiscc,
>   
> 14] Iss*edh* sin rom-beir g*an* céill;
>   
> 15] Olc mo
> thoiscc is tur*us* t*r*úagh,
>   
> 16] Erigh is Creid, a
> Cú Cúan.
> 5. 17] Da t-teccma *ar*
> fulacht nó *ar* fect,
>   
> 18] Na caith do b*r*eac go *m*-ba
> fúar
>   
> 19] Gidh tacha con*n*aidh ticc duit,
>   
> 20] Na
> loiscc an raitt, a Cú Cúan.
> 6. 21] Dob*ar*-chú m' ain*m*-si budéin,
>   
> 22] Atú gan ceill as cían úadh;
>   
> 23] Becc
> nach cosmail an da ainm,
>   
> 24] Na t*ar*r f*om* g*air*m, a
> Cú Cuan.
> 7. 25] Bid h-Úi
> Dobhor-chon mo shiol,
>   
> 26] Bidh é a fhíor go brath
> m-buan,{folio 254b}27] Gibe tan beither 'ga
> n-g*air*m
>   
> 28] Bidh edh a n-ain*m*, a Cú Cúan.
> 8. 29] Gach uair do-chifir mo sccath
>   
> 30] Oniu amach go brath m-bua*n*,
>   
> 31] Biaidh easb*aidh*
> ort-sa go derbh,
>   
> 32] Ma becc do sealbh, *a Chú Cúan*.A
> Chu Cuan
> 




---

p.83



 Ro boi dino
Dobh*ar*-chu amhlaidh sin sechnon in locha t*r*e breithir
m-**Brenain*n***, go f-fu*air* bás; et reliqua.


h-I c-cin*n* ree imcéine
smuainis **Brenain*n*** ina menm*ain*, &
gabhaiss eccla in Choimdhedh go mor h-é tre batadh an
bhrát*ar* do-chúaidh d' fios an t-sailm-chetl*adha*
g*us*in luing i n-Inis Da Droma tre fheircc & tre fhochan*n*
**Brén*ainn*** búdéin. Luidh
**Br*enainn*** go naemha Er*enn* do breith breithe
f*air* im*m*on cúis-si*n*; & siris na scrioptuire
diadha uile maraon ríu. Ocus téitt g*us*in maighin a
m-bói a m*uim*me .i. Ita; & boi occa in*n*isin di
bathad an *brath*ar**. At-b*er*t Ita
f*r*is-siu*m*h dol t*ar* muir. ‘Talamh ect*r*and’, ol sí,
‘fil occut i*ar*r*aidh*, go n-dern*air* anman*n*a daoine d'
follamhnucc*adh* & d' foircetal ann; & imthigh’,
ol si.


### TRIALL **BRENAIN*N*** GO CRIOCHAIBH
BRETAN AN*N*SO, TRE BHÁTH*AD* A BHRATHAR


Teid **B*r*enain*n*** iar sin go
tíribh Bretan tre for*con*g*r*a a m*uim*me, go dú a
m-báoi Gillas Bretnach, co t*r*i feraibh decc im*m*e; amhail
at-b*er*t Mo Cua mac Dolcáin 'san rand:


> 1. 1] Impóis
> **Brenain*n*** ar deisiol
>   
> 2] Go t-tri feraibh
> decc, foda uidhe;
>   
> 3] Ro be ard a dul   
> [*gap: extent: 2 syllables*]  
> 
>   
> 4] Co ros-baist fir Alban uile.
> 



Iar ro*cht*ain immorro do-somh tire Bretan go saet*ar* iom*r*amha ro-{folio 255a}
 móir, & iar n-aister tire
accgairbhe, iongant*aigh*e, borb-aighmeile Breton, at-b*er*t Gillas
Bretnach fria phop*ul*, fledh mor do den*am* aca: ‘Don-ficfa’,ar
se, ‘pop*ul* naemh saetrach sunda fócétt*oir*, cend
creittme & cráb*aidh*, Pol aps*tal* iar
n-athnuaducc*ad* dáen*n*achta, & athair
lan-shaotr*ach* mara & tire
.i. **Broen-fi*n*d** mac Fi*n*dlogha’.


I n-aimsir geimhr*eidh* immorro do-riacht
**Brenain*n*** tír Bretan, i*ar* m-beith tri
bliadhna for sligidh dó. At-b*er*t Gillas secht n-glais
iarain*n* do chur *ar* doirrsibh na cathr*ach*, do dherb*adh*
naomtachta & irsi na n-aoidhedh. Iar sin teid
**Brenaind** go cat*hr*aigh Gillais do accallaimh
Gillais budéin; & ferais snechta mor doibh in oidhce
do-chúatt*ar* docum na cat*hr*ach, gur lion an talamh uile, go
riacht ferna fer. Acht cena ní riacht cucasan acht go
h-eittirchian uatha for gach leth.


Is an*n*si*n* at-b*er*t an doirrséoir do
mhúr na cat*hr*ach riu: ‘Ticcidh’, ol se, ‘&


oslaiccet bh*ar* c-cáoin-ghníomha féin
remhaibh’. Is an*n*sin at-b*er*t **Br*enainn*** fria
thimthirigh .i. fri Talmach: ‘Eircc’, ol se, ‘&


oslaicc an dor*us* remhai*n*d’. Sinis Talmach a lamh g*us*in
dor*us*, & meab*aid* fo cettóir na secht n-glais a
n-aoinfecht. Oslaiccis


---

p.84



 rempu a aenor in cathr*aigh* nád bái i
m-baegal co secht n-glassaibh i*ar*n*aidh*e *air* a aen*ar* nó
foslaicc*edh*. Ocus ní frith riamh i*ar* si*n* na glais.


Tangattar iar sin g*us*in temp*ul*, &
batt*ar* tri glais fair d' iaran*n* aithleghtha. Sinis
**Brenain*n*** a laimh i*ar* si*n* dona dibh
comladhaibh, & is*edh* as-b*er*t: ‘Osslaicc remhain*n*, a
mathair *Crist* .i. a ecclas’. Is an*n*si*n* meabhsatt*ar* {folio 255b} na tri glais *co* *n*ach frith iad riamh. Is
an*n*sin at-b*er*t timtír*idh* an tempaill fri
**Brénain*n*** tre briatraibh Gillais:
‘Déna oif*r*ion*n* a **Bhrenain*n***’, or
sé. Is amlaidh iaramh bói in altoir *co n*-aidmibh
fuirri, is íad urlamha o t*r*ibh litribh g*re*ccdaib
fuirri. Oslaiccis **Bren*ainn*** an leabhar, &
is*edh* ro raidh: ‘Oslaicc & foillsigh damh do litre, a De
uile-chumhachtaigh’. Airdleghais **Bren*ainn*** i*ar*
si*n* fo cétoir an leab*ar* n-g*re*ccda.


Téit iaramh *Gillas* *con*a muin*n*tir do churp *Crist* an*n*sin do
laimh **Brenain*n***. Is an*n*sin at-*con*nairc Gillas
duine for in teiscc, & a fhuil isin coilech. Gabhais eccla
mor Gillas ó ro aimsigh roimhe **Bren*ainn*** go
minic: ‘Cidh do-gen-sa, a **Bren*ainn***’? *ar*
se. ‘Is irlamh dighal form *ar* th' inchrech*ad*-sa damh’. Is
an*n*sin at-b*er*t **Brén*ainn***:
‘Dítnebhat-sa tú on diogail-sin, u*air* ge ro derbhais
na h-aoidhedha, is aims*er* loghtha anosa .i. aimser techta do chorp
Crist’. I*ar* si*n* bennachais **Brenain*n***
doridhisi an altoir, & ba corp *Crist* bói forsan
teiscc, & ba fíon an t-uiscce ro baoi isin
coilech. Iar n-dol immorro do chorp *Crist* do phop*ul* Gilláis
do laimh **Brenain*n***, baoi
**Brén*ainn*** *con*a muin*n*tir go cend tri
lá & téora n-oidhce an*ns*in.


Ocus ro in*n*is a thoiscc do Ghillas. At-b*er*t
immorro Gillas: ‘Ni bér-sa immorro breth fort’, or
sé; ‘acht aonni eimh, ata glean*n* gaibt*ech* i n-dithreibh
na cat*hr*ach-sa, & atá da leomhan an*n*
.i. fer-léo & bain-leo; & is iad
fhásaighes an tír-si i t-tád. Ocus eir*igh*-si go
n-icce íatt i n-anmai*m* an Coimdhedh, & diochuir don
thuaith-si íatt. Ocus beir*edh* an Coimde breth fort
an*n*’. Teitt immorro **Brenain*n*** go
forbfáoil*idh* {folio 256a} fo céttoir,
& Talmach a dheiscip*ul* féin leis.


Is an*n*sin bói in ban-léom*an* ina
codl*adh* a medhon-lai. At-b*er*t **Br*enainn*** fri
Talmach: ‘Dúisigh an ban-léom*ain* go
luath’. Téitt chucca isin n-glin*n*, & buailis dia
laimh í. Éirghis fo chettóir in bain-léo,
& do-bheir a gláoidh moir os aird, gur omhnaigset na
tuatha & na c*r*iocha ba coi*m*hnesa doibh. Is an*n*sin
tainic in fer-léo fon n-glaoidh-si*n* go h-athlamh
agg*ar*bh. At-b*er*t Br*énainn* an*n*sin ríu a
n-dís: ‘Éirgidh’, or sé, ‘&


tabr*aidh* libh na h-uile leom*na* filet isin n-glion*n*-so,
& coimhéttaigh cethra na tuaithe-so ó sun*n*
amach go brath’. I*ar* c-cloistecht immorro dona léomhnaibh
gotha **Brenain*n***, eirgitt amhail mhancha irisechaibh
fo chettoir, & do-beraitt a c-cuilein léo.




---

p.85


Ba mór t*r*a an míorbuile
do-ronadh an*n*sin .i. na leom*ain* lon*n*a, léittm*ech*a,
led*ar*tacha, láidiri, do cennsucc*adh* amail chona
muin*n*terdha, go m-bitt **no*
rabhattar* ag ionghairi cethra an tíre amail brod-chona
buachalla. In tan immorro ba doigh la cách go muirfitis na
leom*ain* **Brenain*n*** & Talmach, is an*n*
att-*con*ncatt*ar* *íatt* ogh-slán chuca, & na
léomhai*n* ina n-diaigh; amhail ócc-láogha a
n-diaigh a maithr*ech*. I*ar* faix*in* immorro na leomhan do cach i
n-diaigh **Brén*ainn***, gabhais eccla derm*air*
íatt, & tiaghaitt ar a neachaibh fo cettóir,
& teichít fo fhedaibh & fo chailltibh in
tíre. Impáit arísi i*ar* mor-gabhadh ce*n* nach
frith*ar*dadh ona leomhnaibh.


Gabhais eccla mor Gillas, & edhbrais
é féin do **Bhrenain*n*** amhail manach
n-dileas tria bithe na beth*ad*. Is an*n*sin at-b*er*t Gillas fris:
‘Día’, or sé, ‘bher*us* breth fort, uair mac
díles dingmála do Dhía tú. {folio 256b} Acht namá do-bher-sa com*air*le duit
.i. airisem isin tír, & ma*n*chine na tuath-sa duit
tre bithe, & cum*us* an tire & a*n* talm*an*
d*ui*t’; ut dixit:


> 1. 1] ‘Raghaidh duit an
> tuath gan ces’
>   
> 2] ‘Amhail ata *con*a les’,
>   
> 3] ‘Feraibh, macaibh, mnaibh, gan col’,
>   
> 4] ‘Go brath
> beitt 'gutt rí*ar*ucch*ad*’.
> 



Is an*n*sin as-b*er*t **Brenain*n***: ‘Do-bheirim mo
chub*us* fo righ na ran*n*’, ar se, ‘nach mó lem-sa duille
in t-sáog*ail* inas gainemh m*ar*a no duille fedha’; ut
dixit:


> 1. 1] Do-bheirim mo chubhas
> ann,
>   
> 2] A Ghilláis, fo rígh na r*e*an*n*,
>   
> 3] Nach mó lim in saegal seng
>   
> 4] Innás uiscce na h-abhan*n*.
> 



Iar m-baist*edh* immorro, & iar m-ben*n*ach*ad* dó-som
cat*hr*ach Gilláis, & na t-tuath ba comhfochraibh dhi,
fáccbáis benn*acht*ain occu, & imthigis i*ar*
si*n*. Ciit iaramh in pop*ul* & na tuatha go mór ina
diaigh; u*air* ro c*ar*s*a*t amhail bu*dh* athair doibh é.


Tainic doridhisi go Bretnaib,
& cumhdaight*er* ecclas laiss an*n* i n-inis Ailec. Araile la
boi **Brén*ainn*** for c*ar*raic *air*d isi*n*
inis-si*n*; *co* faca na dá bleidhmil muiridhe ag tichtain a
fúdomhail in m*ar*a, occus síatt occ cathucc*adh* re
'roile go c*r*uaidh; & cách dibh ag comhbádadh
a chéle. Is an*n*si*n* fúabrais an d*ar*a péist
díbh teichemh; & lenaidh in pheist ele
h-í. At-b*er*t immorro an péist bói occ teichemh
do guth dáonn*aidh*e: ‘Nod-guidim-si immorro tú i
n-anmaim*m* naomh


---

p.86



 Brighte, go rom-léicce
úait’. Fáccbhais fo cedóir an peist
h-í; & téid h-i fudom*ain* in m*ar*a.


Ba machtn*adh* mór t*r*a la
**Brénain*n***, inní-sin, &
tainic gó a mhuin*n*tir, & is*edh* at-b*er*t friu:
‘Éirghidh go luath’, *ar* se, ‘dochum n-E*renn*, go
n-aiccillem naemh Brigitt’. Is an*n*sin do-roine-siu*m*h ind
ioman*n* erd*air*c {folio 257a} .i. Brighitt be
bith-maith & et cetera. Iar rochtai*n*
t*r*a dó-somh go dú i m-bói Brighit, in*n*isis di
imaccallaimh an da bleidhmil; & fi*ar*f*aigh*is: ‘Cidh do
maith’, ol sé, ‘do-ghní-si do Dia seocham-sa, an
tan rod guidhet in bleidhmil tú, & t*us*a ecn*air*c,
& meisi frecn*air*c, & rom-fáccaibh ce*n*
atach’. At-b*er*t Brig*i*t fri **Brénain*n***:
‘Tab*air* do chubhais’. ‘At-b*er*im’, or sé,‘nach
dechadh*us* t*ar* secht n-iom*mair*e riamh, ga*n* mo mhenmai*n* i
n-Dia. Tab*air*-si do chubas’, *ar*
**Brenainn**. ‘Do-bheirim’, or Brigitt, ‘ó


do-ratt*us* mo mhenmai*n* i n-Día, nach t*ar*das ass,
& nach tibher go brath. T*us*a immorro’, or sí,
atá dia mheince fogheibe gáb*adh* mor m*ar*a &
tire, ní fhétta gana thab*air*t dot úidh;
& ni h-aire go n-dermaittea do Dhia beith do mhenma gacha
tres io*mair*e ann.


*De
quibus hoc carmen*:


> 1. 1] Secht m-bliadhna do
> **Brenain*n*** binn
>   
> 2] Gan tadhall i t-tuaith no i
> c-cill;
>   
> 3] For muin an mhil móir go *m-bladh*
>   
> 4] Isin muir, ba lór d'
> iongnadh.
> 2. 5] Aitchidh an míl mor m-bin*n* m-bras
>   
> 6] Risin b-peist 'ma leiccen ass;
>   
> 7] At-bert an peist:
> ‘gibe de’,
>   
> 8] ‘Nocha ragha ass aire’.
> 3. 9] Ros-gabh for atach Brighde,
>   
> 10] De eccla
> lais a aidhmillte;
>   
> 11] Rois cobhair Brighitt buadach,
>   
> 12] '*Ar* si*n* nir bo h-imuaimhn*ach*.
> 4. 13] ‘Am sccith’, ar **Brenain*n***
> gan brath,
>   
> 14] ‘Riccubh ait i t-tá in caillech’;
>   
> 15] ‘Cen co f-fes*ar* cidh diatá’
>   
> 16] ‘A
> guidhe-si secham-sa’.
> 5. 17] Do-roich in cleirech istech,
>   
> 18] Gerb
> eimech, nir bo n*air*ech;
>   
> 19] Slechtais don chailligh gan col,
>   
> 20] Slechtais an caillech do-somh.
> 




Luidh iar sin
**Brenain*n*** h-i c-crich Bretan doridhisi, &
cumdaigter lais in chathair dianid ain*m* Bleit i c-crich
Letha. Do-roine


---

p.87



 tra **Brén*ainn*** mór do
fhertaibh & do mhiorbhuilibh isi*n* cathraigh-sin, acht ni
cumhang*ar* a riomh sunn. {folio 257b} Araile oidhce
at-*con*n*air*c **Bren*ainn*** fís isin
maighin-si*n*, & ba mór a tuirse aire; &
nír in*n*is do neoch riamh ní dhe acht beccan .i. eris
mór an creittme d' éircche acc Bretnaib ria
m-brath. Ocus ba h-imeccal lais-siumh aitt*r*eabh ettorra *air*esi*n*.


I*ar* f-facbáil immorro
tíre Bretan do **Brenain*n***, luidh docum
n-Er*enn* doridhisi, & esp*occ* Máenu im*m*aille
f*r*is. Is an*n*sin tainic Mo Caemóc .i. Senan a ainm prius, go **Brenain*n***; &
faccbais a ath*air*, & lenais
**Brén*ainn*** do lég*adh* occa.


Luidh i*ar* si*n*
**Brenain*n*** h-i c-c*r*ich *Con*n*acht*, co h-Inis
meic h-*Ua* Cuin*n* for Loch Oirbsen. Is an*n*sin no bittis da each
ch*ar*pait rígh *Con*n*acht* co minic occa lesucchadh. Iar
n-áitiucc*adh* Locha Oirpsen do
**Brén*ainn***, & i*ar*
míorbhuilibh dó an*n*, tucc mac righ Echtghe do
é; & do-gheall *co* *n*ach diongn*adh* námha no
cara dith nó urchoid dó ce*n* no bíadh an*n*.


La ele do Brénai*nn* ar magh
h-i f-foch*air*, **no*
Ái*, in oiléin-si*n*; t*ar*la duine bocht
dó, & benn*ach*ais do **Bhrenain*n***,
*&* iss*edh* ro raidh: ‘A ath*air*
naemhtha’, or se, ‘dena trocaire oram, & foir mé
ón d*air*se ina b-fuili*m* ag an rí; u*air* do much sind
féin, & mo clan*n*’. Tucc iaramh cridh-airchisecht
patruin na pian .i. **Brenain*n***, iar n-gabhail
co*m*páisi dó rissin duine m-bo*cht*, & '*ar*
n-gabhail dóch*us*a ro-t*r*uim as Ath*air* na t*r*ocaire;
& saidhis in bhachall bói ina laimh i n-anmai*m* De
isi*n* fótt fa coimhnesa dó, & do-gheibh punt
d' ór aithleghtha an*n*.


Ocus do ráidh risan m-bocht: ‘Tabhair sin
don righ, & sáerf*aidh* tú on dáersi ina
b-fuil tu aicce; & na h-in*n*is dó cia tucc
h-é’. Gabhais an bocht an t-ór, & beiris
leis dochum an righ é; & innisis dó amhail
fu*air* h-é. Ocus adub*air*t an ri, m*ar* do-cual*aidh*
sé sin {folio 258a} .i. g*ur*ab amhlaidh sin
frith an t-or: ‘Ór Chriost sin’, or se, ‘Ocus ní
meisi dlighes é, acht serbhfogant*aidh*e Dé
féin. Ocus do-bheirim sáersi duit-si & dot
chloin*n* i n-onóir do Dhia & do
**Brenain*n***’.


I n-araile aims*ir* 'na
dhíaigh sin, adub*airt* **Brén*ainn***
fria a braithribh: ‘Dlighmitt dol i n-Úibh Maine, oir ata
obair & coimétt an tire-sin d' fiachaibh oruin*n*,
u*air* is an*n* bhías *ar* n-eiséirghe; &
do-chúala me aingel im ain*m* féin ag cathucc*adh* ar a
sccath. Mas*edh* i n-ainm ante do chen*n*aigh sin-*n*e, do-beram
furt*acht* anois di’. Ocus do imghettar rompa iar sin go
ria*cht*att*ar* du ittá Cluain F*er*ta. Is ísi*n* u*air*
& aims*ir* do-rala cath aga thab*air*t eter Di*ar*m*ai*t mac
Cerb*aill* & riogr*aidh* an taoibhe th*úaid* d'
Eirin*n* im Choluim Cille .i. cenel *Con*aill meic Neill &
Eoghai*n* meic Neill .i. cath Chúile Dreimhne. Ocus do
mheab*aidh* an chath for Di*ar*m*ai*t fadhéoigh.




---

p.88


O ro-siacht t*r*a
**Brenain*n*** g*us*in maigi*n*-si*n*, cumhdaighter
mainistir leis an*n* .i. Cluain Ferta; & as in*n*te do thogh
a eiseirghe, et dixit: ‘Hic requies mea in seculum
seculi’. Ocus is an*n*sa mainistir sin tainicc Mo Caemocc
.i. Senan a ain*m* prius go
**Brenain*n*** ona ath*air* & ona math*air* do
denamh leighin*n* dó. Ocus fu*air* bas h-i fail
**B*r*enain*n*** isin mainistir-si*n*. Ocus do-luidh
cumha mór & toirrsi adhbal for
**Brénain*n*** tre bás a dhalta;
& do-chúaidh d' ed*ar*guidhe an Duilemhan fana
aithbeouccadh dó; & fu*air* aisecc a anma
fadhéoigh on Coimde na n-dula.


> 1. 1] O gabhais **mac h-úi Alta**,
>   
> 2] **B*r*enain*n***, go lin a etla,
>   
> 3] Nocha
> mesaitte go se
>   
> 4] O sin alle Cluain Ferta.
> 




### FUASCCL*ADH* AEDH GU*AIR*E O DHI*AR*M*AI*T MAC
CERBHAILL LE **BRENAIN*N*** INDSO; & ISE
ION*ADH* INA TICC SÉ .I. ROIMH SCEL IUDÁIS

{folio 258b}
Cidh t*r*a acht iar
s*ar*ucc*adh* Ruadain Lot*hr*a do Di*ar*m*ai*t mac C*er*bhaill fa Aedh
n-Guaíre, do mh*ar*bh giolla brait*aigh*e Diarm*a*ta .i. Aed
Baclamh, fan pailis n-deircc-iubhair do boi fóna tech do
bhris*edh* dó, do tab*air*t gae an righ t*ar*sna astech
leis. Ocus nír lor leis sin, ga*n* an tech fein do
bris*edh*. Ocus '*ar* t-tuitim dó a c-cionaidh an
migniomha-si*n*, & '*ar* sárucc*adh* Ruadhain do
Dhi*ar*m*ai*t fon m-b*r*agaitt, do c*r*uin*n*ighettar
*ar*d-náeimh Er*enn* dochum Di*ar*m*a*ta .i. Colum Cille,
& Cí*aran* Cluana, & Mo Laisi, & Da
Beog, & Finden, & Ruadhan Lothra, &
a*r*d-naoimh Erenn. Ocus '*ar* m-beith doibh fri re m-bl*iadn*a ag
co*m*ht*r*oscc*adh* le Di*ar*m*ai*t, gach miorbuile do-ghnitis uile
*air*, do-gnídh Día a leithéitt dó-samh
orra-sa*n*.


Ocus '*ar* c-caithemh na bliadhna-si*n* doibh
amhlaidh si*n*, do thairccset na naoi*m*h fuasccl*adh* do Di*ar*m*ai*t
as i*n* m-b*r*ágh*ai*t. Ro raidh Di*ar*m*ai*t, a n-doigh nach
f-fuighthi lena tab*air*t do, go n-géb*adh* cáecca ech
súl-ghorm uatha. Ocus '*ar* m-beith do Bhrén*ainn* ag
siub*al* in m*ar*a, do fhoillsigh aingeal Dé dó, naeimh
Er*enn* do beith isin moir-eiccin sin acc Di*ar*m*ai*t, fa ní
nach*ar*b éidir d' faghail, dá sírthi an dom*an*
uile, muna f-faghthái tre g*r*asaibh De h-é. Ocus
'*ar*na thuiccsi*n* sin do **Bhrenain*n***,
táin*ic* t*ar*a ais i n-Er*inn*, & tainic fo
thír i n-Ess Dara, h-i c-crích *Con*n*acht*; &
tucc cáecca rón do rón*aibh* na fairrge leis,
& do-rin*n*e cáecca ech soinemhail dibh, &
rucc leis go Temr*aigh* íatt, go h-air*m* h-i r-rabhatt*ar*
naoi*m*h Er*enn* im Rúad*an*. Ocus do fhailtigett*ar* na
náeimh go h-iom*ar*cach ria m-**Brenain*n***
'*ar* t-toidhe*cht* 'na c-cean*n* do.


Do in*n*is doibh go t-tucc na h-eich-sin leis dia
t-tab*air*t do Di*ar*m*ai*t, amail ro raidhsiom*ar* romhaind. {folio 259a} Ocus '*ar*na chluinsi*n* sin dona


---

p.89



 naemhaibh, do-chuirett*ar* fiss co Diarm*ai*t dia radh ris
teacht do ghabhail ind fuaslaicthi-si*n* uatha. Ocus '*ar* t-tocht do
Dhiarm*ai*t m*ur*a rabhat*ar* na naeimh, tucc*adh* na h-eich chuicce,
& do-cuiredh m*ar*caighe*cht* orra. Ocus nir gabhat*ar* in
ronach eachlasga ináid spuir muintire Di*ar*mata chuca;
& ruccatt*ar* muin*n*ter in righ dia n-ai*m*déoin
isi*n* m-Boind, *co n*-dernadh ronach díbh h-i fiadhn*ais*e
f-fer n-Er*enn*; g*ur* baithett*ar* cuid do muin*n*tir Di*ar*m*a*ta,
& gurab ar eiccin tangat*ar* an chuid ele i t-tír
díbh.


Ocus fa móide fercc Di*ar*m*a*ta *de* sin; & adub*air*t nach géb*adh* gan
éraic d' fagáil 'san ceilcc-sin do-rón*adh*
cuicce, & a mill*edh* a muintire. Ocus fa h-oidhce caithme
bidh dona naemhaibh in oidhce-sin. Ocus do fhurail
**B*r*enain*n*** *ar* na naemhaibh, celcc do den*amh*
dochum righ Er*enn* .i. an t*r*ath do tiucf*adh* a c-cuid chuca, gach
greimh da n-gerrfadaois 'ga chur docum a m-bél, a leiccen eter
coilér a sccapail & an n*ocht*-bhruinne, & a
m-beith occ fás-chognamh a m-beol; & gach deoch do
ticf*adh* chuca do dhort*adh* m*ar*an c-cédna ettorra
& a sccapail, ion*nus* go saoilfettáis muin*n*ter
Di*ar*m*a*ta go c-caithf*edh* na naeimh biadh, & go
t-t*u*cdáois ar Di*ar*m*ai*t bíadh do chaithemh.


Ocus do-rons*a*t na naeimh amail adub*air*t
**Brénain*n*** ríu, iond*us* g*ur* caith
Di*ar*m*ai*t biadh, & *co n*-deachaid neimh an t*r*oisccthi
for Di*ar*m*ai*t. Ocus i*ar* c-codl*adh* don righ i*ar* si*n*,
do-*conn*airc in rígan .i. Mumhain ingen C*on*rach meic Duach
d' Eogan*acht* Chaisil .i. ben righ Er*enn*, aisslingthi iongn*adh*
.i. and*ar* lé bile buadha d' fás ós Temhraigh na
Righ, & a ghéga & a bharr do lethadh t*ar*
Eirin*n* uile, & do-*con*nairc i*a*r sin enlaith Er*enn* do
luighe *ar* in m-bile-si*n*. {folio 259b} Ocus d*ar*
lé féin da sháer décc do thecht do bhuain
an bile-sin, & da thuaigh *déc* leo; & gach
slis da m-bendais dhe, a dhul *ar* in m-bile fein doridhisi. Ocus
d*ar* lé do-chon*nair*c sí aén-tsáer occ
tea*cht* don fhairrgi aniar, & an céd bhuille tucc se
don bile, g*ur* bhen sé a chend de.


Ocus do-ling-si tar an iomd*adh* amach le
h-uathbás na h-aislincce, gu ro fhi*ar*f*aigh* an rí
dhi, crét an t-olc do-*chon*n*air*c; & do in*n*is an
rioghan an aislincc dó. ‘Truagh si*n*’, *ar* in
rí. ‘Meisi a*n* bile-si*n*’, or sé, ‘&


is íatt an enlaith ag luighe air .i. rioghr*adh*-Er*enn* ata
umhal damh-sa le ré fichet m-bl*iadan*; & is
íatt an dá sáer décc do-chon*n*cadhais do
thocht do gherr*adh* an bhile .i. da ard-naemh décc na
h-Er*enn* atád ina t-t*r*osc*adh* re b*liadna* oram-sa,
& meisi ag troscc*adh* orra-san m*ar*an c-céttna;
& nírb úaisle le Día a
t-t*r*osc*adh*-san inás mo throscc*adh*-sa. Ocus isé an
sáer deighen*ach* do-*con*n*air*c tú do bhen a chend d'
áen béim don bhile .i. **Brenain*n*** mac
Findlogha, tain*ic* don fh*air*rgi aní*ar*. Ocus tucc forsna
naemhaibh celcc do chuma cug*am*-sa, ion*nus* gur chaithesa biadh,
& na cleir*igh* 'na t-t*r*osc*adh*; & do marbh
**B*r*enain*n*** meisi. Ocus tuccth*ar* na naeimh
cucc*am*, go n-dernain*n* sith ría’.


Teccait na náeimh i c-cend in rígh;
& do-rin*n*e sith ríu, & do


---

p.90



 aisicc a m-braighde doibh iar sin. Ocus do t*r*oid Ruadhan
fri Dí*ar*m*ai*tt, go ro esccain se h-é, & go
ro ghuidh sé Día fa gan rígh do shuidhe i
t-Temhr*aigh* go brath arís, & do esccáin se
Temhair iar sin. Ocus fos do-guidh se gomadh loscc*adh*, &
badhadh, & m*ar*b*adh* bas Di*ar*m*a*ta. Ocus do-guidh
Di*ar*m*ai*t Dia fa Rúadhan d' esccai*n*e, ion*nus* go
m-bentáoi a leth-cos, & a leth-lamh, & a
leth-suil de. {folio 260a} Ocus ro fír*adh* an
ghuidhe-sin Di*ar*m*a*ta. Con*idh* tríd sin táinic oided
Di*ar*m*a*ta i*ar*tai*n*.


Araile la dino boi
**Brenain*n*** *con*a muin*n*tir i n-*ar*oile ferann
álain*n* oiregh*dha*. At-bertatt*ar* a mhuin*n*t*er* f*r*is:
‘Ni fhuil’, ar síad, ‘isin domhan duine no
thréiccfedh an feran*n*-so *ar* g*r*adh
Dé’. At-b*er*t **B*r*enain*n***: ‘Fil’,
or sé .i. occlach fil h-i c-Corc mo druadh i*ar* C*arn*. Ocus
batt*ar* dino dí shéittigh dhersccaight*ech*a lais. Ocus
ba lain-shercach i n-danaibh, & dhechmadhaibh, &
almsanaibh do*n* Coi*m*d*idh* é. At-bertatt*ar* a dhí
sheitigh f*r*is i n-*ar*oile ló: ‘Cia fott’, ol siatt,
‘bemáoid acc*a*t amhlaidh so’? ‘Cein co tochra etraibh
fein’, or eissiumh; ‘u*air* ion*nar*bth*ar* Día tre
essáent*aidh*, & tochuirther demoin’.


‘Ia*r* n-aimsir móir íar sin
t-achair eter na mnaibh. Luidh-siumh iar sin gan fis dona mnaibh
día ailithre t*ar* muir; & fu*air* luing n-erlaimh occ
Ath Laighen. Téitt in*n*te for fúdhomain in m*ar*a, *co
nus*-fu*air* oilen noemh. Ocus *gabhais*
an*n* fo chettoir; & ticc an long a h-aen*ar* uadh go
dú assa ruccadh. Ocus anais-siumh a aen*ar* isi*n*
oilen-sin. *Con*idh é féin ro in*n*is duin*n* na
sccela-si*n* i*ar* c-cein máir iar sin. Ocus ba h-eidighthe a
chorp uile do clumhaibh gle-ghealaibh amhail choluim nó
fháoilin*n*. Cidh t*r*a acht’, *ar*
**Brén*ainn***, ‘gibé fhuicfes a thir
& a thalamh, amhail ro fhaccaibh an fer-so, bidh fechtn*ach*
foirbhthi, fíréon h-e, amhail in fer-so’.


Araile la baoi
**Brén*ainn*** acc imtecht i n-ditreibh na
Gaillia. Tainicc gaeth derm*air* dofhulachta doibh. Is an*n*sin
at-bert aen dia muin*n*tir fri **Brénain*n***:
‘Do-fáethsat na croinn-si foirn, &
ron-muirfet’. Is an*ns*i*n* at-b*er*t
**B*r*enain*n***: ‘A bhraithre ionmaine’, *ar*
sé, {folio 260b} ‘eistt*idh* f*r*im-sa
beccán. Araile aims*er* oidhche bam*ar* for in muir. Codlais an
popul uile acht meisi am aen*ar*. Is an*n*sin at-*con*n*ar*c-sa inis i
medhó*n* in mh*ar*a, & is amlaidh bói an inis,
& secht (c-cosa) fú*ar*a fuithe;
& nó theighdís na longa mora fo sheol fuithe
eter a cosaibh. Ocus battar na h-uile gotha & fog*ar*
in*n*te. Ocus dano batt*ar* tri longa cengailte fuithe ind
oidhce-sin. Intí iaramh’, ol
**Brén*ainn***, ‘*co n*-icc in oilén
secht-chosach sin do congb*ail* for l*ar* in m*ar*a, & ina
h-uile gáetha aga comhthu*ar*ccai*n* da gach aird, *co n*-icc
antí-sin *a*r-sáeradh-ne for gúas*acht* na
c-cran*n* so filet occ tomhaithemh forain*n* anúas; &
isé antí-sin rí nimhe & talman’.




---

p.91


### TAB*AIR*T COLMAIN MAN*AI*G*H* O
DHEMHNAIBH TRE RATH ERN*AIGH*THE NAEMH
**BRENAIN*N***


Araile la
bát*ar* días do mhuin*n*t*ir*
**Brenain*n*** occ comradh, &
**B*r*enain*n*** occ eistecht fríu; &
is*edh* ro raidhsett: ‘In cumaing’, or síatt, ‘ainim an
peact*haigh* a thab*air*t a h-if*ur*n ó ern*aigh*the &
almsai*n* na c-c*ara*t m-béo bitti occa d*ar*a
n-éisi’? Is an*n*sin at-b*er*t
**B*r*enain*n*** fríu: ‘Eist*idh* rim-sa’,
*ar* se. ‘*Ar*aile lá bámar in*ar* c-codl*adh* for in
muir; óen-laech occuin*n* ce*n* codl*adh*. At-*chonair*c sidhe
néll dubh, dorcha, agg*ar*bh, adheittigh, adhuathm*ar*, dia
shaighidh a h-imel an mh*ar*a móir. Tainic chucca*m*-sa fo
cettóir an t-athlaech’, ol
**Brénain*n***, ‘& asedh at-b*ert*:
‘Rom-gabh eccla go mór’, or sé; & ro raidh
frim: ‘Eirigh go luath *co n*-uicce in néll mór-sa
di*ar* n-ion*n*saicc*edh*; & an c-cluine an guth adhuathm*ur*
an*n*’?’


‘I*ar* n-éirghe immorro damh-sa,
at-*connar*c in néll n-adhéittigh co *n*-deilbh n-duine
n-dubh n-dorcha an*n*, anmhail aibheal '*ar*na bhadhadh, no fhiach
m*ar*a; {folio 261a} & is amlaidh bói
an dealbh t*r*uagh sin occ síor-ghul & occ
síor-cháoi fri métt a peine; & is an*n*
at-b*er*t frim-sa: ‘Nott aitchim’, *ar* sé, ‘*ar*
Íosa Criost, ar Mhac Rígh nimhe & talman, gur
guidhe in Coimde form frissna trí lá-so, u*air*
ní fuil nech as mo pían inú fri mét mo
pheac*adh*’; & ro sceind uain*n* lasin n-guth-sin. Iar sin
t*r*a ro éirghem*ar* uile fo chéttóir, gur
guidhsem an Coimdhe fair-siumh. Do-ri*acht* i*ar* t-t*r*ibh laithibh
'ar sin, & a chorp dubh-ghlas uile. Ocus ba lugha a thoirrsi,
& is*edh* ro raidh doridhisi, in Coimdhe do ghuidhe leis fri
ré tri la ele; & ro imtigh lasin n-guth-sin.’


‘h-i cind sechtmaine do-riacht iterum, & néll bán uime,
& a chorp lán-taitnem*ach* amhail gréin
samhrata. Ocus is amhlaidh bói in néll bán sin,
& secht c-ciuil ána exa*m*hla ina medhon; &
ba bindighther il-ceola in dom*ain* uile íad. Is an*n*sin
do-gni altucc*adh* buidhe do Dhia, & at-b*er*t: ‘Anosa’,
*ar* se, ‘fil Slanicidh in cinedha dáenna agum g*air*m
docu*m* a richedh b*u*déin’. Is an*n*sin as-bert-sa’, ol
**Brenain*n***: ‘Cuich tú, nó caidhe th'
ain*m*’? ‘Meisi Colman, manach’, ol se, ‘inas messa
bái do*n*a h-uilibh manchaibh’. Iar f-fáccbáil
t*r*á bhenn*achtan* do-san ag na braithribh, luidh la sodhain
dochum nimhe la *timthirecht* aingeal.


‘Is an*n*sin’, ol **Brenainn**,
‘rom-guidhset mo mhan*aigh* meisi im ern*aigh*the do den*amh* doibh,
u*air* at-*con*ncatt*ar* a tarbha don manach út. Acht chena ni
fríth uaim-si sin do den*am*, *co n*-am tainic Michél
archaingel i*ar* si*n*, & is*edh* ro raidh f*r*ium:
‘At-cuala Día th' ed*ar*ghuidhe’, ol sé; ‘sir
& taistil Da scrioptuire diadha, & dena ern*aigh*the
coimhtionóiltech eistibh, go m-be {folio 261b}
acc saeradh & acc dítten fer n-dom*ain* ar if*r*ion*n*
*con*a íl-phíanuibh’.’


Do-roine t*r*a **Brenain*n***
an*n*sin an ern*aigh*the n-oird*er*c, & sé ina


---

p.92



 luing. Bennachais t*r*a Michel *ár*chaing*el* an
ern*aigh*the-si*n* **B*r*enain*n***, & issedh
ro raidh; a gabail fa dó décc a n-áen-ló
for anmain gach pec*thaigh*, & dá slechtai*n* *dec*
for cech cantai*n* dibh, & Pat*er* i forbhu cech dula. Ocus
ni fhuil do mét a pheac*aidh*, cidh béo cidh m*ar*bh,
fogheba dílg*adh*, acht *co n*-dernt*ar* amlaidh si*n*
dó. Deithbhir dino ciamadh h-é, Míchél
*ar*chaingel, adéradh fris ind ern*aigh*te-sin do dena*mh* sech
cech n-aingeal ele. Ni*nsa*; *ar* (bá)
h-é Míc*el* aingel
**B*r*enain*n***. ‘*Con*idh foll*us* as sin’, ol
**Brenain*n***, ‘go t-t*ar*bnaigen*n* do*n*a
m*ar*bhaibh, a caraitt bíí d*ar*a n-eísi do
ghabháil a n-éccnairce’.


Cidh t*r*a acht i*ar* t-taistel
tire Gallía do **B*r*enain*n***, & i*ar*
f-f*er*taibh & miorbhuilibh moraibh do denamh dó isna
ran*n*aibh thoir, do-riacht i*ar* si*n* dochum n-Er*enn*; &
téid i*ar* sccís m*ar*a &
mór-tíre go Clúain Ferta
**Brenain*n***, & do-rin*n*e comn*uidh*e
in*n*te f*r*i h-aimsir imcein ina dhiaigh sin.


Feacht*us* do
**Bhrenain*n*** mac Fi*n*dlogha h-i c-Clúain
F*er*ta dia cáscc viio anno ria a
eitsecht. Ceilebh*ar*thir isind ecclais; p*r*itcaidhther, oifrit*er*
léo. O tainic iaramh in medhon-lái tiaghait na man*aigh*
dochum proin*n*tighe. Faccaibther **Brenain*n*** a
aen*ar* isind ecclais. Gabhait cach for ord in
proin*n*tighe. Mac-cleir*ech* occa dino, & *cr*uit becc ina
láimh. Gaibhidh for a n-airpeit*edh*, go t-tards*a*t a
m-benn*acht*ain dó. ‘Ro badh amhra lim-sa anosa’, *or na manaigh*, ‘dia
nom-léiccedh **Brenain*n*** for lár na
h-eccailsi, *cor* ro sephnain*n* {folio 262a} tri
h-adhbainn *dó*’. ‘Nochat leiccfe cuicce’, or in
mac-cler*ech*; ‘secht m-bl*iadn*a dono do
**Brénain*n*** ríasin ni ro tibh e,
& ni chúala ceol do ceolaibh an betha; acht da
n-ubhall chi*ar*a & snaithe etorra no bíttis for a
bhelaibh forsan liubhar. In tan immorro no chluin*edh* céol,
do-bheiredh na h-ubla ina óaibh’. ‘Rachat-sa’, or in
mac-cler*ech*, ‘do shein*m* cruite dó’.


Téitt dino as, & a cruit glesta ina
laimh. ‘Oslaic’, ol in mac-cler*ech*. ‘Cia so’? ol
**Brén*ainn***. ‘Mac-cler*ech* do shein*m*
cruite duit-si’, or eisiumh. ‘Sein*n* amuigh’, ol
**Brenain*n***. ‘Menbadh doiligh lat-sa, ropadh buidhe
lem mo leccadh for lar na h-eccailsi deit-si’. ‘Maith’, ol se,
‘ossailc riamh’. Do-bheir in mac-cler*ech* a crota eter a da
chois for lar. Do-beir **B*r*enain*n*** a dha n-ubhall
ci*ar*u ina dá nó. ‘Ni maith lim-sa’, or in
mac-cleirech, ‘th' airpheit*edh* amhlaidh, ma ni ghatta in ceir
*est*ibh’. ‘Do-gént*ar* dano’, or sé. Do-bheir
iaramh forsan liub*ar* ina fiadhn*ais*e. Seindidh iaram trí
h-adhbain*n* dó. ‘Benn*acht* f*or*t a mac-cler*igh*’, ol
**Brénain*n***, ‘la céol nimhe deit
d*ar*a éisi’.




---

p.93


Do-bheir i*ar* si*n* na h-ubla ina
chlúasaibh, ar nír bó h-áil lais eisteacht
fri ceol do cheolaibh in chennt*air*. ‘Cidh na coisti fri
céol’? *ar* in mac-cler*ech*. ‘In *ar* a olc*us* lat’?
‘Maith, a mac-chler*igh*’, ol se, ‘ni h-aire .i. i
n-bása isind ecclais so seacht m-bl*iad*na gusaníu, iar
n-oif*ren*n & i*ar* prochept sunn, do-chott*ar* na
mac-cléirigh don proin*n*tigh; fómraccbhad-sa sun*n* 'm
áenor. Rom-gabh imtholta i l-leith mo Thiccerna i*ar* n-dol do
churp Criost. A m-bá h-i suidhiu rom-gabh crith &
omhan, co n-aca én forsan seinistir, *co n*-deisidh forsind
altóir. For-féimdhi*us* sa sealladh f*air* lásna
ruithniu g*r*ian*da* batt*ar* uim*m*e. ‘Benn*ach* duin*n*, a
clerigh’, ol sé. ‘Rott-bennacha Dia’, ol
**B*r*enain*n***. {folio 262b} ‘Cia
fil an*n*’? ol **B*r*enain*n***. ‘Michel
aingel’, ol sé, ‘dot accall*aim*’. ‘At-loch*ar* do
Día omh’, ol **Brenain*n***, ‘cidh dia
tudhchaidh’? ‘Dot sénadh-sa, & dot airpeittedh
ód Ticcerna’. ‘Is fochen duit lim-sa’, ol
**Brenainn**. Attaigh a ghulbai*n* i*ar*
clíath*an* a eite. Ro bhadh*u*sa oc coistecht f*r*is on t*r*ath
go 'raile, & ro cheiliubhair damh iar sin’.


Do-bheir **B*r*enain*n*** i*ar* si*n*
in astail d*ar*san m-braghait: ‘In bin*n* let-so, a mac-cler*igh*?
Do-bhiur-sa mo chubh*us* do Dhia’, ol **Brenain*n***,
‘nach bin*n*iu lem-sa ceol do cheolaibh in dom*ain* i n-d(iaigh) in cheoil-sin (inas) in
astoil-si. Ocus beir-si benn*acht*ain, & bidhit neimed*ach*
ar m' *air*fittedh.’ ‘*Con*idh í si*n* an dithrubhacht
**Brenain*n*** i c-Cluain Ferta.’


I n-araile aims*ir* dino lott*ar*
fir Mum*an* do toghail *Con*nacht. Luidh **Brenain*n***
dia tairmescc, & do chuingidh c*air*de forra; acht chena ni
tuccadh dó; & dhomhaidhsett an sluaigedh do
den*amh*. Is*edh* immorro do-roine Dia, go m-batt*ar* ima c-cu*air*t i
n-oen-lucc; & gach áon ticcedh an*n* doridisi, go
m-batt*ar* amhlaidh sin fri re cian tre cumachtaibh in Coimdedh,
& tre ern*aigh*the **naemh
Brenain*n***. Ocus ro sáerta *Con*n*acht*a amhlaidh
sin. I*ar* n-dol immorro do **Brenain*n*** as sin,
ecmhaing *ar*aile mac náemh balbh dó ó ro
gen*air*. I*ar* m-bennach*adh* immorro do
**Brénain*n*** do, labhrais fo cettoir.


Luidh **Brenain*n***
iar sin do accallaimh a sheth*ar* .i. Bríghe, co dún
Aedha meic Each*aid*, dianidh ain*m* Enach n-Dúin
indíu. Cidh t*r*a acht i*ar* t-taisteal m*ar*u & tire,
i*ar* t-taithbeoucc*adh* m*ar*bh, i*ar* n-íc clamh &
dall & bodh*ar* & bacach, & áesa
gacha tedma archena, i*ar* fothucc*adh* {folio 263a}
cell & mainist*r*each & ecclas noimdha, i*ar*
n-orducc*adh* abb & maighist*r*each, iar m-bennach*ad* ess
& inbher, i*ar* c-coisercc*adh* crích &
túath, i*ar* n-díbadh col & peac*adh*, i*ar*
mór-ghaibhtibh m*ar*a & tíri, i*ar*
n-ion*nar*b*adh* demon & dúalach, i*ar* m-buaidh
ailithre & crabaidh, i*ar* c-comlánucc*adh* firt
& mírbhuil*edd* nad caemhnac*ar* do fhaisneis, ro
chomhfhoiccsighestair laithe eitsechta intí **naemh Brenain*n***.




---

p.94


Is an*n*sin at-b*ert*
**Brénainn** frisna braithribh i*ar* n-oifrend in
domhnaigh, & i*ar* c-caithemh chuirp *Crist* & a
fhola: ‘Ata Dia’, ol se, ‘agum g*air*m-si dochum na flatha
suthaine; & mo chorp do bhreith co Cluain Ferta, u*air*
bíaidh torro*m*ha aingel in*nt*e, & is in*n*te bias
mh' eiserge-si. Dent*ar* iaramh c*ar*patt becc libh, &
tóet áe*n* uaibh lais do iodhnacal mo chuirp-si, d*us*
nach faicet na tuatha in fén mor, & soch*aid*e lais,
daigh na d*er*nsat essaent*aidh* iar sin immon c-corp. Teccemhaidh
iaramh oen-ócc-laech leth-ruisc clí do-shainridh donti
bher*us* mo chorp-sa lais .i. Cuirrine mac Séttna essidhe. Ocus
iss*edh* at-béra f*r*isan m-brathair aga m-bia in corp:
‘Inné corp ind náoimh so occ*at*’? ol sé do
guth g*r*uam*dha*; ‘occuin*n* féi*n* bías a
eiséirghe’, ol sé; ‘& leicc úait in
corp’. Tabh*radh* dino’, ol **Brenain*n***, ‘an
brathair maiss n-óir as i*n* talm*ain* do Chuirrine ar imthecht
dó uadha. At-béra in láech, ni leiccf*edh*
aire. ‘Gebha feín righe, & do shiol it diaigh’,
ol in brath*ai*r f*r*is. ‘Leicc (damh) dola
ass. Ocus acc so com*art*ha duit aire .i ro bhása occa iomradh
indíu, cion*nus* no ghebhtha ricche’. ‘Ac’, ol
sé. ‘Not-fuigbe nemh & talamh’, ol in
brath*air*. Léiccfidh-siumh’, ol **Brenainn**,
‘i*a*r sin *ar* in treide-sin .i. ar ór, ar righe, &
ar nemh. Ocus bennech*aid* an brath*air* {folio 263b}
eissiumh iar sin, & imthigidh uile’.


In tan tra tairnic do-somh a radh sin uile,
bennachais dona braithribh, & da shi*air* .i. do Bhrighe;
& an tan ro-siacht for tairsech na h-eccailsi, isedh at-bert:
‘*In manus tuas, Domine, commendo spiritum
meum; redemisti me, Domine, Deus ueritatis’’*

Luke
23:46

’. Ro fháidh a sp*ira*t i*ar*
c-comhlanucchadh tri m-b*liadan* nochat; amhail as-bert in
fáidh:


> 1. 1] Saoghal
> **Bhrenain*n*** gan bine,
>   
> 2] Ba saoi, ba faidh, ba
> file;
>   
> 3] Tri bliadhna nochat co cert
>   
> 4] Ro chaith
> sé go ro-ghuasacht.
> 



Aen-bliad*ain* ar ochtmogha *ar* chuicc c*é*t ó
inchollucc*adh* Criost meic De bí go h-eitsecht
m-**Brenain*n*** meic Fi*n*dlogha; ut
dixit:


> 1. 1] O ghein mheic Muire,
> as derbh lin*n*,
>   
> 2] Go h-eitsecht beth*ad*
> **B*r*enain*n***,
>   
> 3] Bl*iadain* *ar* ochtmogha
> án
>   
> 4] *Ar* chúicc cédaibh go comlán.
> 



Isin seisedh la décc ceilebh*ar*th*ar* a fheíl-siumh a
mí *Maii*
do-shunnr*adh*.
Ro cuir*edh* isin *car*patt
i*ar*nabh*ár*ach corp **Brenain*n***,


---

p.95



 amail adub*air*t **B*r*enain*n***
féin, & luidh an t-áen-brath*air*
lais. Do-ecmai*n*g inti Cuirrine mac Sétna dó; *co*
n-eb*ert* fris amhail ro remhraidh intí **náemh
Brénain*n***. Rucc*adh* t*r*a iar sin corp
**Brenain*n*** go Cluain Fertai, co ros-adhnacht
an*n*sin *co n*-onóir moir, & *co* n*- air*mitti*n*,
co psalmaibh, co n-iomnaibh, & co cantaiccibh sp*ir*atalta i
n-onóir Ath*a*r & Meic & Spir*ai*t
Naeimh. Ailim t*r*oc*air*e Dé uile-cum*acht*aigh tre impidhe
**naemh Brenain*n*** roísam
uile ind aént*aidh* na nao*m*h T*r*inoide, ro airiltnighem, ro
aittrebham in secula seculorum. Amen. FINIS.


[5](javascript:footNote('G201000/note005.html')).




---

p.96


{folio 70b}Da apstol decc na h-Eren*n*
---------------------------


Bator da apstol decc na h-E*renn* h-i
c-Cl*uain* Iraird ica foghlaim oc Fi*n*dian. *Co n*-derna Fi*n*dian
fleidh dona h-apstolaibh & do naemh*aib* Eren*n*
*ar*chena. Amhail rob áiniu doibh ic comhól na fleidhe
*co nus*-aicet in scoith n-dífhreccra n-dímhóir
chuca di*n*d comh*ar*tha tíre tairng*ir*e. Is an*n* dino ro
fhás bruth & comh*air*le aca im dhol d' iarr*aidh*
tíre na scoithi. Noch*ar* gabh nech do laimh sech a chele dibh
dul an*n*; *co n*-dern*adh* cran*n*chor etorra .i. iter cech
n-dís dibh; co tarla iar sin don da
**Brenain*n*** dol an*n*. Cuirit dino an dá
**Bhrénain*n*** cran*n*chor etorra
fodhéin, cipé dibh dia roisedh dul d' iarr*aidh*
tíre t*air*ng*ire*. Rosoich dino do
**Brenain*n*** Birrae dol an*n*.


Is an*n*sin dino ro chuir náemha Er*enn* uile
h-i socht, & i n-imsniomh, ara dhoilge leo a rochtain don
t-senóir .i. do sin*n*s*er* naemh Er*enn* & do
súi na faitsine dol i craes mara &
mór-fhairrgi. *Con*idh an*n*sin at-bert
**Brenain*n*** mac Fi*n*dlogha: ‘Meisi an
sósar, is mé ragh*us* ar in fairrge’. *Con*idh
dó ro chan in láidh si:



> 1. 1] Bat*or* ic foghlaim tréin
> t*r*eall,
>   
> 2] Cansat co léir a leighen*n*,
>   
> 3] Acc
> Fi*n*den co fichtibh ceall
>   
> 4] In Br2 this is the
> second line of the verse.
> 
> Da aps*tol* *décc* na h-E*renn*.
> 2. 5] *Co n*-acaiset chuca i*n* scoith
>   
> 6] In
> comun*n* féta fir-maith,
>   
> 7] Óta tír
> t*air*ng*ir*e n-daith
>   
> 8] Ó righ na righ, on
> rígh-flaith.
> 3. 9] Ro raidhset uile malle,
>   
> 10] Ba dia
> c-com*air*libh maithe,
>   
> 11] Co rochtai*n* dail diam*hair* de,
>   
> 12] D' íarr*aidh* tire na scoithe.
> 
> 
> ---
> 
> p.97
> 
> 6. 13] Sc*ar*thais Día dá cech
> dis daibh
>   
> 14] F*or*la saeth*air* na sen-náeimh,
>   
> 15] Do reir *cr*an*n*ch*air* amhra uill
>   
> 16] Co t*ár*la
> do*n* dá **B*r*énain*n***.
> 7. 17] Co ros-ben*n*ach Dia datha
>   
> 18] *Con*a
> lest*r*aibh li*n*d-bracha,
>   
> 19] **Brenain*n***
> Birrae, buaidh flatha,
>   
> 20] Is **B*r*enain*n*** mac
> Fi*n*dlacha.
> 8. 21] Cor c*uir*siot c*r*andchor caem n-gla*n*
>   
> 22] I fiadhn*ais*e na n-ap*stol*;
>   
> 23] **Brenain*n*** Birrae c*us*in m-bladh,
>   
> 24] As dó do-rala in astor.
> 9. 25] In*n*sa re n-áes cumtha cóir
>   
> 26] Co cornaibh fi*n*da fl*ed*h-óil,
>   
> 27] A dal ar
> lúi m*ar*a moir,
>   
> 28] A súi slán is a
> seanoir.
> 10. 29] ‘Daigh im só sa sun*n* cose’,
>   
> 30] *Ar* **B*r*enain*n*** (oc) i
> n- airde,
>   
> 31] ‘Badh as damh inní bias de’,
>   
> 32] ‘Meisi ragh*us* *ar* f*air*ge’.
> 





Is an*n*si*n* dino do-ron*adh* dig*r*ais caur*aidh*
la **Brenain*n*** .i. *ar* mhed & luchtmaire
.i. coicciur *ar* cethrachat & t*r*i *sechtmog*at, isé
lín do- chóid isi*n* curach.


Seolais iar sin **Brenain*n*** mac
Fi*n*dlogha f*or* ton*n*gh*ar* in mhara mong-ruaidh, & f*or*
trethan na t-ton*n* t- taobh-úaine & for cichanaigh,
in t-saile shith-guirm, & i m-béolu in aiccéin
iongant*aigh* il-phiastaigh .i. *air*m i fu*ar*at*ar* il*ar*
m-bleidhmíl muiridhi. Is an*n*sin dino fogebhdís
ailéna áille i*n*gant*ach*a, & ni thairistis
in*n*tibh-sin bheos.


Bat*or* dino co cen*n* m-b*liadhn*a *ar* in
iom*r*amh-si*n*. Is an*n*sin ba comhfochraibh don cháiscc;
bat*ar* a mhuin*n*ter aca radha fri **Brenain*n*** dula
for tír do chelebr*adh* na cáscc. ‘Is tualai*n*g
Dia’, ol **B*r*enain*n***, ‘talamh do thab*air*t
duin*n* in cech ionad b*ús* ail dó’. Iar tichtain na
cáscc t*r*a, is an*n* toccbais in míl mór a
f*or*mna i n-airde o sin muir súas, cor bó talamh
com*ar*d, cobhsaidh, coraighthi, coimlethan, coimhreidh,


---

p.98



 comhalain*n*. Tiacchaitt iar sin for in talumh-sin,
& celebhraitt in chaiscc an*n*sin. Óen-lá
& dá oidhche doibh isin inad-sin, go t*ar*nac*a***i***r* léo ord na cáscc do
dhénamh. Tiacchait i*ar* si*n* ina curach. Scein*n*idh in
míl mór iar sin fon muir. Cech u*air* ba comhfochraibh
in chaiscc cecha bliadhna no tóccb*adh* in míl
mór a d*r*uim ós an muir, co*m*a talamh tirim
techtaidhe.


Fecht*us* dino bat*or* f*or* in aiccen, *co
n*-acat*ar* na srotha dearmáire. {folio 71a}
Do-sreng ait dino an tanfad d*ar*a n-aimhdhéoin co bord na
saebh-coire. Is an*n*sin ros-gabh imeccla mór íat f*r*i
méd *n*a ainbhtine. Gabhais cách dibh
acc fecchadh i n- aghaidh **Brenain*n***, u*air* ro ba
d*er*m*áir* in gá*budh* i rabhat*or*. Tóccbais
iar sin **Brenain*n*** a guth co h-*ar*d, *con*idh an*n*
as-b*er*t: ‘Is lór dhuit, a mhuir mor-sa’, ol sé,
‘meisi m' óen*ar* do bhadhadh, & léicc uait
in lucht-sa’. Is an*n*si*n* dino fethnaighis in mhuir fo
cédoir, & toirnit feicheda na saebh-choire o shin
amach riamh, & nír irchoitig- set do neoch eile.


A m-bat*ar* an*n* la n-aile f*or* an muir co
taínic diabhul chuca i n- deilb sentu adhuathmaire *inglaine* ifern*aidh*e, *co n*-deisidh for
seol in chu*r*aigh i fiadhnaisi **B*r*enain*n*** a
aenur. Ní fhacaid dino nech dibh-siumh é acht
**Brenain*n*** a áen*ar*. Iarfaighis
**Brenain*n*** do dhiabal, cidh 'ma tanic a h-ifern
riana aimsir chóir .i. ria n-aimsir na h-eiseirghe
móire. ‘Is aire immorro tanac’, or díab*al*, ‘d'
iarr*aidh* mo phianta i cl*ú*salaibh doimhnibh in mhara duibh
dhorcha-sa’. Iarfaighis **B*r*enain*n*** do-so*mh*:
‘Cidh on, cáit ina fuil in loc ifern*aidh*e sin’?
‘Truagh sin’, *ar* diabhal, ‘ní chuma- ing nech a
fhaicsin, & se béo iar sin’.


Is an*n*sin foillsighis diabhal dor*us* if*ir*n do
**Brenain*n***; & feghais
**Brenain*n*** iar sin in c*ar*cair n-gairbh n-guirm
sin, lán do bhréntaidh, lán do las*air*,
lán do mhos*air*, lán do longpu*r*taibh na n-demhnu
neimhn*ech*; lán do ghol & do eighim & do
erchóid; & gaire t*r*uagha & nuall-ghuba
móra, golfadhach & basgaire na tuath peacthach,
& bethu dubach brón*ach* h-i cride péne, i
c*ar*craibh tein*n*tighibh, i sruam- haib na


---

p.99



 sreth sir-theinedh, i cailiuch bith-bróin
& báis cen crích cen foircen*n*, i lathachaibh
dorchaibh, i cathairibh trom-lasar; i n-imat b*r*óin &
báis, & riagh, & cuimreach, &
t*r*om-t*r*eas n-dichumai*n*g, co m-bloedhghail adhuathm*air* na
n-demhna neimhn*ech*, i n-aidhchi bith-dhorca, bith-u*air*,
bith-bréin, bith-shalaigh, bith-ciamair, bith-ghairbh,
bith-fhoda, bith-muichnigh, marbhthaigh, mal*ar*taigh, mucna
mong-thein*n*tigh*e* io*chtair* imu*air* adheitig
iff*ir*n; h-i slesaibh sliabh sír-theinedh, cen anadh, cen
airisemh, acht sluaigh demhnu ac t*ar*ra- ing na pectach i
c-c*ar*c*r*aibh troma, ten*n*a, tee, ten*n*tighi, dorcha, doimhne,
diamhra, dímaine, dáera, dubha, déinmecha, sal-
cha, seda, senta, sir-bréna, sir-debhtach*a*, sir- trodach*a*,
sír-scith*a*, sir- m*ar*bh*a* sir-bhéo.


Gol ger, g*ar*cc, goethach, golf*ar*tach grechda,
geranach, gothach, goirt, ger-g*air*mnech, gubhudach. Cruma croma,
cruaidhe, calma, cend-mhóra. Piasta buidhe, bana,
bel-mora. Leomhai*n* lon*n*a, lán-luatha, leid- mecha. Seabhaic
roda, ruadha, ro-*ar*da. Drecai*n* d*er*cca, dubha, d*r*on*n*-
móra, dein*m*n*ech*a (*no* dein-
mecha). Ticcri trena, tuath-bertaigh; scoirpi gorma
gimacha; griba g*ar*ba, goib-ghéra; cuile goirte, guilbn*ech*a;
creabhair chroma, cruadh-ghobacha. Farchadha trena,
t*r*om-iarn*aidh*e; s*ús*ta senta, sen-gh*ar*ba; claidhbe gera;
gai ruadha; demhna dubha; tein*n*te bréna; {folio 71b} srotha neime; eassa bréna.


Cait ic sc*r*ibadh, coin ac led*radh*, gadh*air*
tafai*n*d; demhna ag glaedhgail; locha brena, lathacha mora, cuithe
dorcha, glen*n*a doimhne, slebhte *ár*da, creca
cruaidhe. Sluaigh demhna, longp*or*t salach, pían cen anadh;
saithe san*n*tach, tochur meinic, troid cen fhuirech; demhna acc
pían*adh*, imatt riagha, betha bronach.


Airm i filet srotha secdha, serbha, senta,
sir-bréna, lobhta, legtha, loisctecha, loma, luatha, lan-tei,
lethna; cumga c*r*uaidhe, c*air*rgecha, foda, fu*ar*a, fodomna, beca
mora feichtecha, sir-the, sínte, suáiti, so-thoirsecha;
moighi loma, loiscthecha. Tulcha corra,


---

p.100



 gímacha; glenda croma crumhacha; móinti
g*ar*bha, deilccnecha; coillti dubha tein*n*t*igh*i. Slighti salcha,
biastaighi. M*ar*a techta, tul- bhrena; clóithi aidble,
iarn*aidh*e. Us*ci* dubha doimillsi. Aiddi imda examhla. Samudh
salach, sir-lobtha; gaetha goirti geimhreta. Snechta secda, sir-silte;
lan*n*a d*er*cca, tein*n*t*igh*e; gn*us*e dáera, dubha; demna
luatha, leidm*ech*a; piana aidble eccsamhla.


Iar faicsin na pian-sin do
**Bhrenain*n***, co c-cual*aidh* in nuall-gubha
n-derm*air* n-dofulachta n-ettualaing, & an chúi
ciam*air*, attruagh, & in golgaire dichumhaing i fudomhain
iocht*air* ifrind. Is an*n*sin ro gabh imeccla an clerech fri
h-adhuath na t*r*oighi-*sin*. *Con*idh
an*n*sin at-*con*nairc **Brenain*n*** in carraicc
n-dermair; is fuirre-sidhe ro búi a n-at-cualaidh; &
ticcedh an muir ifernaidhe da cech aird d*ar*sin c*ar*raicc
n-*der*m*air* .i. tonn teinedh dubh-ruaidhe an*air* thairsi,
& ton*n* u*ar*, eighreta, aní*ar* cech re fecht.


Is an*n*sin búi oen-duine t*r*uagh ina
shesamh forsin c*ar*raic. Iar- faighis **Brenain*n***
de, cuich é. ‘*Iudas*
Scarioth meisi’, ol se; ‘& as me do rec mo thiccerna do
chin*n* airccit & ion*n*mais dímiccn*igh*,
díomaoin in t-saogh*ail* .i. Ísu C*rist* mac De
bí. Ocus as d*er*m*air*’, ol sé, ‘méd mo
phian n-exam*ail*; & bett amhail at-chi-siu oníu co
tí an brath’. Is an*n*sin ro chúi
**Brenain*n*** fri méd na tróighi i
facaidh Iudas do beith. *Con*idh an*n* do-righne Iudas na runna
becca-sa oc taithmet do **Breanain*n***:


1. 1] Iudas Scarioth me indiu
  
2] F*or* ton*n*aibh na t*r*en-f*air*rcciu;
  
3] T*r*uag mo
betha gaibt*ech* gor*m*,
  
4] Oco*m* pían*adh* i n-iforn.
2. 5] O thuin*n* tein*edh* f*or* tuin*n* u*air*,
  
6] O tuin*n* u*air* f*or* cech tuin*n* t*r*ein,
  
7] Mé
'co*m* pían*adh* as cech *air*m,
  
8] T*r*uagh in g*air*m
mo bh*et*h h-i péin.
3. 9] M*air*cc da*m*h-sa t*r*écc*ed* mo righ,
  
10] Olc in gni*m*h fa t*u*cc*us* laimh;


---

p.101


11] Beithir de t*r*e bithi sír
  
12] Ce*n* sídh is ce*n* an*n*sa shaim.
4. 13] h-Icht*ar* if*ir*n cech re n-u*air*,
  
14] T*r*uagh an g*r*ifing bís fo*m* taobh;
  
15] Dea*m*na dubha bít im dháil,
  
16] Uch, a
lágh, ni c*um*a cae*m*h.
1. 17] M*air*cc do-righne, m*air*cc
[do-gni](G201000/app001.html) ,
  
18] M*air*cc a tur*us* f*or* bith cé;
  
19] Antí
do-gni saint t*ar* ró,
  
20] M*air*cc fa dó,
& m*air*cc a Dé.
2. 21] M*air*cc da*m*h-sa mo sai*n*t r*om* baidh,
  
22] Demhna g*ar*cca at-cim '*ar* n-u*air*;
  
23] M*air*cc mo
thur*us* a Dé dáibh,
  
24] M*air*cc do
r*ái*dh mo *cu*bh*us* cr*úaidh*.
3. 25] Uch, a **B*r*enain*n***,
fég*aidh* mé;
  
26] Cech a n-de*n*aim damh as mo,
  
27] If*er*n dona, daer, dubh, dall,
  
28] Uch, as an*n*
atú sa béo.
4. 29] Uchan, uch luach braith mo righ,
  
30] Co
sír sír do-ghébh a olc,
  
31] *Tricha*
circull airccit bhai*n*,
  
32] Isé si*n* do c*r*áidh
mo ch*or*p.
5. 33] *Ar* ion*n*m*us* t*uc*c*us* mo rígh,
  
34] Uch, as tríd as olc mo dhil;
  
35] Ní mh*air*
in t-ion*n*m*us* do*m* réir,
  
36] Mairim-si i péin
t*r*ia bith sír.
1. 37] Uch, nach m*ar*bh me, a Meic mo
Dhe,
  
38] Uch, as g*ar*b do-gheibhim gleo;
  
39] Uch, me *ar*
las*adh* goma c*ét*,
  
40] Ní fhagaim écc,
acht me béo.
2. 41] C*r*uma c*r*oma bit fom thaebh,
  
42] Dubha, don*n*a, t*r*uag in baig;


---

p.102


43] G*air* tafai*n*d an*n* cech re
n-ú*a***i***r*
  
44] T*r*uag i*n*
g*r*afaing bít im dáil.
3. 45] Uch, a *air*ccit, m*air*cc do-gni,
  
46] Uch, do airccis mé fam De;
  
47] Uch, a ion*n*mais,
bhrécc*aidh* bháin,
  
48] Uch, is plaigh ro imres
fein.
4. 49] Maille re demhnaibh atú;
  
50] Uch,
rom-medhr*aigh* olc mo ghné,
  
51] Do-clos *tr*e dhium*us*
mo gnaoi;
  
52] Is Iúd*us* Scarioth me.IUDAS SCARIOTH




---

p.103


{MS page 222}Betha **Sein-Chiarai*n*** Saoigre
---------------------------------



Baoi fer amhra a n-Osraighibh .i. do Dhal 
m-Birn, Lughna a ain*m*. Luigh sidhe for cu*aird* do*n* taoibh budhes 
d' Eirin*n*, & tug a dhiongmala do mhnáoi an*n* .i. a 
g-Corca Laighe go h-airithe, Liadhai*n* ain*m* na 
mna-sin. Ad-con*n*airc an ingen-si*n* aislingte. Andar le go t-tainic 
realta do ni*m*, go n-dechaid ana béola, go ro shoillsigh fir 
Eiren*n* uile. Ad-racht arnamharach, & ro innis gach 
ní ad-con*n*airc; g*ur*ab í breth rugadh furte .i. go 
m-beradh gei*n* bhuadha, dia*m*ad lar iart*ar* d*om*ain a b-fertaibh 
& a miorbuilibh.


Ba fíor so*n*; ro gei*n*edh an mac 
.i. **Ciaran**, & a g-Cleire rodnalt. Ocus ba 
follas rath Dé fair a miorbuilibh & a b-fertaibh 
iomdha, go raibhi triochad bliadhan isi*n* io*n*ad-si*n*, maille re 
duthracht leighin*n* & urnaighte, cía ro bhaoi gi*n* 
bhaisdedh, gi*n* bhen*n*achadh, acht a bh-fuair o neamh dhiobh. Nior 
bo machtnadh on, *air* ni bháoi baisde na creidemh f*r*isan 
ré-sin isin in*n*si-so; go ro t*r*iall 
**Cí*ar*an** i*m*teacht aisde go Roi*m* Letha; 
*ar* ro taisbenadh do ni*m* dó, gomadh an*n* no legfadh a 
salma, & do-ghebhadh gradha easbuidh, ar ba h-i cen*n* an 
chreidi*m* h-i.


O rai*n*ic {MS page 223} 
do Roi*m*, ro baisdedh h-e iar ria*cht*ain; & ro leigh an 
sgriobtuir & an chanoin coi*m*dheta ag ab Romha, go m-bui 
t*r*iocha bliaghan ag an fhoghlai*m*-sin, go n-dubhradh f*r*is 
toighe*cht* dia tír, *ar* ba h-an*n* báoi a 
g-cín*n*edh dó oírisemh do dhenamh, & 
gomadh oird*r*aic fon uile dh*om*an a fiorta & a urnaighthe.


Luigh **Cíaran** aside go 
h-Edail, gonadh an*n* do-rala Pat*r*aic dó for a chon*air*, go 
ro failtighsit f*r*ia *ar*oile. Ocus ad-bert Pat*r*aic f*r*is, 
tia*cht*ai*n* dia thír, go ro chumdaighed cathair a medhon na 
h-in*n*si-si*n*, & go b-fhuighbedh úaran 
an*n*. ‘Ocus oiris emh aga, & teigemhad-sa f*r*iut iar 
t-triochad bliadhan’. ‘Nis a*m* eolach-sa f*air*’, *ar*
**Ci*ar*an**, ‘*air* ní fhed*ar* cisi 
h-ú*ar*an sech *ar*oile díobh, aga 
n-oirisfin*n*’. ‘Bera mo chlog-sa’, ol sé, 
‘& biodh amhlabh*ar* no go riacht an t-ú*ar*an; 
& benfaidh iar rochtain, & budh é an bardan 
**Ciarai*n*** a ain*m* go brach, & do dent*ur* 
fiorta & miorbuile libh io*m*aleith, & biodh 
Saoighir ain*m* an io*n*aidh’.


Ceileabhra*i*s cach día
chéile diobh .i. Pat*r*aic &
**Cí*ar*an**, & do-roi*n*e
**Ci*ar*an** amhail adubhradh f*r*is, no go rai*n*ic
gusan úaran oirdraic fil an Eilibh {MS page 224}
Mu*m*an, go ro ben a chlodh an*n*, amhail ro gealladh. Ocus ro
thorain*n* a reigleis iar sin.




---

p.104


Do-roi*n*e Día
fiorta iomdha sun*n* for **Chiaran**. O ro ghabh for
claoidhe na reilge, & se a aon*ur*, go b-faca an torc n-allta
ana dochu*m*, go ro ghabh for ledradh & tochladh, go ro ben
an fiodh uile do*n* tochailt-si*n*, & go ro claoi an talamh,
g*ur* bo réigh. Do-gní iar sin teghais, a n-oirisfiodh
an g-cei*n* no bhiadh f*r*isan mor-obair n-ugad, & an
t-ain*m*idhe egcen*n*sa út og bein & ag tarrang an
fhedhaigh dó, g*ur* bó h-erlamh. Do-rad Día
tuille man*a*c*h* docu*m* **Cíarai*n***, co
n-faca cuca an faolcú go m-broc, & go sion*n*ach lais,
go ro ansat maille f*r*is ag dena*m* f*r*iochna*m*a &
fritheolma fair.


Bad*ur* sa*m*luigh f*r*i ré
cían ag an b-f*r*iochna*m*-sin, no go t-tarla do*n*
t-sion*n*ach a dhuchas fei*n* do eirge for a mhenmuin, go ro goid a
bhroga ó Chi*ar*an, go n-dechaidh for teithed ana
uai*m*-thigh. O ro airigh trá **Cí*ar*an**
an esbuidh umale, adub*air*t risna mancaibh oile .i. f*r*isan g-coin
allaigh, & f*r*is an m-b*r*oc: ‘Ní maith an cerd
manaigh’, {MS page 225} ol se, ‘oirgne na slada do
dhena*m*, & eirg’, ol se, f*r*isan m-broc, ‘&
tug lat ar áis no *ar* éigin é, go ro
c*ur*saigh*ter* in*n*’.


Luigh iaramh an b*r*oc, go n-dorala an sion*n*ach
f*r*is, go ro chuibhrigh ó chluais go laoi, go t-tug ar
éigin lais é. Ad-bert **Cí*ar*an**
f*r*is: ‘Dena ai*n*ti & aithrighe’, ol sé, ‘air
ni cerd mhanaigh mibhésa, & oíris for
céill, & diamadh miana no bheith fort, do-b*er*a
Día duit amhail shirfe’. Fóghní-siu*m*, amhail
as-bert **Cíara*n***, & ro oiris isin
mai*n*ci*n*e cedna, go no mor*a*d ain*m* Dé &
**Ci*ar*ai*n*** de si*n*.


Asa h-aithle si*n* tra ó 'd-clos
clú & oirdhercas **Chi*ar*ai*n***, ro
tio*mair*g a choibhnesa chuige do gach leth; & tai*n*ic a
mathair, dá ion*n*saighe, go n-ógaibh io*m*dha lé
f*r*ía foghna*m* Dé &
**Cíarai*n***. Ocus ro thogaibh reigleis riogha
& tempoll toghaidhe do Día, & do-gniodh
foircedail io*m*da *ar* briathraibh Dé dona criochaibh
co*m*fhoigsi, & dia ath*ar*da feisi*n* .i. do Osraighibh,
& ro chreidsiot il-io*m*ad do dhaoi*n*ibh Día
tré foircedal **Ci*ar*ai*n***.


Is an*n*sin do-rala do Pat*r*aic
teacht do shioladh creidme d' f*er*aibh {MS page 226}
Eiren*n*, & dia m-baisdedh, iarna fularamh ó Iosa fair
a sleibh Sio*n*a, día t-tugadh an bachall Iosa dó, go no
ao*n*toigh, & go ro cengail gach ní cingeladh
Pat*r*aic isin in*n*si-so. Oir ní bháoi do
choi*m*éd irsi & creidme a n-Eirin*n* roi*m* Patraic,
acht madh **Ciaran**, & Oilbe, &
Déglan, & esbudh Iub*air*. Ro c*r*iochnaighedh la
Pat*r*aic gach ní, amhail ro io*m*raidh f*r*ia h-Iosa, go ro
ben fiora Eiren*n* a lamhaibh demhan, & a h-adradh iodhal.


Báoi trá dalta dil og
Liadhai*n* .i. mathair **Ci*ar*ai*n***, & ni
bháoi for bith ben budh ferr cruth & bésa;
& ingen rí do rioghaibh Mu*m*an h-í, &
Bruinech a h-ain*m*; & ro chin*n* a h-oighe do Dhía,
& luigh


---

p.105



 go **Ciaran** maille re
Líadhai*n*. Lá n-an*n* luigh rí Cei*n*eil
Fiachchach, *D' *ar* n-doich mor
bho é sin cinel Fhiacha meic Neill*, go
**Cíaran**, Dioma a ain*m*, go n-aca an ingen
n-iol-crothach, & ro med*r*adh oca faicsin, go rug lais
día h-ai*m*dheoi*n* gi*n* fhios do **Chi*ar*an**,
& go ro eignidh an inghen iar sin.


Ba gal*ar* t*r*óm la **Ciaran**
anní-sin, & luigh for iarraidh na h-ingi*n*e go tech
Dio*m*a, go n-debhairt Dio*m*a f*r*is: ‘Nis-b*er*a an ingen’, ol
sé, ‘go n-abra do {MS page 227} thigerna
friu*m*’. ‘Is túalaing Día on’, ol
**Cí*ar*a*n***. Nior bó cian badur an*n*,
go n-éb*air*t an guth uasa; ‘Leigh uait an ingen’, ol
sé. Ro léig an ingen la **Cíaran**
i*ar* si*n*, & ba torrach h-i. Ro cuir
**Ci*ar*an** iaramh sighin na c*r*oiche coi*m*dheta
tairsi, go n-dechaidh ar nei*m*fni e gan airiughadh fo cedoir.


Ag cion*n* ai*m*sire iar si*n* tarla
*ar* mhenmuin Dioma techt d' iarraidh na h-ingi*n*e do-righisi, *air*
nior fhulaing beith 'na fegmais. O 'd-con*n*airc an inge*n* an righ
dá h-ionnsaighe, air bá derbh le is día breith
lais d' áis no d' eigen tai*n*ic, ad-bath fo chedóir. O
'd-conn*air*c Dio*m*a ég na h-ingine, ro c*r*iothnaighsiod a
bhaoill, & ro buaighredh a aignedh, & ad-bert f*r*ia
**Cí*ar*an** iar sin: ‘Ro marbhais mo
cheile’, ol sé, ‘& diogholt*ar* fort é;
& sg*r*iosfaighther as an áit attaoi tú,
& ni bía fos fort’. ‘Ni cu*m*achtach túsa
ui*m*esi*n*’, ol **Cíaran**, ‘& Dia
ni*m*e ed*r*ain*n*, & ni fhuil mo maith-si ná m' olc
ar do cu*m*as’.


Asa h-aithle sin t*r*a fu*air* aon-mac an righ
bás lasan aitheasg-si*n*; go t-tai*n*ic buime an mhic a
b-fiadhnaisi **Ci*ar*ai*n*** ag basgaire t*r*uaigh,
& ad-bert {MS page 228} an ben:
‘Do-bheiri*m*-si an mac úd, & me féin a
mai*n*chine duit’, ol sí, ‘dia g-cabhra an uair-so fair,
oir is tú rod marbh’. Iar sin t*r*a dus-fáinic
soighnen tinntighe do ni*m* for brugh an righ, go ro loisgedh idir
dui*n*e & airneis, g*ur* loisgedh an d*ar*a mac baoi
lásan righ .i. Duncadh mac Dio*m*a eiside.


O 'd-clos do*n* righ anní-sin, luigh go
**Ci*ar*a*n***, & do-roi*n*e c*r*os-fhighill de
fei*n* ana fiaghnaisi, maille re h-aithrighe mhóir, &
re tóirsi thrui*m*, & ro ghuidh é fa fortacht
& fa mhaithfechas dó. Do-rad
**Ci*ar*an** do-su*m* anní-sin & ro
dhuisigh a dhá mac i*ar* m-bás & losgadh
dó, g*ur* bhó slán. O 'd-chon*nair*c
**Ci*ar*an** an ingen do eg, ro dhuisigh o bhás
m*ar*an g-cedna. Ar bá derbh lais nach beradh an righ uadha
t*ar* sarughad ní budh mó. Ro mor*a*d ain*m* Dé
& **Ci*ar*ai*n*** tresna mor-miorbuilib-si*n*.


F*echt* an*n* dus-fai*n*ic a choig go
**Cíaran** & ad-bert f*r*is:
‘Ní filid muca lin*n*, & do riocfaidhe a les
íad f*r*ia biathadh ar manach’. ‘Is tualai*n*g Día
u*m*pa-si*n*’, ol **Cí*ar*an**. Nior
bhó cian dóibh go b-facad*ur* an dá mhuic
dég dá n-ionnsaighe. Ansad ocaibh {MS page 229} go ro shiolsad tréda io*m*dha díobh.




---

p.106


Fea*cht* oile luigh an
coig cedna go **Ciaran**, & ad-beir f*r*is:
‘Regar a les cáorigh lin*n*’, ol sé, ‘ar is eigen
a g-cennach mona fagabhar.’ ‘Ní h-usa lá Día
na muca’, ol **Cíaran**, & budh fior
sin. Ad-cíad an tréd do chaorcaibh geala isi*n*
muigh. Is ar eigi*n* ma ro fhedsad f*r*itheolamh for a sioladh.


Fe*cht*us dia n-dechaidh fer
oirmhidnech báoi a g-co*m*fhogas dó go
**Cíaran**, Fion*n*tan a ain*m*, & a
mhac m*ar*bh lais dia thodhusgadh dó, Laoghaire a ain*m*
side. Ro guidh **Cíaran** Día um*m*a
fhorta*cht*. & do-róine cros-fhidhill &
ernaighthe diochra go Día f*air*. Ad-ra*cht* an mac o
bhás lá breithir **Chíarain**; go
ro moradh ain*m* Dé &
**Cí*ar*ai*n*** de si*n*. Go t-tug-sumh a uile
ion*n*masa & saidhbhresa do Dhía & do
**Cí*ar*an**, & do-rad fós an
baile forsa m-baoi fein gona fheran*n* a m-bith-dilsi do Día
& do **Cíaran** .i. Raith Fhera a
ain*m*.


Is a n-ai*m*sir-si*n* trá
ro-sia*cht* Patraic go Caisel a g-cenn rí Mu*m*an .i. Aongus
mac Nad Fraoich, & tainic **Ci*ar*an** 'na
g-co*m*dhail an*n*, & teid Aonghus & maithe Mu*m*an {MS page 230} fó baithis Patraic. Báoi fer
do Iobh Duach Osraidhe isin co*m*dhail-si*n*, Erc a ain*m*, go ro
ghoid an teach forsa m-baoi Pátraic.


Ro cuibhrighedh an fer-so gusan righ; &
luigh **Ci*ar*an** dia cuinge forsan righ. Ni fui*gh*bhithe uada gi*n* maoi*n*e dia chion*n*. Do-rad
**Cíaran** to*m*as óir t*ar*a cen*n*,
óir ro bhaoi a bhaigh risan Osraidhech. Do-radadh do-sa*m* an
ci*m*idh. Ro leigh an t-ór i*ar*a*m*, & teid for
neifní. Ro fergaidhedh an rí de sin, & ad-bert:
‘Ciodh um*m*a t*u*cais t-ór aislingte damh-sa’, ol
sé, ‘& is meabhal fo-dera duit a denamh’,
& do-roine bagar mor f*air*. ‘Ni bí do*n* bith uile
acht madh aislingte, & dul for neifní’, ol
**Ci*ar*an**; & ro lon*n*aighedh f*r*isan
rígh iaramh, & ro t*r*iall esgoi*n*e &
dioghail fair, go ro dalladh an righ; gur bheg nach dechaidh a
m-bás.


Go n-dechaidh Mo Cuda do ghuidhe **Chiara*i*n** fa toir*m*esg do c*ur* *ar* an
dioghail-sin, & go m-biadh an rí dia réir. Ro
fhorta*cht*aigh-siu*m* an righ iaram, amhail biodh ó
bhás do éireochaidh. Or ro silesd*ar* cách,
gonadh bás do {MS page 231} fuair. Ocus do-rad
maoi*n*e díairme do **Chiaran**, & luigh
feisin fana thoil do dhenamh; & do mo*r*adh ain*m* Dé
& **Cíarai*n*** t*r*id an
mhiorbhuil-sin.


A *m*-bai righ Mu*m*an .i. Aong*us*,
for a chu*air*d righe sechnoi*n* na Mu*m*an, bad*ur* aos cíuil
& oirfidigh lais. Luighsit uaidhibh for cúaird a
Musgraidhe Tíre. At-reithsid biodhbhaidh fríu fria
h-edail forta, go ro m*ar*bhadh an t-áos cíuil,
& ro cuiredh a b-fholach fó loch báoi a
b-fhogas doibh. Baoi cran*n* fon loch, go ro cengladh fo*n* g-cran*n*
gona g-cruitibh léo, iarna no*cht*adh fein, oir nior bhó
h-ail léo a fhios forta.




---

p.107


Foda lásan righ ro bad*ur* a
áos ciuil. Ro chuir teachta for a n-iaraidh, go nar f*r*ith
béo na marbh díobh. Luigh an righ go
**Cíaran** día fhios cred tarla día
áos ciuil, ar bá derbh lais, bá faidh a ni*m*
& a t-talamh. Ocus ro fhoillsigh
**Cíaran** dó gach ní ro fhiarfaidh
de; & luigh **Ciaran** roi*m*an righ gusan loch
n-ugad, & do-gni c*r*ois-fhighill & urnaighthe
n-dioc*r*a go Día, go ro traigh an loch, g*ur* bó follas
do cách, amhail {MS page 232} batar a
c-coi*m*cengal do*n* cran*n*, amhail adub*r*am*air* ro*m*ain*n*.


Ad-bert **Cí*ar*an**
fríu eirge on loch; & ad-rachtsad iaramh, amhail biodh
as a c-colladh, gona g-cruitibh léo, iarna m-beith mí
fo*n* loch. Gonadh Loch na g-Cruitirigh a ain*m* beos. Go ro moradh
ain*m* Dé & **Ci*ar*ai*n*** t*r*iasa*n*
b-fhiort-si*n*.


Fe*cht* oile do*n* righ for an
g-cu*air*d cedna. Luigh taoisech dia muin*n*ter go n-dorala for
mucaibh **Ci*ar*ai*n***. M*ar*bhsad muc dhiobh. Ro
gáiredh m*ar* namhaid forta, & ro m*ar*bhadh fer for a
deich diobh u*m*an taoisech. Luigh an righ & Mo Chuda go
**Ciaran**, & ad-bertsad fris *air* go
t-teiseadh léo for cen*n* na míledh ughad ro m*ar*bhadh,
día m-breith go **Ciaran** feisi*n* día
n-adhnacal.


Tiaghaid día n-ion*n*saighe, &
ní bháoi léo lion an io*m*cair. As-bert
**Ciaran**: ‘Eirgidh’, ol sé, ‘a
g-coi*m*ideacht bur righ, a n-ain*m* Dé’. Ad-ra*cht*sad
fócheadoir o marbhaibh lá b*r*eithir
**Chi*ar*ai*n*** gusan muic iona bethaidh léo,
& do-radsat a mai*n*chine dó iaramh, cei*n* robdar
béo; & ro moradh ain*m* Dé &
**Ci*ar*ai*n*** d*on* miorbuil-si*n*.


{MS page 233} 
Luigh
**Ci*ar*an** lá n-an*n* fo choill bá
co*m*fhogas dó, go b-facaidh muine ard go smeraibh fair. Do-rad
dlaoi do bog-si*m*in for an t-tor, go mairedh i n-gach ai*m*sir, giodh
be h-uair do i*ar*f*a*d íad. Is an*n*sin do-rala rí
Mu*m*an for cu*air*d go tech Conchraidh meic Duach, ri Osraidhe;
& do-rad an rioghan serc dó .i. Eithne Uathach; *ar*
ní baoi nech budh cruithidhe anas an Co*n*craidh-sin;
& ro cogair Eithne f*r*is a menma uime.


Ní ro aontoigh Concraidh anní-si*n*,
óir níorb ail dó gomadh cio*n*tach f*r*isan
rioghai*n* é. Gonadh edh do-roi*n*e Eithne, serg &
galar bréige do ghabhail fuirte, o nach baoi cu*mus* imteachta
lé. Ro h-in*n*isedh do Concraidh anní-sin &
téid go h-Eithne dia fhios cred do foidhenadh di. As-bert
sí, ní biadh maith di a n-ao*n* ní, mona
fhaghbhadh sméra, *ar*is doibh do-rad a mian*n*, & as
íad budh leighes & budh luibhi íce dá
h-eslai*n*te.


Luigh Conchraidh go
**Cí*ar*an**, & ro in*n*is amhail
ad-bert Eithni f*r*is. Luighsid a n-dis g*us*na smeraibh {MS page 234} adubhra*m*air ro*m*ain*n*, & rugsat go
h-Eithne íad, & ro caith ni diobh; & ba
boladh fiona & blas meala baoi forta. Ocus ba slán o
gach serc & o gach galar baoi fuirte; & mion-caisg
an*n* an tan-si*n*.




---

p.108


Luigh Eithne iaram go
**Cí*ar*an**, & do-roi*n*e altughadh
buidhe do Dhía & do **Cí*ar*an**
*ar* so*n* a saorta on an*n*toil-sin ron-gabh; & do-rad a
coibhsena dó, & ro guidh é fana sáorad
*ar* gach n-guais nó biadh fuirte. As-bert
**Ci*ar*a*n***: ‘Ni fhedai*m*-si do saoradh-sa *ar*
bhás fil ad cion*n*; oir cuirfither cath idir Mui*m*nechaibh
& Laigin, & tuitfir si, & t' ingean,
& righ Mu*m*an an*n*; & do-ghebhair flathas ni*m*e
iaramh’. Ocus ro fioradh uile a n-dubh*air*t
**Ci*ar*an**; oir do-rochair Aong*us* mac Nad F*r*aoich
a g-cath Ceall Osnadh la Laighin, amhail ro th*ar*ng*air*
**Cí*ar*an**.


Feacht oile báoi co*m*dhail
Mu*m*an & Laighen a n-dáil Pat*r*aic do thoige*cht*
f*r*ia baisdedh & foirchedal b*r*eithre Dé
dóibh ag co*m*fogus do **Ci*ar*an**. Ni
báoi co*m*as biadhta léo an aghaidh-si*n* iar sin
b-proigept, go ro fhosd **Cí*ar*an** fría
sásadh doibh {MS page 235} a n-ain*m* Dé
& Pat*r*aic.


As-bert **Ci*ar*an** f*r*isan g-coig
f*r*itheolamh dóibh. As-bert an coig nar bo h-éidir
dóibh f*r*itheolam d' faghbhail; ‘ar is fogas an aghaidh,
& ni fhilid acht sea*cht* *n-da*m*a*
lio*m*; & ni fhil furta*cht* an cedmadh fer diobh
an*n*’. ‘Berbhtar libh’, ol **Ciaran**, ‘na
sea*cht* n-da*m*a, *ar* nior bo h-usa la h-Iosa na coig mhile do
shasadh lasna choig aranaibh & leis an dá iasg, ina
sin*n*e lásna seacht n-da*m*aibh ugad’. Bidh fior
són; ro sásda laisiu*m* am búi an*n*, gur bhad
lór lá gach fer a pruin*n* fodheisin. Ocus ro ben*n*aigh
an tobar iaramh, g*ur* bó blas meala no fiona la gach n-aon no
ibhedh, g*ur* bho mesga na slogha iarná sásadh. Go ro
moradh ain*m* Dé & **Ci*ar*ai*n***
t*r*iasa*n* b-fiort-sin.


Aroile ai*m*sior do-rala rí
Temhrach for sluaghadh isi*n* Mu*m*ai*n*; go ro thionoilsit fir
Mu*m*an fris, go ra bhad*ur* u*cht* f*r*ia h-u*cht* a n-Éilibh
tuaisgirt. Ro ghuidh-siu*m* Día ioma f*ur*ta*cht* go ro
éirigh fiodh {MS page 236} adhbhal etorta,
& aban*n* ard-tuile, Brosnach a h-ain*m*; & mairigh
an*n* bhéos.


Go ro sgarsad na catha f*r*ía
*ar*oile. Tiaghaid fir Themhrach dia t-tighibh; & ro ansad
Muimnigh isin ionad-sin d' aghaidh io*m* Oilill rí Caisil. Ro
chuir **Cíaran** m*ar*t & muc chugtha,
& ro ben*n*aigh, g*ur* bhó lór do
shásadh dona sloghaibh; & gona fhuigheall la gach fer
aramh*ar*ach diobh. Go ro moradh ain*m* Dé &
**Cí*ar*ai*n*** de si*n*.


Báoi gnathughadh og
**Ci*ar*an** for a mhancaibh gusan fairci bai
léo, no thigdis gach laithe nollac moire docu*m*
cu*m*aoi*n*each do lai*m*
**Cíarai*n***. Báoi bui*m*e laisi*m*,
Cuinche a h-ain*m*, & a Ros Ben*n*cuir no bhiodh a n-deisgert
Laighen. Feadhbh craibhtech isidhe. No teighedh
**Ci*ar*an** día h-ionnsaighe, iar n-aifrean*n*
na geine dó


---

p.109



 a Saighir, go Ros Bennchair, go ro gabhadh sí
cu*m*ai*n*e día lai*m* si*m* *ar*amh*ár*ach, &
nó bhiodh ag aif*r*io*m* a Saoighir isi*n* ló cedna, ger
bhó cían etartha.


Ocus no teighedh do ernaighthe
*ar*ao*n* ré Coinci for carraic io*m*thuile baoi forsan muir a
medhon ton*n* o Ros Ben*n*c*air* budhes; {MS page 237}
gonadh carraic Chuinchi a h-ain*m* o sin bhéos. Ocus no thigedh
go Saoighir isan laithe chedna; & ni fes cion*n*as
do-ghniodh, acht mon budh fosgadh ai*n*glechdha on T*r*ionoid aga
togluasacht.


Baoi t*r*a ben oirbhidnech a b-fhogus
do **Ciaran**, Eichill a h-ain*m*. Ro thuit an ben-so
f*r*ia carraic, go ná raibhi cna*m* f*r*ia aroili
dhí. Ro h-acai*n*edh f*r*ia **Cí*ar*an**
anní-sin. Téid día h-ion*n*saighe, &
ad-bert fria: ‘Eirig’, (ol) sé, ‘a
n-ain*m* na T*r*ion*n*oide’. Ro éirig an ben fo
cedóir ó bhás la b*r*eithir
**Chíarai*n***, & tug altughadh buidhe
do Dhía & do **Chiaran**; &
t*u*c feran*n* dó .i. Leim Eichille.


Luigh aroile gaduide t*ar* Bladhma
síar; go ro ghad boin o **Ciaran**. Ad-ra*cht*
céo & dorchada diairme f*air*; & s*r*uth
trén-tuile, go ro baithedh, & ro ion*n*to an bui*n* go
**Cí*ar*an** doridhisi.


Bad*ur* t*r*a maoir o righ Eiren*n*
og tobhach a chána a n-gach áit. T*ar*la do fhior acu
g*ur* mharbh sé cara do **Chíaran** gin
chio*n*aidh, acht madh ain*n*t*r*eisi a thig*er*na. Crónan
ain*m* an oglaigh. Rai*n*ic an sgel-si*n* go **Ciaran**;
& luigh for iarraidh an oglaigh, go b-fu*air* a g-cionn
s*echt* {MS page 238} laithe iarna bhás. Go ro
dhuisigh fo chedoir lá guidhe Dé fair. Ocus ad-bert
**Cíaran** fria ri Éile ‘Iorghabh an
bith-beanach ughad; & loisg iaram *issi*n** olc do-roi*n*e gi*n* adhb*ur*’. Ocus
do-roi*n*e samhluigh.


