

#Betha Colmáin maic Lúacháin


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


Betha Colmáin maic Lúacháin
===========================


Author: [unknown]
-----------------


### File Description

ed. Kuno MeyerElectronic edition compiled by Ruth MurphyProof corrections by Hilary Lavelle

Funded by University College, Cork and  
The Higher Education Authority via the LDT Project 1. First draft, revised and corrected.Extent of text: 
33,500 words#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of the Department of History at University College, Cork  
College Road, Cork, Ireland — http://www.ucc.ie/celt

 (2008) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G201036Availability [RESTRICTED] 
Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.


#### Sources


**Manuscript Source**2. Rennes, Bibliothèque Municipale, Ms 598.
**Editions/translations and secondary literature**2. Life of Colman of Lynn = Betha Colmain Lainne, translated by Kuno Meyer; edited by Leo Daly. (Dublin 1999).
3. Donnchadh Ó Corráin: Ad Betha Colmáin maic Lúacháin, 50.5350. Peritia 10 (1996).
**The edition used in the digital edition**2. Betha Colmáin maic Lúacháin: The Life of Colman Son of Luachan; edited from a manuscript in the Library of Rennes, with translation, introduction, notes and indices.. Kuno Meyer (ed), First edition [xvii+ 142 pp] Hodges, Figgis/Williams & NorgateDublin/London (1911) . Todd Lecture Series. , No. 17

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


The present text represents pages 2–106 of the volume.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been checked and proof-read twice.


##### Normalization


The electronic text represents the edited text. In Meyer's edition, the acute accent and macron are used to mark long vowels. Both are retained here. The editor's corrections are marked corr sic resp="KM", with the erroneous form retained in the 'sic' attribute. Expansions are marked ex. Names are capitalized in line with CELT practice. A selection of notes has been included, comprising of textual additions, glosses and Meyer's observations.


##### Quotation


Direct speech is marked q.


##### Hyphenation


Hyphenation was introduced. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, this break is marked after completion of the hyphenated word.


##### Segmentation


div0=the whole text; page-breaks are marked pb n="".


##### Interpretation


Names are not tagged, nor are terms for cultural and social roles.


### Profile Description


#### Use of language


##### Language: [GA] Text is in Irish.


##### Language: [EN] Some words in the notes are in English.


##### Language: [LA] Some words are in Latin.


### Revision History


* (2008-02-27) Beatrix Färber (ed.)

* File parsed; checks resolved, header completed; SGML and HTML files created.
* (2008-02-19) Ruth Murphy (ed.)

* File proofed (2); more structural and content markup applied; more details added to header.
* (2008-01-18) Beatrix Färber (ed.)

* Header created.
* (2006-06-30) Hilary Lavelle (ed.)

* File proof-read (1) and basic markup applied.
* (2006) Data capture company (Text capture)

* File captured by scanning.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G201036


### Betha Colmáin maic Lúacháin: Author: [unknown]




---

p.2


¶1] 
  
1] Uiriliter agite & confortetur cor uestrum omnes qui speratis
in Domino. An spirat nóem, in spirat as úasle cach spirat, in spirat
ro in*s*orch*aig* in eclais cechtardae petarlæici & núfiadnasi ó rath
ecnæ & fátsine, issé an spirat-sein is augtar na herlabra-sa tria gin an
  
5] 
rígfátha D*auí*d m*ai*c Iasse, dicens: ‘Uiriliter agite’ & c*et*. Issé an
D*auí*d sin dorigne .iii. l. salm do molad Dé, ar ronordnest*ar* Día co
mba rí & co mba fáith, ut dicitur: ‘Unxit Samuel Dauid in regem &
profetam’ & c*et*., & an salm ana fuil an fersa-sin .i. ‘uiriliter agite;’ is
é an dechmad salm .xx. a lebar na salm hé & issé is tosach dó: ‘In te
  
10] 
Domine speraui’ & a persoin an popuil do labair sé andsin & atá an
fersa-sin arna rád ó trí húgdaraib. An c*ét*-augdar díb .i. Maóisi mac
Amræ, oir adubairt Maoisi hí ac guidi clainde Israél ind-*agaid*
Madíán & Amaléch .i. na cinedach dobí i n-agaid claindi Israél.
Andara haugdar .i. Iesus filius Nun, oir adubairt Iesus mac Nún an
  
15] 
fersa cétna .i. ‘uiriliter agite’ ac tús*echt* an popuil Israéldæ do
chéimniugud srotha Iordanis dochum chathaigthi i n-agaid na cinedach 
darab comainm Cananei. An tres úgdar .i. D*auí*d rí, oir adubairt
D*auí*d hí .i. ‘uiriliter agite’ & c*et*.,
 i. ac guidi a muindtiri im chalma
do dénam i n-agaid na Felistinech, & is imchubaid a rád co spirat,
  
20] 
amail adubairt Día féin rena næmaib cathugad do dénum i n-agaid
na *n*drochspirat, & ata an rád-sin comchoitchenn dona feraib & dona
mnáib, oir atát morán dona dæinib sanntaiges cathugud do dénum &
ríasíu thindscnait a cath*ugud* tuitit and. Ocus atát drong ele tindscnas 
cathugud & ríasíu críchnaigit hé tréicit a cathugud. & atá drong
  
25] 
ele doní cathugud neimgér can arm & is ar an adbar-sin adubairt an
salm ‘uiriliter.’




---

p.4


¶2] Sochaidi tra do nóemaib & do fírénaib hi petarlaic & hi núfiadnaisi rocathaigsit co ferdæ & co sonairt ar Día, amail rocathaig co
ferda & co sonairt an senóir úassal diatá líth & forathmet ind-ecmaing
na ree-sea, id est, Colmanus filius Luachaini. Is ann im*murgu* celebrait 
  
5] 
na Cristaidi líth & forathmet indí Colmáin m*aic* Lúacháin in
cindecim ca*lne* *iúil* arói laith*i* míss gréne, isin laithi-sea indníu araói
lathe sechtmaine isin blíadain frecnairc-si. Cal*and* iúil di*diu* .i. in
adhaig íar fé*i*l cross & is de isberar ‘an dos óir úas crích*aib*’ & ‘an
grían án úas túath*aib*’ isin Félire. Nó comad aidchi samna .i. Crónán
  
10] 
& comad hé an mac ele Lúacháin an Crónán hísin. Atát im*murgu*
a taisi hi fos colléic isna talmandaib co n-onóir & co{MS folio 75 b 1}
n-ermitin & cid mór indíu a hanóir, bid móo illó bráthæ, intan doaitnebatt 
amail gréin in-neim i n-óentaid naom & nóemóg an domain, i
n-óentaid úasalath*ar* & fátha, i n-óentaid apstal & *martíri*, i n-óentaid
  
15] 
déacht*a* & dænachta m*ai*c Dé, is óent*u* is úaislem cech n-óentaid .i.
i n-óentaid na næmtrínóiti úasle ulechumachtaig*e* .i. Ath*air* & M*a*c
& Spirat Nóem. Ailmitt trócaire na trínóiti ule & rl.


¶3] Indist*ir* andso ní dia genel*aig* collaidi & dia fertaib & dia
mírbuilib ó rogéner co ndech*aid* dochum neime.



  
20] Colmán di*diu* m. Lúacháin m. Ledæ m. Maine m. Fergusæ m.
Conaill Cremt*hainn*i m. Néill Nóigíallaig m. Echdach Mugmedóin m.
Muredaig Tirig m. Fíach*ach* S*robthine* m. Cairpri Lifechair m. Cormaic
Ulfatai m. Airt Óenfir m. Cuind Chétchathaig & genelach coitchenn
claindi Cuind Cétc*h*athaig ó sin amach co hÁdam.


