

#A seventeenth-century criticism of Keating's 'Foras Feasa ar Éirinn'


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


A seventeenth-century criticism of Keating's 'Foras Feasa ar Éirinn'
====================================================================


Author: unknown
---------------


### File Description

Brian Ó Cuív 1. First draftElectronic edition proofread, and donated to CELT by Beatrix Färber

Extent of text: 7150 words#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork  
College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt

 (2010) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G505000Availability [RESTRICTED] 
Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.


The electronic edition remains the work of the late Brian Ó Cuív. It was made available with the kind permission of the copyright holder, the Editor of *Éigse*.


#### Sources


**Manuscript Source**2. Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 M 40, pp. 1–16, later probably copied by Fr. Maghnus Ó Domhnaill from a manuscript written c. 1695. For details see Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, Fasc. viii.
**Editions**2. Brian Ó Cuív, 'A seventeenth-century criticism of Keating's Foras feasa ar Éirinn', Éigse 11:2 (1965) 119–40.
**The edition used in the digital edition**2. Brian Ó Cuív A seventeenth-century criticism of Keating's 'Foras Feasa ar Éirinn' in Éigse. , Maynooth, National University of Ireland (1965) page 121–136

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


The present text represents pages 121–136 as transcribed and edited by Ó Cuív. The *et* sign 

is here rendered *agus*.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been proofed twice.


##### Normalization


The electronic text represents the hardcopy edition. The author's spelling was left to stand.


##### Quotation


Direct speech is rendered q.


##### Hyphenation


When a hyphenated word (hard or soft) crosses a line break, the break is marked after the completion of the hyphenated word. There are no instances of hyphenated words crossing a page break.


##### Segmentation


div0=the whole text; div1=the criticism; div2=the paragraph.


##### Interpretation


Names of persons are not tagged. Terms for cultural and social roles are not tagged.


### Profile Description


Created: Compiled by an hitherto unidentified scribe who maintains he was Lughaidh Ó Cléirigh's grandson; later probably copied by Maghnus Ó Domhnaill.

 Date range: 1695–1698.#### Use of language


##### Language: [GA] The text is in Irish.


### Revision History


* (2010-10-05) Beatrix Färber (ed.)

* Header completed; file parsed; SGML and HTML files created.
* (2010-06-22) Beatrix Färber (ed.)

* Header created. Text converted to XML; structural and content markup applied; conversion script run; file parsed.
* (2008-10) Beatrix Färber (ed.)

* proofing (2) finished.
* (2008-09) Beatrix Färber (capture/ed.)

* Text typed in, some structural encoding applied.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G505000


### A seventeenth-century criticism of Keating's 'Foras Feasa ar Éirinn': Author: unknown




---

p.121


*A seventeenth-century criticism of Keating's Foras Feasa ar Éirinn*
--------------------------------------------------------------------


#### 1


Errata .i. earráide fuair na príomheólaidhe amach san stair 

so Doctúir Céitin amhail chuirfoim (=chuirfíom) síos ann so.


#### 2


A leightheóir 

gibé thú, bíodh a fhios agad nach d'fhonn 

iomurbháidhi nó ráidhseachais re haonneach dá 

eólaighe nó dá aineolaighe d'ollomhna nó 

uaisle Éreann do chuiris 

romham an saothar sa an duine maith beannaighthe, an Doctúra 

.i. Séthrún Céitin do ghlanadh ón méid 

fuaras do shalchur ann a n-aghaidh phríomhleabhar barántamhla 

na hÉireann, agus fós ná meas gurab do thár 

nó do thaircisne ar eolas an duine maith dhiada fhoghlamtha do 

bhí 'na sheanchaidh agus 'na stairtheóir ro-mhór 

do chuiris lámh ina 

thimchioll, acht nár mhaith liom a chomhphrionnsapálta 

do leabhar gan bheith roghlan fírinneach dhó. Do réir 

mo mheasa fós ní raibhi fonn claoin nó 

cleathraimh ar an Doctúir le haoinneach d'fhearaibh Éireann 

asa ndéanfadh leatrom ar aon seach a chéile díobh. 

Measoim, dá bhrígh sin, gurab é nídh 

tarla dhó: aois ealadhna Leithe Cuinn do chruinniughadh an 

méid fuaradar do sheinleabhraibh aosda ughdardha ar lorg 

eaglaise agus ealadhan i nÉirinn fán am sin gur 

ghlanadar Leabhar Gabhála, agus Réim Ríoghraidhe, 

agus leabhair iris agus naoimhsheanchos, agus beathadha na naomh as 

na leabhraibh sin; uime sin go measoim gur diasa fiaigh leabhar nár 

glanadh agus nár féchadh le haois ealadhna nó 



---

p.122



 le comhthinól 

daoine foghlamtha le a cúig nó a sé do chédaibh 

bliadhan fá mar ba gnáth a nglanadh (an uair do bhí 

cumos agus ceannas na críche ag Gaoidhiolaibh) tarla leis. 

Bíodh go ccuirionn an Doctúir maith síos ughdair 

mhaithe eaglaise agus ealadhanta le mórán díobh, 

tuig, a léightheóir, gurab iomdha lámh a millte 

tarla friu, ón aimsir fár scríobhadh ó 

thús iad go haimsir an Doctúire do ghabh le n-ais a 

scríobhadh, nár thuig agus nár legh go romhaith 

iad, agus uime sin fós go ttugadar an chuma tháinic 

lena ttoil agus lena ttuigsin féin ar gach nídh nár 

thuigsat do shaothar na ndaoine maith. Agus dá dhearbhadh 

gurab í sin an fhírinne, má tá gurab 

ealadha an dána dhírigh cuid as buige agus as 

sothuigsiona do thrí healadhnach prionnsapálta na 

Gaoidheilgi, as feasach mé féin gurab ro-annomh 

duainaire nó dán 

chonnairc scríobhtha a cceart riamh mur bhfacas begán 

ar lorg aos ealadhna díobh [2] agus mur sin dona sgéltaibh 

bega boga oile go hiomlán. Dá réir sin ní 

hiongnadh na seinleabhair mheamroim agá raibhe cruas 

scríobhneóracht agus Gaoilige do scríobh iomad 

do dhaoine diaidh a ndiaidh nár chuiriodur a n-ord nó a 

n-oireagar féin orra do bhrígh nár thuigsat agus 

nár léighsat go hiomlán iad, bíodh nach 

amhlaidh do shaoileadur féin é.