Fergaighthear righ Eiren*n* iaramh
.i. Oilill Molt, fria **Ciaran** fa bhás a
oglaigh; go ro aithisigh o b*r*iathraibh é. Do-rad Día
ta*cht*adh for a iorlabhra-so*m* in*n*, go m-búi seacht laithe
gin labhra. Luigh an rí go **Cí*ar*an**
iaram, & do-roi*n*e c*r*os-fhighill iona fiaghnaisi,
& do-rad a oig-*r*eir dó. Do-rad
**Cí*ar*an** sigi*n* na c*r*oisi for a ghion, go
ro labh*air* iaramh amhail báoi ria*m*; & ro sgarsad
i*ar* si*n* fo sith & caoi*n*-co*m*rac .i. an rí
& **Ci*ar*an**.


Luigh Gearman easbudh o Pat*r*oic
for ceilidhe go **Ciaran**. Tiaghaid im*m*aleith isi*n*
s*r*uth, do dhena*m* a n-ernaighthe, amhail bá bés la
**Ciaran**. Ní ro fhuling German an tuisge *ar* a
oighritacht. Ro moithigh **Ci*ar*an** aní-si*n*
fair; & ro chuir c*r*os dia bhachaill for an sruth, g*ur*
bó te la G*er*man é i*ar* si*n*.


As-bert **Ci*ar*an** iaramh: ‘Tiocfa
mac rí Caisil iaramh .i. Carrtach, amárach di*ar*
n-ion*n*soighe, & mac dhalta tairisi damh-sa h-é.



---

p.110


{MS page 239}
 Ocus gab-sa’, ol sé,
‘an t-iasg fil ag imteacht sechad’. Do-roi*n*e G*er*ma*n* amail
as-bert **Cíaran** f*r*is, go m-boi iasg lais fo
co*m*air Carrtoigh arnamhárach. Tai*n*ic Carrtach amhail ro
geall **Cíaran**, & do-rad a coibhsena
dó; & ro gab a an*m*chairdes, & ro imthigh
iaram iar n-dhena*m* a cu*ar*da, & iar g-co*m*all a
péi*n*e maille ré ben*n*achtain.


Báoi aroile rí
etroc*air*ech a g-co*m*ghar do Cluain mic Nóis. Do-rad a uile
ion*n*masa do **Ciaran** Chluana dia thaisge. Ro sgaoil
**Ciaran** ar bochtaibh Dé, & ar
egalsaibh nao*m* íaram. Do-cúas on righ día
iarraidh, & nior f*r*ith lais. Cairigidh-siumh
**Ciaran** de si*n*, & ro cuibhrigh; &
ad-bert nach gébadh gan seasga bó fhion*n*
ó-dhearg día chion*n*. ‘Is tualaing Día’, ol
**Ciaran**, ‘anni-sin; & sgoiligh mo
cuibhrighe go n-dechain*n* for a n-iarraidh’. Ro benadh a cuibhrech
de; & luigh side go **Ciaran** Saighri.


Baoi **Brenain*n*** for a cion*n*
an*n*sin. Ro gabh lúth & forbfailt*e*c*hus* mor iad
roi*m* **Ci*ar*an** Chluana. Ro fiarfuigh {MS page 240} **Ciaran** Saighre dia choig,
cía proin*n* nó bhiadh lais dona h-ard-nao*m*aibh
ugad. ‘Ni fhuil’, ar an coig, ‘acht saill namá,
& is alarda’. ‘Coraig*ur* go luaith’, ol
**Ciaran**, ‘& tabhart*ur* isin
pruin*n*tigh’. Do-ronadh samhluigh. Ben*n*aiges
**Ci*ar*an** go ro fherasd*ar* mil, &
fíon, & ola, & brais*e*c*h* doibh
iaramh. Ocus ad-bert manach dhiobh, nách caithfedh ni dhiobh,
air is do*n* t-shaill ro fhasadar. Ro freg*air*
**Ciarán**: ‘Fuicfe t' aibíd’, ol
sé, ‘& ios*air* féoil chorghais, &
do dhenair gach n-olc, & ní bia nemh lat
fadhéoigh’.


Ro caithsit a b-p*r*oin*n*,
& altaighid iaramh, & ad-bert
**Ciaran** Cluana: ‘Biaidh iomad saidhbhresa
& conaigh isin áit-so go brath’. ‘Biaidh rath
egna & crábhaigh ar th' ionad-sa do gnath’, *ar*
**Ciaran** Saighre. Ro innis **Ciaran**
Cluana a thosga. ‘Tiagha*m* ne for a n-iarraigh’, ol
**Ci*ar*an** Saighre, & ol
**Bre*n*ai*n***.


Tiaghaid, & nior bo cian doibh ag siubhal,
go ro tiodhnaic Día dhóibh. Ocus ro toirbir
**Ci*ar*an** Cluana do*n* righ tar cen*n* a
ion*n*mhais. Ocus iarná t-tabh*air*t don righ ro leaghsad uile, {MS page 241}
 & do-chodar for neifni. O
'd-con*n*airc an rí anní-sin, slea*cht*ais do
**Chiaran**, & ro ghuidh Día fa
mhaithemh na coire-si*n* dó; & ro maith a uile
ion*n*mas do **Chíaran**, & ro bad*ur*
siodhach iaram.


Báoi fer saidhbhir a
g-Cluai*n* mheic Nois, & ba h-eolach a móran d'
olcaibh, Trichemh a ain*m*. Luigh side go **Ciaran**
Saighre. Baoi tei*n*e casga la **Ci*ar*an** gan diobhadh
on caisg go aroile. Baidhis Trichemh an tei*n*e. ‘Olc tarla dhuit, a
dhiabhail’, ol **Ci*ar*an**, ‘diobhadh na
tei*n*edh; & ní bía tei*n*e lin*n* go caisg iar
g-cion*n*, mona tí do ni*m*. Ocus do-ghebhair bás do
lath*air*; & is faolchona iosas do chorp’, ol
**Ci*ar*an**; & do fioradh sin.




---

p.111


Do foillsighedh do
**Ciaran** Chluana anní-si*n*, &
tai*n*ig go Saighir. Failtighes **Ciaran** roi*m*e
& o 'd-con*nair*c gan tine lais f*r*ia h-ollmachadh bidh dona
sruithibh-si*n*, ro thogaibh a lamha docu*m* ni*m*e, & ro
guidh an Cui*m*dhe go t-tísadh tei*n*e dó. Do-roc*air*
caor tei*n*egh 'na fiaghnaisi, & is lé ro bruitheadh a
b-pruin*n* dóibh; & do-cuired ana b-fiadhnaisi a
b-pruin*n*.


Ad-bert **Ciaran** Cluana: ‘Ni
caithea*m* sa biadh’, ol se, ‘go t-tugthar mac muin*n*tire
dam’. ‘Do fhedam*air* asíad do tosga’, ol
**C*iaran*** Saighre, ‘& is toil da*m*-sa,
masa toil lá Dia, an f*er*-sin do tea*cht* cugad-sa a
n-i*om*laine’. Tai*n*ig i*ar* si*n* la b*r*eithir {MS page 242} **Ciarai*n***, & ro chaith amaille
fríu, & téid as-sidhe le
**Ci*ar*an** go Cluai*n*, & ro treig an
demhnaidhe*cht* baoi lais iaramh.


Feacht ann luigh Ruadhan Lothra
for cuaird go **Ciaran**. Tainic an demhan go ro baidh
tei*n*e **Chiarai*n***. O 'd-con*n*airc
**C*iaran*** sin, ro ben*n*aig chloch n-adbhail
mhóir, g*ur* bhen a caisre tei*n*eadh aisde, go rug for lasadh
iona laimh a b-fiadhnaisi Ruadhai*n* día ghoradh f*r*ia.


Iar si*n* tra tug an fearrthighis soithech
lemhna*cht*a gusna cleircibh. Tig an demhan go ro dhoirt an bain*n*e,
& gur b*r*is an soi*the*c*h*. Bertar an soitheach go
**C*iaran***, & do-cuir sighin na c*r*oiche
t*air*is, & ro budh slán iaram gona lán
leamnachta an*n*.


O tai*n*ic gusna deighioncha do
**Chiaran**, ro-fhidir fei*n* ai*m*ser a bháis,
& ro shir téora itche go Día riana
bhás. Tig an t-aingel cuige, & ad-bert fris, go
b-fhuighbhedh gach ní ro sir. ‘Gach nech’, ol sé,
‘adhlaicfithir am reigleis, gan doras iofrain*n* do iadhadh
fair’; & gach nech do-bheradh onoir no airmhidin
día fhéil, buaidh ratha & saidhbhresa f*air*
isi*n* saoghal a b-fhos; & flathas nei*m*e táll. Ocus
buaidh g-catha for Osraighibh, & gan a n-dichur día
n-diles do sior. Oir ro budh diobh dó-su*m* fei*n* iar
m-bunadh.


Do-rala tra for menmuin Fhin*n*ei*n*
Chluana h-Iraird laithe deighencha **Ci*ar*ai*n*** ag
toigheacht; Luigh Fin*n*en dia {MS page 243} fhios, ar ba
h-oide dó é; oír is oga ro leigh a salma,
& gach ci*n*el foircedail báoi lais; &
ro-sia*cht*ad*ur* urmhor nao*m* Eiren*n* da ion*n*saighe ar ba h-oide
foircedail dá n-urmhór é.


Bad*ur* triocha easbudh imaille
f*r*is, do neoch ro foglai*m* lais, & da t-tug gradha
saghairt forgach n-aon acu. Ocus luigh **Cíaran**
ria g-cach isin reigleis an úair a bháis; & ro
ghabh cu*m*aoi*n* & sacarbaidh; & tangad*ur* io*m*ad
aingel a g-co*m*dail an an*m*a sin **Ciarai*n***,
& rugsad léo docu*m* ni*m*e a spiorad iar m-buaidh
aoi*n*e & aithrighe, & iar m-b*r*eith buadha ar
demhan & ar do*m*an, a b-failte mui*n*tire ni*m*e;


---

p.112



 & ro h-adhna*cht* isin g-coigedh laithe do
mí Mharta iona reigleis feisin a Saighir go n-anoir &
oirmhidin moir la Día & daoi*n*ibh; &
giódh mor a anoir isin lo-sin a bháis, biodh mó a
n-dail bratha a n-aontoigh náoi n-gradh ni*m*e, a n-ao*n*toigh
absdal & deisgiobal Dé, a n-aontoigh na nao*m*
Trion*n*oide, Athair, & Mac, & Spiorad Nao*m*. Ailim
troc*air*e Dé tre impidhe naoi*m* **Chiarai*n***
go riseam uile an aontoigh-sin. In secula
seculorum. Amen. FINIS.




---

p.113


{folio 144a}Betha **Ciarain** Saighre an*n*so
---------------------------------


Tar eis a*n* scriptuir diadha do legadh
do **Ciaran** isin Roimh, & d' eis epscop do
denamh dhe, tarla Pat*r*aicc dó isin Ettail, & issedh
adub*air*t Pat*r*aicc: ‘Eirigh romham dochum n-Er*enn*, &
cóirigh ionadh duit i medhón na h-in*n*si-sin;
& is an*n* bhías th' onóir & th'
eiseirghe féin’. Frecc*r*ais **Ciaran** sin,
& as*edh* adub*air*t: ‘Ni h-aitn*idh* damh an t-ionadh-sin,
& ni h-urasa a faghbáil’. Adub*air*t Pat*r*aicc:
‘An t-ion*adh* a m-benfa an clocc-sin acc*a*t, dena comn*uidh*e
an*n*’. Tainic **Ci*ar*án** iar si*n* i
n-Er*inn*, & ní do thaisibh na naemh leis .i. taisi
Poil & Pettair, & in clocc balbh co rainic se srath
Saighre, & is an*n*sin ro labhair in clocc .i. an bardan
**Ciarain** do-roine German gabha do g*r*asaibh
Dé.


Anais **Ciarán** 'san ionad-sin,
& suidhis fo cran*n* an*n*; & fu*air* torc all*aidh*
fo sgaile an croind. Teichis an torc-sin roimh
**Ciarán** *ar* t*ús*, & tainic
go mín arís cuicce; & isé an torc-sin
c*et*-manach **Ciarain**, & ise do ben slata
& adbar na h-ecclaisi lena fhiaclaibh. Iar sin tangatt*ar*
man*aigh* ele co **Ciaran**, edhon sion*n*ach,
& broc, & faolcú, & do batt*ar* co
h-umhal dó.


Ocus tárla lá an*n* an manach re
n-ab*ar* sio*n*dach g*ur* goid leis seabaic in abbadh .i. náeim
**Ci*ar*ain**, ina aittreibh; g*ur* chuir anti naemh
**Ci*ar*án** an manach darbh ain*m* in broc d'
iarr*aidh* an t-siond*aigh*, & na seabhac; & fuair
iat. Ocus i*ar*na fagbail ro bhen a dá cluais & a
erball do*n* t-siondach maille le moran da fhion*n*f*adh*.


Is an*n*sin tainic an siondach & in broc,
& na seabaic slan leo a c-cionn an *naoi*m*h-fhir*. {folio 144b} Adub*air*t
**Ciaran** risan sion*n*ach: ‘Cr*éd* fa
n-dernais an t-olc-so’? ar sé, ‘u*air* mas feoil rob ail
let d' ithe, do fhédf*adh* Día féoil do dhenamh
do chroicnuibh na c-crand duit, & do b*udh* milis ar n-uiscce
léna ol’. Do-roine a*n* siond*ach* ait*r*icche an*n*sin
.i. tredhan téora lá.


Ocus i*ar* t-tea*cht* do Pat*r*aicc i
n-Er*inn* do mh*étaigh* an creidemh & an crab*adh*,
& do iomdhaighett*ar* na daoine naomhtha; & as
dibh-sen **Brenain*n*** Birra; & as g*ar* a
ionad do **Chíaran**; & do bí
aon-bó ag **Brenain*n***, & do ghoid
Coirp*r*e Crom an m-boin-sin .i. fer fedhma rígh Laighen;
& m*ar* tainic Sliabh Sinore tainic duibh-nell dorcha ina


---

p.114



 timceall, ion*nus* co tarla i sruth é, &
co fu*air* bás an*n*; & ro impó an bó go
**Ci*ar*án**.


Dob ail le naemh **Ciaran** an*n*sin an
bo do chur uadha go **Brenain*n***, & nirbh ail
le Brenainn an m-boi*n*. Ocus adub*air*t nach biadh bó aicce go
brath. Is an*n*sin do bi **Ciaran** ina aitt*r*eibh
féin, & adub*air*t go raibe tin*n*es becc air,
& go raibe mian bain*n*e air. Ocus do fhuráil
**Brenain*n*** soidht*ech* becc cuma*n*g umha do lionadh
d' uiscci, & do bennaigh é, & do-roine
bain*n*e núa de. Ocus tucc*adh* co tech n-aidhedh co
**Ci*ar*án** é, & do bend*aigh*
**Ciarán** an bain*n*e, & do-roine
uiscce de. Gabhais **Brenain*n*** iar sin an m-boin
chuicce, & beiris **Ciaran** a buidhech*us* le
**Brenain*n*** an m-boin do gabhail chuicce arís.


Adub*air*t **Ciaran** iaramh le
**Brenain*n***: ‘Bidh h-í an bó roindfes
oighrecht ett*r*ain*n* araon go brath .i. an fedh rach*us* an
bó ar ingeilt an*n*sa ló-so, bidh h-é an
t-ion*adh* {folio 145a} ina b-fanfa sí
bús coic*r*ioch ett*r*aind’. Ocus do-ch*uaid* an bó
ar ingheilt in lá-sin go h-Ac*had* Bó, & ise
sin as tóran*n* eter **Ciaran** &
**Brenain*n***.


Do bí náemh
**Ciarán** Cluana in la-sin i l-laimh ag righ
F*or*figi tre choire in rígh do tiodlaic
**Ciarán** do bochtaibh Dé; &
iss*edh* adub*air*t an rí le **Ci*ar*án**:
‘Madh áil duit do leiccen amach, iarr *secht* láigh
slemhna dercca, & cin*n* gheala orra’. Tainic iar sin
**Ciaran** Cluana go Saighir m*ur*a raibhe
**Ciaran** Saighre, da fhiarf*aigh*e dhe an
b-fuighb*edh* sé indsamail an fhúaslaicthe do
h-iar*radh* air .i. sea*cht* láigh slemhnu dercca, &
cin*n* gheala orra. Ocus fu*air* **Ciaran**
Clúana an*n*sin an da Brenáin*n* i t-tigh na n-aoidedh
*ar* a chion*n* i Saighir .i. **Brenain*n*** Birra,
& **Brenain*n*** mac Fi*n*dlogha.


Ocus ba forbhail*idh* le **Ciaran**
Saighre an buidhen sin d' faicsi*n*; & adub*air*t lena coicc:
‘Cr*éd* ata accat do-bermais do*n*a h-aidedh*aib*-so’?
‘Ata ann slinnen muice’, ar in coic, ‘gidh edh smuainim g*ur*ab
aoi*n*e an*n*’. ‘Tab*air* dona h-aoidedhaibh gidh edh’, ar
**Ci*ar*án**; & tucc*adh*, & is
amhlaidh f*r*ith ina iascc, & ina mil, & ina ola h-e
tre breithir **Ci*ar*ain**; & do
mór*adh* ain*m* Dé &
**Ciaráin** de sin.


Ocus do bi tuata an*n*sin .i. mac in coicc,
& ni derna sé a shuipér farúsa*n*, m*ar*
do-*con*n*airc* se slin*n*én na muice ag in coicc, &
narb áil leis feoil isin aoine. Adub*air*t
**Ciarán** Saighre ris: ‘Íosair feoil
daimh, & si dercc, an aóine roimh chaiscc, &
muirfidher ann 'san uair-sin tú let naimdibh, & ni
fhuigbhe tú flaithes nimhe’. Ocus do coimhlíon*adh*
sin amail adub*air*t **Ciaran**.


Ocus 'ar t-taircsin na h-aidhighechta sin leis na
naemhaibh, do-chuaidh **Sein-Ci*arán*** Saig*hr*e {folio 145b}
 le **Cíaran** Cluana
isin slig*idh* do com*r*adh f*r*is. Ocus as*edh* adub*air*t
**Ci*ar*an** Clúana lé
**Ciaran** Saighre: ‘Biaidh saidbhres bidh, &
son*us* at ionad go b*r*ath’. Adub*air*t **Ciaran**
Saighre


---

p.115



 le **Ci*ar*an** Cluana: ‘Biaidh saidbhres
eccna & ola *coisrecctha* it ionad
sa go brath’.


Ocus ina diaigh sin tangatt*ar* an da
**Cí*ar*an** co h-*Ach*ad* Salc*ur** ar bruach na h-aban*n*, &
fuaratt*ar* na sea*cht* laigh le raibhe **Ciaran**
Cluana i n-gioll an*n*sin, & iad slemai*n* dercc, &
cin*n* gheala orra. Ocus m*ar* do-chuaidh
**Cíaran** Cluana sáer on rígh, ni
frith greim *ar*na secht laegaibh-sin. Ocus ro mor*adh* ain*m*
Dé & **Cí*arain*** de sin.


Fect ele tainic maccamh d*ar*bh ain*m*
C*r*ichid Cluana go Saighir, & 'ar m-beith sealat do laithibh
an*n*sin dó, do múch se lá air*ith*e a*n* tene ar
furáilemh an diabhail .i. an tene coisreccta bói ag na
mancaibh. Ocus adub*air*t **Ciaran** risna mancaibh:
‘An faiccenn sibh an teine chois*re*cctha do bi accuibh’, ar na
much*ad* don maccamh diabhlaighi? & ni bhiadh teine 'san
ionad-so go brath, nó go t-ti tene o Día an*n*. Ocus an
maccamh do mhuch an teine do-chuaidh as an m-baile amach iarnamarach,
& ro m*ar*bs*at* na meic tíre h-é. Ocus do
mor*adh* ainm Dé & **Ciaráin** de
sin.


Ocus m*ar* do-chúal*aidh* Mac an
t-Sáeir bás an maccaimh-sin, tainic sé da
iarraidh; & do gabhadh maille le h-onóir h-é;
& ni raibhe teine i c-cathair Saighre ar a chind. Is annsin
do eirigh **Ciaran** Saighre, & do ataigh Dia,
& tainic teine do nimh ina ucht, & rucc leis
h-í go tegh na n-aoidhedh. Ocus 'arna n-goradh dona
h-aoidedhaibh, & 'ar c-cur {folio 146a} a suipeir ina fiadhnaisi,
adub*air*t **Ciaran** Cluana nach caithfed biadh, no go
tisadh an maccaomh; & do eirigh an maccamh m*ar* as luaithe
adubr*adh* sin, & do-caith biadh. Ocus do moradh ain*m* De
& **Cíarain** t*r*idsin.


A c-cionn trill iar sin do much
cleir*ech* darbh ain*m* Bartan*us* do mhanch*aib* an tighe-sin teine
na mainistrech, & tainic Ruadhan Lothra an la-sin go Saighir;
& ni raibhe tene le n-dingéntais a n-goradh 'san
tigh. Ocus do benn*aigh* **Ciaran** cloch, & ro
las an cloch, & rucc **Ciaran** leis an tene ar
a lamhaibh don tegh i r-raibhe Ruadhan Lothra; & nir goill ar
a lamaibh; & ro mor*adh* ain*m* Dé &
**Ci*ara*in** de si*n*.


Aims*er* ele ina diaigh sin do dhoirt an
B*ar*dan*us* cédna coire lan do bhain*n*e; & do
benn*aigh* **Ciaran** an coire gur bó lán
as a h-aithle.


Liadhain .i. mathair
**Ciarain**, & a c-comfocc*us* do
Chi*ar*án do bí maille lena h-oghaibh. Ocus do bí
dalta deigh-dhelbh*dha* aice d*ar*bh ain*m* Bruitnech, inghen
rígh Mumhan; & do-chual*aidh* Daimhene. i. rí
do chinedh Fiachna tuar*us*ccbail crotha na mna-sin; & tainic
chuice, & rucc leis h-í, & do bi aicce m*ar*
ceile seal do laitibh.


Ocus 'na diaigh sin do-chuaidh
**Ciaran** d' iarraidh na h-ingine ar an


---

p.116



 righ; & nirbh ail leis a tab*air*t
dó. Ocus adub*air*t le **Ci*arán*** nach
leiccfedh uadh í, nó go mosccl*adh* guth na
cuaiche. Iarnamh*ár*ach do fher snecta mor ann, & do
fol*aigh* an talamh; & ní tainic sé a n-goire
do **Chiaran**, ná da muinntir; {folio 146b} & do bad geimhredh an*n* an tan-sin. A mucha do
ló i*ar*nam*arach* do-clos guth na cuaiche, & do
ei*righ* an ri, & ro slecht do
**Chíaran**, & tucc a dhalta dó.


Ocus m*ar* do-*con*nairc
**Ciarán** a dalta chuicce, & a
brú mór ó thoirrches, do-chuir sighin na croiche
naoi*m*h fuirre, & do laghd*adh* a brú, &
nír tai(dh)bhred toirrches ina broin*n*;
& tucc leis h-i 'chum an ion*aidh* c*et*na; & do
moradh ain*m* Dé & **Ci*ar*ain** de sin.


Aroile la iaramh tainic an ri fri
**Cíaran** maille le feircc, &
adub*air*t: ‘Cred far marbh tú mo bhen’? ar se;
‘& ni bheir 'san ionad-so ní 'sa mo, acht scriosfatt
as tú’. Adub*air*t **Ciaran**: ‘Ní
t*us*a Día; & bett-sa im ionad féin’.


Ro imtig an ri go fercc*ach* maille le dasacht
mór go Dun Croibhtine .i. co a *árus* féin;
& is amlaidh fuair h-e ar lasadh. Ocus do theich an rioghan,
& do dherm*ai*t a mac gradhach istigh. Adub*air*t an
riog*án* co tuir*sech*: ‘Cuirim mo mhac ar comairce
**Ciaráin** Saighre’; & do-ronadh
firt amhra an*n*sin .i. loscc*adh* an tighe, & an mac do
bheith slan.


Tainic iaramh rex Dairine
& epscop Aodh co **Ciaran** Saighre, &
do-rin*n*e an ri toil **Ciarain**, & tucc a da
mac dó .i. Dúnch*ad* ro saor*adh* on tene, & a
mac ele, maille lena siol do **Chiarán**. Mar do
imtigh an rí o **Chiaran**, ro aithbeoaigh se
Bruitnech, & ro báoi slán; & ro
mor*adh* ain*m* Dé &
**Ci*ar*ái*n*** t*r*esna
míorbhuilibh-si*n*.


Rí Mum*an* .i. Aeng*us* mac
Nad F*r*aich, robhat*ar* moirsheis*er* cruitiredh {folio 147a} aicce, tainicc ona t-ticcerna fein as in n-Gallia;
& ro m*ar*bh*adh* i M*us*ccr*aigh*e iatt, & ro
foilgedh a c-cuirp gan fhios do neoch; & do ba toirrsech
Aeng*us* tre gan fios a chruitiredh aicce.


Ocus tainic go **Ciaran** Saighre d'
faghail furt*acht*a; & adub*air*t **Ciaran**
fris: ‘Atád do chruitir*idh*e 'arna m-bath*ad* i l-loch
uiscce, & atád a c-cruite i n-airde i c-crand don
thaoibh tuas os cind an locha’. ‘Áilim tú’, ar
in rí fri **Ciaran**, ‘tarra lim dá
n-iarr*aidh*’; & ro éirigh
**Ciaran**, & drong da muin*n*tir (.i. n-uimir secht fichit), maille fris docum an locha;
& an*us* an*n* teora laithe, & teora aidhce acc
urn*aigh*thi & ag t*r*osccadh.


Ocus '*ar* c-comlion*adh* na t-teora la-sin
dó, t*r*aighis in loch, & frith na cuirp ar an traigh;
& aithbeoaighis **Ciaran** iatt iarna m-beith
mí fon loch. Ocus gabhait a c-cruiten*n*a chuca, &
sein*n*it iatt, & gabhait a n-dán, ionn*us* g*ur*
chodail an ri *con*a sluaghaibh léis an c-ceol-si*n*. Ocus
atá an loch o sin alle gan uiscce, & as é as
ain*m* dó, Loch na c-Cruitenn; & ro mor*adh* ain*m*
Dé & **Ciarain** de si*n*.




---

p.117


Fecht n-áen dia
raibhe ócclach rígh Mum*an* ag siub*a*l i c-coicc*r*ich
M*us*ccr*aigh*e, & fuair mu*i*c duine
naomhta .i. Cáin a ainm, & do m*ar*bh an t-occlach an
muic, & rucc leis go coill h-í, & do-chuir ar
teine h-í. Ocus m*ar* do bí an*n* aga bruith, tangat*ar*
ceitern chuicce, & do mh*ar*bhatt*ar* é, &
fiche dá muin*n*tir maráen ris *ar* brú na
Brosnaige (.i. abhann); &
tiagait féin do*n* lathair, {folio 147b}
& ni fhacatt*ar* an muic ro baoi ar an teine.


Ro foillsighedh sin do
**Chiarán**, & do-ch*uaid* m*ar* a raibe
a dalta .i. Carrthach, mac Aeng*u*sa, meic Nat F*r*aich, do
toccbháil na c-corp, ar nach íostais na meic tíre
íad, & da m-b*r*eith leis da ionadh féin;
& m*ar* do-*con*nairc na cuirp iom*dha*, & gan
cul*aidh* a n-io*m*chair aicce, adub*air*t **Ciaran**:
‘I n-ain*m* Iosa *Crist* éirgidh *ar* bh*ar* c-cosaibh fein,
& tegaidh lem d' ion*n*s*aigh*e mo reicclesa’; &
do eirgettar go luath .i. in *prefectus* maille lena muin*n*tir
beo-slán, & do aithbeoaigh an muic, & tainic
ar siubhal dochum a ticcerna féin.


Tangatt*ar* an bhuidhen úasal sin le
**Ciaran**; & ise Foda mac Forax maille lena
shiol do bí an*n*, & do aontaigett*ar* iad fein maille
lena síol do **Chiarán**, &
tuccatt*ar* iad féin dó ó thús, &
do h-adhlaicedh iad aicce.


A c-cion*n* trill iaramh do m*ar*b*ad* cend sluaigh
Aeng*us*a meic Nat F*r*aoich, d*ar*bh ain*m* Mac Ceisi; &
do-guidh **Ciarán** tara cend, & do
h-aithbeoaicch*ed* h-e, & do imthigh slan; & ro
mo*radh* ain*m* Dé & **Ciaráin**
de si*n*.


Duine úasal, darbh ainm Mac
Eirce, dá *shíol Ó
n-Duach* do m*ar*bh each carp*ai*t Pat*r*aicc, & do
gabadh le h-Aeng*us*, & do cengl*adh* an fer-sin. Ocus tainic
**Ciaran** dá fhuascl*adh*, & tucc moran
oir (&) *ar*gait ass; & m*ar*
ruc leis Mac Eirce, ni frith an t-ór nó an t-*air*get
ass. Ferccaigis Aeng*us*, & tainic go
**Ciaran**, & adub*air*t: ‘Tabh*air* mo chuid
oir & argaitt damh, oir as diomhain gach ni {folio 148a} da t-tuccais damh; óir ni fhuil acht sgáile
ann’. Ocus adub*air*t briath*r*a g*ar*ba le
**Ciarán**.


Ocus adub*air*t **Ciaran**: ‘Ni
fuighir *ar* son do choda óir & *ar*g*ai*t acht
mall*acht*’. Ocus ag radh na breithre-sin do
**Ci*ar*án**, do eirigh dorcad*us*a t-timcell an
rígh, & fu*air* bás. M*ar* do-*con*n*air*c
Carrthach a athair do thuitim, do bi tuir*sech*, & do-guidh
**Ciaran** 'ma thathbeoughadh. Ocus do-guidh
**Ciaran** f*air*, & ro baoi slán,
& do-rin*n*e Aeng*us* ait*r*icche an*n*sin, & tucc
é féin *con*a shíol do
**Chiarán**: & ro moradh ain*m* De
& Cíaráin de sin.


Fea*cht* n-aen do
**Chíaran** ag siub*al* i n-aimsir foghm*air*,
& do


---

p.118



 shin a lámh dochum drisi ar a rabat*ar* smera
dubha. Ocus fu*air* a fhios o Dhía go riccfedh a les t*r*ath
ele iatt, & do-leicc doibh.


Ocus ina diaigh si*n* i n-aimsir earr*aigh*, iar
c-caiscc, tainic Aeng*us* mac Natt F*r*oicch ar *cuiredh* go tech *Con*c*r*ach meic *Duach* h-i c-crich Osr*aigh*e, & do
bái a bhen i f-farr*adh* Aeng*us*a .i. Eithne; & tucc
sí g*r*adh do Chonc*r*ach, & dob ail lé a beith
'na mnai aicce; oir rob arsaigh Aeng*us* an tan-si*n*. Ocus do diult
*Con*crach sin an fedh do beith Aeng*us* ina bethaigh.


Ocus m*ar* do-*con*nairc Eithne an diult*adh* tucc
*Con*crach fuirre, do thoccaibh cen*n*airrce eter an dá
rígh sin .i. Aeng*us* & *Con*c*r*ach. Ocus ar deiredh
na fleidhe-sin do-leicc-si gal*ar* chuice; & do
fhíarfaighett*ar* cách di c*réd* do fhoirf*edh*
í. Ocus adubairt sisi: ‘Ní h-urusa mo leiges d'
faghail isin aimsir-so .i. sméra dubha do fhoirfh*edh*
mé’. {folio 148b} Ocus do bi an rí
& a mhuinnter go brónach de sin, do bhrígh
n*ar* thúalaing iad sin d' faghbail di.


Ocus do ghabh eccla *Con*crach go n-anfadh Eithne
aicce d' éis Aeng*us*a d' imtheacht, d' fagháil a toile
uadha. Ocus tainic *Con*c*r*ach go luath m*ar* a raibhe
**Cíaran**, d' in*n*isin anmiana-sin tucc*adh*
don mnaoi .i. smera dubha 'sna h-í*ar*ccasccaibh; &
do-chuir **Ciaran** *Con*c*r*ach *co n*-uicce an dris
arar fhagaibh na smera i n-aimsir in fhoghmair roimhe sin; &
frith na sméra mar do fhaccaibh **Cíaran**
iatt, & do thionoil h-i soidht*each* umhaidhe iad, &
do-cuiredh édach geal ós a c-cean*n*, &
do-chaith an ríog*an* íatt, & do bí
slán; & do ithett*ar* na riogha ele iatt, &
do bi blas meala orra, & meiscci fíona.


Ocus do shiodaigh **Ciaran** eter na
rioghaibh-sin .i. Aeng*us* & *Con*c*r*ach, &
do-leicc Eithne ar a gluinibh do **Chiaran** h-í,
& rucc a bhuidhe fris m*ar* do shlán*uigh* se
h-í, & t*u*c *Con*c*r*ach e fein *con*a shíol
do **Ciaran**, & móradh ain*m* Dé
& Ci*arain* de sin.


Feact n-áen tainic Laeghaire
mac *Neill* *con*a shlúagh i n-agh*aid*
na Muimhn*ech*, & do-cuaidh Oilill ri Caisil ina coin*n*e;
& dob áil le **Cí*aran***
sídh do denamh ettorra, & ni thuccatt*ar* na riogha
diomsacha onoir do **Ciaran**. Ocus is an*n*sin
do-ghuidh **Ciaran** Día, & anní
nach fu*air* ona riogaibh díomsacha, fuair ó Dhía
h-é; óir an uair dob ail leis na cathaibh dol a c-cenn a
cheile, an choill do bi le h-ag*aidh* na Muimn*ech* do luigh go lar,
& an sruth do bi re h-ucht na n-Ullt*ach* {folio 149a} do eirigh go h-ard, ion*nus* go t-tangatt*ar* Muimnigh tara
n-ais g*an* cath, & go n-deach*aid* Laeghaire maran
c-cédna. Ocus tucc **Ci*ar*án** an*n*sin a
saith bídh d' feraibh Mumhan le h-én mart, & le
slin*n*en m*air*t ele; & ro mor*adh* ain*m* Dé
& **Ciaráin** de sin.


Fecht da t-tangatt*ar* ceithern do
Clannaibh Fiac*r*ach d' iarr*aidh*


---

p.119



 muc léna n-goid a criochaibh Mumhan, & do
fhoilgett*ur* iad féin i c-coill. Ocus fu*air* Lonan mac Nat
F*r*aich .i. derbrath*air* Áeng*us*a, fios ara m-beith annsin;
& do-chúaid ina c-cend. Ocus do-guidhett*ar* san
**Ciaran** fá fhurt*acht* d' fagail doibh. Ocus
m*ar* do-guidett*ar* do las an choill fo chédoir. Ocus m*ar*
do-*con*nairc Lonan sin do iompo tara ais; & tangatt*ar* an
mhuinnter ele go **Ciaran**, & do bhatt*ar* ina
mancaibh aige go laithibh a m-bais; & ro moradh ain*m*
Dé & **Ciarain** de sin.


Feacht n-áen tainic Pat*r*aicc
go Saighir, & *deich* riogha do rioghaibh Mum*an*
maraén ris; & as doibh-sin tucc
**Ciaran** fledh tri lá & tri n-oidche
do sheacht m-buaibh do bí aicce. Ocus do benn*uigh* top*ur*,
& do-rin*n*e fín de, ion*nus* go ra batt*ur* subhach
saitheach forbfáil*idh*; & ro mor*adh* ain*m*
Dé & **Cíarain** de sin.


Fecht n-áen an*n* adub*air*t a
cheallóir le **Ci*ar*án**: ‘Ni fuilit
muca agui*nn*, & as éiccen a c-cenn*ach*’. Ocus
adub*air*t **Ciarán**: ‘Ní dhingnem’,
ar se, ‘acht an rí do-beir bíadh &
édach duin*n*, do-bera se muca duin*n*’. A mucha na maidne
iarnam*ar*ach, fúarat*ar* cráin & da bhanbh
decc *ar* {folio 149b} lár an bhaile, ion*nus*
go n-dernat*ar* go lór do mhucaibh dib; & ro moradh
ainm Dé & **Ciaráin** de sin.


Fea*cht* ele adub*air*t a chelloir le
**Cíaran**: ‘Ní fhuilit caoirigh
aguin*n*’; & adub*air*t **Ciaran**: ‘Ante
tucc muca dúinn, do-bhéra se cáoirigh
duin*n*’. Iarnamh*ar*ach ar madain fu*air* an cellóir
trí naoi cáoirigh geala i n-dor*us* in bhaile;
& ro mor*adh* ain*m* Dé &
**Ciarain** de sin.


Fea*cht* ele do aithbeoaigh
**Ciarán** Laegaire mac Fintai*n*, & do
mh*air* móran do bhliadnaibh ina beth*aid* i c-curp daen*n*a,
& ina dhiaigh sin tucc feran*n* i n-offrail do Dhía
& do **Ciarán**.


F*echt* ele no teighdis daimh
**Cíarain** go muir siar go seipel Cochae
.i. buime Ci*ar*áin, do t*r*eabhadh dhi: & m*ar* do
thairsedh leo an treabh*adh* do-thiccdis arís go Saighir gan
duine da t-treorucch*ad*.


Fe*cht* ele do-ch*uaid*
**Ciaran** oidhce nodlac t*ar* éis
seirbísi go sepel Cochae .i. go Drui*m* Bennc*air*, &
tainic isin maidin arís tara ais go Saighir.


Carracc cloiche ata 'san muir thi*ar* mar a m-biodh
Cochae .i. buime **Ciarain** ag den*am* a h-urn*aigh*e
ina h-aen*ar* eter ton*n*aibh mara; & do-theigedh
**Ciaran** gan luing gan eathar mar a m-biodh Cochae
*ar* in c-carraicc, & do thiccedh eisti arís.


Aon do laithibh tainic
**Ciarán** go seipél Cochae, &
moran {folio 150a} do


---

p.120



 daoinibh maraon ris; & tuccadh aoidhigecht
dó an*n* .i. slin*n*en muice; & ro benn*aigh*
**Ciarán** an slinnén, &
do-ri*n*ne cruitnecht, & mil, & iascc dhe,
& biadha uaisle ele; & do benn*aigh* topar uiscce do
bí 'san ion*adh*-sin, & do-rin*n*e fín de;
& isé lion do sásadh leissin .i. da fichet
& ocht céd; & ro móradh ain*m*
Dé & **Ciaráin** de sin.


Fe*cht* ele tainic
**Ciaran** go Raith Tamnach, & ro shuidh annsin
maille le móran do dáoinibh a c-com*air*le. Ocus do
bí an*n*sin rex Cobranus .i. nech aga
raibhe suile millteacha; & do-*con*n*air*c se mac meic
Aeng*us*a meic Nat F*r*aich 'ar t-te*cht* chuca; & do fhech
dona suilibh neimhnecha h-é, & ba m*ar*bh an mac
accédoir.


M*ar* do-*con*nairc **Ci*ar*an** sin,
fergaighis i n-acchaid in righ, & dallais accedoir an
rí. Sle*cht*ais an rí do **Chiaran**,
& tucc a radharc dó, & tucc h-e féin
*con*a shíol dó. Ocus aithbheoaighis an maccamh fu*air*
bás le neimh sula an righ rei*m*he sin; & ro moradh
ain*m* De & **Ciarain** de sin.


Fea*cht* ele do bi dalta mna ag
math*air* **Ci*ar*ain** .i. ag Liven, & do bi
dalta fir ag **Ci*ar*án** .i. Carr*thach* mac
meic Aeng*us*a meic Nad F*r*aich, & t*u*catt*ar* g*r*ad
coll*aidh*i da cheile; & do-rin*n*et*ar* ionad coin*n*e re
'roile do dhenamha t-toile féin; & m*ar*
do-*con*ncatt*ar* aighthe a chéle, do las an choill ettorra,
& do theichet*ar* ó chele; & on
lá-si*n* ní fac*aidh* an bhen-sin
áen-r*ét* riamh, & do-cuiredh Carr*thach* *ar*
ion*nar*badh *ar* muir re shecht m-b*liadan*, & do
légh an sccrioptuir diadha iar n-ait*r*icche; {folio 150b} & ro moradh ainm Dé &
**Ciarain** de sin.


Fea*cht* ele do bi lín ar
tiormug*adh* ar f*r*aighidh an tighe ag Liven .i. ag math*air*
**Ciarain**, & do ghlac tene h-e, & do
las an tegh de sin. Ocus do-chon*n*airc
**Cíaran** sin, & sé a b-fad
uadha, & do thogaibh a laimh, & do bhenn*aigh* an
tegh, & do mhuch an tene, & do fóir*edh* an
tegh ona loscc*udh*; & ro mor*adh* ain*m* De &
**Ci*ar*ain** de sin.


Fe*cht* ele do gab*adh* maighden
lena naimdibh, & do bhenatt*ar* a cend di; & m*ar*
do-chon*n*airc **Ciarán** sin, do-ghuidh t*ar*a
cend, & do aithbeoaigh í, & ro moradh ain*m*
De & **Cíarain** de sin.


Fe*cht* ele do bí sacc*ar*t
Liven .i. Cerpanus ag siubhal na *conair*e,
& fuair bás; & do ghuidh Cíar*an* ar a
son; & do h-aithbéoaigedh é; & ro
moradh ain*m* Dé & **Cíarain** de
sin.


Fe*cht* ele tainic math*air*
Brénain*n* Birrae Man*n*sena a h-ain*m* go
Saighir, & rob ail lé dol ar ion*nar*badh go
h-Oilén Doimle. Ocus adub*air*t **Ciaran**: ‘Na
h-éirigh’, *ar* sé, ‘óir ni h-annsin
bhías th' eiséirghe, acht a Tamlachtain do-ghéba
tú bás; & is an*n* eiréoch*us*


---

p.121



 tú & do mac
.i. **Brenain*n***; & an trath do-b*er*th*ar* a
chorp as an ion*adh*-sin go a chathair féin, bíaidh
soillsi derm*air* eter an da ionad-sin {folio 151a} in
oidche-sin’. Ocus do fíradh sin do
**Bhrenain*n*** & dá mhathair.


Tuill*edh* dia míorbhuilibh
.i. dias brath*ar* do Ch*iaran* a Muscr*aigh*e o Leit*r*echaibh
.i. Odhranus & Midranus a n-anman*n*a, & dob áil leo
dul i n-Osr*aigh*e *ar* ion*n*arbadh; & m*ar* tangatt*ar* go
Saighir dob áil le Medhranus anadh
an*n*si*n* a b-farr*adh* **Ciarain**. Adub*air*t Odhranus ris gan anmhai*n*, & adub*air*t le
**Cíaran** gan a fost*adh*; & isedh
adub*air*t **Ci*ar*an**: ‘Beiredh Dia breth
ett*r*aind, an accam-sa anfas sé, nó an letsa
raghas. Gabadh lochrand gan ola gan tene ina laimh, & da lasa
in lochrand o anáil do chur fáoi, as accam-sa anfus’.


Ocus do-rin*n*ed m*ar* sin; & do las an
lochrand, & do an Miodranus co
bás h-i farr*adh* **Ciaráin**. Ocus
adub*air*t **Ciarán** le h-Odhran*us*: ‘Cibe
*ar* bith slighe a n-geba tú, tiocf*air* slán go
M*us*cr*aigh*e fo deiredh, & an trath (do)-bértar Colum mac Criomtain i*ar*na folach
h-i c-cruithnecht dia adhlacad letsa & le Mo Chaimhe Tire da
Ghlas, tiocfaisi, a Odhrain, dod chath*r*aicch féin, &
as in*n*te bhías th' eisgéirghe’.


Ben uasal darb ain*m* Achaill do
thuit as a c*ar*p*u*t, & fu*air* bás; & ro
aithbeouigh **Cíaran** h-í a c-cion*n* an
tres láe; & tucc sí an feran*n*, darab ain*m*
Léim Achaill, do Dhía, & do
**Chiarán**; & ro mor*adh* &
reliqua.


Aims*er* ele iaramh tainic
Ferg*us* *Ci*n*d Fa*e*l*a*d*
.i. tais*ech* teccl*aigh* righ Mum*an*, & do thacht se
feirthighis **Ciarain** .i. Cronan a ain*m*, &
ro aithbhéoaigh **Ciaran** an feirtighis h-i
c-cind seacht lá, & asedh adub*air*t {folio 151b} **Ciaran**: ‘M*ar* do tachtad Cronan,
tactf*aidh*er Fercc*us*, & loisccfidher a chorp i
r-Ráith Lochmuighi la h-Eilechaib’.


Ina diaigh sin tainic Ailill ri Mum*an* d'
iarr*aidh* a óccl*aigh* ar
**Chíarán**, & m*ar* do-chuala
**Ciaran** sin, do bhen a urlabra de co cend seacht la;
& a c-cion*n* an sechtmaid láe tainic in ri m*ar* a
raibhe **Cíaran**, & do slecht
dó. Ocus m*ar* do-*connair*c **Ciaran** sin, tucc
a urlabhra don righ; & do mor*adh* ain*m* Dé
& **Cí*arain*** de sin.


Fea*cht* ele manach tuata do
bí ag **Ciaran**, Gobranus a
ainm, & dob eccail leis bás do rinn d' faghail:
& do-guidh **Ciaran** gan an bás-sin d'
fagháil dó. Ocus at-rubhairt **Ciaran**:
‘Do-geibim-si (*no* ni
faghaim-si) ó Dhia gan an bás-sin d'
fag*áil* duit, & do-gheibim inní as ferr, gan
dul i n-if*r*ion*n* duit’. Ocus do-rin*n*edh samlaidh.


Do bi Cain*n*each & Brigitt
ag comhradh a n-ionadh úaignech,


---

p.122



 & adub*air*t Cain*n*ech le B*r*igit: ‘As mor
an tiodlac*adh* tucc Dia do **Chíaran** Saighre
.i. an man*ach* do dóirt fuil, go f-fu*air* se a anam-si*n* a
h-if*ur*n; & adubairt, go m-beith se fein i n-ion*adh* an
mhan*aigh*-sin i n-if*ur*n, muna saortaoi dó é;
& do sáor*adh*’; & ro mór*adh*
ain*m* De & **Ci*ar*ain** de sin.


Laithe n-aen tainic a airgeach go
**Ci*ar*an**, & at-b*er*t f*r*is: ‘Do-cuaidh
damh dár n-damhaibh uain*n*’ .i. mac bó do bí
ag **B*r*enain*n***, & dath dercc do bí
ar an damh, & cos gheal aicce. Is*edh* adub*air*t
**Ciaran**: ‘Erigh go Glenn Damháin, &
do-ghebhair an*n*sin h-é, & ellach ele nach iarran*n*
tú maille ris’. Ocus do-chúaidh an {folio 152a} t-occlach don glen*n*; & fu*air* m*ar* adub*air*t
**Ciaran** an damh; & is amlaid fuair
h-é, & secht fichit bó ina fharr*adh*;
& ro móradh ain*m* Dé &
**Ci*aráin*** de si*n*.


Aroile oidche iar sin do-ch*uaid*
**Ciaran** i n-dab*aigh* fhúar-uiscce, &
oilit*r*ech im*m*aille fris, darb ain*m* Germanus. Cuiris an fuacht go mor ar
Gherman*us*. Benn*aighus* **Ciaran** an t-uiscce,
& doní te é.


Adub*air*t **Ciaran** le Germanus: ‘An faicenn tú Carrthach 'ar
t-teacht chugain*n* dont slighidh anoct? & iair at fochair
ní do-bermais dó’. Ocus do shin a lamha uadha,
& isé ni fu*air*, iascc mór; & do
theilcc uadha ar talamh é.


Ocus do-cuaidh **Ciaran** iar sin go
cath*air* Martain, & tucc leis taisi Martan maille le
forffailt*ech*us.


Tri tiodhlaice tucc Dia do **Chiaran**
.i. gibe do h-adhlaicf*idh*e ina mur, ga*n* if*er*n d' iadhadh
f*air*. An dara tiodlac*adh*: an duine chuin*n*ebh*us* a lá go
h-úasal, gan a beith daidhbhir go brath. An tres tiodlacadh
.i. an fedh do anf*adh* a man*ach* ina ionad fein, gan nert nam*a*t do
beith air go brath.


Ina diaigh si*n* do iarr
**Ci*ar*an** *ar* Día top*ur*; & do
mhuin an t-aingeal-sin dó, & do shlánaiged se
gach uile gal*ar* 'arna nighe ass.


Fa h-íad sobésa
**Ciarain** re fedh a beth*ad* .i. nir gabh se edach
olla uime, acht croicne mac tire & bethadhach
n-eccíall*aigh*i; & do-sheachnadh se na biadha
saoghalta, & na deocha i m-biodh meiscce; & as bec
do codl*adh* doníodh. Ocus do biodh bith-timpirecht na n-aingel
maille ris. Ocus as dóairim a med d' escobaibh {folio 152b} & do saccartaibh do-chuir se fo
g*r*adaibh. Ceithre *cet* b*liadan* ro báoi se béo gan
galar amuigh no attigh, gan easb*aidh* fiacal, gan c*r*onucc*adh*
anála, gan lagducc*adh* ara radh*ar*c, gan uiresb*aidh* *ar* a
eistecht, ga*n* doille ar a chroide, na *ar* a cedfadhaibh; acht ge
doní námha an chinedha daen*n*a na cedfadha do
dhall*adh*, ni fu*air* se an t*ar*ach-sin ar **Ciaran**.




---

p.123


Ocus fos, gach droch-ní
do-gnithi fair, as ní maith do-gniodh san ara shon; oir
do-beiredh se maithemh *ar*na droch-neithibh; & do-gniodh se
saeth*ar* lena lamaib *ar* g*r*adh Dé, d' faghail a
ria*cht*anais a les dona bochtaibh; & as m*ar* sin do-caith
se a shaogal abhus, ion*nus* go f-fagadh sé coróin na
beth*ad* suthaine thall. Cía an neoch do fh*ed*f*adh* ar an
sáog*al*-so in*n*sham*ail* beth*ad* **Ciarain**
do chongb*áil* a churp daen*n*a i n-aointibh, & a
t-troiscctibh, a f-fuacht & a f-fuireachr*us*, a
n-gemnaigheacht & a t-tegh n-aidedh?


Ocus as m*ar* sin rucc sé a bhetha as ona
naoidhentacht go a écc .i. a n-guidhe gach aon lá,
& ag légadh & ag senmoir, & ag
breith breithe, eter b*eth* a tocht & ag labhra. Ocus do
bí sé caén-uarach, glic, cobhsaidh, troc*air*ech,
sobésach, umhal do Dhia & da chom*ar*sai*n*,
& ag munadh a mhanach do réir breithre an apstail
.i. Póil, & isiad briath*r*a Poil .i. *‘denaidh
mh' aithris-si’*, *ar* Pól, *‘M*ar*
do-rin*n*e meisi aithris *ar* Chriost, ar onóir d' faghail
ó Dhía *& ní ó dhaoinibh*, &
na h-iarr*aidh* ní *ar* ghloir saoghalta, acht ar
Dhía’*.


Ocus nír léicc se ní thairis d'
aithentaibh Dé .i. biadh don ocarach, deoch *don* iotadach, & beith faoilidh {folio 153a} re h-aoidedaibh, & daoine galair d'
fiosruccadh, & deirc dona bochtaibh, & edach dona
nochtaibh. Ocus ise adb*ar* fa n-dén*adh* se so .i. d' fagail a
coda don bheth*aid* suthain, & d' eccla achmusain De h-i
fiadnaisi na breithe. Ocus do aithin **Ciaran** da
mhancaibh na h-aithenta-sin do chongmail .i. g*r*ad do beith aca fein
da céile.


Ocus do-rin*n*e
**Ciaran** d' faistine go t-tiucf*adh* moirsheiser
t*ar*a éis féin, do dhénadh & do
chuinneoch*adh* an riaghail-so, & 'na diaigh sin gach duine
do thiocfadh nach coimhlíonf*adh* an riaghail-so, nach
fuighdís a c-cuid do flaithes Dé.


Ocus m*ar* tainic aims*er* ecca
**Ci*ar*áin** do gallraighed uile é,
& do g*air*medh a muin*n*ter uile ina thimcell i n-en-ionadh;
& issedh adubairt fríu: ‘An*n*san aimsir-so
atá mo Thigerna fein agom ghairm-si chuicce, & as
líach lem-sa, mo tréd d' fagbáil; &
aithnighim do Dhía & do Charrtach maille le
bhenn*acht*ai*n* sibh. Ocus attaim aga bh*ar* t-teccascc imon ionad-so
d' follamnuccadh maille le besaibh maite; & na biodh an mac
mallachta*n* ettraibh go fada; uair gerrfaidher bh*ar* laithe da
raibh.’


‘Ocus tiucfa aims*er* ann ina m-beitt plagha imdha
adhuathm*ar*a s*cr*iosf*us* na h-eccalsa, & beitt ina
f-fásach; & impóidhfidher an fhírinne a
m-breicc, & ní bhía a dhath féin ar an
m-baistedh; & isé ní fa m-beid ag coin*n*tin*n*
.i. imon e*cht*ran*n*ach, & ni fá ní fein. A
braithre ionmaine, guididh lem-sa ar Día na rab am
áen*ar* rach*us* me chuicce, acht daoine eile do breith lem,
& na rab slighe dorcha mo slighe dochum {folio 153b} an rígh, & go m-ba fáilidh romham
é’.




---

p.124


Ocus do-ch*uaidh* iaramh docum na
h-altora le h-off*r*ail, & do-chaith corp *Crist*, &
adubhairt le tríar diongmala da mhuinntir a chorp do coimhett;
& adubairt ríu: ‘Oscclaidh tri bann-lamha don
talamh, & adhlaicidh meisi maille risna naemhaibh ele,
& la Martain; & na biodh fios an ionaid seicreidigh
sin ag duine’. Is an*n*sin do scc*ar* a ana*m* rea corp dó a
medhón-oidhce. Ocus ina diaigh sin rucc*adh* an t-anam-si*n*
maille le soillsi móir, & le dealr*adh* aingel h-i
flaithes nimhe, & *tricha* esp*oc* i n-aoinfe*cht* fris.


Ocus do bhattur na man*aigh* a t-timcheall cuirp
**Ciaráin** maille le h-ioman*n*aibh &
le canticibh & le mol*adh* ele; & le
h-uin*n*imintibh mar ata *ar*roma*n*ta & a cosmaile;
& maille le soillsi derm*air* secht laithe *con*a n-aidcibh
doibh m*ar* sin. Ocus do cengl*adh* ina diaigh sin h-e le morán
d' édaig*ibh* geala lin, & do h-adlaicedh é
maille lisna h-edoighibh-sin .i. dochum a éirge maille le
soillsi na breithe; & ata ar nimh maille le Pat*r*aic
& le M*ar*tain, & le moran do naemhaibh ele, (da n)-díligther cadh*us* & onoir per infinita in secula seculorum. Amen. FINIS.


[6](javascript:footNote('G201000/note006.html')).




---

p.125


{folio 274a}Betha **Caoimhgin**
-------------------


Ro boi tra a b-fioghair & a f-faistine go t-tíucf*adh*
*ar*d-náomh uasal airmittn*ech* i l-Laighnibh .i. i n-Glion*n*
Da Locha do-sunnradh, dia n-diochur & dia n-ion*nar*badh
ó gein*n*tlide*cht* re senmoir breithre Dé, fri
h-íc clamh, & dall, & bodh*ar*, &
bacach, & áesa gacha tedhma *ar*chena, & do
(tho)dhusccadh m*ar*bh, & do thurna*amh*
na trén, & do thoccbáil na t-truagh, &
fri h-ion*nar*badh plagh & duinebath, do choscc meirl*ech*
& mighniomh, & il-piast n-anaithn*idh*, &
fri foircetal áosa gacha claoine no beittis i n-acch*aidh*
thoile Dé.


Ro thairngir tra Pat*ra*icc mac Calpuirn ard-apst*al*
na h-Er*enn* antí **Caoimhgin** triocha
b*liadhan* riana geinem*ain*, & go n-dingnedh
priomh-cath*air* do chumdach isin n-glion*n* remhráite fri
bíath*ad* dám & déor*aidh*, &
aoidhedh & oilithr*ech*; & go thiubhr*adh* ní
d' úir & do thaisibh na n-apst*at* & na
fírén filet isin Roimh leis go Glend Da Lacha.


Ocus ata sccriobhtha isin m-beth*aid*-si gurab
ionan*n* do neoch d' ion*n*saighidh na Romha d' faghail diolgadha
ó Dhia ina peachtaibh, & taisi & leapta
**Chaoimhgin** maille le h-aith*r*ighe & le
h-umhaloitt, & le h-inísle cr*idh*e, amhail
gnathaighter.


Ro thairngir Fiond mac Cumhaill m*ar*an
cedna, gomadh é **Caoi*mh*gi*n*** no claoi*n*fedh
an ul-piast uathm*ar* ro boi acc aidhmill*edh* caich i l-Loch lagha
'san n-glend c*et*na, & go n-diongn*adh* a díochur
isin d*ar*a loch. Tiagait tra daoine & cethra &
aós gacha tedhma dia n-íc & dia leighes fo
uiscce Locha laga a n-onóir Dé &
**Caoi*mh*gin**.


An tan tra do fíor*adh* gach
faistine dibh-si*n*, & tainic an t*air*ng*er*t*ach*
.i. **Caoimhgin** mac Caomhlogha, meic Caim*et*, meic
Rimeda, meic Cuirb, {folio 274b} meic Fer*gus*a
laimh-d*eir*g, meic Meissi*n* Corb, meic Con Corb.


Ocus fa h-alacht a mathair .i. Caoimell ingen Cei*n*d
Fhi*n*dain, meic Cisi meic Luighd*ech*: & fa h-i san
Cáoimell-sin math*air* Caomhain, Sanct-lethain, &
*Nad Chaoimi* Tíre dá glas;
& Caoimeille o Chill Caoimeille; Mionchloth deirbhsiur
math*ar* do **Caoimhgin**, is uaithe ro gen*air* Colaim
mac C*r*iomtai*n*.


I n-ionb*aid* tuism*edh*a
**Caoimhghin** ní thangatt*ar* bresa brighi,


---

p.126



 no alla iodhan día math*air*, amhail ticc dona
mnaibh ele, oir ba h-endac, feidhil, firén an gein
rucc*us*t*air*. Ocus ro fáid aird-ri na fírin*n*e
.i. rí nimhe, da aingel déc go lochran*n*aibh
órda léo dia baisttedh. Ocus do-radsatt*ar* na h-aingle
**Caoimhgin** fair .i. gein álain*n*,
taitnemhach.


Ocus as-b*er*tsat na h-aingil frisna mnáibh,
an mac do breith leo día baistt*edh* g*us*an érlamh
n-úasal n-oirdn*idh*e .i. C*r*onán, a f-Fortuathaibh
Laighen; & ro baist sein í*ar*ttain é;
& ro edhb*air* e b*u*dein do **Chaoimhgin** ina
muinter*us*, *ar* gomadh moide no c*r*eidfedh cach dó. Ocus ro
thairngir go c-creidf*i*tis riogha & tig*er*n*aidh*e
dó, & go n-dingn*edh* ferta &
míorbhuile móra.


Tucc*adh* an mac i*ar* si*n* g*us*in
raith h-i rucc*adh* é. Ocus do-rin*n*e Día fiorta
& miorbhuile móra i n-onóir Dé
& **Caoimhgin** forsan raith-sin, óir ge
mór an sioc & an snecta do beith ar gach taobh di,
ní teitt in*n*te do grés; & do-gheibhit cethra
& indile ind aimsir fuachta & snechta fér
innte do gnáth.


Tainic tra bo glé-gheal dochum
na naoidhen dia shasadh, & ní fes cia búaile no
inis as a t-tainicc, nó g*us*a t-teichedh. I n-aimsir
áoine & troisccthe ní ibhedh an lenab ciche a
math*ar* acht aoinf*echt*. Ro e*ar*b an t-aingel for
**Cáoimhgin** dol i n-ord manach día
foghlai*m*, {folio 275a} & do-coidh fo
gradhaibh, gur bho sacc*ar*t tocc*aidh*e.


As-bert an t-aingel iaramh fris dol
isin n-glend f-fásaigh ro tairngir*edh* dó .i. go
fán na loch. Ba mor a mhenma iaramh im scc*aradh* fri gloir
& aoibhnes an bhethadh f*r*ecnairc, & beith 'na
áenar acc eistt*echt* fri h-imaccall*amh* an aingil aga
thimtirecht. No luighedh isin oidhce for lecaibh loma for bord an
locha, croicne fiadh-míol ba h-étach dó.


No ticcedh immorro t*r*esan loch gan *ar*t*r*ach
gosein sgeillic do rádh aifrin*n* gach lái, no biodh gan
omhan gan eccla os cend an locha.


Ro bói péist uathm*ar*
iongantach isin loch, & ro chuir-si ar con &
dáoine for fhíanaibh Er*enn* go minic. Ro ghabh
**Caoimhgin** a psalma, & ro guidh an Coimdhe,
& ro iond*ar*b uadha an péist isin dara loch, .i. Loch
Lagha, in loch ina raibhe in phéist, is an*n* do-gníther
anosa foírithin gach aingcisi etar dáoinibh &
cethraibh; & fáccbaitt uile a n-gallra an*n*,
& tiaghait a n-gallra & a n-eslainte isin loch ele
dochum na péiste; *co* *n*ach déin urcóid do
chách. Ocus in tráth iompoidhes an peist an d*ar*a taobh
dhi a n-airde, eirghidh an loch comh*ar*d fri bennaibh an t-sleiphe,
& ní roichean*n* a nóm*aidh*e antí
at-chí h-í. Seacht m-bl*iadhn*a ro báoi
**Caoimhghin** gan biadh acht nen*n*tocc


---

p.127



 & samhadh. Do bi **Caoimhghin**
fada do bl*iadh*naibh nach faca sé aonn-duine; & do
bíodh go a crios isi*n* loch ag radh a trath.


Fe*cht* n-áon dia raibhe
**Cáoimhgin** ag gabail a trath ro thuit a
psaltair uadh isin loch. Ro gabh sniomh & toirrsi mor-adbal
é. Ocus do raidh an t-aing*el* f*r*is: ‘n*ár* bhad
brónach’, ar sé. Tainic an dobhrán iaramh go
**Caoimhgin**, & tucc a*n* t-saltair leis as
iocht*ar* an locha gan báth*ad* líne no litre.


As-b*er*t an t-aing*el* fri
**Caoimhgin** dul do proicept & do
shenmóir {folio 275b} breithre Dé dona
poiplibh, & gan a bheith aga cleith ní búdh
sía. Ro baoi brucc*aidh* h-i crich Laighen d*ar* bho comhain*m*
Dioma mac Fergna; as dó-sidhe ro bói a n-dán
**Caoimhgin** d' faghbháil. Ro urmais bó
do buaibh an brucch*aidh* for an erlamh, & ro ligh a chosa,
& rob adbal a lacht seach na buaibh ele.


O 't-cuala Diom*m*a sin, fáidhis an buachail
dia fhios, cionn*us* do-rala an bliocht díri*mh*e do beith ag
an m-boin-sin. Fu*air* an buac*hail* **Caoimhgin** i
c-cuas ua*mh*a, & an bó acc lighe a chos. Ocus ro
chuin*n*ig **Caoimhgin** f*air* a dícleith. ‘Na
tó’, ol in buachail, ‘oír as éiccen damh
scc*e*la fíre do thab*air*t do Dhioma’. Ocus benais Dioma
sccela ar éiccin don m-buac*hail*, ú*air* do thaircc
**Caoimhgin** nemh dó ar a dícleith.


Luidh iaramh Diom*m*a & a chlan*n* g*us*in
c-cúas irraibhe **Caoimhghin**, &
do-ronsat c*r*óchar dó ar airmittin, & *ar*
onóir. Ocus ro ba dluith an choill, & ro luigh for
talm*ain*, gur léicc ráon ro-fhairsing don croch*ar* go
t-teighedh trithe; ro eir*igh* arís tre fhiortaibh an
aingil. Do-gheall **Caoimhgin** iff*er*n &
saoghal gerr da gach nech do loisccfedh úrach nó
crionach na cailledh-sin go brath.


A*o*n-mac do Dhio*m*a ro
bói acc dénamh sealcca; & nach táinic d'
iomchar an érlaimh; ro m*ar*bhsat a choin féin
h-é, & adúad*ar* fadhéoigh. Ro
thaithbheoaigh **Caoimhgin** an mac-sin; &
adub*er*t f*r*ia ath*air* & fri a braithribh
bith-mhuin*n*ter*us* do dhénamh la
**Caoi*mh*ghein**, & a n-iodhbairt dó,
eter dháoinibh & cethraibh. Ocus ba deor*aidh*
íatt a crich Midhe.


Ro bhennach **Caoimhgin** íat a
h-aithle a f-feircce ima tabairt as an c-cúas *ar*
eíccin, amail ro bói i t-t*air*ngire
doibh. Do-róine **Caoimhghein** oircin*n*each ina
chill {folio 276a} do gnath do cloinn & do
slio*cht* Díoma, gér bó déor*aidh* iatt
*as in* Midhe. Is an*n*sin ro áitigh
**Caoimhgin** priomh-cath*air* isi*n* n-glend.


Do-cóidh
**Caoimhgin** isin chorg*us* i c-cró
cáol*aidh* for leic luim ina shesamh caigtighis ar mís,
& é a c-crois-fighill *ar* Dhia. Ro ling lon i n-glaic
in érlaimh, & do-rin*n*e nead, gur léicc na
h-éoin amach.


---

p.128



 At-b*er*t an t-aingel fri **Caoimhgin** an
cró-sin d' fagbail. At-b*er*t **Caoimhgin**:
‘Ní ró damh pían da méd d' fulang *ar*
so*n* righ nimhe, ro fhulaing gach pían tar cend síl
n-Adhaimh isin croich cesta’.


‘Tarr as in cró’, ol in
t-aing*el*. ‘Ni ragh’, ol sé, ‘no go f-fagh*ar* ó
Dhía saor*adh* mo chomh*ar*bhadh & mo manach,
& lochta mo chíosa, & lesaighes mh' ecclas
immedhón & anecht*air*’. Do-ratt an t-aingel
se*cht* lán an ghlenda dó i l-ló brátha;
& goithne dercc-óir i l-laimh
**Caoimgi*n***. As mire & as
míchíall da gach duine at-cluin míorbuile
**Caoimhgi*n***, gan beith fo cíos dó,
u*air* do-rad Día nemh do gach aon do h-adláicf*idh*e i
n-úir **Caoimhgin**; & tucc Dia
naenb*ar* gacha sath*air*n dó día m-breith o péin
if*ir*n, *madh iar
n-alailiu ad-fiadar*. Gach aon immorro do-gheibh bás
áoine, & a adhlacadh dia sath*air*n fo úir
**Caoimhgin**, do-geibh díolghadh dia anmai*n*.


Is iom*dha* rí &
ticcerna do riogr*aidh* Er*enn*, & do riogr*aidh* Bretan, do
thogh a adhlac*adh* i n-Glend Da Lacha *ar* an adb*ar*-sin *ar*
grádh Dé & **Caoimhgin**. Atad
taisi na n-apstal laimh le cró **Caoimhgin** do
dhol leis ar ionchaibh an Choimdhedh go breithemn*us* m-bratha.


Ní fuair aon-naomh i n-E*rinn*
iom*ar*c*raidh* **Cáoimhgin** ó
Día, acht Patt*r*aicc namá, úair do-rad
**Caoimhgin** úir na Romha leis amail do
ráidhes. Isé immorro Glen Da Lacha in cethram*adh* Roimh
adhlaicthe as ferr i n-Er*inn*.


{folio 276b} Lá
dá f-faca **Caomgin** ócclach 'na rith
chuicce, & fá cléirech eiséin. Ro athain
for a ghuth & for a dheilbh go n-dérna
d*r*och-gníomh & fionghal. Rucc
**Caoimhgin** lais tara ais é, &
fúair an t-occlach m*ar*b amhail adub*ur*t reimhe. Ocus ro
athbeoaigh é, go n-derna manach dhe.


Na neithe immorro da t-tabhratais lucht aingcisi
& easláinte miana & áilghesa,
do-beir*edh* **Caoimhgin** doibh .i. sméra 'sna
fuighlechaibh, & ubhla for cran*n*aibh sailech, &
buin*n*ein t-samhaidh d' fagail do gnath for c*air*rgibh 'sa*n*
n-gemhr*aidh*.


Do-cótt*ar* lucht seallcca
fon n-glend & do-leiccsat a c-coin do cullach allta,
& ro lingestair for com*air*ce **Caoimhgin**,
& ro lensat cosa na c-con don talamh, *co nar* fetsat a
m-biodbha bun*aidh* do lenmai*n* for com*air*ce an érlaimh.


Ro boi trá Colmán mac
Coirpre, meic Corpm*ai*c, meic Aill*ell*a, meic Dunlaing, meic
Énda Niadh, i r-righe Úa Muiredh*aigh*, ó
m-beirdís siabhra a cland uadha tre d*r*aidheacht. Rucc*adh*
mac dó iaramh. Ro chuir-siumh an mac da bhaistt*edh* go
**Caoimhgin**; & cuiris


---

p.129


*ar* faosamh an érlaimh é. Ocus do
gradh*aigh* **Caoimhgin** an náoidhe, &
gabhais ina dhalta iaramh é.


Ro bói easb*aidh* bain*n*e i n-Glend Da Locha
an tan-si*n*. At-*con*n*airc* **Caoimhghin** eilit
& a laogh, & ro erb fuirre leth a lachta &
a bainne do thab*air*t día dhalta .i. Faolan mac
Colmáin, o f-fuilit Clann Tuathail, .i. h-Í
Faoláin. Tainic immorro faolcú g*u*san eilitt,
& m*ar*bais a laogh. Do-rin*n*e **Caomgin**
míorb*uil*e móra an tan-sin. Ro erb ar an faolchoin
allta beith i n-ionad a laoigh ag an aigh n-allaidh. Isin cloich
thuill atá uas D*r*oicet na h-eillte, no faccbadh an agh
díol an leinib dia loim {folio 277a} &
día lacht gach lái, gurab amhlaidh sin ro h-oil*edh*
Faolan d' fertaibh Dé & **Caoimgin**.


At-b*er*t a oide fri **Caoimhgin**:
‘ni bhíam i n-aoin-ionad, óir atá a t-tairngire
duit, fiorta mó*r*a do dhenamh’. Iar sin immorro
táinic for a shéd.


Laithe n-aon dia n-deachaidh
**Caoimhgin** do coimhétt cáorach ria
óccbhataigh, tangatt*ar* buidhen do dhaoinibh bochta ocaracha
cuicce, do chuingidh bídh fair i n-onóir Dé. Ro
m*ar*bh ocht muilt doibh ar sgáth a einigh & a
náire; & nír lughaitte co*mair*emh an
tréda.


Ro bói
**Caoimhgin** i c-Cill Iffín *ar* fedh an
corgais. Do-bheiredh an dobhrán brádán gach laoi
leis docu*m* a*n* coimhthionoil dia sásadh. Ro smúain
Ceall*ach* go n-dingentai sging úasal onórach do
chroicend an dobhráin. Ro thuicc an dobh*r*án an
smuainedh gér bho bethad*ach* brúidemhail. Ocus ni derna
an timtirecht c*et*na o shin dona manchaibh. O 't-*conair*c Ceall*ach*
si*n*, ro in*n*is an smuain*edh* do **Caoimhgin**. Ro
fháid **Caoimhghin** eisidei*n* go Cill
Cheallaigh.


Ro shaor Dia náire
**Caoimghin** a*n* ta*n*-sin. An síol
do-chuir*edh* i c-Cill Iffín *ar* maidin, no biadh abbaigh ria
f-fescor. Conidh amhlaidh sin ro shasadh a mhanchu.


Tangattar aos cíuil go
**Caoimhgin** do chuinge bídh f*air*, &
ni r*aibh*e ag an érlamh biadh an tan-si*n*. Ocus at-b*er*t
fríu anadh fris. Ni ro ansat. Ocus ro gabhsat acc imdherccadh
an cléirigh. Do-rónadh iaramh clocha dona cran*n*aibh
ciuil i n-éraic imdhercctha an naoimh; & m*air*id a
f-fioghracha fós isin tochar allathoir don baile.


Do bad*ar* dias ban ag siubhal i
t-terman*n* **Caoimhgin**. Do-rala meirlecha doibh,
& ro m*ar*bhsat na mna a b-fionghail, {folio 277b} & ro bensat na cind dibh. Do-rala
**Caoimhgi*n*** doibh, & ro tathbeoaigh
íatt iaramh, & do-roine caillecha dubha dibh ina cill
féin.


Do thairrngir **Caoimhgin** go
n-dingentai fell & fiongal ina cill;


---

p.130



 & do thairrngir crechadh na cille & an
t-samhaid. Ro gheall*us*tair **Caoimhgin** gach
ní dib-si*n* do dhíogail .i. saoghal gerr, &
iff*er*n fadeoigh. Ceithre gal*air* ro thoghastair do denamh
in*n*ighthe for chorp gach duine do shaireoch*adh* a chill, &
a chom*ar*badha, & a shámhadh .i. aillse, &
easbadha, fiolún fion*n*, & cuthach, ni fétait
legh náid fisecc*dha* na gal*air*-sin d' foirithin, acht an
Sláiníc*idh* Iosa *Criost*.


Dlighidh comh*ar*ba **Caoimhgin** a
scol & lucht a mion*n* d' iomch*ar* & do coimhett,
& a cioscáin fa a c-cumhang da gach neoch do
Laighneachaibh, eter úasal & íseal. Is amlaidh
so ro fhaccaibh **Caoimhgin** coimhétt a
áona*igh* & a mhuin*n*tire, iter úasal
& íseal, eter caraitt & namhaitt;
slána, & dísle, & com*air*ce doibh
uile, ag t*echt*, & acc imt*echt*, gan dáil, gan
ceist, gan caingin, gan breithemhn*us*, gan accra fiach do neoch for a
ceile et cetera.


[7](javascript:footNote('G201000/note007.html')).




---

p.131


{folio 278a}Betha **Caoi*m*hgin** do reir m*ar* do scc*r*ibh
manach fá deiscipal dó féin dá*r*b ainm
Solamh
-----------------------------------------------------------------------------------------------


1. 1] Do sir **Caoimhgin** móran
d' Eirin*n*,
  
2] Ocus an t-aingeal le choir,
  
3] D' faghail
áite i n-dingnedh crabhad;
  
4] Ní dherna samhadh go
b-fu*air*.
2. 5] Do-cuaidh **Caoimgin** t*ar* na
bennaibh
  
6] Leis an aingeal, ba lór lúas,
  
7] Do-róin cath*air* iter glennaibh,
  
8] *Do
bhennaigh Dia nemhdha anúas*
3. 9] M*ar* a n-dérna **Caoimghin**
crabh*adh*,
  
10] Gaoidhil do fhremhaigh re thaobh;
  
11] O
shoin do ainit íad ar gabhadh
  
12] Go meinic i n-adhba
naomh.
4. 13] Glend gan iothlain*n*, gan cruaich *ar*bh*air*,
  
14] Acht cairrge g*ar*bha os a chend;
  
15] Glend nach
érth*ar* nech fa coin*n*medh,
  
16] Atá rath in
Coimdhedh an*n*.
5. 17] Glend aigméil, il-piastach, uathm*ar*,
  
18] Glend an dá loch do bí u*air*
  
19] Do
thairnngir Fion*n* na c-céd c-cur*a*d*h*
  
20] Go m-biadh
fo deiredh 'na ruai*m*h.
6. 21] Do th*air*ngir Pat*r*aicc mac Calpuirn
  
22] G*ur* thaitin leis glend na n-all;
  
23] ‘Léna
thaobh, gibe t*áir*fes,’
  
24] ‘ Naomh do déna
áras an*n*’Do sir

 1. 1] Deich m-b*liadn*a fichet go tend
  
2] D'
éis a thairngire on tailghen*n*,
  
3] Rob í sin
aims*er* do ghin
  
4] An náomh d*ar* comhain*m*
**Caoimhgin**.
2. 5] Nír airigh mathair an meic
  
6] Doigh
na tiach*air* 'na coimp*eir*t;


---

p.132


7] Tiaghait mna gan ceist, gan cradh
  
8] Leis
da bhaistedh go Crónan.
3. 9] Do-chuir Día aingeal do nimh,
  
10] Suil do baistedh in naoidhin;
  
11] Gur aslaigh tre
menmai*n* n-gloi*n*,
  
12] Gomadh é a ainm-siu*m*h,
**Caoi*m*hghein**.
4. 13] Tarla an t-aingel dona mnaibh,
  
14] Do
ráidh ríu gan iom*ar*bhaidh:
  
15] ‘Is orm-sa do
aslaigh Dia dil’
  
16] ‘Tea*ch*t do bhaistedh na
naoidhen.’
5. 17] Riom-sa as mó do-bheir Dia taobh
  
18] D*on* naoidhin, bhías 'na *ar*d-naomh,
  
19] As me
an t-aingeal b*r*ioghm*ar* nach lag,
  
20] Bías gan c*r*ich
'ga co*m*haitt*acht*.
6. 21] Toccbaid suas, a mná, in naoidhe,
  
22] Os mé atá 'ga urn*aighth*e;
  
23] Baistfet
gan bardal gan moide
  
24] In árd-ain*m* na
Trinóide
7. 25] Da aingeal décc, m*ar* búdh
cóir,
  
26] Do-chuir Dia ani*ar* 'na onóir;{folio 278b}27] Is tap*ar* óir go las*air*
gloin
  
28] Do boi i l-laimh gach aingil.
8. 29] Rab e sin a fhrestal ó nimh,
  
30] Cein bói baistedh 'ga deinimh;
  
31] Ise do chengail
a dhail go chert,
  
32] A aingeal féin coimhitteacht.
9. 33] Ise an t-ain*m* do dhealbh Dia ar nimh,
  
34] Bías ag lenmai*n* do*n* naoidhin,
  
35] Smuainidh, a
mhná an frestail gloi*n*,
  
36] G*ur*ab é a ain*m*
baisti, **Caoi*m*hgin**.Do

 1. 1] Do raid an t-aing*el* risna
mnáibh:
  
2] Na treigidh caingen Cronai*a*,
  
3] 'S
taisbenaid dó in naoidhe,
  
4] In*n*esaidh daibh
fírinne.
2. 5] Créd 'ma t-tuccabh*air*, a mná,
  
6] Cucca*m*-sa bhar naidhenán?
  
7] Uaisle anté
do bhaist na mise,
  
8] Ar aisde na dingin*n*-se.


---

p.133

5. 9] An baisttedh do ord*aigh* Día
do nimh,
  
10] É do-rin*n*edh *ar* an naoidin;
  
11] 'Ga aingeal féin atá fios,
  
12] Isé
bias 'ga ríar go díles.
6. 13] Do-roine Cronan faistine
  
14] *Is* failte
risan naoidhin;
  
15] Is at-bert: beid na tírthe
  
16] Co dichra fo cís **Caoimhgin**.
7. 17] Dáilim a h-u*cht* righ nimhe
  
18] Mé féin deit-si d' áiridhe,
  
19] Gomadh ferr do mhes ag cách,
  
20] Ó bh*us*
mé do chéd-óglach.
8. 21] Tucc an*n*sin a aingel féin
  
22] Da
aithle sin toiscc go c-céill;
  
23] Ba cosmail le grein
n-gloin,
  
24] M*ar* theine trén-lasamhai*n*.
9. 25] M*ar* t*ar*naic caingen na naoidhen,
  
26] Da
aingel ionmai*n* tuccadh;
  
27] Tiaghait na mna bin*n*e blaithe
  
28] Leis g*us*in raith h-i r-ruccad.
10. 29] Naomtha in raith i r-ruccad
**Caoimgin**,
  
30] Ise rath na naoidhen do-bheir;
  
31] Nir fhol*aigh* snechta na reodh
  
32] Fós riamh a
fód *arar* gein.
11. 33] Sne*cht*a an gheimr*idh* trath ticc sen
  
34] Bacaidh ingheilt do buaibh cáich;
  
35] T*r*e rath
Dé 'sa raith gan folach
  
36] Do-gheibh eall*ach* biadh a
saith
12. 37] Tuccadh fos da bhethucc*udh*
  
38] Bó
glé-gheal 'chum na naidhen;
  
39] Bó nach fes
cáit as tainicc,
  
40] Na ca táin gósa
teighedh.
13. {folio 279a}41] Go trath coda gacha
h-aoine
  
42] 'S gach la troiscti go saoire
  
43] Cíche
a mathar, naemhdha in smacht,
  
44] Nochan ibhedh acht
aoin-fheacht.
14. 45] Do-tigedh fós d' á aithigid
  
46] A aingel fein co h-aoibhind;
  
47] Do biodh do-gnath
dá mothucc*adh*
  
48] Gur t*r*ath a chu*i*r le leighend.
15. 49] Do sg*ar* o chairdibh, feirde a chaingen,
  
50] A aingel féin 'ga stíur*adh*,


---

p.134


51] Seacht m-bl*iadhn*a rob ceird balach,
  
52] Bói i n-ord mhanach 'ga múnadh.
16. 53] Do len a ord, ger borb a riaghail,
  
54] Do
an go diamh*air* 'ga fhoghlaim;
  
55] Téid fo gradhaibh
sáora saccairt,
  
56] Fu*air* gach ab*airt* da foghnan*n*.
17. 57] Radh a aingil fris go fosaid;
  
58] Ort ni
bía an*n*so foistine;
  
59] Na h-an m*ar* so i n-glend
fásaigh
  
60] Da n-dérna Fion*n* faistine.
18. 61] Do fíoradh faistine Find,
  
62] Ocus
Pat*r*aicc meic Calpuirn*n*,
  
63] Tainic fán na loch
'*ar*tain,
  
64] M*ar* do bí a n-dán do
**Caoimhgi*n***.
19. 65] Anois as gairit lem cridhe,
  
66] As-beirim
a bhuidhe do Dhía,
  
67] Mo theacht go glen*n* as maith
daingen,
  
68] 'S nac bía acht m' aingeal 'gu*m* ri*ar*.
20. 69] Do bi ag teichemh riasan saoghal,
  
70] Uamhan réa bhaoghal do ghabh;
  
71] Dob ferr leis, o
nár eccóir,
  
72] As dol accédoir ar nemh.
21. 73] Da éis nir chodail ar peall,
  
74] Acht cercaill c*r*uaidh cloiche fa chend;
  
75] M*ar* do
bheith gach geilt gan crúas,
  
76] Do bai da ceilt *i c-cruaidh- chúas*.
22. 77] Do bi **Caoimhghin** iter
clochaibh
  
78] *Ar* bord locha *ar* leab*aidh* luim,
  
79] Ocus a thaobh seng lé cloich
  
80] 'Sa glend gan
boith os a cion*n*.
23. 81] Ro pa c*r*uaidh a leaba *ar* leic
  
82] Go
madain sínte gan sgiamh;
  
83] Nír i*ar*r ar bith
ní budh socra,
  
84] Gemadh docra, is in*n*te do bhiadh.
24. 85] 'San n-glend uathmar (na)
c-crann gég*ach*,
  
86] *Ní rob*
aobh*dha* éd*ach* an *n*aoi*m*h;
  
87] Croicne na
n-anman*n* f-fiata
  
88] Uime, iter sliabhtaibh do biodh.
25. 89] Do-theighedh **Caoimgin** ar lind
letain
  
90] Gan luing gan et*h**ar* gach
l*á*e,{folio 280a}


---

p.135


91] Do dhenamh
aifrin*n* 'sa sgeillic,
  
92] Ionad do thaitin le Día.
26. 93] Do biodh gan duine 'na fharr*adh*
  
94] 'Na
aon*ar* fo bh*ar*raibh craobh,
  
95] Rob íad a cleirigh na
h-aingil,
  
96] Glé-bin*n* léo caingen in naoi*m*h.
27. 97] Do biodh gan uamhan, gan eccla,
  
98] 'San
uaim ag frecc*r*a do Dhía,
  
99] *Is* loch fuithe m*ar*
fhairrge
  
100] Ag sgothadh na c*air*rge laimh ría.

 This section is not numbered in the
MS, but the repetition of the first word ‘aiccmeil’ after line 24
shows that it forms a separate poem.

1. 1] Aiccmeil h-í péist locha luicc
  
2] Re denamh uilc ocus áir;
  
3] Meinic tucc maidm *ar*
an b-féin,
  
4] 'S *ar* Fhion*n* féin go n-iom*a*t
aigh.
2. 5] Do gabh **Caoimhgin** loch na baidbe
  
6] Go moch, m*ar* dob áil le Dia,
  
7] 'S do-chuir an
pheist i l-Loch lágha,
  
8] Ag eists*echt* na t*r*ath
ní bía.
3. 9] Do ghabadh **Caoimhghein** go
n-dithcell
  
10] A psailm 'na timcell go moch,
  
11] Do-chuir
an degh-naomh gan déisten
  
12] Déir-neimh na
péiste as i*n* loch.
4. 13] Rob h-e an dubh-loch urbhadhach,
  
14] Irraibhe an il-péist fraochdha;
  
15] Aníu as
nao*m*h-loch miorbuileach,
  
16] Doní gach saoth do
t*r*aoth*adh*.
5. 17] Do-chuir plagha do bhuaibh Gaoidhel
  
18] **Caoimhgin**, do ba nao*m*h*dha* in gas,
  
19] 'S a c-cur t*r*íd an loch da n-glan*adh*,
  
20] Nach
beiritt leo a n-gal*ar* as.
6. 21] Sg*ar*aidh fríu an loch rathm*ar*
  
22] Gal*ar* go n-iom*a*t goimhe,
  
23] Teid 'sa sruth d' fios
na peistte
  
24] Uisge ga*n* deistin roi*m*he.Aigm*éil*

 1. 1] Laidir in snaidm do-chuir
**Caoimhgin**,
  
2] Tucc maidhm *ar* phéist
locha gloi*n*;
  
3] Do chengail go docht is go daingen
  
4] A
corp 'sa maindir a b-fuil.


---

p.136

4. 5] '*Ar* n-ion*n*tadh on taobh go 'roile
  
6] Gacha bliadhna an peist fil and,
  
7] Eirgidh an loch
cró-dhercc os áirde
  
8] Comh*ard* na cairrge os a
cion*n*.
5. 9] D' iongantaibh Locha lagha,
  
10] Mór
an gabhad donté at-chí,
  
11] Aon-lá na
oidhche da aithle
  
12] Da éis 'na bheth*aid* ní
bí.
6. 13] Gidh iom*dha* na fagbála
  
14] Do
fhácc **Caoimhgin** 'na ghlendaibh
  
15] Se
féin *ar* tí a th*ár*thála,
  
16] *Ar*
gach áon n-ach*ar* chennaigh. [8](javascript:footNote('G201000/note008.html'))
7. {folio 279b}17] A seacht fo
diamhraibh dluithe
  
18] Do bliadhnaibh go m-blaithe,
  
19] Duit re taobh do thuaithe
  
20] Gan biadh acht Cáol
Fáithe.
8. 21] **Caoimhgin** a b-fad do
bliadhnaibh
  
22] Iter dhiamhraibh i c-coilltibh,
  
23] Ocus
ní faca duine
  
24] 'S ní fhaca duine in*n*tibh.Láidir

 1. 1] Fada ó chairdibh do bí
**Caoimhgin**
  
2] Iter na c*air*rgibh co dron,
  
3] Ion*n*raic do-*con*n*air*c ord 'na aon*ar*
  
4] Rucc*adh*
*ar* bord Locha gloin.
2. 5] 'San oidhce do éirghedh gan gabhadh
  
6] Do dhénamh cráb*aidh* 'na lios;
  
7] An*n*
doniodh go moch a t*r*atha
  
8] 'San loch go gnáth*ach* go
a chrios.
3. 9] Deir*edh* oidhce *ar* l*ár* snechta
  
10] Do éirghedh, m*ar* do cleacht, go moch;
  
11] D'
aithle a psalm go m-búaidh do cantai*n*,
  
12] Do thuit a
psalt*air* 'sa*n* loch.
4. 13] Do thuit a psalt*air* re fánaidh
  
14] Ó **Cháoimhghin** an
crábaidh c*r*uaidh,
  
15] Nír mheistte lit*er* na
leighen*n*,
  
16] Uiscce na creidhim da b-fúair.


---

p.137

7. 17] Tainic an t-aingeal da
chomhrádh
  
18] Le **Cáoimhgin**
lomh-lan do rath;
  
19] Do an aicce, go t-tucc dobhrán
  
20] Chuicce a leabhrán as in loch.
8. 21] Raidhis ris an t-aingeal nao*m*htha:
  
22] ‘'San n-glend it áon*ar* ni bía,’
  
23] ‘Os dán duit dáoine dot faicsin,’
  
24] ‘Ná bí dot chealt*air* ní as sia’.fada

 1. 1] Do bái brucch*aid*
bó-cédach
  
2] *Ar* criochaibh Laighen lerda,
  
3] Rob é an cur*adh* cédfadach,
  
4] D*ár*b ain*m* Díoma mac Fergna.
2. 5] Dó-samh do bí a b-fáistine
  
6] Urmas *ar* **Chaoimhghin** 'san n-glend,
  
7] Ni fada da aithle sin
  
8] Go f-frith leis an
t-érlamh an*n*.
3. 9] Gur urmais bó do bhuaibh Dío*m*a
  
10] *Ar* **Caoimhgi*n*** i c-cúas in croin*n*,
  
11] Go ro shin aingeal da díden,
  
12] M*ar* do-chuir
le dáoinibh d*r*uim.
4. 13] Nír an ar ingheilt in fhásaigh,
  
14] Acht ag lighe cos an naoi*m*h;
  
15] Do-bheiredh ní
sa mó do bhain*n*e
  
16] Na leth bó in bhaile i
m-bíodh.
5. 17] Le Dioma fa mór an t-iongnadh,
  
18] An ingheilt doníodh an bó; [9](javascript:footNote('G201000/note009.html')){folio 280b}19] Do raidh lea buacail a lenmai*n*,
  
20] 'S
fios a h-adhb*air* d' faghail do.
6. 21] Do raidh Dioma re lucht tegl*aigh*
  
22] An
bó do lenmai*n* go moch;
  
23] Ní fhu*ar*att*ar* a
lorcc rempu
  
24] *Ar* in leircc ós Glion*n* Da Loch.
7. 25] Da t-tangatt*ar* ba Dhioma
  
26] Go diochra
d' ingeilt 'san n-glend,
  
27] T*ár*la da m-buacail c*r*and
tor*aidh*,
  
28] Fu*air* Caoímhghin go soraidh an*n*.
8. 29] Tairccther le **Caoimhgin** don
buachaill
  
30] Luach isa cheilt *ar* chách,


---

p.138


31] Targaidh nemh, is *air* ba tualaing,
  
32] 'S gan tea*cht* fa thu*air*im go brath.
9. 33] ‘Teccaidh bó Dioma’, *ar* an buacail,
  
34] ‘Ag teacht úait 'sad dáil 'sa*n*
n-glen*n*,’
  
35] Beith dot ceilt ni fuil *ar* cum*us*,
  
36] ‘*Ar* nád t-faicsin go foll*us* an*n*’.
10. 37] Taosga fu*air* an bho na an buachail
  
38] **Caoimghin** 'san úr-choill 'na raibh,
  
39] *Sí
maráon la coidhce*
  
40] 'S ag t*r*iall 'san oidhce
da toigh.
11. 41] Ní dá dhéoin da adaimh an
buacaill
  
42] Do Díoma luagaill na bó,
  
43] 'Na lios gur cengail go ro tend,
  
44] G*ur* in*n*is a
fochan*n* dó.
12. 45] Do ráid Díoma lena degh-cloind
  
46] Dul 'san glenn a b-frith an bó,
  
47] Go f-faghtaoi
leo in náomh go n-gloine,
  
48] 'S go g-creidtí
léo uile dó.
13. 49] Le Dioma ba mór an lúthgair
  
50] Se d' fagháil 'sa chuas rea ló,
  
51] Do
ráidh lena cloin*n* go nósm*ar*:
  
52] ‘Denam go
grin*n* croch*ar* dó’Do bi

 1. 1] ‘Fír anois faistine
Fin*n*,’
  
2] ‘Ocus Pat*r*aicc meic Calpuirn*n*’,
  
3] Do raidh Dioma ríu faseach;
  
4] ‘Os sin*n*
fú*air* an t*air*ngertach.’
2. 5] A **Chaoimghin** báoi
dúin*n* a n- dán,
  
6] Tú do thab*air*t a
cúasán;
  
7] Tríallam ní as sía
'san n-glend
  
8] ‘Na m-beir ga*n* chrích ga*n*
foircend’.
3. 9] Ag dol dó 'na
rúaig fán c-cran*n*aigh,
  
10] Do raidh Díoma
an chaingi*n* búidh,
  
11] N*ar* léiccthe an
croch*ar* dha milledh
  
12] T*r*esan c-coillidh n-daingin dluith.
4. 13] Slechtait ain*n*séin croin*n* an doire
  
14] Don chraoibh oinigh, diadha a*n* fís,


---

p.139


15] Do luigh tre fhertaibh an erlaimh
  
16] An
fiodh, 's do éirigh arís.
{folio 281a}
6. 17] Tainic go
**Caoimgin** da oigh-ri*ar*
  
18] An t-aingeal fial,
m*ar* do cleacht,
  
19] Do *congaibh* an
úr-coill 'na luighe,
  
20] Co fu*air* thairsi slighe cert.
7. 21] Ifrion*n* ocus gairde saoghail
  
22] Faccbaiss **Caoimhgin** ag gach nech
  
23] Go
brath do loisccfedh a h-úrach,
  
24] Na a críonach o
sin amach.
8. 25] Toccbait **Caoimgin** i c-croch*ar*
  
26] Clan*n* mór Dioma an ruath*air* buirb,
  
27] No
go rainic lár an glenda,
  
28] M*ar* a n-derna grema a
uird.
9. 29] Do-ní an naomh miorbuil accedóir
  
30] *Ar* cloin*n* Díoma *ár*d-mhoir-mhir,
  
31] An nech do-cuaidh t*ar* a uaigh-réir,
  
32] A churp
a c-c*r*úaid-céim do-chuir.
10. 33] A selcc nír tréicc *ar* an erlamh
  
34] Dioma mac Dioma gan céill,
  
35] Ó n*ar*
chreid dó, nír sén soraid,
  
36] Sé fa
cuid dá chonaibh féin.
11. 37] An c-cualabh*air* Ceallach mac Díoma,
  
38] M*ar* fu*air* bás a c-crois ga*n* sccís?
  
39] Do-chuir **Caoimhgin** g*us*na rathaibh
  
40] Da thigh 'na bheth*aidh* arís.
12. 41] Ge fu*air* an croch*ar* da milledh,
  
42] Nír moillitte a rúaig 'na réim;
  
43] Ise **Caoimhgin** do fhóir, ge fu*air*
bás,
  
44] Nír léicc uaidh re tlás a
feid*m*.
13. 45] 'Ar n-éirghe don mhac a h-eccaibh
  
46] Céd-guth do ráidh se le cách:
  
47] ‘Anté tucc meisi as gach eiccen,’
  
48] ‘Ni
t*r*eiceabh é go t-tí an brath’.
14. 49] An comh*air*le tucc da cáirdibh,
  
50] Ba maith le **Caoimhgin** a rád;
  
51] Tangatt*ar* go mín da guidhe,
  
52] 'S do
líon a cr*idh*e d' a n-gradh.Fír

 1. 1] ‘A Dhioma, os duit do bai i
n-dán,’
  
2] Meisi do breith om chuasán,


---

p.140


3] Na tréicc me t*r*e ceist eile,
  
4] Oír nach brécc an fhaistine.
2. 5] Gidh dom aimhdeoin tuccabair
  
6] Meisi om
cúasan croind,
  
7] Gidh edh do dhén trócaire
  
8] Duit féin is dot chloind.
3. 9] Da n-derntái mo comh*air*le,
  
10] Budh
libh cobhair fós,
  
11] Mo chill is mo chomh*ar*bacht
  
12] ‘Ag Laighnibh fá nós’.
4. 13] Do raidh Dioma, deoraidhe
  
14] Anall a
criochaibh Midhe:{folio 281b}15] ‘Acc
súd sind d*ar* n-deonucc*ad*’
  
16] Duit, a thailgin*n*
righ nimhe!
5. 17] A f-fuil againd *do* co
tuccadh
  
18] ‘Ar an saoghal gan taithlech;’
  
19] ‘Acc
súd sind da tothlug*adh*’
  
20] ‘Duit *ar* dena*m*h do
chathrach’.
6. 21] Moran ceist re cloin*n* Dioma
  
22] Do-róni **Caoimgi*n*** ríu 'san
cúas,
  
23] Do tea*cht* ríu is rena n-ath*air*
  
24] Gan beith 'san cath*air* fa núas.
7. 25] Do-cluin **Caoimhghin** ceist na
cloin*n*e
  
26] 'Sa cúis tre b-faghdais a cion;
  
27] Do maith **Caoimhgin** do mac *F*ergna
  
28] Go dioc*r*a a n-d*er*ns*a*t do chion.
8. 29] Ag sin m*ar* do daingnighsiot
  
30] Clan*n*a
Dioma re **Caoimhgin**;
  
31] Tucc doibh gach
ní do áilghett*ar*
  
32] Go so deiredh an
t-saoghail.
9. 33] ‘An u*air*-sin fa terc daoine’
  
34] Ar
in taoibh-si don domhan,
  
35] ‘Dia do dheonaigh’, *ar*
**Caoimhgin**,
  
36] ‘Déor*aidh* do
thea*cht* dom chobh*air*’.
10. 37] Do-ghní **Caoimhghin**
oircin*n*igh
  
38] Do shiol na riogh go f-fin*n*e,
  
39] Noch*ar* tréicc iatt, ger dhiolmuin,
  
40] Fa
h-íad fíor-bhun a chille.
11. 41] ‘Meisi **Caoimhgin** doibh
b*ús* dion,’
  
42] ‘Da siol tangatar na fir’.
  