¶4] 
  
25] Sic geneloia uera, id est, Colmán m. Lúacháin m. Leda m.
Maine m. D*í*armata Deirg m. Colmáin Móir Mide .i. na ríg &
mac sin Díarmata m. Cerbaill m. Conaill C*hremthainne* m. Né*i*ll
Nóigiallaig & is é so óenérlam rogein do chlaind Colmáin ó sin ille,
amail is follus sin ó epscop Etchén post ina láid & *dlighidh*-som



---

p.6




scre*pul* caithrig do chlaind Colmáin & ech cach rig, in secht blía*dain*
sin uli.


Colmán di*diu* colomu máinech ic fularng na firm*en*ti, amail
isbert Colum Cille ic fulaing tedmand isin sægal amail Iób irisech.
  
5] 
Nó da*no* is imord feda fil and .i. Colmán quasi comlán, ar ní fil
erb*er*n {MS folio 75 b 2}de nach math*us*a ann-som eter corp & anmain.
Nó da*no* Colmanus quasi columna manus .i. uirtutum, nó manus ad
columnia, id est uirtus demicans contra columnia, id est, oprobria
scelerum.


¶5] 
  
10] ISsé im*murgu* slonnad a máthar, id est, Lasaair ingen Cáich
Rolach m. Brócán m. Dainil m. Dáire m. Guill (diatát Hí G*uill* Corca
Raidhi) m. Coluim m. Elella m. Baain m. Raidi (diatát Corco Raide)
m. Dathí m. Fíachrach m. Maine m. *Briain* m. Echdach Mugmedóin.


¶6] Lasar di*diu*, ideo autem Lasar dicibatur .i. ar lasamna a henig,
  
15] 
nó ar na lasra nóema rogénet*ar* úade, uel propter pulcritudinem faciei
suæ, uel propter placitum imponentis ambo nominati sunt, nó ar áille
a haigt*h*i, nó do ré*i*r tole *Día* féin.


¶7] Epscop Etchén da*no*, issé dorigne curu a máthar fria athair
iccon croiss ó T*h*ig Lommáin síar & is andsin dodechaid rath fátsine
  
20] 
for epscop Etchén, co n-epert an rann-sa ic taircetul indí Colmáin:


> 1. Genfid úa*i*t-siu, a Lasair lán,
>   
> mac dia tibrat læich lúathcháin,
>   
> tuir claindi Colmán cen chrád
>   
> Colmán Laindi mac Lúacháin.
> 




¶8] Báttar da*no* trí bráthir ic Lúachán .i. Anfosaid mac Leda .i.
anfisid na día*d*achtæ hé, nó is ar a utmaille, & Lechit mac Leda .i.
  
25] 
amail lic im gaindi a chet nó a thol, nó is cét cach tosach, ut dicitur



---

p.8




cétfer; Lec*h*et di*diu* .i. les tosach, ar issé ba sinem díb; & Cumæine
mac Leda.i. com-máinib aici *no*bith dogrés.


Gabsatt da*no* ferann fo leth {MS folio 76 a 1}co firindech na fir-sin.
Gabais cetus Anfosaid Clúain Gamnæ & is úaid rogénetar Húi
  
5] 
Mænachán & Húi Móelumæ .i. luchtt Chlúana sin íat immalle,
acht is la Húi Mæachán in chell cenae & leth na clúanæ leis.
Gab*ais* da*no* Lec*h*et Ráth Lechet hi Cnámrus. Gab*ais* Cumáine
di*diu* senráith Chúannæ .i. Ráith Chúanna Mór im*murgu* la *Cúanna*
féin rocumdaig*ed* hí sin. Gabais Lúachán Less an Daire hi *cind*
  
10] 
Átha *Daire* & *arrubairt* bith in dú-sin & a sétig immalle friss,
& rotuisim-sein secht n-ingena do-sum .i. Brogel & Buidne*ch* &
Mongdub & Lúache & Lúachet & Lessar & Trede .i. a sindser hísein.
Rotusmid da*no* .iiii. m*ai*c dó, id est, Crónán & Ernáin & Midna .i.
medicina doctus est, ar ba *liaigh* cuirp & anma hé. Robatsed tra in
  
15] 
cland-sin ó sacartaib crábdechaib .i. sacairt ule iat na m*ai*c-sin, uel
quasi medius in ordine nascendi inter filios alios. & dorada fa láim
epscoip hi ciund mís & ruct*h*a hi *ciund* secht mblía*dna* co
hanmc*h*airdib & rolégsat *hi* salma & a n-imna & an-ord n-ecalsa
ule léou. Rocoiméta tra co trebar & co genmnaid ó sin immach co
  
20] 
cend cethri mblía*dna* déc cen nach n-ellned cuirp *ná* anma &
roaidbairset féin i n-ógiu don Chomdid ó sein imach.


¶9] Dochúadar tra íarsin fo hÉrind hi tírib cíanaib & rogabsatt
cellae & reclésæ indtib. Gabaiss cetus Crónán & Ernáin óenreclés hi
Sléib Bladma hó Rus Findglaisiu síar & ní corbat coin ní dó *nó* eóin
  
25] 
ní indti & celd ibrach álaind hí. Gab*ais* im*murgu* Midna hi Ráith Móir
Maigi Desc*ir*t hi *Cíarraigi* Lúachræ. Gab*ais* im*murgu* Treide & Brogel
& Buidnech hi Cill Clúana Gamna. Trede im*murgu* .i. óna trednaib
menci asberar dí. Brogel di*diu* .i. bréo taitnemach nó brú geal aici.
Buidnech di*diu* .i. búaid enich fuirri, nó báid la cach nech hí, nó arna
  
30] 
buidhnib imdæ trosscit aici asbert*h*i dí an t-ainm-sea. Gab*ais* di*diu*


---

p.10




Mongdub i cCráeb Ullann .i. dub a folt, nó dubach hí cen mangad
gáire, acht a menma a nDía dogrés. Lúache im*murgu* & Lúachet hi
Cill Lúache hi crích Læichsi. Lúache di*diu* .i. solus hí, ar dicitur
lóch .i. solus & loch dorcha. Lúachet .i. sét solus na fírindi. Lesar
  
5] 
im*murgu* .i. ar is les cuirp & anmmæ, nó leges, & hitá cell ale dí i
nDelbna Ethræ imMidhi féin .i. Lessar im*murgu* hi cill i c*r*ích *Húa*
Ceindsealaig. Lochet di*diu* .i. la bl*o*edmadmand crand .i. bid dorcha
in c*h*onair la blædaig na crann ic maidm.


¶10] Ó doralæ im*murgu* Colmán mac Lúachán i mbroinn a máthar,
  
10] 
ní rabæ cess ná galar ná guin ná tregat ná tortromad ná amnerti
fuirri frisin ré-sin amail is bés do mnáib torchaib. Primum miraculum
.i. a brith cen guin, cen tregaitt, cen idain. Ind aidchi im*murgu*
rucad Colmán mac Lúacháin i tír Colmán {MS folio 76 b 1}ó T*h*igh Lomán
fot*h*úaid, dorúacht epscop Etchén in aidchi-sin co Tech Lomáin.
  