#### 3


Do réir 

a ndubhromar as é nídh do ba mian liom, gach seachrán 

agus gach dearmad dá bhfaicthar dham do 

bheith a saothar an duine maith sin .i. Séthrún Céitin, 

an Doctúir maith diadhachta, do glanadh leis na leabhraibh sin 

a-dubhart go glanadh leis an aois ealadhna agus agá raibhi 

breathnughadh urmhór daoine foghlamtha na ríoghachta 

d'eglais agus d'ealadhain agus do dhaoine uaisle orra. Ná 

tuigeadh aon nduine do chill nó do thuaith gurab ag cur a 

n-aghaidh an duine maith fhoghlamtha onóraigh a-táim, 

acht ag congnamh agus ag teacht leis ar mhaith lena shaothar agus 

leis an ríoghacht dá bhfoghnann sé. Tuig fós, 

a léightheóir, nach bhfuil pinnsi ná tarbha ná 

luaigheacht shaoghalta ó dhuine nó ó dhaoine 

d'uaisle ná d'ísle na hÉireann agam do láthair 

asa ndiongnainn claon nó cleathramh le druing díobh 

seach a chéile. Tuigim fós ar bhriathra an Doctúira 

gurab ar an ccor chéadna sin do bhí.


#### 4


Ag so cuid 

dona seinleabhraibh as ar glanadh na leabhair sin thuas adubhart, mur 

atá Leabhar Bhaile Uí Mhaoilchonaire do scríobh 

Muirghios mac Paidín Uí Mhaoilchonaire as Leabhar na 

hUidhre do scríobhadh i cCluain Mhic Nóis a n-aimsir 

Naoimh Chiaráin, Leabhar Baile Uí Chléirigh do 

scríobhadh a n-aimsir Mhaoilsheachloinn Mhóir 

mhíc Dhomhnoill rígh Éreann, Leabhar 

Muintire Duibhgeannán ó Sheanchuaith Ua n-Oiliolla dá 

ngiorthar Leabhar Glinde Dá Locha, mailli re hiomad do 

leabhraibh gabhála agus seanchosa oile geinmot*h*ád.


#### 5


Ag so an 

t-aois ealadhna lér glanadh na leabhair sin mailli re 

beathadhaibh agus re naomhsheanchos na naomh Éironnach, mur 

atá Cochoigríche Ó Cléirigh, agus Míchél 

Ó Cléirigh, an bráthair mionúr as 


---

p.123


 Conbhint Manistreach 

Dhúin na nGall, Fearfeasa Ó Maoilchonaire, agus 

Cúchoigcríche Ó Duibhgeannán as Cóigeadh 

Chonnacht; agus iar na scríobhadh dóibh ro thaisbáin [3] an Bráthair Míchél Ó Cléirigh 

iad don méid nach raibhe do láthair a scríobhtha 

do aois ealadhna Leithi Cuinn agus Leithi Mogha d'urmhór, agus 

go háiridhthe do Fhlann mhac Cairbre mic Aodhagáin do 

bhí 'na b(hreitheamh) f(éineachais) as Urmhumhain, agus 

do Mhac Bruaideadha .i. Conchobhar mac Conchobhair ionnas gur 

chuireadur a lámha air, agus iar sin don phríomháith 

agus do mhórán d'easpogaibh agus do phréláidibh 

eaglaise na hÉireann, agus go háiridhthe d'Éaspog 

Oil Finn, Baothghalach Mac Aodhagáin do bhí eólach 

a nGaoidheilg mur fa dual dó. Tugsat uimhir áiridhthe 

do dhaoinibh uaisle na ríoghachta agá raibhi dúil 

aca gan bheith ainbhiosach a sgélaibh a sean agus a sinnsior 

fa deara ar an aois ealadhna céadna corp an Leabhair Ghabhála 

sin do ghlanadar as na seanleabhraibh do scríobhadh dóibh 

féin. Ba díobh sin a nGaoidheilg bhuig Tighearnan Insi 

Ceithlionn, Conchobhar mac Conchobhair, agus Fearghal Ruadh m[a]c 

Taidhg mic Oiliolla Uí Gadhra, agus Toirrdhealbhach mac Sémais 

mic Cochláin. Uime sin do chuirios romham an saothar sa an 

duine maith Séthrúin Céitin do ghlanadh leis na 

leabhraibh sin an aois ealadhna ionnas go mbeithdís na 

leabhair ar aonsgél agus nach beith brég lena cur 'na 

leith.


#### 6


Ag so nóta 

ar urmhór gach neithe dá bhfuaras a n-aghaidh na 

leabhar sin an tseanchosa do glanadh leis an aois ealadhna a leabhar 

an Doctúra, bíodh gur scríobhas mórán 

díobh ann mo leabhar féin go neamhaireach agus ar a 

leisge liom a bheith ag síréiliughadh saothair an duine 

maith.


#### 7


Ar tús 

san díonbhrollach, mur a n-abair gur dhearbhráthair do 

Muircheartach mac Muireadhaigh mic Eóghain mic Néill 

Naoighiallaigh (dá ngoirhtar Muircheartach mac Earca ó 

Earc inghean Loairnn rí Alban do bheith 'na máthair 

aige) Fearghas mac Eirc mic Eachach Muinreamhair do shliocht Chonaire 

mic Mhogha Lámha gona chúig dearbhráthar oile do 

ghabh neart a n-Alboin agus agar ríoghadh an Fearghas sin ann 

ar Albain. Ag so clann athar Muircheartaigh do réir an 

chraoibhsgaoilidh atá san Leabhar Eóghanach féin 

orra, mur atá Muircheartach, Fearadhach, Moen agus 

Tighearnach, amhail adeir an rann:


> 1. Ceithri meic ag Muireadhach
>   
> fria hEarc ba saor so sen
>   
> Fearadhach agus Tighearnach
>   
> Muircheartach is Moen.
> 






---

p.124


#### 8


A-deir mur a 

labhronn ar an Lia Fáil i nGabháil Tuaithe Dé 

Danann gurab do shliocht Mhaine mic Cuirc mic Luighdheach an rígh 

Sémas gona shliocht, agus atá craobhsgaoileadh Dál 

Riada ag seanchaidhibh Éireann agus Alban agá 

dhearbhadh gur do shliocht Chonaire mic Mhogha Lámha atá 

do Shíol Éiriomhóin é.


#### 9


Ag so mur 

chuirsiot an t-aois ealadhna go deidhionach áiriomh na 

haimsire ó Ádhomh go gein Críost síos do 

réir mur do scríobhsat a seanughdair féin ina 

seanleabhraibh ar lorg an dá fhear seachtmhoghad agus ughdair 

aireaghdha eólach 'na heaglaise leanas a lorg-sidhe a 

n-áiriomh na n-aos. Óir gé atá 

sainiughadh agus éxsamhlacht fhaisnéise ind áiriomh 

na n-aos ccéadna eidir ughdaraibh iomdha, as iad an dá 

fhear seachtmhoghad gus an druing leanas iad ina rímh agus ina 

n-áireamh as mó do leansat seanughdair na Gaoidhilge 

diaidh a ndiaigh.