43] Do Dhíoma, os focc*us* an gáol,
  
44] Tucc da
mháor inní do shir.A Dío*m*a




---

p.141


1. 1] Do-ghníadh
**Caoimghin** aisde c*r*ab*aidh*,
  
2] N*ar*
gnath*aig* naomh roimhe ria*m*h;
  
3] Do-theighedh a c-cró
gach corg*us*,
  
4] Breth da b-fu*air* soirbhes ó
Dhía.
2. 5] Doníodh sesamh *ar* leic garbh luim,
  
6] Fua*cht* *ar* a chosaibh ge ro ghoill;
  
7] Ro pa ceol
aingeal 'na timceall,
  
8] Dó 'san c-cró daingen ba
p*r*oin*n*.
3. 9] Caeictigis *ar* mís do gan biadh,
  
10] No ní as sía, gér mór a nert,
  
11] G*ur* leim lon go prap do c*r*aoibh,
  
12] Go n-derna i
n-glaic in naoimh ned.
4. 13] Do fuirigh **Caoimhgin** 'san
c-cró
  
14] 'Na áon*ar*, ger mór an
phían,
  
15] Ocus ned luin *ar* a bois,
  
16] No go
t-tuccadh as a eoin.
5. 17] Do-chuir Día an t-aingeal da radha
  
18] Le **Caoimhgin** an crábaidh c*r*uaidh,
  
19] Teacht as a cró caol gan obadh
  
20] A c-coccadh an
t-saoghail t*r*uaigh.
6. {folio 282a}21] ‘Farír! as
pian as mo cumaoi*n*’
  
22] Mo lamh m*ar* loman fan lon,
  
23] Fuil a glac, 'sa taoibh, 'sa troigidh,
  
24] ‘Do doirt
rí nimhe *ar* mo shon’.
7. 25] Do raidh an t-aingeal go fiadhnach:
  
26] ‘Na bi dod pían*adh* ní as sía,’
  
27] Aisdrigh gan cairde as do chengal,
  
28] ‘Urlamh do
caingen ag Dia’.
8. 29] Do ráidh **Caoimhgin** risan
aingeal:
  
30] ‘As mo broid ni rach rém ré’
  
31] Go f-faghar do lu*cht* mo chíosa
  
32] ‘Saoirsi o
Ísa mac Dé’.
9. 33] ‘Do-ghebhair sin’, *ar* an t-aingeal,
  
34] T*r*iall as do ceng*al* gan sgath;
  
35] Seacht láin
do ghlend gach aoin-leth
  
36] ‘Duit fein *ar* do breith 'sa*n*
b*r*ath’.
10. 37] Budh ésin tu*arus*tal
**Caoimhgin**,
  
38] M*ar* cluinfitt Gaoidhil rea
ló;
  
39] Do-gebha a ló bratha gan anadh
  
40] Gach ni *tr*a d*ar* gealladh dó.
11. 41] Gach caingen do faomh Día do
**Chaoimhghin**,
  
42] 'S do i*ar*r a aingel *ar*
nimh,


---

p.142


43] Do-bheir aníu dó gan dímes
  
44] Go díles gach ní do shir.
12. 45] Tucc Dia cum*acht* do
**Caoimhgin**,
  
46] *M*ar**
tucc da gach nao*m*h *ar* bith,
  
47] B*udh* tenn é ar a
dhalaibh,
  
48] M*ar* bheitt clan*n* Adhaimh ar crith.
13. 49] An u*air* tiucf*us* brath brethach,
  
50] *Ar* cach b*udh* ecclach an sp*r*aic;
  
51] Ni beid lu*cht*
an glenda i n-gleo-broid,
  
52] Acht m*ar* cheo fa bh*ar*raibh
slat.
14. 53] Ber*idh* **Caoimgin** leis i
p*ar*rth*us*
  
54] A fhír-muin*n*tear féin gan
cáin;
  
55] D' eis breithe in righ ro-moir,
  
56] Ocus
ga derg-óir 'na laimh.
15. 57] Ise sin aird-meirge **Caoimhgin**,
  
58] B*udh* *feir* de gach aon 'ga m-bia
  
59] 'Na laimh la bratha go h-uasal,
  
60] An dáil b*udh*
nósm*ar* ag Día.
16. 61] Gibe do-cluin cum*acht*
**Caoimgin**,
  
62] *Ar* an saoghal cein bías
béo,
  
63] Muna raibh fa cios don erlamh,
  
64] Ní dherna báosradh b*ud*h mó.Do

 1. 1] Tucc Dia dó gach ni do sir,
  
2] Go soich deiredh an t-sáog*ail*;
  
3] Tucc nemh d'
anmai*n* gach cu*ir*p cai*n*,
  
4] Da m-beith fa glan-úir
**Caoi*m*gi*n***.
2. 5] Naonbh*ar* gacha saor-shath*a***i***r*n
  
6] D' anman*n*aibh locht*a* a chiosa,{folio 282b}7] Tiag*a*t sí go c-caomh-chaingnibh
  
8] Eter
naomh-ainglibh Iosa.
3. 9] A n-adhlaicther dia sath*air*n
  
10] Fa
múr na flatha fíre,
  
11] Saor *ar* ifren*n* gan
breccuibh
  
12] Iad 'sa n-éccaibh dia h-aoine.
4. 13] Do thogsat riogr*adh* Eiren*n*
  
14] Ocus a
rioghna do gnath


---

p.143


15] A c-cur 'san cill uasail,
  
16] 'Ga
b-fuilit buadha go bráth.
5. 17] An*n* ataid taisi na n-epscop
  
18] Fa
úir go la bratha brais,
  
19] Laimh le cró
**Caoimhghin** an crab*aidh*
  
20] Go dol isna
dálaibh lais.
6. 21] Dul leis a ló na breithe
  
22] Dob
é a c-croidhe go n-dut*r*acht,
  
23] 'S beit re
**Caoimhgin** a c-caingen,
  
24] Óir beid
aingil 'gá dús*acht*.
7. 25] Do lendais é na h-aingil
  
26] 'Na
chaingin fa bh*ar*raibh dos,
  
27] Rob é an fhior-tob*ar*
ga*n* lag*a*t,
  
28] A mhíorbuile as fada at-clos.
8. 29] Fada at-clos miorbuile
**Caoimhgin**
  
30] *Ar* fud Er*enn* ti*ar* is toir;
  
31] Ní dherna Dia *ar* aon-naomh oile
  
32] Ní
as lia dibh uile na *air*.
9. 33] Teid **Caoimhgin** go cuirt na
Romha,
  
34] As úr na buadha tug lais;
  
35] *Is*
fu*air* gan ceilt on papa
  
36] Oilitre is cáta
mór-maith.
10. 37] Os mór í oilithre
**Cáoimhghin**,
  
38] Da n-derndais daoine go
cóir;
  
39] Ionan*n* teacht fo sheacht i n-aonach
  
40] Ocus dol áoin-fea*cht* don Roi*m*h.Tucc

 1. 1] Así do chill chédach,
  
2] A **Chaoimgin** cais cladhaigh,
  
3] Roimh
Letha gan lathaigh
  
4] I n-í*ar*thar betha bothaigh.
2. 5] Le ceithre h-airdibh na h-Er*enn*
  
6] Do badh
mia*n* léo tea*cht* 'na cóir
  
7] Ar toiscc go
h-oilithre **Caoimhgin**,
  
8] A n-dáil a
n-áon*ach* do-róin.
3. 9] Tucc **Caoimhgein** leis úir
na Romha
  
10] Da cur 'na reilgibh go m-buaidh,


---

p.144


11] 'S do-gní don glenn caom g*an* ceiltin
  
12] Ceall naomh, da c-c*r*eidit na sl*úaigh*.
4. 13] Cethram*adh* port glanta anman*n*
  
14] As
ferr t*ar* f*air*rge anoir,
  
15] Pat*r*aicc is Fion*n* do
th*ar*ngir,
  
16] **Caoimhgin** dá chairdibh
do shir.
5. {folio 283a}17] Glend Da Loch b*udh*
lán d' ainglibh,
  
18] Glend an chatha
chrúadh-chaing*nigh*,
  
19] Glenn *ar* na tucc Día
dimes,
  
20] Glenn as díles don Coimdhidh.
6. 21] Ard ós gach cill cathair
**Caoimgin**,
  
22] C*air*des Laig*en* go Leth
Cuinn;
  
23] Baile buadhach, reilcceach, ro-g*ar*cc,
  
24] Cuanach, coilltech, comh*ar*d, c*r*uin*n*.
7. 25] Mór tu*ar*usccbail cille
**Caoimhgin**,
  
26] T*r*uagh an sgel
Gáoid*il* 'ga cnamh;
  
27] Roim rathm*ar*, cath*air* na
n-aingel,
  
28] Ro-coir do bhend*aigh* a lamh.
8. 29] An*n* do-róin tosach a cráb*aidh*
  
30] Suil do *lamh* í naomh *ar*
bith,
  
31] 'S do-róin do ghlend na b-fian b-faob*rach*
  
32] Ceall i m-biadh áon*ach* n*ar* mion.
9. 33] Cadhas Laighen aonach
**Caoimhgin**,
  
34] Aithes Gáoidel, as caomh
gne;
  
35] Ge siredh nech an bith braonach,
  
36] Máoithnech gach aonach acht é.
10. 37] Gibe dáilfes ní *ar* m'
áonach
  
38] Ar g*r*adh **Caoimhgin**, m*ar*
as dúal;
  
39] Saoghal, ocus séun, *is* soraid,
  
40] Is nemh fo deiredh a luagh.
11. 41] Do fág 'ga sgoil manach
béil-bin*n*,
  
42] Ocus ag cleircibh a mhion*n*
  
43] A
cíos do thionól gan daoirsí,
  
44] Ó


thucc Dia sáoirsi da chion*n*.
12. 45] Ni lamht*ar* t*r*oid *ar* an aonach,
  
46] Na fogra coire na cert;


---

p.145


47] Na fala, na goid, na fuadach,
  
48] Acht
dol slán uada is teacht.
13. 49] Gibe do mhillfedh an t-aonach,
  
50] Do
fág **Caoimhgin**, n*ar* tlaith b*r*igh,
  
51] If*ern*n as giorra saogail,
  
52] Go brath gan baoghal ni
bi.
14. 53] Na tri buadha fu*air*
**Caoimhghin**
  
54] Do sluagh a aon*aigh*
moir-mhir,
  
55] Nemh, is saoghal, is slainte,
  
56] Is
fáilte ó Dhia m*ar* do shir.
15. 57] Mian le Cáoimghein beith *ar*
fásach
  
58] Re sásadh an aingil gil,
  
59] Gur
an fo chairrgibh na sgeillicc,
  
60] Mor d' áirdibh ele do
shir.
16. 61] Ag si*n* ní d' imt*echt*aib
**Caoimhghin**,
  
62] Ní diomdach díbh
Dia do nimh;
  
63] Ocus na h-aingil 'ga sttíur*adh*,
  
64] Is 'gá munad m*ar* do shir.
17. 65] Is me Solamh, dalta
**Caoimgi*n***,
  
66] Do bí im baoghal 'sa*n*
tir thoir,{folio 283b}67] M*ar* tainic m' oide
dom cab*air*;
  
68] As mor do*n* dom*un* ro shir.*As í*

 1. 1] Gidh iomdha na fáccbala
  
2] Do fhácc **Caoimgin** 'na glennaibh,
  
3] Se fein *ar* tí a t-tárthála
  
4] Da
gach aoin-nech d*ar* cen*n*aigh.
2. 5] Ni fhuil senc*us* sen n-daoine
  
6] Nó
'na feal-daoinibh occa,
  
7] Nochan fuil toirt an*n* festa,
  
8] Acht gurub seng gas*ta* a roba.
3. 9] Ni crabhadh na ceileabr*adh*
  
10] Doniad
cleirigh 'na c-cillibh,
  
11] Bíd *ar* olcas a
c-céille
  
12] *Ar* tí a cheile do mhilledh.
4. 13] Ro lia 'na chill comhaightigh
  
14] Nád airchind*igh* duthaigh;
  
15] Do-chúad*ar* a fíor-bunadh
  
16] 'S a
mhíorbuile *ar* múchadh.


---

p.146

7. 17] Ag súd buadha is
míorbuile
  
18] **Chaoimghin** gan fios a
n-diola,
  
19] Ó nach m*ar*aitt irisigh
  
20] Re
h-in*n*isin a m-briogha.
8. 21] Acht muna
f-fagth*ar* sccriophtha
  
22] A c-cairt i t-tiribh oile,
  
23] Deimhin a n-dol *ar* dermad
  
24] I t-terman*n*
**Caoimhghin** glin*n*e.
9. 25] Meic cleirigh gach naoimh-cille
  
26] Ag dol
le mion*n*aibh do gnath;
  
27] Ní m*ar*
**Caoimgin** an glin*n*e
  
28] 'S a mion*n*a *ar*
gluighe go brath.
10. 29] Ar fáccaibh féin isin saogal
  
30] Da miorb*uil*uíb, naomhtha in fath,
  
31] Atád na mion*n*a 'ga t-taisgidh,
  
32] A f-faghail i
naisccidh ni gnath.
11. 33] Tabh*air* ofrail don mac cleir*ech*,
  
34] 'Ga f-fuilit mion*n*a *ar* a breith,
  
35] *Ar* gradh in
naoimh móir gan meabail,
  
36] 'S do-gebh*air*
admáil it c*r*eich.
12. 37] Sud diol *ar* mion*n*aibh
**Caoimgin**,
  
38] M*air*cc téid da luighe
g*an* sgath,
  
39] Fágbaid go síor, dá *m*adh
éit*ir*,
  
40] A sliocht go leittm*ech* *ar* chach.
13. 41] *Maircc*
thuilles go h- éscc*aidh*
  
42] Esccai*n*e ó
mhion*n*aibh **Caoimhgi*n***,
  
43] Muna b-fuil tru
lena feirde
  
44] Dol gan c*air*de d*on* t-saoghal.
14. 45] Gibe nech *ar*a m-benfaid
  
46] Méoir
mo mhan*ach* mo mion*n*a,
  
47] Gidh flaith Fail go folla,
  
48] Gidh fer g*r*aidh, gidh giolla;
15. {folio 284a}49] Damadh esccaine
direch,
  
50] Sgarfaidh sí croinn le clochradh,
  
51] Da raibe seal na bhioth-cruth,
  
52] B*udh* methach nach
bia a ro-chruth.
16. 53] Mo ceall-sa da saraighther,
  
54] Do
rioghaibh b*us* baoghal,
  
55] A b-pian thall is airite,
  
56] Is diombuaine da saoghal.Gidh iom*dh*




---

p.147


1. 1] ‘Gibe
eccóir do-rin*n*edh,’
  
2] Donither, nó
do-dént*ar*,
  
3] A dioghail tuitid go cert
  
4] ‘*Ar*a nert as a n-dent*ar*’.
2. 5] **Caoimgin** do-rin*n*e an rand-sa,
  
6] Ní mar fhallsacht do-rin*n*e,
  
7] D' fagail
saoirsi dá bhochtaibh
  
8] *Ar* olcaibh gacha linde.
3. 9] Cádhas do fhácc*sat* Gaoidil
  
10] Do **Chaoimhgin**
gan cain, gan cíos;
  
11] ~~Ata~~ an chill
da t-tuccsat saoirsi
  
12] 'Ga cur fa daoirsi arís.
4. 13] ‘Tiocfa u*air* do dheiredh dom*ain*,’
  
14] Gidh damh-sa b*us* fodhail tin*n*,
  
15] 'Na n*air*ccfither
mo chill g*r*adach,
  
16] Is fúicfidher fo a lán
fill.
5. 17] Rachat-sa a n-diaigh na h-*air*ccne,
  
18] Me
**Caoi*m*hgin** go mét *h-*air*ccne*,
  
19] A rígh ni
m*air*fid abus,
  
20] Is digeolat a t-turas.
6. 21] Muirfer *iar* sin gan c*áir*de
  
22] Iad isin m-beind i n-*áir*de,
  
23] Maircc do tuill
re n-dol anon*n*
  
24] Giorra shaoghail is if*ern*n.
7. 25] Gach rí bhrises *ar* c-cuman*n*,
  
26] 'S n*ár* chomhaill damh m*ar* do gheall,
  
27] Bíaidh 'ga th*ar*raing iter diabhlaibh,
  
28] 'Sa
anam 'ga pianadh tall.
8. 29] Gach ri rach*us* d' écc fam réir,
  
30] Bed-sa fein thall *ar* a cion*n*,
  
31] Is do-dén
failte rea anmai*n*
  
32] ‘T*r*e cháirdes da n-aince an
ceall’Gibe

 1. 1] Do togh
**Caoimhgin** ceithre gal*air*,
  
2] Nocha da
c*ar*ait do-roin,
  
3] Do chengal lucht*a*
airrcthe a cille,
  
4] Da milledh uile da dhéoin.
2. 5] Aillsi, is easbadha braghat,
  
6] Fíolún fion*n* go n-iom*a*t lot,
  
7] Cuthach,
do-bheir saoth *ar* slúaghaibh
  
8] Tre buadhaibh mion*n*
ocus clocc.


---

p.148

5. 9] Ag sin na gal*air* gharcca,
  
10] Ag nach faghait cerrb*adh* fóss;{folio 284b}11] Gibe *ar* a t-tabhratt sin cnedha,
  
12] Ni fhoirfitt legha na los.
6. 13] Spreidh loiscces croin*n* is clocha,
  
14] 'S
coisges muirn gach lon*n*-srotha;
  
15] Fercc
**Caoimhgin** le gach gille,
  
16] Bíos ag
*ar*gain a *air*d-cille.
7. 17] Cuirfidh comhartha cille
  
18] *Ar*
ghein*n*tibh Glinde Giadhail,
  
19] A m-beoil si*ar* ar a
c-culaiph,
  
20] Ni chél *ar* dhúilibh diabhuil.
8. 21] As láidir fós an cum*acht*,
  
22] Tucc Dia Ath*air* do **Caoimhgin**,
  
23] Do
chur na t-troch *ar* merbhall,
  
24] Nach tug terman*n* da
naoi*m*h-cill.
9. 25] 'San luas na t-treigfitt Gaoidil
  
26] Cádus **Caoimhgin** gan tabach;
  
27] Fuicfid íad go díbl*idh*e
  
28] Sech gach
Gaoideal go dubhach.
10. 29] Maircc Gaoideal léicces 'na longpo*r*t
  
30] C*r*each **Caoimhghin** in c*r*áb*aidh*
c*r*uaidh;
  
31] Tráoth*aid* a rath is a conách,
  
32] Téid gach maith *ar* dochnach uaidh.
11. 33] Do-beir gerr saoghal da c-colain*n*,
  
34] 'S
a n-anam don diabhal dubh;
  
35] Gal*air* as nach fagh*ar* slainte
  
36] A c-com*air* na g*r*aiscce tug.Do

 1. 1] Do fhergaigh a oide re
**Caoimhgi*n***,
  
2] Fada nach d*er*madtha a fhath,
  
3] Ó nach tucc teine go daith-g*r*ind
  
4] Cuige le
h-aif*r*in*n* do radh.
2. 5] Soidhtheach i t-tiubh*radh* í cuicce
  
6] Do i*ar*r ar a oide, 's ni thucc,
  
7] ‘Muna b-fagh*air*
ionad eile,’
  
8] ‘Tabhair let teine it ucht’.
3. 9] Do-rin*n*e *ar* rádh a oide
  
10] **Caoimhgin** tre búidhe, ocus tucc
  
11] Chuicce, o n*ar* sccuir da gríos*adh*,
  
12] A
lán do ghríos*aigh* 'na ucht.
4. 13] Ise do-chuir tes 'san teine,
  
14] Fesda na
ceilidh *ar* cách,


---

p.149


15] An t-aingel tainic da chosnamh,
  
16] 'S do
ainic *ar* losgadh an snath.
5. 17] ‘Riot-sa do eist, is ni riom-sa,’
  
18] As t*us*a as andsa le Día;
  
19] Atáoi
lán don Spior*u*t Nao*m*tha
  
20] Meisi re*t* taobh-sa ní bía.
6. {folio 285a}21] Derbh go f-fuil, mar
do shaoiles,
  
22] Do g*r*ádh go díles ag
Día;
  
23] O nach ionan*n* réim d*ar* naomh-dail
  
24] ‘Ni bhem i n-aon áit ni as siá’.
7. 25] In*n*raic *treorach* do **Caoimgin**
  
26] Gurb h-e a eolach aingel Día
  
27] Idir ló
ocus oidhce,
  
28] Da breith 'sa righ-brugh 'na m-bía.
8. 29] Ro b*udh* é tosach a shiubhail,
  
30] **Caoimhgin**, gan pud*ar*, gan céilcc,
  
31] Do-chuir Dia an t-aingeal da cobh*air*
  
32] 'S do ainic e
ar fogail 's *ar* feirg.Do

 1. 1] E féin la da n-deach*aid*
  
2] **Caoimhgin** lea cháoiribh ar sliabh,
  
3] Ticc chuicce buiden do bo*cht*aibh
  
4] Ag dol do ghorta gan
biadh.
2. 5] M*ar* tangatt*ar* chuicce, accedóir
  
6] I*ár*raitt déirc *ar* g*r*adh Dia,
  
7] Do
fhrecc*air* **Caoimhgin** go h-áiseach,
  
8] Nach raibhe aige ar fásach biadh.
3. 9] Triallait imtheacht go h-oban*n*,
  
10] Ocus
gan anmhain re fóigh,
  
11] Do fhasd re c-cuid, diadha in
acfaing,
  
12] 'S tucc biadh go f*air*sing doibh.
4. 13] Tucc na seacht muilt dona b*ocht*aibh
  
14] **Caoimhgin**, gan locht ar a réim;
  
15] Nir teirce an tred rea n-*air*emh,
  
16] 'S do thesruicc
Dia (*ar*) n*aire* e fei*n*.

 1. 1] Gach aon-la g*us*na mancaibh
  
2] Dobhrán becc, mor a shoirbhes,
  
3] I Cill **37**.— [**forte Aiffin**] 
Ifin gan g*ro*ddál
  
4] Tucc bradan *car an chargais*.
2. 5] Ó 't-chí Ceallach an dobrán,
  
6] Is bradán leis don coitcion*n*,


---

p.150


7] Do smuain gur bo maith don chill,
  
8] Da
n-d*er*ntaoi sging do*n* **no*
da* c*r*oicion*n*.
3. 9] Tucc sgáiledh *ar* na naomhaibh
  
10] Anní do aont*aigh* Ceallach;
  
11] Do threic o shoin
an dobhrán,
  
12] Nach tucc bradan don manach.
4. 13] Admhais Ceallach a chionta
  
14] Dona
sáoithibh sáir-ghlioca,
  
15] Da eis si*n*, gidh
c*r*uaidh an breth,
  
16] Do-chuir **Caoimgin**
uaidh Ceallach.

 1. 1] Do-roine
**Caoimgin** cur rathm*ar*
  
2] Da mhancaibh ar a
b-feab*us*,
  
3] Da saoradh fein ar naire,
  
4] Is ar cainedh
na namhas.
{folio 285b}
3. 5] An siol do chuiredh a
moch t*r*ath
  
6] h-I c-Cill Iffín, diadha an rath,
  
7] As de go neimh-crion 'san oidhche
  
8] Do bhiathad na
saoithe faseach.
4. 9] Mo as aimhglic an lu*cht* senma,
  
10] N*ar*
an ag **Caoimgin** re fóigh;
  
11] O nach
fu*ar*att*ar* biadh urlamh,
  
12] Feimdhit anmhain 'na
chóir.
5. 13] Do-roine **Caoimhgin** clocha
  
14] Do cran*n*aibh cíuil na n-guth *m*-bin*n*,
  
15] Is
tucc brón *ar* lu*cht* a senma,
  
16] Do-rin*n*i *air*
diomdha, nar thuill.
6. 17] Easbad*ach* do lu*cht* na senma,
  
18] N*ar*
an go fosaidh rea saith,
  
19] Atad a c-croin*n*, ní m*ar*
off*r*ail,
  
20] 'Na c-clochrán fo cosaibh cáich.
7. 21] Nocha thucc doibh fuagra diult*aidh*,
  
22] Acht íad féin d' imte*cht* da n-déoin;
  
23] Maith do fóir sin **Caoimgin** *ar*
n*air*e,
  
24] Is adhb*ar* g*air*e do-roi*n*.Do-róin.

 1. 1] Do-chuir go
**Caoimghin** da baistedh
  
2] Deigh-righ O
f-Faolai*n* a mhac,


---

p.151


3] 'S da beith aicce m*ar* dhalta,
  
4] Chuicce
rob é a mían a thea*cht*.
2. 5] Ni rabhatt*ar* ba nád buailte
  
6] Ag
an lucht do bí 'san n-glend,
  
7] Da b-fuighdís
bain*n*e don dalta,
  
8] Do bai gain*n*e lachta an*n*.
3. 9] Do-chon*nair*c **Caoimgin** an
eilitt
  
10] Ocus laogh becc lena cois,
  
11] Do-ghuidh Dia do
leith a lachta
  
12] Do tab*air*t a dhalta ass.
4. 13] Tainic an eilitt don baile
  
14] G*us*an
manach, m*ar* n*ar* clecht,
  
15] Tucc don laogh blaith is da
dhalta
  
16] A saith fein lachta go cert.
5. 17] Do thaladh a loim go h-iomlán
  
18] *Ar* cloich thuill, go beith lan de,
  
19] Isé
ain*m* an ionaid go cin*n*te,
  
20] Inis Eillte, o sin alle.
6. 21] La da t-tainicc as in c-c*ar*raicc,
  
22] Gid
fada, g*air*itt do-chuaidh,
  
23] Do marbh an lom-trú con
millte
  
24] Aon-laogh na h-eillte, 's aduaigh.
7. 25] Do-ronadh le **Caoimhgin** miorbuil
  
26] *Ar* an c-coin, ger gránda a l-li,
  
27] Do-chuir
fan eilit dariribh
  
28] An mac tíre i n-áit in
laoigh.
8. 29] Do anadh an eilit go fosaidh,
  
30] 'Sa
manach naomhtha rea taobh,
  
31] Is an mac tire *ar* a bhelaibh,
  
32] M*ar* do bheith ag tál da laogh.
9. {folio 286a}33] Cáoineocc
ban-cum*acht*ach sithe
  
34] Do len mac an righ anall;
  
35] Ata 'sa ban*n*t*r*acht 'na c-clochaibh
  
36] Tall os
cion*n* locha na c-ceall.
10. 37] An t-áos sithe rucc a clan*n*a
  
38] An righ-si*n*, g*ér* tend an tuir,
  
39] An ghein da
bhaisttedh go **Caoi*m*hghi*n***
  
40] T*r*e ceist
an t-siodha do-cuir.Do

 1. 1] Cind an dá bhan *ar* a
c-colain*n*
  
2] **Caoimhgin** go foll*us* do-chuir,
  
3] Tucc slán íad ó ég go beth*aid*
  
4] Ger lán an tachadh *da* b-fuil.


---

p.152

4. 5] ‘A **Caoimhgin**,
tainic go h-escc*aidh*’
  
6] D' *ar* m-b*r*eith slán o
bás do rin*n*,
  
7] Bem dod reir an seal m*air*fem,
  
8] ‘Riot nocha sc*ar*fa*m* ré 'r lin*n*’.
5. 9] Rucc **Caoimhgin** beo do*n* bhaile
  
10] Na mná d*ar* benadh a c-cin*n*,
  
11] 'S
do-róin dibh caill*ech*a dubha
  
12] C*r*aibhtecha,
cub*dhe*, 'na chill.
6. 13] M*ar* sin do fhóir an fhiongail
  
14] Do-rons*a*t biodb*ai*d 'na chill;
  
15] T*ar* éis a
b-fu*ar*at*ar* d' olcuibh,
  
16] Do tháith rea c-corpaibh a
c-cin*n*.Cind

 1. 1] At-cí
**Caoimhgin** cubaidh cuimnech
  
2] Cleir*ech*
bo*cht*, gerb olc a lí,
  
3] Ag tea*cht* 'na rith t*ar* na
c*air*rgibh,
  
4] A guth *ar* b*ar*r-c*r*ith do bí.
2. 5] Do athain **Caoimhgin** guth an
peac*thaigh*
  
6] Gion go f-fac*aidh* roimhe riamh;
  
7] Tucc
aithne dherbh *ar* a dhran*n*tán,
  
8] G*ur* m*ar*bh a
co*m*pa*n* 'sa sliabh.
3. 9] ‘A cleirigh, nar loc an fhiongal,’
  
10] ‘Ni h-iongnadh gidh olc do dealbh,’
  
11] Beir eolas
d*am*h g*us*an alltán,
  
12] ‘N*ar* fhagbhais do compan
m*ar*b’.
4. 13] Muna thís*edh*
**Caoi*m*hgin** fa*n* am soi*n*,
  
14] Do iostais
coin allta a chorp;
  
15] Anam 'san m*ar*bh m*ur* tánaic,
  
16] As d*er*bh g*ur* slán*aigh* a lot.
5. 17] Uime fu*air* **Caoimhgin** a
tor*adh*,
  
18] Do fhoir *ar* conaibh, g*er* borb,
  
19] Rucc
da tigh, rob sén soraidh,
  
20] 'S doní dibh
man*aigh* i n-ord.
6. 21] An chéd u*air* tainic t*ar* sliabh,
  
22] 'S do fhan go diamh*air* fá dláoi,
  
23] **Caoimghin**, ba stor gleic 'sa*n* sgeillic,
  
24] Mor d' iongantaibh an*n* at-chi.At-chi

 There are no numbers in the MS to this
and the following poems.

1. 1] Tortha is slainte
do dháoinibh
  
2] Do faccaibh **Caoi*m*hgin**
'na c-co*mair*;
  
3] Gibe nech g*us*a roichfid,
  
4] Ní
cían go fiuighbhe cobh*air*.


---

p.153

4. 5] Sméra dubha 'sna fuighlibh,
  
6] Ubhla craoibhe na soilech,
  
7] Ocus buin*n*éin do*n*
ch*ar*raic,
  
8] Ícas galair gan fuireach.
5. 9] *Maraid, 's as mór* an míorbal,
  
10] Atá go minic '*ar*na dherb*adh*,
  
11] Sméra
dubha do bhunadh
  
12] Geines ar cairrgibh garbha.
[10](javascript:footNote('G201000/note010.html')){folio 286b}
8. 13] Ni faghtar iad 'san am soin
  
14] I n-airdibh
oile an t-saogail,
  
15] Buin*n*ein ag fás *ar* clochaibh,
  
16] Acht *ar* b*r*uach locha **Caoi*m*hgin**.
9. 17] Tucc Dia gan ceilt do **Caoimhgin**
  
18] D' fás 'na c*ai*rgibh 'sa*n* n-geimhr*iudh*;
  
19] Dar lem as adhbar failte,
  
20] Toirthe is slai*n*te do
dhaoinibh.

 1. 1] Ba lór luaithe an tuirc
allta
  
2] Is coin 'ga glamadh la coidhce;
  
3] M*ar* tainic
u*air* a bhaoghail,
  
4] Do-chúaidh *ar* caomhna
**Caoimhghin**.
2. 5] Doní **Caoimhgin** go soraidh
  
6] *Ar* na conaibh accédoir
  
7] Cengal a m-bon*n*
don talmai*n*,
  
8] Siad a lenmai*n* nír e doigh.
3. 9] M*ar* ticcedh lu*cht* an fiadhaigh
  
10] D'
iarr*aidh* a c-co*n* do ghlendaibh,
  
11] Iongnadh leo, 's gan a
m-bás-ghoin,
  
12] Créd na sása lér
cengail.
4. 13] Fa h-iongn*adh* mór léo an miorbal,
  
14] Dob iongn*adh* mór *ar* dhaoinibh,
  
15] Muc
allta, ocus í i m-baoghal,
  
16] Do dhol *ar* caomhna
**Caoimhgin**.
5. 17] ‘Sccaoil d' *ár* c-conaibh, a
**Chaoimhgin**,’
  
18] T*ar* éis *ar*
n-diola úaithe,
  
19] Sin accatt fein gan forrach
  
20] ‘An cullach’; fa lór luaithe.Ba

 1. 1] ‘A mhanaigh úd,
créd an focan*n*’
  
2] Fil accat oruin*n* go dron?


---

p.154


3] Nocha máothla-so, acht oigdhe
  
4] ‘Ata again*n* *arar* muin’.
2. 5] Ceilter leis na mnáibh na máothla
  
6] *Ar* an naomh, gér báoth in dail,
  
7] 'S
doní **Cáoimhghin** don bán-
g*r*uth
  
8] Clocha, mar t-aire *ar* na mnáibh.
3. 9] Fa maith le **Caoimhghin** si*n* d'
faigsi*n*
  
10] Beith da cheilt, nír mhaith in fáth,
  
11] Atád 'na c-clochaibh na mulcáin
  
12] 'San
tulcán ar comhair cáich.
4. 13] Don lu*cht* oibre do mes Ceall*ach*
  
14] A
c-cenn*ach* *ar* airget glan,
  
15] Fa diomdach
**Caoimhgin** da f-f*r*ecc*r*a
  
16] 'S do diogail
taccra na m-ban.A manaigh.

FINIS

 
#### xxiv

[11](javascript:footNote('G201000/note011.html'))


---

p.155


Beatha **Caoi*mh*ghin** Glin*n*e Da Lach sun*n*
do reir mar sgriobh manach fa disciobal do féin dar ainm
Solamh .i. et sg*r*iobhthar anso i
maill friom-sa, Aodh Ó Dal*aigh*, an t-aon*madh* lá fiothchad do mi
Ienar*edh* anno Dom. 1725 a
*m*-Baille Atha Cliath.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------


**1**.— Earlamh uasal, oireaghdha, cobhsuidh, c*r*aibhtheach, cáomh-duthr*acht*ach,
iodhan, aoint*ech*, urn*aig*theach, bri*ocht*-ghlan, ben*n*uighthe, dar ain*m*
**Caoimhghin**. Tainig do rio*gh*-fhuil uasuil ord*er*c Dhal *Meisen Chorb*, mic Con Corb, mic Mogha Chorb, mic *Con*chubh*air* Abhrad-ruaid, mic
Fin*n* Fil*edh*, mic Rosa Ruaidh, mic Fearghasa Fairrge,
mic Nuadh Nea*ch*t, mic S*et*na Sioth-bhaic, mic
Luighdhech Leith-fhinn, mheic Breasu*i*l Bhric
& et cetera.


Agus as é an **Caoimhgin** sin do
beanuigh a n-Glion *Da* Loch a Laighnibh, a samh-mhuigh
**Caoimhghin**; agus do bhi do naomhth*acht*
**Caoi*mh*gin** n*air* mhoth*aigh*
a mhatha*i*r re lin*n* a bhreith*e* doigh na diachair, na tin*n*eas uaidh;
& iarna bhreith cuirther mná leis d' fios Cronain
naomhtha dia bhaisd*edh*; & '*ar*
*m*-beith dona mnaibh ag triall léis in leanbh go
Cronan, taisbean*a*s aingeal é féin
dóibh, & dub*air*t ríu a
thab*air*t fa-dera ar Cronan **Caoimhghin** do
thab*air*t d' ain*m* *air*; & már
rainig do lathair Chronain, do ghabh an leanbh 'na lamhuibh,
& baistt*er* leis é, & tug
**Caoimhghin** d' ain*m* fair {MS page 147} ar fhuralaea*mh* a*n* aingil; &
no*cht*as dona mnaibh, g*ur*ab é sin fa
h-ain*m* dileas dho do thoil & d' ordughadh Dé,
amhuil adeir Solamh an manach fa disgiobal do
**Chaoimhghin**, lér sg*r*iobadh an
beatha-sa:


> R.1. 1] As é an t-ain*m* do dhealbh
> Día ar ni*mh*,
>   
> 2] Bhias aig leanm*ain* don
> naoidhin;
>   
> 3] Smuainidh, a mhna f*r*easduil ghloin,
>   
> 4] G*ur*ab é ain*m* baisde,
> **Caoi*m*ghin**.
> 



Agus adeir an ughdar c*et*na g*ur* thaisbeanadair
*dha* aingeal deag thainig do nemh íad féin go
t-tap*ur* loin*n*r*each* a la*mh* gacha
h-aingil


---

p.156



 diobh do Chronan ré lin*n* a bheith aig
baisd*edh* **Chaoi*mh*ghin** do; aig so
mar adeir an Solamh c*et*na:


> R.1. 1] Dha aingeal deag, mar badh cóir,
>   
> 2] Do-ch*u***i***r*
> Día anuas 'na onoir;
>   
> 3] As tapar go lasair a gloin
>   
> 4] Do bhi a laimh gach aon aingil.
> 




A n-diaigh an bhaisdthe immurro beirid na mna
**Caoimhghin** léo gusan raith a rugadh é,
& as Raith an Tobair ghil g*airmh*th*er* don
raith-sin, & do leasoigh an*n*sin é
se*cht* m-bliadhna. Gidh *edh* as ionchuirthe a
n-ionguntas '*ar* *m*-beith ar chioch*aibh* a
mhath*air* dhó, nach ibheadh gach aoine & gach
la troisgthe é iad, acht aoin-fe*acht* amhain,
& si*n* u*m* t*r*ath nona. As iongnadh
fós an raith úd ina rugadh é n*ach*
c*omh*nuighen*n* snea*cht*a uirre g*an*
leagadh go h-oban*n*.


Iar c-caithemh iomorro sea*cht*
m-bliaghan dó, do-cuiredh da fhoghlui*m* &
*da* bheas-munadh a b-fochair coimhthionoil manach é,
gur chaith ath*aidh* fhada dhá ai*m*sir eattorra;
go t-tainig a n-aois a bheith 'na shag*air*t, & iar
n-glacadh gradh n-eaglais*da* dhó, do smuain {MS page 148} ina meanmuin an saoghal & caidreabh na
n-daoine do t*re*igeadh; & beatha uaign*ech*
díthreabhach do thab*airt* ar an aigein fhasaigh, no a
n-allt*ur* roi-dhiamhair ionnas nach biadh roin*n*
risi*n* saoghal ar chor ar bhioth aige.


Ré t-triall do, tainig aingeal
*dá* co*mh*forta*cht* ler
t*r*eorug*adh* é gusna carg*i*bh ata don
leith thiar don da loch *ata* a
n-Glion*n* Da Loch, & g*an* do bhiadh aige acht
cnuasach na coille & luibhena talm*an* &
fioruisge mar dhig; agus ní bhiodh do leabuidh aige acht
cloch-chearchuill fana che*n*d, & leac faoi,
& leac do gach leith dhe, & ní bhiodh boith
os a chion*n*; & fos as croicne beathadhach n-alta fa
h-eadach dhó; & do-theigheadh go minic don sgeilg agus
don uai*mh* dá n-goirth*er* leaba
**Caoimhghin**; & é aig ~~guidhe go~~ sior-guidhe Dé go diograiseach.


Agas do thilledh assin tarais fan c-coil da
n-goirther Caol Faidhe ata don leith thuaidh don loch; & do
bhiodh sealad fada 'san loch go crios, ag rádh a thrathe, seal
'san ló, & seal 'san oidhche, & do chaith


---

p.157



 sea*cht* m-bliaghna ar an ordug*udh*-sin a
n-uaigneas o chaidreabh daoine, amhuil ad*eir* Sola*mh*:


> R.1. 1] A
> sea*cht* fa diamruibh dluithe
>   
> 2] Do bliaghnuibh go
> m-blaithe
>   
> 3] Do re taobh a thuaithe
>   
> 4] Gan bhiadh a
> c-Cáol Faithe.
> 




Agas 'ar *m*-beith seal fada
'san rio*cht*-sin dó, tarla go n-deach*aidh*
deir*edh* oidhche snea*cht*a amhuil ro
cleachtadh 'san loch, & lé cantuin a psalm
dhó, tuitios a {MS page 149} psaltair 'san loch, go
n-deach*aidh* seal ré fana, & tainig an
t-aingiol d' a cho*mh*forta*cht*. Leissin tainig an
dobran, & tug a leabhar 'na beol chuige; &
dub*air*t an t-aingiol ris, theachd a c-caidreabh na n-daoine,
& gan bheith aga ceilt fein ortha ni as sia. Agus tillis sin
an dit*r*eibh anfhasaigh, mar a c-cleachtad bheith roimhe sin,
& do bhiodh aga diothladh & aga disliughadh
féin a sgailpibh cairrag & a g-cuasuibh
ath*aidh* fhada mar sin.


Tarla fan am soin brugh*aidh*
boi-cheadach a Laingnibh láimh risin n-gle*n*d ina
raibhe **Caoimhghin** as an Midhe ar cuairt
bhuailltechuis, & as é fá h-ain*m* don
bru*ghaidh*-sin, Dioma mac Fergna, & mar do
th*air*ngir Padruig cían ré m-breith
**Caoimhgin** go t-tiocfadh a shamhuil do
náoimh an*n* lé
m-bean*n*ochthaoi a n-Glionn Da Loch; & do dheonuigh
Dia, gur é an Dioma c*et*na fu*air* é, 'ar
m-beith dó féin aga cheilt ar dhaoinibh, amhuil
adubhramar roimhe.


Agas ase modh ar *air*frioth é
.i. airghe do bhuaibh Dhioma do bh*eth* ag inghilt ar an
c-coill ina raibhe **Caoimhghin** aga cheilt
féin; & fu*air* bo dona buaibh doigh
*ar* an c-cuas ina raibhe an naomh, & é
ghá cho*mh*fort*acht* ag an n-aingeal, agas
gabhas an bho ag lidhe a chós feadh an láoi, &
um thrath nona, 'ar t-te*cht* do bhaile maráon risna
buaibh oile dhi, do c*r*uith*idh*e oir*et*
bain*n*e uaithe agus do-gheibhthi do la*cht* o leath na
h-airghe; & g*ach*a mhionca do-théidis an
airghe fan c-coill-sin, do theigh*edh* an bo c*et*na do
lidhe chos **Caoimhghin**; agas iar t-tea*cht*
don bhaile um noin di, do-bh*eredh* samhuil an la*cht*a
c*et*na.


Mar do-chon*nair*c Dioma go
líon a mhuin*n*tire-sin, do ghabh


---

p.158



 ma*cht*na meanman, & iongnad
adhbhal-mhór é féin & cach; &
adub*air*t re buachuill na m-bo coimh*ét* agas {MS page 150}
 lorguireacht mhaith do
dhéna*mh* ar an m-boin arnamharach, go bh-feasadh
cía an leith do*n* choill a raibhe an inghillt
shochrach, ó b-faghadh an bhó an lacht líonmhar
do-bheir*edh* uaithe.


Dala an bhuachalla, cuireas na ba arnamharach fan
c-coill ina raibhe **Caoimhghin**, & leanuis an
bhoin-sin go réim-dhireach, go rainig an bhó an
cúas ina raibhe an náomh **Caoimhghin**,
& tig an buachuill do lathuir 'na dhíaigh; &
mar do-rainig do lathair **Caoimhgin**, as amhluidh
fu*air* e, go h-anbhfan*n* eugcruadh, go*n* a*i*rb*r*eith dhó aisdear na
imthea*cht* do dhena*mh*, '*ar* *m*-beith
da bh*r*igh chorparda 'arna breoghadh, tre iomad
c*r*abh*aidh* & ciorrbuidh cuirp le troisgodh
& le h-urnuighthe, & le luighe *ar* leacuibh
loma, & gan boith na bealsgath os a chion*n*.


Agas le faicsin an bhuachalla dhó,
biodhig*us*, & iarruis mar athchuingne air, gan a
n*ocht*ad do neach 'san bhioth, é féin do bheith
'san chuas-si*n*. ‘Ní eadui*mh* sin’,
ár an buachuill, ‘ó frioth leam thu, agas an
bhó-so Dhioma ag t*eacht* dot fhios gach áon
lá chug*a*t agus uait, & go raibhe d' fiachuibh
oram féin an m-boin do leanmhuin, go bh-feasuin*n*
cr*et* da t-tainig an la*cht* lionmh*ar* do-bheir
uaithi’, amhuil adeir Solamh 'san ran*n* *ar* taobh
thall:{MS page 151}


> 1. 1] ‘Tar eis bhó
> Dhioma’, ar an buachuill,
>   
> 2] ‘Ag te*cht* uait 'sad
> dail 'san ghlend’
>   
> 3] ‘Do cheilt ni fhuil ar mo chumas’,
>   
> 4] ‘As tú ar th' faicsin go follus leam’.
> 




A ra*cht* don bhuachuill tar
ais do lathair Dhioma, do thogair a*n* nao*mh* do
cheilt; & gabh*us* fearg Dioma léissin,
& tug fa-dera a*n* buachuill do cheangul a
c-cuibhreach dhocruidheach, gur fhaisneis dó mar fúair
**Caoimhghin** a c-cuas c*r*oin*n*,
& 'arna chlos sin do Dhioma, gabh*us* luthghair
mhór é, & dab*air*t réna
chloin*n* crothar do dheana*mh*, go n-deachdaois a
c-cuin*n*e an náoimh, & go c-creidthi
léo dhó;


& gurab é do thairrngir Fionn
cían roimhe shin, do bean*n*och*adh* 'san
ait-sin; & ollmhuighth*er* an croth*ar*
léo; agus t*r*ialluid


---

p.159



 rompa, go rangad*ar* tresan c-coill, Dioma
& a chlan*n*, go c-croth*ar* léo,
g*ur* th*r*eoraigh a*n* buachuill íad
gusan c-cuas ina raibhe an naomh; & '*ar*
*m*-b*eth* don choill ro-aimhreidh dluith, iarras Dioma
ar **Chaoimhghin** Día do ghuidhe fa bhealach do
reith*tech* 'san choill; & do gheruidh
**Caoi*mh*gin** ar a ghuidhe go Dia, aga iarruidh
*air* bealach do reidhiughadh reampa, le b-f*et*fadaois
an chlan*n*-si*n* Dhioma é fein d' iomchar gusan
n-gle*n*d, mara raibhe a bhara faoi, eaglais & ionaid
comhn*aidh*e do dhenamh dhó féin; &
claon*us* an choill do g*ach* leith, go n-dearnadh
bealach socar, so-imth*echt*a thrithe; & leissin
togbhas Dioma & a chlan*n* **Caoimhgin**
'san chrothar léo, {MS page 152}
 & as amhluidh do bhaoi an t-aingiol
ag claonadh na coille roimh an c-c*r*othar, & an
choill aig eirghe ina h-alt féin d' eis an naoimh, go
rangad*ur* ar lar an ghlean*n*a, ait a bh-fuil
teamp*u*ll **Caoi*mh*ghin** aniugh.


Tarla dhá mhiorbhal fan am
suin do dhis do chloin*n* Dioma. Fer dhiobh, dar ainm Dioma og,
lér h-eimdh*edh* dul faoi an c-croth*ar*, oir
adub*ar*t nach t-treigf*edh* a sheilg ar iomchar
chrothair **Chaoimhgin**, & iar
c-ceileabr*adh* dá athuir & da
bh*r*ath*r*ibh, ní cían do-chuaidh an tan
do ghobh *con*fadh na coin do bhi aige, & lingid air
féin, & m*ar*bhuid, & ithter
léo é. An dara miorbhal .i. mac oile do Dhioma,
dá n-goirrthe Ceallach, do-chuaidh fan c-croth*ar*,
& do c*r*eid do **Chaoimhghin**;
& 'ar m-beith ag t*r*iall trésan c-coill fan
c-croth*ar* dhó, tuites faoi, & linges a
ana*m* go h-oban*n* as. Biogas Dioma & a
chlan*n* leissin, & gabhas tuirrsi mhor iad.


Mar do-*con*nairc immorro
**Caoimhghin** anní-sin, do gheruidh *ar*
a ghuide go Día, 'gha iarr*aidh* air Ceallach dh'
aithbheoghadh, & *eistd*er**
lé Dia, go t-tug*adh* Ceall*ach* ó
bhás go beathuidh. Agas bron*nus* Ceall*ach*
é féin do **Chaoimhghin** tresan
miorbhal-sin; agus do i*arr* maran c-c*et*na ar a
athuir, & ar a bh*r*aith*r*ibh, umhla agus
onóir do thab*airt* do **Chaoimhghin**,
feadh a ré, & gabhuid sin ortha fein. ‘Gloir do
Dhia’, *ar* **Caoimhghin**, ‘mar do-chuir se
sibh-se ata ar deor*aidh*e*acht* as an
Midhe do*m* fhreasdal sa & dom fritholamh;
& do-bheirim mo bheaneacht duit-si, & dot
chloin*n*, a Dhioma’, ar se.


{MS page 153}
 Do ghabh **Caoimhghin**
ré n-ais tré chruas crab*aidh* gach
corgh*us* do dhenamh a c-cró caolaigh, & leac
ghlas mar leabuidh faoi, & as é ceól na
n-ai*n*geal do budh proin*n* dó; & do
chaith*edh* caoicios ar mhí mar sin. Agus corghas da
raibhe amhlaidh sin, tainig lon on


---

p.160



 choill don chro, & toirlingis ar a bhois,
& é 'na luighe ar an lic, & a lamh sinte
uaidh amach; & congmhuis a laimh mar sin, go n-derna an lon
nead in*n*te, & go t-tug enlaithe amach.


Tig an t-aingeal da éis sin d' fios
**Caoimhghin**, & adubhuirt ris tea*cht*
as an b-pean*n*uid ina raibhe, & a theacht a
c-caidreabh na n-daoine aris. Do raidh **Caoimhghin**
gur bheag an phian do féin a lámh do bheith fan lon, go
tab*air*t a líne amach, seach an b-pian d' fuling a
Thigerna ar a shon; do réir m*ur* adeir Solamh 'san
ran*n*-sa ag faisneis bhriath*ar*
**Chaoimhgin**:


> R.1. 1] Farior! an phían as mo an chomaoin
>   
> 2] Mo lámh m*ur* loman fa*n* lon,
>   
> 3] Fuil a ghlac, 'sa thaoibh, 'sa t*r*oighe,
>   
> 4] Do dhoirt rí nimh ar mo shon.
> 




Tairisin tug an t-aingeal air
**Chaoimhgin** techt as an c-cro, &
nocht*us* do gur geall Día nar baoghal do guais an
bhreitheamhnuis na an b*r*atha, gunadh uime sin adeir Solamh an
ran*n*-so:


> R.1. 1] Tug Dia cum*acht*a do
> **Caoi*mh*ghin**,
>   
> 2] M*ar* thug do
> g*ach* naomh *ar* bhioth
>   
> 3] 'San b*r*ath
> beith ten*n* ar dhaluibh
>   
> 4] M*ur* a beid
> cl*ann* Adhuimh ar crioth.
> 




{MS page 154} Do-cuaidh **Caoimhghin** do
dhena*mh* oilit*r*e don Roimh. Fuar cadh*us*
& onóir on phapa, & fos fuar
cu*mh*a*cht*a turus oilit*r*each do bheith a
*n*-Glion*n* Dá Loch do shíor,
ion*nus* gomadh ionan*n* loghadh &
soch*ar* dontí do dhena*mh* se*acht*
t-turuis a n-Glion*n* Dá Loch, & dontí
do dhena*mh* aon-turas don Roi*mh*. G*ur*ab uime
sin adeir Solamh an ran*n*-so:


> R.1. 1] As mór í oilithre **Chaoi*mh*ghin**,
>   
> 2] Da n-dena*mh* d' aois daoine e go coir;
>   
> 3] Ionan*n* tea*cht* fa seacht 'na n-aon*ach*
>   
> 4] & dul aoin-fecht do*n* Roimh.
> 




An tan immorro thainig
**Caoi*mh*ghin** on Roimh, tug cuid don
n-úir teamp*ui*l na Romha léis, gur
c*r*oith ina theampall féin, & ina


---

p.161



 roilgibh h-í go t-tainig do naomhthe*cht*
**Chaoimhghin** '*ar* *t-tabh*air*t tur*u***i***s* oilithreach go Glean*n* Da
Loch* iom*a*d oilitreach do bheith ag aith*igh*e as
gach aon-aird d' Eirin*n* dá chill; ion*n*as
gurab í an ceat*r*am*adh*
prio*mh*-thur*us* a n-Eirin*n* o shoin. Mar ata
Uaim Phadruig a n-Ult*aibh*, Cruach Pa*druig* a
Con*n*a*cht*uibh, Inis na m-Béo 'san Mumhuin,
& Glean*n* Da Loch á Laighnibh, mara bh-fuil
Cill **Chaoimhghin**.


Agas ata d' fiach*aibh* air gach áon
rach*us* do dhena*mh* tur*u***i***s* in*n*te g*an*
t*r*oid, na eagra córa, na faladh, na goid, na
fuad*ach* do dhenamh in*n*te. Amhuil ad*e***i***r* Sol*amh* 'san
ran*n*-so:


> R.1. 1] Ni la*mh*th*air* troid a h-aenach,
>   
> 2] Na eag*r*a córach, na ceart,
>   
> 3] Na fal*adh*, goid, na fuadach,
>   
> 4] Acht dul slán uatha &
> tea*cht*.
> 



Gidh be brisios iomh*ad* rea*cht* a chille, ag so sios
do r*eir* Soluimh na dochair thigmheas do thall:{MS page 155}

> 1. 1] Gidh be do mhillf*edh* an t-aonach
>   
> 2] D' faguibh **Caoimhghin**, nar thlath brígh,
>   
> 3] Ifr*end* & girre saoghuil
>   
> 4] As bheith a m-baoghal re*n*a bhith.
> 




Do fhaguibh fós trí
sochair ag an t-té choimh*et*f*edh*
rea*cht*a a chille, mar atá slainte, saoghal, &
bás aithrigheach; & ní tre sharug*adh*
rea*chta* a chille 'mhain *do
thuicfeadh na dochair rimheraithe*, acht tre sharugh*adh*
rea*cht*a Dé, & na h-eagluisi, &
ní h-e anté do dhenamh an mhighnio*mh* amhain
do-bhearadh díol an*n*, acht an t*r*iath no an
tig*er*na ghriosas fer na fillb*er*te ré denamh
a*n* uilc, no do-bhir caomhna no dion dó, do réir
mar ade*i*r Caoi*mg*in féin 'san
ran*n*-so:


> R.1. 1] Gidh be eaccoir do-rin*edh*
>   
> 2] Donithior, no *do*-ghent*ar*,
>   
> 3] A dioghuil tuitid go cert
>   
> 4] Ará nert as a n-dent*ar*.
> 




Do fhaguibh **Caoimhghin** cheathra
h-ainia*r*sma*dha* *ar* a*n*
and*r*ui*n*g airgeas a chill, mar ata aillsi, easbuidh
bh*r*aghad, fiolun, agus cuthach, & gan foirighin ag
lus, no aig liaighh ortha & et cetera.




---

p.162


Lá dá raibhe oide foghloma **Chaoimhghin** ar tí
aif*r*in*n* do rádh, adub*air*t ré
**Caoi*mh*ghin** *air*
*m*-beith 'na mhacaomh og dhó dul d' i*a*rr*aidh* teineadh re lasadh coin*n*le
an aifrin*n*. ‘Tabhair soightheach *damh* a t-tiobhrad
an n-grios leam’, ar **Caoimhghin**. Mar
do-chual*aidh* an t-oide si*n* do ghabh ferg é,
& dub*air*t ris an n-gríos do thab*air*t
a m-bin*n* a b*r*ait leís, *& do-rin*n*e **Caoimhghin**
sin; agus* mar do-*con*n*air*c a*n* manach
an n-gris n-deirg 'san bhrot, & g*an* aon-shnaithe don
bh*r*ot ag gabhail loisgthe {MS page 156}
 chuige: ‘As fíor si*n*, a
**Chaoimhghin**’, ar an manach, ‘ata rath an
Spioruid Naoimh ort; & ní fíu misi do bheith ag
f*r*eas*da*l oram ní bud sia, acht do budh cora
dhamh-sa bheith aig freas*da*l & ag
friothala*mh* ort-sa’. Tainig don miorbhuil-sin g*ur*
moradh ainm De & **Caoi*mh*ghin** don
chur san, & et cetera.


Lá dhá
n-deach*aidh* **Caoimhghin** d' ionghuire a
chaorach fein, t*ar*l*aidh* d*r*ong mhór
do bho*cht*uibh cuige, & íad do dhith bidh ag
dul don gorta. Iarruid deirc ar an b-*f*hiren ar
gh*r*adh Dé. Do f*r*eaguir
**Caoimhghin** go h-aisioch, & dub*air*t
nach raibhe biadh 'san fhasach aige an tan-si*n*, &
tog*r*aid na boi*cht* leissin ceileabr*adh*
dhó; gid *edh* d' fasd*aigh*
**Caoimhghin** íad, & marbht*ur*
leis sea*cht* muilt da thread, & biath*adh*
leis na boi*cht*, gur ba sathach aig imthea*cht*
íad. *Ar*namharach 'ar n-dul do
**Chaoimhghin** d' fios a t*r*eada, fuar
io*m*lan na molt ar an t-t*r*ead, gan aón mholt
do theasdail díobh, ion*n*as gur moradh ain*m* De
& **Caoimhghin** treasan miorbhal-sin, agas gur
saoradh on naire do ghabh é, an tan tangad*ar*
boi*cht* De dh' iarr*aidh* foide air, & gan
ní 'na láimh an tan léa ríarfadh
íad, & et cetera.


Tarla coimhthionol manach a c-**Cill Ifín** *no* Eithfín; & do-bheiredh an
dobhran aighi ler togbhadh psalt*air*
**Caoi*mhg*hin** as an loch
b*r*adán gach aon-lá gusan
c-coi*mh*thionol do bhí in*n*te; &
lá dhá bh-facuidh {MS page 157}
 Ceallach mhac Díoma an dobhrán
ag tea*cht*, & an bradán 'na bhéol aigi,
do mheas gomadh tairbhteach dona manchuibh croiceand an dobhr*áin*; & do thog*air* dá
bhrigh-sin an dobhran do mharbhadh. Agus leissin teilgios an dobhran
an bradán do bhí 'na bhéol uaidh, &
téid fan abhuin*n*, & níor thaisbein
é féin o shoin dona manchaibh.


Tainig immorro teirce bídh dá toisg
sin dona manchuibh, ionn*us* g*ur* eigin dóibh
dealughadh ré ceile. Agus mar do-*chon*n*air*
**Caoimhghin** sin, do gearuidh ar a ghuidhe go
Día uma fhoillsiugadh


---

p.163



 dhó, cr*ét* dá t-tainig an
dobhran do threigeadh an choimthionoil. Agus do dheonuigh Día
do Cheall*ach* te*cht* go h-aisioch aithridheach go
**Cao*mh*ghin**, ag admhail go raibhe do
rún aige an dobhran do mh*ar*b*adh*, &
gurab ré lin*n* na h-uaire-sin do-chuaidh an dobhran fan
abhuinn, & do th*r*éig na manch*u* o
shoin. 'Arna chlos sin do **Chaoimhghin** curis
Ceall*ach* uaidh. Tuig, a leaighthóir, gurab
t*r*e bhrígh ghuidhe **Chaoimhghin**
do-chuir Dia m*ar* d' fiachuibh ar Ceall*ach*, an
d*r*och-run do bhí aige do thaobh an dobhrain do
mh*ar*b*adh*, do no*cht*ad do
**Chaoimhghin**.


Lá n-aon da t-tangadar
lu*cht* seanma gana c-cruitibh léo go Cill Eifin,
áit ina raibhe {MS page 158}
 coimhthionol manach ag
**Caoimhghin**, & iarruid foidhe bhidh
*ar* na manchuibh. Ní raibhe biadh ag an c-coimhthionol;
& do ghabh naire mhór **Caoimhgin**
& an comhthionol uime sin.


As amhluidh tharla beagan síl d' fuigeall
lóin ag an c-coimhthionol, & ní raibhe
fuirthinn na n-deoradh ina an chomthionoil an*n*; & as
é ní do-concas do **Chaoimhghin**
le congna*mh* an choimhthionoil da saoradh ar
ghuth na glaimhe-sin, d*r*ong dona manchuibh do chur do
romh*ar* ceapcha, ina c-cuirfidhe an began síl do
bhiaca, & ion*n*us go m-biadh toradh an
t-síl-sin 'na phroind aig na deoradhuibh um noin, agus
**Caoimhgin** féin *& ag na manaigh uile. Agus do bhi
**Caoimhghin*** & an drong oile dona
manchuibh ag diul-chaoineas risin n-aois senma, aga saimh-cealgadh go
mich*ar* muin*n*teardha; & nirbh ferrde dhoibh.


Gabhuid na h-oirfidigh go h-eigneach ag
iarr*aidh* bí*dh*, & gan
é an*n*; & ceileabhruid da brigh-sin d'
aimhdhéoin **Caoimhghin**; &
tugad*ur* toibhéim ar an
c-coi*mh*thíonol. Et iar n-gabhail
feirge **Caoimhgin** tre naire, guidheas na cruite do
bhí aca-san, do chlaochodh a c-clochuibh. Agus leissin 'ar
m-beith ag triall dóibh tresan sruth ata don taoibh ó
dheas don chill, do-nither clocha da{MS page 159}
 c-cruituibh, & tuitid 'san t-sruth;
& taid 'san clochrán-sin fa chosuibh caich ó
soin; & an síol do-cuireadh le
**Caoimhghin** *ar* maidin an lae ch*et*na
a c-Cill Eithfin*n*, as don torudh thainig um neonuidh
dhé do biathadh na manuigh 'san oidhche c*ét*na
dá eis sin; amhuil adeir Solamh 'san ran*n*-so:


> R.1. 1] An síol do-cuiredh amach tr*a*th
>   
> 2] A c-Cill Eithfin*n*, dia*dha* rath,
>   
> 3] As dé go neimh-chríon 'san oidhche
>   
> 4] Do bhiath*adh* saoithe fa seach.
> 






---

p.164


Tarla do righ Ó
bh-Faoláin mac rugadh dho do cur da bhaisd*edh* go
**Caoimhghin**, & cuireas sgeala cuige an mac
do congnmhail aige féin dhá oileamhuin; & as
uime do-chuir chuige é, do brigh go millthighe leis an aois
áin, no leis na siodh-bhruighibh, gach mac dá m-beirrthi
roimhe sin dó. Agas mar thainig an leanbh dá
bhaisd*edh* go **Caoimhghin**, do lean bean
chomha*cht*ach shitha, dá n-goirthi Caoineog,
maraón ré ban*n*t*r*a*cht* an
leanbh; & íad ar ti a millte, amhuil do
mill*edh* léo gach mac eile da ráibh ag righ O
b-Fhaolain roimhe sin. Agas m*ar* do mhothuigh
**Caoimhghin** sin, malluighis na mná, &
'rin*nedh* a c-claochadh a c-clochuibh an tan-sin; go bh-fuilid
a rea*cht*uibh cloch ar bhruach an locha ata 'san
glean*n* ó sin ale.


{MS page 160} 
Dala
**Chaoimhgin** & an leinbh: ní rabhadar
ba na buailte 'san ghlion*n* an trath-sin & tain*i*g de sin go raibhe 'na ceisd go mór ar
**Caoimhghin**, ca b-fuighe betha no la*cht*a
lean oilf*edh* an leanbh; & gabhus imsníomh
insin é. Gidh edh sill*edh* dá t-tug thairis,
'chí eilit la*cht*m*ar*, & laogh beag
lena h-ais; & mar do-chon*a***i***r*c **Caoimhgin** sin
*do-guidh* e Día go
duthra*cht*ach fan eil*i*t dó
ceannsughadh ré tea*cht* do thab*air*t
la*cht*a don leanbh. Agas leissin tig an eilit don bhaile
& tig go cen*n*sa go **Caoimhgin**,
& do thal do lath*ar* ar chloich tholta la*cht*
don leanbh & dá láogh féin,
ion*n*as garab é aini*m* cin*n*te na
h-aite-sin ina bh-fuil an chloch, **Innis Eilte**, o shoin
alédh. Mar sin don eil*i*t aigteacht gach
áon lá do thal a la*cht*a *ar* an c-cloich
tholta, go bh-faghbhadh sasughadh an leinbh gach áon lá
re h-aghuidh a oileamhna an*n*.


Achd chena, lá n-aon,
dá n-*d*each*aidh* an eil*i*t d' ingilt fan c-coill, tainig faolchú as
cuas cairrge, & marbhthar leis laoigh na h-eilitte,
& do ith é. Mar do-chon*a***i***r*c sin, fograis don mac tíre
teacht go cean*n*sa fan eilit a n-ait a laoigh,{MS page 161}
 & doní an mac tíre
sin do ghnáth. Leissin do thaladh an eilit a la*cht* ar
an c-cloich le biathadh an leinbh, amhuil do dhenadh aira
láogh, agas gan acht mac tíre 'na sesamh rena
brollach. Mar sin dóibh do gnath, gur h-oiledh an leinbh
amhlaidh sin, & go raibhe 'na dhisgiobal ag
**Caoimhgin** dá eis sin. Go moradh ai*n*m
De & **Caoimhghin** 'san mhiorbhal-sin.


Lá n-áon dá
rabhadar dias ban ag te*cht* do dhenamh turais go Cill
**Chaoimhghin**, & tarladar meirligh ar
bhealach ríu, & do bheanadur a neadail diobh,
& do dhichen*n*adh léo íad. Agus mar
rainig an sgeal-sin go **Chaoimhghin**, téid go
h-easg*aidh* d' fios na m-ban, agus cuirios a c-cen*n*a
ar a c-colnuibh, gur h-aithbheoadh leis iad. ‘A
**Chaoimhghin**’,


---

p.165



 ar na mna, ‘do shlanuigh tú sin*n*,
& bronam sin féin duit an séal
mhairfem’. Rug **Caoimhgin** leis na mna, &
do-rin*n*e cailleacha dubha craibhtheacha diobh; &
anuid a c-coi*mh*thionol bhan riaghalta do bhi láimh re
cill **Caoimhgin**; & tugad*ur* a
m-bethuidh as go c*r*aibteach h-ion*n*ruic, aointeach,
urnuightheach, f*edh* a ré, go t-tainig d' aithbheoghadh
na *m*-ban-si*n*, go moradh ain*m* De &
**Caoi*mh*gin** an*n* o sin alé.


{MS page 162} 
Lá
*dhá* ráibh **Caoimhgin**
craibhtheach lai*mh* rena chill, go b-fac*aidh* ag
tea*cht* cuige 'san slíabh cleireach bo*cht*
mighneach, & é ar baill-crioth t*r*e uathbhas
feillbheirte anadhbhla do-rinnedh. Agus mar do-chon*air*c
**Caoimhghin** é, adub*air*t nar iongnadh
dhó gomadh olc a dhealbh, treisan b-fiongal do-rine, mar
g*ur* marbh a chompan cleirigh ag tea*cht* 'san
t-slíabh, & ‘a thruaighe’, ar
**Caoimhgin**, ‘beir eol*us* damh-sa gusan ait
in*ar* fhagbhuis corp marbh do chompain’.


Leissin triall*us* an cleireach a b-frithing
na slighthe tair ais, & **Caoimhghin**
maráon ris, go rangad*ar* an corp. A
n-aoin-fhea*cht*-sin, & coin allta don leith oile ag
tea*cht* do chraos-longadh an chuirp, & 'ar b-faicsint
**Chaoimhghin** doibh teithid ar a c-culuibh &
tig **Caoimhghin** os cion*n* an*n*
chuirp, & guidheas Dia go duthra*cht*ach fan marbh dh'
aithbheoadh; & leissin tig anam 'san chorp, & fa
slan é ona lot. Mar do-*chon*nairc an cleireach do-rinne
an fhionghal an mhiorbhail mor sin, do gabh aithreachas é
tresan mighniomh do-rinne, & tiomn*nus* e féin {MS page 163}
 do **Chaoimhghin**, &
teid ar a choimairce.


Gabhais **Caoimhgin** ré ais
é, & beireas é féin, & an
cleireach do aithbheodhaidh, *dá* chill féin, ag
tab*air*t a m-beath*adh* as go
c*r*abht*each*,
caoin-duth*r*a*cht*ach. Agas a g-cion*n*
ath*aidh* dhá éis si*n*, gabhais
**Caoimhghin** a n-ord man*n*ach íad, gur
chaith*etur* a raibhe rompa dhá ré go riaghalta
go bas; gor móradh ainm Dé agus
**Caoimhghin** tresan b-fiort-sin.


As do mhiorbhal
**Chaoimhgin** fos, go m-biodh c*r*eamh,
& sealgán, & luibhe iom*da* oile
fhoireas re a nithi, ur-glas f*edh* na bl*iad*na 'san
dith*r*eibh ina raibhe air teith*edh* ó
chad*r*eabh na n-daoine don leith thíar don sgeilga
n-Glion*n* Dá Loch, mur chui*m*hniughadh go
m-biodh féin taobh riu mar bheathadh.


Lá n-áon dá
raibhad*ar* lu*cht* sealga ag saothrugh*adh*
tuirc allta, & i*ar* n-gluasa*cht* an tuirc do
*lu*cht* na sealga*, sgaoilid a
c-cona 'na 


---

p.166


 thoruidhea*cht*; & mar do
mhothuigh an torc na cona da fh*ar*rath, triall*us* go
fan an ghlean*n*a ar coimirce **Caoimhghin**,
& na cóin dá leanmhuin. Gabhuis {MS page 164}
 **Caoimhghin** coimhirce an
tuirc, & fograis do conuibh fuireach uaidh; &
leissi*n* leanuid cosa na c-con don talamh, a c-cruth
n*ar* fh*et*ad*ur* asd*ur* do dhenamh d'
einleith as a*n* laithar.


Go grod dá eis sin tigid lu*cht* na
sealga *do* lathair
**Caoimhgin**, & 'ar b-faicsin a c-con
cenguilte don talamh, & an torc ar coimirce
**Caoimhgin**, gabhus ma*cht*nadh
men*mh*an, & iongn*adh* adhbhal aigenta
íad, tresan miorbhal-sin, & iarruid go h-umhal aiseach
ar **Chaoimhghin** sgaoil*edh* da c-conuibh,
& gealluid dhó gan toiruidheacht an tuirc-sin do
dhenamh o sin amach go brath. Agas leissin sgaoileas
**Caoimhgin** an torc fan c-coil; gur moradh ainm
Dé & **Caoimhghin** trésan
fhiort-sin.


Lá n-aon dar chuir
**Caoimhghin** Ceallach mac Dioma do bhi 'na mhanach
aige ar bhealach atá don leith thíar-thuaidh don
ghlion*n*, a n-doigh go b-fuighb*edh* buidhéin
eigin ag toighe*acht* lé deirce bidh gusna manchuibh,
& iad aig denamh oibre 'san chill.


'Ar *m*-beith *ar* an
*m*-bealach dhó, tharlad*ur* mna chuige,
& maothla no molchain a m-ben*n*uibh a m-brat aca. {MS page 165}
 Fiafroighis an cleireach dhiobh an maothla
do bhi aca. F*r*eag*r*aid na mna ag radh nach*ar*
eadh, acht gurab ugha na ceirtlíne snaith bhaoi aca. Agas
leissin tig **Caoimhgin** do lathar, & mar
do-*con*n*air*c ceilt na m-ban arna maothlaibh, guidhis
Dia uma chlaochlodh na maothladh a *c-clochuibh* a bh-fiaghnuisi chaigh; &
do-rin*nedh* Dia 'ma maothla do chlaochlodh go h-oban*n*
a c-clochuibh ar chom*a***i***r* caich; go bh-fuilid rea
bh-faicsin ar a m-bealach c*ed*na aníu. Go t-tainig don
gníomh-sin g*ur* mo*r*adh ain*m* De
& Caoi*mh*g*in*.


Agas do bhi
**Caoimhghin** f*edh* a bhethadh m*ur*
si*n*, ag dena*mh* miorbhal, go bh-fuar bas cian-aosta a
c-cion*n* a náoi m-bliaghan & sé *fichid*; & as e Suibhne Mean*n* mac
Fiachna, mic Fearadhuigh, mic Muiread*aigh*, mic
Eog*ain*, mic Neill Naoighialluigh, fa righ *ar*
Eirin*n* an tan-sin, & as a t-tus fhlaithis Shuibhne
fuar **Caoimhghin** bas.G*e*n*ealoig*
**Chaoimhghin**.


#### G*e*n*ealoig* **Chaoimhghin**


**Caoimhghin** mac Caoimhlogha, mic Caoimhfeada, mic
Cuirb, mic F*er*ghasa Laoigh-d*eir*g, mic
Foth*aidh*, mic Each*ach* Laim-d*eir*g, mic
Meision Chorb, mic *Con* Chorb, {MS page 166} mhic
Mogha Corb, mic Conchabh*uir*


---

p.167



Abhradr*uaidh* mic Fin*n* File*dh*, mic Rosa
Ruaidh, mic *Fer*ghasa Fin*n*, mic Nuadhad
Neacht, mic S*et*na Siothbhaic, mic Luighdech Loithfhin, mhic
Breasuil Bhric. & et cetera.


[12](javascript:footNote('G201000/note012.html'))[13](javascript:footNote('G201000/note013.html'))


---

p.168


Betha **Cholmain** Eala
an*n*so.
--------------------------------


**Colman **Eala**** immorro,
do sliocht Eiremhoin meic Mhi*lidh* Esp*ain*e doisei*n*, amhail fhoillsighes a gheinealach. Ocus ba h-iad
gnath-lu*cht* lenamhna **Colmain **Eala**** .i. Cuiniug*án*, 'sa slio*cht* *ar*a
b-fuilit muin*n*ter Cuiniug*áin* an tan-sa. Do slio*cht* Briain meic Each*ach* Muighmedhoin doibh-sem.


Imth*us*a **Colmáin **Ela****, an trath rainicc sem go **Feraibh Ceall**, nir bó failidh
iad-sem roimhe, & ni raibe nech ler bo mesa h-e ina Cuin*n*iugán, & do bí cás *i t-tecmáil*'ar n-eirge
'san tír an tan-sin .i. Peist urcoid*ech* do bí i l-Loch Eala; oir ni lamhadh duine na ainmide dol a n-gaire
do*n* loch ar a h-ecla. Ocus ba h-i so tu*arus*ccbáil na peiste .i. fuad becc biorach bel-sgaeilte i n-deilb mna. Ocus adub*er*t
Cuin*n*iugán riu an tan-sin: ‘Do badh ferr dúin*n* an fer naomhtha úd, re nab*ar*thar
**Colmán **Eala****, do chur da comhrac frisan b-peist. Ocus dob fearr lin*n* nach tigedh ce*chtar* aco
ó cheile’.


Ocus bha h-e ba ri *ar* Feraibh Ceall an
tan-si*n* .i. Dondch*ad* mac Aodha, meic Sath
Main*idh*e, do Cenel Fiach*ach* meic Neill
Naoighiall*aigh*. ‘Tabr*aidh* **Colman**
chuccai*n*n’, *ar* an rí, ‘go n-dernadh se
senmóir dúin*n*, go f-fesmaois
cr*ét* an m*et* do-chuirf*ed*h sé
'cum creidmhe again*n*’.


Tuccadh **Colmán** cuca,
& do-rin*n*e se senmoir doibh. Ocus do-chu*ir*
fios ar a c*air*dibh conganta, & fa h-íad fa
cairde do .i. Colaim Cille mac fír-alain*n* Feidhlimidh,
& do bí a n-gaol re 'raile .i. Mór inghen
Feidhlim*idh*, meic Ferg*us*a Cend Fada, meic
*Con*uill Gulb*an*, meic Neill Naóighiallaigh,
math*air* **Cholmai*n***. Ocus tainic
Mancan Leith *con*a naomhaibh cuicce, óir do ba gar a
n-gaol. Ocus do batt*ar* i n-aon-ionad; &
adub*air*t Colaim Cille go m-biadh fein i*n*a deochain
bachla ag **Colmán** an la-sin. Ocus
adub*air*t Mancán go c-croithfedh sé féin
uiscce *ar* na sluagaibh, da c-cur 'chum muin*n*terais
do **Cholmán**.


Ocus do tionnsgnadh senmóir ag na
cléircibh-sin; & do bhadar leabair
lán-áille laidíanda aca an*n*, &
iatt {folio 219b}
 ag solas-ghabhail a leighin*n*,
& acc adhmol*adh* an Duilemhain go
das*acht*ach. Ocus ba gairdiucc*adh* menm*an*
& aiccenta leis na sluagaibh, beith oc eisteacht friu. Ocus
gach nech ag na raibhe a aire roimhe si*n* ar Dia, do bai a
aire an tan-sin air. Ocus as dona céd-daoinib tucc é
féin do Dhia & do **Colmán** an
la-sin .i. Cuiniugán.


Do batt*ar* t*riar* mac
ag an righ-sin adubram*ar* .i. Muadh &
Duin*e*c*h*a & Ailléan; & ba
hé Muadh mac ba sine dibh. Ocus adub*air*t


---

p.169



 an fer-(sin), gur
gh*ra*d*aigh* se fein **Colman**;
& damad ced lena athair, gomadh maith leis fein ionad
árais & comn*aidh*e dho thab*air*t
dó. ‘As briathar dam-sa’, ar Duinech*a*, ‘gurab
m*ar* sin atáim fein. Ocus gibé slighe do ceithre
randaibh an bhet*h*a ria racha sé, go
lenfatt féin h-é; & go t-tiubh*ar* mo
siol tarm eís do’. ‘Na dein si sin’, ar an rí,
‘Óir da m*ar*ba sé an pheist, do-bher sa an
t-ionadh ina b-fuil si dó; & do-bhér mo
shíol im diaigh; & do-bhér*ar* mo
muin*n*tir conganta bús feirrde é do
tab*air*t do’.


Ocus ó 't-cual*a*
**Colmán** sin, do ghluais 'cum na peiste
g*us*an loch. Ocus dob e comhain*m* na peiste-sin
.i. Lain*n*; & fa h-é a
tu*arus*ccb*áil* .i. fuad becc, biorach,
bel-sccailte, & g*ru*ág gherr-ghiomach, gan
nighe, gan leasachadh, fana cend. Ocus do ghab an peist tir. Ocus
adub*air*t **Colmán**: ‘Masa ced le Dia,
as ced lem-sa cuilcc an locha-sin dod cengal damh fein, go
n-d*er*n*ar* 'hoidhigh’. Ocus mar adub*air*t
**Colman** sin, do déch súas, &
do freccair an firda é; & gach ní d*ar*
i*ar*r sé air, fuair uadha.


Ocus do bái Cuiniuga*n* ina
fharr*adh* an tan-sin, & do bái Duineacha. Ocus
iad 'ar c-creidem dó. Ocus ba h-iad-so na naoimh do bhai ina
fharr*adh* an*n* .i. *Blaan*,
easp*og* Findcen, & esp*og* Coirill. Ocus secht
maca Deiccill, & easp*og* Eog*a*n, &
Odhran, & Forgan, & Mernag, & Fachtna.


{folio 220a}
Ocus at-b*er*t
**Colman** Eala an tan-sin: ‘Ion*n*saigedh
naomh éiccin aguibh an peist; & benadh a cend
di’. ‘Ragatt fein’, ar Cuin*edh*a ‘da dichendadh, ar
do g*ra*d-sa’. ‘Racc*a*t féin da
diongb*ail*’, ar Duineca, ‘& ni h-ail lem *righ-míad* m' ionaid uait-si,
oir as acc*at* fein dob ail lem m' adhnacal do bheith. Ocus o
nach f-fuil do maccaib ag mh' ath*air* acht mé
féin, & días ele, téid mh' aire si le
flaithes d' fagháil. Gid edh cena, as accat-sa dob áil
lem mo chorp do beith’.


Ocus do gluaiseattar an días-si*n*
.i. Cuinegha & Duin*e*ca, & do
dichendsatt*ar* an pheist. Ocus tuccatt*ar* leo
'cu*m* **Colmáin** an cend. Ocus do
benn*aigh* **Colmán** íatt a
n-dís. Ocus adubairt **Colmán** an
tan-si*n* re Cuinedha: ‘Beir-(si)
& do shiol go brath acc*am* fein 'bhar maoraibh;
& beitt mo mion*n*a accaibh, & faicfet olc ag
lu*cht* bar laghdaighti’. ‘Bed féin im
ócclach accat’, *ar* Duinecha, ‘no go raibe th'
aittreab & do saothar uile ullamh’; & at-bert an
laidh:


[14](javascript:footNote('G201000/note014.html'))1. 1] Treisi an ecclas na gach
rígh,
  
2] Indissim daibh gan dimbrígh;
  
3] Sen-focal-sin go brath beacht,
  
4] Feirrde lem cach da
cloiste*acht*.
2. 5] An f-faicenn sibh si b*udh*déin?
  
6] A naomha E*renn* go scceim;


---

p.170


7] Antí do bí im acch*aid* go
tend,
  
8] An pheist at-cidh g*ur* díchenn.
3. 9] Ba t*ar*, do-bheirim si duib,
  
10] A cleirchi uaisle an domui*n*,
  
11] Búdh feirde dáib beit '*con* dail,
  
12] La na ceilge 'sa *con*gair.
4. 13] An u*air* gabh*us* tú do
tratha,
  
14] Is bías tú i m-broin*n* do
math*ar*,
  
15] Gabh lat iad go mall do*n*
dáil,
  
16] Mas áil a t-tarba d' fagail.
5. 17] Gach fersa gabus tú díbh,
  
18] Mínigh a texa go min;
  
19] Labhair it aignedh co
becht,
  
20] Ocus saigh ionnta t' in*n*tleacht;
  
21] Is do-gebhair o righ na *ren*n**,
  
22] Is a coimghi gan f*or*cend.
6. 23] An fersa gabhait na ruaig,
  
24] As fada let
go t-teid sí úait;
  
25] Fer na ceilge bís
'*con* dail,
  
26] Ni feirde dhuit a gabhail.
{folio 220b}
8. 27] Gabh let go min,
milis, *mell*,
  
28] Th' urn*aigh*the
ocus do leighend,
  
29] Min*igh* a l-Laidin gan ceilcc,
  
30] Is cuir do paid*er* i n-Gaoideilg.
9. 31] Tadhaill si go moch, as cóir,
  
32] Ion*n*saigh go mhinic altóir;
  
33] Dena
ro-grádh da m-bladhaibh,
  
34] Cuir senmóir 'sna
tuatadhaibh.
1. 35] In*n*isim duit-si gan len
  
36] Úaim ar an ecclais uirsccél;
  
37] Ní in*n*isfem dhaibh fath ghan ladh,
  
38] Acht sgél bhenfus re bun*adh*.
2. 39] Tri neithe as treisi fan gréin,
  
40] In*n*isim si daoibh fa sgeimh,
  
41] Ecclas ocus tene te,
  
42] Ocus an tres ní an t-uiscce.
3. 43] An teine fhadas tú féin,
  
44] Gidh anbfan*n* é ag t*echt* fa
gréin,


---

p.171


45] As fada at-cíter í amach,
  
46] *Is* bidh soilléir a deathach.
4. 47] An fír-top*ar* *tr*aighes
an*n*,
  
48] An u*air* ticc an tart, bidh
anffan*n*;
  
49] An u*air* lionas tuile gan cleith,
  
50] Bídh trén o iomat uiscce.
5. 51] An ecclas an u*air* bhíos sí an*n*,
  
52] *Is* b*ús* tren uirre rí fan*n*,
  
53] T*r*uagh lem-sa m*ar* bhías amach,
  
54] Bidh anffan*n* guth na c-cleir*each*.
6. 55] Gid edh an *úair* testaid síad,
  
56] Rioghr*adh* anffan*n* Atha Líacc,
  
57] Bidh maith ag Dia bruign*ech* clan*a*,
  
58] Beid an la-sin go h-anffan*n*.
7. 59] Ni bía maith acc duine,
  
60] Da t-tainic ar bith buidhe,
  
61] Acht accan aon-Día gan cleith
  
62] Nech úain*n* orra a t-treisi.
1. 63] Tan téid t' anam ot corp criadh,
  
64] Ge raibh tú re h-ecclais día*n*,
  
65] Gidh garbh, a dhuine, ría an gáir,
  
66] As buidhe lat a fagháil.
2. 67] An u*air* bes tú it aon-bla lín,
  
68] Bíaid tú risan ecclais mín;
  
69] Ní bía maith acc*a*t a cleith,
  
70] Go raibh dúin*n* ort a treisi.
3. 71] An u*air* deilighfet rit ann
  
72] Th' ocht línta fein gan iomrall,
  
73] Adhramaitt ne dit go tigh,
  
74] Ocus adhraitt na cleirigh.
1. 75] As uirre do in*n*is me in sgél,
  
76] Ar an b-péist úd, do bí trén,
  
77] O do-*conn*cam*air* ne de
  
78] Ar an péist ut dealbh duine.{folio 221a}79] Bermit ne d' ar t-tigh te,
  
80] An ecclas ar a treisi.


---

p.172

4. 81] Bidh uaithe sloin*n*ter, dar
lin*n*,
  
82] An péist do m*ar*b*adh*
'sa lind;
  
83] Bidh lim-sa an baile gan dail,
  
84] Bidh
í an laind si laind **Cholmai*n***.
5. 85] As meisi **Colmán** Eala;
  
86] Bidh maith acc áen-Día cena
  
87] In
días do bí im acch*aidh* tra;
  
88] Me fein
'*ar*na coscc i n-en-la.
6. 89] Cuinega dom freaccra go min
  
90] On
t-senmóir do-rinnes don righ;
  
91] *Ar* mo gradh-sa
féin gan cleith
  
92] É do
mh*ar*b*adh* na peiste.
7. 93] On trath do m*ar*b*adh* an
phéist
  
94] Balbh *ar* an sruth lethan
lin*n*-g*ar*b,
  
95] Biaidh accam-sa, tren gan
cleith,
  
96] Orra go deimhin treisi.Treisi.

 
A h-aithle na
laidhe-sin do-ghluais **Colman** Eala reimhe co Laind
Eala. Ocus do-roine dún-ár*us* in*n*te,
& do benn*aigh* an reileacc *con*a naomaibh ro
luaidhemar romhain*n*; & isí an pheist
cét-bethad*ach* ro h-adhnaicedh i l-Loind Eala;
& do-rónsat ob*air* mór an*n*
.i. tochar. Ocus ba sé fedh an tochair o Laind Eala co Coill an
Cláir. Ocus do thiccdis eladha gacha tratha do chantain ciuil
doibh, & do bhuain a t-toirsi diobh; gurab airesin
ader*ar* Loind Eala frisan m-baile-si*n*.


Ocus fa h-é fa h-oide do
**Colman** Eala .i. G*r*igoir
Béil-óir. Ocus do gheall, an tan do-ghebadh féin
bás, go f-foilseoch*adh* do
**Cholmán**. Ocus aon do laithibh da raibhe
**Colmán** ag dénam an tochair ar in
lícc iarth*ar*aigh; & ni raibhe nech ag cur
cloiche 'sa tempall, no 'sa caisiol, no 'sa tóchar, nach biodh
Duineach*a* ina fharradh, & Cuinedha 'ga frestal go
fíor-calma; & do leicc **Colmán**
a gluine fáoi, & t*ar*fás do clocc
eitseachta G*r*igóra Beil-óir do cloistin. Ocus
do tuit taissi & tamhnella móra *ar*
**Cholmán** an tan-sin tre tascc a oide do
theacht.


Ocus do fhi*ar*f*aigh*set a
muin*n*ter de: ‘cred h-i cúis do dobróin, a
naoimh-clei*righ*’? ‘As mór adb*ar* mo
dob*r*oin’,{folio 221b}
 ar se ‘.i. cluicc eitsechta mh' oide
'*ar*na clos accam’. ‘A Dé
chu*macht*aigh’, ar na cleirigh, & ar an lucht
oibre, ‘as mór an t-iongn*adh* lind, go c-cluinfedh
nech ar in doman cluicc na Romha’. ‘Aitchim-si Día
cu*m*achtach’, ar **Colmán**, ‘go
c-cluine sibh-si, eter cler*igh*, & giolla, &
óccl*aigh*, anní at-cluinim-si. Ocus
leicc*idh* ar bhar n-glunibh sibh’. Ocus do leiccset.


---

p.173



 Ocus ise líon do battar an*n*
.i. deichneabh*ar* & ceithre fichitt &
ceithre c*et*, & ceithre mile. Ocus ní raibhe
acu an tan-sin aonn-duine nach cual*adh* cluicc na Romha.


Ocus at-*conn*cat*ar* cuca an tan-sin
seacht saic *ar* seacht n-assalaibh, & a lán d'
úir na Ro*m*ha in*n*tibh. ‘Acc súd, a
naoimh-cléirigh, a
**Cholmái*n***’, ar na gille,
‘congn*amh* do-chuir th' oide cuccat; & croith ar
fad & ar leithett do reilge, & gach nech
adnaicf*idh*er in*n*te, ní fhaicfe
iff*er*n’. Ocus ro croithedh amal ad-fiadar. Ocus
adub*air*t **Colmán** an tan-si*n*:
‘Bidh tús na reilcce accat-sa, a Dhuinecha; & biodh
a medon accat-sa, a Chuineda. Ocus biodh an reilecc o sin amach ag
Feraibh Ceall & acc feraibh E*renn*’.


Isé fa h-abb i n-Durmaigh an
u*air* nach biodh Colaim Cille 'sa*n* m-baile
.i. Corbmac Ua Liathai*n*. Ocus do-rin*n*ett*ar*
muin*n*ter Durmaighi droch-ni ar
**Cholmán** gan ced do Corbmac; uair isé
ní do-ronsat .i. teacht do ghoid na h-uire; &
tangattar co caisiol na reilcce. Ocus ní dhernsat acht an uir
fa n-esa doibh don taobh amuigh do*n* chaisiol do
bhreith léo. Ocus do moth*aigh*edh sin arnabharach. Ocus
do len **Colmán** *con*a muinntir lorcc na
h-uire go Durmaigh.


Ocus tainicc Col*am* C*ille* don baile
an trath-sin; & isé (áit)
i r-raibhe se an tan-sin, ar in suidhecan re n-abar
suidheac*an* Cholaim Cille an tan-sa. Ocus do benn*aigh*
**Colmán** Eala dó, & do
bái droch-ghen *air* acc bennachadh do, & do
freccair Col*am* Cille{folio 222a}
 sin go genamhail. Ocus ro
fíarf*aigh*: ‘cret cúis do
choir*ighth*e, a **Cholmáin**’? ‘As
mór m' adhbar’, ar **Colmán**,
‘.i. an toircisecht do-chuir m' oide cug*am* d' uir na Romha,
do muin*n*ter sa do techt areir da goid. Ocus, a ghloir do Dia,
ní h-í tarla cucu’.


‘Na h-esccain sin*n*, a chleirigh’,
*ar* Colaim Cille, ‘& do-geb*air* gach
ní fa m-bia do shídh’. ‘Ní dingen
easccai*n*e fort-sa’, ar **Colmán**,
‘óir ni ciontach riom tú. Gidh edh do-ghen esccaine ar
Corbmac ua Liathain. Ocus sirim ar Dia na raibh fer baile no
leth-baile ind E*rinn* go brath da chinedh. Ocus gurab coin
allta íosas a fheoil fo dheiredh’. Ocus adub*air*t
Col*am* *Cille* an tan-si*n*: ‘Madh ail let-sa,
do-gentar an uir d' iodhlacadh tara h-ais’. ‘Ni h-ail’,
*ar* **Colman**, ‘& guidhim Dia go
raibhe bríg úire na Romha duit-si in*n*te o so
amach’.


‘As coir dúin*n*’,
*ar* Col*am* C*ille*, ‘an cás atá
oruin*n* féin d' in*n*isin duit-si’. ‘Caidhe
an cás-sin’? *ar* **Colman**,
‘oír ní fhuil accain*n* neach d*ar*ab
córa duin*n* gach cás bías aguin*n*
d' fiarf*aigh*e na thusa; oir bí tú tri la gacha
seachtmuine *ar* nemh’.


‘Isé cás tarla an*n*’,
*ar* Colam Cille ‘.i. Úanach, deirbhsíur do
mhathar-sa, & mo deirbsiur-sa fein, 'ar m-breith deisi mac do
Mhaol Umha mac Baedain meic Ferg*us*a, meic Conaill
Ghulba*n*, meic Neill N*oi*giall*aigh*;
& do baistesa íad; & tucc*us* Ulltan
ar mhac dibh, & Báíthin


---

p.174


*ar* mac ele. Ocus dob ferr lem nach
m*ar*dáis, acht go f-faghain*n* a milled gan
n*air*e damh féin; óir as clan*n* a
deirbhsiúr & a derbhrath*a***i***r* [15](javascript:footNote('G201000/note015.html')) a n-athair
& a math*air*. Ocus dob áil lem do comhairle-si
do denamh orra’.


‘Atá mo comh*air*le-si ullamh’,
ar **Colman** ‘.i. tab*air* damh-sa da
n-altrom, & da n-oilemai*n* iatt. Ocus dénam
cadach fá c-cend; óir átad da cích
acc*am*-sa, nach raibhe acc naomh romham riamh .i. cioch
lemn*acht*a, & cioch meala; &
do-*bér* doibh-sion íatt’. Ocus tuccadh do
**Cholm*an*** íatt, &
at-b*er*t an laidh and:


{folio 223a}1. 1] Dá chích[16](javascript:footNote('G201000/note016.html')) acc **Colman** Eala,
  
2] Cioch lemhnachta, cioch meala;
  
3] A chioch des do
Bhaoithín ban,
  
4] *Is* a chioch ele d' Ulltan.
2. 5] An fer 'ga ra batt*ar* sin,
  
6] Ara
chom*air*ce dom anmain,
  
7] 'S ar comairce Criost na
c-cland
  
8] Dom chorp ocus dom anam.
3. 9] Fúic me meisi d' Feraibh Ceall,
  
10] An u*air* nach frecc*r*ait me co ten*n*,
  
11] Ocus nach dingnet m' áonach,
  
12] As doiph
féin b*us* fíor-baoghlach.
4. 13] Muna raibh acht aon-ionad ann,
  
14] 'S a
beith tirim im tempall,
  
15] Da t-toirsedh
*air*d-*r*í Fer c-Ceall,
  
16] *Is*
Duinecha gan dícheall,
  
17] Suidhedh Duinecha d*ar*
lind,
  
18] Ar t*ús* 'san ionad tirim.
5. 19] Congnamh Í Duibhgin*n* *accam*,
  
20] Bidh fada bhías a foghnamh;
  
21] Ní mo rach*us* uaim *ar* lár
  
22] An congna*m* tucc Ua Bracai*n*.
6. 23] Tuccsatt da c*ét* loilgheach
lán
  
24] D' ion*n*saighe mo tempuill m*air*,


---

p.175


25] Gurab íad sin do fhogain da*mh*,
  
26] Acca*m* *no* bhiad dom shaoraibh.
7. 27] Tucc*us* doibh-sion da chion*aid*
  
28] Ionad i c-cor*aidh* mo tempuill,
  
29] Gairitt o
leab*adh* na righ,
  
30] Go derbh deimhin gan imsniomh.
1. 31] Tur*us* do-cuadus *s*a sair
  
32] Go Cend Tíre i n-Albanchaibh,
  
33] Ocus da ruccus *s*a lem
  
34] Duineach is Cuimed gan dícheall.
2. 35] An u*air* rangam*ar* in rígh
  
36] Alban *co n*-iom*a*t an gniomh,
  
37] Do
in*n*is ri Alban an cás
  
38] Dúinn go
deimhi*n*, 'sa tuath-bás:
3. 39] ‘Peist nimhe tar c*r*iochaibh cua*i*n’
  
40] ‘As a loch-laind lethain
lion*n*-búain,’
  
41] ‘Ni loiscend tene
í 'gon gail,’
  
42] ‘'S ni gabhan*n*
rin*n* na faobh*air*’.
4. 43] ‘Cúicc duine décc, as derbh
lind,’
  
44] ‘Atá 'sa m-baile-si *ar* do
chin*n*,’
  
45] ‘'Arna m*ar*b*adh* di
gan dail;’
  
46] ‘'S m*araidh* an peist, a
**Cholmain**’.
5. 47] ‘Muirfe meisi daoibh-si an peist’,
  
48] Adub*air*t **Colmán** dá
éis,
  
49] ‘Is roin*n*idh mo chíos gan
ail’
  
50] ‘Eter Albai*n* is Saxanaib’.
{folio 222b}
7. 51] ‘Caocca cos for a tarr tra,’
  
52] ‘Is cáocca ingen
urghrán*n*a,’
  
53] ‘Marb*aidh*
sl*uagh* gach tíre go m-bl*adh*,’
  
54] ‘Acht co teccaitt *da* h-ionnsaigh*eadh*’.
8. 55] ‘Ag súd cuccainn í gan dáil’
  
56] ‘D' ion*n*s*aigh*e *ar*
t-tíre, a **Colmáin**’,
  
57] ‘Maircc cinel ar a b-fuil go m-bhladh’
  
58] ‘D*ar* n-dían-mill*edh*, is
d*ár* m*ar*badh’.
1. 59] Ion*n*saighis **Colmán** an traigh;
  
60] Ion*n*saigis Duinecha go m-báidh,
  
61] 'S da sleigh 'na laimh gan len,
  
62] 'S a cloidemh fada fír-tren.