15] 
Rosfuc *immurgu* Lommán íarnabárach dochum batsti co hepscop
Etc*h*én & robatsed hi Tír na Copán .i. copán usci tucad tar cend an
m*ai*c & tucad Tír inna Copán do epscop Etchén illóg a batsi & tucad
Tír Colmáin do Cholmán mac Lúacháin ar a brith ann. Rofastad da*no*
epscop Etc*h*én in aidchi-sin hi Tig Lommáin & ó tháinicc íarmérgi &
  
20] 
ó atrachtatar na cléirig dí .i. Lommán & epscop Etchén, rochúaladar
na ceóla adamra imda immon cill ca*cha* lethe & ní clos accu reme ní
bad amra na*ch* bad binniu, id est, angil nime ic faóilti fri Colmán mac
Lúacháin, amail dorónsat angil neme ceólu imsa adamra immon
mBethil ce*cha* lethe aidchi gene Críst. Dotét tra fochétóir rath fátsine
  
25] 
for epscop Etchén, co n-epairt in láid-so sís:


¶11] 
> 1. Amra gein gignit*her*,
>   
> Colmán cáidh cumachtach,
>   
> comairci clann Néill;
>   
> bid *nía* nertaib nóemc*h*lérech,
>   
> 
>   
> 30] bid caindel ard adanta,
>   
> bet ríglaig dia réir.
> 
> 
> ---
> 
> p.12
> 
> * Bid crábdech, bid cæinsuárech,
>   
> bid cendais, bid conderclech,
>   
> bid credal cáid cáid,
>   
> bid lía lógmar lainderda,
>   
> 
>   
> 5] lán do grád na trínóiti
>   
> et*er* feóil is cnáim.
> + Bid úasal, bid inísel,
>   
> bid coicc[1](javascript:footNote('G201036/note001.html')) indraic ilmartra,
>   
> bid mór as cach mud,
>   
> 
>   
> 10] bid claideb tromm tendtidi,
>   
> bid scíath díten díthogla
>   
> fri díabul ndær ndub.
> - Nocha bía cair collaidhi
>   
> d'ocht n-airc*h*ib na nduála*ch*
>   
> 
>   
> 15] {MS folio 76 b 2}hi tegdais a c*h*uirp:
>   
> bid hé in t-ennac ænmenmnach
>   
> et*er* corp is nóemanmain
>   
> cen nach n-adbar n-uilc.
> * Bid maith la cach cotaigi
>   
> 
>   
> 20] Colmán ar a c*h*rábdigi,
>   
> bid sái hi fáthaib fis;
>   
> malartbaid na mórrígu,
>   
> millfid túatha is tigernu
>   
> dia ndernat olc fris.
> + 25] Dobéra cách manchaine
>   
> a chlain*n*e is a chomperta
>   
> do ré*i*r *dligid* dó:
>   
> is lem légbas lebránu
>   
> cacha screptra scélmóire
>   
> 
>   
> 30] re táeb saltrach so.
> 
> 
> ---
> 
> p.14
> 
> - Géb*aid* so secht prímrelgi[2](javascript:footNote('G201036/note002.html'))
>   
> fo ríaglaib dia Rómánchaib
>   
> co ná fagbat péin:
>   
> cethracha ar cét comlána
>   
> 
>   
> 5] ar secht *m*blíadnaib búanad*b*lib
>   
> bid a remes ríglæchda,
>   
> ní ba sægal snéid.
> * Ticfa féin[3](javascript:footNote('G201036/note003.html')) ar prímFíada
>   
> hi richt lobair láuderóil
>   
> 
>   
> 10] dia thoroma sein:
>   
> ni geinfe asa hathilti
>   
> etir orbaib Elginsi,
>   
> ní béra brú banscáile
>   
> nech bus amra gein. Amra gein.
> 




¶12] 
  
15] Ba móte tra grád & serc an meic la muintir a máthar & a athar
an taircetul-so dorigne in t-epscop úasal dó. Roailed íarum an mac
co crábdhech & co inísel & nocluintis sailm & clascetul & guth cluicc
ca*cha* tráth*a* & cocetal aifrind cach domnaig cach airm i mbíd-som, co
ticdis na dáine dia íarfaigid; ‘cúich in senadh tána*i*c sund iróir?’
  
20] {MS folio 77 a 1}
Ó notégtis im*murgu* isin tech i mbíd-som, andar léo batir
lube boladmaræ nóscæiltea isin tech ule & ní bíth ní and acht ésim & a
choimétaidi fodesin. Ocus órba slána tra .iii. blíadna de-sim, gabais
inad fo leth, id est, Cell Bec ó Lis in Daire sairtúaid .i. a c*h*ellsom 
a céin roba bec hé, conid aire isberar Cell Becc fria & dognít*h*ea



---

p.16




fertæ imdæ & mírbaile fair-som indti & ní théged et*ir* hi comatreib
ná*ch* hi cumascc doeine n-imdæ *ná* dæscarslúaig *ná* mac mallachta
archeanæ.


¶13] Feachtas d*ano* dochúaid Colmán la táin mbó conicci an mBrosn*aig*
  
5] 
ó C*h*ill Bicc síartuáid & ótconnairc scáth an duine isin us*ci*
dochúaid som sís ind & is amlaid tarfás dó hé amail chéo solusta &
táncatar chuici-s*o*m anmanna amlabræ in us*ci*, co fersat .iii. graifne
ina fiadnaisi ic faoilti fris, amail bid ed asbertais; ‘Mochen duit, a
C*h*olmán, a t*h*igerna ind usci-sa & in tíre, is duit fogénam-ne co
  
10] 
bráth’. Robói tra Colmán fo usci laa & adaig & táinic tirim as amail
robói Pól apstal fo usci. Robátar da*no* na tustidi in eret-sin oc túr
an m*ai*c & bátar torsig co fríth ina chodlud isin usci. Ó rosíacht tra
in máthair chuici cíis cóe foeilti ina fiadnaisi & isbert so:


¶14] 
> 1. Mo m*a*c, inmain hé
>   
> ind inbaid atcíu,
>   
> 
>   
> 15] mo ré-sea ar do ré,
>   
> dar th'ési ní bíu.
> * Rop tosci m'éc féin
>   
> oldás héc mo læig,
>   
> rombía cert is cáin
>   
> triana nert in næim.
> + Bendacht Dé ar in sruth
>   
> nár brethnaig do bás,
>   
> rotlá sill*iud* súas
>   
> dot innium, dot fás.
> - 20] Nírlég Día tonn báis
>   
> dar do bél it broind,
>   
> atlochar dom Ríg,
>   
> rotgab Críst fo choim.
> * {MS folio 77 a 2}An m*a*c *báid* robói
>   
> nói mísaib im áin
>   
> roasl*aig* mór n-úar
>   
> isin mBrosn*aig* báin.[4](javascript:footNote('G201036/note004.html'))
> + Rotarrgired[5](javascript:footNote('G201036/note005.html')) duit
>   
> bat cobair do c*h*ách
>   
> 
>   
> 25] co mbía túath na*ch* tré*i*th
>   
> fot scéith ar do scáth.
> - An lind for thuil tú
>   
> se*ch* ca*ch* lind bid lat,
>   
> tæt lemm athaig *biuc*
>   
> m'athair is mo mac. Mo mac.
> 






---

p.18


Táinic iarum Colmán asin usci innís dochum a t*h*ustide & gabais
co Cild Bicc iar sodain. Romórad ainm Dé & Colmáin triit-sin.


¶15] Araile scél forath*mentar* sund. Gabais di*diu* bronngalar tra
athair a máthar Colmáin .i. Cáoch Rolach & asbert fria ingin:
  
5] 
‘Tabair in mac chucum .i. Colmán & tabair a lám for mo broind.’
Tucad amlaid-sim & ba slán fochétóir. & romórad ainm Dé & Colmáin
triasin firt-sein.


¶16] Arale da*no* scél forath*mentar* sund .i. asbert Cæch Rolach fria
ingin; ‘Tabair an mac chucum .i. Colmán, co tarta a hanáil fom rosc,
  
10] 
ar ní léir dam ní.’ Tucad chuici an mac .i. Colmán & tuc a anál fo
rosc & ba slán focétóir & romórad ainm Dé & Colmáin triasin firt-sin.


¶17] Araile scél da*no* forath*mentar* sund .i. Mongdub ingen Lúacháin
gab*ais* a Cræib Ullan & ba hí ba coicc indti ic Colmán & noticed cach
domnaig coLaind do étsecht fri hoifrinn & celebrad a bráthar. & noticed
  
15] 
cach laói co leth conaire innúas do dénum a léginn & notéced Colmán
súas corecgi séin do dénum accechta dí & rocumsat adrad and, conid
de asbert Adrad ingene Lúacháin i Cræbiuch Laindi fris sén.