#### 10


Áiriomh 

an dá fhear seachtmhoghat ar na ceithri cédaosaibh don 

doman: ó Ádhomh go dílinn 2242; ó dhílinn 

go hAbraham 942; ó hAbraham go Dábhídh 940; ó 

Dhábhídh go broid Babilóine 485; an cúigeadh 

haois ó bhroid Baibilóin go gein Críost 590. As 

uime do chuirsiot na hughdair do lean an dá fhear 

seachtmhoghat nuimhir bliadhan an cúigeadh haimsir leis na 

ceithri cédaoisaibh do chomhlíonadh na nuimhire 

bliadhna so 5199 .i. an líon bliadhan ó Ádhomh 

go gein Críost. As dona hughdaraibh leanas an dá fhear 

seachtmhoghat is na ceithri céadaoisbih: *Eusebius* 

áirmhios ina chroinic ó chruthughadh an domain go gein 

Críost 5199; *Orosius* isin chédchaib. dá chédleabhar a-deir go bhfuil ó Adhamh go hAbraham 3184 

agus ó Abraham go gein Críost 2015—a suim sin araon 

5199. Dá phríomhstaraidhe egailse Críost iad 

sin. A-dubhairt fós *S. Hieronimus* ina epistil do chom 

Titus nár comhlíonadh sé míle bliadhan 

d'aois an domhain go sin. Adeir trá *S. Augustinus* isin 

10 cab. don 12 leabhar *De civitate Dei* nach áirmhionn ó 

chruthughadh an domhain sé míle bliadhain [5] go sin. 

Cuirthar ina leith sin araon go tteagaid risin an lucht reampa i 

n-énnuimhir conntais ó chruthughadh go gein Críost 

5199. Dearbhadh oile ar an áiriomh chéadna an 

Martarloig Rómánach dheimhnighios iomláine 

bliadhan na n-aos so ó chruthughadh an domhain go gein Críost 

5199.


#### 11


Mur so 

chuirios ríoghraidh Tuaithe Dé Danann síos i. 

Nuadha Airgiodlámh ar tús roimh Bhreas mac Ealathain 

agus do-bheir tríocha bliadhain dó a n-áit 

fhithchit bliadhan. As amhlaidh chuiras an Leabhar Gabhála 

agus an nuile dhuain seanchois agus Réim Ríoghraidhe dá 

labhrann orra síos iad .i. Breas seacht mbliadhna gur híocadh 

lámh Nuadhat, agus Nuadhat fithche iar sin.


#### 12


Ní 

thugionn 

acht deich mbliadhna ar thrí fithchit d'Eochaidh Allathair, 

.i. an Daghdha, a n-áit ceithri fithchiot bliadhan.




---

p.125


#### 13


A-deir gurab 

trí bliadhna ochtmhoghat ar dhá chéd iar 

mbáthadh Pharao a Muir Ruaidh tángadar Mic Míleadh 

i n-Éirinn. A-deir an Leabhar Gabhála atá glan 

ón aois ealadhna gurab a ccionn trí mbliadhan ar 

ochtmhoghat ar thrí chéd tángadar iar mbáthadh 

Pharao go hÉirinn, agus cuirid síos gach rígh 

dár ghabh an Éigipt ón Pharao Cincris sin do 

báthadh a Muir Ruaidh go *Pharao Nectimbus* dárbh inghean Scota, máthair seisir mac do Chloinn Mhíleadh 

Easpáinne, an líon bliadhan bhí gach rígh 

díobh a bhflaithios na hÉigipte, ionnas nárbh 

éidir 

dóibh gan áiriomh na haimsire go cinnte do bheith aca.


#### 14


Cobhlach Mac 

Míleadh do réir Leabhair an Doctúra 30 longa 

agus tríocha laoch ann gach luing. Cúig longa ar thrí 

fithchit do réir an Leabhair Ghabhála.


#### 15


A-deir gurab 

é Cairbre Músg mac Conaire fuair a bhfuil ó 

bhealach mhór Osraighe go Cnoc Áine Cliach a nduais 

dána ó Fhiacha Mullethain mac Eóghain Mhóir. 

As cian d'aimsir ria Fiacha Mulleathain do-chuadar sliocht Fiachach 

Fir Mara mic Aonghosa Tuirmhigh Teamhrach don Mhuimhain, .i. sinnsior Cairbre 

Músg dá ngoirthear Érna Mumhan, gur bheanadar 

comhroinn críche amach ann, soim áiridhthe do chédoibh 

bliadhan ria bhFiacha Mulleathain do bheith a cceannos Mumhan.


#### 16


Ní 

áirmhionn acht 14 bliadhna d'Éiriomhón a n-áit 

chúig bliadhna dég.


#### 17


Ní 

áirmhionn acht 67 bliadhan do Thighearnnmos a n-áit 77 

bliadhan, agus a-deir na hioldatha tugadh ar édoighibh le linn 

Eochach Edgadaigh gur re linn [6] Tighearnnmois do hordaigheadh iad.


#### 18


Seachtmhoghat bliadhan chuirios a n-áit 40 ar Chearnmna agus ar Shobhairce.


#### 19


Ní chuirionn acht trí bliadhna ar Fhiacha Labhroinne a n-áit 24.


#### 20


Seacht mbliadhna chuiras ar Fhaildeargoid mac Muineamhoin a n-áit 10 mbliadhan.


#### 21


Ní thugann d'Ollomh Fódhla acht tríocha bliadhain a n-áit 40 bliadhain.


#### 22


Do-bheir tríocha bliadhan in-áit 20 bliadhain d'Fhionnachta mac Oiliolla.


#### 23


Cúig bliadhna dég do-bheir do Shlánoll mac Ollamhan a n-áit seacht mbliadhan. 




---

p.126


#### 24


Do-bheir 17 mbliadhna do Ghéidhi Ollghothach a n-áit 12 bhliadhan.


#### 25


Do-bheir tríocha bliadhain d'Fhiacha mac Fionnachta a n-áit 20 bliadhan.


#### 26


Do-bheir do Shíorna Síorshaoghlach mac Déin 21 a n-áit 150.


#### 27


Do-bheir 22 bhliadhain d'Art Imleach mac Éilim a n-áit 12 bhliadhain.


#### 28


Do-bheir seasga bliadhain do Nuadha Fionn Fáil a n-áit 12 bliadhain.


#### 29


Do-bheir 30 bliadhain d'Fhionn mac Bratha a n-áit 22 bhliadhan.


#### 30


Ní thugann acht cúig bliadhna do Dhuach Fionn mac Sédna a n-áit 10.


#### 31


Do-bheir ceithri bliadhna do Mhuireadhach Bolgraidh i n-áit bliadhna agus míosa.


#### 32


Deich mbliadhna do-bheir do Chonoing Begeglach a n-áit 20 bliadhan.


#### 33


Secht mbliadhna do-bheir d'Fhiachta Tolgach a n-áit 10 mbliadhan.


#### 34


Naoi mbliadhna do-bheir do d'Oilioll Fionn a n-áit aon bhliadhain dég.