---

p.176

4. 63] Seallais súas **Colmán** na c-ceall
  
64] *Ar* *air*d-*r*igh nimhe go tend,
  
65] Is tucc*adh* *doib* anúas do
nimh
  
66] Gach ni do smuai*n* 'na menmai*n*.
5. 67] Teilgis Duin*e*cha an t-sleigh caoimh
  
68] A laimh meic an righ,
  
69] Ocus
m*ar*bhth*ar* leis an peist
  
70] Uathmar, aingidh,
aigméil.
6. 71] ‘T*ar* d' ai*n*m si
cuccam an t-sleigh’,
  
72] ‘An cran*n* uasal
iub*air*’,
  
73] ‘Ocus lúbthar lem a cend’;
  
74] ‘As di do-ronas bacha*i*ll’.
7. 75] ‘An áil let-sa, a Duinech*a*
feil’,
  
76] ‘Anos crand do t-sleighe fei*n*’,
  
77] ‘Ocus í 'na bachaill go beacht’,
  
78] ‘A
cíos is a maóraigheacht’?
8. 79] ‘Gion gub ceird do ro-mhac rig’,
  
80] Adub*air*t Duinech*a* co fír,
  
81] ‘do-bér mo shíol duit don dail’,
  
82] ‘Is bed fod díden, a **Cholmáin**’;
  
83] ‘Is tabh*air* do bacha*i*ll dod mháor
féin’
  
84] ‘A b-focc*us* a n-eidircein’.
9. 85] Na cúicc duine décc go derbh,
  
86] Do bí 'san m-baile-si*n* m*ar*b,
  
87] Tucc*us* dóibh uile a n-anmai*n*
  
88] Lem guidhe, lém glan-tsalmuibh.
10. 89] Fu*arus* mainistir on rígh,
  
90] Ó áird-rí Alban go fír,
  
91] Is do roin*n*es mo cáin go m-blaidh
  
92] Eter E*rinn* is Albain.
1. 93] Ticcim an*n*sin d' Feraibh
Ceall,
  
94] Duinecha is Cuinedha go tend,
  
95] Ocus mo
bachall *bán*-oir,
  
96] Ós
íad sin mo mhuint*er* cóir.
2. 97] An tegh as nach fagta acam
  
98] Mo bhachall
'sa tír si trá,
  
99] Ní bía ioth na
bliocht is tigh,
  
100] 'S ni bía 'ga mhac 'na
degh*aid*.


---

p.177

5. 101] Ni bia mac *ar*
slio*cht* ath*ar*{folio 223b}102] Na inghen *ar* sliocht a máth*ar*
  
103] Go brath brath acc Feraibh Ceall,
  
104] Muna raibh cíos na m-bachall.
6. 105] Faccbaim d' Feraib Ceall
b*úd*déin,
  
106] In u*air* nach
dingnet m' áonach fein,
  
107] Gurab *mesa* doibh na dhamh,
  
108] In u*air*
bías sé gan dena*mh*.
7. 109] Ni thiubhra muir a monadh,
  
110] Is
ní tiubhra an tal*amh* toradh;
  
111] Gorta gach
raithe is doigh,
  
112] Teirce bídh ocus édoigh
  
113] Fa crích f-Fer c-Ceall amach,
  
114] O théid
mo bhachall diomd*ach*.
8. 115] No go n-áiremthear, a ch*ar*a,
  
116] Olc ban, is gainemh mara,
  
117] Lionm*air*e nád na losa
  
118] Na míorbhuile móra-sa.
1. 119] Indis-si úai*m* d'
Feraibh Ceall,
  
120] Ocus d' Éilibh gan dícheall,
  
121] In úair nach freccraid mé b*úd*dein
  
122] A b-focc*us* a n-eidircéin,
  
123] Aithn*idh* damh-sa inní bías de,
  
124] Bidh ifrion*n* a n-i*ar*traighe.
2. 125] Gach aon dui*n*e d' Feraib Ceall
  
126] Nach bia dom réir si go tend,
  
127] Guidhim-si an t-áon-Día co fír,
  
128] N*ar* faghait la*cht* a adám cích.Da.
3. 129] Oir is íad a adám cích fein;
  
130] An cathair nemh*dha* fa sceimh,
  
131] Ni treicceabh-sa í gan gó
  
132] *Ar*a b-fuighe mé d' anró.
4. 133] Tri meic Don*n*ch*aid* luaidhes dáil
  
134] Duin*e*cha, Muadh, is Ailleán,
  
135] Na treiccet Í Duibhgin*n* mé
  
136] A b-focc*us* na a n-eidircéin.
5. 137] Is biodh O Gallgan im laimh
  
138] Go brath, is biodh O Braca*i*n;


---

p.178


139] Í Ghrúccain leam-sa gan cleith,
  
140] Ticcit *do*cum mo reilge;
  
141] I Corraccáin lem gan gó,
  
142] Na tréiccet meisi ar anró.Da cích.

 
Ocus a h-aithle na
láidhe-sin do battar na maccaoimh-sin .i. Baoithín
& Ulltan, acc den*amh* a leighin*n* i l-Loind
Eala, oir ba h-e an tres priomh-aonach E*renn* eissem
.i. aon*ach* Taillten, & aonach Cluana meic Nois,
& Lain*n* Eala. Ocus do bhád*ar* buadha
*ar*na maccaomhaibh-sin .i. gach ní da c-cluinedh
Ulltan, do biodh sé aicce do meabh*air*. Ocus gach ni da
n-dentáoi do Bhaoithin, {folio 224a} ní
fosdadh aon-fhocal. Go n-dubhradh an laidh:



> 1. 1] Tri
> h-aonaighe Er*enn* budhéin,
>   
> 2] In*n*isim si
> daoibh fa scceimh,
>   
> 3] Ata a meabhair agam, 's ni gan*n*
>   
> 4] A faisnéis, fios a n-anman*n*.
> 2. 5] Aonach Cluana as uaisle diobh,
>   
> 6] Aónach Taillten laithe in riogh,
>   
> 7] An tres aonach
> m' aonach féin
>   
> 8] A b-facc*us* a
> n-eidircéin.
> 3. 9] Fu*arus* ó aird-ri na *reann*
>   
> 10] Gach aon *n*-duine
> da t-ticc an*n*,
>   
> 11] Cumas a leith-sceoil ar nimh,
>   
> 12] Luach a faicsiona lá m' áon*aigh*.
> 4. 13] Gach aon n-duine do aont*aigh* mé
>   
> 14] An *n*-gach tír *da* f-fuil fan g*r*éin,
>   
> 15] Faccbaim-si doibh da chion*aid*
>   
> 16] Nach faicfit a súile if*er*n.
> 5. 17] O Callraighibh, nach mill dail
>   
> 18] Fam bachaill, go cloin*n* **Colmai*n***,
>   
> 19] Pingin*n* as gach deth*aigh* duit,
>   
> 20] Ocus in torad comhruic.
> 6. 21] Gach ní adub*ar*t ó chianaib,
>   
> 22] In*n*isim do réir riagla;
>   
> 23] Ni chélam *ar* dhuine 'sa crich
>   
> 24] Gurab íatt sin duibh a trí.Tri h-aon*aigh*e.
> 




A h-aithle na laidhe-sin ro buáil **Colmán** Eala a dhalta .i. Baoithín;
& ro imthigh Baoithin reimhe d' éis a bhuailte. Ocus
ro


---

p.179



 len **Colm*án***
é. Ocus t*ar*la lobhrán t*r*uagh
tarr-lomno*cht* dó occan ulaigh l*eth* amuigh don
baile. Ocus do bhennaigh do **Cholmán**. Ocus
adub*air*t fri **Colmá*n***:
‘Iomch*air* ar do mhuin mé, a naoimh cléirigh,
gó t' altóir fein ar gradh Dé’. ‘Inné
nach foghnan*n* duit duine ele dot b*r*eith
an*n*sin’? ar **Colman**. ‘Ní
foghnan*n* idir’, *ar* an lobh*ar*,
‘óir as ferr le Día tú féin do
dénam umhla dó’. ‘Más ferr, as meise
iomchór*us* tú’, ar
**Colmán**. Ocus rucc lais co n-uicce an
altóir e.


Ocus at-b*er*t an truagh fris: ‘Cuir mo
shrón it bheol, a **Cholmain**, ar g*r*adh
Dé; & cuir i m-beind do *cu*bail &
cuir t*ar* in temp*all* amach a m-bia
in*n*te’. Do- roine **Colmán** amal
at-b*er*t an t*ru*agh; {folio 224b}
& do-chuaidh leis an salchar-sin na sróna tar an
temp*all* amach; & in u*air* tainic amach,
issedh fu*air* ina ucht .i. tinde óir, &
sgribend do litreachaib ór*dha* in*n*te tainic on
Trinoid. Ocus do ghabh iongant*us*
**Colmán** 'mun adhbar-sin, & ro
ion*n*to tara ais go luath; & ní fhacadh an
lobh*ar*.


Imth*ús*a Baoithin; iomraiter
aguin*n* do bai ag sechna a leighin*n*, &
do-cuaidh da fholach fon coill ó Laind Eala súas. Ocus
do-chon*n*airc duine ag cur slaite 'na aen*ar*;
& m*ar* do- chuiredh slat, do ticcedh ar cenn slaite
ele da cur m*ar* an c-cédna. Gidh edh do eir*igh*
an tigh lais. Ocus do-chon*n*airc Baoithin inní- sin,
is*edh* as-b*er*t: ‘Da n-dernain*n*-si mo
leigenn mar súd, & lenmai*n* de, as doigh go
m-biadh leígen*n* accam’. Ocus ro fer céoth
mor-fertana an*n* an tan-sin. Ocus do-ch*uaid* Baoithin
d' i*ar*r*aidh* díona fo dhar*aigh*. Ocus
do-chon*nair*c braon ag siledh i n-aon-ionad. Ocus
do-rin*ne* Baoithin locc dia sail isi*n*
ionad-si*n*, & do líon an bráon an locc
an u*air*-si*n*; & adub*air*t Baoithin
an tan-sin: ‘da n-dernain*n*-si mo leighend m*ar*
súd, do biadh leighion*n* agam’; & adubhairt
an laidh:


1. 1] Do bhain*n*ib líontar lathrach,
  
2] Do shlataibh gníter cruin*n*-tech;
  
3] An teghdais as ionmai*n* la Día
  
4] Bidh lia 'sa lia a muin*n*ter.
2. 5] Da n-adhrain*n* dom leighion*n* féin
  
6] A b-focc*us* a n-eidircéin,
  
7] Gidh mion do-génain*n*, d*ar* lind,
  
8] Do biadh agam mo saith leighin*n*.
3. 9] An en-tslat bhen*us* an fear,
  
10] Ocus cuires ar a thegh,
  
11] Ata an teach ag eirge go h-ait,
  
12] Gidh min cu*ir*es an en-tslait.
4. 13] An logán do-rinne mo shal,
  
14] Bídh maith ag Día 's ag **Colmán**,
  
15] As lán gach áon rioth don braon ban,
  
16] É an uiscce 'na con*ar*an.


---

p.180

7. 17] Do-bheirim freit*ech*, re mo lind
  
18] Nach treiccfet-sa mo leigin*n*,
  
19] A b-fuighe me d' ulc de t*r*a,
  
20] Gurab 'ga den*amh* beo-sa.
{folio 225a}
9. 21] Do in*n*is Baoithin b*úd*déin
  
22] Do **Colmán**, da oide fein,
  
23] Tucc se do **Colmán** moid tend,
  
24] Nach sechonadh a leighen*n*.
10. 25] ‘Dia tucc dod munadh, a mheic,’
  
26] ‘Duit an eisiomplair oird*eir*c’,
  
27] Ar **Colman** reidh 'ga frecc*ra*,
  
28] Lan d' f*h*eile is d' fír-eccna.Do.

 
Asa h-aithle sin do-gluais **Colm*án*** Eala roimhe a c-
coin*ne* Mo Chuda. Ocus Mo Chudha 'arna ionnarbadh a Rathain;
& ro ghabh tríd *Feraibh*
Ceall, no go rainic go baile Duin*e*cha meic
Don*n*ch*adha* d' iarr*aidh* bídh
*ar* Duin*e*cha; & fuair sé méid
éiccin bidh. Ocus ba h-é líon batt*ar*
an*n* .i. tri cáocca & tri mile. Ocus fa
h-é biadh tucc Duin*e*cha doibh .i. tri m*air*t,
& tri muighe bain*n*e. Adub*air*t Mo Chuda
g*ur* bo becc leis sin. ‘Masa becc’, ar Duinecha, ‘cuir
do dhon*us* ar a muin’, & at-b*er*t Mo Chuda
an laidh:


1. 1] ‘Cluain da crand’,
  
2] ‘Imbi Duinecha cruaidh-gand’,
  
3] ‘Go raibh
Duinecha gan Cluain’,
  
4] ‘Go raibh Cluain gan
Duin*e*cha ann’;
  
5] ‘Ocus co raibh an tres dith’
  
6] ‘Uaimh fa thrí *ar* Fheraibh Ceall’.
2. 7] Do bí **Colmán** Eala féin
  
8] Acc eist*echt* ríu fo sgeimh,
  
9] Ocus nir bind leis gan cleith,
  
10] Fir Ceall aga n-esccaine.
3. 11] ‘Fagbhaim do Duin*e*cha
uai*m*’
  
12] ‘Beith g*r*aingcíuil
g*r*uam*dha* cruaidh’,
  
13] ‘Faccbai*m*-si doibh da cin*n*-sin’,
  
14] ‘Nach ba meisde da c-coin*n*im’.
4. 15] ‘Fagbaim 'na diaigh d' Feraibh Cell’,
  
16] ‘A m*ar*badh m*ar* mucaibh tall’,
  
17] ‘Fáccbaim-si doibh da cin*n*-sin’,
  
18] ‘A b-fas m*a*r na raithnechaibh’.


---

p.181

7. 19] ‘Fáccbaim *da cinn* doibh b*údh*dein’
  
20] ‘Do muintirDuinecha reidh’,
  
21] ‘Gach duine taobh des   
[*gap: exemplar illegible/extent: 2 syllables*]  
’
  
22]   
[*gap: exemplar illegible/extent: line*]  

  
23] ‘B*ía* gairde a saoghal na cách’,
  
24] ‘Is goma teirce a conach’.
8. 25] ‘Fáccbaim si da mnaibh beith d*r*uit’,
  
26] ‘Ocus fáccbaim dáibh beith báeth’,
  
27] ‘Fáccbaim-si doibh da chion*n* soi*n*’
  
28] ‘*Buaidh *con*aich is buaidh cloin*n*e*’.

{folio 225b}1. 29] Ticc chuca Colaim Cille,
  
30] Flaith fosaidh na firin*n*e,
  
31] Is nír muirneach leis gan cleith (e),
  
32] D' easccaine ar a bhraithre.
2. 33] ‘Cuir an easccaine útt as’,
  
34] Adub*air*t Colam co bras,
  
35] ‘No muirfidher th' iomat naem’
  
36] ‘A b-focc*us* no a n-edarráon’.
3. 37] ‘Guidhim-si aoin-Dia *búd*dein’,
  
38] Adub*air*t Mo Chuda féin,
  
39] ‘N*ar* chuire Dia t*ar*a h-ais’,
  
40] ‘Is ni cu*ir*eabh-sa 'na eccmais’.
4. 41] ‘Os meisi do-chí an rí’,
  
42] Ar Col*am* C*ille* go fír,
  
43] ‘Cuirfet h-í t*ar*a h-ais ana’,
  
44] ‘Is cuirfe **Colmán** Eala’.
5. 45] Colam Cille ocus **Colmán**,
  
46] Mancán, ocus caomh-Odhrán,
  
47] Ocus naoimh Erenn uile,
  
48] Do claochlodh na h-esccaine.
6. 49] Becc n*ar*bh aithr*ech* le M' Cuda
  
50] A n-d*er*na seision *cu*ca,
  
51] An tan do-*con*n*air*c se go m-buaidh
  
52] Naoi*mh* Érenn ag t*echt* go Cluain.Cl*uain*.
1. 53] Gluaisidh Mo Chuda b*úd*dein
  
54] Roimhe 'san oidhche 'na réim,
  
55] No go rainic an fer ócc
  
56] 'San choill i r-roibhe d*ar*og.


---

p.182

4. 57] Sgrechait a lobrain fair fein,
  
58] Sg*r*echait a *mhairtire*
b*ud*dein,
  
59] Ocus fiarf*aigh*it ga t-toigh,
  
60] Cáit a t-taiscdís a leabhair.
5. 61] Cromaidh an d*ar*óg 'na diaigh
  
62] G*us*na naomhaibh tar eis gliadh,
  
63] Is
anaítt uimpe na t*r*uaigh
  
64] Deis a
n-díochuir o Chluai*n*.Cluai*n*.

 
Da mhacaomh
óga batt*ar* iter muint*er*
**Colmai*n*** Eala. Ro fhoirbrett*ar*,
gurbhat sccolócca móra. ‘Cia chan’, *ar* na
chleirigh, ‘g*an* feidhm cráb*aidh* d'
orducc*adh* dona sccolóccaibh út, ar tainic
aóis chráb*aidh* doibh’. ‘Ní
ordaigheab’, ar **Colmán** Eala. ‘Cidh
ón’? ar síatt. ‘Is*edh* so’, ar
**Colmán**, ‘ata leaba fir dibh i
n-if*ur*n; & cidh crab*udh* doneth sé
isin aois út, is éccrab*udh* do- déna i
n-deir*iudh* a shaogail, go m-bá i n-if*ur*n
bías. Ni bhenabh-sa a chuid don t-saogal fair, *ar*
ní {folio 226a} fochraic fil aicce. Ata leaba an
fhir ele i n-nimh; & gion go n-derna sé
crab*udh* 'san aóis útt, do-dhena fadeoigh, go
m-bia for nemh; et reliqua.’


[17](javascript:footNote('G201000/note017.html'))




---

p.183


Betha **M'
Oeog** Fearrna.
--------------------------


 {MS page 132}
Gabhuis rí coigeadh
Con*n*a*cht* dar bhó co*m*ain*m*
Sena, & Eithne a bhai*n*-cheile. Nior ginedh gin mhic
ná inghine úatha. Luighsit do t*r*osgadh go
Drui*m* Lethan f*r*ia h-oighir do fhaghbail; go
b-fhacaidh an ingen aislingthe .i. ré do dhul a m-bél an
righ, & do-con*n*airc an rí maran g-cedna
realta do dhul a m-béol na rioghna; & así
b*r*eath rugadh ar an aislingthe-sin .i. go
n-gei*n*fidhe gin bhuadha eturtha díamadh lan
béoil na n-daoine; & amhail do sheol an realta na
faighe dochum Iosa, go séolfadh an realta-sin an mac-sin
dochu*m* an Spiorada Naoi*m*. Tarla g*ur* bha
torrach an inghen an aghaidh-sin.


Luigh an ingen-so la n-aon a g-carbad go t-tarla
draoi dhi. ‘Fuai*m* carbaid fo rígh-so’, ol
se. Do-chi an dráoi an inghen 'sa charbad ana
h-aon*ur*. ‘Fil mac miorbuilech ad broin*n*’, ol
sé, ‘dia m-bá lan beoil na n-daoi*n*e a
ni*m* & a t-talamh’.


Níor bhó cían iar si*n*
go rug an ingen an mac, & tughadh **M'oeóg** do ain*m* fair;
& ro h-oiledh go h-anoirech a m-Breghmuigh é;
& an áit for*ar* tuismhedh an mac-sin, do an
ráon sol*us*{MS page 133}
 deallraightech o nemh fuirte f*r*ia
ré chian.


Fe*cht* an*n* cuingis Ainmirech
.i. rígh Eiren*n*, geill for
Con*n*a*cht*a, & do-berar **M' Oeog** a n-giallaidheacht dó. Tig
c*r*oidhe & in*n*tin*n* an righ for
ghnúis & deilbh an mhacaoi*m*, oir dob fhollas
dó rath an Spiorada Naoi*m* for **M'oeog**. ‘Eirg do*t*
tigh’, ol an rí, ‘no an sun*n* gan
ghiallaidhea*cht*’. ‘Rachad’, ar **M'oeog**, ‘día léige na
geill oile liom’. Ocus do-beir an righ ced conaire dóibh
maille re ben*n*a*cht*ai*n*; &
t*r*iallaidh gach aon acu dia áit budheisin.


Fea*cht*us do **M'
Oeóg** arao*n* fría h-aoghairibh
dúin an righ, dia b-facad*ur* ocht b-fhaolchoi*n*
do amus forsan t-tréd baoi og **M'
Oeóg**, & doníad u*m*la iona
fhiaghnaisi, & ro fech for a t-t*r*oighe. ‘Is
deoi*n* damh-sa’, ol sé, ‘caora gacha con duib’;
& beirid léo. Tiaghaid na h-aodhairedha do egnach for
**M' Oeogh** do*n* dún;
& tig bui*m*e **M'
Oeog** forsan b-faithche. Gabhais uaman **M' Oeog** aga faicsi*n*, &
guides Día u*m*a fhorta*cht* fuirthe; &
no berar o*cht* g-caoirigh fó dhath &
ion*n*as na g-caorach ugad, & tiaghaid for an
t-tréd; & ní fes cá h-air*m* as a
t-tangad*ur*.{MS page 134}
 Curtar **M'
Óeogh** fría leighen*n* na h-eglaisi
naoi*m*i.


Fea*cht*as do **M'
Oeog** ag iornaighthe for dia*mair* an fhedha go
b-fhacaidh damh allta, & coi*n* 'na lenmhuin, go ro
oiris an damh


---

p.184



 oga. Cuiris **M' Oeog**
ben*n* a bruit tara ben*n*aibh día dio*n*
for na conaibh; & '*ar* t-toighea*cht* doibh ni
fu*air*sid lorg ná amharc fair, no g*ur* imtigh
slan iar si*n* fon b-fiodh.


La n-aon do **M'
*Oeog*** & do deisgiobal oile, dar bó
h-ain*m* Lasairianas, og ernaighthe a m-bun da bhile,
& tro*m*-sherc a cheile léo. ‘A Iosa’, ol
síad, ‘an déoin duit ar n-eidirdhealugadh, no ar
n-oirisemh ag aroile do shior’? Tuiteas bile budheas, &
bile budhthuaidh do*n* dá bhile. ‘Ro foillsighedh ar
n-io*m*sgaradh’, ol síad, ‘tre thuitim na
m-biledh’. Gabais **M' Oeogh**
budhes, & do-ghní cathair oirbhidnech a b-Ferrna;
& gabha*i*s Lassairian*us*
budhthuaigh, & do-ghni cathair a n-Dai*m* Inis.


Laithe n-ao*n* do **M'*oeog*** ag siubhal for Sliabh
Betha, go ro thuit an oighche fair; go ro guidh Día
u*m*a sheoladh forsan g-conair g-cóir. Nior bhó
cían go b-fhacaidh dá ai*n*gel oga{MS page 135}
 glacadh for a lamhaibh, go rugsad don
rig-les h-e. Ocus ro thogaibh c*r*os oirbhidnech
forsa*n* t-tulaig-sin do fhoillsiughadh na miorbhuile-sin.


Laithe do **M'
*Oeog*** f*r*ia taobh Locha h-Eirne, co
b-facaidh ben ana dhail, & lamh-co*m*airt mhór
fuirthe. ‘Mo mac’, ol sí, ‘do baithedh for an loch-so,
& días do lenbaim oile marao*n* f*r*is;
& atai*m*-si & Eoch*aid* a athair
.i. rí an tíre, ag cuartug*u*d nao*m* na
tíre, do faghbhail a fhesa uatha, cía h-air*m* a
b-fuighbhemais a chorp; & asedh is-bertsad
f*r*in*n*, a fhios do fhagbhail
úait-si’. Luigh an ingen & **M' Oeog** docu*m*h an phuirt,
& nir fhion*n*sat cía cúil do*n*
loch iona rabhsad na curpa. ‘A Iosa’, ar **M'oeóg**, ‘Duisg mac na
mná-so damh, & na curpa oile filid
maráo*n* fris’. Ocus do eirigh an mac lásan
m-b*r*eithir-si*n* a b-fiadhnaisi **M'*oeog*** & na
h-ingine. Tigh Eochaidh a athair .i. rí an tire, for an
t-tulaigh, & ro iodhbhair an mac do Día & do
**M' Oeog** a *m*-bith-dilsi.


Luigh **M'
*Oeog*** a m-Breathnaibh go h-air*m* a raibhi
Daibhiod Chille Mui*n*e, an t-esbudh naomtha.


Fe*cht*as do Dhaibhiod gona mhanchaibh for{MS page 136}
 cen*n* chonnaidh, &
ní ro raithigh **M'
*Oeog*** íad. Báoi leab*ur* ana
fhiadhnaisi, og cantai*n* a shalm. Ba di*air*mi
doi*n*en*n* an láoi. Baoi nech
lás*ar* mhiosgais **M'
*Oeog*** forsan t-tulaidh. ‘Eirg’, ol se,
‘& beir *na
óc-damu* ai*m*riata ughad, *nachar iomchuirset* eire ría*m*, lat a
n-deghaidh na manach, & tug oire fortha lat’. Cuires nech
le **M'*oeog***, &
tuadh lais, da fhul*ar*a*m* a cen*n* do tesgadh
do **M'*oeog***. Eirghes
**M' Oeog**, & fágbhus
a leabhar fosgailte fon b-fherthai*n*; & ro
u*m*laighsit na dai*m* dó, & tiaghaid
for dia*m*air an fhedha a g-conair ná ro fhuilngsit
ria*m* roi*m*e dul an*n*; & as soirbh an
t-shlighe-si*n* da gach ao*n* o si*n* a leith.


Ocus cuires an nech-si*n* adubra*mair*
a thuaigh úasa do bualadh


---

p.185


**M' *Oeog***,
& ro lensad a dhi lai*m* an tuadh, & ni ro
fed togbhail ná t*ur*na*m* fuirte. Do
foillsighedh si*n* do Daibhiod, & téid go
h-air*m* a rabhsad, & tiaghaid do*n* chill,
& sgaraid lamha moghaidh frisan t-tuaigh; &
do-geibhid an leab*ur* gan dith gan do*cur* *ar*
ao*n*-litir de.


Laithe do **M'
*Oeog*** ag dul ar cen*n* len*n*a dona
manchaibh, go ro bhris{MS page 137}
 an soitheach, go n-dechaidh an
lion*n* fo lar. Cuirig-siu*m* sighin dia bhais
úasa, go ros-íoc, & do-bheir an lion*n*
dochu*m* na manach.


Ocus do-ber*ar* mac an righ amlabhar ana
dhail for ao*n*-cois, & aon-lai*m* &
áon shuil; & ro imtigh slan dia tigh iar si*n*
la g*r*asaib Dé & **M'
Oeogh**.


Fea*cht* do **M'
*Oeog*** go b-facaidh nech ~~go
b-facaidh nech~~ ana dhail, &
ao*n*-chl*ár* aighthe lais. Cuingis a
f*ur*ta*cht* for **M'
*Oeog*** *ar* dheirc &
t*r*oighe. ‘Siri*m* si ar Dia forta*cht*
fort’, ol **M' *Oeog***;
& tai*n*ic aghaidh & dealb fair mar gach
n-aon oile.


Cuinges **M' Oeog**
for Daibhiot deonughadh toighe*cht*a a n-Eiri*nn*
doridhisi. Ocus iar t-toighe*cht* dó a
n-Éiri*nn*; ‘Cuirigh 'ar g-culaibh me dorighisi’,
ol sé, ‘go h-airm a b-fuil Daibit, go ro fhoillsighe damh
cía bhus an*m*chara damh’; & ni ro fhaomsad
lucht na luinge an t-iompodh. Beires **M'
Oeog** cei*m* as an luing, & siubhlaighes o
tuin*n* go tuin*n*, go t-t*ar*la aingel De
dó. ‘Ni rige a les an*m*ch*ar*a’, ol
sé, ‘acht Iosa; oir ní fuil coir
fort’. T*r*iallas **M'
Oeog** *tar*a ais docu*m* na h-Eiren*n*
doridhisi. Gabh*us* port a n-Iobh Cin*n*sealaigh,
& doni eglas{MS page 138}
 toghaidhe an*n*.


Do bad*ur* dá bha & laogh
lais. Tig an cú allaigh for faithce na cille. ‘In do chuinged
do p*r*oin*n*e for Dhia tige’? for **M' *Oeog***; & do-beir an
laogh dó. ‘Ni tiubhraid na ba luim gin laogh’, ol an
t-aoghaire ‘Eirg si día n-díul’, ol **M' Oeog**, og togbhail a lai*m*e
ós a chion*n*, ‘& do-b*er*aid
loi*m* fort amail laogh’; & do-bheirdis.


Téid sluagh a n-Uaib Cinnsealaigh la
n-ao*n*, & an tír *ar* cui*m*irce
**M' Oeog** ina t*e*ar*m*an*n*. Cuires **M' *Oeog*** tí dia bachaill a
t-ti*m*cheall an bhuair; & anais an sluagh gan dul a
n-diaigh an eallaigh, acht aoi*n*-fer namá dia maithibh,
& fuair bás i*ar* t-tea*cht*
t*ar* an t-tí dó. Ocus ro iompó an sluagh
dia g-*cr*ich fei*n* agá fhaicsi*n* sin;
& ro fhan an buar ag **M'
Oeog**.


Fea*cht*us do rí Ó
g-Cin*n*sealaigh for creich, go t-tarla **M' *Oeog*** dó, &
do-rad almsa dó, & teid dia thigh. Ocus gabha*i*s saoth & galar do*cr*aidh h-e,
g*ur* sgar a spiorad ris, d*ar* lais féin. Do
foillsighedh iofran*n* dó, go n-g*r*eis d'
an*m*an*n*aibh adhuathm*ur*a an*n*; go
t-tug ana*m* diobh tarrang día anail forsan righ, gunas
rug go{MS page 139}
 n-uige a bhéol é, go b-facaidh
an bo*cht* ag c*ur* na deirce do-rad dó a m-beol
na piasda; & nior sguir do


---

p.186



 tarrang an righ, g*ur* chuir an bo*cht* a
bachall *ar* béol na piasda. Duisgis an righ, &
ro in*n*is gach ní ro chon*n*airc. ‘Tabhair
**M' Oeog** cugad’, ol siad,
‘& fogebha fios gach neith uadha’. ‘Is córa
aisder go h-oglach n-Dé’, ol an rí; &
téid go h-air*m* a raibhe **M'
*Oeog***. ‘Ag súd a*n* nech día
t-tugas-*s*a an deirc’, ol an rí,
‘& ra fhuaslaig a craos na piasda mé’. Do-bheir
an rí Ferrna a m-bith-dilsi dó, &
do-rin*n*e eglas oirbin*n*ech an*n*, &
m*air*igh bhéos.


Eagai*n*id a h-aithtreabhtaigh f*r*ia
**M' Oeog** an baile gan
uisge. ‘Tochailt*er* libh bun an bhile ughad’, ol **M' Oeog**, ‘& do-gebtói
tobar an*n*’. Ro ghniad, & ro frith. Ocus gabhais
an s*ru*th for siledh a t-torain*n* ferain*n*
báoi ag nech oile fría taobh an dui*n*.


Ocus do-tigdis ingena an baile f*r*ia a
t-taobh do ion*n*ladh & d' fothradhadh g*us*an
t-tobar do fhoillsigh **M'oeóg**. ‘Na h-ion*n*laidh
an*n*so’, ar **M'
*Oeog***; ‘tob*ar* comnaighthe na manach e,
& ní mna is cnesda *ar*aon
fríu’. ‘Do-denam’, ar{MS page 140}
 síad; ‘lin-*n*e a leth a
n-diaigh ar b-ferain*n*’. Luigh ingean an righ lá
n-áo*n* do*n* tob*ar* día
fothradhadh, g*ur* ro len gainemh & g*r*ian an
tob*air* di. Tig a h-athair go **M'
*Oeog*** do cuingidh forta*cht*a di, &
no bheradh h-é fei*n* a m-bith-dilsi
dó. Doníad samluigh.


Fea*cht*us día n-dechaidh **M' Oeog** don mainisdir do fhios mhanaigh bo
bháoi a t-t*r*eabhlaid. ‘Filid na manaigh uile a
t-t*r*eablaid’, ol an t-ab, ‘& dent*ar*
libh-si a b-f*r*esdal an g-cei*n* beithi
sun*n*’. ‘As tualaing Dia a slanughadh’, ol **M' *Oeog***; & do-ronadh
amlaidh. Teora lá dhoibh oga b-f*r*easdal; &
cuingis an t-ab for **M' Oeog** a
b-fhagbail isna gallraib cedna; & fágb*us*,
gér bha doirbh lais.


Ocus luigh **M'
*Oeog*** go Ferrna, dia b-fhacaidh seisrech go
g-ce*cht* & go n-iaran*n* n-arathair a
toighea*cht* a g-cianaibh cuige; & beiris lais
h-í dia tabh*air*t a n-almsai*n* do ingenaibh
Aodha mic C*air*bre, do bí ag cin*n*ed a m-betha
do Dhia. Go t-tarla bo*cht* dó forsan g-c*onair*,
& ro sir damh for **M'
*Oeog***. Ocus do-b*eir* dó, &
beiris na daim oile go h-air*m* a rabsad na{MS page 141}
 h-ingena. Ocus ni ro fhedsad treabhadh a
n-iongnais an dai*m* adubhra*m*air. Do-chiadh
da*m* ag toighe*cht* as an muir chugtha, &
cuirid an cuing fair; & ro t*r*eabhadh amhail gach
n-damh; & do-thigedh a t-tús gach aon laithe,
& do-teigedh isin muir gach n-aghaid. Teora mí
dó forsan abairt-sin.


Fea*cht*as do **M'
Oeog** go b-facaidh tea*cht*a Daibhit Cille Muine go
h-*air*m a raibhe. ‘Eirg’, ol síad, go
Daibit. ‘Tangad*ur* a tíu-laithe, & beir fair
ria m-bas’. Luig **M'
*Oeog*** a m-B*r*eathnai*m*, &
do-b*eir* co*m*na do Daibiot. ‘Do geallas’, ol
**M' *Oeog***, ‘beith a
n-Eirin*n* dorighisi’. ‘Eirg si’, ol Daibhiot, ‘for
an t-traigh, & gibé an*m*an*n*
egcen*n*ais do-gebhair an*n*, eirg fair, &
b*er*aidh go h-Eirin*n* tú; & cuirfed sa
t' aos cu*m*tha ad deghaidh’. Ocus sgaraid f*r*ia
aroile go m-b*r*on & do-ghailsi, oir ba derbh


---

p.187



 léo a n-eidirdhealughadh t*r*e bhithe. Teid
**M' Oeog** forsan purt, &
do-geibh ain*m*idhe egcen*n*sa an*n* nachar
aithin, & teid fair, & b*er*es go Ferrna h-e.


Ocus doni t*r*osgadh cethracha la &
adhaigh an*n*, amhail do-rin*n*e Iosa &
Elías & Maoisi; & ni ro chuir fain*n*e
na truall*edh* fair.


Fea*cht*us do **M'
*Oeog*** for bru Atha Io*m*dhai*n*,
& bá sen*n*da an tan-sin{MS page 142}
 h-é. Go ro fiarfaidh ar a a carbaid
de: ‘Cia bus bus esbudh a b-Ferrna tar t' eise’? ‘In cedna fer
gebhus an t-ath ugad’, ol sé. Do-chiad buidhen a
g-cen*n* an atha go lamhach & baos*r*adh
léo; & ba cleirigh iad-so*m*. Ocus tig nech
baoth diobh  *ao*m*thus* an atha,
& tig forsan t-tulaigh a raibhi **M'
*Oeog***. ‘A n-aontoigh riut-sa as ail damh-sa
beith’, ol sé. ‘Cia h' ain*m*-si’? ol **M' Oeog**. ‘Mo Ling’, ol sé. Do
ansad arao*n* a b-foch*air* a cheile go bás
**M' Oeog**; & do goiredh
easbudh a b-Ferrna do Mu Li*n*g.


Do-clos do **M'
Oeog** iar si*n* go raibhe b*r*ath*air*
dó a n-geill ag righ O Conaill Gabhra. Luigh go dun an righ,
& ro *con*n*magh* h-é
teora lá & aghaidh a m-beol an dunaidh gan biadh gan
digh. Ocus ro diultadh an giall do tab*air*t dó,
& fúair inghen an righ bás an
adhaidh-sin. Beiris an rioghan a h-inghen lé go h-air*m*
a raibhi **M' Oeog**. ‘Duisg so
damh-sa’, ol sí, ‘oir is tú ro
básaigh’. Tai*n*ig cridhe **M' Oeog** fuirte, & doní
edarguidhe for Día, & do eirigh an ingen; &
ni tainic c*r*idhe an righ for **M'
*Oeog***, & teid aleith easca*in*e do
dhenamh fair. ‘Na h-escai*n* an righ’, ol an
ríghan, ‘acht cuir th' esgai*n*e for an lic n-dimhoir{MS page 143}
 ugad’. ‘Cuiri*m*’, ol **M' Oeog**; & doní di chuid
do*n* lic la breithir an naoi*m*. Gabhais omhan an righ,
& sle*cht*aigh do **M'
*Oeog***, & t*u*c an b*r*aighe
dó; & do-bheir Cluai*n* Claidhmhech a
m-bith-dilsi, & doní **M'
Oeog** eglas anor*ai*c*h* ann, &
fagbhus blogh día naomaibh ag cantain oifice Dé
an*n*; & sg*ar*ais & an ri fria
*ar*oile fo sith & caoin-cho*m*rac.


Fea*cht* do **M'
*Oeog*** og t*r*iall do Chaisiol go ro
oirisid*er* na h-eocha baoi fó a charbad. Ba
ma*cht*nughadh leo-samh sin, go c-cualad*ur* ín
guth ai*n*glighe úasaibh: ‘Ni do Caisil is
déoi*n* do Dhía do dula’, ol sé. ‘Fil
Guaire rí Con*n*a*cht* a treabhlaid a g-Cill Mic
Duach. Eirig si go h-air*m* a b-fhil sé; oir is duit do
dheonaigh Día forta*cht* fair’. Ocus gabh*us*
an carbad an rao*n* go Cill Mic Duach, & ro
thior*m*aigh Deirgh-dherc roi*m*e amhail gach magh. Go
t-tarla dís dóibh, go ro chuinnigsit éolas
fortha. ‘Fedha & criathra uaibh-si go Cill Mic Duach’,
ol siad, ‘& mas do muin*n*tir Día sibh,
reighedh fei*n* an t-slighe daoibh’. ‘Is éidir le
Dia si*n*’, ol **M'
*Oeog***; & doní magh reigh
do*n* c*r*iathraigh, go n-dechad*ur* go Cill Mic
Duach. Ocus do shlanaigh **M' Oeog**
Gúaire{MS page 144}
 la. grasaibh Dé, & do
foillsigh dó beith t*r*iocha bliadhan a righe
Con*n*a*cht*


---

p.188



 go h-iomlan, & téora bliagh*n*a
diobh a t-treabhlaid; & nemh dó iar n-eag a logh a
einigh & a *tr*ocaire.


La n-ao*n* do **Mh'oeog** og
denamh aicce*cht*a do mac leighin*n*, go b-facaidh
d*r*eimire orrdha ag toirnemh f*r*ia a thaobh;
& gabus **M' *Oeog***
an d*r*eimire súas. Ocus *'ar*
t-toighea*cht* do, ro fhiarfaigh an mac leigin*n*
dé, cía conair do-chuaidh. ‘Colam Cille '*ar*
n-egaibh’, ol sé, ‘glóir &
oirmhidi*n* muin*n*tire nimhe ana dhail’, ol
sé, ‘& dia moradh léo do-dhechas-*s*a’.


Laithe n-aon do **M'
Oeog**, go n-dechad*ur* buidhen la ceilg &
amhainsi do cuingidh d*er*ce f*air*. Ocus ro fhagaibhsit
a n-eduighe for dia*m*air & folach; & do
foillsighedh do **M' *Oeog***
sin; & cuiris fios for na h-eduighibh, & do-bheir a
n-almsain íad do bo*cht*aibh oile; &
imthighid-sio*m* ó **M'
*Oeog*** gi*n* ed*ach* gin almsa.


Bran*n*amh mac Echach, ri Laighen do
m*ar*b Sáran*us*, do Laighnibh h-e. ‘Doiligh
liom-sa’, ol **M' Oeog**,
‘cen*n* na m-bo*cht*, & dinighthéoir
na b-fan*n*; & go t-tuite an lam-sin do bhúail
an fior-laith-sin’. Luidh **M'
Oeog** go Ferrna, & téid for fert
B*r*an*n*aim.{MS page 145}
 ‘Eirg suas’, ar se, ‘a
n-ain*m* Iosa, & follamhnaigh do righe’. Tig
Bran*n*amh as an b-fert, & téid
*ar*áon f*r*ia **M'
*Oeog***. ‘Na beir misi ar an saoghal
ab*r*iosg’, ol sé, ‘léig mhé for nemh
anosa’. Doni a fhaoisidi*n* f*r*ia **M' Oeog**, & do-b*eir*
deonughadh dó dul for nemh.


Saranas dona luigh for fert
Bran*n*ai*m* go n-aithrighe n-d*er*bhair,
& go n-díughaire truaigh. Tuitis a lámh de,
amail ro chuin*n*ig **M' Oeog**
roi*m*e sin; & ba maith eisio*m* iar
si*n* no go b-fhuair bás assa h-aithle.


Fea*cht*us do **M'
Oeog** ag c*ur* t-shil éorna, go
t-tai*n*ic oglach for an n-gort. ‘Is dealamh damh-sa’, ol
sé, ‘& atá cíos t*r*om
aga*m* tig*er*na oram; & is ail damh deirc do
fadhbhail’. Ocus do-bheir an eorna do bí 'na u*cht*
dó 'ar n-dena*m* óir di. Beirios leis an
t-ór diá tairbert don rí. ‘Cía o
b-fhuarais an t-ór’? ol an rí. ‘**M' Oeog** dusrad damh’, ol an
t-óglach. ‘Éirghid t-fhiacha lat’, ol an righ,
‘& beir-si an t-ór go **M'
*Oeog***’. Ro chuir **M'
Oeog** an t-ór iona eorna, & ro fhas mar gach
n-eornai*n*.


La n-áo*n* do **M' Oeog** ag denamh egalsa, & ni
b-fhuair sáor día crutughadh. Gó ros
ben*n*aigh lamh dhuine día muin*n*tir,{MS page 146}
 diar bhó h-ain*m* Goban,
& togbhus an eaglas go n-dealbhadhaibh iongantachaibh,
& go n-g*r*esaibh bregha,
n*á*c*h* raibhi samhail di, & ni rugadh
buaidh saoirse*cht*a on Goban-sin fría rei*m*eas.


Fea*cht*us do **M'
*Oeog*** og ion*n*mad a h-abain*n*, go
t-tainic aon f*r*ia dhruim, go ro chuir a dhi
lái*m* f*r*is, go ro fhagaibh an*n*sa
lin*n* dia


---

p.189



 bhathadh. Luigh **M'
*Oeog*** a t-tír iar sin gan taisi for fholt na
erradh dó. ‘Log m' aincridhe damh, a cleirigh’, ol
sé. ‘Is déoin damh-sa Día da
maithio*m*’, ol **M' Oeog**,
‘& muna ab*ar*tha sin, do suighfedh an talamh
tú. Dena aithrighe, oir do-ghebhair bás an cethramhadh
la oníu an*n*sa ghnio*m*
do-rónais’. Ocus do fioradh son.


Laithe n-áon di*ar* ghoid mheirlech
caora do t*r*éd **M'
Oeog**, luigh an meirlech ros-ith an chaora don eglais do
tab*air*t mion*n* in*n*te; og glacadh na
mion*n* do-tigedh cluasa na caorach tara beola amach.


Dia m-baoi nech uasal a Roi*m* Letha a
b-pairithlis, & ni ro fhedsad náoi*m* naid
legha forta*cht* fair; & tainig a
n-Éirin*n* do iarr*aid* **M' Oeog**, iar g-cloiste*cht* a
miorbuile dó; & fu*air* **M' *Oeog*** bas roi*m*e,
& téid si*om* an*n*sa
n-eilit*r*um ionar h-iom{MS page 147}
 curadh **M'
Oeog**, & do-gheibh forta*cht* fó
cedoir do grásaibh De & **M'
*Oeog***.


Do bui nech a t-treablait a Laighnibh
t*r*iocha bliadhan, dia b-fhacaidh fís .i. carbad do
toighea*cht* do nim; cleireach aosda in*n*, &
ban-óg. ‘Can daoibh’? ol an t-oglach. ‘Misi **M' Oeog**’, ol an cléirech,
‘& Brighid sun*n*. Amarach mo laithe-si, &
a n-oirt*u*r laithe Brigidi aníu; &
tangam*air* anúas do moradh gloire Iosa ion*ur*
laithibh fein. Ocus bi-sí ollamh’, ol se, ‘do-ghebhair
bás an tres lá, & do-gebhair an
riogha*cht* nemhda dot an*m*ai*n*’. Luigh an
fer nao*m*tha si*n*, Fion*n*tan a ain*m*,
go Cill D*ar*a a Magh Life .i. reigles la Brighid; &
ro in*n*is don phobal an aisling ad-con*n*airc,
& fu*air* fein bás an treas lá, amhail
ro fhoillsigh **M' Oeog** dó,
& do-choidh dochu*m* ni*m*e.


Ro h-oirnedh Mo Ling ana easbudh a b-Ferrna tar eis
**M' *Oeog***, &
ní teigeadh nech ar bith do shuan a n-i*om*daigh **M' *Oeog***. ‘Tiocfaidh
dio*m*-sa súan do dhenamh in*n*te’, ol Mo
Ling. Teid 'san io*m*daigh, & ro buaidhredh &
ro gallraidhedh h-é, & ni ro fhed súan
in*n*te, no gur guidh **M'
Oeog** go diochra um forta*cht* fair; & do{MS page 148}
 fhuair fó cedoir tre guidhe **M' Oeog** dó. Fagbas Mo Ling an
iomdhaigh, & as-bert nachar diongmhala do duine da mair dul
in*n*te.


Ocus gé do-cuaidh **M' Oeog** for ni*m*, nir sguir dia
mhiorbuilibh a talamh. Óir donithi lá uir, & la
a earradh, & lá thaisibh slanughadh dall, &
bodhar, & bacach, & na n-uile eslai*n*te
arcena. Ocus ge do in*n*si*om*air *ar*áill
do miorbuilibh **M' Oeog**, ní
h-é a n-i*om*lai*n*e do
in*n*siom*air*. An d*ar*a lá do mi Febriairi do-coidh **M'
Oeog** a n-aontaigh aingel & arcaingel, a n-aontoigh
na nao*m* T*r*ionoide .i. Athair, & Mac,
& Spiorad Nao*m*. Amen. FINIT.




---

p.190


{folio 168a}Betha **M'
Áedócc** Ferna.
--------------------------


Do boi
duine uasal saidbir h-i c-Con*nacht*uibh darb ain*m*
Sédna mac Eirc, meic Feradhaigh, meic Fiacrach, meic Amalgaidh,
meic Muiredh*aigh*, meic C*ar*taigh, meic Eirc, meic
Each*ach* meic Colla Uais, meic Each*ach* Doimhlein,
meic Cairpre Lifecair, meic Corpm*ai*c, meic Airt, meic
Cuin*n* C*et*cataigh. Boi ben aicce dar bo
h-ain*m* Eithne; & do shiol Amhalgadha meic
Fiacr*ach* meic Each*ach* Muigmedhoin di-sein. Ni raibhe
oighre meic nó ingheine aca. Do-guidhet*ar* Dia go
diochra duthr*acht*ach fá mhac diongmala d'
fág*hail*, do-gébh*ed*a n-ionad dia
n-eisi. Do-ronadh dércae díáirme, &
t*r*oisgthi, & tredenais leo fan
adb*ar*-sin. Ocus do-guidett*ar* naoimh &
fireoi*n* léo, go f-faghdais a n-athcuinghe on
aóin-Dia.


Batt*ar* a f-fochair a ceile iar sin .i. Setna
& Eithne; & do-*con*nairc Eithne aisling
.i. m*ar* do thuitf*ed* rélta anúas do
nimh ina bel; & do-*con*n*air*c Setna
féin an aisling c*et*na .i. relta do nimh do thuitim i
m-bel a mna. Iar n-eirge doibh do in*n*setar da cheile a
f-facat*ar*. Ocus do in*n*set*tar* an aisling do
daoinibh glioca géir-eolchá. Asedh immorro adubratar
sein ríu. ‘Rélta’, ar síad, ‘do theoraigh
na riogha dochum Criost da adhradh, an tan ruccadh 'san m-Bethil
é. Ocus trésan c-com*ar*rdha c-cedna sin do
foillsighedh daoibh-se, geinfider mac uasal onorach uaibh, &
bidh lán do rath & do grasaibh an Spior*ait*
Naoimh é’. As an*n*san oidhce
c*et*na-si*n* do gein*edh* an nech naomhtha
nert-cum*acht*ach i m-broin*n* a mhath*ar*
.i. **M' Aodhocc**, & as
*ar* an adb*ar*-sin ader*ar* mac na
reltain*n*e ris.


Do-coidh Eithne ina
c*ar*p*at* do dul le toiscc la eiccin asa h-aithle
si*n*, & h-i torrach ar **Mh'
Aodhócc**. Tarla draoi fir-eolach di ar in
slig*edh*. Ocus o 't-chual*aidh*-so toran*n*
& foghar an charpait cuicce, adubhairt: ‘As fo righ reithes
an c*ar*p*a*t-so cuccain*n*; no fo
g*r*asaibh an Spior*ai*t Naoimh’. {folio 168b} Do-chuaid nech aca da fechain cia ro bai an*n*. Ocus
do-*con*n*air*c nac r*aibh*e aoin-nech ele
an*n*, acht Eithne 'na h-aon*ar*. At-b*er*t an
d*r*aoi ria iar sin: ‘Berai si mac maiseach
mor-chum*acht*ach’, *ar* se, ‘b*us* lan do
rath & do ro-grásaibh an Spior*ait* Naoimh’.


Rucc*adh* t*r*a an
mac-sin i n-Inis Brechmaighe for Magh Slecht go sunradach. Ro ba
foll*us* immorro comartha & *air*rdhe
naomthachta ar an naoidhin nemh-urcoidigh sin iarna breith
t*r*e ghras*aibh* an Coimdedh; óir an t-ionad ina
rucc*adh* e, ni raibe easbhaidh soillse do lo no d' oidhce le
h-aimsir fada and.




---

p.191


Ceid-fert **M'
Aodhocc** iarna breith .i. an lec for a ruccadh da baistedh
h-e, no bidis cach asteach & amach aga n-iomluadh uirre
amhail gach n-artrach eile.


Fiort ele d' fiortaibh **M' Oedocc** .i. bacan na bainfighidh baoi
h-i l-laimh Eithne ag breith an leinimh do maidhe cruaidh
coimhfeodhaige cuill do beith fo dhuille & fo dhegh-blath ina
dhecch*aid*, go f-fuil an coll-sin ina cran*n* nuaidhe
nem-*ar*s*aidh* a c-comh*ar*ta an fherta-sin i
n-Inis Brechmaighe fós. Aderatt eol*aigh* na criche
frisan c-coll-sin, an tan cuirter a úir eter braigdib et a
n-iaran*n* i*ar*na cur fo naoi n-aifren*n*aibh,
go n-élait gan fuir*ech* as a h-aithle.


*Con*idh do cuimniucc*adh* na
f-fert-si*n* do-ronadh an laidh-si:


> 1. 1] *A* ceid-fert M' Aedocc na mion*n*
>   
> 2] Da eis go follus fuicfiom;
>   
> 3] A n-airemh as diom dlegar,
>   
> 4] Dligidh fili foillsiugadh.
> 2. 5] Leac *ar*ar baisttedh Aodh ócc,
>   
> 6] An naomh miorbuileach **M' Aodhocc**,
>   
> 7] On purt go 'roile ag rochtain
>   
> 8] Si 'na h-ethar iomlochtaigh.
> 3. 9] Fiort ele da fiortaibh-sin,
>   
> 10] Magh Slecht le h' ath*aidh* d' aimsir
>   
> 11] Do ló 's d' oidhce, ceim coimsi,
>   
> 12] Se uile fa en-shoillsi.
> 4. 13] Cran*n* mna fighi frith istigh,
>   
> 14] I l-laimh Eithne re niodhnaibh;{folio 169a}15] 'Na mhaide coimhféoidhe cuill,
>   
> 16] Beith fo duille úr-álain*n*.
> 5. 17] Ata an coll-sin 'na choll úr,
>   
> 18] As biaidh coidhce gan chlaochludh,
>   
> 19] Go n-dech crioch ar an c-cruinne,
>   
> 20] I n-Inis blaith Brechmaighe.
> 6. 21] Do buadaibh chuill **M' Aedhoicc** moir,
>   
> 22] A uir 'na urchascc eloidh
>   
> 23] Biaidh ag eirge go brath m-becht,
>   
> 24] Tuill*edh* a c-cen*n* a céid-fert.Cét-fert
> 




Ro baistt*edh* t*r*a an
n-oidhe naomhtha nós-oird*er*c sin le crui*m*ter
craibht*ech* caoimh-genmn*aidh*, & le h-aingeal
a fhoircoimhetta iar sin.


---

p.192



 Tuccadh da oilemhai*n* & da altrom d' O
Dubhtaigh e, .i. Dubhtach mac Duibh Da Crioch meic
B*r*enain*n*, *meic
Fergna*, meic Ferg*us*a; óir as é, Dubhtach,
an seis*edh* mac boi ag Dubh Da Crioch, mar derbhas an fili:


> 
> Ocus bói acc tairngire
> **M' Aodocc**, *co
> n*-dub*air*t a*n* l*aid*:1. 1] Se meic Duibh Da C*r*ioch ro clos,
>   
> 2] Dubtach, Doghran drech-solas,
>   
> 3] Maol Bennachtaidh, Murch*ad* mas,
>   
> 4] Guaire, ocus
> Fan*n*an folt-cas.
> 




Ro h-oiledh go diochra duthracht*ach* le h-ua
n-Dubht*aigh*, & leis an c-cuid ele don lucht oilemhna
an lenamh ni ba f*r*iochnam*aigh*e ria aoin-nech ele,
& do-rinnedh a coimhett o gach uile ni
neim-dligt*ech*, ar lasadh & *ar*
soillsiucch*adh* an Spiorta Naoimh go
h-iom*ar*c*ach* an*n*. Tuccs*a*t a
lu*cht* oilemhna .i. a bhuime & a
bhan-coimed*aidh*e tre seirc & tre g*r*adh
tormach & meducc*adh* anma go follus fair, amhail as
bés do buimeadhaibh búidhe & buan-gradha .i. mo
Aodh óg, aga gairm do gnath aca de. *Con*idh airesin ro
len **M' Aodhócc** d'
forain*m* fairseach na h-anmannaib ele.


Ro ba foll*s* *tr*a rath
an Coimdedh cumhachtaigh forsan mac-sin .i. for **M' Aodhócc**, tar macaibh ele a
aimsire. ‘Cían ámh ro bai aga tairngire’. oir do
tairngir an faidh fire .i. Fion*n* mac Cumhaill, cen*n*
fesa & faistine na h-Er*enn*, an tailgen*n*
tocc*aid*he .i. **M' Aodog**
mórdha miorbui*lech*, mac Setna, seal fada &
aims*ir* imcian riana geinem*ain* .i. aims*ir*
fichet righ do rioghaibh Er*enn* .i. o aimsir Airt meic
Cuin*n* Ced-cath*aigh*, go aimsir Ainmire meic Setna,
meic Ferg*us*a Cenn-fada, meic *Con*uill
Gulb*an*, {folio 169b} meic Neill
*Noi*giall*aigh*, 'sa aims*ir* a rucc*adh*
**M' Aodocc**; oir do bái an
fad-sin eter Fhion*n* & eissiumh an tan ro tairngir a
theacht, an tan ro marbh Goll mac Morna Ferna mac Cairill, mac
rígh na n-Deisi Mum*an*; & oglach
gr*a*dha d' Fion*n* eisem.


Ocus aga adhlacadh fo talmai*n* tucc
Fion*n* a ordog fona déd fis, gur foillsicch*edh*
fios fírin*n*each dó ina decch*aid*,
& gur ceil*edh* ainffios fair. ‘D*ar* mo
breithir’, ar se, ‘a Fherna meic Cairill, as mo-ghenar dhuit ro
h-adhlaicedh 'san ionad-sin ar a mhed do cheolanaibh
coimbin*n*e & d' fin*n*-leabhraibh eolcha,
& d' iodb*ar*taibh cuirp an Coimdedh bías os do
cion*n* go dei*redh* domai*n*’.



> 1. 1] Ath Ferna,
>   
> 2] Áit a
> m-bia **M' Aodocc** feabda;
>   
> 3] Aniu cidh iomdha a cuana,
>   
> 4] Bidh iomdha a nualla nemhda.
> 
> 
> ---
> 
> p.193
> 
> 4. 5] Ath Ferna na feorain*n*e,
>   
> 6] Bidh feabhda an fer 'ga m-bia;
>   
> 7] Do-roiset an*n*
> an*m*c*ar*ait;
>   
> 8] Bidh ait ionmain le Dia.
> 5. 9] Do-ria **M'
> Aodhócc** muinterach,
>   
> 10] Maisi greine tre ciotha;
>   
> 11] Do-ria mac na reltain*n*e,
>   
> 12] Relta buadach tre bithi.
> 





> 1. 13] Do-ria **M' Aodhócc** muint*er*ach
>   
> 14] Tar Áth Fionnglaisi Fiaa;
>   
> 15] Bidh tailgion*n* ros toirgeba;
>   
> 16] Bidh sroibh-gion*n* duine Diaa.
> 2. 17] Bidh e an t-ionadh aingli*dhe*,
>   
> 18] A m-bia fian ban i foluc*h*t;
>   
> 19] Do-ria **M' Aodhócc**
> muinterach;
>   
> 20] Mochion rígh d*ar*ab ro-lucht.
> 3. 21] Bidh é an torc tren turc*r*ut*h*ach,
>   
> 22] Bidh e an las*air* bhorr-brátha;
>   
> 23] Do-ria **M' Aodhocc** muinterach;
>   
> 24] Bidh ton*n* t*ar* iol*ar* atha.A
> 




Ro tairngir
t*r*a athair baitsi & buan-creidmhe f-fer
n-Er*enn* .i. nao*mh* Pat*r*aicc, an
naoimh-erlamh c*et*na .i. **M'
Aodhocc** milis-briathrach mor-cumachtach, an tan bói
ag siub*al* droibel & ditreab O m-B*r*iuin
c-cualadh claiscetal coimmbind, comhcub*aid* na n-aingeal {folio 170a} ina foccus, & ceola iomdha iolarda,
& airpeit*edh* ailghen aingl*idh*e, &
nualla nemhda 'ga labhra & 'ga luath-cantai*n*. Ro
fhiarf*aigh*ett*ar* na tri caocca
naoimh-cleir*igh* batt*ar* i f-f*ar*r*adh*
Pat*r*aicc; ‘Cidh *ar* nach anmaid 'san
ion*adh* ina f-fuil nuall & ceol na n-aingel,
& aittreabh & comn*aidh*e do denamh 'san
druim-si ata leth re h-an .i. leith re h-uiscce’.


‘Bidh é si*n* a ain*m* go
brath’, ar Pat*r*aicc ‘.i. Drui*m* Lethan. Acht ata
ní cena; ní duin-*n*e ata a
n-deonucch*adh* anadh an*n*, acht d' Aodh mac Setna
.i. **M' Aedócc** Ferna, naom
miorbuil*ech* mór-cum*acht*ach, cend &
codhnach naomh Leit*h*e Cuinn a
c-coitcin*n*e, & d' Oirghiallaibh .i. do
clan*n*aibh na c-Colla a chinel, & don Breifne
foighenu*s*, oir as in*n*te geinfider é, amhail
atá a t-tuicsi & a t-tairngire, a c-cion*n*
*trichat* bl*iadan* oníu i n-Inis Brechmaighe i
Muigh Slecht Con*n*acht. Ocus as dó atá a n-dan
an t-ionad-so d' aitreab*adh* & d' aitiucchad. Ocus
cidh aidbhseach libh-si an lion cran*n* ata isin drui*m*
attaidh .i. Drui*m* Lethan, ní lía
íad-sein ina órtha & ioman*n*, psalm
& slechtai*n*, almsa & aifriond 


---

p.194



do-gent*ar* an*n* re lind an erlaim uasail ainglich,
& an fireoin fhoirbthi il-cum*acht*aigh, & an
tailgin*n* miodhchuir mór-chraibhthigh .i. **M' Aodhog** mac Setna, & fos ina
decchaid go deiredh domhain’.


Ro bhaistt & ro bhend*aigh*
Pat*r*aicc an baile re **M'
Aodhócc** an*n*sin. Ro fáccaibh rath
& ro-chonach, sobharthan & sonus, soicheall
& saidhbres, buaidh fosaici & fritholma fair,
& a onoir os cach; go n-dub*air*t an rosc:


> 1. 1] Foillsigim fios firinnech
>   
> 2] Daoibh, a cleirchi creidmecha,
>   
> 3] Ó Dhia dúinn do deimhnigedh,
>   
> 4] Ni damh-sa ro deonaighed
>   
> 5] Anmain isin ionad-sa,
>   
> 6] D*r*uim Lethan, nach laimheochur;
> 2. 7] Acht don tailgion*n* tocc*aidh*e,
>   
> 8] Do **Mh' Aodhóg** fial
> aingli*dhe*,
>   
> 9] Cend naomh ocus naomh-erlamh
>   
> 10] Leithe Cuinn rea comhairemh;
>   
> 11] Do shiol Cholla chathbuadhaigh
>   
> 12] Airemh a glun n-genel*aigh*.
> {folio 170b}
> 4. 13] A c-cionn *trichat*
> tren-bl*iadan*,
>   
> 14] Ar Magh Slecht go sunnradhach,
>   
> 15] Geinfidher
> an glan-mac-si*n*,
>   
> 16] Mac rathmar na reltainne.
> 5. 17] Go brath bidh h-é a fhorain*m*-siumh;
>   
> 18] Bennaigi*m*-si an baile-si,
>   
> 19] A m-bía an firen
> foirgli*dhe*,
>   
> 20] Suil tí **M'
> Aodhócc** moir-fertach
>   
> 21] Da cao*m*hna, da chomfurtacht,
>   
> 22] Da coimett, da coisrecc*adh*.
> 6. 23] Biaidh onoir na h-áiti-si
>   
> 24] Ó **Mh' Aodhocc** acc médachadh,
>   
> 25] Go t-tí laithe an luan-brat*h*a;
>   
> 26] Daoibh-si festa foillsighim.Foillsighim
> 




'Ar m-beith do **M' Aodhocc** ina mhaccaomh occ
anarsa*idh* i*ar* si*n*, tainic Ainmire mac
Setna, meic Ferg*us*a Cend-fada, meic *Con*uill Gulban,
meic Neill *Noi*giall*aigh* .i. rí
E*renn*, i n-Uibh Briuin d' faghail giall & braighdedh
uatha, m*ar* fa gnaith-bes ag na rioghaibh & ag na
tigernaibh an tan-sin. Tucc*adh* **M'
Aodhócc** do a m-braighden*us*


---

p.195


 ona
ath*air*.i. ó Shetna mac Eirc, a c-cu*m*a caich,
óir fa fer laidir lánconaigh an Sédna-si*n*.


Acc imt*echt* immorro d' Ainmire ar a ais,
batt*ar* a braighde roimhe 'san slicched. Do
foillsicc*hed* grasa an Sp*iorai*t Naoimh do ri
Er*enn* for **M'
Aodhócc** t*ar* na maccaibh ele. Do raidh an
rí 'arna faicsin sin: ‘As foll*us* foirbhthe
fír-grásamhail an mac-sa .i. **M' Aodhocc**’, ar se; ‘& bidh
eiccen dó beith im fharr*adh*-sa for an
c-cu*air*t righ for a f-fuilim; no, madh ferr lais a leiccen
amach, & dol dó tara ais, do-ghebha a rogha dibh’.


Do raid **M'
Aodhóc** aga cloist*echt* sin: ‘Masa meisi as
ail let do leiccen sáor uait, guidhim tú a
n-onóir na naomh T*r*inoide go leicce na maccaoimh-si
ele saór uait on m-braigden*us* ina
b-fuilet’. ‘Do-geb*ai*r-si an athcuinghe si*n*’,
ar an ri. Do leiccedh doibh uile tion*n*tudh dia t-tigibh iar
sin. Do athain Ainmire e féin do **M'
Aedócc** a n-an*m*c*air*des, oir da tuicc
sé gomadh colaman comhdaingen isi*n* ecclais catoilice
é iar sin, amhail ro comhaill*edh*. Conid h-í
céd-onoir {folio 171a} **M' Aedócc** *con*a
maccaomhaibh an*n*sin, grasaibh an Choimdedh ina coimlenmain.


La da raibe M' Áedhocc ag
cluiche maille f*r*i buachaillibh *ar* fud an
fherain*n*, & sé ag coimhétt caorach a
bhuime, tangat*ar* o*cht* c-coin allta a
n-aoi*n*-fe*cht* cuicce go mín muinterdha,
& síad bocht, anfan*n*, oc*a*rach. Ro
fhech san orra, & adubairt riu: ‘Tocc*baid*
libh’, ol sé, ‘ocht muilt don tred, & ithigh
iad’. Do-rinnett*ar* na coin amhail do ordaigh **M' Aodhocc** doibh, &
do-chuat*ar* fon c-coill; & do ba le buime **M' Aedócc** na
muilt-si*n*. Do-chuat*ar* na buachaill*edh*a don
baile go luath iar sin, & do in*n*isett*ar* do
buime **M' Aedocc** an gniomh-sin.


Do eir*igh* an buime maille le feircc moir go
**M' Aedócc**. Gabais
éccla mór **M'
Aodócc** aga *faic*sin; &
adub*air*t: ‘A Dé na n-uile cum*acht*,
& a Tig*er*na, a Iosa *Criost*, foir &
fort*aigh* oram, oir as at onoir do-ratt*u*sa biad dona
bo*cht*aibh ocaracha’. Do bar foll*us* an uair-sin
ocht muilt dob ionan*n* dath & mét &
cuma risna ced-caorcaibh eter **M'
Aedhócc** & a bhuime. Tangattar go min
muinterdha m*ar* na caorcha ele d' ion*n*saighe an
treda. Ní fidir neach fo nimh o sin alle cait as a t-tangattar
don toiscc-sin; g*ur* h-oird*er*caigedh ainm De
& **M' Aedócc** tresna
miorbuilibh-si*n*.


*Con*idh da derbadh-sin do-rin*n*e
an t-ughdar an laidh-sin:

> 1. 1] La do **M'
> Áedhócc**, fa mor rath,
>   
> 2] Da bhuime ag coimhétt caorach,
>   
> 3] Go f-faca lea taobh acc tea*cht*
>   
> 4] Na h-o*cht* c-coin allta a
> n-aoin-fecht.
> 
> 
> ---
> 
> p.196
> 
> 4. 5] Dona conaibh, cenn a c-cend,
>   
> 6] Gabhais trocaire an t-ailgend;
>   
> 7] Seach na h-ainmin*n*tibh ele
>   
> 8] Siad bocht, deroil, díblidhe.
> 5. 9] ‘Óm buime, ettraibh as ecc,’
>   
> 10] Beir*idh* o*cht* muilt don mhór-tred
>   
> 11] ‘Ar son Dé’, diochra an t-oinech,
>   
> 12] Do raidh **M' Aodhócc** mior-buil*ech*.
> 6. 13] Dith a caorach o 't-cual*aid*
>   
> 14] Buime an erlaimh iol-buadaigh,
>   
> 15] Ferc adbal uirre *ar* a son,
>   
> 16] Rer lion uamhan an t-erlamh.
> 7. 17] Aodh mac Séttna, *ar* nar
> lér lo*cht*,
>   
> 18] Ar Dhia do iarr a furtacht{folio 171b}19] Ar fheircc a bhuime gan mes.
>   
> 20] 'Na h-acch*aid* nir iarr aighnes.
> 8. 21] Do luach einigh Aodha óicc
>   
> 22] Fu*air* tiodlacad on Trínoid;
>   
> 23] Ocht caoir*igh* oile ar áon dath
>   
> 24] Ar cuma na c-ced-caorach.
> 9. 25] Saorthar le cerd na cruinne
>   
> 26] Aod ócc ar feircc a buime;
>   
> 27] Mac Sétna fa treisi atá
>   
> 28] Ag Dia Atha*i*r gach en-la.La.
> 




An tan t*r*a at-con*n*airc ath*air* & math*air*
**M' Aedócc** méd na
n-g*r*as do tiodlaic Dia dó, do-chuir dochum
leigin*n* é, go n-dechaid clú a
c*r*ab*aidh*, & oird*er*cas a foghlama,
a eccna & a aird-leighin*n* co comhcoitchenn fo cach.


La da raibe drong naomthach
nemh-pect*ach* ag guide Dé go dutr*acht*ach fa
foillsiugh*ad* doibh ionad a n-eiseirge, óir dob ail leo
seirbis do den*am*h go duth*rach*tach do Dia
an*n*, tainic an t-aingel da n-ion*n*saigh*ed*,
& do raidh riu dol m*ar*a raibe **M' Aodocc**, & go f-foilseochad
sé doib inad a n-eiseirge. Do-chuatt*ar* san cuicce le
breithir an aingil. Ro fhíarf*aigh* **M' Aodhócc** dibh: ‘An
c-cualab*air* guth cluicc ag toidhe*cht* an*n*so
daoibh’? *ar* se. Adubhratt*ar* san, nach
c-cualatt*ar*. ‘Teccaidh lim-sa, masedh’, *ar*
sé, ‘go f-foillsigher ionad bar n-eiseirge
daoibh’. Do-cuat*ar* lais, & do thecaiscc doibh
m*ar*a m-biadh a n-eiseirgi, g*ur* mairett*ar*
an*n* go h-aimsir a m-bais i m-beth*aid* mio*r*builigh mór-*con*aigh.




---

p.197


La ele do **M' Aedócc** i n-ionad
seicréitt*iuch* ag legad a psalm. Tainic fiadh
c*ur*the comhtuirsech cuice, & gadhair go tinnesnach
aga tafan*n*, & do-rinne comhn*aidhe* h-i
f-fiadhnaisi **M'
Aodhóg**. Do-thuicc **M'
Aodhócc** g*ur*ab ag i*ar*r*aid*
com*air*ce do dénamh dó do bí
sé. Cuiris **M' Aodocc** a
paidrín fo codnaibh an fhiadha. Do lenatt*ar* na
gad*air* an fiadh, & is amlaidh do foillsiged doibh, a
bheith i n-deilb duine. Ocus nir lenatt*ar* na gadhair an
fiadh; gur imt*hig* gan urcoid do denamh dó, {folio 172a} iar c-cur an paidrin de. Gur
mor*a*d*h* ainm Dé & **M' Aedocc** tr*e*sna
miorb*uil*ibh-si*n*.


Do ba compan*ach* da ceile
**M' Aodocc** & Mo Laisi
Daiminsi. T*ar*la doibh beith a b-focair a cele fo bhun da
crand aon do laitibh a*r* Magh Slecht a m-Breifne
*Con*nacht. Battar ag guidhe Dé go duthr*acht*ach
ima fhoillsiucc*adh* doibh 'na f-fochair a ceile no bheittis,
no an b*udh* eiccin doibh dealac*adh* le ceile. Ro
tuittset*ar* na croinn fo bhun a rabatt*ar* an
tan-si*n* .i. cran*n* b*udh*thuaid, &
crand oile b*ud*dhes. An cran*n* immorro fo bun a raibe
Mo Laisi, as e do thuit fo tuaid; & an cran*n* fo bun
a raibhe **M' Aodhócc**, as
é do tuit b*udh*deas.


Adhubhratt*ar* san ain*n*sein: ‘Ata
comhartha ar n-deilighthe an*n*so’, ar siat, ‘'arna
thabhairt duin*n* o Dhia’. ‘Ocus as amlaidh dleghmaitt ne
imt*echt* o ceile, do réir m*ar* do
tuitett*ar* na croin*n* don chur 'sa’, ar **M' Aodhócc**, ‘.i. t*us*a
b*ud*tuaidh, a Mo Laissi, & misi
b*ud*des’. Celeabrais cach da ceile dibh 'na
decch*aid* sin; & tuccatt*ar* pócca go
mín muínterdha da ceile. Teid Mo Laisi go Loch Eirne
b*ud*tuaidh, & cumdaighis ecclas
álain*n* oireghda an*n*
.i. Daimhinis. Téid **M'
Óedhocc** b*ud*des, & cumdaighis ecclas
alain*n*, & cathair onorach ele andsein .i. Ferna
Mór **M' Aodhócc** a
lár Laighen.


Fe*chtus* ele dar baithed
Daimhin mac Cairp*ri*, an Damhargaitt, ~~an*n*sei*n* .i.~~ meic
Each*ach* meic C*r*iomhtain*n* meic Feicc meic
Degh*ad* Duirn, meic Rochadha, meic Colla Foc*r*ich,
meic Each*ach* Doimlen .i. fer calma cum*acht*ach do
Chon*n*achtuibh, & dias lenamh ele ina fochair for
Loch Eirne, ni frit immorro a chorp rea toccbail. Ro shiubhail
*tr*a mathair Daimhin ar morán do naomhaibh
Er*enn* aga i*ar*r*aidh* orra cuirp na lenab d'
fagbail léna n-adhlacadh. Ocus ní fuair an athcuinghe
sin o áon aca. Adub*air*t Mo Laisi Daimhinsi ria: ‘An
isin ionadh-sin’, ar sé, ‘no go t-tí **M' Aodócc** cuccat, oir atá a
fhios agam go f-fuighe se na cuirp útt lea t-toccbail;
& go n-dingne a n-aithbeoucc*adh* tre grasaiph an
Spior*ai*t Naoimh’.


As gerr ina decch*aid* sin an t*r*ath
tainic **M' Aedhocc** da
n-ion*n* {folio 172b} saicch*ed*. Ro
innis an bhen dó gach ní da n-dubhram*ar*,
& do bái ag


---

p.198



 cáoi, & acc toirrsi go
h-iom*ar*cach ina fhiadhnaisi. Gabhais truaighe &
trocaire **M' Aodhócc**
fadeoigh dhi. Do-cuaidh **M'
Aodhócc** 'chum an locha, & do-rin*n*e
urn*aigth*e deithnesach go Dia, g*ur* eirgett*ar*
na leinibh béo o bás go beth*aid* chuicce,
& do fhoccair da maithribh íatt asa h-aithle. Mar
do-*con*n*air*c C*air*p*re* mac
Each*ach* a mhac do dhuscc*adh* a bás,
tucc*us*t*air* é fei*n* & a mhac
a m-bith-dilsi do Dia & do **M'
Aodhócc** go brath, & a shiol; &
sc*r*eapall gacha tighe for naoi *tr*ichait
c*ét* Oirgiall. Ro mor*adh* ain*m*
Dé & **M'
Óedhocc** trítt sin.


*Conidh* da dherb*adh*
sin adub*air*t an file:1. 1] Sccél ele *ar* Aodh d' airidhe,
  
2] Mor rea sccaoiledh a sccela;
  
3] Dob é an faidh re faistine,
  
4] Oighre saor-clan*n*da Setna.
2. 5] D' feraibh naomhta neimh-treithe
  
6] Ticc drong chuicce tre c*air*des,
  
7] Fios ionaid an eiseirge
  
8] Do bí orra 'na ainffios.
3. 9] Tucc a menma *ar* meducch*ad*
  
10] An drong deisccreid*ech* deor*adh*,
  
11] Fód a m-báis gan breccnacadh
  
12] Fu*ar*att*ar* uadha a eolas.
4. 13] Re ceile do caithett*ar*
  
14] A re uile 'san ait-sin,
  
15] Gan iad uaithe d' aitherrach,
  
16] A m-bethadh cennsa craibhtigh.
1. 17] An fiadh cuirthe comthuirsech
  
18] Do-chí cuicce 'sa conair,
  
19] An firén rán ro-cuimsech
  
20] Do-rin*n*e a chaomhna ar conaibh.
1. 21] Crábh*udh* an da criost*aid*e,
  
22] Ca cráb*udh* b*ud*
mó maise?
  
23] Dob é an cadach criochnaighe
  
24] Cadach **M' Aodhocc** le Mo
Laisi.
2. 25] Tucc Dia an doigh a n-dealaighthi
  
26] Na da c-croidhe '*ar* c-c*ur* ceille,
  
27] Do comh*ar*ta cedaighthe
  
28] Tuitim na c-cran*n* o cele.


---

p.199

5. 29] An trath-sin do tuiccett*ar*
  
30] A c-cur *ar*aon o 'roile,
  
31] Druim coidhche do-cuirettar
  
32] Le céle, acht a dá c-croidhe.
6. 33] Ticc Mo Laissi ócc eccn*aidh*e
  
34] Go Daimhinis, Dún Daingen,{folio 173a}35] Teid **M' Aedocc** fial
fec*h*tn*aidh*e
  
36] Go Ferna lan-moir Laighen.
7. 37] Ata fris gach n-aon adb*ar*,
  
38] Gibhe do biadh 'ga n-guidhe
  
39] O Righ nimhe as naomh-talman
  
40] A n-aonta i n-en-ait uile.
8. 41] Mo Laisi do mhuin moir-creidim
  
42] *Ar* Sliabh Betha, bert cabhra,
  
43] Fuair on aingel d' foirighin
  
44] Soillsi 'sa duibh-re dorcha.
1. 45] Mac Cairpre dein, deigh-ceill*igh*,
  
46] Daimhin, n*ar* treth a t-tach*ar*,
  
47] Báitior h-i sruth sein-Eirne,
  
48] As dias ele 'na f*ar*r*adh*.
2. 49] Naoimh Banba do bhinn-fhocl*aibh*
  
50] Guidter lea mathair meir-gil
  
51] An u*air*-si*n*, gerb iom*ar*cach,
  
52] Fa aisecc anma a h-én-mic.
3. 53] Go ranaicc Aodh oirdn*idh*e,
  
54] O naomh ní fhuair a h-iarr*aidh*,
  
55] An fire*n* fial foirccli*dhe*,
  
56] Do coimeitt riamh a riagail.
4. 57] An rioghan fhíal fír-lainneach,
  
58] 'Ar t-taistel iuil is ariuil,
  
59] *Ar* **Mh' Aodócc** mór miorbuil*ech*
  
60] Guilis go tuirs*ech* taidhíur.
5. 61] Gabais t*r*uaighe an t-erlamh-sin
  
62] Fa mnaoi na tuirse truime;
  
63] Do-ghuidh as an
n-ger-gul-sin
  
64] **M'
Aodhócc** fa furt*acht* uirre


---

p.200

8. 65] Mac Cairpre caoimh cath-tréoraigh,
  
66] Daimhin, fa crodha i c-cathaib,
  
67] An trath-si do thathbeoaigh,
  
68] 'Ar m-beith báite le h-ath*aid*.
9. 69] Daimhin an t*r*iath t*r*om-gonach,
  
70] 'Ar n-eirge o bás go beth*aid*,
  
71] Tucc
Clan*n* Colla comramach
  
72] Fa chíos **M' Áedocc** gan mebhail.
10. 73] Screpall gacha h-en-tige
  
74] Do naiscc
*ar* uaislibh Oirgiall
  
75] Do **Mh' Aodócc** saor sheimhidhe
  
76] 'Sa beith coidhce 'ga coimriar.
11. 77] Tucc diultadh don droch-einech,
  
78] Nach tucc ennech ria roi*m*e;
  
79] Ar **Mh' Aodócc** fíal
foighittn*ech*
  
80] Iom*da* sc*r*iobhtha sgel ele.

 
'Ar b-fás
immorro do clu & do caomh-naomht*acht* **Mh' Aodhócc** uile amhlaid sin,
tangatt*ar* daoine iomdha as gach aird d' Eirin*n* do
beith fona smacht & fona riaghail. San*n*taighis
**M' Aedhócc** a thalamh
& a thír {folio 173b} fein d' faccbail,
& dul for teiched ass, óir nírb ail leis beith
fan onoir, & fan airmittin i r-raibe.


Ocus smuainis dol dia oilithre do*n* Roimh,
& d' foghlaim fhesa & eolais an scrioptura diadha go
deithitnech, m*ar* donidis na h-erlaimh & na craibtigh
ele 'san aimsir-si*n*. Is iad-so an lu*cht*
cumain*n* & coimhitt*ech*ta aithrister do dhul
le **M' Oedocc** forsa*n*
mó*r*-tur*us*-sin .i. Caillin craibt*ech*
caoimh-genmn*aidh* o Fhiodhnach Maighe Réin, a oide
foghlama & foircetail fein; & Mo Laisi diadha
deigh-eolach o Dhaiminis; & Ulltan aobhda eccn*aidh*e
o *Ar*d Breacain, óir fa lu*cht* aonta &
aon-chadaigh i n-nim & i t-talmai*n* da cele an
cethr*ar*-sin.


Ocus fos an cethr*ar* cobhsaidh
céill*ech* coccúsach ele, do ba lu*cht*
ruin & ro-thairise aicce tar gach n-áon .i. Cele,
& Aodan o Ferna Móir **M'
Aodhócc**, Faircel*lach* o Druim
Lethai*n*, & Ferg*us* o Ros Inbir. Is iad-sin
an cethr*ar*da t-tug **M'
Aodhocc** taiscc*edh* & coimhétt a
mhór-maithesa, & a mór-*con*aigh, an
fedh ro boi ina beth*aid*; & da t-tucc 


---

p.201



cenn*us* & com*ar*b*us* a cheall
& a caoimh-ecclas, tob*ach* a chiosa & a
chana i n-oigre*cht* dia eis, gurab iatt-si*n* leth ar
leth fa lu*cht* ruin & ro-coccair, & fa lucht
cur*aigh* & caom-*ar*traigh don erlamh
óghdha urnaigt*ech* acc fáccbáil na
h-Er*enn* dó.


O rangatt*ar* an buiden
craibt*ech* caomh-naomh-sin go Roimh, do-rin*n*e Dia
fiort firin*n*each foll*us* da foillsiucc*adh* do
cach .i. cluicc an baile do búain uatha féin gan
cuidiucc*adh* o dhaoinibh acht an t-aoin-Dia
uile-cum*acht*ach aga dénamh. Tainic iongant*us*
mór, & machtnucch*ad* menman, &
criothnucch*ad* croidhe do cach go coitcend isin c-cathraigh
dona h-airrdenaibh naomhtha-sin do-clos doibh, go f-fuaratt*ar*
fiossccel fadheoigh, m*ar* do dherb fer ionaid Pett*air*
& Poil crabhadh & creidemh na druinge deg-naomh-sin
tainic a h-Er*ind*.


Ro h-oirdnedh leis tri*ar* dibh ina
n-escopaibh urdalta '*ar*na n-derb*adh* o dhaoinibh,
& '*ar*na t-togha on Trínoid, &
'*ar*na ceducch*ad* {folio 174a} on
Coimdhe caidh cum*acht*ach .i. **M'
Áedócc** miorbuil*ech*,
milis-b*r*iatra*ch*, & Mo Laisi moir-fertach,
macánta, & Caillin craibtech, credal. As don
tur*us*-sin fúair **M'
Aodhócc** moir-fertach da thiodhlacadh
tocc*aidh*e on Trinoid, '*ar*na faccbáil ina
fiadhnaisi for altóir Pett*air* h-i Roimh,
'*ar*na t-toirb*eirt* do nimh trena naomhtacht, amhail
fuair **M' Aodhócc** andsin
.i. an brec **M' Aedhócc**, an
se*acht*madh mion*n* da mhion*n*aibh, &
an bhachall Branduibh; amail as-b*er*t an fili:


> 1. 1] Brec **M' Áodhócc** do maigh nimhe
>   
> 2] Fuair an t-erlamh oirdn*idh*e,
>   
> 3] 'S do fu*air* an m-bachaill m-Brandaibh
>   
> 4] *On* stuaigh ra-chaim reltand*aigh*.
> 




Bliadai*n* comhlan dona
cleircibh don cur-sin isin Roimh maraon ag foghlaim eccna &
eolais an scrioptura diadha do neoch rangat*ar* a les,
& acc fagháil onóra, & oirmittne
cadais, & cum*acht* on b-papa, *con*a cleir,
& *con*a cardionalaibh. Ceileabrait da ceile
*ar* c-cengal a c-cu*m*ain*n* & a
c-comaonta go h-iomcub*aid* re 'roile, i*ar*na
n-daingniucc*adh* i n-dinite & i n-onóir
móir & i n-degh-ordaibh o fhior ionaid De for talamh
go rangatt*ar* fo clú creidmhe &
crab*aidh* & cumh*acht* tara n-ais go
h-Er*inn*, da n-ionaduibh féin leth *ar* leth.


Do-chúalaidh Aodh Dubh mac
Fergna meic Ferg*us*a .i. ri O m-Bríuin na ferta
iolardha sin aga n-den*am* ag **M'
Aedhóg** & an onúir & an
airmittin adhbal fuair isin Roimh, & an da
tiodhlac*adh* ána oirderca fu*air* in*n*te
.i. an brec & an bachall. Tainicc cuige go coimhdiochra,
& troisccis go ro-umhal ris im aitherrach deilbhe &
dénma d' fágail o Día do, oír fa
doidhealbhdha eisiumh gusa*n* u*air*-sin. 


---

p.202



Tucc*us*tair **M'
Aedócc** cend Aodha fona cochall don cur-sin. Ro codail
immorro Aod fo cochall **M'
Aodócc** isin ionad-sin, & isi dealbh tug fair
.i. dealbh Aódhain mic Eign*igh* an t-aoinnech fa
h-aille d' feraibh Er*enn* ria aimsir.


Ro baistedh iar sin h-é a c-Coill na c-Cros
ag Ath Airm; & as on crosadh & on
coimhsigniucc*adh* do-rin*n*e ar an righ
ainmnight*er* {folio 174b} an t-ionad-sin
.i. Coill na c-Cros, & Ath Airm, o arm & o
earr*adh* an righ an fedh do bái 'ga bhaistt*edh*
& 'ga bhennach*ad* do ben*adh* de, a
m-bith-dílsi do Dia & do **Mh'
Aedhócc**. Tucc*adh* immorro Aodh Fin*n*
d' ain*m* f*air*. Tucc san screapall gacha tighe do
**M' Aodhócc** fana
cum*acht*uibh do luach a baiste, & tucc é
féin go brath a m-bith-dílsi do Dhia & do
**Mh' Aedócc**; & gan
athgabhail tuaithe no cin*idh* donté do shiol Aodha
Fin*n* do-bheradh a mainchine na a mór-thogha o **Mh' Aodóg** go brath. Óir gach
plaigh, & gach cocc*adh*, & gach dith daoine
da t-tainic, & da t-tiucfa, for Úibh Briuin,
& for Breifneachaibh, as tre easccai*n*e &
tre fír-diomdha **M'
Aodóg** 'mó mhainchine & 'mo mor-togha
do chur uadha, & tre chur a ciosca*n*a for c-cula
tainic.


Ise so immorro luach baiste Aodha
Fin*n* do **M' Aodhóg**
ó Ibh Bríuin .i. screpall as gach tigh do **Mh'aodog** gacha bliadna; each &
earr*adh* gach righ, & gach ban-rioghna;
err*adh* & tlacht gacha taoisigh & gacha
mná táoisigh, bó adhastair as gach creich o gach
Breifneach o Drui*m* Cliabh go Cenan*nus*; ainmidhe as
gach seilbh do comh*ar*ba **M'
Aodhócc**; serrach as gach groigh; muc as gach
crú; caora as gach tret; m*ar*t gacha feile **M' Aodhócc**; cáor
iarai*n*n ó gach gobha don tempall mór;
cu*airt* cáscc & nodlacc do mhanchaibh
& do mhaoraibh **M'
Aodhócc**; tús suidhighthe i tigh n-ola;
t*ús* cocc*air* & co*mair*le;
& an céd-chorn i n-am ola an *n*-gach tigh i
m-bia duine do muinntir **M'
Aodhócc**; & gan sith do dhenamh i n-Uibh
Briuin gan com*ar*ba **M'
Aodócc** aga denamh, & aga
h-eachtucch*ad*, & diombuaidh siodha orra munab
amhlaidh do-gént*ar*.


Dalta ó com*ar*ba **M' Aodhócc** i n-dalt*us* do
righ Breifne, & an dalta-sin do frestal do biadh, &
d' edach, & d' eccna, i n-onoir **M'
Aodhócc**, goma h-eolach a leighen*n* &
a lain-eccna é; oír ní dlighend mac righ no
taoisigh, brucchadh {folio 175a} no biataigh, o
gabh*us* forba no feran*n* chuicce, gan dalta o **M' Aodhócc** do beith aicce;
& fos dlicch*id* rí Ó m-Briuin inghen
comh*ar*ba **M' Aodócc**
do tab*air*t d' fior, & crodh &
tion*n*sgra do tab*air*t lé. Failte do chur re
comarba **M' Áedog** da mhionca
da f-faicfi é; & tu*arus*tal amhail gach
m-brucc*aidh* o ríoghraidh Breifne do cumd*ach*
ecclaisi & tempuill **M'
Aedhóig** i n-gach áit i m-bia.


Each & earr*adh* righ Breifne an
lá rioghf*aidh*er é do thab*air*t do
muinntir **M' Aodhog**, no deich
m*ar*cc, no fiche bó. An bhrec **M' Aodócc**


---

p.203



 do chur timcell an righ, & a c*ur* a
slanaibh fair im chert do dhénamh eter gach n-aon, d'
anffan*n* & do tré*n*. A cur fós
a t-t*ús* gacha catha & gacha comlain*n*
ria m-Breifneacaibh, & tea*cht* deisiol ina
t-timceall, & tillfid slán. Falach sroil &
nobla óir don bhric fós dia cumhd*ach* an tan
ricfes a les, o riogaibh & o maccaibh riogh &
taois*ech*. An ri féin do tea*cht* an lá
*ar*nam*ar*ach d' eís a ríoghtha go
D*r*uim Lethan, no go Cuillín na f-Fer le
h-off*r*ail, & ni h-eccail leis an rígh teidm
na gal*ar* g*us*an teidm n-deigenach. Do-gheib fod
saoghail abh*us*, & flaithes Dé tall fadeoigh
do chion*n* comhaill gach n-eithe da n-dubhram*ar*. Ocus
fós as ar an righ féin ata tabhach cíosa
& cána **M'
Aodhóg** o bhecc go mór ar fedh a thire
& a ticcernais.


Sccéla & miorbuile **M' Aedocc** d' in*n*isin, &
d' foillsiucc*adh* da gach aon dona h-úaislibh ó
mhuin*n*tir **M' Aodhog**. Muna
f-fagbaid immorro an cíos-sin tri troisccte do denamh for Ibh
Briuin. An céd-troscc*adh* i n-Druim Lethan isin recles
mór; an d*ar*a trosccadh for Leic na Nemand
m*ar*a n-gnathaicch*ed* **M'
Aodocc** feisin sle*cht*ain & figill do denamh
maille le sior-urn*aighth*e; an tres *tr*oscc*adh*
 i Cuillin na b-Fer, .i. Ros Inbhir, uair as an*n* as mó eistes Dia 
& **M' Aodhocc** guidhe gach aoin dia
muin*n*tir; & an bhrec d' impod tuaithbel orra as a
h-aithle. Giorra saoghail gan t-sechna, & ifrion*n* da
gach (áon) tuilles an esccaine. Ocus an
diombuaidh c*ét*na for muin*n*ter **M' Aodócc** muna n-i*ar*raitt
an cíos-si*n* gacha bl*iadn*a. {folio 175b} Da n-dernt*ar* comh*ar*badha &
aircin*n*igh **M'
Aodhócc** do reir le Breifneacaibh, & gan an
esccaine do thuill*edh*, da rabhait naoimh Er*enn* da
n-esccaine, ní h-eccal doibh íatt.


Is amlaidh so riogth*ar* ri
Breifne .i. da com*ar*ba decc **M'
Aodhócc** do te*cht* 'na thimcell, &
prosesium do den*am* doibh .i. O
F*air*ceall*aigh* & O Ferg*us*a O
Seal*baigh* & O Con*n*achtaigh &
Magechrain Ó Dubhtaigh & O Duibhgennain & O
Caiside; com*ar*ba Caillin, & com*ar*ba
Crui*m*t*ir* Fraoch, & comharba espuicc
Fion*n*con. Ocus íad-sein do thecht ina
thimcell. Tabr*adh* an sámhadh-sin a n-aoin-fecht
onóir d' Ó Dubhtaigh & d' fior a ionaid dia
éis .i. oide **M'
Aodócc** eisein; & tabr*adh* O
Duphtaigh slat do righ B*r*eifne a n-onoir **M' Aodócc**. An t-slat-sin do buain
do choll **M' Aodócc** a
Seisccin*n* U*air*beoil i l-Laignibh .i. Dísert
**M' Aodócc** ain*m* an
ionaid.


Tabrad an rí a each & a
earr*adh* do muin*n*tir **M'
Aodhócc**, no anní adub*r*am*ar*
gottrasta *a*ra son. Trian na culaigheach sin d' Úa
n-Dubt*aigh* a n-onoir a oilemhna & a alt*r*oma
ar **M' Aodog**, & d' fior a
ionaid, & an da t-trian ele don t-samadh c*et*na
adubram*ar*. Ní rí immorro, & ní
taois*ech* an tí nach oirdnighter amlaidh sin.




---

p.204


*Con*i*dh* do cuimningh*ad* & do
derb*adh* gach n-eithe da n- dubramar do-ronadh an
laidh-sin:1. 1] Cios **M'
Oadhócc** gan meracadh
  
2] 'Na diaidh *ar* aicme Fergna
  
3] Go brath *ar* a m-bennach*ad*
  
4] Naisccis Aodh Dubh go derbhtha.
2. 5] Cuingis Aodh Dubh doidhealbhda
  
6] *Ar* **M' Aodhocc**, fa
mór tuiccsi,
  
7] Da dítten ar doimenma,
  
8] Buaidh n-deilbhe t*ar* gach n-duine.
3. 9] Tucc dó **M'Aodocc** muinterach
  
10] A rogha deilbhe *ar* domhan,
  
11] Nír bí an aisc*idh* airbernach,
  
12] As nemh fadeoigh gan doch*ar*.
4. 13] Así roccha rucc*us*tair
  
14] Aodh, t*ar* eccosc gach en fir
  
15] Dealbh an fhir caoimh cruthamail,
  
16] Dárbh ainm Aodhán mac Eignigh.
5. 17] Tucc Aodh ócc gan anumla
  
18] Suan ar an rígh go ro-trom,{folio 176a}19] Ni frith dealbh b*ud* dathamla
  
20] 'Ar n-éirghe d' Aodh on cochall.
6. 21] An uair-sin do h-ain*m*nigedh
  
22] Le **M' Aedocc** gan locht labra,
  
23] Ar Aodh Dubh gur daingnigedh
  
24] Aodh Fion*n* d' aithearr*uch* anma.
1. 25] Baister Aodh Fion*n*
fíor-sochr*aidh*
  
26] Ag Ath Airm le h-Aodh ele,
  
27] Mac Fergna moir mion-cobhsaidh
  
28] Nír bhaist aon
nao*m*h riamh roimhe.
2. 29] Luach a bhaiste on Breifn*ech* sin,
  
30] Do ba luach é gan ion*n*sa,
  
31] Sgrepall ar
gach aon n-deth*aigh*
  
32] Fuair **M' Aodócc** on Aodh
Fhion*n*-sa,
3. 33] O Chenann*us* comhsochr*aidh*,
  
34] 'S ó Droichet Atha d' aon-laimh,
  
35] Go Drobaois
n-gil gorm-s*r*oth*aigh*,
  
36] 'S co Cnoc
lan-oirderc L*aoghain*.