¶18] Rucad im*murgu* íarsin hi cind secht *m*blía*dna* co ha*n*mcharait crábdig, id est, co hepscop Etchén & ro {MS folio 77 b 1}lég na salma &
  
20] 
na himnu & in ord n-ecalsa ule ace. Tictis tra angil co menic do
acallaim Colmáin coricci in riglés i mbíd. & roa*i*rig a oitti rath mór
fair-som sech na daltu*da* archena. & rogab format na daltada ale
fris-sium, & roa*i*rig a oitti ésiden & isbert an t-oitti fris-sium; ‘A
meic maith, imt*h*ig eólus ale do dénum do légind fechtsa & ber
  
25] 
bennacht.’ Lauid iarum Colmán dochum Mochuta co Rathen do
dénam a léginn lais.


¶19] Araile scél forath*mentar* sund .i. roedprad do Cholmán mac
Lúacháin in reclés ar cúl na *hIbr*aigh*e* ar son na hibr*aig*e féin rucad
úad tria fornert .i. ótá in ibraig conici in croiss & in srait fil frisin
  
30] 
crois indnís & Erechtach .i. erchindech Lainne & Úa hÁengusa
erchinnech Cilli Uird icca críchad & sech*t* traigid fichet inti do
muindtir Lainne i n-erc*h*omair in meic ecalsa norachad dia oilithre
conicci sárugud do Mochuta & do Cholmán & do nóesaib na himirci .i.



---

p.20




mórfesar ar secht fichtib ar secht cétaib. Mina comailter amlaid sin;
Úa Ferchair & Úa Aedacáin & Úa Dercáin & na céle Dé uile ina
ráthaiges-sin co bráth & muindter Liss Móir uile. Mochuta cecinit
.i. ar a láim do gabáil do Blathmac ó Rathen:


> 1. 5] Cethri fichit sé fir déc
>   
> lín clainne Blathmeic, ní brécc,
>   
> ocus cóic cétt déc fa dó
>   
> romarb Mochuta i n-áenló.
> * Rolá in doman bac ar bac
>   
> dá mac déc fil ic Blathmac,
>   
> dá mac d*e***a***c* la cach mac,
>   
> is annsu a rím fria rathmac.
> + Rolá athir*r*uch athbac
>   
> d'éc meic cach húi do Blathmac,
>   
> 
>   
> 10] is túalaing in Rí dusrat
>   
> *ó Blathmac ná rab tathmet*[6](javascript:footNote('G201036/note006.html')).
> 




¶20] Ó táinicc im*murgu* dó-som co hæs secht *m*blíad*na* déc, luid
dochum Mochuta Lis Móir hi crích Muman for deoradecht asa athardæ
féin. Nech tra ar timchill ca*ch* aidchi nóroinned do clamrad
Mochuta & ba gnáth drong díb co fodord & fo brón raindi. Dogní
  
15] 
Colmán da*no* rainn aidchi dóib amail cách. Ba sáthig da*no* íat uile &
batar buidhig cen fodord ind aidchi-sin. Íarfaigit íarum íarnabárach in
chlamrad do Mochutæ ‘Maith ale, cía roroind ar proind dúnn irráir?’
‘Colmán mac Lúacháin,’ ar an clérech. ‘Dénad ca*ch* aidchi dún
raind an Colmán cétna,’ ar íat-som. ‘Ar ní fríth sinne uile commbuidech 
  
20] 
ríam cosiráir.’ ‘Maith aile, a Cholmáin,’ ar Mochuta, ‘déna
sút!’ ‘Ac,’ ar Colmán. ‘Atágar antí na*ch* ba buidech do gait neime
form.’ ‘Geibim-si form,’ ar Mochutæ, ‘nem duit féin aire & dot
manchaib sund co bráth & corab hí a n-elit*h*re Less Mor & an dán
cétna dóib sund. & ní bía sonus far in raind, mani tairct*her* dóib-som



---

p.22




hí nó mane léict*her*.’ Naiscid Colmán for Mochuta sin uile dó &
nighid a láma íarum & dogní rainn dóib. & *inde* dicitur Colmán
Lámglan de-s*i*m ó sin himach. Roindid tra Colmán dóib co cend
secht mblía*dna* & légaid an script*úr* cechtarda ann in n-eret-soin.


¶21] 
  
5] {Ms folio 78 a 1}Fecht and da*no* gebid treblait mór Colmán mac
Lúacháin fri .xxx. laithe & bat*ar* brónaig de sein an manaig & tictis
dia thoroma cach laithe cosin Ibraig Colmáin meic Lúacháin .i. reclés
Colmán hi Lis Mór hésein & luid Mochuta féin leo araile lathe ann
dia fis & is a forbæ .xxx. laithe ésein & ba slán ésim íarnabárach
  
10] 
fochétóir, conid and asbert Mochutta na rundæ:


¶22] 
> 1. Colmán Lámglan,
>   
> lór a gile,
>   
> lám fri caire[7](javascript:footNote('G201036/note007.html')),
>   
> grád Dé neime.
> * Serc na manach,
>   
> mían don chlamraid,
>   
> cen *n*ach n-erbaid
>   
> ina anmain.
> + 15] Anim lommnán
>   
> d'fis is d'ecna,
>   
> cend cen ocla,
>   
> tend dom frecra.
> - Bánchoic balla
>   
> mo bíd blasta,
>   
> fer fíal fosta,
>   
> grúad glan gasta.
> * Lám an Choimded
>   
> úastu atchim,
>   
> 
>   
> 20] leis mo laindia[8](javascript:footNote('G201036/note008.html'))
>   
> chess chinn[9](javascript:footNote('G201036/note009.html')).
> + Comrainn coitchenn
>   
> fiad na huile
>   
> ar grád nime
>   
> dán an duine[10](javascript:footNote('G201036/note010.html')).
> - Dia deóin trécis
>   
> soidnge ar dodaing,
>   
> ris ní scaraim
>   
> céin béo i ccoluinn. C.
> 




¶23] 
  
25] Térnaid íarum Colmán mac Lúacháin & línaid rath hé ó mullach
co lár. O rosíacht-som *immurgo* æs .xxx. timairgid celebrad de Mochuta
& isbert in clérech ná deónebad úad hé céin beth hi coluind acht co
hinad comfacus i n-óentír fris féin im-Mumain armedón & isbert
Colmán ná ticfed a hæntír cein co mbad cet lais-*s*ium. Derbait
  
30] 
íarum malle a n-óentaid andsin.




---

p.24


¶24] Fóididh íarum Mochuta é-sim co Dúngal mac Mælfothbil .i.
rí Fer Maigi & ba cara séin do Mochuta & dia chlamraid co n-almsanaib
mencib biid & étaig dóib & dob*er* Mochuta *cóicait* manach dia muindtir
féin leis co Dúngal. Ó rosíachtatar tra hi cíana ó Lis Mór síar,
  
5] 
atcondaircatar buidin móir cuca 'na n-agid & fer marb acu for fúat
& síat féin ic golgaire móir. Comraicit íarum Colmán & an *buiden* út
imalle & *íarfaigid* Colmán díb: ‘Cúich an marb-sa fil occaib?’
‘Dúngal mac Mæilfothbil,’ ar síat-som. ‘Is cuici-sein *ronfóided-ne*,’
ol Colmán mac Lúacháin, ‘& is mellad dún a héc co fácbad tír occund
  
10] 
& légid for lár hé bicc conasfacamar.’ Dorónad amlaid. ‘Diamad béo
tra Dúngal,’ ol an buiden, ‘fogébt*h*a-sa sin uile & cid duit-siu, a
nóemC*h*olmáin, na*ch* cuinche for an Comdid a thathbeogud? ar
doní Día f*or*t ní ná*ch* lugda innás sin & fogénum-ne duit co bráth
& fogéna-som féin & a c*h*lann co bráth *duit*.’ Conid and isbert
  
15] 
Colmán in dá rann-sa:


¶25] 
> 1. A Dúngail óicc feramail,
>   
> it mac flatha fír,
>   
> olc don lucht-sa am lenamain
>   
> do breith-si as do t*h*ír.
> * A marbán út *t**r*a ale,
>   
> érig, tasce ille,
>   
> bí-sin béo mar táam-ne,
>   
> tiagam síst malle.
> 


  
20] 
La sodain tra fochétóir atracht Dúngal & atfét a uile físse tall dóib.
Romórad tra glóir & anóir Colmáin meic Lúacháin triasin firt-sin fon
Mumain uile. Dobert íarum Dúngal do Cholmán in cóicait bó dia
fognam & a roga baile 'na t*h*úaith & a manchine co bráth.