#### 35


Ní thugann d'Úghoine Mhór acht tríocha bliadhain a n-áit 40 bliadhain.


#### 36


Ocht mbliadhna dég do-bheir do Labhraidh Loingseach a n-áit 10 mbliadhna.


#### 37


Seacht mbliadhna do-bheir do Mheilge Molbthach a n-áit a 17.


#### 38


Naoi mbliadhna do-bheir do d'Fhearchorb mac Mogha Cuirb a n-áit a 11.


#### 39


Cúig bliadhna dég do-bheir do Chonnla Cruaidhchealgach a n-áit 20 bliadhan.


#### 40


Aoin bhliadhain dég do-bheir d'Eochaidh Ailtleathain a n-áit 17 bliadhan.




---

p.127


#### 41


Do-bheir a dó dég d'Fhearghas Fortamhail a n-áit aoin bhliadhain dég.


#### 42


Do-bheir ocht mbliadhna fithchit d'Énna Aighneach a n-áit 20 bliadhain.


#### 43


Ní thugann acht tríocha bliadhain a n-áit 70 do Rudhraidhe mac Sitrighe.


#### 44


Trí bliadhna do-bheir do Ionnadmair a n-áit naoi mbliadhan.


#### 45


Cúig bliadhna do-bheir do Lughaidh Luaighne a n-áit a cúig dég.


#### 46


Sé bliadhna dég do-bheir do Eidirsgél a n-áit cúig mbliadhna.


#### 47


Sé bliadhna dég do-bheir do Lughaidh Sraibhndearg a n-áit 26 mbliadhan.


#### 48


 [7] Fithche bliadhain do-bheir d'Fhearadhach Fionnfheachtnach a n-áit dá bhliadhain agus fithche.


#### 49


Seacht mbliadhna fithchiot do-bheir d'Fhiacha Fionnfholaidh a n-áit a 17.


#### 50


Ní thugann acht fithche bliadhain do Chonn Cédchathach a n-áit 35 bliadhan.


#### 51


Seacht mbliadhna do-bheir do Chonaire a n-áit ocht mbliaghna.


#### 52


Seacht mbliadhna fithchet do-bheir do Chairbre Lifeachair a n-áit a 17.


#### 53


Trí bliadhna dég ar fhithchit do-bheir d'Fhiacha Sraibthine a n-áit 37.


#### 54


Do-bheir trí bliadhna ar fhithchet do Mhuireadhach Tíreach a n-áit 30 bliadhan.


#### 55


Seacht mbliadhna do-bheir d'Eochaidh Moighmheadhón a n-áit ocht mbliadhain.


#### 56


Do-bheir seacht mbliadhna dég do Chriomhthonn mac Fiodhaigh a n-áit a 13.


#### 57


Ní thugann acht trí bliadhna do Thuathal Mhaolgharbh a n-áit 11 bliadhan.


#### 58


Do-bheir dhá bhliadhain agus fithche do Dhiarmaid[1](javascript:footNote('G505000/note001.html')) mac Fearghosa Ciorrbheóil a n-áit fithchit bliaghain.




---

p.128


#### 59


Do-bheir trí bliadhna d'Eochaidh agus do Dhomhnall a n-áit dá bhliaghain.


#### 60


Do-bheir seacht mbliadhna fithchet d'Aodh Uairiodhnach a n-áit seacht mbliadhan.


#### 61


Do-bheir ceithri bliadhna do Mhaolchobha a n-áit trí mbliaghan.


#### 62


Ní thugann acht trí bliadhna dég do Dhomhnall mac Aodha a n-áit 16 mbliadhan.


#### 63


Trí bliadhna dég do-bheir do Chonall agus do Cheallach a n-áit seacht mbliadhna dég.


#### 64


Sé bliadhna do-bheir do Bhláthmac agus do Dhiarmaid a n-áit ocht mbliadhan.


#### 65


Sé bliadhna do-bheir do Sheachnosach a n-áit cúig mbliaghan.


#### 66


Seacht mbliadhna do-bheir d'Fhionnochta Fleadhach a n-áit fithche bliadhan.


#### 67


Do-bheir naoi mbliadhna do Chongal Cinnmhaghar a n-áit seacht mbliadhan.


#### 68


Seacht mbliadhna dég do-bheir d'Fhearghal mac Maoile Dúin a n-áit 10 mbliadhan.


#### 69


Ceithri bliadhna do-bheir do Chaonaodh a n-áit trí mbliaghan.


#### 70


Dá bhliadhain ar fhithchit do-bheir do Dhomhnall mac Murch*aidh* a n-ait 20 bliadhan.


#### 71


Ceithri bliadhna do-bheir do Niall Frosach mac Fearghail mic Maoile Dúin a n-áit seacht mbliadhan.


#### 72


Ceithri bliadhna fithchit do-bheir d'Aodh Oirdnidhe a n-áit cúig bliadhna fichit.


#### 73


Ní thugann acht fiche bliadhain do Dhonnchadh mac Floinn a n-ait a 25.


#### 74


Deich mbliadhna do-bheir do Chonghalach mac Maoilmhithigh a n-áit a 12.


#### 75


Deich mbliadhna do-bheir do Dhomhnall mac Muircheartaigh a n-áit 24 mbliadhan.




---

p.129


#### 76


As iongnadh liom dá olcas Leabhar Gabhála nó Réim Ríoghraidhe dá ttarla leis an Doctúir a mbeith comhdhearmadach seachránach leis an leabhar sa, agus as mór an bharamhail atá agom ar son gur beg le [8] trí 

fithchit bliadhain ó do thrácht Séthrún 

Céitin a leabhar gurab iomdha lámh do scríobh é 

ó shoin do-rinne dearmad agus díochuimhne ar chóip 

láimhe an Doctúra gan a scríobhadh commaith agus 

do fhágaibh é.


#### 77


Cuiridh leabhar an Doctúra síos ina a bhfoisgél uaigneach go raibhe dhá chluais capoill ar Labhraidh 

Loingseach mac Oiliolla Áine mic Laoghaire Luirc mic Úghoine 

Mhóir .i. sinnsior na Laighneach. Agus gibé mur atá 

an sgél sin 'na fhírine nó 'na bhréig, ós 

'na bhréig as cosmhoile a bheith, as é duine ar a ccuirionn Leabhar Arda Macha an sgél sa ar thighearna do bhí ar Úíbh Fáilghe dárbh ainm Eochaidh, agus as air do bhí an ainimh sin .i. dá chluais chapoill, agus as cian d'aimsir d'éis Labhraidh Loingsigh do bhí ann; agus ní hé Craiftine Cruitire do bhain adhbhar na cruite as an ccrann inar sgéith mac na baintreabhaighe a rún, acht cruitire oile; agus ní tuigthí uaithe aonphurt acht 'Eochaidh Fearseich[2](javascript:footNote('G505000/note002.html')), dá n-ó eich fair', .i. dá chluais.