---

p.205


1. 37] Earr*adh* gach
righ ro-crodha,
  
38] 'S gach taoisigh go t-tren-feidm,
  
39] Tosach gach cuirn comola,
  
40] Is ainmidhe as gach ein t-seilb,
2. 41] Dlegar daibh a daingnechad;
  
42] Mart as gach creich da creachaibh,
  
43] Mart ele le h-ainmneach*ad*
  
44] Im feil **M' Aedócc** gan meabhail.
3. 45] Ofrail gacha h-en-gobhan*n*
  
46] I c-crich Breifne na m-bocc-magh,
  
47] Cáor iarain*n* gan eccomt*r*om,
  
48] Cuairt cascc ocus cu*air*t nodlacc.
4. 49] O **Mh'aodócc** sheimh
síor-aointeach
  
50] Dliget clan*n* Fergna
dan*air*,
  
51] Eter righ is righ-taois*ech*,
  
52] Dalta do gnáth do gabhail.
5. 53] Dlighid dib an dalta-so
  
54] Biadh is
édach is eccna;
  
55] **M'
Aodhócc**, asé an dalta son,
  
56] Foirfes orra i n-am decra.
6. 57] Clan*n* ingen Í Faircellaigh,
  
58] Is h-Í Ferg*us*a fhechtnaigh,
  
59] D' onóir dona h-aird-cellaibh,
  
60] Dligitt a n-urnaidm d' feraibh.
1. 61] Da fer decc do deig-feraibh,
  
62] Is a c-congnamh le ceile,
  
63] Do duthc*us* na
n-deig-fer soi*n*
  
64] Tea*cht* do riogadh righ
Breifne.
2. 65] Ó Ferg*us*a, O Fairceallaigh,
  
66] O Duibhgennán, O Dubtaigh,
  
67] O Sealbhaigh an sailm-cettl*aidh*,
  
68] Is Ó Con*n*acht*aigh* cundail,
  
69] Ó Caiside cairdemhail,
  
70] Cleir*ech* an leighin*n* Luchair.


---

p.206

5. {folio 176b}71] O Rodachain ro-bladach,
  
72] O Treabair nar tuill tendal,
  
73] Mac Eth*ig*en comramach,
  
74] Maguibhne ocus Magechran.
6. 75] Neach go brath do Breifneacaibh
  
76] Ni rí tre*n*, is ní taois*ech*,
  
77] Go m-be an cuire cleireach si*n*
  
78] 'Ga n-oirdnedh uile a n-aoin-fe*cht*.
1. 79] Dligid d' eís a n-oirdnigh si*n*
  
80] Síol Fergna na slegh slim-teand
  
81] An bhrec fhertach oirdeirc sin
  
82] Do chur fo tri 'na t-timcell.
2. 83] Don bric-sin do h-ainmnigedh
  
84] A cur a c-cor go h-emech,
  
85] Gan eccóir, gan aindligedh
  
86] Do denamh doibh ar einneach.
3. 87] Buaidh nagha rea innisin
  
88] Ar rioghr*aidh* aicme Fhergna,
  
89] Do buadaibh na brice-sin
  
90] A cur a t-tús gach tennta.
4. 91] D' fuil Fhergna as dal dioghbala
  
92] Fa gan **M' Aodócc** do min-
réir,
  
93] Gan comall a cíoscana
  
94] 'S gan dul fa úir an fhiréin.
5. 95] Gach olc, is gach ainicin
  
96] Da t-tainic, is da t-tiocfa
  
97] Do cloin*n* Fergna d' airidhe,
  
98] Diomdha **M' Aodhócc**
fo- dera.
6. 99] Siol Fergna gan moir-chreidhim
  
100] Dligitt do gnath a géir-ioc;
  
101] Do **M' Aodocc** an moir-leighin*n*
  
102] Atad uile fa ein-cíos.Cíos.

 
'Ar c-cengal & 'ar c-comdaingniucc*adh* a ciosa & a
chomhonóra do M' Áodhóg for Aodh f-Fion*n*
mac Fergna, *con*a cinedh & *con*a
clan*n*maicne 'na dhegh*aid*, *ar* a bhaistedh
& ar a bhuan-choiserccadh ag Ath Airm, m*ar* do
raidhem*ar* romhain*n*, luidh roimhe go Druim


---

p.207



 Lethain ar aslach & ar impide an aird-riogh
.i. Aodha Finn, & fós ar comhairle & ar
comhfurailemh righ & righ-thaois*ech* Ó
m-Bríuin, & caich a c-coitchinde, eter íseal
& uasal, eter laoch & cleireach.


Fothaigis & fír-bennaighis an
t-ionad-sin as a h-aithle, amhail do bái a f-fioguir &
a f-faistine ó aimsir Patt*r*aicc
p*r*iom-apstail, 'g*ár* thairngir sem **M' Aodócc** móir-fertach
triocha bliadhain riana ghein, & riana
gnath-coi*m*p*er*t; gur baist Pat*r*aicc,
& gur bhenn*aigh* an baile-sin re t-tea*cht*
do*n* érlamh {folio 177a} da
ion*n*saicched, 'arna faccbail don ard-apstol ina oircill gan
áitiucc*adh*. G*ur*ab é Pat*r*aicc
prim-eccn*aidh* tucc Druim Letan d' ain*m* *ar*
an ait-si*n*, *ar* a beith leth fri h-an .i. fri
h-uiscce, oirfa D*r*uim Leith a ain*m* o tús.


Tainic tra **M'
Aedhócc** ar lorcc tairngire an tailgin*n* go
D*r*uim Letan, m*ar* do luaidem*ar*
romhain*n*, 'ar foirbtiucch*ad* a áoisi,
& a aimsire, '*ar* metucch*ad* a fhert
& a ard-míorbuil*edh*, '*ar*
n-oirdhercucc*adh* a crab*aidh* & a
caoim-bés, a eccna & a iol-cumacht, a derce &
a degh-oibre, bennaigis & bith-cumhdaighis an baile-sin,
cóirghis a cluidh & a caoimh-reilge, toimhsis
& tóirnis a temp*ull* & a
caoimh-eccalsa, cumais & caomh-fuaighis benda &
bodhainge a ben*n*-cob*ar*, eter cloich &
claraib, & comhaidme, aithighis a tighe & a
thecchdaisi; ordaighis a sruithe & a sámaidh, oirdnis
& onóraighis a áos uird &
oiffrin*n*, oibre & umhaloitte, &
aird-leigin*n* & eccna, fri sioladh creidmhe
& crab*aidh*, fri cantain psalm & psaltrach,
fri ceileabr*adh* na cánóíne coimdeta,
& fri biath*a*d aoidedh &
adhailccn*ech*, dámh & deor*adh*,
anbfann & en*ert*, & fri gach ele rangus a
les i t-tuaith & i n-ecclais i n-aoin-fe*cht*.


Faccbais rath cleire & com*ar*badh,
rath sónais & soichill, rath failti &
fiadaighthe go brath for an m-baile, amhail ata isi*n*
sen-focal .i. failte Er*enn* Drui*m* Letan. Ocus
bói ath*aid* i n-Drui*m* Lethan amhlaidh
si*n* 'ga frecur & 'ga foghnamh, go t-tainic for a
menm*ain* imteacht a h-Er*inn* os íseal, do
sechna & d' iomghabail na h-onora & an ard-cadais
bói ag cach 'na comhair.


Do-chualaidh t*r*a Aodh
Fion*n* mac Fergna .i. ri Breifne, **M'
Aodhócc** do beith ag imt*echt* a h-Ibh
Bríuin; & o 't-cual*aid*, bói aga
toirmescc uime, óir nir miadh & nir maisi lais a
athair baiste & bennaigthi, & tucc rogha dealbha
& démna go foll*us* fair, do scc*aradh*
fris, daigh nír maith leis nach ina tír, na ina talamh
féin do biadh a comn*aidh*e & a comhaitreab. Do
raidh **M' Aodog** riss {folio 177b} iar sin: ‘Leicc damh-sa imtecht gan anadh,
gan í*ar*mhór*acht* uait’, ar se,
‘& fogheba caidreabh & cumhsanadh i tigh nimhe
ón Choimd*edh*’, ar se, ‘do chom*aidh* dia
chion*n*’. Nír faomh immorro Aodh Fion*n*
imtecht do leiccen dó da déoin. Gidh edh do
treor*aigh* an Trinoid tara ced san 


---

p.208



 
&
tara cum*acht*uibh **M' Aodog**
go crich Laigen go lán-folaight*ech*, & assein
i m-Bretain, d' ionns*aigh*e easp*oic* naomhtha boi
innte .i. Dáuidh Cille Muine; & boi aims*ir*
imcian ina fharr*adh* and.


Laithe n-aon dia raibhe **M' Aodhocc** ag radh a leigin*n*
laimh risan mainistir amuigh, tanaicc procadóir
mhainist*r*each Dauit 'na dhochum maille le feircc móir,
& do raidh ris: ‘Eircc, a droch-duine’, ar se, ‘a
n-diaigh na m-brath*ar* isin coill*idh*’; *ar*
cenn *con*naigh do-chuat*ar* na braithre deiredh na
h-oidhche an la-sin. Ni raibe dano a fhios-si*n* ag **M' Aodhóg**, & da m-beith,
do-rach*ad* ina n-diaigh gan furáilemh. Bói
immorro fuath mor ag an b-procadoir *ar* **M' Aodhócc**, gan adbar, gan
fochan*n*. Faccbais immorro **M'
Aodog** a leabh*ar* oslaicthi an u*ai*r-sin le
h-anbuain imteachta a n-diaigh caich.


Tucc an t-occlach dá dhamh
dhás*acht*acha dhocennsaighthi da
ion*n*s*aigh*e, & do-raidh ris a c-cur fon
c-c*ar*t*aidh*, & dol fon c-coill *ar*
cend con*n*aigh. Ar ulca re **M'
Aedocc** do-rinne an procadoir gach ní
dibh-si*n*. Ocus comhluath do ghlac **M' Aodhócc** na doimh, do
bhatt*ar* min móir-cen*n*sa ó fhurailemh
an *ar*d-naoimh orra; do-chuir fon c-c*ar*t*aidh*
íatt asa h-aithle. Do len **M'
Aodhocc** na braithre iar si*n*, & gan acht
aon-lenamh immaille fris.


Bói dano móin mór, maoth,
ro-bocc, ro-aimhreidh, 'san athgoirit roimhe ar an slicchidh,
& timcheall mor aice. *Adubairt an lenamh fri **M' Aodhocc***: ‘Do ba mor an
athgoiritt dúin*n*, da roichmís t*ar*san
mónaigh, óir as gerr go roichfemís na
braithre’. Do raidh **M' Aodocc**
risan lenamh iar sin: ‘Dena do roscc & do croidhe do
chomh*ar*tucch*ad* on Sp*irut* Naomh, &
o fioghuir na croiche césta, & do-chife tú
cumh*acht*a {folio 178a} Criost go h-athlamh it
fiadhnaisi’. Ro impo **M' Aodog**
na doimh & an chairt an tan-sin dochum na mona. Do-roine Dia
slighe sochair shior-blaith, & conair cobsaidh coimhreidh
tresan mon*aidh* maoith mong-bhuig do **M' Áedog** & da
damhaibh. Maraidh an t-slige-sin fós, do cuimniug*adh*
na mór-miorbhal-sin **M'
Aodhog**, go t-téid a t-tarbha & a
móir-les do dhaoinib & do damhaibh o sin
anuas. Rangatt*ar* i*ar sin* mara rabatta*r* na
braithre, '*ar* t-tab*airt* gloire &
buidhechais do Dia.


Gach ní immorro da n-derna an procatoir do
d*r*och-méin ar **M'
Aodóg**, do fhoillsigh Día do Dhauit eisem,
& do foillsigh Dia do Dauit m*ar* tucc an procattoir
ar **M' Aodhog** a leabh*ar* d'
fagbáil oslaicthe amuigh ag an múr. Tainic doinenn
& falc fertana an uair-sin ann; &
do-*con*n*air*c Dauit leab*ar* **M' Aodhog** oslaiccthi, & ge
do-*con*n*air*c, do léicc dó amhail do
bí. Gidh ed do chuimnigh arís an leabh*ar* do
beith oslaicthi, & do-cuaidh da fhoiridin, &
fu*air* tirim trén-cumhdaighthe 


---

p.209



 iar sin
é, gan dith litre no líne, & gan braon d'
uiscce no d' fertain an aieoir do buain ris.


M*ar* do-*con*nairc Dauit a*n*
miorbal (mó*r*) sin, do
léicc don leabh*ar* m*ar* do bái,
& do-ch*uaid* féin m*ar* a
rabhatt*ar* na deiscip*uil*, go traigh an m*ar*a,
doigh as laimh risan muir atá Ceall Muine. Do-chuaidh go h-airm
i r-raibhe **M' Aodhocc**, &
adub*air*t ris: ‘Cidh 'már faccbais do
leabh*ar* oslaicthe’, *ar* sé, ‘ag imtecht
duit les na damhaibh *ar* madai*n* a c-coin*n*e
caich fon c-coill le h-agh*aid* na baistighe & na
doinin*n*e’? M*ar* do-*con*n*air*c
**M' Aodhócc** sin, do
léicc a ghlúine re lár go h-umhal
urra*m*ach d' aithméula a leabh*air* d'
fáccbáil oslaiccthe; & do raidh gurab deithbhir
do-la 'na diaigh siumh ar cenn con*n*aigh tucc air a
fháccbháil.


Ní dhubairt dano Dauith lé **M' Aodhócc** eírge do dhenamh,
acht do-ch*uaid* i n-diaigh na m-brath*ar*. Tiagait
isteach leth ar leth .i. Dauit & na braithre. Ro indis an
lenamh doibh 'na degh*aidh* gach ní t*ar*la doibh
i*a*r n-imthea*cht* don coill, & m*ar*
fu*ar*utt*ar* an t-slighe reidh ro-tirim isi*n*
mon*aidh* {folio 178b} tre miorbuilibh **M'
Áedhócc**. Fiarf*aigh*is Dauit cait
irraibhe **M'
Aedhóg**. Adubratt*ar* cach go coitcenn nach
facat*ar* é, ó do-luigh ar an traigh a
b-fiadnaisi Dauit, 'ar f-faghail sccel a leab*air*
dó. Do-cuiredh d*r*ong do mhaithibh na
c-cleir*ech* *ar* cenn **Mh'aodhog** go traigh an m*ara*,
& tuccatt*ar* leo é ón traigh. Tainic an
lán mór-adbal m*ar*a 'na múraibh
& 'na mór-tolcaiph gach taoibh ina thimcell, acht an
ait ina raibhe féin, & nir urcoidigh aon-ní
dó. Ro in*n*is immorro esp*oc* Dauit gach
miorbaile da n-dérna Dia tré **M' Aodhócc**; tuc Dauit spreccadh
& c*ur*sachadh go minic ar an b-procadoir tréna
míbésuibh *ar* **M'
Aodhog**. Ro mor*adh* ain*m* Dé
& **M' Aodog** tresna
miorbuilibh-sin.


Do Bretnaigh an fer c*et*na
.i. an procadóir, **M'
Aodhocc** do m*ar*b*adh* lá eile
tré thnuth & tre fhormat. Do-chuir se fon c-coill
é & mog*aidh* on tuaith leis do buain
chonn*aigh*. Do furáil an procadóir *ar*
an occl*ach* **M'
Aodhócc** do m*ar*bhadh, & do gheall
cennach dó da chion*n* sin. Ocus '*ar* n-dol fon
c-coill doibh, do chrom **M' Aodhog**
ar mhaide da togbháil. Do toccaibh an t-occlach a lamha frisan
tuaigh do bualadh **Mh'
Aodóg**. Tainic do chumachtuibh an Choimdedh gur
lenatt*ar* lamha an óccl*aigh* don tuaigh,
*co* *nar* f*ét* a n-gluas*acht* na
a n-gnath-luam*air*e*cht*. Ro adaimh an t-occlach a
choir go h-ullamh an*n*sin, & tainic d'
iarr*aidh* maithemhnais ar serbhont*aidh*e Dé go
diocra ina decchaid sin .i. ar **Mh'
Aodócc**.


'Arna faicsin si*n* do **M' Aodhóg**, cuiris a
urn*aigth*e go Dia go diograis*ech*. Tainic t*r*a
don urn*aighth*e si*n* gur fuaslaiccedh lamha an
óccl*aigh* on cuibhr*iuch* & on crapall
a rabhatt*ar*. Teid an fer-sin go luath don bhaile, &
do in*n*is anní-sin da gach duine da t-tarla
dó. 'Ar 


---

p.210



 f-foillsiucch*ad* an sceoil-sin do
Dauit, ro eir*igh* ar colbha a leaptha, & do-cuir
leth-brócc air, & do-chuaidh go luath d'
ion*n*saigh*ed* na coill*ed*h a c-coin*n*e
**M' Aodhog**. M*ar*
do-con*n*catt*ar* na braithre é acc imtecht
cos-lomnacht, do lenatt*ar* {folio 179a} go
h-ullamh a maighistir. Tainic **M'
Aodocc** 'na coin*ne* go sruth do bí a n-gar don
baile. Adub*air*t Dauit lena deiscioplaibh acca
faicsi*n*: ‘Tiacchaidh uaim fós’, ar se; oir
do-*con*nairc Dauit sl*uaga* aingel i n-uirtimcheall
**M' Aedhócc** isin
aít-sin.


M*ar* d*o-con*nairc **M' Aodog** Dauit ag fuir*ech* fris,
do reth go ro-luath m*ar*a raibhe & do
uml*aigh* dó. Ata cros isin ionad-sin do
com*ar*r*tha*a c-cattaigh & a c-comhaonta le
ceile. Tuccat*ar* grasa & ger-guidhe do Dia na n-dul
dibhlinibh, & do-chuatt*ar* don baile leth ar
leth. Imderccais Dauit an procattóir go h-adbal a f-fiadhnaisi
caich don cur-sin. Adub*air*t **M'
Aodhócc**: ‘A maighistir ionmui*n*, na
bí aga chertucc*adh*, óir ceirteoch*aid*
Dia é, m*ar* as lór, uair do-geba bás
bith-oban*n*, & oid*edh* eccosmail, &
ni bia fios a adhnacail ag aoin-nech *ar* talmai*n*,
acht acc Dia na n-dul’. Tarla don occlach m*ar* do tairrngir
**M' Aodóg**, bás
oban*n* eccub*aidh*, & gan fios a écca
ina a adhnacail ag aon-duine. Ocus ro mor*adh* ain*m* De
& **M'
Áodhócc** de sin.


La ele cuir*edh* **M' Aodhócc** ar cen*n*
soidhtigh lenda dia tab*air*t leis don mainistir; &
acc gabháil dó laimh le glen*n* grainemhail
gnath-dhom*an* do bái ar an slighidh roimhe, do thuit an
chairt ina raibhe an soidht*ech*, & do
thuitett*ar* na doimh fon c-c*ar*t*aidh* fri
h-all uathmar-gran*n*a. C*uir*is **M' Aodóg** comh*ar*tha na
croiche cesta etorra & an t-all. '*Ar*
togb*áil* a laimhe a n-airde don erlamh, nír
urchoidigh aoin ní dona da*m*aibh, & nir
bris*edh* an chairt; & nir doirt*edh* braon don
lion*n*; & ro moradh ain*m* De &
**M' Aodocc** trit sin.


Do bi mac ag righ Bretan, &
se dall, bodhar, bacach. O 't-cualatt*ar* a chairde &
a lu*cht* oilemhna **M'
Aodhócc** do denamh na míorbal {folio 179b} mór sin, do-chuirett*ar* an mac dia
ion*n*saigh*ed*; & do-guidett*ar*
é ima shlánucch*ad*. Do-guidhedh immorro ona
maigistir go mór é .i. o Dáuit. Do-rin*n*e
dano **M' Aodog** urn*aighth*e
go diochra dochum n-Dé, gur slánaicch*ed* go
h-ullamh an t-ócc-mac ona ainmib da éis
si*n*. Tuccattar cairde an leinimh budech*us* mór
do Día & do **M'
Aodhóg** de sin; gur mór*adh*
ain*m* De & **M'
Aodhóg** tresna miorbuilibh-si*n* do-ronadh ar
mac righ Bretan.


Do bi neach ele i m-Bretnaibh
'gá raibhe a acch*aid*, na h-áon-clár
uile, gan súil, gan sróin, & do bí
m*ar* si*n* aga breith. Ruccadh go **M' Aodhócc** é da
leicches. 'Ar n-guidhe De do **Mh'
Aodóg** ar a son do slanaighed é fo cettoir, go
tangatt*ar* a suile & a srón ina n-ionadhaibh
iomchuibhde fein fadeoigh; & ro móradh ain*m*
De & **M' Aodog** de sin.




---

p.211


Tangatt*ar*
Saxan*aigh* uair ele i m-Bretnaibh, sluagh mór
doáirme. Do cruin*n*igett*ar* Brethnaigh ar a
c-cion*n*, & do-cuirettar tea*cht*a go Dauit da
rádha ris, **M' Aodog** do chur
cuca do ben*n*ucc*adh* a sluaigh, & do
coisreccadh a c-catha. Do-cuaidh **M'
Aodhog** *ar* furailemh Dauit mara rabatt*ar*
Bretnaigh, & íatt féin &
Saxan*aigh* ar acch*aid* a ceile. Ni rabatt*ar*
Bretn*aigh* lion catha i n-acch*aid* na
Saxan*ach*. Do-guidh t*r*a **M'
Aodóg** ar son na m-Bretnach, gur teichett*ar*
Saxanaigh iar sin, & do lenatt*ar* Bretn*aigh*
iatt, go rabatt*ar* seacht laithe na seachtmuine aga
m*ar*b*adh* & acca muccnech*ad*;
& nir tuit aon duine do Brethnaibh lé Saxancaibh
*ar* fedh na h-aimsire sin tre grasaibh Dé, &
tre miorbuilibh **M'
Aodhócc**. Co nach tainic aoin-nech do Saxancaibh don
Bretain an fedh do bi **M'
Aodhóg** in*n*te i*ar*
b-foillsiucc*adh* na miorbal-si*n*. Ocus ro
mor*adh* ain*m* Dé & **M' Aodóg** de si*n*.


{folio 180a} Do bi
nech ele i m-Bretnaibh, & do tion*n*scain se **M' Aodhócc** do mhealladh, oir do
fhuráil ar a muin*n*tir a breith cuicce, & a
radha go raibhe féin dall, bod*har*. Do raidh **M' Aodhocc** '*ar* n-aithne a
cheilcce: ‘Do bi do righe & do ro-flaithes *ar* do
chum*us*’, ar se, ‘no gur brethnaighis na tiodhlaicthi
tucc Día duit do ceilt. Ocus o do-ronaisi an
m-bréicc-si*n*, beir-si amhail adubhradais go h-aimsir
do bhais’; & ro comhaill*edh* sin. Ro
mor*adh* ain*m* Dé & **M' Aodhócc** de sin. Is iomdha dano
miorbuile & moir-f*er*ta do-rin*n*e Dia a
n-onóir **Mh' Aodog** i
m-Bretnaibh nach airmither an*n*so do sechna an
emheltais. *Con*idh airesi*n* ro faccaibh an
tughd*ar* iad g*an* a n-in*n*isi*n*.


A h-aithle gach a n-derna **M' Aodhocc** do miorbuilibh i m-Bretain,
gabhais ced aga oide .i. Dauit Cille Muine, & do
tion*n*sgain te*cht* tara ais go h-Er*inn* maille
lea dheiscioplaibh. '*Ar* n-dol dó a b-focc*us*
trachta na h-Er*enn* do-*con*n*airc* sladaighthi
do lettaobh na slicch*ed*, & siad ag slad &
ag m*ar*b*adh* oilitr*ech* & áosa
eccruaidh, no bíodh acc siub*al* o ionad go
h-ionad. Adub*airt* **M'
Aodocc** lea muin*n*tir: ‘Déinem deithnes d'
ion*n*saighe na n-oilitr*ech*’, ar se. Do bhen a
clocc gan fuir*ech* don chur-sin, go c-cuala tigerna na
n-gadaighedh e: ‘As guth cluicc fir diadha degh-craibhthigh so’,
*ar* sé, ‘& as uime bhen*us* a clocc
da fhurail orai*n*-ne gan an gniomh-so do dhenamh’. Do
sccuirett*ar* dona h-oilithrech*aibh* i*ar*
si*n*.


Is amhlaidh do bhí an fer-sin dob ferr aca
ina duine saidhbir *sár*-cum*acht*ach, &
móran maoine & maithesa for a cum*us*
.i. Dio*m*a mac Fion*n*tain, meic Branain, meic
Cendlach*an*, meic Armara, meic Nax*air*, meic
Foth*aid*, meic Each*ach* Laim-deircc, meic Meisin Corb,


---

p.212



 meic *Con*cubh*air* Abhratruaidh, meic
Fin*n* Filedh, meic Rosa R*uaid*, meic Ferg*us*a
Fairrge. 'Ar t-te*cht* *tr*a do **M' Aodhóg** a c-comhfocc*us*
doibh, cuiris Dioma {folio 180b} duine dia
muin*n*tir ar a cend. Ro iomch*air* an fer-si*n*
**M' Aodhog** *ar* a
mhui*n* as a luing, & rucc lais m*ar*a raibhe a
ticcerna é. Do-rin*n*e aithr*igh*e adbal iar sin,
& tucc feron*n* i n-ofrail do Dia & do
**M' Aedog** go brath. Is an*n*
ata an feron*n*-sin isin ran*n* tes d' Er*inn* re
n-ab*air*ther h-*Úi*
Cen*n*seal*aigh*, & do-roine ecclas
an*n* .i. *Ard* Ladhran*n*, & tucc an
neoch adubhram*ar* .i. Dioma é féin, maille lea
chenel, & lena caoimh-feran*n* do Dia & do
**M' Aodhócc**.


La eiccin iar sin da raibhe **M' Aodhócc** laimh risan muir,
& a bhrait*r*e ina fhochair an*n*; &
adub*air*t friu: ‘As aithr*ech* lem gan a
fhi*ar*f*aigh*e do mo maigistir .i. do Dauit, cia an
t-ath*air* faoisittne do biadh accam ind Er*inn*’. Do
tion*n*sgnatt*ar* a deiscip*uil* long do
dheisiucc*adh* dó, & imtecht leis an
toiscc-sin. Gidh edh do bi eccla na m*ar*a go mór
orra. Téid **M'
Aodhócc** dochum na m*ar*a, & dob ail
leis dol gan luing i m-Bretnaibh dochum an mhaigistir aga raibhe.


Tainic an t-aingel da ion*n*s*aigh*e,
& adub*air*t ris: ‘As borb a n-d*er*nais’,
ar sé. ‘Ní ó bhurba dob áil damh a
denamh, acht tre cu*m*achtaibh Dé’, bh*ar*
**M' Aodóg**. Adub*air*t
an t-aingel: ‘Ní h-eicc*in* duit ath*air*
faoisittne ele d' i*ar*r*aidh* acht Dia na n-dul,
óir tuicc*idh* sé rún &
deirriti*us* gach duine. Gidh edh mad ail duit fiadnaisi d'
fág*ail* ar th' faoisittin & ar do
coccús, biodh Mo Lua mac Oiche d' ath*air* faoisitne
accat’. Do iompó **M'
Aodócc** t*ar*a ais, & do-cuaid isin
tir re n-ab*ar* I Chein*n*sel*aigh*, isin
feran*n* le raiter *Ard* Lad*r*and; &
m*ar* do shuidh isin ionad re n-ab*ar*t*ar*
Acchél, do cuimnigh se *ar* an c-clocc do dermaitt i
m-Bretnaibh. Ocus an tan do h-a mith*ig* a bhuain dó
*do*-*con*n*air*c **M' Aodhócc** laimh ris
h-e. Tucc*us*tair **M'
Aedóg** {folio 181a} buidechas
mór & moladh do Dia tritt sin.


La da raibhe **M' Aodhocc** ar t*r*aigh an
m*ar*a roi*n*nes iter Muimhneachaibh &
Laighneachaibh (.i.) h-Úi Cendsealaigh
& na Deisi, dob ail leis an traigh d' imthecht dochum na
n-Déisi, & do bí se *ar* each maille
lena deisciplaiph. Boi gabhal ‘mara’ rompa ar an imghittis longa
& lan-*ar*t*r*aighe. Dob áil lena
muin*n*tir tuirling da n-eachuibh, óir nír
saoileatt*ar* go f-f*ét*fadais imthe*cht*
gan *ar*t*r*ach 'san ionad-sin. Adub*air*t
**M' Aodóg**: ‘Leiccidh na
h-eich ar a n-acch*aid* féin ar siubhal’, *ar*
sé, ‘óir féd*edh* Día an muir do
tracchadh*adh* & do thiormucc*adh*
dúin*n*’, *ar*
sé. Do-rin*n*ett*ar* san amlaidh sin 'ar c-cur an
do-th*cus*a go daingen i n-Día; *co
n*-dechat*ar* na h-eich ga*n* a n-ingne do
fhliuch*ad* isin muír mór-thond*ach*,
amhail b*udh* talamh tiri*m*, nó ród
ro-réidh ele í. *Co n*-dechat*ar* 'san
athgoirit amhlaidh sin isna Déisibh.




---

p.213


Cumhdaigis **M'
Aodhócc** ecclas isin ionad-sin re n-ab*ar*thar
Disert n-Dáirbre, & bói aims*ir* fhada
an*n*sin maille lea dheiscioplaibh. Bátt*ar*
dá bha & aon-laogh an*n*sin ag na
braithribh. Bói **M'
Aodhóg** laithe n-áon an*n* ina
aon*ar* isticch ina sealla. Do-*conn*airc na coin
all*aidh* da ion*n*s*aigh*e; batt*ar* go
mín muin*n*terda ag (*techt*) 'na thimceall. Do thuig **M' Aodhócc** gurab acc
iarr*aidh* bídh do bhatt*ar*. Taínic a
thro*caire* forra; tucc an laogh doibh, & do
ráidh ría a ithe. An tan *tr*a tainic bean do
bhleoghan na m-bó tráth nóna, do shir an laogh do
léiccen chuca. Do raidh **M'
Aodhócc** ria: ‘Na bí aga iarr*aidh*,
óir tucc*us*a dona *con*aibh allta é’.


Adub*air*t brath*air* dona braithribh:
‘Cion*nus* fétfaidher na ba do bleoghan, &
gan a laogh aca’? Adub*air*t **M'
Aodocc** risan m-brath*air*: ‘D*r*uid
cug*um* do chend’, ar sé, ‘go m-bennaigin*n*
é; óir an tan do-chífitt na ba h-é,
do-béraitt a m-bain*n*e go h-umhal orramach’. As
m*ar* sin immorro do bí, an tan at-cíttis na ba
cend an bhrath*ar*, do bídis 'ga lighe go
lán-obann, & do-beirdís a m-bain*n*e
amhlaidh sin. {folio 181b} As minic doniodh **M' Aodocc** na miorb*aile*-sin .i. an
tan do muirf*idh*e laogh, cenn an tí do-rachad do
bleoghan na m-bó do benducc*adh*, go
t-tab*r*atais a m-bain*ne* m*ar*
do-chíttis h-e.


*Con*idh da dherb*adh*
at-be*rt* an fili amlaidh:1. 1] Toiscc **M' Aodhócc** i t- tír m-Bretan,
  
2] Toiscc da lentar lea laoidhedh,
  
3] A clú ó sin fa shéla,
  
4] Dúal na sccela do sccaoiledh.
2. 5] A mescc na n-erlamh uile
  
6] **M' Aodhócc** fa duine derbhtha,
  
7] Don dá dhamh díana, díuide,
  
8] Doní doimh ciuine cennsa.
3. 9] Scáoilte lé báistigh m-braon-móir
  
10] Leabh*ar* **M' Aodóg** gan bine,
  
11] Nocha dherna dó an dile
  
12] Easb*aidh* líne no litre.
4. 13] Gion gur slige ag cach ria*m*h roimhe,
  
14] Si ag cách oile 'na h-oilbéim,
  
15] Trésan món*aidh* ruaidh ro-bhuicc
  
16] Do-rin*n*e *con*air coimhréidh.
1. 17] Dá laimh as tuagh an túata
  
18] Do cengladh uadha a n-áoin-feacht,
  
19] Da bhallaibh n*ar* fhét én-chor,
  
20] Gur fhóir an t-erlamh aointeach.


---

p.214

4. 21] Bás an phrocadóir
pheacthaigh,
  
22] M*ar* do chedaigh an cleirech,
  
23] D' feircc le **M' Aodocc** go minic;
  
24] A bhás nír fhidir enneach.
1. 25] Na dhoimh is cairt na corma
  
26] Risan aill n-dorcha n-domhain
  
27] Do thuitset uile a
n-aoin-f*echt*,
  
28] M*air*cc d*ar*
caoimhthech an chon*air*.
  
29] Cuirther leis crois da
c-Coimhde,
  
30] Go n-derna an Coimdhe a c-cobh*air*.
1. 31] Mac rígh Bretan gan baoth-glór
  
32] Foiris **M' Aodócc** na manach;
  
33] Tri h-ainmhe n*ar* féd d' folach,
  
34] Do bhí dall, bodh*ar*, bacach.
1. 35] Neach ainmheach 'sa*n* crich cedna,
  
36] Gerr an térma go t-terna,
  
37] Nír chuir c*air*de ar a chabhair,
  
38] *I*s é 'sa acch*aid* 'na h-en-clar.
1. 39] Buidhne Bretan gan míognáoi
  
40] Tre guidhe an fhíor-naoi*m*h etail
  
41] Cuirit ár i n-gach achadh
  
42] *Ar* shluagh Saxan le sechtmain.
1. 43] Neach do raidh mar cóir
ceilece,
  
44] Dó nír f-ferr de 'mun a*n*
soi*n*,
  
45] Beith bodh*ar*, dall; ger dhuiligh,
  
46] Go brath do fhuirigh amhlaidh.
1. 47] 'Ar t-te*cht* tar ais go h-Éirin*n*
  
48] Don náomh, fa gér-ghrin*n* guidhe,{folio 182a}49] Bás na n-oilitr*ech* n-écc*r*uaid
  
50] Do bhac i n-en-uair uile.
1. 51] A clocc fadheoigh do dhermaitt
  
52] I m-Bretai*n* bhend-bhuicc blad*aigh*,
  
53] M*ar* tainicc trath a búana,
  
54] Do-chí uadha ar a aghaidh.
1. 55] Tre múr anfaidh go h-in*n*ill
  
56] Ráon 'na ráon tirim t*ar*la
  
57] Ar **M' Aodhócc** go méd n-gáoisi,
  
58] Ar lorcc Máoisi meic Amra.




---

p.215


1. 59] Cend an bhrathar do bhen*n*aigh
  
60] I n-am bleoghain don bhan-coicc,
  
61] Na ba m*ar* laogh do lighdís,
  
62] An trath
ticcdís; nir bhan-toisg.Toiscc.

 
La ele do **M' Aodhócc** ag meilt
cruithne*cht*a isin muilen*n*. Batt*ar* na
braithre uile le tosccaibh ele. Tainic ócclach d' Osraighibh
istech, go rucc ní don min *ar* eiccin uadha. Tainic an
t-ogl*ach* c*et*na chuicce 'na diaigh sin, &
sé '*ar* c-claochlodh datha & crotha 'ar
n-íadhadh súl dá suilibh d' en-toiscc, gur
í*ar*r ní a n-athchuinghidh ar **M' Aodhócc** don min. Fechais **M' Aodocc** f*air*, & do
fhi*ar*f*aigh* de c*rét* tucc m*ar*
sin h-é, ge do bí a fhios aicce. Ocus adub*airt*:
‘Do-gebhair-si ní don min lea breith let; & gidh edh
biaidh tú cáoch t*r*é bithe, & ni
bía do shíol go brath gan nech leth-cáoch
dhíobh it dhecc*aid*’; amhail ro comailledh.


Ro cumhdaighedh cealla iomdha & mainistrecha le **M' Aodhócc**
i n-Uibh Cein*n*seal*aigh* don chur-sin, & do
bí féin i mainistir díbh ren
ab*ar*th*ar* Cluain mór Dícholla;
& is amlaidh do bí Dícholla feisin ina
abb*aidh* urdhálta fo cúram **M' Aodhóg** isin
maighin-sin. *Con*idh uadha ain*m*nighther an t-ionadh
día éis.


Do thiomaircc Aodh (.i. rí Er*enn*), mac Ainmir*ech*,
sluagh mór d' *ar*gain & do chreach*ad*
h-*Ua* Cein*n*sea*laigh*. Brandubh immorro mac
Each*ach*, meic Muireadh*aig*, fa rí *ar*
Uibh Ceindseal*aigh*; & isé bói ag
cathucc*ad* i n-acch*aid* righ Er*enn*
.i. Aodhae. Tionoilit t*r*a móran do daoinibh an
tire-si*n* a n-eide & a n-indile fo díden
Dé & *ar* comairce **M'
Aodhócc** isin ion*adh* i r-raibhe .i. Cluain
mór Dicholla. M*ar* do-chual*aigh* an rí
an tainiom*a*t spreidhe & cethra {folio 182b} do thiomsucch*ad* i n-aoin-ionad,
do-ch*úaidh* do chreach*ad* an bhaile.


Ro eir*ig* **M'
Aodhócc** amach a c-coin*ne* an
t-sl*úaigh*, & cuiris
comh*ar*r*tha* na croiche naoimh le rin*n* a
bachla 'na n-acch*aid* an*n*. Adub*air*t neach
don t-sl*úagh* bói a t-tosach cáich
do*n* cur-si*n*, ag dol tar an
c-c*om*h*artha*: ‘Ní fhuil da
nao*m*htacht nech do fhétf*edh* mo
thoirmescc’, *ar* se, ‘gan dol tar an
c-co*martha*’. Ocus '*ar*na radha si*n*
dó, do thuit m*ar*bh gan anmain a b-fiadhnaisi
cáich a c-coitcin*n*e. Gabhais eccla adhbal cách
a c-coimh n-ein-fecht don gniomh-sin; & do iompott*ar*
t*a*ra n-ais dochum an riogh. Iompoidhis an rí iar sin
on ecclais, & as*edh* adub*air*t: ‘Ní
f*et*muid ne catucch*ad* i n-acch*aid* na naomh,
& na Trinoide tré-phersanna*igh*e, &
**M' Aodhócc** *con*a
míorbuilibh’. G*ur* mor*adh* ain*m* De
& **M' Aodóg** de
si*n*.




---

p.216


Fe*chtus* ele
da t-tainic **M' Aodhóc** don
recles re n-ab*ar*th*ar* Senboth Átha fo bhun an
t-sleibhe re ráiter Suidhe Laighen, m*ar* do bai
an*n* ag siubhal na slicched, tarla sagh meic tíre
dó *ar* an slicch*ed* 'na coinde, &
sí t*r*uagh, anffan*n*, ocarach. Tainic go min
muinter*tha* chuicce. Do fi*ar*f*aigh* **M' Aodhócc** don ghiolla tárla
dó *ar* an slicch*ed*, an raibhe
áoi*n*-ni aicce, do-bher*edh* sé don
choin. Adub*air*t an giolla go raibhe
ao*n*-*ar*án & órda
éiscc. Gabhais **M'
Aodhóg** anní-sin uadha, & teilccis
dochum na con h-é. Do dhercc & do las an giolla acca
faicsi*n* sin; & adub*air*t an gioll*a* gur eccail lais a thiccerna, óir nír
bó do muin*n*tir **M'
Aodócc** féin dó, acht a theccmáil
dó *ar* an sligidh. Adub*air*t **M' Aodhócc**: ‘Tab*air* let
ní do duille na coill*edh* cuccam’, *ar*
sé; & do-rin*ne* samhlaidh. Bennaighis **M' Aodhóg** an duillebh*ar*
'na dheaghaid sin, gur sóadh i n-*ar*án
& i n-iascc é. Tucc don gioll*a*
é as a h-aithle. Gur mor*adh* ain*m* Dé
& **M' Aodócc**
t*r*esna miorbhuilibh-sin.


Fe*chtus* ele da raibhe an
rí do raidhemar .i. Brandub mac Each*ach*, '*ar*
n-gab*áil* {folio 183a} ricche Laighen
dó, & crecha mora roimhe '*ar* na
m-buai*n* don leith tuaidh d' Éirin*n*, tarla
lobh*ar* do muin*n*tir **Mh'aodhóg** dó, & do
íarr déirc *air* i n-onóir Dé
& **Mh'aodóg**. Tucc
an ri m*ar*t maol-odh*ar* i n-deirc dó. 'Na diaig
sin tainic an rí da tír féin, & gabhais
fos-longp*ort* ag an abhain*n* darab ain*m*
Slaine. Gabhais tin*n*es adhbal-mhór an
oidhce-si*n* h-é, & do-*con*nairc
aisling iongn*adh* .i. m*ar* do-bértai i
n-ifrion*n* h-é, & m*ar* do
bheittís piasta ifrin*n* uile, & a m-beoil
oslaiccthi da ion*n*saicch*ed*. Ocus dar lais fós
do-*con*n*air*c se peist mór i n-dor*us*
if*r*in*n* do ba mó dhíobh uile;
& as i do ba san*n*t*aigh*e cuicce. Ocus
d*ar* leis féin do bí ullamh dochum a shluiccthi.


Do th*ar*raing sí an ri lena
h-anáil da h-ion*n*saighe, gur becc n*ar* shluicc
sí a n-aoin-f*echt* h-é; go t-tainic cleirech
sochraidh soidhealbhda dá ion*n*s*aigh*e go
h-athlamh, gur chuir m*ar*t maol-odh*ar* i m-beol na
piasta, & do ba cosmail risan m*ar*t tucc an rí
roimhe sin don lobhar h-í; gur shaor an rí o bheol
bioth-oslaicthi na píasta. Do tharraing an pheist dha
h-ion*n*s*aigh*e arís h-é, & dob
áil lea shluccadh cuice m*ar*an c-cedna. Tainic an
cleir*ech* c*ét*na arís ó
ro*cht*ain, & do bhuail an m-bachaill i c-cend
trom-adhbal na péste, & do dún a bel go
bioth-ullamh, gurab amlaidh sin ro saor*adh* an rí o
ghuais na piásta & ifrind a n-aoin-fe*cht*.


Do iompó spiorat an rígh dochum a
chuirp, gur eir*igh* as a h-aithle, gur indis da
muin*n*tir gach ní
at-*con*nairc. Rucc*adh* an rí immorro iar
si*n* don ionad re n-ab*ar*thar Inbher
Crimth*ainn* isin tin*n*es c*et*na i
r-raibhe. Adubhratt*ar* a charaitt ris: ‘Ata nech naomhtha
isin talamh-so’, ar síad, ‘d*ar*ab ain*m*
**M' Aodócc**. Doníther
ferta mora & 


---

p.217



 míorbuile do lathair
leis. Ocus cuir-si techta cuicce, do tab*air*t uisge
choiserccta cuccat uadha’. Adub*air*t an rí: ‘Ni ba
h-amhlaidh sin bías’, *ar* sé, ‘acht
rachat-sa féin m*ar*a b-fuil sé’.


Teid an ri ina c*ar*p*at*, {folio 183b} & tainic mara raibhe **M' Aodog**. Ó do-chualaidh **M' Aodhócc** an ri do bheith da
ion*n*saighe, do-ch*uaid* ina coin*n*e. Acht cena
m*ar* do-*conn*airc an rí **M' Aodhóg** úadha,
adub*air*t: ‘As é súd an cleir*ech* do
shaor meisi o bél na piasta, & o phéin
ifrin*n* *ar*cena; óir aithnighim a cruth
& a caoimh-eccoscc uaim’. Slechtais an rí fo
chosaibh **M' Aodhócc** an
tan-sin, & adub*air*t: ‘As aitr*ech* lem mo
peac*adh*’, *ar* sé, ‘oir do-rinnes
morán uilc & eccora riamh go soiche so; &
gibe ar bith aderai-si frim im slainte m' anma, do-ghén fom
dithcell’. Do slanaigedh an ri iar sin o gach eslainte da raibe 'na
diaigh, '*ar* n-guidhe do **M'
Aodhóg** ar a shon. Adub*air*t an rí:
‘Do slanaighis mé om eslainte’, ar sé,
‘& rom scc*ar*ais ó phianaibh
ifrin*n*’. Ocus ro in*n*is do **M' Aodog** an*n*sin gach ní
at-*con*nairc isin aisling adubhramar.


Adubhairt an ri an*n* sin: ‘Do-bheirinn-si
me féin gom cinedh & gom clan*n*maicne i
m-bith-dílsi do Dhia & duit-si; & adeirim m'
adhlacadh maille ré mo shiol & rem
chlan*n*m*ai*cne go brath it reilicc-si
.i. Ferna’. Tucc an rí offrail go h-iomdha &
feran*n* fairsing do **Mh'aodhóg**, áit inar cumdaigh
ecclas álain*n* onorach .i. Ferna Mór **M' Aodóg**. Ro ordaigh in rí
.i. Brandubh, i t-tul*aigh* aonaigh & oirechtais
Laighen, eter cler*ech* & túata,
aird-espuccoide*cht* chucc*idh* Laighen uile do beith i
n-ecclais catoilice **M' Aodog**,
& **M' Aodhog** féin
'na aird-esp*oc* in*n*te, '*ar*na
oird*nedh* & '*ar*na onorucc*adh* i
r-Róim roimhe sin le fer ionaid Dé i t-talm*ain*,
amhail do raidhem*ar* romhain*n*, an u*air* fuair
an *m*-bric **M'
Aodóig** & an m-bachaill m-Branduibh
.i. Brandubh mac Each*ac*h, do-roine do leiges leis an
m-bachaill do cum*acht*aibh Dé.


An tan immorro bói **M' Aodhóg** ag cumdach mainistrech
h-i f-Ferna, da-rónsat a deiscip*ui*l eccaoi*n*e
ris na raibhe uiscce a b-focc*us* doibh 'san
m-baile. Bói cran*n* mor isin m-baile an
tan-si*n*. Adub*air*t **M'
Aodog** lea dheiscioplaiph: {folio 184a}
‘Gerr*aidh* an cran*n* ut da bhun’, ar se,
‘& lingf*idh* top*ur* taitnem*ach*,
& s*r*uth seimide sol*us*-glan d' uiscce
each*ar*-gorm uainidhe uadha’. Do gerradh an cran*n*
don cur-sin, & '*ar*na gerradh lingis
loch-top*ur* lán-álain*n* ina
dhecch*aid* don dal-sin, ren ab*ar* Tiopra **M' Aodocc**. Do gnathaighdis mna &
mion-daoine techt do nighe a n-edaighc & do
niamh-glan*adh* a n-err*eidh* dochum an t-srotha do shil
as an top*ar*.


Baoi f*er*
úas*al*-conaigh isin feran*n*, dar bó
comain*m* Becc mac Eog*ain*, & bói a
bhaile bun*aidh* a b-focc*us* don cill & don
caoimh-ecclais, óir do-thiccedh a feran*n* *co
n*-uicce an sruth-sin. Ocus 


---

p.218



 do-ticcdís mna an
bhaile do nighe a n-éd*aigh* as, amhail
adubhram*ar* cena. Rop olc le **M'
Aodhócc** anní-sin, & adub*air*t
ríu: ‘Tiagaidh uaim go h-ullamh, & na teccaidh
comhgar sin don ecclais na duinne’, *ar*
sé. Adub*air*t ben dona mnaibh nach rachdais,
‘óir as lind féin an t-uiscce, & an
feran*n* a n-aoin-fe*cht*’, *ar* síad.


Iar sin t*r*a búi inghen
álain*n* il-dhealbhach do Bhecc mac Eog*ain* ag
nighe édaigh lena cosaibh for*s*na
clochaibh. Do lenatt*ar* a cosa don édach, & an
t-édach dona clochaibh, & na clocha don talamh;
& do bái sí amhail gach n-iomhaigh, nó
m*ar* gach n-deilbh n-daonna, gan aister, gan
gluas*acht* amlaidh sin, c*on*a*r* lamh
corrucch*ad* do thaoibh seach a ceile. 'Arna cloistin
si*n* d' athair na h-inghine .i. do Becc mac Eog*ain*,
tainic go luath m*ar*a raibhe **M'
Aodhócc**, & do-ghuidh go h-umhal é fa
fhuasgl*adh* don inghin. '*Ar* n-denamh
urn*aighth*e do **Mh'aodóg** ar a son, do
sccáoiledh go luath í on cuibr*iuch* i
r-raibhe. Ocus tucc an fer-sin .i. Becc mac Eog*ain*, é
féin & an baile-sin, & a sliocht go brath a
m-bith-dílsi do Dhía & do **Mh'aodhocc**.


'Na diaigh sin tainic airgech
bói a c-comfocc*us* do cathr*aigh* **M' Aodhócc** cuicce, & ro
innis dó go raibhe a math*air* i n-eslai*n*te
géir; & i*ar*rais uiscce coisreccta
chuice. Téid **M'
Áodog** fein m*ar*a raibhe an bhen. Do ba
taoscca in t-airgech ina **M' Aodocc** {folio 184b}
 an tan-sin; & fu*air* a
math*air* marbh, gan anmain ar a cion*n*. Tainic a
c-coin*n*e **M' Aodocc**
t*ar*a ais amach, & do raidh ris: ‘A
serbhont*aidh*e dílis Dé, & a mogh an
Choim*dedh* cum*acht*aigh, na buaidhert*ar*
tú, óir atá mo math*air* m*ar*b
isin maighin-si’. Adub*airt* **M'
Aodhócc** ris: ‘Éirigh-si’, *ar* se,
‘m*ar*a b-fuil do math*air*, & ab*air*
ria, tea*cht* m*ar*a b-fuilim-si da
slanucch*ad*’. Téid an t-airgeach tara ais,
& adubhairt lea mathair: ‘Eircc go luath, óir ata
**M' Aod*óg***
móir-fhertach 'gut iarr*aidh*’. Ro eirigh an ben
i*ar* si*n* le h-aithne **M'
Aodócc**, amhail no bheith ina codladh, go t-tainic
slán da ion*n*saigh*ed* ina coin*n*e. Ocus
ro mór*adh* ainm Dé & **M' Aodhócc** de sin.


Araile aim*sir* do-cuaidh
**M' Aodócc** m*ar*a
raibhe an t-ab naomhtha .i. Mun*n*a mac Tulcáin, go Tech
Mun*n*a: & do fiadaighedh go h-onórach
an*n* h-é. Adub*air*t Mun*n*a mac
Tulcai*n* risan c-coimhtionól do bí ag
frithailemh dó: ‘Eircc m*ar*a b-fuil **M' Aodhócc**’, *ar* se,
‘& ab*air* ris a b-fuil do braithribh & do
daóinibh ele isin m-baile do chur dom aittreibh-si &
dom *árus*, do chaithem bídh & dighe a
c-coimhnein-f*echt* 'na onóir féin anocht’,
*ar* se. Do-raidh **M'
Aodhócc** go c-caithfitís uile biadh an
oidhche-sin. Adub*air*t Mun*n*a risan
t*echt*aire: 


---

p.219



‘Innis do **M' Aodhóg**, nach fétaitt uile
biadh do caithemh, oir atá móran easlán
díbh’. Adub*air*t **M'
Aodhócc** 'arna cluinsin si*n*: ‘As celgach da
i*ar*r an t-ab slainte dona braithribh; gidh edh
féd*adh* Día slainte do thab*air*t doibh
im onóir-si’, *ar* sé. Ocus '*ar*na
radha sin do **M' Aodócc**,
tainic gach nech da raibhe easlán diobh maille le
g*air*dech*us* don proin*n*tigh; & ro
bátt*ar* drong diobh & gurab *ar*
eíccin do batt*ar* beo roimhe sin; &
tangatt*ar* sei*n* do chaithemh a suipéir a
c-cuma cáich don cur-si*n*.


{folio 185a} A c-cion*n* an
tres lái immorro ac fáccbail an bhaile do **Mh'aedócc**, adub*air*t
Mun*n*a: ‘Ni raghair as an m-baile’, ar sé, ‘no
go ru bhaitt na braithre 'san eslainte cedna, m*ar* do
bhatt*ar* roimhe’. Adub*air*t **M' Aodog**: ‘ Do thiodlaic Dia damh-sa
sláinte lea tab*air*t doibh’, ar se. Do raidh Munda:
‘Ní h-amlaidh sin bías’, or sé,
‘óir foirbhtighit na subailce 'sna h-eslanaib’. Acht cena
'arna ceducc*adh* do **M'
Aodog** tre furailemh Munda ro iompótt*ar* na
braithre .i. an coimhthionól c*et*na ina n-eslaintibh
fein dorísi. Do imthigh **M'
Aodog** an*n*sin '*ar* n-gabhail cheda,
& '*ar* c-ceileabrad do Mhunda; & téid
da ionad féin '*ar* f-fáccbháil
benn*acht*a, & '*ar* f-fagháil
bhenn*acht*a.


Conidh de mhiniucc*adh* gach
neithe diobh-sin do-ronadh an laidh- si:1. 1] Lá do **Mh'
Aodhócc** 'sa muilenn,
  
2] Da rucc tuirend *.i. cruith- necht* da
tréin-bhleith,
  
3] Cuicce go t-tainic tuata,
  
4] Go rucc min uada ar eicin.
2. 5] Min arís a riocht ele,
  
6] Nir gniomh goile na gaisccidh,
  
7] D' éis a shúl uadh d'
iadadh
  
8] Leis do h-iarr*adh* a naisccidh
3. 9] A h-ucht naomh ocus naom-ogh.
  
10] ‘Biaidh’, *ar* **M'
Aodócc** gan man*n*ar,
  
11] ‘Go brath do dhéoin an Duilimh’
  
12] ‘Súil dot suilibh gan amh*ar*c’.
1. 13] Ar righ Er*enn* go
h-eiccn*ech*,
  
14] Ger mór d' einnech m*ar*
ob*air*,
  
15] Crodh Laighen uile d' forccla
  
16] Do-rin*n*e a c-comhda ar choccadh.




---

p.220


1. 17] An cú ocarach allta
  
18] D' eis a cabhra ar a casán,
  
19] Doní do dhuille an doire
  
20] Iascc re 'roile ocus arán.
1. 21] Brandubh mac Eachach ainmín,
  
22] Do bí an t-aird-rí go h-eslán;
  
23] Da leighes ni fu*air* einnech,
  
24] Gur fhóir an cleirech cnes-bán.
2. 25] Rí Laighen, ni cás ceilte,
  
26] Foiris mac Eithne árnaigh,
  
27] Tucc an rí
arís 'na rithing
  
28] O pianaibh if*rin*n adhbail.
1. 29] Uiscce *ar* tosach na
tennta
  
30] Ní frith a f-Ferna roimhe,{folio 185b}31] Gur muigh a bun an bhile
  
32] Top*ar* fa gile gloine.
2. 33] Tiopra **M' Aodhócc** go maisi
  
34] Ainm na glaisi go gnathach,
  
35] Biaidh os gach uiscce iodhan
  
36] Sreabh na tiopra gan *tr*agadh.
1. 37] O bhaile Bheic meic Eogh*ain*
  
38] Ticcdís mná an
cheol*aidh* cornaigh,
  
39] Do nighe a n-édaigh dobair
  
40] A sruth an top*air* ton*n*-gloin.
2. 41] Do thoirmiscc **M'
Aodocc** málla
  
42] An bantra*cht*
dána daith-gheal;
  
43] Nír gabh ben dibh on deigh-fer,
  
44] Doibh fa deir*edh* dob aithreach.
3. 45] Ticc ingen an fir eolaigh,
  
46] Bec mac
Eogai*n* gan ainméin,
  
47] Gusan tiop*r*ait n-guirm n-gle-gloin,
  
48] Do nighe a h-éd*aigh* ain*n*séin.
4. 49] Clocha an t-srotha *arar* saltair,
  
50] Don mhnáoi nir ch*ar*c*air* cosmail,
  
51] An t-edach 's an úir endacc
  
52] Do bí a c-cengal da cosaibh.


---

p.221

7. 53] Sealbh an bhaile caoim-cheo*laigh*
  
54] Tucc Bec, mac Eog*ain* fin*n*-gil,
  
55] Do **Mh'aodhóg** fa
mór-cum*acht*
  
56] Uadh *ar* furt*acht* da ingin.
1. 57] Tucc h-í ó
bás go beath*aid*,
  
58] Dia do cedaigh m*ar*
cumhacht,
  
59] D' fertaibh an fíréoin ailgin,
  
60] Mathair an airgidh d' f*ur*t*acht*.
1. 61] An áos eslán gan fuigel,
  
62] Orra nír cuiredh cuma,
  
63] Gur leighis iatt gan falach,
  
64] Coimhtinol manach Mun*n*a.
2. 65] Dénamh air tar gach n-aoin fer,
  
66] Don fhoir aoidhedh nirb antrath,
  
67] Ar nech fa ní dan iarfadh,
  
68] Le h-Aodh nír h-i*ar*r*adh* athla.Lá.

 
Fe*cht* ele
do-ch*úaid* **M'
Aodhócc** *ar* cu*air*t m*ar*
rabhatt*ar* ogha nao*m*htha niamh-ghenmn*aidh*e,
batt*ar* d' inghenaibh ag Aodh mac Cairpre, & rucc
leis seisr*igh* dhamh a n-deirc doibh. '*Ar* n-gabhail
na seisr*igh*e dona h-*air*eamhnaibh, tainicc ben bocht,
& sí 'na lobh*ar*, meirbh,
móir-easlán, go **M'
Aodócc**, & do i*ar*r damh dona
damhaibh i n-deirc air. Tucc san sin di. Adubhratt*ar* na
h-oiremhain: ‘Cionn*us* do-genmais-ne {folio 186a} treabadh anosa’? ar síad, ‘óir testa damh
d' uimhir na seis*righ*e uain*n*’. Adub*air*t
**M' Aodhócc**: ‘Anaidh-si
fós’, *ar* sé, ‘& do-bhéra
Día damh daoibh ina ion*adh*
sútt’. Do-con*n*catt*ar* iar sin damh ag
tea*cht* don fhairrge da
n-ion*n*saicch*ed*. Tainic dochum na seisr*igh*e,
& do-chuir a chend fon c-cuing go h-ullamh isi*n*
áit i r-raibhe an dam ele adubhram*ar*. Bói isin
seisrigh amhlaidh sin fedh an earr*aigh* acc treab*adh*
dona h-oghaibh; & no teighed gach n-oidhche dochum na
fairrge. Ocus do léiccedh tri fraissi geimn*igh*e as,
& nó thigedh gacha maidne docum na seisr*igh*e
c*et*na, no gur imthigh aims*er* an
treabhtha. '*Ar*na cloistin sin do cach a c-coitcinne, ro
mór*adh* ain*m* Dé & **M' Aodhóg**.


Fecht*us* ele do **M' Aodhócc** 'san ionad re
n-ab*ar* Ard Lathran*n*, & do-*connair*c
se seisrigh damh ag treabh*adh* laimh le Ferna .i. a chathair
féin; & do bí a n-g*ar* do chéd
mile eter an dá áit-sin. Gidh edh
do-*con*n*air*c **M'
Aodhócc** íatt tre grásaibh an Spiorait
Naoimh. 'Ar n-iompódh immorro don t-seisrigh ón iomaire go 'roile, tarla an


---

p.222



 t-oiremh '*ar*na legadh go lár eter an soc
& an colt*ar* don cur-sin, & an
t-seisr*ech* fo réim saoth*air* &
siubhail. Toccbais **M'
Aodócc** a laimh aga fhaicsin sin, & do
bhenn*aigh* an t-oireamh uadha, gér bó fada
ettorra, & na doimh 'na dhegh*aid*. Do
an*us*t*air* an t-seisr*ech* ina sesamh
m*ar*a raibhe da siubhal; *co* *nar* urcoidigh
do*n* oiremh, go n-dech*aid* slán on
eiccen-sin. G*ur* mor*adh* ain*m* Dé
& **M' Aodog** dona
míor*buil*ibh-sin.


Fea*cht**us* ele do-cuirest*air*
esp*occ* Dáuith .i. a maighistir féin, fios
*ar* cen*n* **M'
Aodhócc** do dhul *ar* cua*ir*t cuicce
ní sa luaithe, ria do-gheb*edh* fein
bás. Do-chúaidh immorro **M'
Aodhócc** fo fhios aoide go h-umhal go Bretain an
tan-sin, & do bái aims*ir* fada ina fochair
an*n*. Adub*air*t **M'
Aodócc** lá éiccin lé h-easpucc
Dáui: ‘Do gheall*us*, a Thiccerna, & a oide
io*n*mu*in*’, {folio 186b} ar
sé, ‘do druing do daoinibh airidhe fám chomgheall
& fam choccus, go m-bein*n* aca i n-Eirin*n*
aníu’. ‘Beir-si go deimhin i n-Eirin*n*
aníu’, *ar* espucc Dáui. Do fhiarfaigh **M' Aodhócc** cion*nus* do
biadh. ‘Rachait do muin*n*ter i l-luing it diaigh’,
*ar* esp*ucc* Dáuit; ‘& raghair
féin aníu rempu m*ar* ader-sa riot
.i. ei*righ* dochum an m*har*a, & gibe ainmidhe
theiccemh*us* duit *ar* an traigh,
ei*ri*g*h* *air*, & béraidh go
h-ullamh go h-Er*inn* tú’.


Do-ghluais **M'
Aodhócc** '*ar* c-ceileabradh d'
easp*ucc* Dauit, & *ar* f-fagáil a
bhen*nach*ta, & '*ar* c-cengal pairte
& priom-chairdesa fris, & eitir an druing do
tiocfadh ina n-decch*aid* go brath ina n-ionadhaibh dia
n-éis. Téid **M'
Aodocc** go t*r*aigh an m*ar*a iar sin,
& fu*air* ainmide adbul ainttrend*da* 'na
choin*n*e & 'na comhaircis and. Ocus do-chuaid
*ar* a mui*n* maille le creidemh daingen
doch*us*ach. Rucc an t-anmidhe leis h-é ass si*n*
*co n*-uicce an port re raiter Inbher Criomtain. Ro iompo uadha
an*n*sin *ar* n-gab*ail* ceda aicce do
réir a ceille féin; & do-cuaidh **M' Aodhócc** da ionad fein, amhail ro
gheall da lu*cht* ruin & ro-thairisi, &
tangatt*ar* a mhuint*er* & a lu*cht*
coimhitechta 'na díaidh, gan brón, gan bás, gan
bathadh, tre cum*acht*aibh De & **Mh'aodócc**.


Fe*chtus* ele do
réir eisiomlara Maoisi mic Amra, & Elias faith
& Pat*r*aicc mic Calpuirn, & fós do
réir eisiomlara ri nimhe & naomh-talm*an*
.i. Iosa Criost do bhaoi **M'
Aodhocc** da fichet lá & da fichet oidche an
chorgais i t-troscc*adh* & a t-treidhen*us* ina
cathr*aigh* fein, i f-Ferna, gan digh, gan bíadh daonna
*ar* domhan do caithem risan re sin. A n-diaigh an
troisccthi-sin tra d*ar* lena muin*n*tir fein,
& le gach n-áon ele, do ba reime, & do ba
ro-laidire, & dob ferr a cruth & a caoimh-denamh d'
eis a throiscthi & a threidenais ina ria*mh* roimhe.


Fu*air* **M'
Aodocc** ceithre h-athcuingedha o Dia '*ar*
criochnug*adh* {folio 187a} a throisccti an
tan-sin. An céd athchuinge: gibe nech do shiol Brandaibh mic
Each*ach*, no do shiol Aodha Finn, (mic
Fergna), mic Ferg*us*a, do suidhfedh ina catraigh no ina
caoimh-ecclais, & do-gebhad


---

p.223



 bás in*n*te, gan dol i f-flaithes De tre
bithe na bethadh. An d*ar*a h-athcuinge: gibé da
mhancaibh nó da muintir do threiccf*edh* nó do
theichf*edh* roimhe, ga*n* dol i b-flaithes Dé
dó m*ar*an c-cedna. An tres athchuinghe .i. gan
if*r*ion*n* d' iadhadh *ar* enn-duine da
n-adhlaicf*idh*e i n-en-ecclais dá eccalsaibh go deiredh
domhain. An cethram*adh* athcuinghe .i. anam do shiol Aodha
Finn, & do shiol Brandaib mic Each*ach* do
tab*air*t a h-if*r*ion*n* gach n-áon la go
dei*r*e*dh* an domhain.


*Con*idh da foirgell sin go
sunradach do chan an file na briathra- sa:1. 1] Fert *follus* ele
in*n*isfett
  
2] Anos, d' eis *ar* áirmem*ar*,
  
3] *Ar* **M' Aodog** mor miorbui*lech*;
  
4] A n-airemh ní h-ur*us*a,
  
5] Ferta **M' Aodhocc** míorbuiligh.
2. 6] Damh a t-trath an treabhtachais
  
7] Da
sheisrigh do shirestair
  
8] Ben bocht air m*ar*
athcuinghe,
  
9] A n-onóir Chriost chum*acht*aigh,
  
10] Gur bhron*n* di an degh-damh sin.
3. 11] Tucc Dia 'arna dherlaccadh,
  
12] Go ticcedh
damh degh-nertm*ar*,
  
13] Do dhénamh a degh-oibre,
  
14] On fairrge gach aon laithe
  
15] I n-áit an doimh
déirce sin.
1. 16] O Ard Latran*n* lan-fada
  
17] Go Férna moir muireraigh,
  
18] Gerbh imcia*n* an uidhe-sin,
  
19] Do-cí, m*ar* do-chualabh*air*,
  
20] D' fertaibh Iosa an t-amharc-si*n*,
  
21] Guais adhbal an oiremhan.
2. 22] An soc is an sioth-cholt*ar*,
  
23] T*ar*la an t-oiremh ettorra,
  
24] 'Ar siubhal na
seisrighe,
  
25] An t-erlamh gur fóire tair
  
26] An
t-oiremh ón eiccen-sin.
1. 27] Cuid d' fertaibh an
firén*aigh*,
  
28] Beith d' *ar*trach
*ar* ainmidhe,
  
29] Nach*ar* fhidir enn-duine,
  
30] Ó Chill Muine a móir-Bretnaibh


---

p.224


31] Go t*r*acht Er*enn* iath-glaisi
  
32] Le h-en-lá gan iomach*ar*
  
33] An gealladh ro gheall*us*tair
  
34] Gur comhaill an cleirech-sin.
1. 35] Ar lorg Iesu aingl*idh*i,
  
36] Is Elias fhaidemhail,{folio 187b}37] Is Maoisi mic mo*i*r Amra,
  
38] Ocus Pat*r*aicc priomh-apstail,
2. 39] Do bi **M' Aodocc** móir- fhertach
  
40] Da fichet lá an lán-corgais
  
41] I t-trosc*cadh*, 's a t-treidhen*us*,
  
42] Gan biadh *ar* bith buan-adhbal
  
43] Do caithemh an c-comhfad-sin.
3. 44] D*ar* lé a m-biodh 'ga
bith-féchain,
  
45] Nír meistte a cruth
caomh-alain*n*,
  
46] Beith gan biadh, gan bethacadh,
  
47] Risan aimsir fada sin.
4. 48] Itchi fhíren ailgenach
  
49] Fo ceth*air* ro cuingest*air*
  
50] *Ar* an c-Coi*m*de c-cu*mhacht*ach
  
51] '*Ar* deir*edh* a degh-troisccthe:
5. 52] Gach nech do siol sáor Brandaiph
  
53] Mhic Each*ach* aird iol-buadhaigh,
  
54] No Aodha
Finn fír-sochraidh,
  
55] Do anf*adh* ag
áiteachadh
  
56] Ina cathraigh coisreccta,
  
57] 'S do racadh d' ég in*n*ti sei*n*,
  
58] Ifrion*n* *con*a il-pianaibh
  
59] Do beith aicce d' urlatu.
6. 60] Itche *n*-ele fhoillsighim,
  
61] Do i*ar*r as a h-aithle sei*n*:
  
62] Gibé én-nech d' airidhe
  
63] Do
muin*n*tir an **Mh'aodócc**-sin
  
64] Do
diultfadh e d' andothcas,
  
65] Tech nimhe na naomh-aingel
  
66] Do beith uadh gan áitechadh.
7. 67] An tres itche as ionáirme:
  
68] Tech
ifrin*n* nach iadhf*aidh*er
  
69] *Ar*
en-neach da n-adhnaicther
  
70] I n-ecclais da eccalsaibh.


---

p.225

10. 71] An cethram*adh* caoimh-itce:
  
72] Anam fechtnach firénta
  
73] Do shíol
Brandaibh boirb-thresaigh,
  
74] Is Aodha Fin*n*
fíor-álain*n*
  
75] Do breit*h* leis go lán-ullamh
  
76] A h-if*rion*n gach n-ao*n* laithe,
  
77] Go deir*edh* an domhain-si.
  
78] Gach itchi d*ar* i*ar*rust*air*
  
79] Fúair an firén foircli*dhe*.
11. 80] Aingil De '*ar*na deimhniucc*adh*
  
81] 'Ar t-toide*acht* ar tinden*us*
  
82] An
u*air*-sin da ion*n*saig*edh*
  
83] On
Trínoid m*ar* techt*air*e
  
84] *Ar*
**Mh' Aodócc** mín
muirerach.
  
85] Go t-ti bruth na buain-breithe,
  
86] Bidh follus na ferta-sa.Fert.

 
Fe*cht*
ele do **M' Aodhóg** h-i
f-Férna; isí sin úair do bí drong da
chinedh i m-braighden*us* ag Muimhneachuibh i n-Úibh
*Con*aill Gabhra. Téid **M'
Aodhóg** da f-fuasccladh. Ocus 'ar t-teacht dó
an*n*, nír léicc rí an tire-si*n*
istech é; & nírbh áil lais a faicsin,
ina a eist*echt*, gur congaibh amuigh é i
n-dor*us* an dun*aidh*. Troisgis **M' *Aodhóg*** ar an
rígh iar sin. I*ar* c-coimhlionadh a throisccthi
dó, fuair inghen ro-g*r*adhach do bí ag an righ
bás {folio 188a} bioth-oban*n* asa
h-aitle. Do bhi a fhios ag mnaoi an righ, gurab do brigh troisccthi an
naoimh fu*air* an inghen bás: & rucc corp na
h-inghine lé m*ar*a raibhe **M'
Aodhócc**, & do-guidh go diochra
degh-t*air*is h-é ima h-inghin d'
aithbeoug*adh*. Do-ri*n*ne **M'
Aodocc** urn*aighth*e ar a son, gur aithbeoaigh
í as a h-aithle. Gidh edh do mhair miorún an righ do
**M' Aodhócc** gan claochlodh
don cur-sin; & do bí sesm*ach*
síor-aingid h-e o briathraibh ro-ferccacha ris.


An tan t*r*a dob áil do **M' Aodhócc** a mallucc*adh*,
tainicc lenab ócc il-dhealbhach da
ion*n*saicc*edh*, & adub*air*t ris:
‘Gurab Día do betha & do shlainte, a fhir fhoirbthe,
fír-naomhtha’, *ar* se, ‘& biodh do
mall*acht* & do mhóir-diomdha *ar* an
c-c*ar*raic cloiche sin it fiadhnaisi’. ‘As ced lem-sa an
ch*ar*racc-so do bheith mallaighthe’, *ar* **M' Aodocc**. Do-rón*adh* da
leith certa chudrama dhi fadheoigh. M*ar*
do-*con*n*air*c an rí an mhíorbal-sin
do-ri*nne* aith*righ*e go h-iom*ar*cach,
& do leícc na braighde uadha do **M' Aodócc** gan fuascc*ladh*,
& tucc an feran*n* d*ar*b ainm Cluain
Claoidheac*h* dó, do shith ina diultadh o
dorus a tighe & a dunaidh. Cumdaighis **M' Aodócc** ecclas isin ionadh sin,
& bhenn*aigh* í & an rí
*ar*aon. Gur moradh ain*m* Dé & **M' Aodhócc** de sin.




---

p.226


Fe*cht* ele do
**M' Aodhóg** maille le
céd *ar* chaoccat do mhanchaibh ag buai*n* arbha
'san foghm*ar*. Tainic an rí .i. Brandabh mac
Each*ach*, dochum na búana *ar* cuairt go **M' Aodhócc**. O
't*con*n*air*c an rí íad-sein umhal
orramach da cheile, adub*air*t: ‘As iongn*ad* lem a
comhmór si*n*, & a
comhg*r*ád*ach*, & a comhumhal, do beith
i n-áon-coimthionol’. ‘Is iongant*aigh*e ina
si*n*’, *ar* **M'
Aodog**, ‘go f-fuilit uile 'na mancaibh don
bheth*aid* naomhtha shuthain, acht aon-mhanach
amhain’. ‘Cia h-e an fer-sin? ata 'na manach don bás, o
nách manach don beth*aid* naomhtha h-é; go
c-cuirmís docu*m* báis é’, *ar*
an rí, ‘*co n*ach raibhe eter cháorcaibh
Dé ní as foide’. Do raidh {folio 188b}
esp*ucc* **M' Aodhocc**:
‘Ní muirfe tusa h-e; & gidh edh biaidh a fhios
acc*a*t do lathair cia h-é; óir an tráth
thiocf*us* am ceileabh*ar*tha *ar* t-trath,
umhlóchaitt cách uile go talmai*n* iatt
féin a n-aoin-f*echt*, acht eisiumh 'na
aon*ar*’.


An tan t*r*a tainicc trath teirte do
ló, do cláon **M'
Aodhócc** & na man*aigh* uile dochum
talman, acht manach na droch-beth*ad* amháin. Do
fhi*ar*f*aigh* **M'
Aodhocc** de, cidh im n*ar* umhl*aigh* do Dhia
m*ar* do-rinnett*ar* fein uile. Adub*air*t-siumh
g*ur*ab ní ele do bí ar a aire. Do-chuir **M' Aodhócc** eisiumh as an
c-coimhtionól m*ar* n*ar* chreid; &
fu*air* bás do rin*n* *ar* in seachtmadh
lá d' éis an uird d' fagbail; & as do
rin*n* fu*air* a oid*edh*, gur
comaill*edh* b*r*iat*r*a **M' Aodóg** eter na mancaibh isin
maighin-sin.


Fe*chtus* ele do **M' Aodocc**, & rob áil lais
dol don cath*raigh* rioghdha ro-oird*er*c .i. Caisiol
Mumhan. Do anatt*ar* eich an charp*ai*t *ar* in
c-con*air*, *co n*ár gluaisett*ar* d'
aoin-leith. Rob iongn*adh* immorro le **M' Áodócc**
anní-si*n*. Tainic aingel an Choimdedh da
ion*n*s*aigh*e, & do raidh ris:
‘Is*edh* as ail le Día, do duit-si i t-talamh
oile’, *ar* sé,‘& ni don Mum*ain*,
acht go c*r*ich *Con*nacht; óir atá
Gu*air*e Aidhne rí *Con*nacht i t-tin*n*es
docamlach isin cathraigh re ráiter Ceall Meic Dúach,
& as duit-si ata a n-dán a leighes a h-u*cht*
Dé & do naomht*acht*a’. Adub*air*t
**M' Aodhócc**: ‘Gibe
ní adéra tea*chta*i*r*e mo Thigerna
riom-sa, as ullamh mé da dhénamh’. Do raidh an
t-aing*el*: ‘As an*n*súd dob áil le Dia
tusa do dhul; & gluaisfid h' eich go h-ullamh da
ion*n*saicch*ed*’.


Adub*air*t **M'
Aodócc** lea ghiolla: ‘Léicc uáit na
h-eich’, *ar* sé, ‘gibe leth rachait
féin’. Ro ghluaisett*ar* na h-eich g*us*in
*air*d túaidh an tan-sin; & '*ar*
t-techt doibh go Loch n-Deirg-d*er*c, do-cuat*ar* na
h-eich do chosaibh tiormaibh tríd, amhail b*udh* talamh
tirim, no con*air* coi*m*hréidh, no beith aca
isin úair-sin. I*ar* f-fágbail an locha doibh,
t*ár*latt*ar* días d' feraibh doibh ar a
c-cion*n* isin con*air*. Fiarf*aighis* **M' Aodhócc** eol*us* na
slighedh {folio 189a} díorgha diobh go Cill Meic
Duach, óir as innte bói Gu*air*e Aidhne i
n-eslai*n*te an u*air*-sin. Adub*air*t duine
dibh, nach raibhe slighe maith rompa. Adub*air*t an
d*ar*a fer: ‘Masa


---

p.227



 maithe na clei*righ* sibh-si, do-ghena Día
slighe maith daoibh féin, & dá bh*ar*
n-echaibh’. Do bhenn*aigh* **M'
Aodócc** an t-slighe, & do raidh m*ar*
so: ‘Atá a fhios ag Dia m*ar* atamaid; &
f*etadh* Día slige maith do dhenamh
dúin*n* amhail adeiri se’.


I*ar*na radha-si*n* dó dano,
dob foll*us* doibh slighe shoc*air* thirim, &
ród cobhsaidh coimhreidh, tresna sleibhtiph
*ár*da anshocra, & tresna coilltibh craobhacha
comhdlúithe, & t*r*esna móintibh
máotha mór-bhocca, go rangatt*ar* go Cill Meic
Duach, m*ar*a raibhe Gu*air*e mac
Colmái*n* meic Cobh*thaigh* rí
*Con*n*acht* i n-othras & i
n-esláinte. Acht ch*en*a do slanaigedh an rí o
gach esláinte do raibhe ina lenmai*n*, '*ar*
n-den*amh* guidhe & gér-urn*aighth*e do
**Mh' Aodhóg** *ar* a
shon. Ocus do raidh **M' Aodocc** ris
iar sin: ‘Biaidh do righe & do ro-fhlaithes accat go cenn
deich m-bliad*an* fichet oníu; & beir tri
bli*ad*na a n-deiredh do beth*ad* i n-gal*ar* do
bháis, & do-ghebh*air* flaithes Dé fa
dheoigh ar son do dheirce & do dheigh-einigh’. Do
bhenn*aigh* **M'
Aodhócc** an ri iar sin '*ar* n-den*am*
t*r*oisccthi & urn*aighth*i *ar* a shon,
& 'ar c-cengal anmcairdesa ris; & do cumhdaighedh
recles annsin a n-onóir **M'
Aodhócc**, & do fáccaib an cill-sin ag
Colman mac Duach; *conidh* uadha ain*m*nighter an cheall
.i. Cill Meic Duach. Ocus do imthigh **M'
Aedhócc** da áit féin iar sin.


*Conidh* da cuimniugadh sin
ro chan an file an laid:1. 1] Cuairt Aodha na n-ard-ecclas,
  
2] Da chinedh
fa cu*air*t cabhra,
  
3] Dia m-bai a braithre i
m-b*r*aighden*us*
  
4] I c-crich O c-Conaill Gabhra.
2. 5] D' fuasccl*adh* a ghaoil
geineal*aigh*
  
6] Téid **M'
Aoehócc**, an fáidh fíre,
  
7] Nech
d*ar* córa creidem*ain*,
  
8] Go dún
ticcerna an tire.
3. 9] Don érlamh nír
umhl*aigh*-siumh,
  
10] Ri O c-Conaill na
c-caomh-ród,
  
11] A n-dor*us* a
dhun*aidh*-siumh
  
12] Do congmhadh amuigh **M' Aodhóg**.
4. {folio 189b}13] Troisccis **M' Aodhocc** mor- dálach
  
14] Ar
an righ gan cóir coisccthi;
  
15] A inghen caomh comgradach
  
16] Do-ch*uaid* d' écc d' éis an
t*r*oisccti.
5. 17] Ben an righ go rath-ceill*ech*
  
18] Guidhis **M' Aodhócc**
gan mion-dail,
  
19] A h-inghen gur atheirigh
  
20] O
bhás go beth*aid* bith-slán.


---

p.228

8. 21] Miorún an fhir aineolaigh
  
22] Mo 'sa mó risan fhíor-faidh,
  
23] **M' Aodhócc**, ge do aith- beoaigh
  
24] A inghen do gan dioghbháil.
1. 25] Fóbrais **M' Aodhócc** malach-dubh
  
26] Esccaine an óig-fhir uaibhrigh;
  
27] Gerb é
a mhían a mhallacadh,
  
28] Do thoirmiscc lenamh an
u*air*-sin.
2. 29] Glór an leinib lenbaighe:
  
30] ‘Biodh do mhall*acht* núa anoisi,’
  
31] A thailgin*n* seimh, seabhc*aidh*e,
  
32] ‘Uait *ar* an c-carraicc c-cloiche’.
3. 33] ‘Ced lem, a leinib roi-deissi,’
  
34] A beith di m*ar* adeire,
  
35] Buain don ch*ar*raicc chloiche-si,
  
36] 'S gan a buain d' einní eile,
4. 37] ‘Go n-derna di urran*n*a’.
  
38] Tucc Dia don érlamh d' onóir
  
39] Da leith
cherta chudroma
  
40] Doní don ch*ar*raic comhmoir.
5. 41] D' éis gach neith d*ar*
nochtam*ar*,
  
42] Do-chuir **M'
Aodhócc** *air* d' uamhan,
  
43] Tucc an ri
go ro-ullamh
  
44] A braighde uadh gan fhuasgl*adh*.
6. 45] Tucc tiodhlacadh teccmaisi
  
46] Arís
do **M' Aodhócc** maoineach,
  
47] Feran*n* is áit ecclaisi,
  
48] Dana
comain*m* Clúain Cláideach.
1. 49] **M'
Aodocc**, mac na reltain*n*e,
  
50] *An* cáocca *ar* chéd, ni ceileab,
  
51] Do foillsigh an t-en-duine
  
52] Do dhamnadh diobh fa
deiredh.
1. 53] Da eachaibh nír
anámhuill,
  
54] M*ar* ród tre faithche fion*n*-gloin,
  
55] Tre Loch n-Deirg-d*er*c n-dath-álain*n*
  
56] Do-chuat*ar* chosaibh tiormaibh.
2. 57] Coillte, móinte, is maoith-sleibhte,
  
58] Fu*air* an naomh, ós da neimh-cheilt,


---

p.229


59] Raon tre iathaibh aimhreidhe
  
60] Go Cill Meic Duach o Loch Deirg-d*er*c.
3. 61] Ferta **M' Aodhóg** muireraigh,
  
62] 'Ga m-boi an creidemh *ar* congmáil,
  
63] Do fhurtaigh gan uireasb*aidh*
  
64] Gal*ar* Gu*air*e meic Colmain.
4. {folio 190a}65] Do bí ar
lorcc an lain-creidimh
  
66] **M'
Aodhóg**, dáilemh gach deigh-fis,
  
67] Fúair o Ghuaire an ghnath-einigh
  
68] Cill Meic
Duach mar luach leighis.
5. 69] Fáccbais Mac Dúach deigh-eolach
  
70] 'Sa chill da éis 'na abb*aidh*,
  
71] Nir chengal naomh neimh-treorach
  
72] Le ceile, a c-cengal cadaigh.
6. 73] Mac Colmáin féil arm-thana
  
74] Ag ri*ar* aoidhedh gach én u*air*;
  
75] **M' Aodhócc** dob
é a an*m*c*ar*a
  
76] Ag te*cht* cuicce ar a céd cu*air*t.Cu*air*t

 
Tainic nech
naomhtha, d*ar* bó comhain*m* **Mo Lua mac Oiche**, m*ur*a raibhe **M' Aodhócc**; &
adub*air*t ris, gurb áil dó dol dia oilithre don
Roi*m*h. Adub*air*t **M'
Aodhócc** fris: ‘Ni fes damh-sa go f-fuighe mo ched
féin cuige-sin’. ‘As cin*n*te go f-fuige meisi
bás, muna b-faice mé an Roimh’, *ar* Mo
Lúa. Do-chuaidh **M'
Aodócc** ina c*ar*p*a*t don
ch*ur*-sin, & rucc Mo Lua leis don Roimh an oidhce-sin
gan gúais m*ar*a na mór-anf*aidh*,
séda ina siubhail, na síor-aisttir, tre grasaibh an
Sp*iorai*t Naoimh, & tre míorbhuilibh **M' Aodhócc**
móir-fhertaigh. Ocus tangatt*ar ar*namh*arach* go
Férna Laighen gan lán-turbhaid.


Do raid **M'
Aodhocc** ris iar sin: ‘An áil lat anois, a Mo
Lúa, dol d' oilithre na Romha’? ‘Cidh fa budh ail’?
*ar* Mo Lua, ‘& go ra b*adhus* arréir
in*n*te, & go f-fuar*us* locch*ad* mo
pecc*adh* d' aithle m' aistir & m'
urn*aigh*thi, & m' aithrechais. Gidh edh as
ná*r* lem a dol c*om*hluath-so dom ionad
féin d' eccla an amarais ora*m*’. Teid tra **M' Aodóg** leis an*n*sin da
iodhlacadh go a mhainistir féin, d' eis a beith 'san Roimh
doibh *ar*áon. Acht cena as acc Día na
n-dúl amháin atá a fhios cion*nus*
do-ronadh an siub*a*l-sin, & ní ag daoinibh
*ar* domhan, oir do f*ét* Dia aithgiorra
slicc*idh* & nemh-fad *co*naire do chur 'sna
ródaibh docra, & isna conairibh comhaimhreidhe, eter
mu*ir* & tír, do*n*a nao*m*haibh
nert-*cr*áibh*tech*a sin re h-edh en-oidhce,
amhail no beith aims*er* imchian aca rea h-imteacht.




---

p.230


{folio 190b} 
Fe*chtus* ele do **M'
Áodhócc**, & tainicc procattoir Mo Chua
Lothra da ion*n*s*aigh*e; & adubairt ris: ‘Ni
fhuil acht beccán cruithnechta again*n*; & cia
díbh do-génam? a cur *san i
tír*, no a tab*air*t dona braithribh’?
Adub*air*t **M' Aodog**:
‘Cuiridh go h-iom*dha*, & tabr*aidh* go
lór dona braithribh’. Do fhi*ar*f*aigh* an
te*cht*aire: ‘Cion*nus* b*udh* eidir sin do
dena*m*’? Adub*air*t **M'
Aodhóg**: ‘Gibe do méd, no do laghat ata
agaibh anossa, ní theisdeobha enní uadha, da mhéd
cuirfidher no caithfidher é, no go t-ti an
t-*ar*b*ar* nua don talmai*n*’. Ocus do
coi*m*hledh si*n* t*r*e bréithir **Mh' Aodhóg**.


Fe*cht* ele tainic
fedhman*n*ach **Mh'
Aodócc** fein da ion*n*s*aigh*e,
& adub*air*t ris: ‘Ní fhuil ní
*ar* domhan 'san c-cisdenaigh again*n*’, *ar*
sé, ‘acht en-soidtheach dighe, & beccan ime,
& ní fhedam*ar* an dona manchaibh
do-*ber*am é, no dona
h-aoidedhaibh’. Adub*air*t **M'
Aodhócc**: ‘Tabr*aidh* doibh leth *ar*
leth é gan coiccill, m*ar* do beith a lán 'san
cisdenaigh do cinel gacha bídh & gacha dighe’. 'Na
diaigh sin ni raibhe easb*aidh* bídh na dighe
*ar* duine isin tigh, acht gér-líonm*ar*
doibh t*r*e cumachtaibh (Dé),
& tre miorhuilibh **M'
Aodhocc**.


Fe*cht* ele da
t-tangatt*ar* daoine celgacha go **M'
Aodhócc** '*ar* f-fágbháil an
éd*aigh* féin i c-coill i f-folach do taoibh
amuigh don baile, d' iarr*aidh* ed*aigh* ele
fair. Adu*bair*t **M'
Aodhócc** '*ar* f-foillsiugadh a c-ceilcce
dó ó Dhía: ‘Anaid fós’, *ar*
se, ‘go f-faght*ar* edach’. Ocus cuiris **M' Aodóg** go folaigt*ech*
duine *ar* cend a n-édaigh féin dochum na
coill*edh*, & do teccaiscc dó m*ar*a
b-fuighedh é. Tucc an t-ócclach an t-édach leis
go **M' Aodhóg**, &
tucc **M' Aodhócc** doibh-sion
h-é. Gabhais n*air*e adhbal mór íatt
'*ar* f-faicsin a n-ed*aigh* fein, & do
imghett*ar* as a h-aithle, & do foillsigh Dia
m*ar* sin a c-ceálg & a c-cluai*n* do
**M' Aodog**.


{folio 191a} Tainic
t*r*a ri Er*enn* i n-*ar*oile aims*ir*
maille le mor-sluaighedh mór ina f*ar*r*adh*
.i. Aodh mac Ainmir*ech*, & rí
*Con*nacht, & an ran*n* tuaidh d' Eirin*n
con*a n-uirrighaibh, & *con*a
n-*ar*d-taoiseachuibh, d' *ar*gain & d'
ion*n*radh Laighnech a n-dioghail Chumasccaigh meic Aodha, meic
Ainmir*ech*, do m*ar*b*a*d le Laighneachaibh
feacht roimhe .i. Cumascc*ach* do-cuaidh *ar*
cu*air*t rioghdamnachta í l-Laignib, & ni
gabadh gibe baile in t-teigedh, gan ben an baile do beith for a
cum*us* an fedh do biadh 'san m-baile.


Téid go baile B*r*andaibh mic Eachach
.i. rí Laighen, & nír ghabh gan a bhen sein d'
faghail *ar* a leab*aidh* lánamhnais m*ar*
gach mnáoi. G*ur* m*ar*b*adh*
Cum*us*cc*ach* ina ciontaibh la righ Laig*en*,
g*ur*ab aire-sin do-deach*ai*d Aodh mac
Ainmir*ech* i l-Laighnibh da dioghail; *co* *nar*
ghabh comha na cennach uatha, acht a n-díth & a
n-dilgen*n*


---

p.231



 a n-aoin-fe*cht*. Tainicc ri Laighen an
tan-si*n* m*ar* a raibhe a pat*r*ún
& a p*r*iomh-an*m*c*ar*a .i. **M' Aodhóg** fertach Ferna, &
do-rin*n*e a eccnach & a iomhchosáoid fris. Do
raidh **M' Aodhócc**: ‘As
iom*dha* nech naomhtha & duine
degh-*cr*ab*aidh* ag seirbhís go
duthr*acht*ach do Dia it' duth*aig*-si’, *ar*
sé, ‘& ni f*ur*áil daibh guidhe
lat. Ocus eirigh-si immorro’, ar **M'
Aodhócc**, ‘maille le h-imditin*n* laidir
docum an catha, a h-ucht do naomh & do naomh-ecclasach fein;
& bett-sa go lain-diochra lat’.


Do-rin*n*e **M'
Aodocc** urn*aighth*e adhbal & guidhe
Dé go duthr*acht*ach t*a*r cenn a thigerna
saogalta .i. Brandabh mac Each*ach*. Teid Brandabh
*ar*namh*ar*ach maille le dothc*us* daingean a
n-Día & a **M' Aodog**
d' ionns*aigh*e an chatha i n-acch*aid* aird-righ
Ér*enn* & na leithe tuaidh go
ti*n*nesnach. Aithrister immorro go raibhe ceit*r*e mile
fichet m*ar*cach i n-eccmais coisighedh &
caomh-troight*ech* 'san cath. Tucc*adh* t*r*a
cath Bheal*aigh* Duinbolcc etorra iar sin. Do {folio 191b} bris*edh* an cath i*ar* si*n* la righ
Laighen *ar* an lathair-si*n*, & do
marb*adh* rí Er*enn* an*n* .i. Aodh mac
Ainmirech, maille le líon dírimhe d' uaislibh &
d' *ar*d-maitibh Er*enn* ina fhoc*hair*
an*n*, tre g*r*asaibh De, & t*r*e
míorbhuilibh **M'
Aodóg** isi*n* u*air*-sin.


Baoi occlach i l-Laighnibh,
dár bo comain*m* S*ar*án Saoibh-derc,
oircin*n*ech Senbotha Sine, ler m*ar*b*adh* an ri
do raidhem*ar* .i. Brandubh mac Each*ach*, rí
laoch-armach Laighe*n*. Fu*air* an ri-si*n*
immorro bás gan faoisittin, gan lesucch*ad* na
h-ecclaisi. I*ar*na cluinsin do **M'
Aodocc** rop olc, & rob imsniomhach leis h-é,
& cháoi go toirrs*ech* trom-chumtach,
& adub*air*t: ‘As olc lem an lamh do m*ar*bh
& do mhugh*aig* didnighteoir na h-ecclaisi, &
f*ur*taigteóir na f-fan*n*, &
bíatach na m-bo*cht* & na
m-baintreabt*ach*,& didnighteóir na n-daoine
n-eccruaidh n-anarsaidh, nach tuitenn sí dá
gualain*n* go gnath-foll*us*’. Ro fioradh
si*n* fadheoigh, amhail in*n*ister romhain*n*.


Do-cuaidh **M'
Aodhog** m*ar*a raibhe corp & caomh-taisi an
aird-*r*iogh iar sin, go raibhe b*liadain* bith-lan on
callain*n* go cheile, *con*a cleir, &
*con*a coimhtionol, 'na troscc*adh* *ar*
arán & *ar* uiscce, amhail do
raidhem*ar* romain*n* a t-tús *ar*
t-tinsgettail, 'ga thaithbeough*ad*, gur slanaigedh é as
a h-aithle, & gur eirigh a b-fiadhn*us*e caich a
c-coitcin*n*e. Do raidh an ri le **M'
Aodhócc**: ‘Guidhim tú, a ath*air*
ionmain’, *ar* sé, ‘ma do-geibhe flaithes Dé
damh, mo leigen da ionns*aigh*e go luath, óir as lor lem
a fhad & aimchéine ataim ag
cruin*n*iucc*adh* chaire & pheac*adh*
isin saogal g*us*an tan-sa’. Ro thaitin an
comhrádh-sin go mór le **M'
Aodhócc**. I*ar* n-eist*echt* immorro a
fhaoisittne dó, & 'ar n-glac*adh* cumaoineach,
& sac*r*am*en*te don rígh o **M' Aodhóg**, {folio 192a} do-chuaidh dochum nimhe fo céttoir. Do h-adhlaicced
go h-onorach é as a h-aithle i f-**Ferna


---

p.232



 Móir **M'
Aodhócc****, m*ar*a n-adhlaicther a shiol
& a sli*ocht* o shin alle, &
rioghr*adh* Laigen *con*a lain-tional.


Tainic Sarán Saoibh-d*er*c .i. an
nech útt do raidhem*ar*, ler thuit an rí
.i. Brandabh mac Each*ac*h, 'ar n-gabháil aithrechais
dó; & '*ar* f-faghail aithr*igh*e
do-cuaidh *ar* uaigh an rígh go Ferna, &
bói ag cái & acc comhtuirsi uirre. Baoi a
t-troscc*adh* & a t-tredenas gacha trat*h*a, & as becc fós nár bo nocht
ó édach. Ocus ni fáccbadh an uagh do ló no d' oidhce. 'Ar m-beith aims*ir* fada amlaidh sin dó,
adub*air*t an guth fris as an uaigh, m*ar* budh é
guth an rígh é: ‘A Saráin’, *ar*
sé, ‘as céd le Dia & le **M' Aodhócc** an lámh
dár m*ar*bhais meisi do thuitim for talm*ain*
díot, amhail at-b*er*t **M'
Aodhócc** *ar* tosach’. 'Arna radha sin
dó, do thuit a lamh as a thaobh, m*ar* do órdaigh
**M' Aodhócc** roimhe. 'Arna
fhaiccsin sin don coi*m*tion*ól*,
ruccatt*ar* Sáran leo on uaigh; & rucc a betha
as go maith i*ar* si*n*.