¶26] Dogníther íarum la Colmán mac Lúacháin Cell Uird isin
  
25] 
baile-sin {MS folio 78 b 1 }.i. hi Feraib Maigi & is aire isberar Cell Uird fria,
ar is inti tósech túarcgabad an t-ord tuc Molaisi leis ó Róim, ar roforaith
é-sium ma gabáil ind uird-sin acht co tor*sed*. Robói im*murgu* annsin
Colmán co fertaib imda & mírbuilib cor ba slán .xl. blía*dna* de et*er*
Mumain & sund ria ndula dó síar .i. secht *m*blía*dna* déc díb s*id*e sund
  
30] 
& a secht ilLis Mór & ósin imach i Cill Uird & ic troscad fo Mumain



---

p.26




& for Cnuc Brénaind. Ba deochain tra in eret-sin Colmán mac Lúacháin
.i. grád manaig *immurgu* rogab ar tús & asein na gráda ecalsæ.


¶27] Araile scél da*no* forath*mentar* .i. in blíadain ria n-éc Mochuta
táinic chuici Motura .i. mac ríg Corca Bascind .i. xxx. ammus lais do
  
5] 
fogn*u*m don *Choimdid* ic Lis Mór. Rotesct*h*a a foilt & rob*en*ta
corne ina cendaib la Mochutu & bát*ar* blíadain laiss. Táinic *angel*
dochum Mochuta i cind blíadna & isbert fris; ‘Ní duit-siu tra ro
cetaigid na manaig út, acht inad is mó irricfit*er* a less.’ ‘Cáit da*no*
é-sein?’ ar Mochutu. ‘Múnfaid Día dóib hé,’ ar an *t-angel* &
  
10] 
‘tabair-siu clocc dóib cin tengaid and & áit *illeræ* acu hé, is and bías
a n-esérgi & *a* fognam co bráth’. Cíid tra Mochutu & atfét dóib-som
in scél-sin & cíit si*u*m féin co serb & doberar clocc dóib cen tengaid
and & troscit rempu aidchi ca*cha* cille & bát*ar* secht blíadna timc*h*ill.
Érend ón mud-sin & ní labair a cloc frisin ré-sin. Hi cind secht
  
15] 
*m*blía*dna* iarum iar ngabáil Laindi, is ann rolabair accu a clocc ic
tiachtain dochum Lainne ic Adrad Motura. Tecait iarum co Colmán
& slai*n*did in fid lais {MS folio 78 b 2}& doníat tochar mór ó Laind co Tech
Laisrend tar Móin Lainne & nascit for Colmán nem dóib féin sund &
dia cinél co bráth, conid íat-sin filet isin ulaid fata ar cúl eclaise
  
20] 
Colmáin meic Lúacháin & conid desin ata Be*r*nán Moturu ic Laind &
be*r*nán Mochutu hé iar fír & mind cotaig isin bale hé & ícaid galra &
tedmand imda for dæinib & cethraib .i. dínnech ass & a béim impu fo
trí.


¶28] Araile scél forath*mentar* sund .i. secht meic Mennán meic
  
25] 
Mænán meic Feradaig meic Cais ó fuilit Dál Cais & do muindtir
Motura dóib. Táncatar na meic-sin día luáin cásca móire do faigde
co banairchinnig Lainne & isbert sí ní bái biad *nó* lind erlam aici.
Érgit-sim immach & síatt dimdaig. Isbertatar fria-si; ‘Rob dimdach
ca*ch* dám dít fadechtsa.’ ‘Diit is dia, a chlérchiu,’ ar sisi, ‘tabraid



---

p.28


écc isin escuine ar Día rib.’ ‘Dobéram,’ ar siat-som, ‘.i. dia tuct*h*ar
proind mórfesir i comainm in laithi-sa dún dogrés cacha blíadna do
lind & do bíud.’ ‘Dobért*har* ón,’ ar sisi. Conid ósin ille dlegar do
banairchinnig Lainne fé*i*l m*a*c Mennán do dénum cach lúain cásc .i.
  
5] 
proind secht do lind & do bíud do c*h*lérchib Laindi & loim ar son
lenna ann, mina raib lind féin.


¶29] [11](javascript:footNote('G201036/note011.html')) Táinic reime íarum i crích Midhe do thoroma a charutt & a
aitte .i. epscop Etchén & ó rosíacht *immurgu* co Cill Big & fegaoidh
inadh cille ar brú tsrotha ar gaire éiscc & usci and .i. i cind Átha Daire.
  
10] 
Claoiditt íarum *na {MS folio 79 a 1}manaoigh* múr mór timc*h*ell na
cille-sin & bat saothraoigh & bat scítth*aig* íatt asa aithle. Táinic
aingel and ai*d*ci sin go Colmán & asbert fris; ‘Cid mór do tsaothar,
a C*h*olmáin, ní sund bett do manaoig ná*ch* do eiséirge féin.’ Cíis
iarum Colmán co serbh & asbeart; ‘Cia pudhur fil sund etir?’
  
15] 
Asbert Uictuir *aingel* dósum; ‘Óen *ca*ch** cett sund doc*h*um nime &
óen *ca*ch** cett im*murgu* doc*h*um n-ifrinn asin bale notbért*h*ar-su
imára*ch*.’ Nascid Colmán sin for Uictuir angel & atbert Uictuir;
‘Ticfe oiss cucutt imárach, a C*h*olmáin, do imchur do lebhor & bérat
éolus remut a Fidh Dorcha síar imárach & *cumfat* reilicc duit annsin
  
20] 
& slaidfett a cranda.’ Dorónadh trath amhlaidh-sin íarnamárach,
conid íar slaide na reilgi asbert an t-angel: ‘ Ittá sund, a chléirigh,
inad lainde do maccaib Lúacháin.’ ‘Bid hé-sin a ainm co bráth,’ ar
Colmán, ‘.i. Lann m*a*c Lúacháin.’ Conid and asbert an t-angel inn so
dia comdídnad a thorse Colmáin meic Lúacháin:


¶30] 
> 1. 25] Colmán Lainde
>   
> flatha fine,
>   
> noco píantar
>   
> fora n-íatur
>   
> úr a c*h*ille.
> * Mór a saothur
>   
> riana manchaib,
>   
> muindter nime
>   
> bít 'ca chart*h*ain.
> 
> 
> ---
> 
> p.30
> 
> + Ní fil áige
>   
> 'na c*h*orp c*h*omgeal
>   
> nár lín uile
>   
> grádh in *Choimded*.
> - Óen *ca*ch** cetta
>   
> maith[12](javascript:footNote('G201036/note012.html')) da muinntir,
>   
> dochum péne,
>   
> ní ris tuilltir.
> * 5] An drécht éisium
>   
> ná*ch* cóir creidim,
>   
> nád roich cretair
>   
> 'na corp eid*ir*.
> + Buidne d'anglib
>   
> ar a rográdh
>   
> bít ic amrán
>   
> caithche im Colmán. Colmán Lainne.
> 




¶31] Slaidit íarum na manaoig in fid archena. Luid *immurgu*
  
10] 
Colmán co epscop Etc*h*én co tísad chuice do cose*c*rad a relge lais.
Táinic amlaid epscop Etchén & asbert fri {MS folio 79 a 2}Colmán úasalgrád
saccairt do eritin lai*s*-s*iu*m isin c*h*argus ar cind & fóemaid Colmán
úadh. Lotar tra andsen cuci-sum dá Colmán ele .i. Colmán Eala &
Colmán Comraire, co tíastis i n-óenfecht do eritin grád co epscop
  