#### 78


Cairbre Cinn 

Cait do Aithigh Tuathaigh ro ghabh flaithios Éirionn tar éis 

Criomhthoin Niadh Náir, as é áit a ccuirionn 

Leabhar an Doctúra síos é a ndiaidh Fiachach 

Fionnfholaidh; agus trí rígh ó Chairbre Cinn 

Cait anuas an Fiacha sin.


#### 79


Cuiridh síos mur an ccédhna gur bhris Mogha Nuadhat deich ccatha ar Conn Cédchathach, agus ainm na n-áiteadh inar bhris iad. Ní fhuil amhoras agom gur scríobh an Doctúir sin ná aoin oile dá bhrégaighe dá bhfuil ina leabhar ann, acht ní fhuair scríobhtha roimhe a ndrochleabhraibh dá nár 

cóir géilliomh mur a-dubhart thuas. Ní fhuil an 

nídh sin a n-aoinleabhar barántamhail ná ó 

ughdar maith ar bioth re a thaisbáineadh; agus dá 

mbeith aon focal don fhírinne ann do luaidhfidhe i stair 

Chatha Moighe Tualoing agus Moighe Léna é, mur a bhfuil 

stair an tsl*uaigh* ó thús a n-imreasna go 

críochnughadh a ccogadh agus go marbhadh Eóghoin Mhóir 

ar Moigh Léna. Agus fós dá mbriseadh Eóghan 

an uiread sin do chathaibh ar Conn, as iongantach nach mbainfeadh 

ceannas agus urláimh na hÉireann go hiomlán de. 

Agus fós dearbhadh oile gur brég é, dá 

mbeith a n-aoinleabhar dár cóir géilleamh ar 

bioth do thabhairt dó do leabhraibh Éireann as [9] 

cosmhail go bhfuigheadh an tsaoidh fhoircthe fhíreólach 

agus an inneóin forais gacha dána agus gacha 

deaghealadhan, .i. Tadhg mac Dáire mac Bruaideadha, le a 

mhaoidheamh é san imreasain do bhí eidir é féin 

agus mo sheanathair, .i. Lughaidh Ó Cléirigh. Óir 

ní raibhe i nÉirinn ina aimsir féin ná ó 

shoin, agus ní bhiaidh go bráth do réir 

cosmhalacht, 



---

p.130




sás dá fhagháil amach agus dá chosnamh dob fhearr iná é, agus mur nár mheas go rachfadh aige ara 

shuidhiughadh ná ar a sheasamh do léig thairis é. 

Agus an ní oile a-deir leabhar an Doctúra go raibhi 

gorta ar fud Éireann nó gur fhóir Eóghan 

iad le probhision agus le lón do-rinne d'oirchill ar an aimsir 

do bhí chuige, agus gur dhaorsat cách iad féin 

agus gur umhluighsat d'Eóghan mur gheall ar an bhfurtacht sin; 

má a-tá go raibhi a riachtanas sin san Mumhain nó 

go ttugsat umhla dhó, ní raibhi ar an ccuid oile 

d'Éirinn; agus dá dhearbhadh é ní 

thugadar umhla d'Eóghan. Agus fós ní faghthar a 

laoidh nó a litir do sheinleabhraibh Éireann go raibhe 

Éire níosa thortaighe agus níosa fhearr iná 

mur do bhí re linn Cuinn Chédchathaigh acht amháin 

Conaire nó Cormac. An nídh oile a-deir gur a bhfeill do 

mharbadh Eóghan Mór le Conn, as follas as stair Moighe 

Léna féin nach bhfuil acht brég ann sin, óir 

as amhlaidh innsios an uile áit ina bhfuil go glan, dhá 

chomhdhalta Cuinn do-chuaidh a tteachtoireacht uaidh do crochadh 

d'Eóghan, reacht agus neimh do g*h*lac*adh* 

Conn[3](javascript:footNote('G505000/note003.html')) as sin go nár fhan le mórchruinniughadh 

do dhéanamh acht amháin an líon tarla ina 

fharradh d'fhearaibh Connacht go ro ionnsoigh ar maidin mórshluagh 

Mogha Nuadhad go ro marbhadh Mogh Nuadhat ann iar ndíoláith-riughadh mórán don tsluagh dhó. Agus ní ar a 

leabaidh do marbhadh é mur a-deir leabhar an Doctúra. 

Agus a-tá Lughaidh ag teacht ris so mur a n-abair re Tadhg ag 

tabhairt freagra ar son bponc so:


> 1. Cosmhoil sin is mur deiri
>   
> nár chuir Conn fógra reimhe,
>   
> gan leithsgél agad acht sin,
>   
> san chath ré marbhadh Eóghoin.[4](javascript:footNote('G505000/note004.html'))
> * Nach maith an fógra catha
>   
> re a chur i cceann do fhlatha
>   
> longphort do ghabháil 'na ghar
>   
> is teachta Cuinn do chrochadh.
> + As amhlaidh fuairais sgéla[5](javascript:footNote('G505000/note005.html'))
>   
> Eóghan Mór ar Moigh Léna
>   
> nach raibhi i ccathais mur Chonn
>   
> do dhóigh a harmáil eachtronn.
> - [10] Geibhis ar maidin go moch,
>   
> a chodladh nír chodladh troch,
>   
> mur nach raibhi comhlíon céd
>   
> do bhí Conn ar a choiméd. &c.
> 






---

p.131


#### 80


Do-gheibhim 

san leabhar chéadna é ag labhairt ar Fhorbhais Droma 

Dámhghoire. Ag so mar a-deir:
  
 

‘Tarla fan am sin teirce feóla ar Chormac mac Airt rígh Éreann, agus é ar ccaithiomh cíosa na ccóigeadh tré líonmhuire lochta a theaghlaigh; agus do-rinne comharle rena 

fheadhmontach cionnas do-ghébhadh nídh re riar a 

mhuirir go ham a chíosa do thógbháil. As í 

comhuirle tug a fheadhmantach dhó, sluagh líonmhar do 

thionól agus triall don Mhuimhain do thabhach rudhrachais 

cíosa rígh Éireann; "óir ní 

díoltar leó", ar sé, "acht cíos 

aoin chóigidh libh-si, agus a-táid dá chóigeadh 

san Mhumhain, agus téid cíos cóigidh do rígh 

Éireann as gach cóigeadh díobh." Cinnis 

Cormac ar an ccomharle sin, agus cuiris teachta go Fiacha Mulleathain 

fá rígh ar an Muimhain an tan sin do thabhach 

cíosa an dá chóigeadh air. Freagrais Fiacha dona 

teachtoibh agus as eadh a-dubhairt nach díolfadh barr cíosa 

re Cormac nachar díoladh ris na ríoghaibh táinic 

roimhe. Mur ráinic an sgél sin Cormac cuiris 

cruinniughadh ar shluagh líonmhar agus triallas leo, agus ní 

dhearna coimhnaidhe go ráinic Druim Dámhghoire san Mhuimhain, 

áit dá ngoirthar Cnoc Luinge a-niodh. Agus suidhis a 

bhforbhais nó a bhfoslongphort ann, agus tig Fiacha Mulleathan 

rígh Mumhan don leith oile ucht re hucht do. As amhlaidh do 

bhí Cormac an tráth sin agus draoithe ó Albain 

ina fhochair ann sin agus iad ag imirt draoidheachta ar rígh 

Mumhan ionnas go rabhadar daoine agus airnéis a nguais 

d'easbhaidh uisge, ionnas gur bh'éigion do rígh Mumhan 

fios do chur a ndáil Mogha Ruith .i. draoi do bhí i 

cCiarraidhe Luachra; agus mur tháinig Mogha Ruith dob éigion 

do rígh Mumhan dhá thríocha céd Fear 

Moighe, dá ngoirthar Críoch Fhear Moidhe[6](javascript:footNote('G505000/note006.html')) agus Críoch Chundúnach, 