Fe*chtus* ele do **M' Aodhócc** ac denamh
urn*aigh*the, go c-cual*aidh* gotha na n-aingel go
h-iom*ar*cach ós a chionn isin aér. Ocus o
't-chual*aidh*, do-guidh Día go dio*cr*a go
m-berti don dom*un* é go h-ullamh, óir do ba
toir*r*seach do seirbhís an t-saoghail an uair-sin
eisiumh. Gidh edh dob ferr le Día **M'
Aodhócc** do mh*ar*thain i c-colain*n*
daon*n*a ní bu*dh* sia ina sin, ion*nus*
go t-tiocfattais mórán dona míchreidmechaibh
dochum creidme & cráb*aidh* as a loss. Ocus do
ráid an t-aing*el* isin aér: ‘Ni h-ail le Dia
gan do beith-si it beth*aid* fós’, *ar*
sé ‘& docu*m* lesa &
lán-fhurt*acht*a na n-daoine do denamh, dia
tabh*airt* {folio 192b} dochum puirt
beth*ad* tre shíoladh & tre
foillsiucc*adh* na canoine
coi*m*dheta’. Adub*air*t **M'
Aodocc**: ‘An fedh b*us* ail let-sa, no le
Día, no bheith-si i m-beth*aid*’, *ar* se,
‘ní toirrs*ech* liom-sa m*ét* mo
shaoth*air* & mo shior-foganta do-san’.


Fe*cht* ele táinic
duine daidhbir go **M'
Aodhócc** d*ar* dhligh a thiccerna cíos
& fiacha mora, & gan maithemhn*us* aicce da
fagháil ion*n*ta, & ro éccaoin-sin le
**M' Aodhócc**; &
i*ar*rais furt*acht* & foirithin fair. Do
bí **M' Aodhócc** an
tan-sin le h-agh*aid* sil éorna do chur, & tucc
lán a mhaim don ócclach. Adubh*air*t an t-occlach
le **M' Aodocc**: ‘Créd dob
áil lem-sa do denamh de-so’? *ar* se. Do raidh
**M' Aodhócc**: ‘Diolfa
tú do chios, & fiacha t' ferain*n* uile a
n-aoin-fe*cht* ris-sin’, *ar* sé,
‘& bíaidh cuid acc*a*t féin fá
dheoigh dhe’. Do-rin*n*e an mac daidhbir gen gaire
& subhachais '*ar* c-clos an chomhráidh-sin
uadha. Do claochló an síol eorna ina ór
dath-álain*n* tre cum*acht*aibh Dé i
n-ucht an óccl*aigh*, & rucc lais m*ar*a
raibhe a thiccerna é i*ar* si*n*.


Fi*ar*f*aigh*is an rí de:
‘Cáit a b-fu*ar*ais an lán óir-si
acc*at*’? *ar* se.


---

p.233



 Adub*air*t-siu*m*h dano, g*ur*ab e
**M' Aodhócc**
do-rin*ne* do shiol éorna na h-ithr*ach*
é, & t*u*c da thiccerna é as a
h-aithle. Do ráidh an ticc*er*na an tan-sin: ‘Ni
h-oirces damh-sa an t-ór-so do ghabail, acht as do Dhía,
& do **M' Aodhócc**
féin dleg*ar* a tabh*air*t. Ocus do-bheirim-si
sáor tusa do Día & do **Mh' Aodhócc** go
bráth’. Tainic an t-ócclach-sin *ar*
c-cúla arís go **M'
Aodhóg** maille fri gáirdech*us*
mór, & do i*n*nis dó gach ní
adub*air*t a thig*er*na ris, & m*ar*
tucc sáor o sin amach go brath é. Tucc an
fer-si*n* a fherand uile do **M'
Aodhócc** i*a*r sin. Do-rin*n*e **M' Aodocc** urn*aighthe*{folio 193a}
 go Dia ina dhecch*aid*-sin, gur
claochló an t-ór ina ghran iomcub*aidh* eorna,
m*ar* do bí a easb*aidh* *ar* an ithir 'ga
raibhe roimhe. Gur moradh ain*m* De & **M' Aodocc** de si*n*.


Fe*cht* ele dob áil
lé **M' Aodhócc** ecclas
do chumdach, & ní fhu*air* saor i n-aon-ionad
día cumhdach dó. Do bhenn*aigh* iaramh lamha an
óccl*aigh* dar comhain*m* Gobán,
& do-rin*n*e sáor derscnaight*ech*
de. Do saor*adh* dó an eccl*us*-si*n*,
& do h-ain*m*ighedh uadha h-í. Ní raibhe
immorro fer a saraighthi no sh*ár*aigti a chilli,
& ni raibhe sáor a sáraighthe ó sin
amach do cum*acht*aibh Dé & tre
míorbhuilibh **M'
Aodhócc**.


Boi **M'
Aodhócc** miorbhuil*ech* móir-fhertach
secht m-bli*adn*a bioth-lána 'na
t*r*oscc*adh* i n-Drui*m* Lethan gan
bain*n*e gan lion*n*, gan feoil gan an*n*land,
acht bladh becc d' *ar*án éorna, & deoch
uiscce ón oidche go céile, & deoch becc bhainne
gacha tres domhnach, & sé ar talamh lom, nó
*ar* leic lan-cruaidh, gan earr*adh* gan edach acht
croicne bethadach n-allta n-eccennais, & sé acc
síor-ghabáil a psalm & a psaltr*ach*,
& ag guidhe Dé go deithnesach for Leic na
Némhan*n*, óir do ghabh*adh* trí
cáoga psalm gach láoi *ar* clochaibh
fu*ar*a fíor-taisi, no for lár lom
lán-sccúaptha; & secht psaltracha &
caocca psalm re gach psalt*air*, & ni
diult*adh* re dreich duine *ar* domhan fa bhíadh,
no fa digh, no fa édach, acht go f-faicedh ina
uireasb*aidh* é.


Tainic t*r*a an t-aingel da
ion*n*s*aigh*e d' éis a throisccthi & a
threidhenais, '*ar* t-tuiccsin a chrab*aidh* &
a choccuis d*on* Coi*m*de, &
fí*a*rf*aigh*is de: ‘Crét h-athchuinge
forsan aoin-Día anossa’? *ar* se. ‘Así mh'
athcuinghe émh’, ol **M'
Aodhócc**, ‘da gach duine tiocf*us* im ionad i
n-Drui*m* Lethan, acht go n-dernait mo réir, &
go n-anait im ucht, & {folio 193b} gach aon do
shiol Aodha Fin*n* no do shil ele adhnaicther agam, &
thoghas im chill, & bhías fám ecclais go
h-onórach, nemh gan am*arus* d' faghail dó,
& fós gomadh mé fein bús breithem
brátha for Breifneachuibh’. Teid an t-aingel uadha iar sin,
& ticc cuicce fa dheoigh, & do-raidh ris:
‘Rod-fía, rod-fía .i. do-gheb*air* gach
ní chuinge for an


---

p.234



 c-Coimdhe c-cum*acht*ach, a naoi*m*h
érlaimh oirdeirc’, *ar* se, ‘óir as faoilidh
fír-suilbhir f*r*iot an u*air*si
h-é’.


Do taidb*redh* fís
amhra iongantach i n-*aro*ile aims*ir* i*ar*
si*n* do **M' Aodocc** i
n-Druim Lethan .i. craobh-sccáoil*edh* catha Aodha Find
go h-uilidhe *ar* aon-lathair, a n-géga
geineal*aigh*, & a c-craobha coibhnesa, &
fós ain*m* gach righ, & gach ro-thiccerna
do-gheb*adh* flaithes & forlamh*us* uatha go
deir*edh* domhai*n*. Fa h-iongn*adh* adbal,
& fa machtnuccadh menman le **M'
Aodhócc** anní-si*n*. Cuiris fios go
fíor-aibéil *ar* cend Colaim Cille chuicce d'
in*n*isin a aislingthi dó, do bhreith bhreithe
firinnighe fuirre. Téid t*r*a Colaim Cille fon fiss-sin;
& téid for nemh d' fios breithe na
h-aislinge-si*n*, amhail no teiged do gnath gacha
d*ar*dáin d' iomaccallaimh fri h-ainglibh nimhe, amail
as-b*er*t féin isin rand: 

> 1. 1] Im eolach *ar* talmain tinn,
>   
> 2] Riccim go h-adhbaidh iffrin*n*,
>   
> 3] Téicchim
> *gach* d*ar*dáin for nemh,
>   
> 4] Fo g*air*m righ na t-t*r*i muin*n*ter.
> 




Ro in*n*is an t-aingel dano fis na
h-aislingthi do Cholam Cille, & is *edh* ro raidh:
‘Gaibhleoch*aid* & craobh-sccaoilfidh cinedh
& clan*n*maicne an fhir uaibhrigh
*ar*d-chumh*acht*aigh si*n*, Aodha Fin*n* meic Fergna, fa f-fuilit cealla & comhaittreabtacha **M' Aodhócc** guna
mór-muin*n*teraib, iss*edh* fhoillsighes an
aisling-sin’, *ar* se, ‘& budh naimhde,
& nemh-c*air*de, & bud lu*cht*
cocc*aidh* & esaonta a cin*edh* & a
coimhi*ar*tt*r*aighe da cheile, & ass
*edh* a n-anman*n*a .i. Ruarc &
Raghailach. Ruarc immorro, mac Tig*er*nai*n*, {folio 194a} meic Seallachain, meic Cernachain; &
Raghall*ach*, mac Cathalai*n*, meic Duibh
Cruin*n*, meic Maol Mordha, meic Cernachain; & bidh
soch*aidh*e shiolf*us* uatha araon’.


‘Toccaibter & trén-chumdaighter
isin tír ele le **M'
Aodhócc**’, bhar an t-aingeal, ‘ionad onorach ele
ina eccmuis Droma Lethai*n* d' fagáil a dhlighidh
& a chiosa go coitcenn ó chach; & bidh
h-í an tres tene as búaine bhér*us*
*ar* betach*ad* i n-Uibh Briuin .i. tene na
h-áite-sin, as a f-faca **M'
Aodog** an aislingti .i. Drui*m* Lethan; &
Cuillín na b-Fer .i. Ros Inbhir; & Ceall Mór
Fheidhlimidh. Ocus an Ruárc-sin do raidhes’, *ar* an
t-aingeal, ‘do-bhéra Día go tinneasn*ach* teine
fhiuch*ach* a fheirge for a shlio*cht*, & for a
i*ar*t*r*aighe, muna ri*a*raitt, & muna
mór-onóraigitt **M'
Aodhog** imo chíos & i mo
dlighedh. Raghall*aigh* dano dlegait sein soch*ar*
D*r*oma Lethain do m*ét*ucch*ad*,
& do mór-*con*gmáil, seach cách,
do brigh deithitte & duthrachta **Mh'
Aodóg** doibh-siumh tar gach uile cinedh ina
comhgh*ar*’.




---

p.235


Ticc Colaim Cille go
**M' Aodhócc**, &
in*n*isis aithescc aingil o tús go deir*edh*
dó, & fa foll*us* do **M' Aodocc** féin eiséin, oir
tainic an t-aing*eal* lea thea*cht*airecht a
c-coimhitte*cht* Colaim Cille go **M'
Aodocc**, & adub*air*t ris te*cht* go
luath go Ros Inbhir, & aitt*r*eabh &
aitiucch*ad* do den*am* an*n*, & gomadh
an*n* nó biadh a adhnacal & a eiseirge
*ar* cend an Choimd*edh* c*on*a comhaonta,
& gom*adh* é b*údh* breithemh
bratha for Breifneachaibh. Tainic **M'
Aodhócc** le forchongra & le furáilemh
an aingil & Colaim Cille a c-coimh n-ein-fe*cht* go
Port na f-Finlec, re ráiter Ros Inbhir an tan-sa, *con*a
caoccat naomh-cleirech ina farr*adh*, i n-éccmais aosa
oibre & umhalóitte, & aosa canta,
ceileabr*aidh*, & caomh-oifficci *ar*cena.


I*ar* torr*acht*ain t*r*a a
c-comhfocc*us* don Cuillin cuan*n*a
caoin-ett*r*ocht, & fiodhb*adh* álainn
foithremail, boi a n-aice an locha lán-adbail, do **M' Aodhócc** *con*a
mhuin*n*tir, & cona mor-naomhaibh maille ris,
at-chualatt*ar* an céol coi*m*mbind
caomh-cubaidh, {folio 194b} & an claiscetal
bind-b*r*iatr*ach*, & fog*ur*
mor-gothach muisecdha, & nualla nemhd*idh*e na
n-aingeal n-álain*n* n-eccsamhail os cionn an Chuillin
& a thaige, & iomaccallaimh na n-aingel
n-ett*r*ocht n-iol-cumachtach gan anadh, gan oirisem, ag
céimniucc*adh* os a cenn, g*ur* uo lán an
t-aer dia lionmaire, & dia láin-iom*a*t,
& dia medhair & dia mór-gothaibh. Do
fecsatt*ar* na naoimh seacha, & adub*air*t
neach dibh: ‘As álain*n* a*n* buidhean d'
feraibh ána, athlamha, iomluatha útt, filet ag cantain
an chíuil cáidh comhtaidhiúr úasan
c-Cuillín’.


‘Bidh d' anmannaiph oirderca an
ion*aidh*-si go bráth an t-ain*m*-sin’,
*ar* **M' Aodhog** (.i. Cuillín na f-Fer n-álain*n*);
& Ros na n-Aingel a ain*m* ele, ó thadhall
& ó thaisteal na n-aingeal ina uirtimcell; Port na
f-Fin*n*leac ain*m* ele dó dano, ona lecaibh
fion*n*a fíor-taithnemacha at-cithi-si for an
c-cal*adh* ina chomhgaire; Ros Inbhir immorro a ain*m*
coimhlenamhna ag cach fa deoigh ó inbher an locha lethain
lán-móir, & na h-abhan*n*
nert-cubr*aidh*e a n-ein-fecht ag
ion*n*saigh*edh* a cheile, oir (ind) ain*m* gach oirir, no gach imil;
& (bior) ainm da gach uiscce .i. imeal
gach uiscce diobh-sin acc dul a c-cenn a ceile. *Con*idh
*air*e-sin ráiter Ros Inbhir fris.


Coiserccais & caomh-bennaighis **M' Aodhócc** an t-ionad-si*n*
maille le h-io*ma*t aingeal & *ar*d-naomh ina
uirtimceall da sír-bhennuacc*adh*. Cu*m*hdaighis
duirrtheach dioghain*n*, degh-daingen, & ecclas
cao*m*h-cu*m*hdaighte, cet*ar*uillech,
cánonta, a n-oircill a eíseirghe. Boi immorro
aims*ir* fhada isin ionad-sin ag síol*adh*
creidhmhe & cráb*aid*, ag den*amh*
ein*igh* & *ar*d-thiodhluicthe, acc fodhail
déirce & almsan, ag proicept & ag senmoir
dona poiplibh, ag denamh eccna & fír-leigin*n*


---

p.236



 d' *ar*d-sccolaibh, ag biatadh aoidedh &
anffann gach aon láithe, go t-tabr*adh* a
chab*air* díles dhiongmála féin da gach
duine do taoibh anma {folio 195a} & cuirp a
c-coimh n-ein-f*echt*, gurob *ar* an inneall-sin do
chaith an cao*m*h-nao*m*h do chaith an
cao*m*h-nao*m*h a bhúan-aims*ir*.


Muiriccen mac Dubain, meic Murgaile, meic
Duin*n*, meic Dúng*us*a, meic Colmai*n*,
meic Conaill, meic *Con*cub*air*, meic
Cathb*aidh*, meic Aong*us*a Músc a quo Muscr*aighe* Faoilin*n*e,
meic Floin*n*, meic Lonáin .i. fili
Múscr*aigh*e, meic Mogha Ruith, meic Fir Tlachtga, meic
Ferg*us*a, meic Rosa, meic Rugr*aigh*e, bói i
c-cenn*us* & i c-comhflaithes
M*us*cr*aigh*e an tan tainic **M' Aodhócc** go Ros Inbir, óir
fa d' ferann Muscr*aigh*e Faoilinde Ros Inbhir an tan-sin .i. o
Ghlend Ferna go Loch Meilge, & o Sl*éibh* Da
Chon go Glend Muighe duthaigh Muscr*aigh*e. Boi dano siur
mhenmnach, mor-cu*macht*ach, ag Muiriccen mac Dubhain,
Faoilen*n* a h-ain*m*-séin. Ro
chumhd*aigh*-sidhe ráith rioghdha, ro-fairsing,
& cathair cao*m*h-alain*n*, comhdhaingen isin
crich-sin. Is in*n*te-sei*n* do caittí inmhe
& oirech*us* an ferain*n*-sin go h-iomlan. Is
on Faoilin*n*-sin ain*m*nighter Raith Faoilin*n*e
& M*us*cr*aighe* Faoilin*n*e.


Fa h-olc t*r*a la Faoilin*n*
& la Mu*ir*igén **M'
Aodhócc** d' aittreabadh ina f-forba & ina
f-feran*n* fein. Ro dloms*a*t & ro
diults*a*t dó as. Nír gabh **M' Aodócc** diultadh uatha,
& adub*air*t: ‘An t-ionad in*ar*
dhéon*aigh* Día damh-sa oirisemh, &
aitiucc*adh* do den*amh* fa dhéoigh, ni fuicceabh
an t-ionad-si*n*’, ar sé, ‘óir is e
fód mh' eiseirghe & m' adhnaicthi an fód-so for
a f-fuilim’; doigh t*r*i fóid nach
fétan*n* aon-duine do shechna na d' iomgabhail
.i. fód a geine, fód a báis, &
fód a adhnacail; *amail as-bert*: 

> 1. 1] Trí fódain
> nac*h* sechainter,
>   
> 2] M*ar* adeiritt
> amhra focail,
>   
> 3] Fód a gheine, fód a bháis,
>   
> 4] Ocus fód a adhnacail.
> 




Nir gabhsat uadha dano gan a athchur, & gan a
ion*nar*badh d' a aimhdéoin d' éis a aithiscc
& a uradhaill.


Ferccaigter **M'
Aodhocc** f*r*i Muirigen & fri
Faoilin*n* fa deoigh. Impáidis a bachla & a
bhuain-mion*n*a fo t*r*i túaith-*bél* {folio 195b} ina
t-timceall. Benais a cluicc & a ceolána a
n-aoin-fe*cht* orra .i. an Mac Rath, & Clocc an
Deilcc, & Clocc na T*r*áth, re ráiter an
Fionn Clocc, & cluicc na cleire & an
coimhtionóil, o sin amach; & esccainis gan
fuir*ech* íatt, & adub*air*t nach biadh
aoin-nech da síol no da sliocht i c-cend*us* na
criche-si*n* go bruinne m-bratha; & fós nach
biadh do th*ar*ba a tire na a t-talma*n* aca, acht an
c*r*ioch & an raith ina raibhe d'
ain*m*niucc*adh* ó Fhaoilin*n* ina
h-aon*ar* .i. Raith Faoilin*n*e, &
M*us*cr*aigh*e Faoilin*n*e; & gomadh
teall*ach* fás,


---

p.237



 folamh, a f-forba & a f-feran*n* dia
n-éis, amhail ro comhaill*edh*; gurab i l-Laignibh
do-ch*úaid* Muirigen tre mallach*ad* &
tre móir-easccai*n*e **M'
Aodhóg**. *Con*adh an*n* ata a
shlio*cht* & a shíol o sin alle tre
mallach*ad* & t*r*e
móir-esccai*n*e **M'
Aodhócc**. *Con*idh an*n* bias a siol go
bráth. Faoilenn immorro bói-sidhe g*an* mac gan
móir-i*ar*taighe maran c-cedna.


Fe*cht* ele do **M' Aodhocc** ag ionnlat a lámh a
h-abhain*n* bói laimh risan m-baile. Batt*ar*
drong do dhaoinibh aga féchai*n*. I*ar*na
fhéchai*n* adub*airt* duine díbh:
‘Ní fhuil *ar* dom*un* en-nech do
f*ét*f*adh* **M'
Aodhóg** do chur chum cen*n*airrce no
coimhfeirge’. Do bi bathlach borb, b*ar*b*ar*dha,
bith-ainffesach, *ar* an lath*air*-sin aca. Ocus
adub*airt*: ‘Fétfad-sa’, *ar* sé. Is
amlaidh immorro do bai **M' Aodocc**
an tan-sin, & éd*aigh*e do c*r*oicnibh
bethadach m-bruidemail, & ainmin*n*tedh allta
uime. Tánaic an t-occlach da ion*n*s*aigh*e, gur
theilcc isin abhain*n* h-é. Adubhairt **M' Aodhócc** go foighittn*ech*
fris: ‘Cret sin do-rin*n*is, a dhuine dhisccir,
do-bhertach’? *ar* sé.


Do-chon*n*airc an t-occlach iar sin na
croicne do bhátt*ar* fa **M'
Aodhócc** tirim, tesaighthe, tren-cumhdaighthe, gan
ruain*n*e ná fion*n*a do fliuch*ad* na do
láin-mill*edh* diobh {folio 196a} on
uiscce; & o 't*con*n*air*c do-gabh
aithrech*us* adbal é; & do raidh: ‘As
aith*r*ech aithmelach lem a n-dern*us*’, *ar*
se, ‘& tabhair-si maithfidhe damh *ar* son Dé
na n-dúl’. Adub*air*t **M'
Aodhócc**: ‘As maith do dhál, a dhuine’,
*ar* sé ‘.i. do admhais do choir & do
chionta, & fu*ar*ais aith*righ*e
ion*n*ta. Gidh edh mu*n*a dherntá
aithr*igh*e, do shluiccf*edh* an talamh tú it
chiontaibh; & do-gebha nemh anosa, & fos do-ghebhair
bás c*r*iost*aidh*e a c-cion*n* da fhichet
bl*iadhan* oníu’. Ocus do coimledh geall*adh*
& briat*r*a **M'
Aodhócc** amhlaidh-sin.


Fe*chtus* da t-tainic
fedhman*n*ach Mo Lua Lothra d' ion*n*saighe **M' Aodocc**, & adub*air*t
f*r*is: ‘Do shaothraighem*air*-ne’, *ar*
sé, ‘ecclas do den*am*h, & atá an
t-adhmat benta isin coill*edh* aguind, & ni fhuil
cul*aidh* aguin*n* do caiplibh ina d' feraibh a
tharraing ina a thab*air*t lind’. ‘Tiaghaidh-si dá
bhar t-tighibh’, *ar* **M'
Aodhócc**, ‘& gibe ni do-cluinf*idh*e
ano*cht*, na féc*edh* aóin-neach uaibh
é’. Do-chualattar san fog*ur* mór ag
te*cht* on coill dochum na h-ecclaisi, & nír
lamh en-nech aca a fhechain tre furailemh an naoi*m*h orra.


Bói bathl*ach* borb, beicc-eolais,
istigh an tan-si*n*; & do-chuaidh t*ar* aithne
**M' Aodhóg** da fechain
cr*ét* do-rin*ne* an fogh*ar*
fír-mór, & an toran*n*
tin*n*esn*ach*. Do-*con*n*air*c uadha tre
poll na comh*ladh* no na


---

p.238



 h-eochr*ach* moran do mha*n*ch*aib*
ócca examhla go f-foltaibh fion*n*a forórda forra
ag t*ar*raing & ag t*ar*rladh an adhmaid on
coill*ed* go h-athlamh. Tainic guth mór amuigh an
tan-sin, go n-dub*air*t: ‘Sguir*idh*, a aingle,
dá bh*ar* n-ob*air*, & da bhar
n-umhalóitt; óir muna f-fech*ad* an nech
útt sibh i n-acch*aid* aithne an naoimh,
do-dhénadh sibh féin an eccl*us* uile do
cumhd*ach* anocht, cion*nus* nach biadh
uiresb*aidh* uirre’. Ina diaigh sin immorro do cumdaigh
Gobbán an ecclas do bhrigh a bhenn*aigh*the do **M' Aodhócc**.


Aims*ir* ele do **M' Aodhócc** i c-crich Mum*an*
.i. in Íph *Con*aill Gabhra a
c-co*m*hfhocc*us* do reicclés Ída;
& dob áil le **M'
Aodhocc** dol ar cúairt {folio 196b} m*ar*a raibhe a ath*air* faoisttine
.i. **Mo Lua mac Oiche**, go c-cual*aidh* cluig bhaile
Ída aga m-buai*n*. Do fhiarf*aigh* **M' Aodhócc** cr*et* dob
adhb*ar* do bhuain na c-clocc-si*n*
ad-chual*aidh*. Adub*air*t an guth isin aer, gurb
í dalta Ída fu*air* bás .i. óg do
ba dalta diograis*ech*, & dob ionmai*n* le
féin. Do-chualaidh Ída **M'
Aodhócc** do beith a c-comfocc*us* di;
& ó 't-chual*aid* do-chuir nech chuicce da
radha ris te*cht* do thaithbeoucc*adh* na h-ingine a
h-ucht a naomhtachta, & a nert-guide. Do-raidh **M' Aodhócc** le dui*n*e da
dheiscioplaibh dol 'san áit-sin, & a bhachall do
breith leis, & a cur *ar* ucht na
h-ingine. Dó-ron*adh* amhlaidh sin, & do
éir*igh* go h-ullamh a f-fiadhnaisi cáich a
c-coitcinne, & gach nech at-*con*n*air*c
& at-cuala na mór-míorbhuile-si*n*
tuccat*ar* gloir do Dhía & do **M' Aodocc** t*r*éna
mór-miorbuilibh.


Taínicc gadaighe la ele go
**M' Aodhócc**, & do
ghoidh da*m*h dia cet*r*aibh, go n-duaigh é as a
h-aithle. Do líedh an gad*aigh*e 'san
gniomh-si*n*, & an tan dob áil lais
mion*n*a do tab*air*t do **M'
Aodhóg** isin damh, do-con*n*cas cluas an doimh
as a bhel, & gach nech do bí ina thimceall 'ga
faicsin-sin do biodh ag fanámat & acc
focuidm*edh* fáoi. Do-rin*n*e an
gad*aighe* aithr*ighe* i*ar* si*n*,
& do-rinne a fhaoisitte, & do imthigh a staid maith
& i n-deigh-sligidh fa deoigh, g*ur* mor*adh*
ainm Dé & M *Aodhocc*.


Aims*ir* ele do **M' Aodhocc** i f-Férnna go
f-fac*aidh* d*r*ong do ridiribh righ Laighen da
ion*n*s*aigh*e, & nech i n-glasaibh léo
da bhreith go righ Laighen ina chiontaibh & ina choirthibh,
óir do ba fer millte rea*cht*a & riaghla go
h-iom*ar*cach é. Gabhais troc*air*e go mór
**M' Aodócc** dó;
& do raidh ríu: ‘Leiccidh damh-sa a n-onoir Criost
cum*acht*aigh an fer-so gan a bhreith da
mhill*edh*’. Adubrattar san nach léiccfittís {folio 197a}
 no go m-beith *ar* cum*us*
an righ. I*ar* n-dol dano laimh risan c-coill do bí
c-comhfocc*us* dona ridiribh-sin, do taidbsicch*ed*
doibh ceithern mór da nai*m*hdibh do bheith i
c-cealccoibh rompa *ar* gach taobh don t-slicched ina
t-timcell, g*ur* theichett*ar*-san gan fhuir*ech*
aga faiccsin


---

p.239



 si*n*, g*ur* fáccbatt*a*r an
m-brag*a*it m-búan-cuibhrighthi 'na
h-áon*ar* gan imcoimhett isin ionad a
m-bói. M*ar* do-chual*aidh* an rí
anní-sin do fhuráil eisiumh do shaor*adh* on
accra & on i*ar*móracht do bái
fair. G*ur* mor*adh* ain*m* Dé &
**M' Aodocc** tritt-sin.


Aims*ir* ele do **M' Aodhócc** & do
Mun*n*a mac Tulcai*n* a b-farr*adh* a
céle. Téid **M'
Aodhócc** i c-cúil na h-ecclaisi i n-ionad
ur*ar*d. Do-*conn*airc Mun*n*a m*a*r
si*n* é, & do fh*iar*f*aigh*:
‘Crét sin do-cí tú, a fhireoin uasail,
ion*n*raic’? ar sé, ‘& gibe
amh*ar*c do-chí, innis damh-sa é’. Cuiris
**M' Aodhócc**
comh*ardha* na croiche naomhtha go nemhfallsa ar sulibh in
abb*aidh* in u*air*-sin .i. Munda, go f-fac*aidh*
gach ní at-*con*n*airc* **M' Aodhocc** .i. an dom*un*
mór uile o thurgbáil gréine go fuinedh, amhail is
a méd aon-staide amáin no beith. Do thuirlingsettar don
ion*adh* a rabhatt*ar* .i. Munda & **M' Aodocc**, & do indis
Mun*n*a dona mancaibh an scel-si*n* as a h-aithle. Gur
mor*ad*h ain*m* Dé & **M' *Aodhocc*** de-si*n*.


Aims*ir* ele do **M' Aodocc** ag siubhal na sligedh aon do
laitib. Tarla Colman mac Fiacr*ach* 'na choin*n*e for an
con*air*. Fu*air* each d' eochaiph Colmai*n*
bás oban*n* an tan-sin a f-fiadhnaisi **M' Aodhócc**. Tucc immorro **M' Aodocc** each da eachaibh féin fo
c*ar*p*a*t Colmai*n* i n-ait a eich fein;
& '*ar* m-beith doibh tamall aithgerr m*ar*
si*n*, tainic each Colm*áin* go min
muin*n*terd*a* o bhás go beth*aid* go
**M' Aodócc**, m*ar* dob
áil do grasaibh Dé & **M' Aodhocc**, & do-chuir fona
c*ar*p*a*t fein í. I*ar* n-iompódh
do Cholmán arís isin con*air* céttna,
fu*air* a each fein béo ar a chion*n* fo
ch*ar*p*a*t **M'
Aodhóg**, & ro iongant*aigh*
si*n* go mór, & tucc mol*adh* do Dia
& do **M' Aod*og***.


{folio 197b}Aims*ir* ele do **M'
Aodhócc** acc plan*n*tucc*adh*
cran*n* tor*thach* lá air*idhe* ina
lubhg*or*t fein, & an fer do bí acc fritholamh
na c-cran*n* dó, tucc*us*t*air* gecca do
cran*n*aibh nemh-thorthacha ele da ion*n*sa*igh*e
.i. beithe & fernocc; & gach cran*n* da
teccm*adh* do **M' Aodhocc**,
do phlanntaighbedh iatt go h-iomlan a f-fochair a cheile don
chur-sin. Tainicc tra do g*r*asaibh Dé & do
mírb*uil*ibh **M'
Aodócc**, na croin*n* nemhthoirthecha
do-chuirest*air*, go n-dern*adh* croin*n*
comhthort*hach*a dibh fa deir*edh*, & go
t-ta*n*gatt*ar* ubhla socaithme sír-mhillsi,
& cnúas comhabaidh urdhalta inite forra in aimsir
cnuais & caom-tor*aidh* na cran*n* ele do
tea*cht*.


Aims*ir* ele do **M' Aodhócc** & do lenamh
ócc anfoirbti laimh le crois do bái 'san m-baile i
f-Fer*n*a. Scc*r*iobais **M'
Aodhocc** psalm d*on* lenab 'na diaigh
sin. Do-con*n*airc an lenabh eisiumh súas


---

p.240



 in dreimire ord*aidh*e an *air*de
bói o thalamh go nemh; & '*ar* t-te*cht*
anúas dó 'na dhegh*aid*, nír
fh*ét* an lenab fechain 'na acch*aid* le
h-iom*a*t dealr*aidh* & re taitnemh na
diad*acht*a 'na dreich 'ga dhathadh & aga
degh-maiseachadh. Adub*air*t **M'
Aodócc** risan lenap: ‘Sechain go brath a innisin do
duine *ar* dom*un* crét do-con*nair*c
tú’. Do raidh an lenamh: ‘Da n-innisi tú damh-sa
cáit an dechadais, ni in*n*eos*a*t-sa d'
aoin-nech anni at-*con*n*ar*c’. ‘Do-cuadhas’,
*ar* se, ‘fo ghairdech*us* muinntire (nimhe) *ar* cion*n* anma Choluim Cille
do-chuaidh cuca, do bí 'na an*m*c*ar*aitt accam
fein 'san saoghal’. Do in*n*is an lenamh na briathra-sin a
n-diaigh báis **M'
Aodhócc** a f-fiadhnaisi caich, '*ar*na beith
féin 'na duine fhoirbhthe fir-craibt*ech*.


*Con*idh da derbadh sin
adubairt an file an laidh:1. 1] Tuilledh *ar* mhíorbhulibh **M' Áodocc**,
  
2] Mór rea maoidhemh,
  
3] Dul da ríomh, as deilm gan diamh*air*,
  
4] Nír feidm aoin-fir.
2. 5] Do-chuaidh go Roimh d' uidhe en-láoi
  
6] Aodh go f-feile,{folio 198a}7] Gan guais anfaidh m*ar*a moire,
  
8] Cara ar c-cleire.
3. 9] *Teid* 's Mo Lua re lo
*co n*-oidce,
  
10] As iul dana,
  
11] Soir, 's anoir *a* *r*áon-fod Rómha,
  
12] ‘**M' Aodhócc** mátta’.
1. 13] 'Sa cruithnecht bhicc do bí
ag **M' Aodhóg**,
  
14] Mór an caomhna,
  
15] Do bí cur síl,
as biadh bliadna
  
16] Co fhial aobhdha.
1. 17] Sást*ar* do bhiadh
becc na cathr*ach*
  
18] Cach do threor*aigh*,
  
19] Lu*cht* a thighe; cia nach cúal*adh*,
  
20] Dia do deon*aigh*.
1. 21] Dron*g* gan édach
do-chí cuicce
  
22] Tre ceilcc m-b*r*eccaigh,
  
23] '*Ar*na chur fo diamh*air* didin,
  
24] D'
iarr*aidh* edaígh.
2. 25] A n-édach féin uile on fiodhb*aidh*
  
26] 'Arna fhalach
  
27] Do-bheir chuca *ar* ais gan fuir*ech*,
  
28] Tais an tabhach.


---

p.241


The words from 'Lamh' to 'diomdach' are
written as a single line in Br, but the metre seems to show that the
second line of the stanza has been dropped. It was probably a mere cheville.

1. 29] Lamh t-Sárain da thaobh '*ar*
t-tuitim,
  
30]   
[*gap: scribal omission/extent: 1 line*]  

  
31] A n-íoc Brand*uibh*
mói*r* do mar- badh,
  
32] N*ar* doigh
dio*m*d*ach*.
2. 33] Tucc Brandabh o bhás go bethaid,
  
34] Ger bhert gábhaid,
  
35] *Ar* **Mh' Aodhócc** ni misde a maoidemh,
  
36] Cistte an chráb*aidh*.
1. 37] Glór aingel os a cionn
cluinid,
  
38] Céim gan decair,
  
39] Gur i*ar*r
ar Dia m*ar* sás socair
  
40] Bás
t*ar* bheth*aid*.
The words from 'Ferr' to 'riaghla' are written as a
single line in Br.

3. 41] ‘Ferr le h-Iosa’, *ar* an t-aingel,
  
42] Aithescc aobhda,
  
43] ‘Cur c*r*eidme i c-cach le recht riaghla.’
  
44] Cert an chaomhna,
  
45] Ina do bhás go méin mórdha,
  
46] ‘A sheimh sháordha’.
1. 47] Sloin*n*em fert ele da fhertaibh,
  
48] Erlamh Eorpa,
  
49] Do-rin*n*e **M' Aodhoc** mór maordha
  
50] Ór don eorna.
1. 51] Gobán sáor, asé do bennaigh,
  
52] Benn ar shaoraibh,
  
53] Rucc geall ar gach n-áon daríribh
  
54] Saor an t-saogail.
1. 55] Sea*cht*
m-bl*iadh*na do bí 'na trosccadh,
  
56] Truag an
t-anshodh,
  
57] Acht an chuid-si t*ar* gach comól,
  
58] Uiscce is arán.
2. 59] Se *ar* *leic* no
ar lár lom gan édach
  
60] Re h-u*cht* c*ar*crach,
  
61] Ag gabháil, ni dalbh go docrach,
  
62] Salm is saltrach.


---

p.242

5. {folio 198b}63] 'Na
breithemh bratha ar gach m-Breifn*ech*
  
64] Biaidh go deimhin;
  
65] Fuair o Iosa, ní díol doil*igh*,
  
66] Díon gach deigh-fir.
1. 67] Muiriccen féin ocus
Fáoilend,
  
68] Fuicchle fíre,
  
69] Do bhen
díbh, ní cél re ceile,
  
70] Trén an
tíre.
2. 71] Do-cuir Muirigén mac Dubháin,
  
72] Dána an daigh-fer,
  
73] Asa thir féin, ba
fál fol*aigh*,
  
74] Go lár Laighen.
3. 75] Anaid a clan*n* i c-crich Laighen,
  
76] Lór do dhiam*air*,
  
77] Gan te*cht* 'na tír féin da fegai*n*,
  
78] Réim gan riaghail.
4. 79] Do fháccaibh esccaine **M' Aodhócc**,
  
80] Meisde a h-ionad,
  
81] Faoilen*n* mór gan mac, gan muirer,
  
82] Slat ogh, iodhan.
5. 83] Nir fhácc*aibh*
fós don tír ton*n*-gloin
  
84] 'Gun mín menmnach,
  
85] Acht a h-ain*m* *ar* an
iath d' anmhain,
  
86] Ger t*r*iath tegl*ach*.
1. 87] I*ar*na teilccen
*ar* l*ar* lindedh,
  
88] Nir léim indill,
  
89] Ticc a bhrat *ar*aon on abhain*n*
  
90] 'S a taobh tirim.
1. 91] Adhmad ecclaisi do iomc*air*
  
92] Go a h-áit bun*aidh*
  
93] Le fedhain aingel gan animh,
  
94] Caingen cubaidh.
1. 95] Ogh do bí ag Ída '*ar*na altrom,
  
96] Nirbh óg Éda,
  
97] Do fhurt*aigh* í *ar* aithne Ída
  
98] D' aithle a h-écca.




---

p.243


1. 99] A dhamh lé
gad*aighe* gádth*ar*,
  
100] Ger ghoid fholaidh,
  
101] Cluas an doimh as a bhél ber*air*,
  
102] Fa trén tob*aigh*.
1. 103] Braighe fa rér o rígh Laighen,
  
104] Labhra deimhneach,
  
105] Tucc leis, mar do-clos go cuimn*ech*,
  
106] *A glas geiml*ech**.
1. 107] An domhan uile go h-iomlan
  
108] D' fairrge is d' fionn-magh
  
109] Do-chon*nair*c
tre radh*ar*c ro-ghlan,
  
110] Amh*ar*c iongnadh.
1. 111] Do-chuir 'ar n-écc eich meic Fiachrach,
  
112] Nír écc fol*aigh*,
  
113] A h-anam in*n*te '*ar*na h-oidedh,
  
114] Cin*n*te an cobhair.

{folio 199a}1. 115] Tucc gach cran*n* aimrid don fiodhb*aid*
  
116] D'
Aodhócc umhla;
  
117] Fern is beithe túas da tarba
  
118] Fa cnúas cumhra.
1. 119] Dréimire óir ag
Aodh aga dréim
  
120] Ga ferr férach,
  
121] Ag
dul o thalamh glan grianach
  
122] Go nemh néllach.
2. 123] Fa glóir anma Colaim Cille
  
124] Go cúirt nimhe
  
125] Do-cuaidh súas isin rian reimhe,
  
126] Grían go n-gile.
3. 127] Da slondain*n* míorbaile **M' Aodog**,
  
128] Mór rea
sloind*edh*,
  
129] *Ar* a fhertaibh, calma an
cin*n*edh,
  
130] T*ar*la tuilledh.Tuill*edh*.

 
Aims*ir*
ele do **M' Aodhocc** ag siubhal na
sligedh go h-Ath Iomdhai*n*. Adub*air*t a giolla ris:
‘Ab*air* riom, a ath*air*’, *ar* se, ‘cia
bhes 'na epscop it ionadh it chathr*aigh* féin, i
f-Ferna’. Do raid **M'
Aodócc**: ‘Gibe neach oiscceol*us*
dor*us* an atha úd romhain*n*, asé
bías


---

p.244



 'na easp*occ* im
ionad-sa’. Do-con*n*catt*ar* da n-ion*n*saighe
buidhen do sccol*air*ibh baotha bioth-udmalla maille le
scciataibh, & le gáibh lenbaighe*cht*a
léo, ag den*am* cluiche &
coimhiomána. Tainicc nech díobh, & do fosccuil
dor*us* an átha go h-ullamh, & do-léicc
súas an comhla baoi f*r*is. Adub*air*t an giolla:
‘An deimhin g*ur*ab é an sccol*aigh*i
ócc ecc*r*íon*n*a útt bús
padrún dúin*n* it ionad-sa’? *ar* se.


Tainicc t*r*a an sccol*aigh*i go
**M' Aodhog** iar sin '*ar*
n-adhnadh & '*ar* lasad don Sp*iora*t
Nao*m*h go h-iom*ar*cach an*n*, & do
raidh ris: ‘A fhir diadha deisccréid*igh*’,
*ar* se, ‘dob aíl liom-sa dol lat, & mo betha
do thab*air*t at tír fo cuing do riaghla-sa, &
do ro-chrab*aidh*’. Do fhi*ar*f*aigh* **M' Aodóg** de, ca tír
dó, no ca h-ain*m* boi f*air*. ‘Muimneach
meisi’, *ar* sé, ‘& Cronán m'ain*m* .i. 
Cronán mac Faoilin*n*, meic
Feradh*aig*, meic Eirc, meic Fiachrach, meic Degh*ad*,
meic Eogai*n*, meic Deghadh, meic Labhradha, meic Bresail
Bhelaigh, meic Fiach*ach* Baicedha, meic Cathaoir Móir;
& d' aittreabtach*aib* na Luac*r*a tes
damh’. Adub*air*t **M'
Aodocc**: ‘Goirfidher ain*m* ele díot .i. Mo
Ling Luac*r*a; & len meisi o so amach’, *ar*
sé.


Lenais Mo Ling Luac*r*a é as a
h-aithle {folio 199b} go h-aimsir báis **M' Aodhóig**, go n-dern*adh*
fer naomhta, nós-oirrd*er*c, nao*m*h-craibhthech
dhe 'na dhecch*aid*, gur ordaigh **M'
Aodhócc** *ar* son a mhiorbuil*edh*
& a mor-naomht*acht*a a beith 'na espucc urdalta ina
ionad féin i f-Férna dó a n-diaigh a bháis
.i. ina theghdais féin, & ina chathraigh choisergtha;
& do coimhledh m*ar* do gheall **M' Aodhócc** 
gach ní aca-sin.


Dligitt muin*n*ter Raghall*aigh*
D*r*uim Letha*n* do mh*ét*ucch*ad*
& do mór-onorucc*adh* sech cach, óir do
fháccaibh **M'
Áodócc** d' fágbhálaibh aca, a
n-edala do techt for a leaptachaibh chuca, & do aithin
díbh gan tadhall na t-athaigidh for a feran*n*
féin, & gan uirett a*n* míl muighe no an
bric dubháin do bethadhach for bith do marb*adh* for
crich a chille no a thermain*n*, & da
n-dérn*adh*, giorra sáoghail, &
if*er*n, gorta & gal*ar* do
ciond. Anu*air* do bí deichneabh*ar* &
ceitre cáocca do naomhaibh maille re **M' Aodocc** i n-Drui*m* Lethan ag
guidhe Dé go díochra im díth & im
dílghen*n* for gach n-áon do dhenadh a
sárucc*adh*, no a h-éiccen, no a
h-aindéonucch*ad*; & fós im rath
& im shob*ar*than for an lu*cht* do dhenadh
réir a sámadh & a sruithedh dia éis.


Isíatt so na seacht mion*n*a
batt*ar* 'na n*ar*maibh cathaighthe ag **M' Aodhóg** i n-acch*aid*
eccóra slechta Aodha Find, & cáich a
c-coitcin*n*e .i. an Bhrec, & an Bhachall
B*r*anduibh, & an Bhachall Bán, & an
fion*n* clocc .i. Clocc na t-t*r*ath, Clocc an deilcc,
& Mac rath, & an menestir. Dlegaitt dano Siol
Áodha Fin*n* an tan do-cífitt miond dona
mion*n*aibh-sin, no iatt uile, éirge rempu, &
slechtain dóibh.




---

p.245


*Con*idh do
deimhniucch*ad* anman*n* na mion*n* sin an
t-ugdar na roin*n*-si:1. 1] Ca lion mion*n* ag **M' Aodhócc** mór,
  
2] Lea n-ainmniucc*ad* gan ansodh?
  
3] An ceist chuirim gan cogar,
  
4] Eol damh féin a fúaslaccadh.
2. 5] Na seacht n-aird-mhion*n*a go m-blaidh
  
6] Do comhroin*n* *ar* a cheallaibh
  
7] Faccbais lea n-iomradh uile
  
8] Go h-iomlan an faidh firinne.
3. {folio 200a}9] Ben*n*achad cáich aca-sin
  
10] A h-ucht **M'
Áodhocc** móir mion-gloin,
  
11] Cuibr*ech* caich iad 'na deghaidh,
  
12] Da t-tuillter a t-t*r*oim-deabhaidh.
1. 13] Áiremh na mion*n*
meabhair lem,
  
14] Ler taobh cumdach na c-caomh-ceall
  
15] Lena bind-briathraibh gan móid,
  
16] Do réir mín-riaghla **M'
Áodhóig**.
2. 17] A h-áon, an Bhrec go m-buadaibh,
  
18] Bheires trén *ar* throm-sluaghaibh;
  
19] A dó dibh, an m-Bachaill m-Báin,
  
20] Do bí i l-laimh Aodha iomláin.
3. 21] An m-Bachaill m-buadaigh m-B*r*anduibh,
  
22] An tres díob adubram*air*,
  
23] M*ar*
do-clos uaim-si gan móid,
  
24] Uaisle na *mionn*-sa **M'
Aodhóig**.
4. 25] An cethram*adh* mion*n* diobh soin,
  
26] An m-blaith-menistir m-buadh*aig*,
  
27] 'Na
b-fuil cuid da aisccidh féin,
  
28] 'S roin*n* do
thaisibh an fhiréin.
5. 29] An cuiccedh an Mac ratha,
  
30] Do bí i l-laimh an naomh-flatha,
  
31] Céolan urn*aighth*e a chuirp cain,
  
32] *Ar* glún *ar* u*cht* an
érlaimh.
6. 33] An seisedh diobh, Clocc na
t-trath,
  
34] Do cruin*n*igedh don chill cách,
  
35] Do teighdis faa ghuth don cill
  
36] Ced is cáocca
mac leigin*n*.


---

p.246

9. 37] An sea*cht*madh dibh, Mac an
deilcc,
  
38] Do bí i m-brot an ghil
g*r*uaidh-d*eir*cc;
  
39] As íad sin do
réir áirimh,
  
40] Sea*cht* mion*n*a
an féil fír-failidh.
10. 41] An mín máordha, an maccaomh óg,
  
42] Fertach miorbuil*ech* **M' Aodhóg**,
  
43] A sccéla, as léir-glan liom-sa
  
44] Érlamh na secht saoir-mionn-sa.
1. 45] Ca líon dlighes eirghe amach
  
46] Le cois na f-fethal f-fertach,
  
47] D' faghail ciosa da gach taoibh
  
48] Do mion*n*aibh uaisle an *ar*d-naoi*m*h.
2. 49] Asi as aird-chenn orra soi*n*,
  
50] An Bhrec **M' Aodocc** go m-
buadaibh,
  
51] h-i f-fuil aisccedha o Chriost féin,
  
52] As do sccriobh Colaim cneis-réidh.
3. 53] An Bachall Bán is ní brécc,
  
54] Re
n-dleg*ar* cach do coimhett
  
55] Os da n-áiremh go
léir lion,
  
56] Así so an d*ar*a
h-*air*d-miond.
4. 57] Teall*ach* Duncadha na m-Buadh,
  
58] Teallach Eachach, líon a slú*agh*,
  
59] Cath Conm*ai*cne, Cul O f-Floin*n*,
  
60] M*ar* cuid ron*n*a don bachaill.
5. {folio 200b}61] Fir Manach 'sa Breifne anoir,
  
62] 'S D*ar*t*r*aighe 'gun m-Bric
m-buadaigh,
  
63] As lé a cíosa 'sa cána,
  
64] A n-onóir, a n-ofrála.
6. 65] Leis an menestir m-blaith m-binn
  
66] Isna
h-iathaibh-si adeirim,
  
67] Tobhach a ciosa 'sa cen,
  
68] Gan anaoibh is gan éiccen,
  
69] O Droichet Atha gan
faill
  
70] Go Drui*m* Lethan, m*ar*
labrai*m*.
7. 71] Don Bhachaill Brandaib, 's ní
brécc,
  
72] Cuicc*edh* Laighen na lain-ced,
  
73] Di dlighter on cuiccedh caomh
  
74] A cios d' faghail
do*n* *ar*d-nao*m*h.


---

p.247

10. 75] As amlaidh dlegaitt na maoir,
  
76] An cíos toccbaid da gach taoibh
  
77] Comh*ar*ba **M'
Aodhócc** gloin grin*n*,
  
78] Da
roin*n* uadha ar gach *air*d-cill.
11. 79] 'Arna n-*air*emh liom go leir,
  
80] Seacht mion*n*a úaisle an firéin,
  
81] Beitt uile, 's ní in bhar n-iongnais,
  
82] Ag cur libh lá an ticcernais.
12. 83] Gilla Mo Cuda, is ni gó,
  
84] As edh m' ain*m*-si gan annro,
  
85] Secht mion*n*a **M' Aodhócc** gan gáoi,
  
86] Lim do h-*air*medh *ar* en-cháoi.Ca líon.

 
Fe*chtus* da n-deach*aid* **M'
Aodhócc** go h-*air*m i m-bói Mo Laisi
Daiminsi, do chengal a c-cadaigh & a c-comháonta le
ceile i n-nimh & *ar* talmai*n*, amhail
do-rinnettar roimhe, an tan tucc an Coimdhe com*ar*tha a
scc*ar*tana re 'roile doiph '*ar* t-tuitim na
c-c*r*and fo bhun i r-rabhatt*ar* i c-crich Muighe
Slecht go son*n*radhach fe*cht* ele, amhail ro
in*n*isem*ar* cena; ro cenglatt*ar* tra cadach
& comhaonta cuirp & anma a n-aoin-fe*cht*
an*n*sin .i. gibe do thuillf*edh* éccnach
nó oirbhire o dhuine díbh, a mhall*acht*
& a móir-easccaine a n-aoin-fe*cht* ar an
tí do tuillfed; a m-benn*acht* & a m-buan-guide
ag gach nech do dénadh a rí*ar* & a
ro-buidhech*us* búdéin, & ri*ar*
& ro-bhuidhech*us* gach duine do lu*cht* a
n-ionaid dia n-éis. Ocus do ordaighett*ar* ettorra
féin in u*air*-sin t*ús* onóra
& *air*mittne cáich ga ceile dibh do
co*m*mal*air*t imoseach eter a sruithibh & a
sámhaibh, .i. tosach guide {folio 201a}
& gér-ataigh acc **M'
Aodhócc** a mainches & a
moir-therman*n* Mo Laisi; & tosach ag Mo Laisi 'na
mainces *s*an; u*air* ni dual atach
ná iomrádh **M'
Áodog** gan Mo Laisi, na Mo Laisi gan **M' Aodhóg**; amhail ata 'san
ran*n*-so:


> 1. 1] Ionan*n* rún, ionan*n* aonta
>   
> 2] Don da naomh-sa go maisi;
>   
> 3] Ni bí Mo Laisi gan **M' Aodocc**,
>   
> 4] Ni bí **M' Aodhócc** gan Mo Laisi.
> 




Ro chengail & ro comdaingn*igh* Mo
Laisi cíos & cánach*us* **M' Áodhocc** for Mhanchachaibh don
mór-cu*air*t-sin .i. cu*air*t cascc gacha tres
bliad*na*; screpall for gach cathraigh & for gach
dún*adh* dia n-duintibh, & m*ar*cc for
an righ an lá ríoghfaither é, & brat for
gach taois*ech*. Leth-bon*n* *ar* gach en-tech do
Tuaith Ratha .i. for shliocht 


---

p.248



 Cairpre meic Neill i n-aoin-fe*cht*. Pingin*n* ar gach n-deth*aig*
eter Manchachuibh uile; tús gach cuirn comhóla, guala
gach righ & gach ro-flatha, tús aithiscc &
uradhaill d' fior a ionaid dia eis; & fos gan righ na
taoisech tuaithe do denamh isin tír gan luach lesa do mhuintir
**M' Aodhóg**. Tech &
g*ar*rda i m-baile Mo Laisi ag **M'
Aodhócc** .i. Daimhinis. Eirghe do muin*n*tir Mo
Laisi re muin*n*tir **M'
Aodhócc** gach u*air* do-chifitt; &
m*ar*an c-cedna ag muin*n*tir **M' Aodhócc** re muin*n*tir Mo
Laisi. Ro faccaibh immorro Mo Laisi lén & laicce,
dio*m*mbúaidh cuimhne & comh*air*le for
Mhancachuibh, acht go c-cluinit an cíos-so aga
i*ar*r*aidh*; acht muna íocait go h-umhal
orramach fri maoraibh **M'
Áod*og***.


Ro órd*aigh* **M' Aodhócc** feisin do
Bhreifneach*aib* rea m-beth*ad* ri*ar* &
ro-bhuidhech*us* muin*n*tire Mo Laisi m*ar*an
c-cedna, & gan a leiccen fo éra. Tucc Mo Laisi
fós leth-cethramha d' ferann gan cion easpuicc na
aird-*r*igh uirre do **M'
Aodhócc**, le cois gach comadh & gach
coimhthiodlac*aidh* da tucc dó, d' áit urdhalta
fri tobhach & fri tionól a chiosa & a
chanachais for crich Manchach guna mór-thúathaibh,
& dia breith asséin dia aird-cheallaibh
b*ud*déin d' éis a tionóil go
h-en-lath*air* *ar* cion*n* a máor
& a mór-comh*a*rbadh. {folio 201b} Cumhdaighis **M' Aodhocc**
ceall caomhett*r*ocht choiserccta isin ionad-si*n*,
d*ár*ab comhain*m* na Cealla Becca. Ocus
fáccbais Ó Congaile a c-cenn*us* na cille-sin, da
cumdach & da cothucchad. Ata lec **M'
Aodocc** isin maighin-sin for*ar* fháccaibh
féin do buadhaibh, gibe nech do dhenadh eccóir no
ainndlicch*ed* for oirchin*n*eachuibh no for
aittreabthachaibh na h-ecclaisi-si*n*, gan a beith a
c-cion*n* bli*adn*a 'na beth*aid*; & an
lec-sin d' iompod fo t*r*i tuaithbhel f*air*,
m*ar* adeirit eol*aigh* an fherain*n* &
na c*r*iche a c-coimhneinf*echt*; m*ar* adeir an
senfhocal .i. Sencaidh gach fer forba nó ferain*n*.


*Con*idh do dherb*adh* gach neite
díbh-sin do-ronadh an laidh-si síos:1. 1] Cert **M'
Aodhócc** ar shluagh Mhancach,
  
2] Gasr*adh* riog*dha* ro-m*ar*btach,
  
3] An cert do cengail Mo Laisi,
  
4] Gniomh *ar* a
b-fuil fiadhnaisi.
2. 5] *Mo Laisi cenn Manchach uile*,
  
6] Eter righ is ro-duine,
  
7] Do cengail cadach 'na fód
  
8] Eter é féin is **M' Aodhócc**.
3. 9] M*ar* so do cenglat*ar*
soi*n*
  
10] Na naoi*m*h a c-cadach
cub*aidh*,
  
11] O luach ced m*ar*cc go dealcc
bruit,
  
12] Is tob*ach* *air* m*ar* eraic.


---

p.249

6. 13] Do naiscc Mo Laisi mac Nat F*r*aich
  
14] For a muinntir féin gan gáoi,
  
15] Guidhe **M' Aodhócc** mín go m-bloid
  
16] Ar tús coidhce da c-cabh*air*.
7. 17] Cuairt gacha tres cáscc go rath
  
18] Tucc M' Laisi malla miadhach;
  
19] Screapall gach catr*ach* 'na fód
  
20] Ar tús do mhaoraibh
**M' Aodhócc**.
8. 21] Marcc an lá do-gent*ar* sin
  
22] Rí Eirne an fherain*n* toirthigh
  
23] Do cur a t-treisi *ar* gach ród
  
24] A n-onóir M' Laisi 's **M' Aodócc**.
1. 25] Leth-bon*n* as tigh gach Ráth*aig*h
  
26] Mo Laisi ar a thír do thathaigh,
  
27] Do cléir **M' Aodhócc** fath faoisimh,
  
28] Ocus brat gach ríog-táoisigh.
2. 29] Corn *ar* tús do **M' Aodócc** Mor
  
30] Do aont*aigh* Mo Laisi *ar* a slogh,
  
31] Guala gach riogh, réim gan broid,
  
32] D' Áodhócc is d' fior a ionaid.
3. 33] Tuill*edh* ele don chíos cóir
  
34] Atá orra da onóir,{folio 202a}35] Tús aithiscc an chaomh-fóid chain
  
36] Acc **M' Aodhócc** guna muin*n*tir.
4. 37] Ata tuill*edh* 'sar luaidh sinn,
  
38] Ar sluagh Manchach, mar mhaoidhin,
  
39] Ac **M' Aodhócc** da chíos gan
choir,
  
40] Pingin*n* dó *ar* gach
n-deth*aig*.
5. 41] Rí ná t-taois*ech*, ni
céim cert,
  
42] I c-crich Manchach a n-aoin-feacht
  
43] Do dhénamh do sen na d' ócc,
  
44] Gan luach
lesa do **Mh'aodocc**.
1. 45] Do gheall M' Laisi, fa
mór-tren,
  
46] Go m-beittis a laoich fa lén,
  
47] Da t-tuccdáis dímhes 'na fód
  
48] *Ar* mhainces díles **M'
Aodhócc**.


---

p.250

4. 49] Mancaidh da c-cluinit an cíos,
  
50] Is gan iatt uile da íoc,
  
51] Biaidh orra 'gun c-Coimdhe
  
52] Dio*m*mbuaidh cuimhne is comh*air*le.
5. 53] Cli*ar* acc denamh áor uile,
  
54] Cli*ar* ele rea n-esccuine,
  
55] Fir Manach, as doilghe daibh,
  
56] Mallacht mic Sédna d' fagail.
6. 57] Tech is g*ar*rdha 'na chill caoimh,
  
58] Fa mó 'sa mó mar cumaoin
  
59] D' Aodhocc m*ar* ionad tathaimh
  
60] Tucc M' Laisi eter Mancachaibh.
7. 61] Ni dlighitt muin*n*ter Mo Laisi
  
62] Gan éirghe ar gach én aiste,
  
63] Ar gach feran*n*, ar gach fód
  
64] Go brath ré muin*n*tir **M' Aodhócc**.
8. 65] Tucc an naomh miadhach Mo Laisi
  
66] Do **M' Aodhócc** áit ecclaisi
  
67] Da chartún saor m*ar* soin
  
68] Gan cion aird-righ nó espuicc.
9. 69] As aire tucc an chill caomh,
  
70] M*ar* brondadh uadh don *ar*d-naomh,
  
71] Do thionol a chíosa cain,
  
72] Da comhroin*n* ar a ceallaibh.
1. 73] Ata lec ina leic luim,
  
74] Mas fír d' eolchaibh an feruin*n*,
  
75] Ó **Mh' Aodhócc**
isin chill cáid,
  
76] Da h-anacal ar eccóir.
2. 77] On leic sin go bráth ní bí,
  
78] 'Sa h-iompód tuaithbel fo trí,
  
79] Fer a h-éccora gan ail
  
80] A c-cion*n* bl*iadna* 'na beth*aid*.
3. 81] Cúis f*ár* chengail an da naomh
  
82] Cadach ettorra d' en-taobh,
  
83] D' uaisliuccadh a c-ceall c-crodha,
  
84] 'S do meducch*ad* onóra.


---

p.251

6. 85] Do choscc cocc*ad*h ocus cath,
  
86] M' Laisi do chengail cadach{folio 202b}87] Le **M'
Aodhócc** na m- briathar m-bind
  
88] 'Mon c-caomh-fód iath-ghlan f*air*sing.
7. 89] An t*r*ath tiaghaitt o a t-tigh féin
  
90] Muint*er* Mo Laisi do min-réir,
  
91] Dlighitt Breifnigh t*ar* gach nech
  
92] A cleir*ibh* do beith buidheach.
8. 93] Ni lenfa sin*n* óso amach
  
94] Do cadach na naomh neimhneach,
  
95] Atá ina c-cert le ceile
  
96] Gan fheircc is gan aimhreide.
9. 97] Mé Giolla Mo Ghoda on ród
  
98] Do mhuin*n*tir Mo Laisi is **M'
Aodhóg**;
  
99] Tre guidhe na naomh go nert,
  
100] Go m-ber*ar* mé *ar* nemh naoimh-cert.Cert.

 
Fe*chtus* dia m-bói **M' Aodhócc**
& Ulltán Aird Brecain acc Ath na b-Fer a b-fochair
*ar*oile, '*ar* t-tea*cht* on Mum*ain* do
**M' Aodhóg**, ro
chenglatt*ar* a c-cuman*n* & a
c-c*ar*atr*adh* le ceile an*n*sin, ge do
chenglatt*ar* roimhe go minic, óir fa lu*cht*
baidhe & bith-chadaigh do bhun*adh* d' aroile iad
féin. Aithnighis **M'
Aodócc** d' Ulltán an u*air*-sin cuma a
chiosa & a chána for cinedh & for
chlan*n*m*ai*cne Aodha Fin*n*; &
fós cuma a gég n-geineal*aigh*, & a
chraobh coibhnesa, tre glosnaithe filedh; óir fa file,
& fa fíor-naomh, an fer-si*n* .i. Ulltan. Ro
th*airr*ngirset an da erlamh & an dá
*á*rd-náomh-sin gach rí & gach
ro-thiccerna da t-tiucf*adh* go deir*edh* an
dom*ain* do cinedh Aoda Finn; gurab aire-si*n* ro airim
Ulltán ain*m* gach aon rígh & gach
áon ticcer*na* dibh-sein tre glosnaithe
ealadhna, tre mhunadh & móir-thecc*us*cc
**M' Aodhócc**, maille le
cu*m*a a chiosa & a chána forna
cinedhaibh. Ceileabhrais cách dibh da céile don
cur-si*n* go cumhthach, ciamh*air*,
comhtuirs*ech*, '*ar*na rádh do **M' Áodhócc** nach f-faicfedh
cecht*ar* diobh a cheile go brath tre spir*a*t fhesa
& faistine.


Teid **M'
Aodócc** siar go Cluain Meic Noís do cengal a
chumain*n* & a cadhaigh le Ciarán *con*a
coimhthionól. Téid t*r*a Ulltán soir go
h-*Ar*d m-Brecai*n* go a bhaile féin; gurab
an*n* ro cu*m* & ro comhfuaigh tre aircetal
ughd*ar* & ollamhan gluine geineal*aigh*
& craobha coibhnesa catha Aodha Fin*n*, {folio 203a} & cioscain **M' Aodhócc** amhail ata
siosana:
- 1] Sench*us* **M'
Aodhocc** meabhr*aigh* lat,
  
2] Uair ni dleghar a dhermat,


---

p.252


3] Eccn*aidh* ó Fherna an glan gle
  
4] On Druim 's ó Ros Ainglidhe.

- 5] Do aithin eccn*aidh* 'na sen,
  
6] 'Ar t-tíchtain go h-Ath na b-Fer,
  
7] A shench*us* go léir 's go lom;
  
8] Ata go h-eolach agam.

- 9] A gabhail gacha samhna;
  
10] Da fhurail ar Shíol Ferccna,
  
11] Na beirdis leo fo diamh*air*
  
12] An cháin gan a gnath-iarr*aidh*.

- 13] Laibheoratt don canaidh caoimh,
  
14] Sloin*n*fet senc*us* an *ar*d-naoimh,
  
15] Adér ribh a fhír gan on,
  
16] An líon
riogh bhías 'ga fhoghnamh.
1. 17] An cethr*ar* dherbh*us* an rand,
  
18] Luaidh 'san senc*us* a n-anman*n*,
  
19] An drem da n-dleg*ar* dia éis
  
20] A tabach isa fhaisnéis.
2. 21] Cuicc bl*iadna* cethrac*a*t cain
  
22] '*Ar* t-tichtain dó tar muir anóir,
  
23] Meabr*aidh* me da eis uile
  
24] A fherta 's a mhíorbuile.
3. 25] **M'
Aodhócc** Mór mac sáor Settna,
  
26] meic Eirc, le c-claoitti céda,
  
27] meic
Feradh*aig* fhéil gan ail,
  
28] meic
Fiachr*ach*, meic Amalgaidh;
4. 29] mheic Muiredh*aig*, meic
Cárthain*n*,
  
30] meic Eirc, meic Each*ach*
Álai*n*d,
  
31] meic Colla Úais, laoch gan
len,
  
32] meic Eachach déttla Doimhlén;
5. 33] Mheic C*air*pri a Life, na ceil,
  
34] Meic Corbm*ai*c, meic Airt Aoin-fir,
  
35] Meic Cuin*n* C*ét*cathaig calma,
  
36] Ór sioladh gach saor-dhamna.
6. 37] O **Mh'
Aodhócc** fa mór-eccna
  
38] Go Con*n* fa faoilidh freccra,
  
39] Ní cheiseabh
*ar* an c-cuire,
  
40] Da sheiser 's da dhegh-dhuine.




---

p.253


1. 41] Dalta Caillin caoimh credhail
  
42] Do-níodh léghadh gach leabh*air*,
  
43] Oirbhertach an eccna uill,
  
44] Toirbhertach b-freccra ó Choluim.
2. 45] **M'
Aodhócc** do shíol Colla Úais;
  
46] Colaim Cille n*ar* críon duais;
  
47] Días do Leth Cuin*n* go c-céd rath,
  
48] Dia n-éis ni thic a c-comhmaith.
3. 49] Ion*n*raic áilghen, cecht*ar* de
  
50] Mór *ar* chách a c-cumaoine;{folio 203b}51] Ni tiocfa, ciodh daor an dlug,
  
52] Éccnach dia n-éis 'san saoghal.
1. 53] Ag Tuilen le taobh an roid,
  
54] An*n* do sccaras is **M'
Aodhócc**,
  
55] Eisiumh síair go Cluain gan crád,
  
56] Meisi soír go h-Ard m-Brecain.
2. 57] Is an*n*sin adub*air*t riom,
  
58] Aithescc fire nar g*ar* liom:
  
59] ‘Cidh cian,
cidh g*ar*, *ar* dhá ré,’
  
60] ‘Nochan fhaicfem a ceile’.
3. 61] Fertach fíre h-i f-Férna an fer,
  
62] Maith da aoidhe i n-Druim Letan;
  
63] An*n* as géire rea ghuidhe,
  
64] Acc Meilghe 'san Ros Aingli*dhe*.
4. 65] Druim caomh ced ionad *ar* gabh
  
66] 'Ar t-tiachtain a crich Mum*an*,
  
67] Dár bhaistt Aodh Dubh acc Ath Airm,
  
68] D*ar* len Aodh
Fion*n* an fíor-ain*m*.
5. 69] Bennaighter Aodh leis an*n*soin,
  
70] Rath righe d' fior a ionaid,
  
71] Acht nach diultadh,
réim riaghla,
  
72] Cáin **M' Aodhócc** gach en-bliadhna.
6. 73] Do fháccaibh buadha go brath
  
74] Do clan*n*aibh Ferccna sech cách,
  
75] A thír, a fon*n* ina fine,
  
76] *Co n*ach treabhdais ainffine.


---

p.254

9. 77] Aca do fáccaibh gan on
  
78] Eineach is féle, is foghnam,
  
79] Aoidhedchaire, as buga breth,
  
80] Fulang cocc*adh*, is crúas cath.
1. 81] Ard-fhlaithes re h-ath*aid* doibh
  
82] O **Mh'
Adhócc** g*us*an mór-gloir;
  
83] Tri*ar* os Bhanbha, foirglim fe*acht*,
  
84] Tri trír os cúicc*edh* *Con*nacht.
**211**.— [**Forte rectius Tri ar
ceithre cuicc accu iar sin.**] **211**.— [**Sunt potius 23**] 
- 85] Tri cuicc riogha aca iar sin
  
86] Gebh*us* *ar* an m-Bréifne, na ceil,
  
87] No go t-tuccthar an t*ar* tro*m*,
  
88] As meabh*air* liom a n-anman*n*.

- 89] Tri Fergail, tri Aodh amhra,
  
90] Trí Neill, t*r*i h-Ualg*air*cc
ferr*dha*,
  
91] Ticcernán, Amhlaibh, da *A*r*t*,
  
92] Cúicc Concubhair, da Cathal;

- 93] Mac an Chosccr*aigh*, an Crom-bán
  
94] As leissin beirther an tár,
  
95] Asé sin
lingfes na fir,
  
96] Ocus millfes na *Breifn*igh**.

- 97] Cian lem gid choimsigh an fer,
  
98] T*r*en tucc fa toirrsi m' aign*edh*,
  
99] '*Ar* fuinedh gréine a ló the,
  
100] Cath Cin*n* t-Sl*eibh*i ata *ar* m' aire.




1. 101] Na riogha gabhus iar soin
  
102] Diobh go deiredh an domhain,{folio 204a}103] Gibe do sccriobh, ní snaidm sun*n*,
  
104] Ain*m* gach riogh diobh aderam.
2. 105] Amhlaibh, is da Tadg gan tár,
  
106] Tri Domhnaill, Lochlain*n*, Aodh Bán,
  
107] Rúaid*r*i, Art, tuirbhim gach tan,
  
108] Muircert*ach*, is da Cathal;
3. 109] Aodh an Dúin, Goffr*aidh* Ferrdha,
  
110] Do shiol Bán-chosaigh Lemhna,
  
111] Domhnall, Don*n*ch*ad*, Murch*ad* Mend,
  
112] Fergal Fuilech, Aodh Imgerr. **212**.— [**19 sunt**]


---

p.255

6. 113] Aodh Imgherr o Léim an Leith
  
114] Gebh*us* an Bhreifne fodeigh,
  
115] An tan bús diothach an drem,
  
116] Flan*n* Ciothach bús rí Eren*n*.
7. 117] Acc sin gan bhréicc, gan bhernadh,
  
118] Rioghr*adh* Breifne, Síol Fergna,
  
119] Dligit cain do **M'
Aodhócc** mas,
  
120] Amhail sloin*n*es an senchas.
1. 121] Ag so cáin **M' Aodhócc** na mion*n*
  
122] O Shíol Fergna, is o Aodh Fhion*n*,
  
123] Ó fheraibh Saidbre na srían,
  
124] Is o
oirechtaibh Oirghíall.
2. 125] Each, err*edh* gach righ go rath,
  
126] Molt, muc, m*ar*t, ocus dabach,
  
127] Gan faill tab*ach* orra soi*n*,
  
128] A t-tab*air*t uair 'san bliadai*n*.
3. 129] Bó as gach baile, ni saobh
soi*n*,
  
130] Is sgreapall as gach death*aig*,
  
131] Tosach tairchi is comhóil cai*n*,
  
132] Tosach failte is fothracc*aidh*.
4. 133] Da n-diultait Siol Fergna an cain,
  
134] Biaidh orra díth is diogbháil,
  
135] Ni bía a nert *ar* nech fo nimh,
  
136] Oír ticc ríu nert Dé dhuiligh.
5. 137] Dó dlegar tabac*h* an
tréoid,
  
138] Gibe as manach do **M' Aodhócc**,
  
139] An cethr*ar* fíalsa fu*air* sin,
  
140] Biaidh gan i*ar*sma 'na degaidh.
6. 141] Céle is Aodhán o Férna,
  
142] As léo leth foirne is fedhma,
  
143] 'Sa leth ele
t*r*a gan tlus
  
144] Ag Fairceallach, acc Ferg*us*.
7. 145] Da léiccit uatha go beacht
  
146] An cáin gan túr tre mhainneacht,
  
147] Biaidh an ecclas Dhe fó ghron,
  
148] Is bíaidh an tír gan toradh.


---

p.256

10. 149] Tri ní mhilles an Bhreifne,
  
150] A n-iomtnúth féin le céile,
  
151] Cur re Cruachain aird na nech,
  
152] *Is* main*n*eachtn*aigh*e a cleireach.
1. 153] An cethr*ar* da tucc a cóir,
  
154] As íad boi faris 'san Roimh,{folio 204b}155] Lu*cht* cur*aigh* mheic Settna ar fe*cht*,
  
156] Da t-tucc iar n-écc a oighrecht.
2. 157] Is
*edh* dlighes gach duine diobh-sin
  
158] Beith *ar* com*m*éitt don muin*n*tir,
  
159] Co*m*méitt cadhais íatt aráon,
  
160] M*ar* do ordaigh an t-*ar*d-naomh.
3. 161] An u*air* díult*ar* tre
debhe
  
162] Cáin **M'
Aódhócc** 's a muin*n*tire,
  
163] Biaidh socht *ar* shluagh Lemhna lais,
  
164] Biaid Clan*n* Ferccna fo athais.
4. 165] Biaidh a crioch 'na comh*ar* crech,
  
166] Beitt fir ag fodail Breifnech,
  
167] Riu éirges fercc Dé do nimh,
  
168] Traotar a c-cert *ar* Crúachai*n*.
5. 169] Raidim, ni diamh*air* an breth,
  
170] Tucc fiadhain o Dhia duileach,
  
171] Nochan fuil cobh*air* na f-fer
  
172] Faa c-comhair acht én-magh.
6. 173] Troisccitt cin*n* na t-tuath 's na t-treabh
  
174] I r-Ros Inbhir na n-Aingeal
  
175] Im fhéil **M' Aódhócc**, moid gan ces,
  
176] Doigh as de ticc a t-trom-les.
7. 177] Aitchet na naoimh fion*n*a anoir
  
178] Im thecht cuca da c-cabh*air*,
  
179] Aitchet re tennta gan geis
  
180] An damh dercc a Daiminis.
8. 181] Ni lamhtar a tír 'na t-tres,
  
182] Go t-tí flaith rea finechas,
  
183] A t-tír do thadhall go trom,
  
184] Nocha lamhon*n* sluagh eachtron*n*.


---

p.257

11. 185] As me Ulltán o Ardbile,
  
186] M' anam *ar* cor righ nimhe,
  
187] Im fili, im
faidh, ro fes,
  
188] As de shloin*n*im an senchas.Sench*us*.

 
Is amhlaidh (so) immorro ro órdaighsett na naoimh
.i. Colaim Cille & Caillín cíos **M' Aodhog** for Úibh Briuin,
& for Laighneachaibh, do comhroin*n* eter a ceallaibh
& a chomarbaibh .i. eter Druim Lethain, & Ros
Inbhir, & Férna Mór, óir fa dalta dil
degh-thairisi do Chaillin **M'
Aodhócc**, & fós fa fer
cumain*n* & c*ar*attr*aidh* dó
Colaim Cille m*ar*an c-cettna, g*ur* órdaighettar
*ar* an adhb*ar*-sin cíos **M' Aodhócc** do roind eter a
thrí ceallaibh. Trían cíosa **M' Aodhócc** go Drui*m*
Lethan, an méid do-gébth*ar* i n-Íbh
Bríuin de; & a dá t-trían go Ros Inbhir
& go Férna. Da t-trían ciosa Laighen go
Drui*m* Lethan, & go Ros Inbhir. Ni dligit
mui*n*t*er* Droma Lethain an cíos ab*h*us
d' iodhlac*adh* amach go Férna, & dlighitt {folio 205a} muin*n*ter Férna an cíos
d' iodhlacadh uatha go D*ru*im Lethain; oir do fháccaiph
**M' Aodhócc** d' fiachaibh
*ar* muin*n*tir Céile & *ar*
mhuin*n*tir Aódháin iodhlachadh an chiosa-sin go
Druim Lethan; dith fine immorro, & sprecc*adh*,
& athais gach aoin orra muna t-tuccdáois an
t-iodhlacadh-sin dó.


Até an*n*so áiremh
cíosa Laighen **Mh'
Aodhócc** .i. beirt righ Laighen an lá
do-gent*ar* rí Laighen de, acht a léine sroil,
& a áon-ghae; & lána bhróicce
d' airccett; & fer ionaid Aodh*a* meic
Setna do theacht fo thrí 'na timceall. Ocus ó
do-bhéra féin, nó fer a ionaid, slat i l-laimh in
rígh, biaidh buaidh tréine & treisi
fair. Dlicc*edh* an rí an lá-si*n*
*con*a muin*n*tir offrála móra do
dhénamh o bhécc go mór, & a*n*
tres cuid dá t-tiubra rí Laighen uadha, dlighitt
rioghr*adh* Laighen a thab*air*t uatha, & an
cíos-si*n* uile do thab*air*t ar laimh na
c-comh*ar*badh, gibe roin*n* thoileochait do
thab*air*t fair .i. O Fairceall*aigh* & O
Ferg*us*a, óir ni fhuil cum*acht* ag aoinnech ele
f*air*, acht amhail oirdeochaitt.


*Con*adh do dherb*adh* &
do dheimniucch*ad* chomhronda an chiosa-si*n* eter na
comharbaibh do-rónadh an laidh:1. 1] Comhroin*n* **M' Aodhócc**, fa mór modh,
  
2] Mar do ordaigh an t-érlamh,
  
3] Eter a cheallaibh go cóir
  
4] Ar a chíoscain accédóir.
2. 5] Atád '*ar*na dherbh*adh* damh
  
6] Ag **M' Aodhócc**
Dhroma Leth*an*,
  
7] Trí cealla lána gan locht
  
8] I l-Laignibh 'sa c-cl*ar* *Con*nacht.


---

p.258

5. 9] Férna Mór **M' Aodóg** gan bréicc
  
10] I c-crich Laighen go lán-meid,
  
11] Drui*m* Lethan, as sealbh sochr*aidh*,
  
12] As naomh-port do *Con*nachtoib.
6. 13] Ros Inbhir, Cuillin na b-Fer,
  
14] As
úaisle na gach aittreabh,
  
15] Port na f-Finnlec, tar gach
fód,
  
16] An*n* do h-adhlaicedh **M' Aodhócc**.
7. 17] **M'
Aodócc** féin do- rin*n*e an
roin*n*
  
18] *Ar* na trí ceallaibh chanaim,
  
19] Roin*n* a chiosa 's a cána,
  
20] Fa
roin*n* díles diongmála.
8. 21] Colum Cille is Caillín caomh,
  
22] Do ordaigh an da ard-naomh
  
23] Roin*n* na
cíoscána gan col
  
24] Do denamh i n-Druim Lethan.
9. {folio 205b}25] Do ordaigh Colaim Cille
  
26] D' Aodhócc, fáidh *na* firinde,
  
27] Roin*n* na
cíoscána do chum
  
28] Ar a cheallaibh a c-comhtrom.
1. 29] Cíos Laighen d'
Férna na f-fledh
  
30] An la rioghtar ri Laighen,
  
31] Beirt an choccedhaigh da ched,
  
32] Is lán a broicce d' airget.
2. 33] Do rígh Cruachan dlighther soin,
  
34] 'Ga rioghadh h-i Con*n*achtaibh,
  
35] Fer ionaid
**M' Aodhócc** gan feall
  
36] Do thecht fo t*r*i 'na thimceall.
3. 37] Acc fer ionaidh mheic Séttna
  
38] Ata an lúach maith-si ader-sa,
  
39] Err*edh*
rígh *Con*n*acht* na c-cath,
  
40] Acht lene
sróil is áon-ghae.
4. 41] Offrála lá dénma an righ
  
42] Óna sleachtaibh, ona shiol,
  
43] Dlighitt eter sen is ócc
  
44] D' fior ionaid miadh*ach* **M' Aodhócc**.
5. 45] Cath Aodha Find fein malle,
  
46] Gibe díbh gebh*us* righe,
  
47] Ná siritt slata 'na n-doid,
  
48] Acht ó fhior ionaid **M' Aodhóicc**.


---

p.259

8. 49] Ócclach **M' Áodócc** ó do-bheir
  
50] Slat righ i l-laimh in righ-sin,
  
51] Bér*aidh* búaidh i n-gach
t-ach*ar*,
  
52] Na sluaigh féin da áontachad.
9. 53] Trén ele a ion*n*samhail sin
  
54] Atá ag gach rí do Laighnibh
  
55] *Ar*
fedh caomh-fód a chrioch féin,
  
56] Ocus **M' Aodhócc** do mín-reir.
1. 57] Trían a chíosa 'sa chána
  
58] Do ordaigh **M' Aodocc** málla
  
59] Do Dhruim lán-oirdheirc Lethan,
  
60] A n-deinedh Áodh áitechadh.
2. 61] Trian ele an chiosa gan chaill
  
62] Do Cuillín na f-Fer n-Álain*n*
  
63] Tucc **M' Aodócc** m*ar*
cóir cairte,
  
64] Da Roimh aoibhinn adhlaicthe.
3. 65] Trian gach cíosa da m-bé a bhus,
  
66] Dlicc*id* Férna go foll*us*
  
67] Do chuid ron*n*a on táoibh túaidh,
  
68] 'S gan a iodhlacadh en-ú*air*.
4. 69] Da t-trían ciosa Ferna féin
  
70] Do theacht *ar* aithne an fhiréin
  
71] Go
Druim Lethan gan locadh,
  
72] Is íadh féin da
iodhlacadh.
5. 73] Cele ocus Aodhan gan on
  
74] Dó
órdaigh da iodhnacal,
  
75] Muna iodhlaicit, gan acht
  
76] Tuillit ó **M'
Aodhócc** mallacht.
6. {folio 206a}77] Ard-port **M' Aodhócc**, asé sin
  
78] B*udh* cenn uidhe da gach aoidhidh,
  
79] Druim Lethan, treabh go t-taintibh,
  
80] Re linn **M' Aodhócc** mór-fhailtigh.
7. 81] Dá madh le **M' Aodhócc** na f-fledh,
  
82] M*ar* bú leo Caiseal do sheal,
  
83] Ní treiccfett Drui*m* Lethan lór
  
84] *Ar* maith 'san cruin*n*e c*om*hmór.


---

p.260

10. 85] T*ri* dabhcha, as dá dligedh soin,
  
86] Is blas meala *ar* gach n-dab*aigh*,
  
87] D' fior ionaid Aodha i n-am óil,
  
88] 'S do Ros Inbhir m*ar* onóir.
1. 89] Na trí h-aird-cealla gan on
  
90] Atád ag Aodh m*ar* ionad,
  
91] Tucc cenn*us* na c-ceall ele
  
92] Do Ros Inbhir d' áiridhe.
2. 93] Ros Inbhir nír tréicc Aodh oll
  
94] *Ar* impidhe, na *ar* fhorgall,
  
95] *Mar* tá in*n*te a clí 's a corp,
  
96] D' feithemh dhi ocus d' furtocht.
3. 97] Do tiodhlaic Aodhóg go bráth
  
98] Cenn*us* is uaisle iomlán,
  
99] Smacht is cáin a cheall go cert
  
100] Do Ros Inbhir a n-ein-fea*cht*.
4. 101] Ata 'sa chill-si a b-fuil sin*n*,
  
102] Leabh*ar* *ar*d-náomh na
h-Er*enn*,
  
103] Sgela gach naoimh díbh gan ail,
  
104] Is sccela a c-ceall go cub*aidh*.
5. 105] Gibe diobh nach leghth*ar* lim,
  
106] Do leabhraibh ard-naomh Er*enn*,
  
107] Léghaim fa mhaisi gan móid
  
108] Leabhar Mo
Laisi is **M' Aodhócc**.
6. 109] Leabhar **M'
Aodhócc**, fa caomh cruth,
  
110] *Ar* grad cin*n*te is *ar* chadach,
  
111] A tregad dím ni dligid,
  
112] Leghtar lim go lain-minic.
7. 113] Giolla Mo Ghoda rea ghairm
  
114] Ag
eolchaibh, is e m' forain*m*,
  
115] Ar ceallaibh **M' Aodhócc** gan mhoill
  
116] Mé rea chíoscáin do comhroin*n*.C*om*roin*n*


Eittirbhretha **M' Aodhócc** an*n*so do
réir Ghiolla Mo Choda Í Caiside an t-sáoi
fhesach, fhír-eolach, m*ar* fú*air* lea
scc*r*iob*adh* on *ar*d-naomh gan merball, gan
merach*ad* .i. a bhretha eter a cheallaibh cadhasachaibh
c*om*hmóra, & cath Aodha Fin*n*
*con*a rioghuibh ro-úaisle, *con*a
táoiseachaibh tenna, tiodhláictheacha, *con*a
m-brughadhaibh, & *con*a m-bíatachaibh
.i. onórucch*ad* a cheall & a
chlí*ar*, a mhion*n*


---

p.261



 & a mhóir-fethal, a therman*n*
& a thrén-cadhas, & gan a mhion*n* no
a mháoir {folio 206b} do leiccen go brath fo
eiteach; & gan étheach fo mion*n*aibh **M' Aodog**. Gibe do-dhéna gach
ní dibh-sin rucc **M'
Aodhócc** do breith *air* féin
*con*a cléir & cona coimhtionol guidhe
t*ar*a chenn da shaor*adh* o phiantaibh adhuathmara
iff*rin*n. Ocus gibe rí no tigerna coimheol*us*
do **M' Aodog**, nach dlegh*ar*
a esccaine acht fo trí cásaibh
.i. sárucch*ad* a cheall & laghducc*adh*
onóra a com*ar*badh, & cumgachadh a
fhuin*n* & a fherain*n*.


*Con*idh da derbh*adh* sin do
chum an t-ughd*ar* .i. Giolla Mo Choda, an laidh:1. 1] Eittirbretha **M' Aodhócc** min,
  
2] An áil libh a n-airemh dhíbh?
  
3] A shluagh fer m-Breifn*ech* go m-bloidh,
  
4] Gabaidh uadha bh*ar* múnadh.
2. 5] Isé céd munadh do-bheir,
  
6] Le **M' Aodhócc** erlamh eistigh,
  
7] Rí*ar* a cleir*ech* gan cionaidh,
  
8] Ga*n* eitheach fana aird-mhion*n*aibh.
3. 9] M*ar* comh*air*le da chleir fein
  
10] Tucc **M' Aodócc** an caomh cneis-réidh,
  
11] Sior-ghuidhe *ar* cath Aodha Fin*n*,
  
12] Da sechna *ar* piantaibh if*rin*n.
4. 13] Da c-cennch*ar* an guidhe glan
  
14] O cléir craibt*igh* na coradh,
  
15] Acht muna diolait da cion*n*,
  
16] Focc*us* doibh ecc is if*rion*n.
5. 17] Eittirbhretha meic Setna,
  
18] Ata accam gan
t-sena
  
19] Gach ní atú do luad go g*r*ind,
  
20] Eter tuaith ocus aird-chill.
6. 21] Gibe baile a b-fáicfit sin
  
22] Cli*ar* **M'
Aodhócc** mall*acht* bun*aidh*,
  
23] Olc an baile 'sa daoine,
  
24] Beith gan rath, gan ro-naoime.
1. 25] Eittirbhretha **M' Aodóigh** móir,
  
26] A
cath Aodha Fin*n* fíor-cóir,
  
27] Éistt*idh* lea léghad go cert,
  
28] Ríar*adh* cách íarna n-eisteacht.


---

p.262

4. 29] Na bretha *cet*na gan
c*air*
  
30] Do réir tiomna do
órd*aigh*,
  
31] Da m-beith *ar* cuimne
imosech
  
32] Ag uaislibh riogh is taoisech.
5. 33] Gan dáoirsi do chur 'na cill,
  
34] 'S mór-cumd*ach* a mac leigin*n*,
  
35] Congbáil a cadhais go cert,
  
36] M*ar* sin tuillt*er* a bennacht.
6. 37] Tuill*edh* ele sloin*n*fe
sin*n*
  
38] D' eittirbreith **M'
Aodog** béil-bin*n*{folio 207a}39] Ar cách m*ar* do bhaistt go glan,
  
40] Ag
luadh c*er*t Droma *Lethan*.
7. 41] Adb*ar* fan ab*ar*thar sin,
  
42] Eittirbretha léa brethaibh,
  
43] Siad do bheith eidir da ran*n*,
  
44] 'S a*n* naomh m-breith go comt*r*om.
8. 45] *Ar* Breifneachaibh, m*ar* do
dligh,
  
46] Da sechna *ar* fheircc an Dulimh,
  
47] A n-Druim *Lethan*, 'na naomh-fod féin,
  
48] As breithemh **M' Aodocc** mín-réid.
9. 49] Gan esccaine
*ar* a rioguibh
  
50] Go brath, acht fa trí
gniomhaibh,
  
51] Do mhol **M'
Aodócc** 'na cill cain,
  
52] 'Na naomh-fód,
i r-Ros Inbhir.
1. 53] M*ar* so tucc **M' Aodócc** da mhaor:
  
54] Gibe thuilles na trí gniomh,
  
55] Beith gan medh*air* 'na righe,
  
56] Ma dleg*air* a easccaine.
2. 57] A h-aon diobh: da n-derna so
  
58] Adhb*ar* righ, no rí ullamh,
  
59] Cumhgug*adh* a fhuinn na a fhoid
  
60] Go brath *ar* muin*n*tir **M' Aodhoig**;
3. 61] Fulang s*ar*aighthe a cille
  
62] D' fior tren gan rath firin*n*e,
  
63] Isé deiredh bías de,
  
64] A gniomh féin da easccaine.


---

p.263

6. 65] Ag so on tres gniomh diobh, nach lag,
  
66] Fer a ionaid do dermat,
  
67] A onóir o nach f-faige,
  
68] Breth **M' Aodocc** a easccaine.
7. 69] Tiom*ar*g*ain* cethra no cruidh,
  
70] Goid no meirle nach moth*aig*,
  
71] Acht gaodh
adhbal a dhaoine,
  
72] Ni h-adhb*ar* righ d' esccaine.
8. 73] Ag sin na h-adb*air* gnátha
  
74] Do cros an breithemh bratha
  
75] Ar riogr*aidh*
catha Aodha Fin*n*
  
76] Do cluinsin ina aird-chill.
1. 77] Saoghal fada, rath
bun*aidh*,
  
78] Fa gach ní da
n-dubhram*air*,
  
79] Tucc mac Séttna, réim
go rath,
  
80] Do luach a cheall do cumhd*ach*.
2. 81] Gach mac riogh coimhedf*us* sin,
  
82] Biaidh m*ar* gach ri don rioghr*aid*
  
83] Seachnadh sé fon*n* na coire
  
84] Na ceall muna medoighe.
3. 85] A chlan*n* 's na riogha go rath,
  
86] A tháois*igh* tuath, 'sa sleachta,
  
87] Fa cath Aodha ferr*dha* feil
  
88] Mórfaid puirt **M' Áodhocc** mín-reidh.
4. 89] Dénaitt gach maith da chill caoimh,
  
90] Da cléircibh d' éis an naoimh,{folio 207b}91] Do-bhéra **M' Aodhócc** da chind
  
92] Iomain*n*, uird, ocus aiffrind.
5. 93] Guidhe ar gach duine im*m*aille
  
94] Fu*air*, do réir a chumaoine,
  
95] Gach aon ceileabhr*us* 'na fhód,
  
96] Do réir breithemhnais **M' Aodhócc**.
6. 97] Ag sin bretha meic Séttna;
  
98] M*air*g Breifn*ech* bes da séna,
  
99] Nach diolfa a chíos faseach,
  
100] Suil tí
lá na n-eittirbreth.


---

p.264

9. 101] Ni h-ain*m* ele goirter
diom
  
102] Acht Giolla Mo Choda na naomh,
  
103] Mo Laisi is
**M' Aodhócc** faseach,
  
104] Gnath leghann a n-eittirbreth.Eitt*irbretha*.

 
Feachtus dia
m-baoi **M' Aodocc** h-i
f-Férna Móir a n-deir*iudh* a aimsire,
g*ur* fhoillsigh aingeal an Coimdhedh dó crioch a
shaoghail, & deir*edh* a bhethadh do beith ina
fhocc*us* & 'na fhoiccseradh don dul-sin, &
do raidh ris tocht go h-ionadh a eiseirge, & go h-áit
a adhnacail, & a chealla, & a
an*n*óide úaisle, & a thermain*n*
togh*aid*e d' fagbáil 'ga n-urradhaibh & 'ga
n-oighredhaibh iomcuibhde dia éis. Do-róine **M' Aodhócc** amhlaidh sin. Faccbais
Ferna *con*a feran*n* for cum*us* Cele &
Aódh*ain*, & aga c-cinedh & aga
c-clan*n*m*ai*cne, maille re cioscháin Laighen go
laithe an bratha do toccbáil & do
thiomsucch*ad*, da comhroin*n* go comt*r*om eter
a cheall*aibh* & a com*ar*baibh, amhail do
raidhem*ar* romhain*n*.


Tainicc aissein go Drui*m* Lethan,
& do-roine m*ar*an c-cédna isin
c-cill-sin. Fáccbais cenn*us* &
com*ar*b*us* na cille-sin ag Urcain mac
Oi*lel*la, dárbh ain*m* Fairceallach, gur baist
**M' Aodhócc** an fer-sin
.i. Urch*ain*, go t-tucc F*air*ceall*ach* d'
ain*m* fair; oír as íatt
c*ét*-ócl*aigh* batt*ar* acc
**M' Aodhócc**
.i. Fairceall*ach* & Ferg*us*a, da mac
Oil*ell*a, meic Recht*aid*e, meic Eitin, meic Felim,
meic Caoil, meic Aodha, meic Oi*lel*la, meic Eirc, meic
Eog*ain*, meic Neill *Noi*giallaigh. Ocus nochan faghadh
**M' Aodhócc**, d' ór no
d' *air*get, d' ion*n*m*us* no d' erradhaibh, do
chíos no do caomh-offrail, enní nach for a
lai*m*h do-bheiredh go soiche a scáoil*edh*
*ar* bho*cht*aibh an Coimdhe, & *ar*
dheibhlénaibh Dé, {folio 208a} &
ar áos ciuil, & oirfitt*idh*, &
ealadhna, a n-déirc & a n-daon*n*acht,
*ar* sgath a einigh,& a uaisle, & a
ion*n*rácais.


Doigh is íatt cethr*ar*
coimhitteachta batt*ar* maille ris isin Roimh, a f-feccmais an
trir ord*eir*c ele do raidhemar .i. Mo Laisi, &
Caillin, & Ulltan .i. Cele & Aodhan Fherna,
Faircellach & Fergusa o Druim Leathan & ó
Chuillin na f-Fer, gurab aire-sin ro fhágaibh-siumh a
oidhreacht aca i*ar*na eccaibh, & acca n-oighredhaibh
ina n-deghaid. Fáccbais t*r*a **M' Aodhócc** Fairceallach ina ionad
féin i n-Drui*m* Leth*an*, & tuccastair
an baile *con*a maithes & cona
mór*con*ach for a cu*m*us, & for a
cumh*acht*uibh, & ag a síol, & ag a
shliocht, o sin amach go brath. Faccbais fos rath &
sobh*ar*than for a cinedh & for a
clan*n*m*aic*ne, acht go rabhaitt do réir **M' Aodócc**. Fáccbais
benn*acht* isin m-baile, & ceileabhrais dó 'na
deagh*aid*.


Téid go Ros Inbhir as a h-aithle .i. d'
ion*n*s*aigh*e fóid a adhnacail & a
eiseírge. Beiris lais Ferg*us* mac Oi*lel*la mic
Eitin .i. a dhalta díles


---

p.265



 degh-thairisi & a chele comháoisi
& comhaittechta. Tucc*us*t*air*
oircin*n*echt & aird-cenn*us* an bhaile for a
breith, & for a bh*ar*ánt*us*,
& for cum*us* a fhine & a fhíor-aicme,
go laithe an bratha. Faccbais rath sonais & soichill, rath
feile & fír-einigh, rath n-eccna &
n-in*n*tleachta, for fher a ionaidh dia éis, &
for an m-baile do bunadh, acht go rabhat fo umhla & fo
onóir do **M'
Aodhócc**. Báoi **M'
Aodócc** immorro aims*ir* i r-Ross Inbhir
amhlaidh sin, ag furn*aidh*e a écca & a
oidhedha, '*ar*na foillsiucchad on aingeal dó,
deighenach a bethadh & a bhuan-t-saogail do bheith cuicce.