15] 
Etchén. Rofoillsighed da*no* do epscop Etchén a mbith for conair cuce
.i. céol angelacda atclos dó an laithi-sin, conid *d*e asbert epscop
Ettchén:


¶32] 
> 1. Do Chríst atlochar-sa,
>   
> atcíu slógh n-angel
>   
> cucum dom t*h*oramha,
>   
> is amra an c*h*aingen.
> * 20] Nomaidlet ilcéola
>   
> na flat*h*a nime,
>   
> rolethsat arc*h*angel
>   
> tar firu bile.
> + Bíaid relec d'arc*h*anglib
>   
> im c*h*lúain co *clothur*,
>   
> do dín ma degmainc*h*e,
>   
> do Chríst atlochur.
> 




¶33] I n-óenfect rosechat íarum na trí Colmáin co Clúain Fota &
  
25] 
*feraidh* epscop Etchén fáilti móir friu. Donít*er* íarum .iii. dabcha
fottraic*th*i dáib a n-óenfect ar ná digs*ed* ne*ch* díb i n-athinlatt araile,
id est .i. dabach ibair co circlaib ibair & dabach darach co circlaib
sailech & dabach darach co circlaib ibair. Érgit tra na trí Colmáin a
n-óenfect chucu.[13](javascript:footNote('G201036/note013.html')) Téid Colmán Ela isin dabaig ibair co circlaib ibair.
  
30] 
Téit *immurgu* Colmán mac Lúacháin isin dabaig darach co circlaib
ibair. Téit *immurgu* Colmán Comraire isin dabaig darach co circlaib
sailech. Is and asbert epscop Etchén; ‘Is amlaid sin tra bett far
gráda i talmain, a c*h*olamhna inmaine, id est: bid epscop co n-onóir



---

p.32




epscuip inntí fil isin dabaig ibair co circlaib ibair; bid sacart *immurgu*
co n-onóir espuic intí fil isin dabaig darach co circlaib ibair; bid
deochain *immurgu* co cádhus sacairt intí fil isin dabaig darach co
circlaib sailech.’ Iarnabárach tra rofurmethe gráda *forru-sum* fan
  
5] 
inas-sin & rofastait and *oidchi* sin i Clúain Fota, conid de asbert
epscop Etc*h*én in duchand-sa dia formolad na Colmán:


¶34] 
> 1. Inmuin tríar táet and
>   
> co Clúain Fota *fond*,
>   
> da fuirgt*her* dar amm
>   
> ní ful*an*gtha glond.
> * [14](javascript:footNote('G201036/note014.html')){MS folio 79 b 1}Na Colmá*i*n can cacht,
>   
> is anfáil a nert,
>   
> 
>   
> 10] gabsat cennacht móir,
>   
> ar is dóib rodlecht.
> + Bid óennert a nert
>   
> óndiu co tí bráth,
>   
> tic indem na túath
>   
> dá cinniud for cách.
> - Temair ní bía i mbrón
>   
> do gar ná do c*h*ían,
>   
> cid duilig a dál,
>   
> mat buidhigh an tríar.
> * 15] An tUl*t*ach mór maith
>   
> is áilliu for bith
>   
> is gnúis hi fil rath,
>   
> nístráeth cath *ná* cith.
> + Gabais ilar cell
>   
> im chocricha cnes,
>   
> is hé an romac ríg,
>   
> is díon ar cach tress.
> - An Conaille*ch* cass,
>   
> mairgc dotuchre friss,
>   
> 
>   
> 20] iss é in frecraid fis,
>   
> is ecnaid cach fis.[15](javascript:footNote('G201036/note015.html'))
> * As comrar cét rún
>   
> a c*h*ridhi se*ch* cách,
>   
> a árus cen fúath
>   
> bidh cádus co bráth.
> + Mo daltán-sa féin
>   
> do Chlúain Colmáin Móir,
>   
> moc*h*in drem dan dín,
>   
> ba hé cenn ar slóigh.
> - 25] As rélta co rath
>   
> ónid sorcha in bith,
>   
> inmain bríg cen brath,
>   
> ruslín rath 'na rith.
> 
> 
> ---
> 
> p.34
> 
> * Cid lethard a *ngrád*
>   
> bat comuáisle ar neim,
>   
> ní fil díb ná*ch* fíal
>   
> im bíad is im digh.
> + Rochind for cach æn
>   
> mac Lúacháin na lenn,
>   
> ní techt Ériu oll
>   
> is féliu ná is fearr.
> - 5] As mochean an dám
>   
> innair is aníar,
>   
> im *imdaidh* cen brón,
>   
> is inmain in tríar. Inmain.
> 




¶35] Dorónsat íarum a n-æntaid ann-sin .i. na trí Colmáin & epscop
Etc*h*én & Mochúa mac Nemaind in-nem & a talmain & lotar íarsin dia
cellaib dílsib & a n-ænfecht rogabsat na trí Colmáin grádha & Mochúa.
  
10] 
Conid ænc*h*ell ósin ille Land & Clúain Fota & Te*ch* Mochúa *.i.*
íarthar cille Lann & medón cille Clúain Fotta & ærthar cille Te*ch*
Mochúa. Táncatar tra manaig imda co Colmán mac Lúacháin &
sléchtsat dó & aidbret manchine a clann & a cinél co bráth dó.


¶36] *A*raile scél forath*mentar* sund. Luid Colmán{MS folio 79 b 2}
  
15] 
mac Lúacháin do chungi*d* fagh*d*i feraind co hAnfosaid mac Leda
& ní tard dó acht gáire uime. ‘Bid sothe*ch* fonámait & gáire fer
t'inaid co bráth,’ ar Colmán, ‘& is dam-sa fogénus t'ferann & do
chomarba co bráth.’ Ocus atbert Colmán béus maidm for cách ina
bía ne*ch* úaithe co bráth, mina raib cac*h* duine for barr a clúaisi
  
20] 
deisi .i. hi cinaid an fonámait doróne im Colmán, is uime rofácaib
Colmán dóib so. & is uáid so rogénetar Hí Manchán & Húi Máelumæ
& lucht na Cluána sin íatt malle.


¶37] Rochuin*d*igh da*no* fagh*d*e for Lechet & is úada-so rogénetar
Húi Leccett ic Lainn & isbert s*id*e; ‘Ní fuil dom ferann acht inat
  
25] 
óentighi.’ ‘Ní bía acat co bráth acht óentech *óniu* himach,’ ar
Colmán, ‘& bidh dam-sa foghéna do thír & do chomarba.’ Rochuin*d*igh did*iu* fagh*d*i for Chumíne mac Ledha & is uáid-sin rogénetar
Meic Airechtaigh .i. *airchindig* Lainde íad-sein & is ed isbert sein;
‘Mo thír uile duit, a mec inmain, ar ní fil comarba acam féin.’ ‘Bíaid



---

p.36




comforba acat-sa di*diu*,’ ar Colmán, ‘& is é bus comforba dam-sa co
bráth.’ Roráidhsit im*murgu* na manaigh; ‘Is cúanna & is brígach an
lánamain .i. Cumaine mac Leda & Brígh ingen Chomgaill ingen ríg
Delbna Móire. Dia mbeith mac accu, toich dó ciamad Chúanna hé.’
  
5] 
‘Is amlaid bías,’ ar Colmán. Conráncatar íarum an lánamain an
aidche-sin & ro compred íarum mac de & rucad an mac a cind nói mís
& rucad dia baist*ed* co Colmán mac Lúacháin. & doratad Cúanda fair &
rogab etal báidhi an cléirech uime & atbert: ‘Tabair an mac inn-ucht
mo chochaill buic colléc, dom-{MS folio 80 a 1}ánicc etal báidhi imme.’
  