do thabhairt dó. Agus leis sin sgaoilis Mogh Ruith an glas 

do bhí ar an uisge agá chongbháil ó 

shluagh Rígh Mumhan maille re ga geinntlidhe do bhí 

aige do theilgion san aéer suas, agus an áit inar 

thoirling an ga do ling tobar fíoruisge as gur fóireadh 

fir Mhumhan ón éigion tarta ina rabhadar. Agus leis sin 

lingis Rígh Mumhan gona shluagh ar Chormac gona mhuintir gur 

ruagadar [11] as an Mumha[i]n iad gan cath do thabhairt nó 

creach do dhéanamh dóibh. Agus do bhadar ag 

tóireadhacht orra go hOsraighe gur bho héigion do 

Chormac cuir agus teannta do thabhairt uaidh re bráighde do 

chur ó Theamhraigh go Ráith Noei, ré ráidhtear 

Cnoc Rathfonn, go Fiacha Mulleathan a ngioll ré cúitiughadh 

do thabhairt ann gach dochar dá ndearna don Mhumhain san turas 

sin. Gonadh dá aisneis sin atá an rann:


> 1. 'Fiacha Mulleathan, maith an rígh,
>   
> a hiaith aidhbhle leath ro bhaoi,
>   
> tugadh géill a Teamhraigh tréin
>   
> go Rathfoinn réil go Ráith Naoi.'
> 

’




---

p.132


#### 81


A-táid 

trí hadhbhair as nach cóir meas fírinne do 

bheith ar an fhoisgél beg fábhoill sin. An cédadhbhar, 

nach raibhi rígh ar Éirinn riamh ria ccreidiomh dob 

egnaighe eólaighe iná Cormac agus dob fhearr ceart agus 

smacht iná é; agus do bhí ro-fhírénta 

ionnas gur thaisbéin Dia soillsi an chreidimh dhó as a 

fhírinne agus as a eólas do réir mur a-deir an 

Doctúir féin agus mórán do 

sheinleabhraibh Éireann. Uime sin as dochreidthe go ccuirfeadh 

roimhe ainchion nó cíos do chur a a bhráthair 

féin, Fiachra Mulleathan rígh Mumhan, nár chuir 

aoin rígh roimhe ar chomhairle feadhmantaigh nó duine 

eile ainbhfiosaigh. An dara hadhbhar, as iongantach liom go 

ccuirfeadh draoithe nó diabhaldánacht ar bioth dúile 

Dé ar a ccomhairle féin le hoibriughadh do dhénamh 

acht do thoil Dé féin. An treas adhbhar, dá 

mbeith Fiacha comhneartmhar agus a-deir an sgél-sa as iongnadh 

nach beanfadh an ríghe do Chormac nó roinn innte, 

amhail a-dubhairt Lughaidh Ó Cléirigh ag tagra re Tadhg 

mac Dáire ar an ccúis chéadhna:


> 1. Créd tug d'Fhiacha gan ríghe[7](javascript:footNote('G505000/note007.html'))
>   
> do bhuain de nó roinn tíre
>   
> dá mbeith Cormac a láimh leis
>   
> iar maidhm fair mur do mhaoidhis?
> * Brég do Mhogh Ruith do-fheadar
>   
> do chur san sgél sa ar Pheadar
>   
> go ndubhairt leis, ní rádh ceart,
>   
> 'méaraidh choidhche do dhraoidheacht'.
> + Sgél fuar ar a bhfionntar brég,
>   
> ní cóir a chreidiomh go hég,
>   
> 's gan congnamh aoinleabhair lais,
>   
> as mur sin a-tá t'fhoirbhais. [&c.]
> 




#### 82


Cuiridh síos gurab é sinnsior Síol Súiliobháin tug a 

aonshúil don draoi. Mur so aithrisios sin:
  
 

‘As a n-aimsir Dhiarmada mic Cearbhoill do bheith a bhflaithios Éireann 

táinic fili Alban[ach] dárbh ainm Labhán draoi a 

nÉirinn, agus do-chualaidh iomrádh ar eineach Eochaidh 

aonshúla sinnsior Síol Súiliobhán, agus 

triallas dá fhios don Mhumhain; agus mur ráinic 

Eochaidh [12] iarras a shúil air, agus do fhaomh Eochaidh sin 

dó. Agus tarla Ruadhán Lothra an tan sin a bhfarradh 

Eochaidh, agus an tan do-chualaidh an itche ainndlightheach iarras ar 

Dhia súil Labháin do dhol i cceann Eochaidh agus an 

feidhm do-níodh do Labhán do dhénomh dhó. 

Agus ann sin[8](javascript:footNote('G505000/note008.html')) tug Eochaidh a shúil do Labhán téid súil Labháin i cceann



---

p.133




Eochaidh gur lean de sin Súil Liabhán, .i. súil Labháin, de 

féin agus dá shíol ó shoin a leith.’


#### 83


As follas san 

leabhar dinnsheanchois agus i cCuairt Athairne, gibé do 

léighfeadh iad, gurab é Eochaidh mac Luchta do 

chlannaibh Deadhaidh do bhí 'na rígh Mhumhan tug a 

aonshúil do Athairne áilghiosach, draoi nó file 

do bhí ag Conchobhar mac Fachtna Fáthaigh rígh 

Uladh. Agus as uime do iarr í a ndíoghoil Ceirce 

Boirche rugsat éigis cóigidh Mhumhan ó 

Chonchobhar, .i. Feircheirtne, file Con Raoi mic Dáire. Agus 

do bhí cúig céd go leith agus corra bliadhain 

eidir aimsir Chonchobhair agus Con Raoi mic Dáire agus aimsir 

Dhiarmada mic Fhearghosa Ceirbheóil agá n-abair seision 

an sinnsior sa Shíol Súilliobhán do bheith a 

ccomhaimsir fris.