Cuiris te*cht*a go
tin*n*esn*ach* *ar* cenn Dalláin Forgaill
go Cill Dalláin dia bheith 'na fiadhnaise aicce for a thoga,
& for a thiomna, *ar* a mion*n*aibh, &
*ar* a mó*r*-fethlaibh, & for cengal a
cíosa & a chána for cath Aodha Fin*n*,
& for aicmedhaibh oile *ar*chena; óir ba file,
& ba faidh, & ba fír-naomh, an fer-sin
.i. Dallán; & fós ba fer baide &
bith-codaigh, cumain*n* &
c*ar*attr*aidh* do **M'
Aodhóg** é, {folio 208b} da
m-beittís gan a n-gaol re 'roile, oír fa clan*n*
deisi derbhrat*ar* Dallán & **M' Aodhócc** .i. **M' Aodog** mac Séttna, meic Eirc,
meic Feradh*aig*; & Dallán mac Colla, meic
Eirc, meic Feradh*aig*. Ticc Dallán *ar* na
h-adb*ar*aibh-si*n* fo toghairm an naoimh
nemhd*id*e nert-c*r*aibht*igh*, & an
tailgin*n* tocch*aid*e t*r*ócairigh, go
Ros Inbhir, go h-air*m* a m-bói **M' Aodhócc**; & bói
re h-ath*aid* fada 'na fhochair, go ro fhoillsigh a togha
& a thiomna, & no gur comhroin*n* a chluicc
& a caomh-bachla, & a mhionna maordha
móir-fhertacha *ar* eccalsaibh & ar a
aird-cheallaibh; & fos no gur foillsigh a chioscain forna
cinedhaibh fa dhéoigh do Dhallán, amhail
do-rin*n*e d' Ulltán *Air*de Brecai*n* d'
faisnéis & d' in*n*isin, no gur
chuirest*air* féin glósnaithe filedh fuithe da
cuma & da cumhd*ach* *ar* aithne an erlaimh
& an *ar*d-naoimh, & in ógh-espuicc,
oír fa faidh, & fa fili, an fer-si*n*
.i. Ulltán.


Iss *edh* andso adb*ar* cíoschána **M'Aodhócc** for Ibh Briuin, & for
Breifneachaiph, *ar* bhaisttedh, & *ar* bhennach*ad* Aodha Duibh meic Fergna i n-Áth Airm,
amhail adubhram*ar* romhai*nn*. Gur foillsigh **M' Aodhócc** do Dhallán gach
*ar* gheall, & gach *ar* chengail Aodh Fion*n* for a chinedh, & for a
clan*n*m*aic*ne, amhail do fhoillsigh d' Ulltán roimhe .i. each & err*adh* rígh Breifne an la
rioghfaider é; screpall *ar* gach n-death*aig*, bó i n-gach baile, m*ar*t as gach creich, muc as gach
crú, cáora as gach trét; bond baistte gacha bliadhna for gach n-ao*n* dia aicme; & offrail gacha feile **M' Aodhócc**; serrach
da gach g*r*oigh, tri dabhca *con*a lion*n* go m-blas meala for an lion*n*-sin do Ros Inbhir gacha
bliadna. Tús suidhighte i t-tigh n-óla ag muin*n*tir **M'Aodhócc**, tús fáilte &
fothracc*aidh*, tús gacha cuirn comhóla; gúala gach righ & gach taoisigh acc muin*n*tir
**M' Aodocc**; eirghe rompa,
& re gach mion*n* da mion*n*aibh gach
uai*r* teccaitt i c-cen*n* cháich, {folio 209a} i t-tigh no amuigh.




---

p.266


An chioscáin
c*ét*na so for Oirghiallaibh, & Mhancachaibh
malle, *ar* thaithbeoucc*ad* Daimin Daimh
Arccaitt. ‘Iss *edh* an*n*so t*r*a mo thiomna
for mo mhion*n*aibh’, *ar* **M' Aodhóg** fri Dallan. ‘An
chéd-thiomna diobh dano .i. an Bachall Bhrandaibh,’ ler
thaithbhéoaighest*air* Brandabh mac Each*ach*,
meic Muir*et*h*aig*, meic Aong*us*a, aird-ri
Laighen, ‘fáccbhaim iséi*n* i
f-F*ér*na Móir **M'
Aodhóg**, im cathr*aigh* inmhe &
aird-espuccoid*echt*a, i mescc laochr*aidh*e
Laighen.’


‘Fáccbaim fos Clocc an Deilcc, &
Clocc na t-T*r*ath i n-Drui*m* Leth*an*,
& an mion*n* oird*er*c il-cumh*acht*ach
ele .i. mo ministir mais*ech* móir-fhert*ach*, no
biodh ar aistter i n-gach ionad accam, ina b-fuil ní do
thaisibh na naomh & na n-uasal-aithreach .i. taisi Steafain
mairtir, & Lauri*n*t, & Clemi*n*t,
& ina b-fuil mudhorn M*ar*tan, & cuid d' folt
Maire, maille le morán do thaisibh na naomh & na
naomh-ogh *ar*chena, '*ar*na comhroin*n*
& '*ar*na comhbrecadh eter an Bric & an
menistir; óir as aire ad-ber*ar* an Bhrec fría,
ó comhmbrecadh taisedh na nao*mh* & na
naomh-ogh a n-áoin-fea*cht*, '*ar*na
co*m*hol & 'arna daingniucc*adh*
in*n*te, '*ar*na t-tionól &
'*ar*na t-tiomsucch*ad* a h-u*cht* Mo Laisi
míorbhuil*igh* *ar* bein*n* bhruit **Mh' Aodhócc**, Samhail adeir Betha Mo
Laisi. ’


‘Faccbaim dano na tri mion*n*a ána
oirdherca ele .i. an Brec, & an Bhachall Bhán,
& an Mac Rath i r-Ros Inbir .i. h-i r-Ros Inbhir na
n-Aingeal, áit a m-bia mo thaisi, & mo thiomna,
& mo thiru*air*-si go laithe an brátha,
& aingil 'ga n-iomcoimhett go h-uasal-onórach. Is
é fath fan ordaighim m' adhnacal 'san ionad-so .i. i r-Ros
Inbhir, & mo mion*n*a onóracha im
fharr*adh* an*n*, *ar* mét a foithredh
& a fhásaighed gacha taobh ina timceall, &
m*ar* sin beitt go brath ionn*us* go m-bia mo chorp,
& mo chaomh-thaisi, & mo mhion*n*a
míorbuil*ech*a maille friom, ag {folio 209b} aithbear an uilc & an eccóra *ar*
lu*cht* m' inghrema & m' esonóra, ag anacal
& acc imdeghail do lucht m' umhla & m' orrama, mo
troisccte & mo treidhenais, & da gach áon
thoghas im ecclais. Díth & dioghbáil,
laghducch*ad* righe & ro-fhlaithesa, saoghal aithgerr,
& iffr*ion*n fa dhéoigh ag slio*cht*
Aodha Fin*n* da t-tréigett mo mhainchesa & mo
mhor-thogha,& da sechnait a n-adhlac*adh* im
ecclais’.


‘A Dhalláin dano’, *ar* **M' Aodóg**, ‘ataoi ag imtheacht
anosa; beir lat soir go sunradhach go Breifneachaibh mo
bhenn*acht*, oir as íad do-rin*n*e &
do-dena caomhna & comhfurtacht dom chill &
d*om* co*m*harbaibh, & nár ér mh'
occlach na mh' oircin*n*each im brat no im biadh no im
buan-tiodhlaicthibh, & n*ar* i*ar*r m' umhla
nó mh' urraim im aon-adhb*ar*, & do-dhenait
amhlaidh sin go brath .i. sliocht Mhaol Mhor*dha* meic
Carnachai*n*, meic Duibh Dothra .i. riogr*adh*
ro-bheodha Ragallach


---

p.267



 & goma fíor-buid*ech* Criost
cumachtach da síol & da slechtaibh. Mo
bhenn*acht* fós go síol Dúnch*ad*a
go duthr*acht*ach, óir do-ronsat mo réir go
ro-thairisi i n-gach inam, & do-dhénait go
siorrd*aidh*e ó so amach.’


‘Beir fós mo bhennacht go
Teall*ach* uaibhr*ech* Eachach, óir
do-rónsat mo ríar go ro-mhinic; & as
fúthaibh ata fod mo gheinemhna & mo
ghnáth-choimperta .i. Inis buadhach Brecm*aigh*e for
Magh Slecht go sonradhach. Mo bhenn*acht* gomá secht
aris go Breifneachaibh, a Dhall*áin*’, *ar*
sé, ‘eter íseal & úasal, eter
rígh & ro-dhuine, eter uath*ad* &
soch*aid*e, óir nir tuillset m' esccai*n*e
ná mh' oirbire riam (tar) gach áon
aicme ele, & gion go f-faicfit mo chorp coidhce
fes*ta*, do-cífitt m' fiorta & mo miorbuile 'ga
n-iomcoimhett ó so amach’.


Bói dano Dallan go cu*m*htach,
ciam*air*, comhthuirs*ech*, ag ceileabhr*adh* do
**M' Aodhocc** isin maighin-sin. Acht
cena fa dedhail mná rea mac, nó oighe rea láogh,
no con fri cuaine, no lachan re lin*n*, an
ett*ar*scc*aradh* re 'roile an
*tr*ath-si*n*. At-bert **M'
Aodhócc**: ‘Ni fhuil acht áon-bliadhain amhain
dom shaoghal ó so súas’, *ar* sé,
‘bí-si a c-cion*n* na blíadhna-sin
maráon risna trí cáocca naomh ele bhias im
fhoch*air* i n-aimsir {folio 210a} m'
eitseachta, do cathucch*ad* fri demhnaibh &
dubhailcibh, & do lath*air* m' adhnaicthi isin
ionad-so’.


Ocus as cuma do bhái aga radha,
& do-rin*n*e an duan- so, do dherbadh a thoccha
& a thiomna, do cui*m*hneach*ad* a
chíoscána do Dhallán fa deoidh, amhail ro
cuimnigh da gach aon ele *co n*-uicce sin, go
n-dubhairt:1. 1] Bind an tiomna lúaiter
lind,
  
2] Dom trí ceallaibh, nach ceilim,
  
3] Ferna Mór, mo cheall gan cleth,
  
4] Druim Lethan, is Ros Inbhir.
2. 5] I Ros Inbhir h-i f-fuil sind,
  
6] I c-Cuillin na f-Fer n-Álaind,
  
7] Áit a m-bía mo chorp gan ceal,
  
8] Isin port-sa fa deiredh.
3. 9] Me **M'
Aodhócc** dani an tiomna,
  
10] Dár dheon*aigh* Dia gan diom*dha*,
  
11] Do chath Aodha
Fin*n* gan tlus,
  
12] A m-breith lim go breithemhnas.
4. 13] Cath Aodha Find thiar is toir,
  
14] Nemh uaim-si da n-anman*n*aibh,
  
15] Gach a n-adhnaicther dibh-sin
  
16] I n-Drui*m* Lethan is Ros Inbir.


---

p.268

7. 17] A taoisigh, a sleachta, a slua*i*g,
  
18] Is a meic riogh go ro-buaidh,
  
19] A t-téid díbh fóm úir go beacht,
  
20] Bérat lem *ar* nemh naemh-cert.
1. 21] Do Manch(ach)aibh don taoibh toir,
  
22] Do réir chengail mo chattaig,
  
23] Da n-adhnaicther im chill cain,
  
24] Nemh gan elang da n-anmain.
2. 25] Do Laighnibh go léir anos
  
26] Deonaighim nemh go follas,
  
27] Da n-adhnaicther diobh
uile
  
28] h-i f-Férna fam fior-ghuidhe.
3. 29] Con*n*achtaigh, Laighnigh go léir,
  
30] Íocait sin a c-cert rem cléir,
  
31] Nemh uaim-si go brath gan goid
  
32] Da gach én-nech m*ar* éraic.
4. 33] O Eirne go Sionain*n* suairc
  
34] Fairche mo chiosa fa c-cu*airt*,
  
35] O righ Cruachna as dom cert
  
36] A each 'sa earr*adh* a n-áoin-fecht.
5. 37] Ofrail go beacht derbhth*ar* lim
  
38] Ó gach éin-neich dom aird-mion*n*
  
39] Gacha bliadhna, ní saobh soin,
  
40] 'S a h-i*ar*r*aidh* ar gach urraidh.
6. 41] Fath mo chana is mo chíosa
  
42] *Ar* sliocht Aodha Fin*n* fiochda,
  
43] Ar bhaistedh Aoda i n-Ath Airm,
  
44] Dar len Aodh Fin*n* an forain*m*.
7. 45] Íocfaitt a sleachta 'sa slu*aigh*
  
46] Mo chíos gach bl*iadh*na go m-buaidh,{folio 210b}47] Is beratt-sa *ar* nemh anond
  
48] Gach neach do-dhena a comhall.
1. 49] Eol*us* mo chíosa
go c-céill
  
50] Do-bher-sa go cert dom cléir,
  
51] A tabach doibh ar a thír
  
52] D' fiachuibh aca ar gach *air*d-righ,


---

p.269

4. 53] Do chom*ar*baibh mo cheall caomh,
  
54] M*ar* onóir tar gach en-naomh,
  
55] Seach gach n-duine d' feraibh Fail,
  
56] Da rabhait uile i n-en-dail.
5. 57] Tosach suidhighthe go sír,
  
58] Is gúala gacha deigh-righ,
  
59] Tosach tairce is comhóil cain,
  
60] Tosach fáilte is fot*r*acc*aidh*.
6. 61] Bó *ar* gach baile derbhaim duibh,
  
62] Is screpall *ar* gach n-deat*aigh*,
  
63] Dom chíos ar chath Aodha Fin*n*
  
64] Fáre h-umhla is re h-oirrim.
7. 65] Each is earradh, derbhtha a n-díol,
  
66] La dénma gacha deigh-righ;
  
67] Tuill*edh* ele as dliccedh duibh,
  
68] M*ar*t, muc, is molt ga*n* meab*ail*.
1. 69] T*r*i dabhca, m*ar* derbht*ar* lim,
  
70] Is roi*nn* ciosa go coitchind
  
71] Ar rioghr*aidh* catha Aodha Finn
  
72] Don Ros Inbhir-si a b-fuilim.
2. 73] Bon*n* baiste gacha bliadhna
  
74] *Ar* gach *n*-áon do réir riaghla,
  
75] Is off*r*ail gach fir ele
  
76] Im féil
**M' Aodocc** d' áiridhe.
3. 77] Muc as gach crú, glór gan goid,
  
78] Caora as gach tréd togh*áidh*i,
  
79] Searr*ach* da gach groigh gan tlus,
  
80] O Laogh*an* go Cenann*us*.
4. 81] Re faicsin mo mion*n* go m-baidh
  
82] Do shlio*cht* Aodha Fin*n*
fír-náir,
  
83] *Ar* son mo guidhe gan gheis,
  
84] Eirgitt uile 'na n-airrceis.
5. 85] Íocait mo chíos gach samhna
  
86] Slio*cht* Aodha Fin*n* meic Fergna,
  
87] Do-bhér doibh, as b*er*t go m-brigh,
  
88] Nemh is nert da gach deigh-righ.




---

p.270


1. 89] Ata an cios cedna go cert
  
90] *Ar* Oirgíallaibh a n-ein-fheacht,
  
91] Cul*aidh* righ Oirghiall go h-án,
  
92] Each is err*adh* go h-iomlán.
2. 93] Mo chíos cataidh is mo cháin
  
94] *Ar* Manchachaibh, feirde an dáil,
  
95] Diombuaidh, muna íocait soi*n*,
  
96] Go brath *ar* a seacht tuathaibh.
3. 97] Mo sheacht mion*n*a, as bhrigh go
m-buaidh,
  
98] Do-bher a n-anmanna uai*m*:
  
99] An Bhrec, is a*n* Bhachall Bán,
  
100] 'S a*n* Bhachall Brandaibh bith-lán.
4. {folio 211a}101] An cethramhad
mion*n* dibh-sin,
  
102] An m-blaith-min*es*tir
m-buadh*ach*,
  
103] Ina b-fuil an taisccidh sáor,
  
104] Roin*n* do thaisibh na n-ard-naomh.
5. 105] An cuiccedh diobh, an Mac Rath,
  
106] Bhios im laimh amuigh is amach,
  
107] Clocc na t-trath, as Clocc an deilcc,
  
108] Bhíos fom brot ar gach en leirg.
1. 109] Roin*n* na mion*n*-sin uaim gan fhaill
  
110] Do-den a Dallán Forghaill,
  
111] Do ordaigh Caillín go c-ceill,
  
112] Is Colaim Cille cneis-reidh.
2. 113] Fáccbaim mo Brec go méd n-gluin*n*
  
114] h-i c-Cuillin na f-Fer n-Áluin*n*,
  
115] 'S mo ministir, mar maoidhim,
  
116] I n-Drui*m* Lethan lán-aoibhin*n*.
3. 117] Fagbhaim an m-Bachaill m-Branduibh
  
118] h-i f-Férna féil almsan*aigh*,
  
119] D' fagail mo chiosa gan ceal
  
120] Go brath o laochr*aidh* Laighen.
4. 121] Cuid maith dom mion*n*aibh ele
  
122] Fáccbhaim íad rea n-esccai*n*e;
  
123] Clocc na t-trath, is Clocc an deilcc,
  
124] Bhios fri easccai*n*e d' éin-ceird;
  
125] An da clocc-so labhras sinn
  
126] I n-Drui*m* Lethan, im *ar*d-chill.


---

p.271

7. 127] Fáccbhaim fós an
m-Bachaill m-Báin,
  
128] Ata accam im urlaimh,
  
129] Isin chill-si h-i f-fuil mo clí,
  
130] I Ros Inbhir Aingl*idh*i.
8. 131] Fáccbaim an Mac Ratha tra,
  
132] Bhíos im laimh-si gach n-en lá,
  
133] Os cenn m' f*er*ta 'san cill caidh,
  
134] I r-Ros Inbhir m*ar* onóir.
1. 135] As uime fháccbhaim an Bhrec
  
136] 'S mo corp h-i b-Port na b-Finn-lec,
  
137] *Ar* laghatt coccúis gach áoin
  
138] *Dá* f-fuil uime i n-gach en-taoibh.
2. 139] Gibe diobh do throisccf*edh* rim
  
140] I r-Ros Inbhir na n-aiffrion*n*,
  
141] Do-bhér-sa da chionn gan caill
  
142] Nert, is umhlacht, is oirrim.
3. 143] Rath tor*aidh*, is coimhétt
cruidh,
  
144] Saoghal fada, is rath bunaidh,
  
145] Ar schlio*cht* oird*er*c Aodha Fin*n*,
  
146] Da t-troisccit *isin* *air*d-chill.
4. 147] Bíd cath Aodha Fin*n* uile
  
148] 'S a tionol fam trom-guidhe,
  
149] Do-ber-sa naoimh-nemh da chion*n*
  
150] Da gach aoin-nech gan foircion*n*.
5. 151] Gibe nach toghfa an*n* mo cill
  
152] Do chath Aodha ferr*dha* Find,
  
153] Bidh bith-gerr ina shealbh*us*,
  
154] Bidh if*rion*n gan amharas.
1. {folio 211b}155] Beir
mo benn*acht*ain-si lat soir,
  
156] A Dhállain, go Breifneachaibh,
  
157] As riu thaobhaim mo cill cai*n*,
  
158] Eter daoinibh *is* cethraiph.
2. 159] Nír érsat mo manach riamh
  
160] Rem beth*aid* im brat no im biadh,
  
161] Nocha clos le duine n-dil
  
162] Mh' orraim ag flaith da flathaibh.


---

p.272

5. 163] M*ar* sin do-dénait go bráth
  
164] Muint*er* Maol Mordha sech cach.
  
165] Gurab gnáth-buid*ech* Criost cai*n*
  
166] Da síol ocus da sleachtaibh.
6. 167] Mo bhenn*acht* *ar* slio*cht* Dunch*aid*,
  
168] Ar an m-buidhin su*air*c sulch*air*,
  
169] A c-caidreabh do fháccaib sind,
  
170] Aille an aittreabh g*us*a t-teighim.
7. 171] Benn*acht* for Theall*ach* n-Eachach,
  
172] An cuire crodha, creachach,
  
173] Ata aca d' fód sealbha
  
174] Fod gnatach mo gheinemhna.
8. 175] Mo bhenn*acht* goma sheacht seacht,
  
176] A Dhalláin, iomchair íatt lat
  
177] Soir go Briefneachuibh uile,
  
178] Eter righ is ro-dhuine.
9. 179] Nír tuillset m' esccaine riamh,
  
180] Acht mo cealla do choimhri*ar*,
  
181] Gion go f-faicfit mo corp cain,
  
182] Beid m' ferta im diaigh 'na m-beth*aid*.
1. 183] Gach nech mórfas Drui*m* Lethan,
  
184] Tiomna as cóir do cuimhneacadh,
  
185] Mórfatt-sa a ainim *ar* nimh
  
186] D' onóir ocus d' airmhitti*n*.
2. 187] Na tabhratt cor ele uaim,
  
188] Toghait accam gach en ú*air*,
  
189] Eitt*er* fhiora, is maca, is mna,
  
190] Deighenach na tiomna-sa.
3. 191] Gach aon do chath Aodha Find
  
192] Treiccfes me, a Dhalláin Forgaill,
  
193] Treiccfet-sa a c-caomhna gan clodh
  
194] La coinne na t-trí tionól.
4. 195] Deichneabhar tri cháocca naomh
  
196] Bí-si, a Dhalláin, leo rém thaobh,
  
197] Oníu amach ní fhuil lá
  
198] Acht bliadain dom shaoghal-sa.
5. 199] Bun na tiomna-sa adeir me:
  
200] Berat *ar* nemh go n-aoin h-e
  
201] Lucht mo togha, gidh lór lind,
  
202] M*ar*a m-bia fogh*ar* fír-bhind.


---

p.273

8. 203] Aodh mac Séttna, meisi
adeir,
  
204] An duan-tiomna-sa is deimhin,
  
205] I r-Ros Inbhir h-i f-fuil sind,
  
206] I n-iomd*aidh* bhuiligh blaith-bind.Bind.

 
Ceileabhrais
Dallán do **M' Aodhócc**
isin maighin-sin, & teid reime {folio 212a} go
Cill Dalláin, dia áit budhdéin; &
bói an*n* nó g*ur* comhfoiccsigh cend na
bl*iadh*na dó adub*air*t **M' Aodhócc** fris. Ocus bói
acc furn*aidh*e le fios fírinn*ech* do
b*r*eith on fíor-náomh *air*. Cuiris
**M' Aodhócc** fios deithnesach
go Dallán, & d' ion*n*saighe na naomh
& na n-uasal-aithr*ech* ele, do neoch nach raibhe do
lath*air* díbh; go m-beittis i n-áon-ionadh re
h-acch*aid* báis an fhior-naoi*m*h & an
fíreoin. Tionoilit t*r*a & tiomsaig*it*
as gach aird a rabhat*ar*, go rangatt*ar* Ros Inbhir,
m*ar*a raibhe **M'
Aodhócc**. '*Ar* t-torr*acht*ain doibh go
h-áoin-ionad, bói **M'
Aodhócc** acca ullmhucc*adh* féin fo
coin*n*e an bhais.


Ro fháccaibh immorro a f-fiadhn*us*e
a sruithedh & a samhadh rath, & son*us*,
& sobh*ar*than, i n-gach cill & i n-gach
tuaith do-dhénadh cumhdach & comhfurt*acht*
día cheallaibh & dia chomh*ar*baibh, dia
dhaoinibh & dia deibhlenaibh. Ocus fós i n-gach
áit a leghth*ar*, no a
lain-sg*r*iobhth*ar* a bhetha & a
bhúain-sccéla go brath, & gach rí
& gach taois*ech* dia leghth*ar* a bhetha do
bunadh i*ar*na rioghadh, ni h-aithrioghthar go brath
eisséin dá éis.


I*ar* c-cumhdach immorro, &
i*ar* c-comhonórucc*adh* ceall &
caoimh-ecclas n-i*omdha* n-iol*ar*dha, &
i*a*r n-den*amh* miorbuil*edh* mór-adhbal
do **Mh' Aodhócc**
.i. i*ar* t-tódúscc*adh* m*ar*bh,
i*ar* leicches dall, & loscc, &
lán-bhacach, i*ar* c-cobh*air* clamh, &
enert, & anbfand, & aósa eccrúaidh,
i*ar* n-ion*nar*badh iodhal, &
*ar*racht, & ainchreidmheach an Coimd*edh*,
i*ar* t-tóccbháil fedb & iriseach Iosa
*a* n-gach ionad, i*ar* c-coscc úna
& ard-ghorta i n-gach an*n*óitt & i
n-gach aittreibh dí*ar* fhoghain, i*ar* leiges
áosa gacha treablaitte, & gacha trom-esláinte
da t-tainicc chuicce forsan T*r*inoid; tainicc an laithe
deighen*ach* dia áois & día aimsir 'na
fhocc*us*, m*ar* do fhoillsigh aingeal a fhurtachta
& a imcoimhéda dó. Tangatt*ar*
deichneabh*ar* & tri *caocait* naomh &
nao*m*h-ogh go lath*air* a écca & a
eitseachta, go f-fu*air* cumain & sácarfaic o'
roile dibh-séin & uatha *ar*áon as a
h-aithle, g*ur* fáoidh a spioratt dochum nimhe eter na
naomhaibh & na nao*m*h-ainglibh i*ar* m-breith
buadha ó dhemhan & ó dhomhan isin laithe
deighenach do mí Iánáir d' airidhe.


{folio 212b} Tangatt*ar*
t*r*a sl*úaigh* adhbal-mhóra aingeal 'na
airrcis, & *ar* cenn a anma go
c-céol*aibh* coi*m*hbin*n*e, & co
n-orgánaibh aobh*dha* examhla, & go
núallaibh múisecdha mór-thaidiúiri. Ro
h-adhnaicedh


---

p.274


**M' Aodhócc** go
h-onór*ach* isin maigin-sin leis na h-ainglibh,
& leis na h-*ar*d-naomhaibh *ar* lorcc a
thiomna & a thogha féin, h-i b-Port na b-Finn-lec, re
ráiter Ros Inbhir, go naomhaiph, & go naomh-oghaibh
'na uirthimceall and maille *le* h-iomat
dí*air*mhe d' ainglibh nuaghlana nimhe, d' fiadhnaisi
& d' iomcoimhet for a écc, & for a adhnacal,
go f-fuil eter airbhribh ogh & aingeal &
*ár*chaingeal i n-aont*aidh* apstol, &
*ar*d-naomh, & deiscip*ul* an
Duileam*an*, i n-áont*aidh* treisi &
taithneimhche na Trínóide, i m-beth*aid* gan
bás, i n-áois gan urc*r*a, i t-tigern*us*
gan traoth*ad*, i n-inme gan foircend, i comhflaithes gan
cin*n*ed, i f-frecn*ar*c*us* tocc*aidh*e
na Trínóide, Ath*air*, Mac & Spiorat
Nao*m*h, tre bithe na beth*ad*, tre shaoghal na
saoghal. *Con*idh bladh do bheth*aid* **Mh' Aodhocc** *co n*-uicce-sin an
fedh ro bói ina beth*aid*.


As iomdha t*r*a miorbuile do-rin*n*e
Día *ar* **M'
Aodhócc** ina bheth*aid*, nach
*air*imhther and-so, do mhian an eimheltais do seachna
& d' iomgabháil. Do-rinne*d*
& do-gníther miorbuiledha mora i t-talmai*n*
for a thaisibh o sin alle, & do-gént*ar* go
laithe an bratha, amhail as foll*us* as an sccel-so siosana.


Do bái nech isin Roimh
*ar* a raibhe p*air*ilis; & do ba duine laidir
lán-cum*acht*ach é. Bói acc
iarr*aidh* a leighis & a lanfhurt*acht*a a
móran d' ionaduibh, & ni fuair
idir. Adubhratt*ar* daoine iom*dha* ris, go raibhe
fe*ar* naomhtha nós-oirdheirc i nd-Eirinn, d*ar*b
ain*m* **M' Aodocc**,
& gomadh deimhin sláinte d' faghail dósamh, dia
t-ticcedh dia ion*n*saigh*ed*, & go
rabhatt*ar* tiodhlaicthe on Trinoid go h-iom*ar*cach
aicce.


Tainic thra an fer-sin go h-Éirin*n*,
& do bí 'sin ai*m*s*ir* a
b-fu*air* **M' Aodhog**
bás. {folio 213a} Gidh edh do bi do doigh as
naomhtacht **Mh' Áodocc**
aicce-sium, g*ur* doigh leis a easláinte do chur ar
c-cúl tre corp an tailgin*n* do thadhall, & do
tren-glac*adh*. Do-rónadh eol*us* go Ros Inbhir,
m*ar*a raibe corp & caomh-taisi an érlaimh
& an fhireóin. Do-cuaidh m*ar*a raibhe an corp
don chur-sin, & do i*ar*r cett for a lucht coimhetta,
dol dia fhoirnedh, & dia fhíor-glacadh a
n-onóir an Choimdhe chum*acht*aigh. Fu*air*-siumh
an ced-sin; glacais an corp accedóir, & fu*air*
aiseacc a shlainte gan uiresb*aidh* as a h-aithle a
f-fiadhnaisi cáich a c-coitchin*n*e, go
n-deach*aid* slán dia c*r*ích &
dia chaoimh-fheran*n* maille re luathg*air*e &
le lán-ghairdech*us*. Gur móradh ain*m*
Dé & **M'
Aodhócc** detsin.


Do bai nech eslan ele fri re
*deich* m-bl*iadhan* fichet i c-coicc*r*ich
Laighen, dár bó comhain*m* Fínán
Lob*ar*. Do-*con*n*airc*


---

p.275



 se in aisling oidhce féile **M' Áodocc** fea*cht* ele
.i. m*ar* do-cífedh sé c*ar*p*a*t
'ar t-tea*cht* go h-ecclais Férna, &
días isin c*ar*patt .i. fer for*us*ta,
fíor-naomhta, *co* n-dealr*adh*
degh-mais*ech* na diad*acht*a i n-dreich & i
n-eccoscc in chleirigh; & do bái ogh
álain*n* éxamail ina fochair; &
íatt fein acc onórucc*adh* *ar*oile,
m*ar* do-dhénadh serbont*aidh*e a thiccerna.


Fiarf*aigh*is Fínán sccela
dibh. Do fhrecc*air* an cleir*ech* h-e, & iss
*edh* adub*air*t: ‘An ógh
bith-álain*n* benn*aigh*the úd’, ar
sé, ‘Brighitt ban-ogh issidhe .i. ban-naomh na
n-Éiren*n*ach, & **M'
Aodhócc** Ferna Moire meisi’, *ar* se,
‘mogh & serbhónt*aidh* díles an
Duilemhan. Ocus am*ár*ach atá m' féil,
& a *n-oirrther* feil na
ban-óighe úd; & as aire tangam*air*-ne
do bhennucc*adh* gach áoin onóraighfes na laithe
& na féilte a b-fu*ar*am*ar* bás
corp*ar*r*dha*, d' almsanaiph & d'
off*r*alaibh. Ocus bí si go h-ullamh i n-oircill
écca’, *ar* **M'
Aodhócc**, ‘óir rach*air* tú an
tres lá oníu dochum nimhe’.


Do éirigh Fínán go
forbailt*ech* *ar*am*arach*, & do
gabh*adh* a ch*ar*patt dó, &
do-chúaidh roimhe go Magh Liffe go h-ecclais m-B*r*ighde
.i. go Cill D*ar*a; & do in*n*is a aisling do
cách a c-coitcin*n*e .i. mar {folio 213b}
adub*air*t **M' Aodocc** o
t*ús* go deir*edh*. Fu*air*
Fínán féin immorro bás *ar* an tres
laithe go lán-conáigh, '*ar* f-faghail
furt*acht*a ona easlainte chorp*ar*r*dha*,
& '*ar* m-breith buadha *ar* domhan &
*ar* deman, *co n*-dech*aid* docum nimhe.


Aims*ir* ele a n-diaigh
báis **M' Aodhóg** do
bí Mo Ling Luacra 'na easp*occ* urdhálta i
nd-ecclais **M' Aodhócc** h-i
f-Ferna Móir. Do-cuaid sei*n* oidche air*idh*e do
codl*adh* i l-leabaidh **M'
Aodhocc** .i. leaba i n-gnathaigh*ed*-siumh troisccthe,
& slechtana síor-gnathacha, &
crab*adh* diochra, duthrachtach, do denamh. Acht chena
nír lamh enn-duine ríamh roimhe dul in*n*te, o
fú*air* **M'
Aodócc** bás *co
n*-uicce-sin. Adu*bair*t cleir*ech* da raibhe is
tigh: ‘A Mo Ling’, *ar* sé, ‘*co
n*-uicce-so ni dheach*aid* en-nech isin leabaidh-sin d'
éis báis *ar* b-pátruine, *ar*
m*ét* a grás & a ghnath-naomhtachta,
óir as an*n*sin do-niodh cumhsanadh d' eis a
shaoth*air* & a shior-urn*aighth*e do
Día’. Do raidh Mo Ling: ‘Gibe ('na)
easpucc ina ionad, fhéd*adh* sein do réir cora
& c*eir*t codl*adh* ina leab*aidh*’.


'*Ar*na radha sin do Mo Ling gabais galar
anbháil é as a h-aithle '*ar* luighe 'san
leab*aidh* dó. M*ar* do-chon*nair*c-siumh
sin do-ch*uir* urn*aighth*e diochra go Dia d' faghail
furtachta & fhoirithne uadha. Gidh edh nir treicc a theindios
ná a troim-easlainte leis-si*n* h-é. Ocus do
chom*ar*thaigh ó comhartha na croiche naoimh é
féin, & do ghoir ain*m* **M' Aodhócc** go minic d'
i*ar*r*aidh* a fhurtachta, go n-deach*aid* a
gal*ar* as & a easlainte uadha as a h-aithle.


Do eir*igh* Mo Ling go luathghairech maille
le g*áir*dech*us* mór


---

p.276



 as leab*aidh* **M'
Aodhócc**, & adub*air*t: ‘As
fír’, *ar* sé, ‘nach diongmála do
dhuine ar domhan isin aimsir-si, d' iomatt a mhaithesa nó a
mhór-naomhthachta, codl*adh* no cumhsanadh i
l-leab*aidh* **M'
Aodhóg**
mór-*cr*aibht*igh*’. As foll*us*
as-si*n* immorro a med do grasaibh & d' onoir fuair
**M' Aodhócc** *ar*
nemh, an tan ata an urdail-sin d' onoir & d' airmidin ag
Día *ar* a thaisibh *ar* talmai*n*,
& fós *ar* an leab*aid* ina
n-gnathaigh*ed* cumhsanadh & comhairisiumh do denamh
d' aithle a urn*aighth*e {folio 214a} &
a fhior-cráb*aidh*.


*Con*adh do derbadh gach neith dia
n-dub*r*am*ar* do-ron*adh* na roinn-si:1. 1] Maraitt ferta **M' Aodhóicc** móir,
  
2] Fúair ó Dhia Athar d' onóir;
  
3] Nach lia a fherta rea lind féin,
  
4] Ina aniu d' éis an fíréin.
2. 5] Gion go f-foil a colan*n* caomh
  
6] Ocus a anam d' en-taobh,
  
7] Atad go mór *ar*
m*ar*thain
  
8] Ferta **M'
Aodhócc** malach- duibh.
3. 9] Ata sccel na sgél chosmail
  
10] Accam *ar* an erlamh-soin,
  
11] Fan onóir fuair t*ar* gach nech
  
12] D' éis a bháis o Dhía duileach.
4. 13] Tarla nech roimhe 'sa Roimh
  
14] I n-gal*ar* anba anbhóil,
  
15] Ní fu*air* sin liaigh a leighis,
  
16] Is é i b-péin o pairilís.
5. 17] Gach aird 'san c-cruinde gan cleith
  
18] Do siredh leis da gach l*et*h,
  
19] Ni fhuair acht, gid dál deimhin,
  
20] I n-en-aird a fhoiridhin.
6. 21] Aon do laithibh do raidh ris
  
22] Neach eolach rea teacht th*air*is:
  
23] ‘Do-bhér doit, as fáth fáilte,’
  
24] Tecc*us*cc d' furttacht th' eslainte;
7. 25] Ata érlamh don thaobh thíar
  
26] I t-tír na b-fuinedach f-fír-fíal,
  
27] Fóirfes th' ainimh gan fuireach,
  
28] ‘Dan h-ain*m* **M' Aodhócc**
míorbuil*each*’.




---

p.277


1. 29] Go h-Er*inn* t-tonn-gloin t-tairthigh
  
30] Ticc an t-occlach anaithn*idh*
  
31] On Róimh i r-raibhe a fine,
  
32] D' fios an fhireóin aingl*idh*i.
2. 33] An trath-sin '*ar* t-teacht oa thoigh
  
34] Do bháoi **M'
Aodhóg** gan m*ar*thain;
  
35] Tascc an erlaimh, fa táscc tind,
  
36] Do-clos i n-gach *air*d d' Éirin*n*.
3. 37] '*Ar* c-cloistin báis **M' Aodhóicc** móir
  
38] Donté-sin tainic on Roimh,
  
39] Ticc go Ros Inbhir gan ail,
  
40] Go roimh adhlaicte an erlaimh.
4. 41] Re lu*cht* coimheda an cuirp caoimh
  
42] Do-ní a easlainte d' eccaóin;
  
43] Ced glactha an cuirp gan ces
  
44] I*ar*rais mar liaigh d' a leighes.
5. 45] Ced an chuirp saor-clanda shéimh,
  
46] Do derbadh fherta an fhirei*n*,
  
47] Fu*air* an t-eslan gan dol de
  
48] O coimhthionól na cille.
6. 49] Lamh ó do-cuir ar a corp,
  
50] Do bi uile '*ar*na furtocht,
  
51] Gan tin*n*es coisi no cind,
  
52] M*ar* do glac taisi an tailgin*n*.
7. {folio 214b}53] Da tigh féin, ni ceilte *ar* cách,
  
54] Acc dol *ar* ais on occlach,
  
55] O **Mh' Aodhócc** diadha dércach
  
56] Do bí sleamhain slan-crechtach.
1. 57] T*ar*la nech easlán ele
  
58] I l-Laighnibh úair d' áiridhe
  
59] 'Ar n-écc **M' Aodhócc** caoimh gan col,
  
60] Fínan lan-oird*er*c lobh*ar*.
2. 61] Oidhce feile **M'
Aodhócc** do thuit
  
62] Codl*adh*
*ar* Fhínán *or*d*er*c,
  
63] Do-chí cuicce **M'
Aodócc** mór
  
64] Le céle is Brighitt ban-óg.
3. 65] Do in*n*is **M'
Aodhócc** gan meth
  
66] Sgela d' Fíonán gan fhuir*ech*:
  
67] ‘Sin*n* *ar*áon, as derbtha deit,’
  
68] **M' Aodhócc** féin ocus Brighit;


---

p.278

6. 69] Gach nech onóraighes m'
féil
  
70] Ocus féil Brigde b*ud*déin,
  
71] Onóir thall i t-tigh nimhe
  
72] Atá aicce d' airidhe.
1. 73] Áit a léght*ar*, as ceim cert,
  
74] No a sgriobhthar mo bhetha bheacht,
  
75] Rath faseach ocus sonas
  
76] Biaidh 'san áit gan amh*arus*.
2. 77] Gach rí is gach taois*ech* tren
  
78] 'Arna rioghadh gan ro-lén,
  
79] Dá leght*ar* mo betha bil,
  
80] ‘A aithriogadh ni h-éidir’.
3. 81] Do ráidh an t-érlamh áointeach
  
82] Le Fíonán go forb-fáoiltech,
  
83] Go b-fuighedh bás 'na bás glan
  
84] Ar an tres lá go loghm*ar*.
4. 85] Teid go Cill D*ar*a 'na drubh
  
86] *Ar* maidin *ar*namharach
  
87] Fíonán go cléir na cille,
  
88] D' innisin a aislingi.
5. 89] Fíonán lobhar m*ar* gréin gloin
  
90] Do-ch*uaid* o bhás go beth*aid*
  
91] *Ar* an tres laithe gan lén,
  
92] M*ar* do ráidh **M'
Aodhócc** mór-trén.
1. 93] Mo Ling, gérbh escop
naomhtha
  
94] A n-ionad **M'
Aodocc** máor*dha*,
  
95] Se 'na leabaidh '*ar* luighe
  
96] Nir fét súan no sadhaile.
2. 97] I n-iomd*aidh* a fhir páirte
  
98] Liont*ar* Mo Ling d' esláinte,
  
99] No gur
guidh **M' Aodhog** ga*n* acht,
  
100] O Dhia ni fhu*air* furtacht.
3. 101] Do Mo Ling 'arna guidhe
  
102] Doní **M' Aodhócc** míorbuile,
  
103] Gan cneid, gan galar, gan goimh,
  
104] Do bí '*ar* n-eirghe as a iomdhaigh.
4. 105] **M'
Aodhócc** fa derscn*aighth*e dreach,
  
106] Ata a aithne ag gach én-neach{folio 215a}107] Gradh do bheith acc Iosa *air*
  
108] Rea bhás ocus rea bheth*aid*.


---

p.279

7. 109] Ge ata a chorp i c-criaidh fa
chruth,
  
110] Ocus aingil 'ga folach,
  
111] Ni duine
antí nach tuicc
  
112] Ferta **M'
Aodhócc** go m*ar*ait.M*ar*aitt.

Tuill*edh* ele do thestaibh
& do thu*arus*ccbhalaibh **M'
Aodhócc** d' aithle a bhais ó Giolla Mo Choda
Ó Caisitte:1. 1] Uasal an mac, mac Settna,
  
2] Terc nech do dligh a éra,
  
3] Noch*ar* ér féin duine dil,
  
4] 'S nír shir ní *ar* nech *ar* talmain.
2. 5] Ger fíal Colaim Cille an flaith,
  
6] Gion gur ér riamh olc no maith,
  
7] Adeirim go bea*cht* gan moid,
  
8] Feile goma sheacht **M' Aodhócc**.
3. 9] Nochan faca **M' Aodhocc** riamh
  
10] Duine gan brat na gan biadh,
  
11] As dáil cosmail De, for a corp
  
12] Nech *nach*ar** mían leis d' furtocht.
4. 13] Bret*h*a cláona 'na cill fein
  
14] Nocha rucc mac Séttna seimh
  
15] Leis an nech b*udh* c*ar*a dó
  
16] Tar an b-fer búdh easccaró.
5. 17] Noch*ar* mhol a crabadh féin,
  
18] Nir *chaisc*ed**
cain*n*teach a dheirc;
  
19] Droch-cráb*adh* da n-derna nech,
  
20] Nocha clos é 'gá éccnach.
6. 21] Esp*ar*ta gach trath nóna,
  
22] Aifrion*n*, léxa, is canóna;
  
23] Salma senais, riaghail ócc,
  
24] Dob iad-sin
míana **M'
Áodhóg**
7. 25] Gan longadh comhluath re cách
  
26] Go h-éis a saltrach 'sa tráth,
  
27] M*ar* do shásadh a corp cai*n*,
  
28] Ní líonadh é 'mun am soi*n*.




---

p.280


1. 29] Tuill*edh* ele sloinnfe mé
  
30] *Ar* mhac Sétna ocus Eithne,
  
31] Anté 'sa ain*m* lúaiter lind,
  
32] Mían leis einech 'na aird-cill.
2. 33] A n-dérna **M'
Aodhócc** na mion*n*
  
34] Do cráb*adh* 's do crois-fighill,
  
35] Is *ar* scath a chaoimh-ceall go rath
  
36] 'Sa lucht ciosa ocus cana.
3. 37] Aird-chealla **M' Aodhócc** íatt-so:
  
38] Druim Lethan ocus Férna,
  
39] Ocus Ros Inbhir oghdha,
  
40] Nemh da gach áon *onórfa*.
4. 41] Maith érlamh dan *scela*-so
  
42] **M'
Aodhócc** na m- briath*ar* m-búadha,{folio 215b}43] Ocus maith saor-fhuil da f-fuil,
  
44] Maith a aittreabh re h-áoid*id*.
5. 45] Derlaict*ech* mac Eithne dún,
  
46] Fosaidh a chiall, beacht a rún,
  
47] Mochen daon*n*a as cruaidh creidme,
  
48] Flaith firén na foighitte.
6. 49] **M' Aodocc** gan mes *ar* mhaoinibh,
  
50] Gnúis fíor-alain*n* forbfáoil*idh*,
  
51] Taccra *claon* ni bi 'na bhél,
  
52] Saoi chreidm*ech*, n*ar*ach, neimh-thréith.
7. 53] Da t-tuiccdis uaisle Eren*n*
  
54] A dheigh-bhretha, a dheig-leighean*n*,
  
55] Do bhíadh miadh ó shen go h-ócc
  
56] Ar briatraibh millsi **M' Aodhócc**.
8. 57] Na dermadad a shluagh féin
  
58] Briathra **M' Aodocc**, is a sccel,
  
59] A riaghla, a reachta 's a modh,
  
60] Briathra dechta rea n-derb*adh*,
9. 61] Riarat clanna Neill gan acht,
  
62] Ocus
caoimh-riogha *Con*nacht,
  
63] Iocth*ar* a chios
'arna chur
  
64] Risan érlamh naomhdha n-uasal.Uasal.




---

p.281


1. 1] Senchus
**M' Aodhocc** meabh*air* lin*n*,
  
2] M*ar* adeir sccel an scribhin*n*,
  
3] Do chach ré a chur do mheabh*air*,
  
4] Go bun gnath a gheinealaigh.
2. 5] **M' Aodhocc** mac Settna *ar* sliocht righ
  
6] Do-chuir d' Eir*inn* a h-essídh;
  
7] Colla Uais ór fhás an naomh,
  
8] D' Úais nír chás *ar* a chomhgaol.
3. 9] Mac Séttna, ni slighe cham,
  
10] A
gheineal*ach* reidh romham,
  
11] meic Eirc fheramhail
fedhm*ai*g*h*,
  
12] meic Feradh*aig*
indeall-gloin,
4. 13] meic Fiachrach na n-arm n-gaiscc*idh*,
  
14] meic Amalg*aidh* urmaisnigh,
  
15] meic
Muiredh*aig*, fa seimh síol,
  
16] Don
fhréimh fuinedh*aigh* aird-riogh;
5. 17] meic C*ar*rth*ainn* an croidhe feil,
  
18] meic Eirc, meic Each*ach* airm-géir,
  
19] Gan guais orra i n-gleic na a n-gniomh,
  
20] meic Colla Uais in aird-righ.
6. 21] Re ceithre m-bliadhan, beacht lind,
  
22] Do Cholla Uais os Eirin*n*,
  
23] 'Sa righe i n-am a h-iomcair
  
24] Acc barr íle o Eireannchoibh.
7. 25] Mac Séttna **M' Aodhócc** na mion*n*,
  
26] G*ar* é d' oireach*us* Eirion*n*,
  
27] Sé féin nír seachnadh m*ar* so
  
28] An dechmadh céim ó Cholla.
8. 29] Do bí sé acc sechna na locht,
  
30] Do chaith a aois le h-óghacht;{folio 216a}31] Do chenn*aigh* a nert ar nimh,
  
32] Do ghremaigh cert da chairdibh.
1. 33] Aodh mac Settna 'san aois
óicc
  
34] Fuair tiodhlaicthe on Trinoid,
  
35] Sé *ar* cach 'na oigh 's 'na eccn*aidh*
  
36] Bláth óir *ar* a fhoircettlaibh.


---

p.282

4. 37] Tiodlacadh aidhbsech eile
  
38] Fu*air* an t-erlamh aingli*dhe*,
  
39] Feile n*ar* coiccledh ar chách,
  
40] Caidreabh céille ocus conach.
5. 41] Do chaith sé, saidhbir a seal,
  
42] Le frestal clí*ar* is coin*n*emh,
  
43] A thainte, fa céim caithme,
  
44] Do réir fáilte is fiadhaighte.
6. 45] Con*n*radh lér cosnadh eineach
  
46] Doniodh **M' Aodhócc** míorbuilech,
  
47] Rí*ar* na n-uile go h-umal,
  
48] A biadh uile d' altuccadh.
7. 49] Tucc sé da comh*ar*baibh ceall
  
50] Faccbála *ar* nach fuil foircend,
  
51] Geall reidhe a c-cenn gach cille,
  
52] Geall feile ocus fairsinge.
1. 53] **M'
Aodhócc**, gér mór a ana,
  
54] A eineach, 's a almsana,
  
55] Betha bocht, ó m-bíodh fa bláth,
  
56] **Ar* dil* rea corp da chonach.
2. 57] Liach gráin eorna gach lái lais,
  
58] Do **M' Aodhócc** fa cuid corgais,
  
59] Sásadh gan*n* don bh*ar*r-dhon*n* bin*n*
  
60] Abhlan*n* i n-am in aiffrin*n*.
3. 61] Ocht c-corghais 'sa m-bliad*ain* m-buicc,
  
62] M*ar* do bhái i m-beth*aid*
Pat*r*aicc;
  
63] Srían rea corp in gach corg*us*,
  
64] *Oc riar* na n-ocht n-iom*ar*b*us*.
4. 65] Moran trath re timceall cros,
  
66] Beccan suain, druim re díom*us*,
  
67] Seal amhlaidh ag an ulaidh
  
68] *Ar* shalmaibh, *ar* slechtanaibh.
5. 69] **M'
Aodócc** mór, mac Séttna sáoir,
  
70] Becc da re rucc go diomháoin,
  
71] Seal do
ló re h-oideacht scol,
  
72] Seal ag proicept don popal.




---

p.283


1. 73] Smuainis **M' Aodocc**, fa mor n- gill,
  
74] Dul da oilithre a h-Erin*n*,
  
75] Tríall go Roimh t*ar*la ar a thoil
  
76] Go h-adhba Poil is Ped*air*.
2. 77] Le culáidh **M'
Aodhócc** t*ar* muir
  
78] Do-cuatt*ar* cethr*ar* cráb*aidh*,
  
79] Drem cáoim do-chuaid o chiontaibh,
  
80] Naoimh gan uaill 'na n-aigentaibh.
3. 81] **M'
Aodhócc** féin, is Caillin cáidh,
  
82] Is Ulltán ó Ard Brecáin,{folio 216b}83] Nír ghar a fherc da iris
  
84] 'Sa damh dercc a Daimh-inis.
4. 85] Don Roimh m*ar* rangat*ar* sin,
  
86] Do bí a f-fáilte 'arna faicsin,
  
87] Cluicc an bhaile '*ar*na m-búain féin,
  
88] Sl*úaigh* 'sa naire *ar* a n-oigh-réir.
5. 89] Fer ionaid Pettair is Poil
  
90] 'Arna mes,
moide a n-onóir,
  
91] Dul gan toirnemh do thoccair
  
92] Da n-oirdn*edh* 'na n-epscopaibh.
6. 93] T*r*i h-espuicc, fa h-aidbs*ech* rath,
  
94] Do-rin*n*e don tri*ar* treorach,
  
95] Do-ní aird-espucc d' Aodh an*n*,
  
96] Naomh fa cáirdes-bocc cuman*n*.
7. 97] Brec **M'
Aodhócc** do muigh nimhe
  
98] Fu*air* an t-erlamh oirdn*idh*e,
  
99] 'S do fú*air* an m-Bachaill m-Brandaibh
  
100] *An* stuaigh ro-chaim reltan*n*aigh.
1. 101] Gabhaitt cett a c-cion*n*
bliadhna
  
102] 'Ga lu*cht* cumta is coimhriaghla,
  
103] Teacht go h-iath Ér*enn* t*ar*ais,
  
104] O thriath na c-ceimenn c-cadais.
2. 105] T*ar*bhach a t-turas Romha
  
106] Don cethr*ar* naomh neamh-ónda,
  
107] Ferain*n* cairte, fa tenn tor*adh*,
  
108] Bailte ceall gan cumhsccug*adh*.


---

p.284

5. 109] 'Ar t-teacht do **M' Aodocc** tar muir,
  
110] Dob oird*er*c f*er*t da fhertaibh,
  
111] Dár bhaist Aodh Dubh i n-Ath Airm,
  
112] Da dhul do chách da ched-ain*m*.
6. 113] Aodh Fion*n* on ló-sin alle
  
114] Tainicc do bhrigh a bhaiste
  
115] An da Breifne *ar* breith an naoimh
  
116] Ní a leith értha d' én-taoibh.
1. 117] h-Í
Cendsheal*aigh* na c-cuach n-óir,
  
118] h-I Briuín na meirgedh maoth-sróil,
  
119] Crioch Oirghiall rea thaoibh m*ar* tád,
  
120] Fa coimhriar do máor **M' Aodhóg**.
2. 121] Fir Lí, Fir Lemhna, Fir Luircc,
  
122] Fir Manach go Magh Miodhbuilcc,
  
123] Geal-fhon*n* re gach magh mesmuid,
  
124] Bladh d' feron*n* an aird-easpuicc.
3. 125] h-Í Tuirtre na t-tulach n-ghlan,
  
126] h-Í Mic Uais na b-fond f-fledhmhar,
  
127] Críoch Fer Rois irrulla an *naomh*,
  
128] Re cois Ó c-Colla a comhgháol.
4. 129] Cuirt aird-espuicc h-í don fhior,
  
130] Ferna Mór *ar* lár Laighion,
  
131] Cuid gan cleith da thogha thes
  
132] I l-Leith Mogha, is dá mainces.
5. 133] Aird-cheall aicme Aodha Finn,
  
134] Druim Letan na lercc n-aoibhin*n*,{folio 217a}135] An chlan*n*maicne, doibh as díon,
  
136] Roimh adhlaicthe na n-*air*d-riogh.
6. 137] Ros Inbhir, áras oinigh,
  
138] O rath **M' Aodhócc** miorbuiligh,
  
139] '*Ar*na naomhadh thall faa toil,
  
140] Faobh*ar* an*n* *ar* a fhertoiph.
7. 141] Siodhr*aigh* mór in*n*isim
díbh,
  
142] Do n-goiredh cach O Cuirnín,
  
143] Dom lu*cht* cumain, cliar na c-cros,
  
144] Ni *cumainn* sriabh na
senc*us*.Sencus.




---

p.285


1. 1] Maircc sháireochas mo chill cáid,
  
2] Maircc fa t-tabhraid mo cluig g*air*,
  
3] M*air*cc *ar* a m-bent*ar* mo cluicc
  
4] Gacha maidne is gach easpuirt.
2. 5] Maircc duine téid fóm
thermon*n*,
  
6] Maircc sháireoch*us* mo tempoll;
  
7] Do-gheba ar a son re t*r*eall
  
8] Giorra saoghail is ifrean*n*.
3. 9] As mé an teine re loscc*adh*,
  
10] Me an n-ath*air* as c*r*uaidh coscc*ar*,
  
11] B*udh* geire ina guin gach ga
  
12] Mo cléirigh is mo mionda.
4. 13] As mé **M'
Aodhócc** urnaight*ech*,
  
14] Fuar*us* ó Dhia rath n-dealbha,
  
15] Ni fhaicfe mo dhiultadhach
  
16] Go brath an flaithes nemh*dha*.
5. 17] Bentar mo cluicc-si guin sccíach
  
18] *Ar* shiol Raghall*aigh*, coscc gliadh,
  
19] Is cluicc Mo Laisi go m-bin*n*e,
  
20] Is cluicc in naoimh Fheilime.
6. 21] Bent*ar* cluicc Mo Laisi an*n*,
  
22] **M' Áodócc** is Fuin- che, nar ghand,
  
23] *Ar* Raghallcaibh, reim brighe,
  
24] Da n-diochur o a n-deigh-righe.
7. 25] Ní shaigitt 'sa righe reil
  
26] Raghall*aigh*, as rioghda réim,
  
27] Ni gebhaitt da éis go cert
  
28] Righe *ar* iath na *ar* oireacht.
1. 29] As mé an n-ath*air*
ag díth sl*úagh*,
  
30] As me an teine as cró-derg gual,
  
31] As me an leomhan ag díth cruidh,
  
32] As mé an mathgamhai*n* ar menm*ain*.
2. 33] As mé an beithir, reim rioghda,
  
34] As mé **M'
Aodócc** *mór-miolla*,
  
35] Biaidh 'gum *fhoghlaidhibh*, reim tend,
  
36] Gairde saoghail is if*ren*n.


---

p.286

5. 37] Me mac righ Oirgiall moire,
  
38] Me ciste na cánoine,
  
39] Mé naomh as neimnn*igh*e puirt,
  
40] Ocus as uaisle ard-cluicc.
6. 41] Gibe ar a m-bent*ar* mo cluicc,
  
42] Loitter leo, ocus m*ar*baitt;{folio 217b}43] Gair mo thermain*n* is mo mion*n*
  
44] Acc cur anman*n* i n-ifr*ion*n.
7. 45] Diombuan a cl*ann* is a c-clú,
  
46] An drem do-ní rim iomthnúth,
  
47] Gal*air* t*r*omma 'na n-dail soi*n*,
  
48] Is if*ren*n da n-anmannaiph.
8. 49] Eslainte legas gach nech,
  
50] Gáir mo clocc is mo chleir*ech*,
  
51] As báth*ad* coindell mo chros,
  
52] If*ren*n tall a b-fineach*us*.
9. 53] Cuicc gal*air* do-bheir Mac Dé
  
54] D' áos m' esccaine is m' eiccn*igh*e,
  
55] Sccamach, lirach, mortin m*ar*b,
  
56] Bás oban*n* ocus if*rean*n.
10. 57] Tren nam*a*t mallacht mo mhiond,
  
58] Air, is esccai*n*e, is ai*n*cend,
  
59] Da rabh mo chlí*ar* fand, faiteach,
  
60] Biaidh orra Día dioghaltach.
11. 61] Ni thucc*us* cúl don oineach,
  
62] As mé **M'
Aodhócc** miorbuil*each*;
  
63] Maircc
thuilles om cléir a c-cailcc,
  
64] As m*air*cc ocus
as ro-m*air*cc.Mairg.

 1. 65] Maircc dan comharsa naomh g*ar*cc,
  
66] Teccmáil fris as réim re h-*ar*d,
  
67] M*air*cc as g*ar* da chill go c-cion,
  
68] Do-chluin a chert, 's do brisf*edh*.
2. 69] Maith an naomh *ar* a labram soi*n*,
  
70] **M' Aodocc**
mór Droma Leth*ain*,


---

p.287


71] Do-chúaid feacht buadha go m-bl*adh*
  
72] Suas go tech an Duilemh*an*.
3. 73] Ag écc do **Mh'
Aodócc** bodhbda,
  
74] Eter múr is mór-gharrdha,
  
75] An cheall guna búar bennach
  
76] Tucc*adh* uadha d' Fairceallach.
4. 77] D' éis Fhaircheall*a*i*gh*
do dul d' écc,
  
78] Tucc*adh* an cheall dia coimhet
  
79] Don ghnúis fáoilidh, nar ér
dáimh,
  
80] Dont sáoir-fher, do Mháol Chi*ar*ái*n*.
5. 81] Cú Duil*igh*, fa g*ar* do gnímh,
  
82] T*ar* éis Mhaol Chi*ar*áin go m-brigh,
  
83] Tri bliadhna an dias-sin gan acht
  
84] D' éis a céile a c-comh*ar*bacht.
6. 85] Maol Brigde, fa bind fogh*ar*,
  
86] As dó fa mac *Con*cobh*ar*,
  
87] Nír ghabh Maol Brighde an ceall cain,
  
88] 'S do ghabh a mhac, *Con*cobh*ar*.
1. 89] Re lind Choncobh*a*i*r*, b*ar*r sccol,
  
90] Tar éis cáich i n-Dru i*m* Leth*an*,
  
91] Ticc O Ruairc, diorma n*ar* thim,
  
92] D' fagail aóighidechta on *air*d-cill.
2. {folio 218a}93] Dob é
líon tecchl*aigh* Fergail
  
94] Go port **M' Aodhócc** mín-dealbaigh,
  
95] Tri deigh-fir décc gan folach,
  
96] Tri*ar* is t*r*i céd comhramhach.
3. 97] T*r*i h-oidce doibh 'sa chill cain,
  
98] Í n-Drui*m* Lethan, don laochraidh;
  
99] Gan urchra *ar* ócc na *ar* shen diobh,
  
100] Is *Con*cobhar da c-coimhdhíol.
4. 101] A frestal, ger cruaidh cennaigh,
  
102] Gér nemh-náir d' Ó
Fh*air*ceall*aigh*,
  
103] Ní raibhe gan
díol dá chuid
  
104] Fer díchill dibh na
dermuitt.
5. 105] T*r*i c*et* fer do loing,
d*ar* lim,
  
106] Timceall Ferghail righ Er*enn*,
  
107] Concubh*ar* acc ríar gach fir
  
108] Do bhiadh 's do lion*n* 's do leabthoibh.


---

p.288

8. 109] Fu*air* Fergal, flaith na Temhra,
  
110] h-I b-port **M'
Aodhócc** mín-dhelb*dha*
  
111] A rí*ar* uatha i n-gach tigh
  
112] Do chuirm is do chaomh-coilcthibh.
1. 113] '*Ar* n-éirghe ar
an b-faithce amach
  
114] Adub*air*t Fergal
faobhr*ach*:
  
115] ‘A chli*ar*-sa, 's a chill
dona,’
  
116] ‘Congbaidh uaibh damh-sa diorma’.
2. 117] Do raidh an com*ar*ba an*n*soin:
  
118] ‘Congbáil na h-i*ar*r, a Fergoil,’
  
119] ‘Ma tá h' uidh re Temhraigh tin*n*,’
  
120] ‘*Ar* cléir **M'
Aodhócc** 'na *air*d-chill’.
3. 121] ‘*Con*gb*áil* bliadhna
do dá c*et*,’
  
122] ‘A Choncobh*air*,
is ní bá brécc,’
  
123] ‘Ar do cleircibh, is *ar* do thech,’
  
124] ‘'S gach fer dibh do beith buid*ech*’.
4. 125] ‘Do fhlaith m*ar* tú nír
cubh*aidh*’,
  
126] Dob é comhradh Concubh*air*,
  
127] ‘Beith ag cur bhúand*adh* *ar* chill,’
  
128] ‘O atá th' aire re h-Eirin*n*’.
5. 129] ‘Dá madh tusa **M' Aodhócc** féin’,
  
130] Adub*air*t Fergal ain*n*séin,
  
131] ‘Do cu*ir*fin*n* buan*n*a *ar*
do chill,’
  
132] ‘Go m-bein*n* im righ *ar*
Eirin*n*’.
6. 133] ‘Congbáil t*ar*a
coin*n*medh féin’
  
134] ‘Ar muin*n*tir
**M' Aodhóg** min-reid’
  
135] ‘Do neoch da b-fuil *ar* dom*an*’
  
136] ‘Ni cuireabh’, *ar* Concob*ar*.
7. 137] ‘Beir-si gan cethra *is* gan
crodh,’
  
138] ‘A chomh*ar*ba’, bh*ar*
Fe*ar*gal,
  
139] ‘Fán frecc*r*a tuccais
'gud toigh,’
  
140] ‘Más aiccnedh libh a
lenmai*n*’.
8. 141] ‘Cion do chur i n-Drui*m* Lethan’
  
142] ‘Do rioghaibh m*ar* gnathachadh,’
  
143] ‘Ni thiubh*ar* amach go brath,’
  
144] ‘*Ar* *con*nr*adh* creach na
conách;’
9. {folio 218b}145] ‘Cur
congb*ál*a ar mo cinedh’
  
146] ‘D' esonoir no
d' aindlighedh,’
  
147] ‘Ni bhia an sccel-sin uaimh *ar* m' eis’
  
148] ‘Ar fher m' ion*aidh* 'ga fhaisnéis’.




---

p.289


1. 147] Éirghis an
uair-sin amach
  
148] O Ruairc ocus a theghlach,
  
149] Faccbaitt Druim Letan gan c*r*adh,
  
150] Tuccs*a*t é go h-én-ionad.
2. 151] Aisecc nír fhaomsat annsi*n*
  
152] Do **Mh' Aodhócc** na
da mhuin*n*tir,
  
153] San*n*taighit go búan na ba,
  
154] Is gradhaighit na cethra.
3. 155] Tri h-oidhce gan éirghe ó a thigh
  
156] Don comh*ar*ba is dá mhuin*n*tir,
  
157] Luaithe íad go tech Temhr*ach*
  
158] Ná Ó Ru*air*c 'sa ro-thecchlach.
4. 159] Maithe f-fer n-Eiren*n* uile,
  
160] Eter righ is ro-dhuine,
  
161] Go Ferghal do bí a n-geall*adh*,
  
162] Go Temhr*aigh* da timcheall*adh*.
5. 163] T*r*i h-u*air*e, gan fhios doibh fein,
  
164] Tuaithbel na Temhr*ach* ain*n*séin
  
165] Tiaghaitt na maithe gan móid,
  
166] '*Ar*na mescc*adh* do **M' Aodhócc**;
  
167] An chuairt-sin do bhen a bladh
  
168] D' Ferghal Ó Ruairc ré a rioghadh.
6. 169] Neach do shiol Fhergail fhui*ligh*
  
170] Tre móid **M' Aodhócc** míorbhuil*igh*
  
171] Cennus for Themr*aigh* na t-treabh
  
172] Noch*ar* gabh d' áis no d' éiccen.
7. 173] Luach ar a chreich gan cumhga
  
174] Fúair Concubhar com*ar*bha,
  
175] Buain righe d' Ó Ru*air*c malle,
  
176] 'S gan cur búana ar a bhaile.
8. 177] **M' Aodhocc**
mac Sédna su*air*c sáoir
  
178] N*ar* thuill ó én-neach anaoibh,
  
179] A chlí*ar* 'sa chill don chur-sa,
  
180] Maircc do chách dan com*ar*sa.Mairg.
[18](javascript:footNote('G201000/note018.html'))


---

p.290





---

p.291


Betha **Mo Chuda**
------------------



Cartaghus dino do clan*n*aibh
Fergusa do-somh doshun*n*r*adh*. Fígeni*us* a ath*air*,
& Med a mathair; neach ba c*ar*thanach la Día
& dáoinibh, *con*idh uadha as-bertha Carthagh*us*
fair.


Ro thircan an t-aing*el* laithe n-áon do
Comhgall Ben*n*c*air* t(r)eimsi do bliadhnaibh
riana breith eisiu*m*h: ‘Bérth*ar* gein buadha’, ol
sé, ‘i n-i*ar*t*ar* Er*enn*, día m-ba lán
béoil na n-dáoine adíu & anall;
& ticc go h-airm i m-bíai-si, do dhul do Roimh;
& is *edh* as ail do Íosa, tusa da *con*gmail
bliadai*n* it aontaidh’.


Ocus tainic celmaine B*r*enain*n* leis an
faistine-sin, an tan ro scart an t-aingel fris: ‘Berthar mac don
chenél dia t-tai-si’, ol sé, ‘& bidh ile a
mhiorbhuile i n-nimh & i t-tal*mhain*, &
C*ar*tag*us* a ain*m*’. Ocus tainic celmai*n*e Comhgaill &
B*r*enain*n* l' aroile.


Clan*n*a Ferg*us*a ro bói h-i c-Ci*ar*r*aigh*e
Luachra an tan-sin; & ticc áenach coitchen*n* aca,
& mathair Charthag*us* an*n*; go ro thoirin*n* cáor
thein*edh* do nimh for a cend. In cáer-sin ro chuir Iosa d'
foillsiucc*adh* naomht*acht*a na geine bói i m-broin*n* na
h-ingine. Do-chuaidh for cúla iaramh.


Ro lamn*aigh* an inghen, & beiridh mac fri
taobh Maingi; & ni raibhe uiscce for an tul*aigh*-sin;
& maighis sruth assa taobh, & do-ber*ar*
Aídanas chuca, & baistis as in sruth é. Ocus
do-ber*ar* Cartaghas d' ainm f*air*; & do-ber*ar* da oilemain
do Chartagh*us* .i. don t-sein-esp*ucc* é. ‘Mo chuidig
tu’, ol in t-esp*occ* naomhtha; *con*idh de do len **Mo Chuda** dhe.


{§}*Gidedh as **Mo Cuda**
do-g*air*thi dhe, *ar* so*n* gurab e do-goir*edh* a mhaighistir de,
*ar* méd a g*r*adha & a deithite uime. Ocus as t*er*c
aga raibhe fis aitherr*aigh* **Mo
Cuda** do beith d' ainm f*air*; & as diles **Mo Cuda** no Ch*ar*thach do sg*r*iob*adh*
*air*. Adub*airt* Aodan ag denamh fáidhéor*acht*a: ‘An
mac-so ro bhaisttes, bidh dealr*aigh*t*ech*, & bidh
sog*r*ad*ach* do Dhia & do daoinibh é’.*


Ocus ba fir son; u*air* do bí sé
sgiam*ach*, degh-mais*ech*, m*ar* Dabit; & do bi sé
sechantach *ar* na d*r*och-mianaibh, m*ar* Dainiel; & do bi
cen*n*sa, cáenbharrach, m*ar* Moysi. Ocus nir bo
h-onór*ach* 'ga


---

p.292



 ath*air* no 'ga math*air* e, *ar* son nach aontaigedh se
da n-in*n*tin*n*ibh saoghalta san. Ocus do coimhlion*adh* b*r*iat*har*
Dhauid adub*air*t: ‘*Pater meus et mater mea
*dereliquerunt* me; Dominus autem
asumpsit me’’*

’ .i. do faccaibh m'
ath*air* & mo math*air* mé, & do-gabh an
Tigerna cuige me. Ocus m*ar* do coi*m*eitt Dabit caoir*igh* a ath*ar*,
as m*ar* si*n* do coi*m*eitt **Mo
Cuda** muca a ath*ar* fein ina m*a*cant*acht* a b-foc*air*
aodhairedh ele na muc§. *Ócus
do-téighedh* d' iongaire muc a athar *ar*aón risna
h-aodh*air*ibh.
Luidhsiot na h-aodhairedha la
n-áon go dun an righ, & **Mo
Chuda** léo. Gradhaigis in rí **Mo Chuda**, oir bá soch*ar*thana
h-é. Do fhí*ar*f*aigh* an ríghan, inghen Maol
Dúin meic Aodha Bennain, de; ‘Cidh an seirc-sin ag*a*t don
aodhaire’? ol sí. ‘Is *edh* tadhbás damh’, ol in
rí, ‘coróin órdha lais, & columha*n*
ór*dha* óa mhull*ach* go nemh, & brugh or*dha*
ina thimceall gan mull*ach* fair; {folio 151b}
& ro ch*arus* h-e forna h-*air*rdhenaib-sin’


Téitt **Mo Chutta** lena muccaibh fo fedhaibh na
Maingi, go c-cual*aidh* C*ar*tagh*us* .i. an sein-esp*occ*, ag
cantai*n* a phsalm; & c*ar*ais go mór na salma. Ocus
gabais an ráen i n-decchaid na c-cleir*ech*, &
téid go h-*air*m i m-bátt*ar*, *g*us*a*n* mainistir ren ab*ar*tar
Túaim*. Ba machtn*adh* lasin righ ca slighe i n-deach*aid*
**Mo Chuda** in acch*aid*-sin;
& cuiris dáoine for a lorg. Ocus do-ber*ar* chuicce i
n-giallaigea*cht* é.


Ro bai an ri for fleidh h-i f-farr*adh* ath*ar*
**Mo Chuda** an tan-sin; &
do-bheir trealamh gaiscc*idh* do **Mo
Chuda**: ‘Ag so’, ol sé, ‘& an accam-sa
i n-oighrea*cht* t' ath*ar*’. ‘Ni anabh’, ol sé; ‘is
ferr lim na briat*hr*a ro cúala lasna
cléircibh’. Ocus o ro airigh an rí gradh Dé la
**Mo Chutta**, do-bheir don easp*ucc*
é do proicept breithre Dé dó; & ba
luathg*airech* leo-samh sin dibhlínaíbh. Ocus ro an
aicce, go tucc an t-esp*occ* gradha sacc*air*t f*air*.


Beiris lais h-e go h-*air*m i r-raibhe in
rí. ‘Acc so’, ol sé, ‘an dalta do-radais damh-sa;
& as eolach 'san sc*r*ioptuir h-é. Ocus edhb*air*-si
tú féin, & do ríghe do-somh, &
do Dhia’. ‘As ócc, anáosmh*ar*, lin*n* h-e’, ol
síatt. Léiccis a*n* sein-espucc nao*m*htha for a
ghluinibh é, & at-b*er*t: ‘Edhbraim-si me fein
& mo chill dó’, ol sé. Ocus léiccis
an rí *ar* a ghluinibh é, & edhbrais é
féin, fioru, macca, mna, do Dhía & do **Mo Chuda**. Cuiris **Mo Chuda** a troigh for muinel an
rígh, & ro thomhais an rí dia
t*r*oightibh. Ocus ro machtnaigh*edh* uime, siubhal for an righ.


---

p.293



 ‘Na boill rer bhen mo t*r*oigh-si dhe, ni ba h-eccal
dó faobhra nád gallra’.


Luidh **Mo
Chuda** ass, & do-ni ecclais fri Maing atuaid;
& ro fhothaigh ecclais n-aile fria Maing andes i Mach*air*e
Colmai*n*, & faccbais frestal diadha forra. Ocus téid
fein go Ros Gialláin, go h-*airm* i i m-bói
Cí*ar*an, d' fág*ail* fhesa cia h-ait i
n-oirisfedh. As-rubairt Cí*ar*an: ‘Ro-siacht aing*el* {folio 154a} Dé go Comhgall’, ol sé,
‘& as-bert fris gomadh i medhon Er*inn* no airisfedh,
& Raithin ain*m* an ion*aidh*, & i f-Feraibh Ceall
atá. Ocus biaa-sa *sesca* bl*iadan* in*n*; &
cu*m*hdaighfidher cathair let iaramh isin *air*d thes d' Er*inn*,
& Lios Mor a h-ain*m*, & is an*n* don-ic foircen*n*
do shaoghail’.


Ro fíoradh sin; & do thircan
Colmán Eala a*n* c-cédna; & ro thairngir Colum
C*ille* fe*cht* riamh i*ar* n-do-la do Raithin, g*ur* bo h-acobh*ar*
lais *air*isiu*m*h in*n*; & as-rub*air*t: ‘Ní damh
ro cedaigh Día beith sun*n*’, ol sé, ‘acht do-icfa
nech *air*mittn*ech* i*ar* t-t*r*ill, dia m-ba domgnas an
dú-so, & bidh *Car*tach a ain*m*, & bidh
oird*er*c i f*e*rtaibh & mhíorbhallaibh’. Ocus ro
chlan*nus*t*air* Col*um* Cille t*r*i slata isin ionad-sin; gur
bhó dibh-sidhe ro tion*n*sgnadh damhna reclesa la **Mo Chuda** i*ar* t-toidhea*cht*.


Fe*chtus* do **Mo Chuda** oc ern*aigh*the a áen*ar*,
*co* faca nech for a bheola, Magh*us* a ain*m*, co n-eb*er*t f*r*is la
h-aimhirsi: ‘Tabh*air*’ ar sé, ‘duille forsan abhaill-so
fil it farr*adh*’. Do-rad-somh sighin na croiche t*ar*san abhaill,
go raibhe fo dhuille go h-uilidhe. ‘Ba h-áillide sidhe
bláth fuirre’, ol Magh*us*. Do-rad-somh in m-blath amail
as-rubhr*adh* fris. ‘Ba ferr gomadh 'na ubhlaibh forbiadh’, ol
Magh*us*. Fo-ghni-siumh ón, gur bhat lan-toirt*hech* do
ubhlaibh. ‘Ba ferr gomtis aipche’, ol Magh*us*, ‘go ro
toimhlem’. Ro fíoradh son, go m-batt*ar* ina
n-áen-broin abaigh for lár ar belaibh na
h-abla. Toccbhais Magus ubhall dia thomailt, *ar* ba h-adhlaic lais
*ar* a méd & *ar* a n-áille;


---

p.294



 & ni ro fhaolust*ar* a tomhailt *ar* a
sheirbhi. ‘Ba ferr gan a t-tab*air*t, ina an serbhas fil
léo’. Ben*n*aigh-siu*m*h iaramh, gur bho blas meala
orra. Imtighis Magh*us* iaramh, co ro dallta la breithir **Mo Cuda** go cend m-bl*iadn*a ar an
am*air*si ro gabh dhe; go t-torracht fo breith **Mo Chuda** i f*or*cen*n* na bliadhna, gur
bó slán dia dhoille i*ar* n-umhla & aithrighe
dó, gur bho man*ach* dó céin bói i
m-beth*aid*. Ro mor*adh* ain*m* Dé & **Mo Chuda** de-sidhe; & a mí
Marta do-ro*n*ta in si*n*.


Fe*chtus* do-rala macán
amhlabh*ar* gan eistecht *ar* amas **Mo
Chuda**. Ro ataigh-siu*m*h Dia dia chinn im cobh*air* f*air*;
go ro h-íctha fo céttoir.


[19](javascript:footNote('G201000/note019.html'))


{folio 154b} Luidh
araile fer lubhra, go rua*cht* do saigidh **Mo
Chuda**; gur bho h-ogh-slan iaramh la h-atach **Mo Chuda**.


Luidh *ar*aile fer doidhealbh*dha* do
saighidh **Mo Cuda**, do accaine a
t*r*oighe f*r*is. Ro h-ícadh-somh dano, *co* *nar* bó
ferr delbh nach aile; go ro an ina mainces iaramh.


Araile duine t*r*uagh tainicc *ar*
am*mus* **Mo Cuda** gan cu*m*ang
treabhtha lais, go ro i*arr* cobh*air* f*air*. Ni bái cumang la
**Mo Cuda** dó, *ar* ni ra
bhatt*ar* doimh na *ar*ath*air* lais; & as ruamh*ar*
fognídh día mhancaibh, a*r* ní ghab*adh* nach
cet*hr*a saoghalta o neoch. *Co n*-eb*er*t fri nech dia muin*n*tir,
toide*cht* fon fidh comhfhogus, & dí dhamh alltaighe
do tab*airt* don t*r*og ucc*a*t. Fognít samhl*aidh*; go ro
airsett a m-boi aca, & tiaghait for dás*acht* iaramh.


Luidh nech aile do saighidh **Mo Chuda**, & boi-séin for
dasacht i*ar* n-dol do dheam*on* in*n*. Go ro ghuidh **Mo Chuda** mo shláinte, & ro
ataigh-siumh Dia dia chin*n* g*ur* uó slán iaramh.


Fe*chtus* do-cuaidh **Mo Cuda** do bleith coda na manach go
muilen*n* comhfoccas do. Bói rí étt*r*oc*ar*
forsan crích, & ba misccn*ech* f*r*i **Mo Cuda**, go ro chuir am*mus*
f*air*. At-*r*acht iaramh casair teinedh, ettorra *co n*a ro cuimgeset
ní dó. Tiaghaitt for am*m*as an righ, &
at-fiadhat a sccela dó. Dasachtaigt*er* uime-siumh de-sidhe,
*co* n-deach*aid* fein día shaighidh; & at-*r*acht an
chas*air* cétna ettorra & an muilen*n*; *co n*-eb*er*t
nech dia mhuin*n*tir: ‘Anam’, ol sé, ‘fris, co ro
imtighi on bleith for a t-tá, & m*ar*bht*ar*
iaramh’. ‘Bidh maith on’, ol cach. Anait samhl*aidh* *co
n*-darocht, & no*cht*ait a n-*ar*ma; go ro lensat dia


---

p.295



 lámhaib, *ar* ní f*or*caomhs*at* ní
dó-samh chena. Slechtait dó i*ar*-suidhe, &
tiag*ai*t for a mhainces & ógh-reir.


Fe*cht* aile do **Mo Cuda** h-i r-Rathain. Tainic an
t-aing*el* cuicce, & as-rub*air*t fris: ‘Eir(g) go t' ath*ar*dha’, *ar* sé, ‘& 
atá rí Ci*ar*r*aigh*e fri bás a mucha, &
tabh*air* comain & sacarfaic dó; *ar* at-béla
ria n-oidhce’. ‘Ni rúa-sa an u*air*-si*n* cuige, {folio 155a} munam cobhra Día’, ol
sé. Do-ratt an t-aing*el* c*ar*p*a*t tein*n*t*idh*e foa, go
ro-siacht fri prapadh súla g*us*in righ, & ro lesaigh
amail as-rub*ar*tm*ar*, *co n*-abail dia laimh, i*ar* m-breith buadha
o dhemhan & ó dhomhan; & ro-siacht-somh go
Raithin isin laithe c*et*na, go rucc for esp*ar*ta na manach.


Fe*chtus* dia luidh **Mo Chuda** *ar* amas Cholmáin go
Lain*n* Eala, *ar* go t-tísedh lais go Raithin do bhennacadh
f*er*ta & tumba dó, *ar* do-ridhnacht Día
dó gach fert no bhen*n*aighfedh, *co n*a téisedh
if*er*n*ach* in*n*. ‘Eircc-si go Raithin’, ol Colmán,
‘& tiagh-sa dhi día d*ar*dáin’. Ní
thainic Colmán amhail ro gheall; & téitt
**Mo Chuda** doridhisi dia shaighidh,
& at-b*ert*: ‘Cidh na ro chomhaillis an geall*adh*
do-radais’? ol sé. ‘Aing*el* rom-fucc go h-adhnacal n-aile
dia ben*n*achad’, ol sé; ‘& eircc-si go Liss
Mór, & fogeba comh*ar*ta f*er*ta & adhnaicthi
an*n* i*ar*na choisergadh ó ainglibh; &
cu*m*daight*er* & benn*aigh*t*er* let fodheisin, ar is an*n*
forbía th' esérge, & ní bá
h-if*er*nach nech día téis
in*n*’. Fo-ghní-siumh, amail as-rubhradh fris.


Fec*htus* do **Mo Chuda** h-i r-Rathai*n*, g*ur* baidhedh
aon-mac rígh Delbhna. Guidhis an rí **Mo Chuda** ima oidhre do
dhús*acht*. Do bái lá & aidhche fon
sruth i*n* tan-si*n*. Teid **Mo
Chuda** uasa lasi*n* rígh; & guidhis Dia uman
mac do thódhúsccadh. Ocus ro eirigh don g*r*ían
go h-*air*m i m-bád*ar*. Ro iodhb*air* an rí an mac do
**Mo Cuda**. ‘Fuirghedh occ
dín a ríghe’, ol **Mo
Cuda**; & rob e an mac-sin roba rí for
Dealbhna a h-aithle a ath*ar*, & a clan*n* dia éis.


**Mo
Chuda** dino nech as cruth*aighe* bai ina aimsir. Dus-rat
*tricha* ógh seirc n-de*ar*m*áir* dó, na ro
fhetsat do cheilt; & ba doirbh la **Mo Cuda** si*n*, & guidhis
Día imón seirc-sin do thin*n*to*dh*
h-i seirc sp*ira*talta, & ros-iompo; & do-gní
**Mo Cuda** cailledha dona
h-oghaibh-sin, & ro bat*ar* oc fog*namh* do Día go a
m-bás.


Luidh **Mo
Chuda** la n-aén h-i c-Ci*ar*r*aigh*e Cuirci;
& Corc ri Mum*an* for a chin*n* isin crich. {folio 155b} Ticc cáer thein*n*t*idh*e as an aer, go
ros-m*ar*b seitigh & mac an righ, & dí each a
ch*ar*p*ai*t. Guidhis an rí **Mo
Chuda** imo tódús*acht*. Ocus do-gní la
grasaibh Dé.




---

p.296


Bai rí na
c*r*iche-sin dall, amhlabh*ar*; & ros-fóir **Mo Chuda** h-é.


Bái nech ele in*n*te,
& eslainte theinnt*idh*e f*air*. Ocus cuiris **Mo Chuda** a c*r*ios thairis, &
fu*air* f*ur*t*acht* fo *cet*óir. Ocus ro airis **Mo Chuda** bliadhai*n* isin c*r*ich-si*n*
i*ar* f-faghbáil almsan mór on rígh. Ocus luidh
go Rathain.


Laithe d*ar* gabh **Mo Chuda** tar ath for Abhain*n*
Móir, g*ur* toccaibh ubhall fu*air* f*air*. Ocus ro bái
inghen cherr marbh-lamach occ righ Fer Muighi, & a lamh dhes
'*ar*na táth fría táobh. Ocus beiris **Mo Chuda** an t-ubhall lais go h-*air*m i
r-raibhe an inghen. ‘Ag so’, ol sé. Sínis an inghen
an lamh clí, amail ro cleacht. ‘Sin an laimh n-aile’, ol
**Mo Chuda**. ‘Ní thicc
dím’, ol an inghen. ‘A fhechain’, ol **Mo Chuda**. Ro shín, & ro
sccaoil an cuibr*ech* (ro) boí eter an
laimh & an taobh; & ro fhás fuil &
feoil na laimhe & an taoibh, gur bó
óghslán.


Gabhais luathg*air*e, g*air*dechas an rí,
& at-b*ert*: ‘Ní fuil ceile b*us* áil lat
nach fuighbe festa’. ‘An cléir*ech* uccat ros-foír
mé, as áil damh’, ol sí. Téid an inghen
la **Mo Chuda**; & do-gni
reclés di h-i c-Clúain Dalláin, & boi
ina h-oigh naomhta o shin ille.


Araile aims*er* do-rala días
manach as in m-B*r*iotain do shaig*idh* **Mo
Chuda**, *ar* bá h-errd*er*c a c-cíana, go
m-bat*ar* athaidh occa; go ro gabh cod*ar*sna & form*a*t
fris, *ar* do muinset*ar* gomadh aca forbíadh a ionad
& cen*nus* for a mhancaibh, díamadh m*ar*bh. Go ro
coccratt*ar* meabhal f*air*, *ar* ba derbh léo gomadh
síor-saoghl*ach*, mu*n*a tucctai dían-bás
do. *Con*idh edh airecc fu*air*set, cuibhrighi do chur f*air*,
& a bhadadh fo dichleith.


Isin u*air*-si*n* do-rala manach do mhuin*n*tir
**Mo Chuda** dí*ar* bó
bés fritaire, & ernaighte, & siubhal for
reilgibh & táisi(bh) gach
n-oidhce, go ro fhi*ar*facht, cidh bói
léo. As-b*er*at-somh ba h-e édach na manach (dia) diunnach {folio 156a} &
fot*hr*accadh. ‘Taispent*ar* damh-sa’, ol sé, ‘*ar* ni
gnath oidhchi friss’. Toccbhais an turfhol*ach*, &
fo-geibh **Mo Cuda**
in*n*. ‘Ní maith in gniomh ro t*r*iallab*air*’, *ar* se,
‘& léiccidh uaibh’. ‘Bidh maith damh-sa’, ol
**Mo Cuda**, ‘ciabt*ar*
if*ernaid*e-siumh dhe’. Ocus as-b*er*t f*r*iu-siumh imtecht dia
n-ath*ar*r*dha*, & na léiccf*edh* a aithe forru an col
ro triallsat.


Fe*chtus* dia luidh Fínan *ar*
am*mus***Mo Chuda**, &
at-*con*n*airc*


---

p.297



 na manchu occ rua*m*h*ar*, & *ar*aill dibh go
t-tiaghaibh & oiredhaibh forra. ‘As *tr*uagh’, ol
Fínan, ‘ainmhedha bruidemla do dhenamh dia bhar manchaibh;
*ar* ro ba córa daimh fri h-ar & tarrudh libh, oldas
an *ar*adhain uccat do thab*air*t for deisciplaibh
Dé’. ‘Ní ro mhianaig-sium sealbh saoghalta
lin*n*’, ol **Mo Chuda**. ‘Ni
maith in*n* sin’, ol Fínán, ‘ce*n* derca &
edhb*ar*ta na manach talmanda do ghabail occan ecclais, &
coibhsiona & ern*aigh*the doibh dia chin*n*; & na
dént*ar* samhl*aidh* ó sun*n* amach’.


Araile nech airmittn*ech* ro-siacht
do shaighidh **Mo Cuda**, Lasian*us* a
ainm, & ron-ucc t*r*iocha loilgech lais i n-urfhol*ach* do
**Mo Chuda**. Tiagait na man*aigh* do
proin*n*; & ro leicc-siumh meirten fair, &
at-b*er*t, ní eisbedh acht loim; *ar* bá derbh lais ni
bói loim lasna mancaibh. At-fiadh*ar* so*n* do **Mo Cuda**, & ro bennaigh an uiscce
boi for a belaibh, gur bó loim, & at-nagh*ar* do
Laisiánus. Ocus and*ar* lais, ba h-uiscce i*ar*na claochmodh i
n-ass; & ro ghuidh Día imá toidhea*cht* ina
cruth feisin; & ro sodh i n-uiscce iaramh amail *con*naig.


‘Ní maith in*n*so’, ol sé,
‘uiscce fil sun*n*, & ni h-ass’. Ocus at-fiadh*ar* do
**Mo Chuda** in*n*-sin, &
luidh go Laisián*us*, & ro aithin, is ó
Día for-fu*air* claochmodh i n-uiscce don ass; &
at-b*ert* fris: ‘Cidh *ar* na p*r*oinnighi lin*n*’? ol
sé. ‘Ni tó’, ol Lasián*us*, ‘go ro
gabha-sae almsana ona manchaibh domhanda, & ó gach
ao*n* díanid áil chéna’. ‘Do-gent*ar*
samhlaidh’, ol **Mo Cuda**;
& fo-gní iaramh in cein bói i
m-bíu. Ocus ro fhaccaibh Laisián*us* an *triocha* agh
lais; & fo-ghníseat a n-áentaidh, occus
ceileabhraitt diaroile iaramh.


[20](javascript:footNote('G201000/note020.html'))


{folio 156b} Feacht
n-an*n* at-bertat*ar* na manaigh ra **Mo
Chuda**: ‘It aipche *ar* n-guirt’, ol síat,
‘& ní fhuil meithel sun*n*’? ‘As tualaing Dia
meithel doibh’, *ar* **Mo
Chuda**. Go t-tainic foiren*n* d' ainglibh forsan n-gort,
& gur bhensat h-e.


Fe*cht* dona manchaibh ag dul for
fiddh, go ro bris a chriss t*ar* manach dibh la truíme a
eire. Cuiris an prioir gad thairis amail crios, gur chon*n*aimh
th*air*is h-é, co ros-morg a fheoil uadha, go n-dech*aid* i
n-aimhn*er*te, súaill n*ar* bhás lais. ‘Cidh an
f-fain*n*e-sin fort, a manaigh’? ol **Mo
Chuda**. ‘Cris ro cuir a*n* p*r*ioir thorum’, ol in
manach,‘& rainic mo cnámha; & nírbh
ail damh a chur dím lá h-umhla, go m-ben*adh* an
p*r*ioir dím h-é’. Ocus do thaisbéin a
cre*cht*a do Charthagh*us*. ‘Do-ghebhaitt na h-ál*aidh*-sin
furt*acht*’, ol **Mo Cuda**,
‘& do-ghebh*air* féin sáog*al* fada, no nemh
do lath*air*’. ‘Nemh dhamh’, ol an


---

p.298



 manach. Do-bheir **Mo
Chuda** corp Íosa dia thomhailt dó; &
do-chúaidh 'chum nimhe.


Luidh ri Temhra & rí
Midhe do díchur **Mo Chuda** a
Rathai*n*, i*ar* c-cur breg-sccel n-iomdha f*air*. Ocus do-níad
c*r*ai*n*d, d*us* cia dibh do-rachadh do díchur an chleirigh
.i. **Mo Chuda**, a Rathain. Ocus do
thuit an c*r*and for righ Midhe, & cuiris a bhrath*air* do
dhichu*r* **Mo Chuda**; &
at-bath an brath*air* fo cédoir. Fergaighter an rí,
& tiaghait anun*n*, & sraighlit **Mo Chuda** *con*a mhancaibh a Rathain.


Ro bai man*ach* dibh, & gal*ar* cos f*air*,
& do-cuaidh i c-cosaibh in righ, & ba
h-insiub*ail*-siumh fein. Ocus ba h-iomdha neach la **Mo Cuda** go c-cláochl*adh*
áibide fair. Ro esccain **Mo
Chuda** gach áon ros-dichuir é, & in
neoch ros-t*ar*raing h-é, & an rí.


Ocus ro gab **Mo
Chuda** seach fhert mhan*aigh* naomhtha ro h-adhna*cht*
t*r*eall do bliadhnaibh roimhe si*n*; & ro éir*igh* an
man*ach* a h-úir. ‘Beir meisi lat’, ol sé. ‘Nocha
to’, ol **Mo Chuda**, ‘no co
t-tí lá an tim*air*ccthi’.


Ocus rob é lín imirce **Mo Chuda** an tan-sin .i. moir-seis*er* *ar*
dá fhicet *ar* ocht c*et*aibh; & gabait tré
fhiodh do-imtechta. Bai c*r*and dímór 'na luighi forsan
*conair*, {folio 157a} & ni ro caomhsat na
fain*n* dul t*air*is. Toccbais **Mo
Chuda** a laimh uasa: ‘Eirigh’, ol sé, ‘amail ro
badhais fea*cht* riamh’. Ocus ro eir*igh* an cran*n* la breithir
**Mo Chuda**, & ro faccaibh
an *chonair* réidh. Ocus ba h-iom*dha* boi*cht* &
t*r*oigh, & espuicc, & abb*aidh* forsa*n*
imirce-si*n*; & a raibhe do lobhraibh fuirre, bá
sé **Mo Chuda** ro
f*r*eastl*adh* día lamhaibh a saotha & a n-gallra.


O 't-chuala rí Mum*an*
.i. Failbhe Flan*n*, **Mo Cuda** for
slighidh, ticc ina dháil do tab*air*t aiti i n-oirisfedh
dó. ‘Ni thicc dím’, ol **Mo
Cuda**, ‘óir do déonaighedh áit
eiseirge damh’.


Luidh go h-Ard Fínáin, & ticc
ri na n-Déisi ina dáil. Ocus ro iodhb*air* *Air*d
Fínáin dó. Ocus ba h-ingen do Fhailbhe Flan*n*
séitigh an rígh-sin. Ocus do-*connair*c si fís
am*ra* .i. ealta do énaibh díaírmhe do tea*cht*
go h-*air*m i r-rabhat*ar*, & an t-én ba cuingidh dibh
do thoirnemh forsa*n* righ. Ocus do in*n*is do*n* righ gach a
f-fac*aidh*, & ba luthg*airech* leo-somh si*n*. ‘**Mo Chuda**’, ol sé,
‘t*r*iallf*us* sun*n*, & as í a imirci an
ealta-si*n*; & is é féin an t-en do airis
oram-sa’.


Nir cian doibh iaramh go f-facatt*ar* **Mo Cuda** *con*a imirce. ‘Do chuinghidh
ferain*n* i n-oirisfemais *fort-sa
tangam*ar**’, ol **Mo Chuda**
f*r*isin rígh. ‘Do-ghebae Liss Mór’, ol an
rí. ‘As cian ó do thirchan


---

p.299



 an t-aingel damh-sa, gomadh an*n*sin do bhiadh m'
eiseirge’. Ocus oirisit h-i f-farr*adh* Colmai*n* ina chill teora
laithe & teora h-aidhche gan do lin*n* leo acht
aen-soidt*ech*, & ba lór doibh gach n-oidhche a
b-faghdais de.


Ocus teccaitt 'chum atha for Nem linn; &
tuile mor an*n* a c-coi*n*e *ar*oile .i. on muir & on
abhain*n*. Cuiridh Mo Lúa & Colma*n* ina
re*m*htus. Cuiridh Colman an mhuir dhe ina h-aill fria thaobh;
& cuiris Mo Lua an sruth dhe ina aill ele. Ticc **Mo Chuda** for a lorcc 'san áth,
& h-é ina lecaibh tiormaibh, & do dheon*aigh*
do*n* uiscce dol i c-cen*n* *ar*oile; & do-cuaidh.


Luidhsiot go Liss
Mór. Scc*ar*ait for fí*ar*láid an duin dia
bhen*n*ach*ad*, & do dhenamh aittrebh f*air*. Go t-t*ar*la
ogh doibh i reicles isi*n* m-baile. Ocus lioss m-becc aca aga
chlaidhe. ‘Dísccir h-é’, ol an ogh; ‘cladhaidh an
liss-so as mo díbh’, {folio 157b} ol
sí. Do-niat, *con*idh de si*n* do len Liss Mór dhe;
& do edhb*air* h-i féin & a sealla do Dhia
& do **Mo Cuda**.


Luidh duine bo*cht* la n-aen go
**Mo Chuda** for a t-tucc*adh* serc
len*n*a, & bainne, & fíona. Toccbais **Mo Chuda** a lamh os in top*ar* bái
ina freccn*air*c, & do-ní teora ran*na* dhe, ina
fhion, ina lion*n*, & ina bain*n*e; & do ibh an
bo*cht* a dháothain dibh, gur bó slán. Ocus
ros-benn*aigh* **Mo Cuda** an top*ur*,
go ro cuir ina chruth féissin doridhisi.