10] 
Tucad amlaid & rogab an mac bec lán a lám do c*h*ochall an c*h*lérig,
conid ann isbert Colmán; ‘Is ferr an fer bec-sa oldaiti na fir tuc éra
form-sa immo ferann.’ Conid ann atbert:


¶38] 
> 1. Fearr fer andát fir,
>   
> ait leam ní día feil,
>   
> do Chríst beirim buidhi
>   
> an duine nongeib.
> * 15] Nomgeb is notgéab,
>   
> bíaid ar fine fót,
>   
> inmain áighe sútt,
>   
> indiú is áigi ócc.
> + Bendacht for an mbroind
>   
> rocomper for lár,
>   
> mo bennacht ort féin
>   
> notlenfa an céin már.
> - Biáid cendacht mo c*h*ell
>   
> is mo t*h*íre teinn
>   
> 
>   
> 20] im deg*aid* cot c*h*laind
>   
> cen meb*ail*, cin meing.
> * Anfossaid dúr dían
>   
> ocus Lec*h*et lonn
>   
> bet got fognam sund,
>   
> bid erlom do glond.
> + Nocha faigbe bás
>   
> gurbat senóir crín,
>   
> raga ar nem iar tain,
>   
> bidh hé sin do díl.
> - 25] Cen díth ar do c*h*laind
>   
> an céin beó-sa ar neim,
>   
> bid leó an c*h*ell céin máir,
>   
> ferr fear andát fir. Ferr.
> 




Pennach*ais* tra Colmán mac Lúacháin Cúanna fon cuma-sin. ‘Is
fo síd tra scairt*h*i,’ ar na manaig re Colmán. ‘Bid cend sída dogrés
in gen-se & fer a inaid día éis,’ ar Colmán.


¶39] 
  
30] Dá aicme im*murgu* robátar hi Fidh Dorcha ar cind Colmáin
maic Lúacháin, id est Hí Dub*áin* Caille & Húi Dub*áin* Maige.



---

p.38




Táncatar malle dochum Colmáin & dorónsat a manchine dó eter bás &
bethaid & a ferann ar bithdílsi co bráth, conid síatt is fine *g*riein ac
Laind ósin alle. & dobert an rí do-som a sære dóib co bráth úaith féin
&ó cach ríg 'na diáid co bráth ar cís ríg & flatha. Is síatt-so baileda
  
5] 
Hú {MS folio 80 a 2}nDubán .i. Less na Fingaile cona dib lessaib beca & Less
Dubán ar cúl Less Grúcc*áin* & Less Droignéin ó Liss Grúcc*áin* ille &
Rúa Mór Corracán & Clúain Dam & Tulach Lín tall ó C*h*ill Cac*a* *?*
ille anúass & Teach Conán .i. Conán mac Fiachraidh meic Dubán meic
Ailella ó filet cenél Ailella i Feraib Tulaig & Ráith Criti & Ráith
  
10] 
Inraith & Ráithín an Us*ci* & Ráith an Midg & Cræb Ullan & Ráith
Spelán cona muine dercan & Gortín Grogín &Tír na Leici allanuás de &
Tech meic Conba & Ráith Caire*ch* & Less na Con allanair de & Clúain
Mæil & Loch Corr & Tír Bæthán & Tulach Rúad & a ndílsi uile do
Cholmán mac Lúacháin & don *Choimdid* co bráth ó ríg & ó c*h*íss na
  
15] 
flatha & na túaithe arc*h*eanæ.


¶40] *A*raile scél forath*mentar* sund .i. certt amræ robói do
muindtir Tigi Conán hic Laind .i. Anníaraid a ainm-se*n*, co ndernæ
srían co n-ór & co n-airget do ríg *Húa* Failgi & berid buddess día reic.
Is ann imarco doralæ mac Coisemnaig ac a crochad ar a c*h*ind & ba
  
20] 
hingnad la hAnníaraid é-sein. Isb*ert* im*murgu* Anníaraid frisan ríg:
‘Bráthair dam-sa sútt & ná crocht*har* hé!’ ‘Doragha duit-siu dá
bái déc dia chind an tsréin ná an cimidh,’ ar an rí. ‘Is é mo rogæ
an cimid,’ ar an cerd. Tecaid malle indeass .i. an cerd & Mac
Coisemnaig. Dob*eir* Mac Coisemnaig lóg a sréin don c*h*erd íarna
  
25] 
chuingid dó fair .i. Ráth Speláin cona muine dergan dó ar son an dá
bó déc útt tárcas dó do chind a sréin, úair ba ferr leis aná marbad
féin a tabairt do Anníaraid. Dobeir im*murgu* {MS folio 80 b 1}Anníaraid
do Día & do C*h*olmán co bráth.


¶41] *A*raile scél forathm*entar* sund .i. Anníarraid cerd do
  
30] 
muinntir Tigi Conán. Tarb robói aici & no*ch*a ferr leis beith ar búaib
ná ar *graigib* Mælsechlainn, conid de sin atberthea G*ro*gín friss.
Araile láa im*murgu* tánicc Grogín ó p*ur*t Indsi na Cairrgi dia thigh, co
tarla for sechrán hi ngurt m*ei*c do C*h*oisemnach hé. Tánicc



---

p.40




im*murgu* Mac Coisemnaig do c*h*uártugud a gart & fúair G*ro*gín
indtib & ruácaid hé, co *rominaig* a *chalpthæ*. Indisid Anníaraid
ésein do Mælsechlainn. Is sí imargo breth rucc Mælsechlainn, an
ferand ar minaig á *chalptha* do t*h*abairt do Anníarraid ná íc
  
5] 
G*ro*gín. Conid de isberar Gortín Grogín fris ósin alle. Doratt
im*murgu* Anníarraid ési*d*e do Día & do Cholmán co bráth. Tír na
Leici im*murgu*, rí Midhi doratt do Cholmán ésiden ar na demnæ robói
ac a ath*aigi* do indarb*a* esti, úair romillsitt mór istír. Tech Conán
*immurgu* .i. tech n-abad Colmáin meic Lúacháin ésiden & ní *dlig* nech
  
10] 
ní de acht comarba Colmán. Úair at*á* ordu Colmáin isin ul*aid* a
ndorus an tigi n-abad & biid timt*h*irecht angel ann *ca*cha** aidchi
lúoin. Ráth Cridi im*murgu* ón mud c*h*étnæ & Achad an Pubaill ón
mud c*h*éttna, úair pup*all* Colmáin robói ann & it sæire sin uile ó
c*h*ís ríg & flatha & tuaithe archenæ.


¶42] 
  
15] Dorónad tra tempall íarum dermár la Colmán mac Lúacháin
ac Laind & tinóled tinchur fleidhi móire lais dia bennachad a t*h*empuil ó epscopaib úaislib. Dorónad iarum in flead {MS folio 80 b 2}& tinólta
cuici næim imdæ da gach leth & tuct*h*a trí epscuip cuici fri
bennachad an tempuil .i. epscop Conchraid & epscop Etchén & Colmán
  
20] 
Ealæ an tres epscop. Dorúachtt da*no* an aidchi-sin Fursæ crábdech co
Laind & rotoimled íarum an fled fon cumæ-sin & dorónsat uile derbad
a n-æntad íarnabárach fri Fursæ & robennachsat ule an temp*ul* & an
roilecc archeana, conid annsin asbert Colmán mac Lúacháin: ‘Mo
manaig ar do chomairgi, a Fursæ!’ ar Colmán. ‘Gebim,’ ar Fursæ,
  
25] 
‘dia torsett chucam am relecc.’ ‘Rososett ón,’ ar Colmán, ‘ar bíaid
relecc acat-sa im releicc-sea armedón sund ac Laind.’ ‘Biid da*no*,’
ar Fursæ, ‘& bid ailithri dot manchaib-siu indti amail cach releic
acum-sa.’ ‘Mo manaig ar do chomairci di*no*, a epscuip Etchén!’
ar Colmán mac Lúacháin. ‘Gebim-si íatt,’ ar epscop Etchén, ‘dia
  
30] 
torsett chucam.’ ‘Rososet só*n*,’ ar Colmán, ‘ar bíaid relecc a fus
acatt.’ ‘Bid da*no*,’ ar epscop Etchén, ‘bid ailithri dot manchaib-siu
indti amail bís a Clúain Fotta.’ ‘Mo manaig da*no* ar bar comairci-si,
a C*h*olmáin Eala & a C*h*olmáin Comraire!’ ar Colmán mac



---

p.42




Lúacháin. ‘Gabmait-ne ón,’ ar síat-san, ‘dia torset cucaind imáin.’
‘Ro*n*soset són,’ ar Colmán, ‘ar bidh lib-siu trían mo relgi-si.’
Rorandsat íarum an releic i trí fon cuma-sin .i. an trían imon ul*aid*
Furs*æ* la Fursæ féin & an trían iman ul*aid* epscuip Etchén la epscop
  
5] 
Etchén féin. Ósin amach im*murgu* lasna trí Col*mánu* cona næmaib
æntad & cataig archeanæ .i. Lommán & Samthann & na trí dísertaig
& Úa Súanaig & Mochuta & Mædócc & næim Érenn do neoch robói a
nDruimm Ceatæ, {MS folio 81 a 1}conid cell chottaig tra amlaid-sin do
manchaib Colmáin meic Lúacháin a c*h*ell féin & nem dóib indti.
  