#### 84


A-deir gur le Diarmada mac Fearghosa 

Ceirbheóil dá ngoirthear Diarmoid mac Cearbhoill, do 

cuireadh Cath Cairnn Chonaill ar Ghuaire mac Colmáin. Agus as 

amhlaidh do bhí sin: do bhí énrígh dég 

ar Éirinn ó bhás Diarmada mic Cearbhoill gur 

ghabh Diarmaid Ruanaidh mac Aodha Sláine, lé ttugadh 

Cath Cairnn Chonaill, ríoghacht Éireann, amhail as 

follas san Leabhar Gabhála agus san Leabhar Iris agus a stair 

an chatha féin inn gach áit ina bhfuilid go glan, agus 

amhail a-deir file áiridhe san rann sa:


> 1. Diarmaid Ruanaidh ro-c*h*loth*ach*
>   
> ba hairdrígh ar Éirinn ollbháin,
>   
> 'na aimsir ós Connachtaibh
>   
> ba rígh Guaire mac Colmáin.
> 




#### 85


A-deir gur le 

linn Tuathail Mhaolghairbh do bhí a bhflaithios Éreann 

roimh Dhiarmaid mac Cearbhoill do ghabh Guaire Aidhne mac Colmáin 

ríoghacht Chonnacht a ndiaidh bháis Eóghain Bél. 

Ag so mur a-deir ag labhairt ar Cheallach mac Eóghain Bél 

agus ar Ghuaire (agus a-tá a fhios agom gurab é as 

ughdar dó leis sin sgél beg brégach dá 

ngoirthar 'Oidhidh Ceallaigh mhic Eóghain Bél'):
  
 

‘Do ghabh Guaire mac Colmáin ceannas Connacht a ndiaidh Eóghain 

Bél, agus tarla an tráth sin an mac fá sine ag 

Eóghan Bél 'na dhalta ag Ciarán ar tí a 

bheith 'na [13] mhanach. Ceallach fá hainm dó. Agus 

brégthar le cairdibh Eóghain a coimhthionól 

Chiaráin é re ceannas feadhna do dhéanomh orra 

féin a n-aghaidh Guaire. Gidheadh ar ttoidheacht amach tug 

Ciarán a mhallacht dó agus iarras ar Dhia bás 

foiréigneach dá bhreith. Ar mbeith iomorro sealad mur 

sin do Cheallach do thuig gurab olc do-rinne míréir 

Chiaráin do dhéanomh, agus téid d'fhios an 

naoimh Ciaráin, agus ciontoighis é féin 

dó agus gealais go n-anfadh ar a thoil ar 

feadh a rée. Tug Ciarán beannocht dhó. Gidheadh



---

p.134




a-dubhairt gurab bás foiréigneach do-bhéradh é. Fanois 

Ceallach san ccoimhthinól ó shin amach go ndearnadh a 

ccionn aimsire 'na dhiaigh sin easbog dhe. Agus ar mbheith 'na easbog 

san tír dhó, do bhí ag dénomh rannta agus 

carad do dhearbhráthair dob óige iná é 

féin a ndóigh go roichfeadh leis ríoghacht 

Connacht do bhuain amach. Agus ar na chlos sin do Ghuaire 

ollmhoighthar leis triúr do mhuintir Cheallaigh féin 

gur marbhadh leó é; gonadh mur sin do fíoradh an 

tuar do-rinne Ciarán dó, mur a thairngir gurab bás 

foiréigneach do-ghébhadh Ceallach.’


#### 86


Ní fhuilim ag cur 'na aghaidh nach mur sin do fuair Ceallach bás 

le daoinibh éigin oile, acht amháin nach raibhi cuid ag 

Guaire dhe, óir nír geineadh san saoghal é re 

linn Tuathail Mhaoilghairbh do bheith a bhfhlaithios Éireann, 

agá n-abrann seision gur re linn an Tuathail sin do 

básaigheadh é, ar an adhbhar, do réir an 

Leabhair Ghabhála, go raibhi dhá rígh dhég 

a bhflaithios Éireann diaidh a ndiaidh ó Thuathal 

Maolgharbh go Diarmaid Ruanaidh mac Aodha Sláine do ba rígh 

Éireann re linn Guaire; agus fós go raibhe ocht rígh 

ar Connacht ó Eóghan Bél fá hathair do 

Cheallach go Guaire Aidhne. Ag so bliadhna báis an tríar sin, .i. Tuathal, 

Diarmaid, agus Guaire, agus bliadhain bháis Eogha[i]n Bél, 

athair Cheallaigh:


> 
> Eóghan Bél do marbhadh i cCath Slighigh le Fearghas agus le Domhnall—[9](javascript:footNote('G505000/note009.html'))
>   
> 
> 
> Tuathal Maolgharbh do marbhadh an bhliaghain-si—538
>   
> 
> 
> Diarmoid mac Cearbhoill do marbadh an bhliadhain-si—558
>   
> 
> 
> Guaire Aidhne d'ég an bhliadhain-si—663.
> 
> 
> 





#### 87


Ag so mur 

a-deir Leabhar an Doctúra ag labhairt ar Fheidhlimidh mac 

Criomthoinn: 


> 
> ‘Tug an Feidhlimidh sin,' ar sé, 'meadharchuairt Leithe Chuinn agus 
> 
> Laighion, agus do íoc riu an cíos do dhlighiodar 
> 
> d'fhagháil ó ríoghraidh Chais*il* [14] agus an biatachas do bhí 
> 
> d'fhiachaibh orra-san do thabhairt dó-san dá chionn 
> 
> agus an éirghe amach do bhí aige orra amhail chuirios 
> 
> Beinén naomhtha mac Seisgnéin príomhfháidh 
> 
> Éireann síos a Leabhar na cCeart san duain darab tosach 
> 
> "Dlighiodh gach rígh ó rígh Caisil, &c.". 
> 
> Ag so imorro cíos agus tuarasdal na ríogh sin ó 
> 
> rígh Caisil agus a chuairt agus a aimsir biata orra-san dá 
> 
> chionn, .i. céd cloidheamh, céd cornn, céd each, 
> 
> agus céd brat uadha do rígh Cruachain, agus biathadh 
> 
> dhá ráithe ó rígh Cruachain do rígh 
> 
> Caisil agus a dhol leis goa Tír Conaill; fithche fail nó 
> 
> fáinne, fithche fithchioll agus each do rígh Ceinél 
> 
> cConaill, agus biathadh míosa ó rígh Ceinél 
> 
> cConaill dhó agus a dhol leis a tTír
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.135
> 
> 
> 
>  
> 
> Eóghain; caoga corn agus caoga cloidheamh do rígh Oiligh, agus biathadh 
> 
> míosa ó rígh Oiligh agus a dhol leis go Tulaigh 
> 
> Óg; tríocha cornn agus tríocha cloidheamh do 
> 
> fhlaith Tulach Óg, agus biathadh dhá thráth dég 
> 
> uaidh do rígh Mhumhan agus a dhol leis a nOirghialla; ocht 
> 
> lúireacha, dá fhithchit ionar, agus trí fithchit 
> 
> each do rígh Oirghiall, agus a bhiathadh mí i nEamhain 
> 
> agus a dhol re rígh Mumhain a nUlltoibh ar Clanna Rudhraighe; 
> 
> céd cornn, céd matal, céd cloidhimh, céd 
> 
> each, agus deich longa do rígh Uladh, agus biathadh dá 
> 
> mhíos ó Chlanna Rudhraighe dhó-san agus dol dá 
> 
> choimhideacht go Teamhraigh; tríocha lúireach, tríocha 
> 
> fail, céd each, agus tríocha fithchioll do rígh 
> 
> Teamhrach, agus biathadh míosa i tTeamhraigh do rígh 
> 
> Mhumhan, agus ceithre fine na Teamhrach do dhol leis go hÁth 
> 
> Cliath; deich mná agus deich longa agus deich n-eich do rígh 
> 
> Átha Cliath, agus biathadh míosa ó rígh 
> 
> Átha Cliath dhó, agus a dhol leis a Laighnibh; tríocha 
> 
> bó, tríocha long, tríocha each, agus tríocha 
> 
> cumhal nó cailín do rígh Laighean, agus biathadh 
> 
> dá mhíosa a Laighnibh, .i. mí a n-uachtar 
> 
> Laighion agus mí a n-íochtar Laighion; tríocha 
> 
> each agus tríocha lúireach agus tríocha 
> 
> cloidhimh do fhlaith íochtar Laighion ó rígh 
> 
> Caisil. Meas, a léightheóir, nach meisi as ughdar ris 
> 
> an nídh si acht an naomh Binén a Leabhar na cCeart’.[10](javascript:footNote('G505000/note010.html'))
> 
> 
> 