'Ar c-criochnucc*adh* na n-oibr*ech*
n-diadha sin do **Mo Chuda**,
do-chuaidh a corp h-i f-fain*n*e & i n-*ar*saighe*cht*. Ocus
do-chuaid h-i t-teghdais m-bicc ona mancaibh. Ocus do innis doib n*ar*
bó cían a reimhes. Ocus ni fhedadh dol dia f-fiss, acht
as iatt-somh thiccedh dia fhiss-somh. Ocus ro shill súas la
n-áen, go f-facaidh dor*us* nimhe occa fhosluccadh, &
foiren*n* d' ainglibh ag t*echt* ass go h-*air*m i
r-raibhe-siu*m*h. ‘I n-dáil t' anma-sa tangam*air*-ne, a
**Mo Cuda**’, ol
síatt. Cuiris fioss forna mancaibh, & ro in*nis* doibh
a n-iomscc*aradh* fri aroile; & do chaith Corp Criost,
& do-b*erar* sac*r*am*ain*t na h-ecclaisi dó,
& do scc*ar* a anam f*r*ia chorp, & do-chuaidh i
n-aent*aidh* aingeal i f-frecn*air*c na T*r*inóide; Ath*air*,
Mac, & Sp*ira*t Naomh. FINIS.




---

p.300


{folio 266a}*I*n*d*ar*ba **Mo
Chuda** *a* *r*-Raithin*.
-------------------------------------------


**Mo
Chutta** mac Finaill do Ciarraigibh Luachra a ceiniul .i. do
Uibh Ferbu an t-sainr*iudh*. Tainicc sein i n-oílithre andes go
Leith Cuinn, go ros-gaibhi r-Raithin. Bui maincine mor ime occ
lub*uir* & acc ern*aigh*te; deichneab*ar* *ar* secht cedaibh
do isi*n* mancine, & no aiccilledh aingli gach tres fer dibh.


Ro ba cob*air* mor don mainch*in*e, an t-oilithrech
naomh don-anaicc t*ar* muir .i. C*us*antin mac Fercc*us*a ri Alban. Ro
ren-side maiti*us* an talm*an* *ar* oilithre do asccnamh nimhe, *co
n*a t*ar*at a mod manch*in*e amhail cech man*ach* fognamha do
Dia. *Con*id h-e ro claidh & ro thorain*n* an cill,
.i. Rathen, & ro lesaigh cepaid *Con*santin fri Rathen andes,
*& Magh *Con*stantin f*or* b*r*u
B*r*osn*aigh*e Atha Maighne*.


Ba mor immorro a p*r*oin*n* & a saith
.i. proin*n* ced nos-ferud, co tab*ar*tai fuigell **Mo Cuda** do. Ro sen **Mo Cuda** a beol & ni caithedh acht
coibeis fri gach manach iaram, & ni t*es*da dia nert, cia ro
thesda dia saith. Ba mor torbu a umhaloitti dona mancaibh; nert
c*ét* an*n*. Ro guidh-sium dano **Mo
Cuda** dia leccad dia tir fodeissin i n-Alb*ain*, d' fios
sccel a cloin*n*e & a cineoil. Ro ched*aigh* do
techt. Tainicc-siu*mh* doridisi. Ro taisccedh do-somh a cuid proinne
airett ro baoi thair, & do-radadh f*or* seithe ina fiadnaisi
ina cumascc*adh*, iter brothcan, & ass, &
*ar*bh*ar*, & do-rell f*or* crui*mh*e cidh *ar*aill de. Ro
gabh iaram a fuath*r*oic, & ro tim*airc*c *con*a dib lamhaibh
cuicce, go ro gle dó a caithim uile. Tucc*adh* do dano fuigell
an chleir*igh*, & do-romailt uile co fos*adh* & co
h-alain*n*. Baoi an f*er*tigis occa forcoimétt na facbadh ni
dia proin*n* ce*n* tomhailt.


‘Fon d*air*e duit fod*est*a’, *ar* **Mo Cuda** *ar*abarach, ‘& imir do
bh*ar*ain*n* f*air*’. ‘Cid dia tucais f*or*m t*ocht* do laim
amail do-cuad h-i


---

p.301



 tos*ach* arráir? Nim-tainic-sea riam d' ecomnart,
a **Mo Cuda**, ni no samhlaind (fris); cech eccomn*ar*t riam rom-farr*aid*’, for
se, ‘ro laas dim fom cumhang. Gach maith rom-baoi
rom-buanad*us*’. Luidh-siu*mh* fo*n* d*air*e iar sin, &
nos-reidhigind.


Fecht ele do-so*mh* isi*n* cludh, ag
denamh a oibre. {folio 266b} Ro proin*n*siott na
cler*igh*, & ro dermaitt*edh* eisium. Ro lon*n*aigedh-siumh
di-suidhi, *co n*-do-cuirest*air* lan na sluaiste uada as in cladh don
úir d*ar* forles an proin*n*tige, *co n*-da-rainic a cuid a
mias-cuadh cech man*aigh* bói istigh. Teid **Mo Cuda** dia shaigid-siumh iar sin. Is
an*n* ro batt*ar* na srotha allais t*air*is la dichracht an
t-saoth*air*. Do-b*er*t **Mo Cuda**
abhois *fo a edan, & do-bert* fo a
edá*n* feissin. ‘Maith, a chleirigh’, f*or* C*us*antin,
‘all*us* a maoile fein íc*us* cach’. ‘Uch, ro
loitis’, *ar* **Mo Cuda**, ‘uair
no icfudh cidh drucht do lighi, min epertea sin’.


Ro tionoilsett cleirigh Úa Neill
fe*cht* an*n* i m-Magh Lenai, & ro troisccsiot an*n* co
f-foillsighthi doib dunorga*in* do-rónad is
tir. Ros-foillsigedh doib-sium tre n-aroile oig .i. t*r*ia Cainnli
ingen Di*ar*m*a*ta. Rucc **Mo Cuda**
leis na cler*ciu* i*ar* s*ín* co Rathen, & ros-biath
co h-iomlan andsin iatt .i. samadh Finden *con*a n-ab*aidh*
.i.**Colmán mac h-*ui* Tell*uibh***, & samadh Coluim Cille,
& samadh Ciarai*n* *con*a n-abb*aid* .i. **C*r*onan
D*er*cc mac h-*ui* Laicti**. Ro gab tra tnuth &
f*or*matt na cl*er*ciu an*n*sin fri **Mo
Cuda** *ar* iom*a*t na man*ach*, & *ar* feph*us* na
cathrach & *ar* shaidb*r*iosa m-bid & a n-ed*aigh*,
& ar feabh*us* an cler*igh* fei*n*, u*air* ba f*er* go rath
n-De h-e.


Ro benadh clocc proin*n*e oc **Mo Cuda** i*ar* si*n*, & do-choidh
ina proin*n*tech. Bat*ar* na h-abb*aidh* aga radh ett*ar*ra fein:
‘Cidh dia t-ta an clocc proinne-si itt*r*asta’ f*or* siatt,
‘*ar* ro caithsim-ne 'na r-raibhe do biudh isi*n* m-baile; ar
maidhmighi’, *ar* siat, ‘do-gni-sem so, *no* is *ar* ro-im*a*t
bidh occa’. Cuirither iaram techtaire uaidibh dia fios an m-boi
biad occa. Luidh iaramh an techt*aire* .i. Manchin e, fos-aircind*ech*
Clu*ana* Mic Nois. Luidh iaramh Manchin isi*n* proinntech, &
at-chí an fuirecc m-bidh bae occa. ‘Cidh so, a Mhancin?’,
f*or* **Mo Cuda**. ‘Mo scci*an*
do-radadh uaim fo*r*sin meis’, or se. ‘Fir’, for **Mo Chuda**. ‘Cid fil an*n* tra’? *ar*
se, ‘ar is do thaisceladh foirne do-deachad. G*ur*ab gorta
not-béra fei*n*, & fer th' ion*aidh* do (gres)’.


Ro soi an fos-aircindech gusna cleircibh i*ar* si*n*,
& ro in*n*is {folio 267a} gach ni
at-con*nair*c & at-chuala, & ros-gabh tnuth
& f*or*matt na cleirchi frissintí


---

p.302


**Mo Chuda** i*ar* si*n*,
& as-b*er*tsatt*ar* fris: ‘Faccaibh an mendat at-taoi’,
ar iett, ‘& leicc Let*h* Cuin*n* d'
Fin*n*en & do Colai*m* Cille, & do Ci*ar*an mac an
t-Saoir’. ‘Ni ragh-sa adiu’, for **Mo
Cuda**, ‘go ro gaba ri no esp*oc* mo laim as; *ar* ni maith
do cleir*iuch* utmoille, acht muna dichuirther ar eiccin’.


Lot*ar* na h-abb*aidh* iar si*n* c*us*in righ .i. co
Blathm*a*c mhac Aedha Slaine, & do-rons*a*t casaoitt **Mo Chuda** fris. Tainicc sein leo co
Cl*uain* Iraird, & as i comairle ro cinnsiot an*n*
.i. **Mo Chuda** d'
ion*n*arb*adh*. *Con*id sí sin in tres saobh-san*us* L*et*he
Cuin*n*, & is h-i Cl*uain* Er*aird* do-ronta a t-triur iad,
dia n-ebhradh: 

> 1. 1] Teora saobha sanasa
>   
> 2] Cl*ainni* Cuind imraga-sa
>   
> 3] Cur Colum Cille t*ar* sal,
>   
> 4] Timdibhi sáog*ail* Ci*ar*ai*n*,
> 2. 5] **Mo Chutta**
> *con*a chlamhraidh
>   
> 6] D' in*nar*b*adh* a Rathai*n* ro-glai*n*;
>   
> 7] F*or*bais doibh ar clan*n*aib Cuin*n*
>   
> 8] Tarr*aid* do
> siol Muoluim.
> 


*Con*idh diom*m*buaidh comairle
ro fagb*adh* for Cluain Eraird iaramh.


Lottar na clei*righ* iaramh c*us*na
riograidh léo .i. Blathm*a*c & Di*a*rm*ai*t, da mac
Ae*dha* Slaine, da righ Ere*nn*, co m-batt*ar* ri dor*us* na
cille. Giollae aouc an*n* Diar*mait*. ‘Eircc du*n*, a C*us*atin’,
*ar* **Mo Cuda**, ‘do guide na rig
im dail m-b*liadn*a do thab*ai*rt duin*n*, ce*n* ar n-gluas*acht*
adiu’. Tet iaramh C*us*atin dia saichin-siumh, & a lorcc
slaidhe ina laimh, & a *cu*lchi i*m*me. ‘Coich seo’?
f*or* in oig. ‘Cusantin in t-oilit*ir*-sin’, *ar* iatt. ‘Maith
a ocu’, f*or* se, ‘do guidhe h-itchi cuccaibh-si do-dheochadh*us*
on cl*er*iuch, co tarttai dail m-bliadna do cen fogluas*acht*,
& damh-sa dano *ar* m' oilithre & ar mo geilsine don
Coimde’. ‘Is ferr a thab*air*t’, ol
Di*ar*m*ai*t. ‘Do-b*er*th*ar*’, ol Blathm*a*c.


Tiag*ai*t as iaram. Do-b*e*rad na
cleir*igh* *cet*na iatt i*ar* cin*n* bl*iadn*a, co m-bat*ar* *ar*
dor*us* na cille. ‘Eircc du*n*, a C*us*atin’, *ar* **Mo Cutta**, ‘do ghuidhe b*liadn*a oile cen
ar f-fogluas*acht*’. Teitt-siumh dano fon iond*us* c*et*na. ‘Is e
an bachlach c*et*na’, for cach, ‘nis-bia failte don
chur-sa’. ‘Is d*r*och-impide, {folio 267b} a
occa’, f*or* C*us*a*n*tin, ‘ar ro bamair-ne riam isin maitis
attataoi-si, co ros-renam e *ar* in Coimde. Ro battar secht n-duine
f*or*m com*us*-*s*a, & rig cech duine,
& or &


---

p.303


*ar*cc*a*t, g*r*aighi & alma bo cech duine, for
mo cub*us*-*s*a si*n* uile, *co* *n*-da*m* fil i
moghsai*n*e sund *ar* s*er*c n-De .i. an Coi*m*de. Cia do-b*er*ta
iaramh f*or*m-sa & foranti rom-faid, bes ro piadh
foc*r*aicc’. ‘Fochen duit’, or da mac Aedha, ‘rod-fia failti
& c*air*de m-bl*iadhn*a’. ‘B*er*idh-si benn*acht*ain
dono’, f*or* eisiu*m*.


Teccait dia bliadhna doridhisi iter
laoch & cle*rech*, co m-batt*ar* a n-dor*us* na
cille. ‘Eircc, a C*us*antin’, f*or* **Mo
Cuda**, ‘c*us*na riogaibh, g*ur* cuince cairde m-bl*iadhn*a
duin*n* forra’. ‘At-ag*ur* mi*n* tucait’, f*or*
*Cus*anti*n*. Luidh iaramh dia saichin. ‘In bachlach cedna diabh*ar*
saigh*id*’, for siatt. ‘Nocon acaille iter, rob*ar* bia f*er*c
leis’. Fecaitt na gille f*or* daescaire fris, occa caopadh. Ni
tucc-somh dia oidh inní-sin co toirsed na righu. ‘An
tibrid-si cairde na bliadna do **Mo
Chuda**’? or se. ‘Eircc uaind, a bhachl*aigh*’ for
siatt, ‘nit-fia failte’. Lasin sreidh in gabail uadh, &
geibidh bragaitt ce*ch*t*ar* nae na da righ ina dib n-glacaibh. ‘An
tibridh’, for se, ‘in itchi con*n*aighim? & min tardadh,
bid liath cecht*ar* fath*ar* do inchinn a cheile
uaibh’. ‘Do-b*er*am co deimhin’, ol siatt. Tug*adh* do-somh in
cairde, & ni la benn*acht*ain fu*air*.


Uch, m*ar*bh *Cus*antin í*ar*tain, &
isin t-sechtmai*n* ria n-eccaibh do, oc ceilebr*ad* doiph ina
n-ecclais, *co n*-acca **Mo Cuda** in
Satan for cind C*u*santin. ‘Cidh dot-fuc an*n*sin’? f*or* **Mo Cuda**. ‘Manach dam-so’, for se,
‘*ar* ata an dom*an* f*or*a cub*us*’. ‘Is doigh, as
becc-sidhe’, for **Mo Cuda**. ‘Is
cuitech*ad* an*n*, gid becc’, for eisiumh. ‘Maith a cleirigh’,
f*or* **Mo Cuda**, ‘tab*air* do
coibhsiona’. ‘Do-ber-sa immorro, a ticc*er*na’, f*or*
C*us*anti*n*, ‘nach fil don dom*un* for mo cub*us*, acht imraidim
nama comadh maith lem, in lec forsan geibh-si do pater, comadh-si no b*et*h dar m'
aghaid’. ‘Bidh-si immorro’, for **Mo
Cuda**, {folio 268a} ‘eircc-si, a Shathain,
isin coirthi cloichi f*r*i cill andes, & ni d*er*na ercoid
an*n*, acht donti ticfa f*r*isin ecclais’.


Tangatt*ar* meic Aodha Slaine i*ar*
si*n* co m-borrfadh & barain*n*, uaille & diumuis,
& na cleirigh; & ba h-i*ar*na n-deg-g*re*sacht do
ladran*n*aibh h-U*a* Neill. Deithbir on dano, *ar* ni faigebhdais scor
a n-ech la feraibh Midhe, mi*n* dicuirte **Mo
Cuda**. Uch, ba h-aini*mh* mor


---

p.304


*Con*satin an tan-sin. ‘Eircc anun*n* a
Di*ar*m*ai*t’, or Blathm*a*c, ‘ar is at
rí’. ‘Ragat’, f*or* Di*ar*m*ai*t, ‘cenip fo lith
lem.’ ‘Neach uaibh leis, a chleirchiu’, for
Blathmac. ‘Do-gentar’, ol iatt.


Ro ladh crandch*ar* eter samad Fin*n*ein &
Ci*ar*ain, & Coluim Cille, d' fis cia h-epscop uadaibh no
raghad la Diarmaid. Do-rala do mui*n*ntir Cl*nan*a Meic Nois,
& ro lasat-sein for a fairchi, & do-rala do
muin*n*tir Cille Achid Drumfhata. Ro lasatt-sein iter a c-ceallaibh,
& do-rala do muin*n*tir Cluana Cong*us*a h-i Cinel
Ardgair. ‘Rag*at*-*sa*’, f*or* a h-aircin*nech*-side, ‘do
ghabhail a lamha’.


Tiagaitt t*r*a anun*n* Di*a*rm*ai*t & an
cleir*ech*, & socch*aidh*e mor *ar*chena maraon friu. Teid
Di*ar*maid, co t*ar*att a uillin*n* frisind ursain*n* na h-eccl*ais*i
i m-boi **Mo Chuda**. ‘T*arr* istech
isin ecclais, a Di*ar*m*ai*t’, f*or* in cleir*ech*. ‘As lor
do-dech*ad*’, or Di*ar*m*ai*t. ‘In do gabail mo lamha-so
do-deach*ad*’? fo*r* **Mo
Cuda**. ‘Is fris rom-cuired cet*us*’, ol
Diarm*ait*. ‘Madh dian deni-siu forru’, ol **Mo Chuda**, ‘am erlum-sa dano’, f*or*
se, ‘l*et*-su’. ‘Ro fheimghios’, ol Diarm*ai*t, ‘nis-gebh
do laim co brath, *ar* med do nóimhe & t' ordain,
& is am aithr*ech* cidh *ar* techt iter’. ‘*Co n*-do*t* raib-siu ordan & oirech*us* dono’, f*or*
**Mo Cuda**, ‘f*or* nimh &
talm*ain*, & cu*mh*achta & righi &
flaithemhn*us* f*or* Eirin*n* go brath, cei*n* co tis frim
com*a*rba-sa. Nir soit*er* do gnuis frit nai*m*diu, ar (ro) soisiu rem*am*-sa. Do-b*er*att tra ind oicc aithis
fort i*ar* n-dol amach .i. Di*ar*m*ai*t Roan*aidh* do radh riut,
& g*ur*ab i n-ordan doicc duit-siu sin, & dod shiol,
& gurab uait an righe do gres’.


Ro soi Di*ar*m*ai*t amach i*ar* si*n*, &
do-ratt Blathm*a*c aithis fair: ‘As ruan*aidh* tice on
cleir*iuch*’, ol se {folio 268b} .i. as rioghda. Ro
be dono radh caich iaram f*r*is .i. Diarm*ai*t Ruan*aidh*. ‘Eirg*id*
fein’, f*or* Blathm*a*c frisna cleircibh, ‘& geib*idh*
laim **Mo Cuda**, *ar* is fribh
cosn*us* f*er*onn’. ‘Ni ragam g*an* t*us*a linn’, f*or*
siat. ‘Ragat-sa libh’, f*or* an righ. At-ragat a n-aoi*n*-f*echt*
uile, laochaibh cleircibh, co h-*air*m a m-boi **Mo Cuda**.


Do-choidh dano airchin*n*ech Cluana *Con*g*us*a dia
saighidh, do gabhail a lamha, *ar* is dó rainic a*n* cran*n*c*ar*. ‘An geba-sa mo laim-siu’? or
**Mo Cuda**. ‘Gebat, ar ni bhia isin
suidhe abádh fris’, or in cleir*ech*. ‘Nit *r*aib-siu dono
nemh no tal*amh*’, for **Mo Cuda**,
‘& corap fo ssop & *cuitbiudh* i n-dalaibh (&) i nd-oire*cht*aibh do g*re*s t'
airchinnech’. ‘Uch, maircc nod-geibh, & lasa
n-gab*ur*’, for secnap Cille Achid. ‘Benn*acht* fort’, or
**Mo Cuda**, ‘bidh let ordan do
cille’.




---

p.305


‘B*er*id as e’, *ar*
fos-aircind*ech* Cluana Meic Nois, ‘na fuirghidh an bachlach
c*r*and-briathrach isin c-cill’. ‘Nit raib-si nemh no
tal*amh*’, for **Mo Cuda**
‘& fu*acht* & gorta dot breith fein, & do
breith fhir th' ionaidh do g*re*s’. ‘Mor liach a n-do-gnid’,
f*or* secnap D*ur*maigi. ‘Bid t*us*a b*us* secnap & b*us*
aircind*ech* it chill do g*re*s’, for **Mo
Cuda**. ‘Tair*r*ngidh anuas é’, for aircin*n*each
D*ur*m*aigh*i. ‘Dig*r*adh do samhta fort tria bite, & for
fhior t' ion*aidh* do g*re*s, & gurab eiccin meur fair tria
bhite in*n* aireacht dia mun*adh*’. Ro saoi co muin*n*tir Cluana
h-Iraird, & ro esccaoi*n* drem dibh, & ro bennach
drem ele.


Luidh Blathm*a*c feisin anun*n* i*ar* si*n*,
& Cronan Dercc com*ar*ba Ciarain. ‘Cidh dia
t-tuidcidh?’, for **Mo
Chuda**. ‘Do gabhail do lamha-sa’, or Blathm*a*c. ‘Ni
gebha’, for **Mo Cuda**. ‘Ni bia
isin t-suidhe abbadh fris’, f*or* se. ‘Gebatt-sa dono do lamha-sa
asi*n* suidhi righ i t-taoi, & getat nemh & talam
f*or*t, *co n*a bia ri no ridhamhna uait, & is iatt bas
d*air*e don giolla do-choidh amach do chlan*n* & do chiniul
go brath’.


Ro soi go Cronan iar sin, & adub*air*t
f*r*is: ‘Ni daonda ataoi frim-sa’, or se, ‘ar inisle do gnim-si
si*n*, & do aont*adh* fri samu(dh)
Ciara*i*n; ut sit in prouerbium apud
eos: Mumnensis manum Mumnensis accepit .i. co ro moti raibh ap a
Mumain occa. ’


{folio 269a} ‘Ni raib immorro (somaoi*n*) 'na h-abdaine-si*n* tre bithi sír
for Muimn*ech*, acht aon nama do Mu*mh*a geb*us* í do
in*n*ech*adh* for Leith Cuin*n* mo diocur-si. *Con*n*acht*a fo Araib,
& h-*Úi* Neill g*an* righe rur*ech*, acht a m-beith fo
fhan echtrand fri re. Cluai*n* dano ce*n* lubair, ce*n* riaghail,
i*ar* n-dith a sruithi, i m-bia comhcedludh discir nach druine trepait
a h-iatha a bith cen rimad comgnimha fri f*or*cetal, cen toi fri ortt,
acht s*r*uithi cen com*m*aidh c*r*esine, acht comhcetlud in espaic
f*r*ia lin*n*, cein co ti an daol bán firfes dia eis,
& bidh maith ind ecclas fria re, bid olc í i n-aimsir
in luc*air* deoda don Mumha firfes a comrama ce*n* espa; co ra bai-siu
fein fo aithis’. Statim oculus sinister Cronani
exce*c*atus *vel extinctus* est.


‘Dian-bas dot breith dono, & do
ciníudha dot eis, & an lamh ro sinedh cuccam-sa’,
or se, ‘gurap foll*us* do chach a mí-aradha’. Quod postea completum est. ‘Cech ab dano gebh*us*
itt ionadh gibe ernail


---

p.306



 treblaitte gebh*us* e i*ar* n-gabhail abdhaine, nir
sccara fris co a bhas’. ‘Fer ghai d*eir*c itt ionad-sa dano’,
for Cronan, ‘& dian-bas do breith d*r*eime dibh’. Ro
fhacc*aibh* dano b*r*iath*r*a aile beos do. ‘Bidh lim-sa an
cathair-siu dono’, *ar* Cronan. ‘Ac’, f*or* **Mo Chuda**, ‘acht bidh Rathen **Mo Chuda**, & **Mo Chuda** Rathain at-b*er*tar an*n*’.


Gabaitt iaramh a laimh, & lotta*r* timcell
m*ar*t*r*a & relecc. ‘Uch, a tig*er*na’, *ar* manach dia
mancaibh fri **Mo Chuda**, ‘ata
gal*a*r im chois; ní fedaim techt lat’. ‘An dino’, *ar*
**Mo Cuda**. ‘Nato’, f*or*
**Col*man* mac h-*úa* Telduib**, ap Cluana Iraird, ‘ni bia ind
aoibhell-sin uait-siu accain-*n*e i *m*-medhon’. ‘Eircc’,
f*or* **Mo Chuda**, ‘& 
tab*air* do cois forsin cloich ucatt’. Ocus o do-ratt an manach a
cois fuirre, ba slan fo cedoir; & as i si*n* Lec **Mo Chuda** i r-Rathe*n*. Do-choidh dano an
gal*ar* i c-cois Col*main* la breithir **Mo
Chuda**; & as-p*er*t co m-beith go h-artraigt*ech* do
g*r*es i c-Cl*uain* Ir*air*d an ga*lar*.


At-*r*achtatt*ar* na m*air*b asi*n* talm*ain* do
neoch at-bath fria aimsir-siu*m* {folio 269b} do techt
lais. ‘Ami*n*’, for Colm*an* god man*ach*, la gab*ail* coisi
**Mo Cuda**, ‘ro gellais-si
duin-*n*e’, for se, ‘comadh ett*r*ain no beith h' es*er*ge;
& apair dino in let ragmat, no an sun*n*
anfam*a*t’. ‘An*aid* sunn’, *ar* **Mo
Cuda**, ‘*ar* ni filit in da eiseirge isin t-soisc*el*,
& ticub-sa dia laithe bratha cóm manch*aibh* uile co
crois C*us*antin i n-dor*us* na cille, c*u*rap immalle digsem do
fuig*ell* bratha’.


Luidh iaramh **Mo Cuda** ass, c*us*in mor-imirci-sin lais
.i. xl *ar* o*cht* cedaibh a l-lion. Mor do fhertaibh & do
miorbhuilibh do-roini co r-rainicc na Deisi; & do-ratt ri na
n-Deísi .i. Maol Ochtraig mac Din*er*t*aigh*, a chorp
& a anmai*n* do, & do-ratt do gach ao*n* no
togf*adh* do*n*a Deisibh do leccadh leis. Ro gab-somh iaramh i n-Dun
Seinm f*or* Nim. ‘Bith-biad-sa sun*n*’, for eisiumh, ‘*co
n*-dech*us* do Nimh for nemh’. ‘Cid do-f*or*ni si*n*, a
chl*eirigh*’? or caill*ech* ro bai an*n* fris, Caimell a
h-ain*m*. ‘Nach lis-sin indso do-gniatt na manaigh’, for
eisiumh. ‘Is les mor cet*us*’, ol in chaillech. ‘Bidh é
a ain*m* dono’, for eissiumh ‘.i. Les Mor’. *Con*idh de si*n*
ata Lioss Mor **Mo Chutta**.


M*ar*b dóno **Mo
Cuda** *dia b*liadhn*a* iar
si*n*. Do-choid dono Cronan i Mum*ain* for a fairci .i. com*ar*bha
Ciarain; do-coidh assin go Les


---

p.307



 Mor, d' iarraidh loghtha dia cinel a los na m-briath*ar*
ro fagaibh **Mo Cuda** forra. Mo Lua
Lob*ar*, as e ro bai ar a cind an*n*. Bui-siumh arnabharach oc
cuingidh logta for *Mo
Lúa*. ‘Dia t-ti **Mo
Chuda** doridhisi h-i c-curp’, fo*r* se, ‘cuindigh
log*adh* fair. Cein co t-ti, ni thibrem-ni logad dia eissi’.


Tainic Cronan andes reme iar sin do saigidh Cl*uan*a
Meic Nois. Tainicc i l-luing f*or* Sinuind. At-*con*n*air*c an
t-aen-eth*ar*, & eth*air* iom*dha* aga tog*r*aim. Ro baiditt
immorro, & ro m*ar*baitt na roibhe isi*n*d eth*ar*. Tainic
aon do lu*cht* an ethair fo*r* snamh c*us*in luing i r-raibhe Cronan,
& ro gabh Cronan ar cend é. Do-ratt immorro aon do
lucht na tog*r*ama beim do, co ro be*n* a cend de, & a laimh
do Chronan araon. Luidh C*ro*nan {folio 270a} iar si*n*
co port, & do-coidh for tir, & at-b*er*t fria
muin*n*tir: ‘An*aidh* sun*n*’, *ar* se, ‘co ro
codl*ar*’. Batt*ar* fri re i*ar* sin occa idnaighe d*us* in
érsed. Marb tra Cronan an*n*si*n* tre breithir **Mo Cuda**, amail do-rairngert do, &
ro thairrngir aon dia chinel do ghabhail abdhaine a Cl*uain*,
& meth for an tuaith & for an ecclais fria
reimes. Et hec omnia completa sunt, et complentur, et
complebuntur.


1. 1] Ro la an doman bacc ar bacc
  
2] Da mac décc fil acc Blathm*a*c;
  
3] Aen mac décc la gach mac;
  
4] Is an*n*sa a ríom re a rath-nert.
2. 5] Ro la *athirruch* athbac
  
5] *Dec* meic cech ui do Blathm*a*c;
  
7] Aiteoch an Rí dos-rat nert,
  
8] Na raibh ri *no taithmet* o Blathm*a*c.
3. 9] Treab*aid* Blat*h*m*a*c mile rod
  
10] Cian ó ata in iomat ócc;
  
11] Biaidh Blathm*a*c iar sin i f-fán,
  
12] Faicfidher a aenarán.
4. 13] Blathm*a*c cía no raitea fris,
  
14] Fil nech bad treisi iris;
  
15] Focicher don nirt i t-tá
  
16] Fri h-en-oidce ocus en-lá. Et reliqua.


**Mo
Chutta** *con*a coimhtionol .i. moirsheis*er*
& secht fichit & se*cht* c-cétt,
& imaccallaimh re h-ainglibh cech tres fer dibh. Lá
n-an*n* luidh


---

p.308


**Mo Chuda** g*us*in
coimhtionol-sin ime ina prosesiam mor-timcel reilge na n-aingel i
r-Rathain occ denamh an ernaighthe, et reliqua.


[21](javascript:footNote('G201000/note021.html'))[22](javascript:footNote('G201000/note022.html')) {folio 270b}**Mo Chutta** cecinit
- 1] Ind ecclas naemh nem*dha*,
  
2] Is saer h-í, is crodh cundla;
  
3] Tabr*aidh* taobh re sruith-n*er*t;
  
4] Is cruitnecht, is craobh cu*m*ra.

- 5] Da n-gabaid ind ecclais,
  
6] Cur bá h-altrom naeidhen,
  
7] Gurab tren bhar m-briath*ar*
  
8] Occ biathadh a h-aidhedh.

- 9] Is siad (so) na h-aidhigh
  
10] Is dír isin ecclais,
  
11] Lucht lubra ocus leigin*n*;
  
12] Bochtain, diblein diadha;
  
13] Mo-genar do-genad
  
14] Cobhair oca fegadh,
  
15]   
[*gap: extent: 1 line*]  

  
16] Oc denamh a riara.

- 17] Da n-gabhaitt in ecclas,
  
18] Fograim, daibh a pudar,
  
19] Abraidh náchas-gebaid,
  
20] *No* denaid a lubair.

- 21] Do lubha*ir* a tempuil,
  
22] Ceilebr*adh* is crabhadh,
  
23] A h-altoir maith mais*ech*
  
24] Co raibh si 'arna senad,
  
25] G*ur*ab caemh re fegadh
  
26] I*ar* n-denam a caiseal.

- 27] Da n-gabaid an ecclas,
  
28] Foccraim, ni radh rúine,
  
29] Daigh is lim as cumhan,
  
30] G*ur*ab eirghe curadh,
  
31] Bidh ulad cech *cúile*



---

p.309


- 32] A h-aith*l*e na n-uladh,
  
33] Foccraim, is rádh bun*aidh*,
  
34] Da n-d*er*naidh b*ar* saeth*ar*,
  
35] Da moraidh b*ar* lubhair,
  
36] Saothraighet bar c-cosa,
  
37] Imdaighter b*ar* lossa,
  
38] Toccbaidh súas b*ar* m-bosa,
  
39] Bid crosa os gach ulaigh.
1. 40] A h-ait*h*le
cros cin*n*te,
  
41] Da cin*n*id b*ar* saethar,
  
42] Ní abraim ribh anad;
  
43] B*ar* n-dul amach re
bliadai*n*,
  
44] G*ur* bat fai cet fiadaigh
  
45] Oc iarr*aidh* bh*ar* manach.
2. 46] Gach manach do-bera
  
47] A edhbairt don ecclais,
  
48] Do denamh a saeth*air*,
  
49] Do mhor*adh* a cille;
  
50] Rob leis fein a díni
  
51] Oc treabhadh a tire,
  
52] Cu rachtea ar crine,
  
53] A righe *ar* muigh nimhe.
3. 54] Gach manach nac tiubrae
  
55] A edbairt don
ecclais,
  
56] Do den*am*h a sáetha*i*r,
  
57] Do mór*adh* a lubar;
  
58] A gort, ni rab gen as,
  
59] Rob olc gach ní treabh*us*,
  
60] G*ur*ab dem*in* bheires,
  
61] Gurab de len*us* pudh*ar*.
4. 62] Na rap pud*ar* daibh-si;
  
63] Troiscidh *ar* na mancaibh
  
64] Diultfaid forind ecclais,
  
65] Issedh dlegar duibh-si;
  
66] Mad becc libh a m-beraitt,
  
67] Eirgidh ocus treabhaidh,
  
68] Denaid gurta gemhair,
  
69] Lenaid as in *ecclais*,
  
70] Ind ecclas naemh nem*dha*.Et
reliqua.




---

p.310


{folio 271a} 
**Mo
Chudae** Rathain *con*a coimhtionol .i. as e-so a lin .i. oirseis*er* & secht fichit, & secht
ced; & imaccallaimh re h-ainglibh gacha t*r*eas fer
dibh. Ina coroin doib a timcell reilcce Rathain ag denamh an
ern*aigh*ti. Amhail bai **Mo Chutta**
an*n*, co *n*-faca an deman ina medhon ettorra. Fi*ar*f*aigh*is
**Mo Cuda** de: ‘Ca *conair*
fu*ar*ais, a truaigh, co n-uicce-so’? Frecc*r*ais an diabal
é, & is*edh* adubairt: ‘Formail an
Con*n*achtaigh’, ol se .i. mac leigi*n*d do cinel Aodha na
h-Echtghe. ‘Maith a chler*igh*’, ol **Mo
Cutta**, ‘ca h-ait i raibi do menma a*n* tan tainic an
diab*al* tort, go fil in*ar* medon ett*r*ain*n*’? Luidhigh an mac
eccailsi ic p*r*ost*r*ait i fiadnaisi **Mo
Cuda**, & ro i*n*dis an t-adh*ar* do .i. ‘Ag
tab*air*t catha ro batt*ar* mo braith*r*e collaidhe, & ro
foillsighedh *da*mh-sa inní-sin, & as ettorra ro
búi mo dut*r*acht gen g*ur* muig rempu, & ni h-annso,
& do-gellaim-si duit-si & do*n* Coimde *con*a faigbe
diab*al* slige amach tora*m*-sa, ge fu*air* amuigh’; & ba
fir ón.


‘Maith, a cleir*igh*’, ol in diab*al* fri
**Mo Cudae**, ‘cedaigh damh imtecht,
uair ni lamhaim dul ind aér suas la h-analaibh na naemh
& na h-irn*aighth*e, uair ni dom fu*arus* i n-if*r*ion*n*
pian as t*r*uma & as diochra oldas anala na naemh, &
na h-irn*aighth*e’. Ro chett*aigh* dano **Mo Cuda** don diabal imthecht la t*r*uaighe
na n-aitesc rochan i f-fiadhnaisi na naemh. Ro imtigh immorro an
diabhal iar sin ina fiadhnaisi, & nis fainic cuca
doridhisi. Et reliqua.


### SCEL ELE AR **MO
CHUDA** AN*N*SO.


**Mo Chuttae** Rathain immorro do-rin*n*e
roind da coimhtionol & da aidhedhaibh adhaigh n-aen
an*n*. Gach biadh immorro frisa m-benadh a lamha, no cui*m*ledh {folio 271b} dona broccaibh no bittis uime gach lai. Adhaigh
n-an*n* dono as-b*er*t **Mo Cuda**:
‘As mór an righe-si i fuilim’, ol se, ‘.i. moirseis*er* & secht fichit & secht
c*et* isi*n* (coim)tionol-so i fuilim,
& imaccallaim fri h-ainglib gach tres fer dibh, &
abdhaine & cenn*us* accam-sa forro-sa*n*, & con*idh*
mesa misi oldas gach fer dibh-si*n*. Ocus ni slige nimhe dam-sa si*n*,
& ni biu amlaidh ni bús sia, acht rachatt g*us*an
luing at*a* ag imtecht a h-Eirin*n*, cu na rabh*ar*
da adhaigh i n-aen-ionad, acht acc ait*r*icche *ar* fud an dom*ain*
moir’.


Rucc as an adhaigh-si*n* amhl*aidh* sin, &
ro élo *ar*nam*ar*ach go h-*air*m a m-boi Com(gh)oll, ag Tigh Teille. Amhail at-*con*n*air*c cach
dibh a chele .i. **Mo Chuda**
& Co*m*(gh)oll, bennachais cach dibh
diaroile. ‘Suidh’, ol Com(gh)oll fris. ‘Ni
h-ail lem’, ol **Mo Cuda**,
‘u*air* ata tinnen*us* form, u*air* ata an long oc imtecht’, ol
se, ‘& as eigen damh ro*cht*ain in*n*te’. ‘No to’,
ol Com(gh)oll, ‘u*air* do-bhera Dia don luing


---

p.311



 anadh anocht’. Suidis immorro **Mo Cuda**, & ros-benadh a brocca
de, & amhail ro benad, as-b*er*t Com(gh)oll: ‘Tair amach, a dhiabail’, ol se,
‘asi*n* broig, & ni bherair lat in ettail fu*ar*ais ni as
sia’. Lingid immorro an diab*al* as in m-broicc amach, amhail
at-cuala sin, & asedh adub*air*t oc imtecht: ‘Ni sechbaidh
deit do thégmail dia Com(g)oll *no o*, a **Mo
Cuda**, u*air* ni leiccfind-si di adhaigh i n-aen-ion*adh*
tú, *ar* in lethcumaigh do-ronais *ar* do bhrogaibh fein sech
b*r*occaibh an choimtionoil, u*air* no chumailtea do lamha doibh an
tan no bithea ag roind na p*r*oinne no bidh occaibh, & ni
fu*arus*a slighe ele cucc*at* acht an *conair*-si*n*
namá’. Imthigis an diab*al* i*ar*tai*n*, &
as-b*er*t Com(g)oll frisan naemh in*n*todh dia
tigh, & tathaighe a t*r*ath do dhenamh. Ocus as-bert: 


> 1. 1] ‘Maith do chleireach beith ab*us* *no i f-foss*’
>   
> 2] Ocus tathaighe na t*r*ath;
>   
> 3] Do-berat demhna cuidmide
>   
> 4] ‘Spirut utmaille for cach’.
> 



Anais **Mo Cuda** abh*us* gan imtecht
do cu*macht*aibh De & Com(gh)oill. Finis.


[23](javascript:footNote('G201000/note023.html'))


---

p.312


{folio 272a}Do mhacuibh Ua Suanach.
-----------------------


#### 1


Fiachra cettam*us*, mac Each*ach* Muidhmedhoin, bat*ar* da mac lais .i. Amal
gaidh Nath I. Meic dano Nath I .i. Eocha Brec, Eocha Mingort, Elgach,
Earca Caelbuide, Corcoroi, Onbecc, Mac Cuais, Oengas
Lamhfadha. Clan*n* Eachach Bric .i. h-Ui Eachdach Muaidhe .i. Clann
Breithi meic Eachdach Bric, Clann Loeghaire meic Each*dach* B*r*ic
.i. Muinter Muiren i n-Umhall; dibh-sidhe Maol Dui*n* mac
C*r*iomtai*n*, meic Dima, mic Di*ar*mata, meic Sen*aigh*, meic
Laegaire, meic Ech*dach* B*r*ic. *Cuimin* mac
Dima, meic Di*a*rm*a*ta, i c-Cill Cuimin i tir O n-Each*dach* .i. isin
Ulaigh Moir fo chosaibh h-*Ua* Shuanaigh .i. i r-Rathain ro h-adhnacht
Cuimin.


#### 2


Cenel Laeghaire, Muint*er* Muiren Glin*n*e Muil Duin,
Moint*er* Mail Fogham*air*, I Cridgen, *I* Lena*i*n, *I* *F*latili. Clan*n* Breithi meic Ech*dach* Bric .i. Mael
Falce mac Breithe, Brodubh mac Breithe, Brenain*n* mac
Breithe. Dibh-sidhe na tri h-*Ui* Suan*aigh* .i. Fidhmaine, Fidhairle,
Fidhg*us*, tri meic Fidhbadhaigh Ferabla ingine Dima Duibh, meic
Diarm*a*ta, meic Senaigh, meic Laeghaire, meic Each*dach*
Bric. Fidhbadhach on mac *Con* Duiligh, meic Comain, meic Suanaigh,
meic Crecain Muaide, meic Bruidge, meic Brenain*n*, meic Breithe,
(meic Each*da*ch Bric ut
supra), meic Nath I, meic Fiachr*ach*, meic Each*ach*
Muigm*edh*oi*n*.


#### 3


Ite iaramh naeimh Ua n-Eachach .i. Aedhan ic Cluain
Eochaille isin Coran*n*, Colman mac Each*ach* ic Senbochta i n-Uibh
Cein*n*sel*aigh*; meic Each*ach* Muighmedhoin in*n*sin. Naeimh immorro
Sil Bric .i. Colman mac Duach, meic Ain- mirech, meic *Con*aill, meic
Cobhtaigh, meic Eogh*ain*, meic Each*ach* Mui*m*nigh. {folio 272b} Na tri h-*Ui* Suan*aigh* t*r*a, ite an*n*so a
n-gabhala .i. Fidhmaine occ Rathain, Fidhairle i Cintsaile, Fidg*us*
oc Glas C*ar*n, et reliqua.


#### 4


Mar fu*air* **Mo
Chuda** h-*Ua* Suan*aigh* Ros Corr *con*a eran*n* .i. Maol
Bresail mac Cathasaigh meic Flain*n* Lena boi ar foghail. Aen dia
fhogail .i. sarucch*ad* croisi h-*Ua* Suan*aigh* a fhir- con airce i
Fidh Elae imon cleir n-aesa *cert*i** is de ata Cros na Cainte i Fid Elo;


---

p.313



 i flaith Do*mh*naill meic Murch*ad*a do-ron*adh* an
sarucch*ad* h-*Ua* Suan*aigh*. Do-rim*ar*t Domhnall mac Murch*ad*a iar
n-*ar*gain (h-*Ua* Suanaigh) in dilgen*n*
uile. For-feimdhetth breth eraic ar med an t-saraighthe, co ro ladh
for cub*us* h-Ua Suan*aigh* fadeisin. Is h-i immorro breth rucc-sidhe
.i. tir an echta do thuitin i n-dilsi do **Mo
Cutta** d' Ua Suanaigh .i. Ros Coir; na daoine do-roine ca
h-echta .i. h-*Ui* Cernaigh, h-*Ui* Gilla Shuanaigh, h-*Ui* *Con*in,
gan a n-impodh frisan fine c*et*na co laithe in bratha, et reliqua.


**MO
CUTTA** CECINIT OCCA ION*NAR*BADH O
RATIIAI*N*1. 1] Nib *sh*ursan sccaradh scc*ar*mait,
  
2] Dursan nach anadh anmait;
  
3] Gidh sun*n*, cidh tall no m*air*mis,
  
4] Ro badh ferr lin*n* na sccarmais.
2. 5] In as lem-sa,
  
6] Cain in cell-sa;
  
7] Inas leis-siomh,
  
8] Taisigh do-somh,
  
9] G*ur*abh leisio*m*h.
3. 10] Amhail gab*us* mac go m-blaidh
  
11] Forbai a uasal-athar,
  
12] Gebaidh m' ionad-sa go m-blaid
  
13] Mac fial feta Fiodhbadhaigh.
4. {folio 273a}14] Rathan na naemh ro
charsam,
  
15] Sosadh saer ar ro fhersam;
  
16] Ar tafon*n* as
nir charsam,
  
17] T*r*uag in mhalairt, nib *sh*ursann.Nib *sh*ursann,
et reliqua.

 **MO
CUTTA** CECINIT1. 1] Ni bia oran fairisiumh
  
2] Acht mar bhis ben ar aithedh,
  
3] Mo Rathen, b*udh* mo Rathnin,
  
4] Bu*dh*
mor, *budh mor* mo Rathen.
2. 5] Rathen ran, reil a ana
  
6] Os ruidh reidh Erca fine,
  
7] Is ris samlain-si Rathen,
  
8] Re h-achadh do mhuigh nimhe.


---

p.314

5. 9] Budh i mo cheall catamhail,
  
10] Beid in*n*te buadha bin*n*e,
  
11] Beid scola go l*an*- gradaibh
  
12] Og foghlaim eccna in*n*e.
6. 13] Budh-si mo cheall catamhail,
  
14] Biaidh in*n*te im*at* n-angel,
  
15] Budh-si mo port gabhala,
  
16] Bidh-si mo dun, mo daingen.
7. 17] In mac lasa toicebhth*ar*,
  
18] Bidh leis an dun na dria;
  
19] Aca ni bia a indsamhail,
  
20] Eter manchaibh ni bia.Ni bia, et reliqua.

 
#### 7


Fecht*us* rainic h-*Ua* Suan*aigh* co Laind Meic
Luachain. Occlaech saidhbir i c-comfog*us* do Laind an tan-sin;
batt*ar* se*cht* meic occa, feran*n* mor .i. Coisimnach ain*m* i*n*d
occlaich. ‘A cleirigh’, ar Colman mac Luachain fri h-Ua
Suan*aigh*, ‘tair lium do iarr*aidh* faighde ferain *ar*
Choisimnach’. ‘Rachat’, ar h-*Ua* Suan*aigh*. O 't-ces iatt,
ro h- iadadh an baile friu, ro troisccsett go mattain i n-dor*us* na
ratha in lion ro bhatt*ar* {folio 273b} .i. h-Ua
Suanaigh *con*a muin*n*tir, Colman, Maol Tuile mac Nochuire,
.i. bron-dalta h-Ui Suan*aigh*.


#### 8


*Con*idh an*n* as-b*er*t Colman re h-Ua Suan*aigh*
.i. ‘tabhair do mhallacht ar Choisimnach *con*a cloin*n*’; *co
n*-d*er*nsat an t*r*i*ar*-si*n* tri runda do Choisimnach, ut dixit Colman an rand:


> 1. 1] ‘Fuirimh, a Fhidmaine Fhi*n*d,’
>   
> 2] Briath*ar* do reir righ na rind
>   
> 3] Ar Choisimnach, comhall n-gal,
>   
> 4] ‘*Con*a moir-sheiser brath*ar*’.
> 




Dixit h-Ua Suan*a*i*gh*: 

> 1. 1] ‘Mo mallacht-sa, co ti brath,’
>   
> 2] Ar Choisimnach ina rath,
>   
> 3] Is ar a chloin*n*, ni chelar,
>   
> 4] ‘I cein raibh nemh is talamh’.
> 




Ut dixit Maol Tuile: 

> 1. 1] ‘Ni ro *a*trebhth*ar* in rath’
>   
> 2] O a comh*ar*baibh, co t-ti brath;
>   
> 3] *Ar* trosccadh na sruithe sen;
>   
> 4] ‘A Criost caidh, ro co*mh*aillter’.
> 






---

p.315


#### 8


Tucc*adh* dith ar Choisimnach iar sin, ro tuit an
ferand ag an ecclais o sin alle, et reliqua.


#### 9


Tri meic ro faccaibh Gilla Coluim Ua Mael Muaidh
.i. Cu Bladma, Don*n*c*hadh*, Muircertach. Ro gabhsat na meic-si*n*
occ foghail occ ingreim for Raithin, f*or* muintir Raithin, for h-*Ua*
Suan*aigh*; cu tainic Cu Bladma la n-an*n* go Rathai*n*, ro m*ar*bh
cuicc mile *dec* eter bec mor. Tainic iaramh fercc comh*ar*ba h-*Ui*
Suanaigh .i. Saerbrethach Ua Ceall*aigh*, chosaitt e go mo*r* {folio 274a} i t-tech Murch*adh*a I Mael Echlaind *i n*-Durmagh, ar is an*n* boi Ua Mail
Echlaind istigh. Ocus do- roine a cosaid (.i. *Con*
Bladhma), ina fiadhnaisi fein.


#### 10


Ron-gabh-somh in glas-bachaill, ro luigh nach
deach*aid* do Rathain isin lo- sin uile, *con*ach derna olc dar
h-innisedh uadh. ‘Ni coir’, *ar* cach a coitchin*n*e, ‘cosaid
breicce do denamh f*or*t’. Gidh edhsin tainic doridhisi do Rathain
.i. i n-degh*aidh* h-*Ua* n-Duibgin*n*. Ro bui ar fhoghail for
dibeircc an tan-sin; tangatt*ar* f*or* com*air*ce an*n*, rucc na bu do
l*ar* na reilcce. Ro impo fer na m-bo *fris-
siumh* iarttain, do-rad guin don sgin boi occa i mullach a
brond. O 't-ces do-somh e fein i n-*ai*rdhen*aibh* bais, targaidh a
mhaincine d' O Ceall*aigh*, d' Ua Suan*aigh*, nir gabh Ua Ceall*aigh*,
ro ba m*ar*b- somh fri cend nomaidhe iarttain. Ocus ro moradh fiorta
De h-*Ua* Suan*aigh* andsin.


#### 11


Ron-gabh Muircert*ach* Ua Maol Muaidh righe Fer Cell
iar sin. Tainic adhaigh n-aen an*n* do Rathain for aidhigecht, is
an*n* boi a leabaidh in adhaigh- si*n*, isi*n* temp*ull*, boi a bhen
ina fharr*adh* isin leab*aidh*. Muighi do digh coiscc boi occ senoir
ro boi isin m-baile. Rucc*adh* ar eiccin chuicce g*us*in temp*all*,
m*ar*t do crudh in bhaile. *Co n*-ethat diblinaibh. *Co* *m*-boi an
tan-si*n* Domhnall Ua Maol Muaid for ion*nar*b*adh*, Muin*n*t*er*
Luainim ina fharr*adh*. *Co* *r*-rangatt*ar* a moch-t*r*ath do
Rathain, g*ur* uo iatt ro duisigh Mu*ir*cert*ach*, *co* *n*-dech*aidh*
isin temp*all* for cula, g*ur* loisced an tempall f*air* (tre) eiln*edh* an {folio 274b} tempaill
ind oidhche roimhe-sin; go ro moradh ferta De h-*Ua* Suanaigh
an*n*sin.


#### 12


Ro m*ar*b*adh* Domhnall Ua Maol Muaidh ro loisc an
temp*all*, ar lar Rathan ria cin*n* bliadna. Don*n*ch*adh* h-*Ua* Maol
Muaidh .i. an tres mac do Ghilla Coluim, ro gabh*adh* eisidhein ag
M*ur*ch*adh* h-Ua Mail Echlain*n*, ro tiodnaic do Mhuin*n*tir Luainim
go t-tuccsat tunaith f*air*, go ro foil- gett*ar* h-i poll mona co na
frith riamh .i. ar mett a doibes.


#### 13


Aodh mac Domhnaill I Maol Muaid tainic-sidhe beos do
Rathain for aidhighecht, gur m*ar*bhsat Muint*er* Luainim h-e i n-Inis
**Mo Chutta**, se fir d*ec* dia
muin*n*tir maraen f*r*is; ro moraitt ferta De **Mo Chutta** h-*Ua* Suan*aigh* isna
gnio*mh*aibh-sin.


#### 14


Is h-i dano oidh*edh* rucc ath*air* *na* mac-sin .i. Gilla Coluim .i. an


---

p.316



 Geocach h-*Ua* h-Ailleai*n* d' Feraibh Cell do
m*ar*b*adh* Gilla Choluim i n- Inis Locha Meic Dubhrai, do m*ar*badh a
mna .i. inghen h-*Ua* B*r*icc, dona Deisibh Mum*an*, siatt for
meiscce, ro m*ar*badh in Geocach iarttain. Con- idh de ata Port in
Geoch*aigh* in bhail ro m*ar*bhadh e; et
reliqua.


[24](javascript:footNote('G201000/note024.html'))




---

p.317


Betha **Ruadhain**.
-------------------


Beatha
**Ruadain** do Shiol Duach sund. Ba soichenelach inti
h-isin d' fuil riogr*aid*e Mumh*an* .i. Ruadhán Fin*n* mac
Ferg*us*a Beir*n*, meic Dera Duibh, meic Daire Cerb, meic Oill*ell*a
Flan*n* Bicc, meic Fiach*ach* Muillethain, meic Eog*ain* Moir, meic
Oill*ell*a Ol*uim*.


Do thogh Dia an **Ruadhan**-sin i
m-broin*n* a math*ar*, & o dhiul a ciche dó,
óir ba lan do rath an Spiorta Náeimh eisidhéin o
laithe a thuismidh go laithe a eitsechta. Do-rad anté
**Ruadhan** gradh dermair don Choimdhe ina
naoidhentacht.


I*ar* techt aóisi in foglama dó, do
múin an Coimdhe cumh*acht*ach dó, dol d' foghlaim an
screptra & an creidimh chatolice & na h-eccna
díadha archena. Do-luidh **Ruadan** iar sin go
h-Ibh Neill an deiscirt co Finden, .i. co h-escop Cluana h-Eraird;
& ro chaith {folio 193b} a aimser aicce, gur
bo foirfe isin scriptuir é. Gabais ced imthechta iar sin occa
oide. Beiris benn*acht*ain uadha, & faccbhais bennachtain
aicce.


Luid **Ruadhan** iar sin
go M*us*ccr*aigh*e, a n-Ara Mac Ua Neitt, & toccbais ionadh
oirisimh ann. Cuiris an Coimdhe aingel go **Ruadhan**
iar sin, & is *edh* as-b*er*t f*r*is: ‘Ni ced duit on
Coimde t' eiseirge do bheith sun*n*’.


Luidh **Ruadhan** iar sin go Lothra i
n-Urmum*ain*, dú h-i f-fuil a chath*a***i***r* aniu. At-chi anti naem
**Ruadhan** an torc n-allta n-adhuathm*ar* for a chin*n*
i c-cúas croind, ar ba h-aitte cu*mh*san*aidh* dó-sam
eisidhe. Gabhais eccla anti naemh **Ruad*án***
occ faicsi*n* an tuirc. O 't-*con*nair(c) an torc
antí **Ruadhan**, do-luidh as in locc a m-boi
m*ar* umla don Coimde & do
**Ruadhan**. Cumhdaighis antí
**Ruadan** ecclas n-oirbhidn*igh* don Coimdhe an*n*,
(for) forgall an aingil, a
quo Lothra i Mumai*n* aniu.


An cedna aimsir taghais Brenainn *.i. **Mac ui Alta** ionat
oirisimh dó* settal o **Ruadhán** i
t-Tul*ach* Brenainn. Cumdaighis Brenain*n* duirt*ech* ann, áit
a c-clunidis clucca aroile adíu & anall.


---

p.318



 At-b*er*t Brenain*n*: ‘fagbham an chrioch-so do
**Ruadhan**, oir ní thuillem nech i
n-en-crích fris *ar* a oirbittin & ar a onoir
fein’.


Luidh Brenain*n* iar si*n* co Cluain Ferta Brenaind,
ait h-i f-fuil a cathair fein aniu. Ocus bennachais ann. Bennachais
**Ruadhan** Brenain*n* ar son a umhla dhó-somh,
& as *edh* as-b*ert*: ‘Mo cath*air*-si’ *ar* se, ‘ni
ba h-e daingne a chath*air*-siumh t*r*e bithi inas’.


Luidh **Ruadhan** iar sin
a crich Chineoil Chairpre Móir go Snamh Luthair. At-bath
rí na criche an ta*n*-sin. {folio 194a} *Tuccadh* i c-cend **Ruadhain** e
dia adhnacal; & iatt oc toirse & occ derghubha go
derm*air*. Gabhais t*r*uaighe anti náemh
**Ruadan** doibh, co ro aitcestair in Coimde tar a
c*end*, co ro duissicch Dia an rí iarttain i n-onoír
**Ruadháin**. Ro edhb*air* an rí h-isin a
cath*r*aigh & a chrich, & se budeisin, & a
chineol archena, do Dhia & do **Ruadhan** tre
bithe; & ro mor*adh* ain*m* De &
**Ruadhain** de sin.


Luidh **Ruadan** áen
do laithibh do Rus Eir*n*ine i Crich na n-Oirther. At-chi soch*raid*e
for a chind and; dibercoid, & toirsi t*r*om, &
dergubha dermair leo. Cesnaighes **Ruadhan** damhna na
diucaire. ‘Ata immorro’, or siatt, ‘a fotha accain*n*
.i. aims*er* tedhma moir do-rala sund, & ro fáccb*adh*
& ro folchadh cistedha na cathrach fon talm*ain*, &
ní fes duin*n*e cia h-ion*adh* incleithe h-i filet’.


Luidh **Ruadhan** iar sin sechnon na
cathrach occ sir-beim a cluicc, co ro ghort*aigh* a chlocc, &
(é) ag atach an Coimdhe tar a cend. O
't-clos don Choimde ett*ar*guidhe diochra
**Ruadháin** fair, ro ersluicc an talamh
uaistibh, g*ur* bo foll*us* do cach na cistedha; co tardsat a
n-eiredha eistiph iarttai*n* i n-onoir naemh
**Ruadhain**. Ocus ro edbratt*ar* na maithe a
c-cathraigh & a c-cineol & iatt b*u*deisin do
Dhía & do **Ruadhán**. Morth*ar*
ain*m* De & **R*uadháin*** de si*n*.


Do-luidh coicc
**Ruadhain** laithe n-an*n* do idhlacadh loma don
cath*r*aigh secht laithe diaigh aroile. An tan immorro do ticc*edh* go
dor*us* na cath*r*ach, do mionaighte lest*ar* an loma, & do
doirtea i m-bith ind. Luidh **Ruadhan** iar sin go
dor*us* na cath*r*ach, ar go fion*n*adh cia dos-gnidh an
t-aidhmill*edh* bun*aidh* forsan coicc.




---

p.319


At-*con*nairc antí
**Ruadhan** *dha* demhon for a chind, .i. demon forin ursaind
n-deis {folio 194b} & demon forsan ursain*n*
clí; & ord iarn*aidh*e i l-laimh gach dem*ain*
díbh. ‘Cidh dia tancabair sunda’? ol
**Ruadhan**. ‘Ni*nsa*’, ar siatt, ‘i. do blodhadh
lestair in loma, & dia dhortadh feisin’. ‘Cidh sin’?
ol **Ruadhan**. ‘Ata immorro’, *ar* siatt
‘.i. f*or* domíad in choicc frisna h-aidedhaibh, &
frisna bochtaibh archena’. Naiscis inti **Ruadhan**
forna demhnu iartain t*r*iall rempu i fudomhain in m*ar*a moir amach,
& oirisiu*mh* and do gres, *con*nach tístais do
aidhmilledh neich isin du cétna sin, ná i n-dú
n-aill t*r*e bithu. Do-gniat na demai*n* amhail as-b*er*t
**Ruad*an*** f*r*iu.


Luidh araile ferscal do *Ar*adaibh
Cliach co **Ruadán** dia atach *ar* go n-dernadh
liaigh de budeissin. Senais antí **Ruadan** a
dhurna & a ruscca dó-somh. Foillsigter ind uile ealada
leighis do-s*omh* iarttain gurbo foirfe in*n*tibh é.


Rioghan Cualan*n*, ros-gabh
guas*acht* tedma moir h-i. Baoi cáocca liaigh f*r*ia
h-acch*aidh* fri h-ath*aid* fhoda; & nir chumaingsit icc
di. Luid an Coimdhe iartai*n* i r-riocht aingil go
**Ruadhan**, & is *edh* as-b*er*t f*r*is: ‘As
duit-si do deon*aigh* an Coimdhe an rioghan do ic’.


Tocbais anti **Ruadhan** a toirrchim
*dhe*. *Ro foillsighedh
tre aislingthe iona collad don rioghain anti
**Ruadhan*** a n-eccosc et*r*ocht, &
maille f*r*i gloir n-derm*air*. And*ar* lésí is *edh*
as-b*er*t f*r*ia: ‘Cuirfet-sa macamh ócc dot shoighidh
comai*nm* an laithe a t-tanacc sun*n*. Is amhlaidh rot bia m' eccoscc,
& (rot)-cfa’. Edhbrais an riogan
i*ar*ttai*n* h-i b*ú*déin h-i láimh De &
**Ruadhain**, & at-b*er*t frisna legaibh
sódh for culaibh, & nar cu*m*aingsett slainte di.


Cuiris **Ruadhan** iartai*n* in liaigh
remhraite dia soighidh, & ticc lestar n-umhaidhe bói
occa *con*a lan uiscce ann do shaigidh
**Ruadhain**. Senais antí
**Rua*dan*** {folio 195a} an
t-uiscce. Laaidh bheos a shele ind. Ocus do-rad digh don liaigh ass,
& iss *edh* as-b*er*t f*r*is iarttain
**Ruadhan**: ‘Soich an rioghan, & beir an
soidheach c*et*na let. Lai feissin do sheile ind, & tucc digh
as do*n* riogai*n*, & bidh slan iarttain issidéin
.i. an lía fola fil ina broind sgeraid fria iaromh ina gein
m*air*b; & na geibh do lóg ó rígh
Cualan*n* acht an brat fil aicce, dianid ainm Leuia’.




---

p.320


Luidh an liaigh iarttain g*us*in
ríog*an*, & do-gní feib at-b*ert*
**Ruadhán**; co ro íc an rioghan
iarttain. Ro thaircc in rí tiodlaicte ile don liaigh uadha
t*ar* cend íca na rioghna. ‘Acc’, ol in liaigh, ‘ni
gebthar sín uait, acht an leiuia do breith lim go
**Ruadhan**’. ‘Rod-fia’, *ar* rí Cualann;
& do-ratt in ri in lin-brat do-so*m* iarttain, & ro
mair for altoir **Ruadhain** fri h-aith*aid* fhada
iarttain; & ro móradh ain*m* De &
**Ruadhain** de sin.


Araile la boi long Brenain*n* for
fudhomai*n* mara Luimnigh, co ro súig an luing, go
ros-báidh *iar*tain, & maccamh óg, ba mac do ri
Bretan bói occa foghlaim occ Brenain*n*, ina
h-io*chtar*. Is*edh* as-*ber*t Brenain*n*: ‘Is do
**Ruadhan** Lothra do dheon*aigh* an Coimdhe an long-so
do sodhad for cula doridhisi, & an mac becc do
d*ús*cc*edh*.’


Cuiris Brénain*n* iartain techta go
**Ruadhan** dia chuinghe f*air* te*cht* go h-*air*m i
m-bói, ar go c-cabhradh **Ruadhan** an
cás-sin. Luidh **Ruadhan** go Brenain*n*
iarttain, & aitchis antí **Ruadhan** an
Coimdhe t*ar* a cend, go ro eist Día ettarghuidhe
**Ruadhai*n***, go ro shoidh an luing for cula,
& mac righ Bretan beo lais. Ocus iss *edh* as-b*er*t an mac
becc: ‘Is é cochall **Ruadhain** boi lim-sa
fo*n* muir, *co n*ar leicc an t-uiscce dom ingreim, go ro shoidhes im
frithing {folio 195b} for cula doridhisi’. Morthar
ain*m* De & **Ruadhai*n*** lasin f*er*t-sin.


Teora *coic*at do mhuin*n*tir la
**Ruadhan** do ghrés, & no geibhdis
betha gan feidm n-daonda léo, acht ern*aighth*e &
ed*ar*guidhe an Dúilem*an*, & claiscettal coimdheta
leo in gach dia, do móladh an Choimdhedh tre bithu, ion*nus* go
f-faghdais a m-beth*aidh*. Crand iongn*adh* bói ag
**Ruadhan** isin cathraigh; sugh ainglec*da* do shiledh
as in crand do ghres; boladh fína lais, & an c-cedna
do shas*adh* an*n*. Geibhis tnuth derm*air* naemhu Er*enn*fris
i*ar*-sodhai*n*, gurbat formattaigh fri **Ruadan** iatt.


Go ro luidhsett naemha Er*enn* co Fin*n*en, eps*cop*
Clúana h-Eraird, oír ba h-oide dala &
foircetail d' il*ar* naemh eisidhe; ocus at-berat aroile gur bedh do
*uile* naemhaibh Er*enn*. Do-ghníatt na
naeimh in*n*lach n-derm*air* fri Finden, & is *edh*
as-b*er*tsat fris, nach *tairisfittis* aes timthir*ech*ta dia mancaibh ina
n-eccalsaibh, gan t*r*iall os aird, no fo dichleith, do soighidh na
beth*ad* naeimhe go **Ruadhan**. Luidh Fin*n*en,
& naeimh Er*enn* iarttain diblínaibh go Lothra go
**Ruadhán**. O do-riacht Finden isin
c-cath*r*aigh anon*n*, at-*con*nairc an cran*n* cum*acht*ach,
& senais Finden an cran*n*. Batt*ar* an*n* asa h-aithle, go
m-ba h-uair tomhaltais doibh iar-sodhai*n*.




---

p.321


At-*r*aigh an fertigis go
**Ruadhán**, & is *edh* as-b*er*t
f*r*is: ‘Nir snighedh on crand dúinn aniu acht daethain ar
man*ach* & ar muintire *fadéin*. Ocus caidhe at-toimhelaitt ar
naoidhigh’? At-b*er*t anti naemh **Ruadhan**:
‘Tab*air*-si uiscce an top*air* diar soighidh, &
imsoidhfidh an Coimde h-i fion iar sodhain’. At-racht an coicc iar
sin g*us*an top*ar*, & lionais a lest*ar* don
uiscce. At-*ra*cht in maighre {folio 196a} dia soighidh
tresan cloich boi fon top*ur* iar-sodhain. Ba d' ingna*dh* & ba difaisneisi leo-somh a mett, oir
mar*aidh* a fhuilliucht isi*n* cloich beos. Luidh an ferthighis go
**Ruadhan** iarttain, & an t-uiscce &
an t-eo derm*air* lais. Coisriccis **Ruadhan** an
t-*us*ci, co ro shaidh in Coi*m*de h-i fín iartain i n-onoir
**Ruadhain**.


Díolais **Ruadhan** naemha
Er*enn* & a aidhedha arcena ind acch*aidh*-sin d' fíon
& d' iassc, gurbatt subhaigh soimhenmn*aigh*
iarttain. Aílit na naeimh anti **Ruadhan** maille
fri duth*ra*cht n-ern*aigh*the, ar co tairsiudh co cut*r*ama friu
budeissin, & fria mancaibh a m-beth*aid* dáenda, daigh
*co* *na* batt formadaigh fris. Ro aent*aigh* antí
**Ruad*an*** i n-umhla & i foighitti*n* an
t-atach. Bennachais Fin*n*en iar si*n* anti **Ruadhan**
ar logh a umhla, & bennachais an c-cathr*aigh*, & an
talamh, do-dailfedh toirthe do.


Iss *edh* as-b*er*t Finden fri
**Ruadhan** iar-sodhain: ‘At-b*er*im-si duit, an
talamh oirfither accat, toirthe derm*air*e do techt de co
síor*aidh*e, & nach suirfe lesachadh tre bithe, amal
do-gniter la daoinibh anaill’. Faemais **Ruadhan**
inni-si*n* do*n*ti náemh Findén. Soidhis Finnen
& naeimh Er*enn* dibhlinaibh for cúla iarttain o
**Ruadhán** maille fri sídh suthai*n*;
& tiodlaicis Fin*n*en a bhenn*acht* do
**Ruadhan** iar-sodhain.


Diarmait mac Ferg*us*a Ceirbeoil,
frisan abr*adh* araile Diarmaid mac Cerbaill, ba ri Er*enn* i
r-reimhes **Ruadhain**. Cuiris an ri-sin maoir
& aes timtirechta sechnon Er*enn* do tabhach a chísa
& a cabhalaigh, ar faillsighti a n*er*t d' feraibh Er*enn*
dibhlinaibh.


Bai araile occlach eisiodhan ainiccnech lais ba maer
do-somh, di*ar* bo ain*m* Bacclamh. Satan ar cumsan*adh* an*n*sidhein
riamh & iaramh. Ni aiclidh-so*mh* {folio 196b}
diabal do gres, acht no bittis d' aen-scel fri aroile ag t*ar*rachtain
aindlesa De do gres. Triallais anti eissenn-gaide .i. Bacclam gae
derm*air* lais ar atach n-diab*ail*, d*ar* ghoirist*air* fein gae ind
áird-*r*igh, co m-beiredh t*ar*sna lais i n-dinnaibh &
i n-deag-cath*r*achaibh na righ & na n-uasal *ar*chena, ar
gomadh tormach neirt don aird-rí eissidein.




---

p.322


At-*r*acht Baclam iar-sodhai*n* fon
samhail-sin h-i c-Con*nacht*a do-sun*n*radh. Luidh remhe go din*n*
Aodha Gu*air*e .i. go righ Ua Maine. O do-riacht-somh, at-rubhrat*ar*
cach fris: ‘Triall lin-*n*e immaille fri h-oirmittin & fri
h-onóir isi*n* cathraigh anon*n*’. At-b*er*t-somh nad raghad
iter, co m-beired gae ind righ lais t*ar*sna, feibh *co* *m*-beiredh i
n-din*n*aibh gach rígh *ar*cena. O 't-cualat*ar* teglach Aeda
Gu*aire* inní-sin ro bhrisettar an c-cathr*aigh*, &
leiccit Bacclam anon*n*, *ar* mionachadh na cathrach, & a
ghae t*ar*sna lais.


Aodh Guaire immorro o 't-cual*aidh* an gniomh-si*n*,
lon*n*aighis uime, & fuactn*aigh*is go derm*air*
iar-sodhai*n*, & soichis go h-airm i m-bói an maor,
& imris oid*edh* anfforlain*n* fair, go ros-bath fo
céttoir. Acht ge do-righne Aodh Guaire an gniomh-sin, ba doigh
lais na rachadh leis tar forsma*cht* in aird-ri. Luidh Aodh Guaire iar
si*n* do Mu*s*cr*aigh*i co h-epscop Senaigh. Ocus
teitt for a chomairce tre bithin gaoil do beith aca fria cele,
óir ba dias deirbhseth*ar* a maithre dibhlínaib.


Luidh Senach epscop iar-sodhain la h-Aedh n-Gu*air*e
for imnedh an rígh go **Ruadhan** Lothra *for a ghaol fris*; oir ba días deirbhseth*ar* do
**Ruadhan** ro oilest*air* an t-uasal-epscop Senach  *& **Ruadhan*** .i. Cael
& Ruanat a n-anman*n*a. Acht ge ro faemastair inti
**Ruadhán** in {folio 197a}
chomairce, ba h-eccail lais nach eistf*edh* an ri fris iter. Luidh
**Ruadhán** dano la h-Aedh n-Guaire go Bretnaibh
for omha*n* Di*ar*m*a*ta .i. an rí, d' imditten a
chomairce. Faccbais i m-Bretnaibh eisidei*n*, & soidh for
cula budeissin.


Imt*us*a in rígh Di*ar*mata, o 't-chualastair
inní-sin, faidhis techta iar sin go rígh Bretan,
& go h-uaislibh na criche arcena, la forchongra a
n-du*n*-oirgne do denamh, mine cuirdis Aedh Guaire for cula
doridhisi. O 't-cualat*ar* Bretnaigh inni-sin, soidhit Aodh Guaire for
cula doridhisi.


Ascnais Aodh Guaire co *Poll*
**Ruadhain**, ar is an*n*sin fuar*us*tair anti naemh
**Ruadhán** for a cind. Dos-gní
**Ruadhan** iartain aitte & adha isin talmai*n*
d' Aed Guaire isin duirrtech i r-raibhe fein, occ fognamh do*n*
Coimdhe, d' imdítten a chomairce forsan rígh
n-uaibr*ech*; & ni leiccedh-somh dia soighidh acht
aen-ghiolla n-ama i n-inam a foghanta don lucc talm*an* i
r-rabh*us*tair occ antí naemh **Ruadhán**.


At-cualust*air* antí Di*ar*m*ai*t Aedh Guaire
do techt go **Ruadhan** dia imdítten
fair-siu*m*. Do-luidh Diarm*ait* i*ar*-sodhain go Poll
**Ruadhain**, & ro lá a*ar* a
c*ar*p*ai*t g*us*in duirrtech i r-raibhe intí naemh
**Ruadhan** og fognamh do*n* Coimdhe, do tab*airt* Aodha
lais ó **Ruadhan**. O do-riacht an t*a*ra don
duirrtech anon*n*, druidis an Coimdhe imdoirsi a amhairc,


---

p.323



 gur bo dall; *co* *nar* chumhaing a fhoghnamh dibh. An
t*ar*a immorro geibis aithrech*us* n-diocchra isin n-gniomh ro
t*ri*all, & do-rad é budeisin for breith n-Dé
& Rúadhain in*n*.


An tan ba cian lasin righ boi an t-ara tall, luidh
feissin don duirrteach anon*n*, ar go c-cesnaigedh do
**Ruadhán**, caidhe an dú i r-raibe Aod
Gu*air*e; {folio 197b} óir ba doigh lais nach
ebér*edh* antí **Ruadhan** dailbh
fris. ‘Ni f*etur*-sa on’, ol **Ruadhan**, ‘acht
mine fil fot cosaib’. Soidhis Díarmaitt for c-cúla as
in duirrtech, óir nir thuiccestair an m-breithir at-b*er*t
**Ruadhan** fris. Machtnaighis ina menmai*n*
i*ar*-sodain, comba fír a n-eb*airt* **Ruadhan**
fris .i. co cumhaingfe nech do chor i t-talmai*n* dú i r-raibhe
a chos isin duirrt*ech*, & gurab for ingabhail dailbe
at-b*er*t **Ruadhan** an m-breithir uccat fris.


At-chí in rí béos ina
decch*aidh*-sin isin duirrt*ech* thall aroile gillae do aes
timthirechta **Ruadain** ag triall g*us*in lucc talma*n*
i m-bói Aódh Guaire, & sutt*r*all for lasadh
lais, do foghnamh d' Aédh in*n*, feibh do-gníth do
grés. At-ces do Di*ar*maitt inní-sin, & goiris
gilla dia muinntir díar bó ain*m* Dondán,
& is*edh* at-b*er*t fris, t*r*iall don duirrtheach,
& in talamh do thochailt go h-Aedh n-Gu*air*e, & go
tucctha ass dia shaighidh feissin anall as in poll t*ar* sarucc*adh*
**Ruadhain**. Luidh Don*n*án don duirrtheach cona
aidhmibh iarn*aidh*e lais. An tan dob áil dó an talam do
tochailt dona h-aidmibh go h-Aedh n-Gu*air*e, seacais a laimh f*air*,
*co* n*ar* chumhaing iter a foghnamh dhi.


An gniomh n-ettualaing ro triall Dondán
forsantí **Ruadhan**, geibhis ait*r*icche
n-diochra inn, & edbráis é feín for
breith n-Dé & **Ruadhain**. Ara in righ
immorro do dhall in Coimdhe isi*n* du*irr*t*ech* *i* n-onoir
**Ruadhain**, & Donnán feisin, do-gni
**Ruadhan** mancha dibh, & do naemhaitt
iatt-sidhein, & is íatt do-rala *i* nuimhir naemh
n-Er*enn* i Pull **Ruadhain** aníu. O
't-*con*n*air*c Di*ar*m*aitt* immorro gan na techta do teacht, luidh
feisin g*us*in duírrt*ech*, {folio 198a}
& do-ratt Aedh Guaire lais tar sarucch*adh* n-Dé
& **Ruadháin**. Ocus lottar
iarsín go Temair, & Aodh lais.


Ba fercc mor la
**Ruadhan** inn*í*-sin, co ro tionoil a mhanchu,
& lottar go Brénainn m-Biorra. Luidh Brenain*n* lais
*con*a manchaibh diblinaibh co Temraigh. Cuingis
**Ruadhan** a chomairce forsan righ .i. for
Diarmaitt. Erais Diarm*ai*t go h-athlamh antí naemh
**Rúadhan**. At-clos do **Ruadhan**
inní-sin, & do B*r*enain*n*, occus dia mancaibh. Ro
t*r*iallsat a c-clucca & a c-ceolana do bein for
Di*ar*m*ai*t, go ros-gortaighset aga m-bein. *Co n*-gabhs*a*t
fós a psalma esccaine & innighte fair, nir


---

p.324



 cumaingset iter a riar don aird-ri la-sodhain, acht
do-ratt i t-tarc*us*al dermáir íatt.


Cumhsanaighidh **Ruadhan** &
Brenain*n* i Temhraigh ind oidche-sin. Da rígh *dec* bói
la Di*ar*m*ai*t, ro eiblett*ar* an da mheic décc batt*ar* occa
an cédna agh*aidh*, go ros-frith marbh
arabhárach. Toccbhaidht*er* ile comh*ar*c ós aird
t*r*ithibh i t-Temhr*aigh* iarna cluinsin. At-*r*achtsat na
ríghu-sin g*us*in aird-rí, i. go Di*ar*m*ai*t, *con*idh
edh as-b*er*tsat fris: ‘Is tre shailm-chettal na c-cleir*ech*
& antí naemh **Rúadhain** fil oc
tabach a dhála sun*n* fort-sa, is de sin ro eibhletar ar
meic-ne’. Lottattar oidedha na mac m*ar*bh sin go
**Ruadhan** iar sin, co ro aitchett*ar* anti
**Ruadhan** maille fri derghubha n-dermair ar co
toduiscedh a maca doib. Luidh **Ruadan** &
Brenain*n* *con*a mancaibh ina c*r*ois-fighill iarttain, &
dos-gnit duthracht n-ataigh forsan c-Coimdhe im thod*us*ccadh na mac
m*ar*bh; co ro shóidh an Coimdhe iatt ina m-betha*i*dh doridhisi, i n-onoir
**Ruadhain**.


[25](javascript:footNote('G201000/note025.html')).


{folio 198b} Adhaigh
n-aill n-aile boi **Ruadhan** i t-Temr*aigh* ag tab*ach*
a co*mair*ce, *co* t*ar*fas fis don rígh in adhaigh-sin
.i. cran*n* derm*air* d' faicsin do. And*ar* leis boi feicce an
croin*n* a clethibh nimhe, & a fremhae i t-talmai*n*. At-chi
béos teora *coicta* fer dia saigedh. Biail beil-lethan i
l-laimh gach ae dibh, co ro gabsat acc sloighi & acc
sír-lett*r*adh an croin*n* dibh, co ro srainsett leo for
talm*ain*, go ro duiscc t*air*m in chroin*n* ag tuitim an righ as a
thoirrchim suain, go h-uttmall, imnedhach, gurab é ní ro
oiris i sinist*r*eachaibh a eistechta .i. foghar sailm-cettail
**Ruadhain** *con*a mhancaibh & a claicc-beim
dibhlínaibh occ esccaine fair, gur forlíonsatt a
clúasa i*ar*ttain.


At-racht an ri as in cath*r*aigh amach la turccgabail
greine, óir ba geis do flaithibh Temr*ach* eirge n-greine do
breith forra alla astigh do shecht múraibh na Temrach. Luidh an
ri iar sin go h-*air*m i m-bói an naemh-clerech
**Ruadán** *con*a manchaib. O do-riacht an ri ro
sccuirset na manaigh dia c-clais-cettal, &
do-ronsattái d' eistecht frisan righ.


*Con*idh an*n* at-b*er*t Di*ar*m*ai*t: ‘Maith
mon*ar* fil lim-sa, triall occ cosnamh na cora & na firinne,
& ag coi*m*ett an rechta, & acc oirmitniuchadh an
dlighith. Ocus tuccadh a deimhni damh-sa’, ol se, ‘do reir
cumsan*aidh* an t-siodhae. Madh sibh-se’, ol se, ‘b*us* olc


---

p.325



 monar, ag t*r*iall ag cosnamh na h-aingidhechta,
& occ diochur an rechta & na riaghla flatha,
& occ domíadh in dlicch*idh*, & occ
imdítten na c-ciont*ach*; snigf*edh* dioghal an Choimdhedh
foraibh ind’, or se.


*Con*idh an*n* at-bert Di*ar*m*ai*t: ‘Bidh-si do
cheall-sa, a **Ruadhain**, cét ceall dibhgh*us* a
remthus a*rd*-cheall n-Er*enn*’. Ro frecc*ar*t
**Ruada*n*** dó-soin: ‘Bidh túscca {folio 199a} dibhgh*us* do flaithemhn*us* oldas’, ol se,
‘& ni aittreba neach dot seimedh Temair for do
lorcc’. Friscart Di*ar*mait do **Ruadhan**: ‘Bid
fás t' aitti-siu’, ol se, ‘ar do-ragha muc-thréd
dia soig*edh*, co ros-claidhet dia srubhaiph’. Ro freccart
**Ruadhán** dó: ‘Bidh fás Temhair
ile ced m-bliadan resanní-sin’, *ar* se, ‘& ní 
ros-aittrebha nech iar sin co ricce an m-bráth’.


Ro freccart Diarmait dó-somh: ‘Do *teccaimh* aithis for do ch*ur*p’, ol se,
‘oir biaidh dibhdadh boill dot bhallaibh fort .i. do shuil, *con*ach
ba léir duit silladh amhairc thairsi, suil faccbas tú an
talamh’. Friscart **Ruadhan** dó: ‘Bidh do
ren*n*aibh biodhbadh atbela-sa *co n*-oidigh n-deroil fort, &
roind & dian-sccáoíl*edh* dochraidh for do
bhallaibh’, or se, ‘nas fuigebthar la 'roile go
h-adhnacal’. Frisc*ar*t Diarmaitt: ‘Do túaim adhnacail-si,
do tora torc allaidh dia saighidh, go ros-tochla’, or
sé. Friscc*ar*t **Ruadhan** dó:
‘At-beirim-si gell’, or se, ‘in sliasait nar fhoscclais frim-sa
i t-Temhair, nas fuighebhthar lat bhallaibh fe*cht* n-aill go
h-adhnacal; & in tegh inat m*ar*bhthar’, ol intí
naemh **Ruadhan**, ‘bidh occ díglodh in tighe
iar c-caerchaibh for sluasaitt in ch*ar*t*aidh*
ros-tóccbhaidhther tú a broind áoilich’.


Iss edh as-b*er*t Di*ar*m*ai*t: ‘Leicc ass ale’,
ar se, ‘do dhingaibhsidh mo flaithes, & ataidh-si occ
imditten na cintach. Fil a fhis sun*n*’, ol se, ‘is abhar tocha
lasin Coimde innú-sa. Saigidh for cula’, ol Di*ar*m*ai*t,
‘& ín fer libh tar cend fuaslaicte damh-sa’. A
m-batt*ar* and iar-sodhain, co f-facattar t*r*iocha each n-gor*m* oc
teacht {folio 199b} *co* **Ruadhan**, nar
bo h-indshamhail fri h-echr*aidh* n-aill *ar
aille*, oc tocht as in mu*ir* moir (fri)
Poll **Ruadain** andes. Laais **Ruadhan**
iad-sidein a coimhrith fri h-ech*raidh* Temr*ach*, *co* ro cinnset a
c-coimhrith foraiph. Ocus dos-ratt **Ruadhan** in
ech*raidh* i f-fuasccl*edh* Aodha Guaire. Do-ratt an rí
iatt-sidhe d' uaislibh a theccl*aigh*. Gairitt becc iar-sodhain co ro
soidhsett*ar* in each*r*aidh isin mhuir comhramhaigh c*et*na gan
poin*n* dia t-tarbha 'ga n-erradhaibh. Imthighis
**Ruadhan** iartain a Temhraigh maille fri síth
on righ, & Áedh Gu*air*e lais.


At-chí antí
**Ruadhan** clomha ina dhíaigh. Ro ailsiot na


---

p.326



 cloimh almsain fair. ‘Ni fhuil im chumang sun*n*’,
ol se, ‘acht in eachr*adh* fil fon carp*at*, & do-sia
duibh-si for seirc an Coimdedh’. Soidhit na cloimh o
**Rúadhan** iar sin, & na h-eich
leo. At-chí antí **Ruadhan** iar sin an da
n-oigh n-all*aidh* dia shoig*idh* as in coill*idh* ina fochraibh;
do-rattsatt a cindu fo irsibh an charp*ai*t, co ro imchuirshett
é immaille fri h-oirmittin móir dia cathraigh
feissin. Soait na h-oige for a n-alltaighibh fodheisin.


Aroile aims*er* corgais bói
antí **Ruadan**, & is edh as-b*er*t fria
a mhanchaibh: ‘Fil dál coin*n*me naeimhe da bh*ar*
saigidh-si; & tabhraidh feoil libh dia soighidh, &
toimlidh feisin an fheoil leo, an tan nach t*ar*la a n-daethain do
bhíudh ele i n-bhar c-cumhang’. 'Ar torrachtain na naemh,
do-rattsatt na manaigh an fheoil leo. Ro sen*us*tair naemh
**Ruadhan** in fheoil iarttain, cebtar nár
lais. Ro shaidh in Coimdhe Ísu *Crist* in feoil-sin go m-ba
h-*ar*án i n-onoir **Ruadhain**.


An tan immorro ro lai na naeimh *forsna borta*, tainic athlaech léo don baile;
diultais {folio 200a} an t-arán do chaithemh o
't-*con*nairc gurab d' féoil do-ronadh an t-aran go gar resan
úair-sin, do bhithin am*ur*ais &
eccrábhaidh. Frith a daethain aráin n-aill
dó-somh. A m-boi an t-athláech occ tomhailt an arain,
*co* tarfás dona cleirchibh & do cách archena
gurab snighi fola ford*er*gi boi fria bél, &
gúrab feoil bói do thomhailt. Foillsígther
dó-somh cach aga fhaicsin amhlaidh sin. Geibhis an t-athlaech
aithrige n-diochra don gnio*mh*-sin. O 't-condaircc
**Ruadhan** aithricche ind athláich ro
shénastair cuid ind athláich. Ro shóidh in
Coimdhe i n-arán nádurtha i n-onoir
**Ruadhai*n*** iar sin. Mórthar ainm Dé
& **Ruadháin** lasin firt-sin.


Aroile samh-aimsear bói
náemh **Ruadha*n***, at-*con*nairc da chlamh
*dec* dia soighidh, go ro shuirset almsai*n* forsan fer
naemh. *Con*idh and as-b*er*t-somh fríu: ‘Fil i c-cumhang an
Coimdhe almsain d' fagháil duibh, a trogha’. Clan*n*ais
naemh **Ruadhán** a bachaill i t-talmain iar sin,
go ro gortaigh an talmai*n* 'ga cor in*n*. At-racht tomaidm d' uiscce
tresan talamh iar sin, gur bo top*ar* derscnaighth*ech*, diar bo
ain*m* Pisina, oir do-rala bliocht d' iascc. Is fris at-berat
cách topar **Ruadhain** aníu. Imthusa an
dá clamh *déc*, ro fhothraiccset a h-uiscce an thopair
gurbhatt ógh-slána íatt. Mórthar ainm
Dé & naemh **Ruadhain** tresan firt-sin.




---

p.327


Is dochum an
**Ruadháin** naeimh ro tiodhlaic an Coimdhe
Ísu C*rist* ind oigh n-all*aidh* as in coillidh fri fescor i
n-am {folio 200b} esp*ar*tan. Do oirisfedh ind oigh
n-all*aidh* fria bleoghan occ **Ruadán**. An agh
immorro ro reithestair go h-uttmall uirettrom; iar-sodhain ro imthigh
an agh, & do-ria*cht* co Colman Éla co ros-bligedh do
Cholman gairitt iar turgbail urthosaigh laithe í*ar*ttai*n*.


Aroile urtosach erraigh ro thriall
**Ruadhán** oiriseamh i n-Doire
Eidhneach. At-chuala mac Dairine Doire Moir sin .i. eisiumh do bheith
an*n*. Ro t*r*iall an t-occlach ina dochum, & ruscc dermhair
lan d' im lais, dia tiodlacadh do **Ruadhan**. Ro la mac
Dairine an lest*ar* for da damh n-aimhriata iar-sodhain.


Do-rads*a*t na doimh a n-acch*aid* forsan cathraigh o
Dhoire Mor *con*air n*ar* ghnath*ad* riamh na iaramh. Coirighís
an Coimde slighe n-derscaighth*ech* for a cind tresan mon*aidh*, nach
frith riamh riasin u*air*-sin na iaramh; gur bo crúaidh socair
an t-slighe dona damhaibh for gach ceim, no go riacht co
**Ruadhan** co Doire Eidhnech. Dos-gni antí
R*uadhan* teora *cóicta* cuid don lestar go
ro fodhlastair forsan cédna lín do dáoinibh
eisidhei*n*. An lestor immorro frith lan laithe cingeisi iar-sodhain
amail ro boi acc t*echt* go **Ruadhan**.


Aroile aims*er* do-rala
**Ruadhan** i n-Aradhaibh. At-chi an m-banscail dia
soigidh; gruaidhi fliucha & tóirsi trom, &
dibergóid derm*air* lé. Co ro ataigh anti
**R*uadhan*** go h-umhal foigidnech im
tódh*us*cc*adh* a meic o m*ar*baibh di. An tan ro ataigh
antí **Rua(dh)án** an
Coimdhe cumachtach t*ar* cenn an mairbh, at-racht an marbh iarttai*n*.


{folio 201a} Macamh
n-aill n-aile ro thodhuiscc antí náemh
**Ruadhan**. An tan ro ladh a chenn fo chasal
**Ruadhain** eisidéin at-*r*acht o m*ar*baibh.


An tres fer immorro ro thodiuscc
**R*úadhan*** ó mh*ar*baib a Cuillin*n* a
flaith Eile. Do-ronadh in aitti dó ina n-dernain
mírbhal-sin. Tulach **Ruadh*ain*** a h-ainm sein
g*us*aníu.


Baoi araile occlach esccainte h-i
c-crich úa Néill di*ar* bo h-ain*m* Aodh Eiccintach. Ile
n-olc lais, óir ba discir & ba droch-comhairlech


---

p.328



 anti eisidein. Ro edhb*air* dano a fheran*n* d'
Áedh mac Bric. Tingellais Aodh flaith n-De dó-somh ind.


At-bath an t-ócclach iarttain. Ro chathaighset
slogh adhbal ainíarm*ar*tach na n-demhon fris. Cathaighis an
t-epscop náemh 'san áer t*ar*a cend friu. An tan rob ail
doibh imirt anforlaind forsan epscop, & an t-occlach do
bhreith leo da aitti & da adhba .i. do if*ur*n, ailis epscop
Aodh co h-athlamh anti **Ruadhan** & Colam
C*ille*, co toirsitis dia cobh*air*. At-rachtsatt an dá fher
náemtha iar sin dia shoighidh, go ro cathaigsett friu
dibhlínaibh,go ruccsatt an t-occlach leo i f-flaithes n-De, iar
m-breith coscair for demon.


**Ruadan** & Col*um* Cille
immorro iar sin raidhis gach nech dibh, go ro dermaittsiot a c-cluicc
*do* b*eim* d' eis *s*in, iar
farcbail imchomhairc occa chele. Colum Cille immorro bói
manuail órdha lais, dia breith dia scriobh*adh* do macaibh
foghlama. Ros-dermaitt ag **Ruadhan** Lothra aon do
laitibh iartain.


Do-rala Baithin i f-farr*adh* Col*uim*
Cille. *Con*idh an*n* at-b*ert* {folio 201b}
Baithín fri Col*um* Cille: ‘Caidhe’, ar se, ‘an
manuál báoi lat lá an
fhughaill’. ‘At-beirim, a Bháithín’, ar Col*um*
Cille, ‘co ro dhermaites h-í lá an fhughaill-si*n* occ
**Ruadhán**; & at-beirim frit, soich-si
feisin go **Rúadhan**, & tabhair an
manabail lat damh’.


Ro thriallastair Báoithin for sétt iar
sin go **Rúad*an***. **Ruadhan**
immorro bói an manabail lais i n-aichill Báithin,
óir do foillsighedh dó cían suil do thicf*edh*,
go t-tiucfedh Báithine for cend na manabaile. Baithin iaramh ro
faccb*us*tair io*m*chom*ar*c bethadh ag **Ruadhan**, go
riacht budeisin for cula go Col*um* Cille, & an leabhar lais.


**Ruadhan** immorro da
throigh *déc* i n-airde lais, & foirfe do deilb,
óir ba derbh gur bó riaghalta allastigh anti
**Ruadhan**, óir ba h-infeich allastigh
& allamuigh anti **Ruadhán**, &
ba h-inícha allastigh eisidhe. Ba h-uasal immaille fri daoinibh
inti **Ruadan**; ba h-uaisle immaille fri Dia inas. Ba
h-oll cuirp eisidein, ba h-uille a grasa inas. Ba h-oll i frecnarcas
De & daoine anti **Ruadhán**
náemh; ba mar 'san aimsir fil sund antí
**Ruadhan**, ba móa 'san aimsir fil gan toidecht
anti **Ruadhan**.


Ba mor i n-gradh eisidhe, ba mor i n-umhla eisidhe,
& m*ár* i f-foighittne & a t-trocaire
eisidhe; & ba m*ar* 'san ile maithes anti
**Ruadhan**, meince & lionmaire a dhegh-oibrech
n-dinghala 'san cenntar, is as fuarastair il-mhaithes i n-altair o
Mhac Muire Oighe ingeine, Ísu Crist, ar t-Tigernai-ne. Is aire
beos fuarastair in luaighidhecht laindhermair, & in oirmittin
n-difhaisneise, & in gloir nach cumang*ar* do


---

p.329



 dibhadh do ghres, i t-tir nimhe, h-i frecnarc*us* in
aird-ri, Athar & Meic & S*pir*tu Naeimh, an Trinoid
mair, aen-*De*, in Coimde ilcumachtach, ar
n-aen-aird-ri, aga fil an sith suthain & comhlanas an uile
maithesa, et reliqua.


As leabhar **Echr*aidh*e
Í Shiagail** ó Fheraibh Ceall do ben*adh* an
betha-so **Ruadain** i c-conueint brathar Atha Luain
aois 'an Tigerna an tan-si*n* 30 Febru. 1628. & do sccriobhadh leis
an sccribhneoir cedna an betha cedna i c-conueint bráthar Duin
na n-Gall aois an Tigerna an tan-sa, 2
M*ar*ta 1629. Meisi an br*athair* bo*cht* Michel O Cler*igh*


{folio 160b}Fe*chtus* dia n-deach*aid* anti naomh **Rúadan**
for cu*airt* cleircechta go righ Eog*han*a*cht*a Caisil .i. Eoch*aidh*
mac Mail Ughra, is h-isin aims*er* tainic araile d*r*ái d'
f*er*aib Alban for cuairt bíd go feraibh Eiren*n* cona
t*r*om-dhaimh lais, do breith einigh Er*enn*, no d' fag*ail* gach
neith no sirf*edh* for fiora Eirenn.


Lobhan ain*m* an d*r*uagh; go t-tainicc go h-*air*m i
m-bói Eoch*aidh*, co n*ar* gabh aisccidh ele *u*ada, acht an
aon-shuil bói ina chion*n* do tab*air*t dó, no a
ein*ech*, & ein*ech* b-fer n-Er*enn*, da breith lais i
nd-Albai*n*. O ro chuala an righ anni-si*n*, ro raidh go m*air*fedh a
bhladh do shir, & nach m*air*f*edh* an roscc. La-sodhai*n* ro
la a mhér fona shúil, go ro theilcc an roscc i n-ucht an
d*r*uagh.


O 't-*conair*c antí naemh
**Rúadhan** an ithche neimh-dligth*ich*-sin ro
shir an dráoi, ro leicc for a ghluinibh é, &
do-rinne croisfighill dhe, & ro guidh Dia go duthr*acht*ach
go n-dechdais di shuil an d*r*uagh Lobai*n* i c-cenn in righ Eochadha,
do fhognamh dó i n-ait a ruiscc fodheisin; & ro
fír*adh* anni-sin, tre impidhe nao*mh*
**Ruadhain**.


Ro sgin*n*siott di shuil an druagh as a chion*n* tre
impidhe nao*mh* **Ruadhain**, & t*r*e
cumh*acht*aibh Dé, go n-dechsat in acch*aidh* & i
n-einech Eoch*adh*a, go ro fhoghainsiot dó, amhail bidh iad a
suile féin o thos*uch* a bhethadh no beith occa; go n-abradh
gach ao*n* atchidh é: ‘Suil Lobhái*n* fil occa’,
*con*idh de-si*n* ro len Súillebhai*n* de. O 't-*con*n*air*c
Eochaidh an mirbal-sin, ro edhb*air* é féin *con*a
shiol, & *con*a chlan*n*maicne {folio 161a} a
m-bith-dilsi do Dia & do **Ruadhan**; g*ur*
moradh ain*m* De & **Ruadhain** de sin.