#### 88


Measoim féin nach é, 

agus nach é Páttraig, ná Beinén, ná 

seanchaidh ar bioth dár chóir meas seanchaidh do 

thabhairt dhó, do chum é, agus gibé sruthaire ar 

lorg ealadhan nó dothuata do chum é ar tús agus 

do chuir i seilbh Beinéin é, ionnas go madh móide 

do creidfidhe gach nídh dár chuir ina dhuain bhréige 

uaidh, agus do ba mór an mímheas do dhuine naomhtha nó 

riaghalta a leithéid do nídh écceart éccosmhail 

do chur [15] 'na leith iná gan a chur; agus más Leabhar 

na cCeart ghoiris an Doctúir don leabhar ina bhfua[i]r é, 

as dísle Leabhar na nÉcceart do ghairm de iná 

Leabhar na cCeart. Agus dá dhearbhadh é, faicim cia hé 

an rígh do bhí i cCaisil riamh ria bPáttraig nó 

iar bPáttraig tug an mheadharchuairt a-deir le neart nó 

lér díoladh an connmheadh nó an chóisridheacht 

a-deir, nó tug uaidh gach tuarasdal dá luaidhionn 

d'uaislibh Éireann, nó[11](javascript:footNote('G505000/note011.html')) do umhlaigh 

d'aonrígh dá raibhi i cCaisill riamh, acht amháin 

Brian Bóromha an dá bhliadhain dég áirmhighthar 

dó. Agus dá ndéantaoi gérchonntas leis 

nár umhlaighadar Uí Néill an Tuaisgirt, .i. 

Ceinél cConaill agus Eóghain, leath na haimsire sin 

féin dó, agus ní scríobhthar ar Bhrian 

féin go ttug a shamhail súd do chuairt timchill 

Éireann, dá dhearbhadh nach raibhe an ceart úd 

ag rígh Mhumhan nó Caisil ar Éirinn. Agus fós 

go háiridhe má do thionnsgoin Feidhlimidh mac 

Criomthoinn meadharchuairt na hÉireann do thabhairt, as goirid 

táinig tar tóroinn na Mumhan fá leithimiol na 

Midhe agus go Cluain Mhic Nóis gur creachadh cuid don Mhidhe 

agus Cluain Mhic Nóis leis, agus go ro eascaoin Cédadhach 

Comhorba Ciaráin é am chrodh



---

p.136




a chille go ro iarr ar Dhia gan neart Feidhlim[idh] do dhol ó Chluain soir go 

bráth. Agus do fhill Feidhlim[idh] tar a ais don Mhumhain, 

agus nír bho dhuine deaghshlán nó cianshaoghlach 

ó shin amach é go bhfuair bás amhail léighthar 

san Leabhar Oiris mur a-dubhairt ughdar áiridhe:


> 1. Do gheall Cédadhach nach biadh
>   
> neart Fhéilim ó Chluain a-niar,
>   
> nach maith an fhiadhnoisi so
>   
> le duain Giolla Mo-Dhudo.
> 




#### 89


Ag so mur a-deir a cCath Cluana Tarbh ag labhairt ar Mhaoilsheachlainn: 


> 
> ‘Féach, a léightheóir, bíodh gurab ar shluagh Bhriain do 
> 
> bhí Maolsheachloinn agus Fir Mhidhe ag teacht go láthair 
> 
> an chatha, máseadh do bhí do cheilg eidir é féin 
> 
> agus Lochlonnaigh nach ttáinig san ordughadh i measg sluaigh 
> 
> Bhriain acht as eadh do-rinne é féin agus a shluagh 
> 
> d'fhanmhoin do leataoibh an chatha amhail ro [16] ordaighsat 
> 
> Lochlannaigh dó.’
> 
> 
> 




#### 90


As mó 

as inchreidthe na leabhair oiris agus annála do scríobhadh 

leis an aois ealadhna diaidh a ndiaidh agus do bhí a 

n-orlamhos agus a ccoimhéd ag an eaglais ionnas nach 

ccuirfidhe brég ionnta iná stair Chatha Cluana Tarbh ó 

aonughdar amháin dá fheabhas gan breathnughadh nó 

breathamhnas an aois ealadhna nó na seanchaidh go coitchionn 

do bheith air; óir as amhlaidh a-deir an Leabhar Gabhála 

agus na leabhair airis gurab é Maolsheachloinn gona mhuintir 

do chothaigh an cath tar éis marbhtha Briain agus Murchaidh 

agus uaisleadh Dál cCais d'urmhór gur bhrissiot ar 

Lochlannaibh agus ar Laighnibh go raibhe marbhadh agus mudhughadh aca 

orra ó Chluain Tarbh go hÁth Cliath. Measoim fós 

nach raibhi cairdeas nó caradradh nó síothcháin 

eidir Mhaoilsheachloinn agus Lochlonnaibh acht uiread le Brian, 

amhail as follas is na cathaibh do chuir orra. As cosmhail fós 

mua bheith fonn air cuidiughadh le Brian agus leis an ríoghacht, 

nach rachadh ann acht uiread le Ceinél cConaill nó 

Eóghain.