10] 
Bennachais íarum Fursæ an cill íarnabárach ule archenæ.


¶43] Táncatar da*no* chuici-sim *bráthair* a senathar .i. clanna
Forandán meic Læda Find meic Mane & aidbrait a manchine co bráth
dó & doberatt bale dia ferann díles dó ina screp*ul* soscélæ .i. Léna
ési*d*ein. & donít*her* cell ann la Colmán mac Lúacháin & noerbered
  
15] 
bith co menic innti-sen eter a manchu tair.


¶44] Araile fecht da*no* luid Colmán mac Lúacháin co Léna a nÚib
Forannán do thoroma a manach & a c*h*ille & is annsin doralæ rí
Érenn i nDún Léime ind Eich & delg *co* n-acais ina chois, co nderna
tart ar feith inti. & issé an rí hísin .i. Domnall mac Áeda meic
  
20] 
Ainmirech meic Congail Chindmagair meic Sétna meic Fergusa
meic Conaill *Gulban* meic Néill Nóigíallaig. Bói sein di*diu* a
n-amlabrae blíadain isin dún-sin & ní chungaidis lege hÉrenn ní dó.
Ótcuás dó im*murgu* Colmán mac Lúacháin do bith ana c*h*ill féin ic
Léna, tíagar ón ríg for a chend & atfæt an rí riss: ‘Do br*eth* féin
  
25] 
duit & slánaig mo choss, ar is túail*n*ge tú & doní Día f*or*t ní is
dolge andás sin.’ Dogní íarum Colmán ernaigt*h*i fria chois &
isbert: ‘Tabair do chois for an cloich-sea & is cett don delg fil it
chois-siu daul indti.’ Dorónad tra amlaid-sin & ba slán fochétóir
an choss.


¶45] 
  
30] Sé ríg tra díb-so rogab Temr*aig* díaid a ndíaid cen nech do síl
Cholmáin Móir & Díarmata meic Cerbaill hi Temr*aig* ind oirett-sin .i.



---

p.44




Ainmere mac Sétna & a dá mac .i. Áed & a dá mac sein .i. Mælcaba &
Domnall {MS folio 81 a 2}dá mac Mæilchaba. Is annsin dorat Domnall
Dún Léime ind Eich do Cholmán & doní Colmán cill andsin & relec &
nobíd indti co menic & robói tri cargais ann-Úaim Cholmáin isin
  
5] 
carraicc ar cúl an dúine & a agaid for Bóinn immach & na secht mbale
déc bátar 'ca fogn*u*m ac Domnall & ic cach ríg ele reime & dá seabac
selga bátar aci; & a saoire co bráth do bráthrib a senathar .i. clanna
Forannán & Aedæ Find & Mane & Colmán mac Lúacháin mac Leda
meic Maine éisium & asbert Colmán im*murgu*: ‘Cid bé rí tí tar an
  
10] 
saoire-se co bráth, a cétt oiret-sin dia crích & dia ferann féin do
easb*aid* fair.’ & isbert Colmán béus: ‘A chétt comlín-sin *immurgu* do
esb*aid* ó ríg Temr*ach* antan chuinighfes císs nó bés forru-sum & maidm
fair an cath ule i mbiad nech díb-so, mad ar éicin berar íatt himach.’ Is
and asbert Colmán: ‘Cid bé ergabus én díb sútt, a brith co ríg Temrach
  
15] 
& tabrad sein secht mbæ are, mane fagba ar lóg bus lugha & lécid ass
hé de mullach a chind & ní gébt*har* ris co cend secht mblía*dna* & ní
benfaidht*er* de an cend-sin co bráth & bíaid aidchi n-ármaigh.’ & dorat
sæire co bráth dia muindtir et*er* na cella afus cona muindtir & na cella
a nÚib Forannán co lucht a fognama tair .i. secht mbale déc & na trí
  
20] 
cella fil indtib do Cholmán. & dleg*ar* ósin ille hi *sic* flaithe Úa
Forannán & a fir bale co Laind dia n-adlacad. & síat ósin amach isna
cellaib tair & máoir ó Laind isna cellaib tair .i. Húi Bráonán & Húi
Máolbeth*ad* do muindtir Laindi íad-sein immalle .i. do goibnib Laindi
íad ó T*h*ulaig Lonán. Is léo {MS folio 81 b 1}so tra trian éttaig na marb
  
25] 
tair & trian rachaill tair ar chomét dligid ecalsa dóib.


¶46] *A*raile scél da*no* forath*mentar* sund .i. laithiu bói Colmán ana



---

p.46




c*h*ill ac Leiss Dochuinn matan tsamraid tráth terti élusset tra bæ
an bale dochum na læg & na láoig 'na rith chucu-som & ótchonnairc
Colmán sin, sáidhidh-sium a macbachaill isin cloich eturra & sm*acht*ais 
forru & féimditt na láoigh imdecht asan maigin-sin & féimditt na
  
5] 
bái imt*h*echt chuca-som don leth aile. Tastait iarum immalle fon
cuma-sin co hetrad & conéracht cách. & at*á* a hinatt isin cloich béus &
is ann at*á* an chloch hísin etir Chuillind Móir & Chuillind Bicc hi
medhón. & romórad da*no* ainm Dé & Cholmáin triasin firt-sin. Conid
de sin asb*eir* an bachall bís eter na bú & na lægu ria ósin ille &
  
10] 
macbachall a ainm riasin firt-sin, ar bith *na láim* na macæim. Is
sí-sin mind dlegar do bith a nÚib Forannán isna cellaib.


¶47] *A*raile fecht da*no* tánicc chuici rí Fer Tulach .i. Onchú mac
Sárán & sléchtais dó & cuinchis ascaid for Colmán mac Lúacháin, id
est, comad hé Colmán tidlaic*ed* sacarbaic dó ria techt dochum na
  
15] 
todóchaide & faomaid Colmán dó-som sin .i. ná bad marb hé co mbeithsom 
fria hudacht a báis. & isbert Onchú: ‘Cid duit, a c*h*léirig, cen
claind do chuinchid dam-sa co fognat duit féin co bráth?’ Conid
ann isbert Colmán:


> 1. Bíaid mac amra acat-sa,
>   
> a Onchú cen gaindi,
>   
> 
>   
> 20] bid dalta, bid degmanach
>   
> do Cholmán lámglan Laide.
> 




¶48] *A*raile fecht luid Colmán mac Lúacháin co Dún na Caircci
hi Midi. Is {MS folio 81 b 2}ann doralæ Onchú mac Sárán marb
sechtmain reime a n-Indsi na Caircci. Lauid Colmán chuici &
isbert fris: ‘Rogellsam-ne ém ale ná raght*h*a-sa báss comad mesiu
  
25] 
doberad sacarbaic duit.’ & doirtid Colmán trí tonna asan *findfáidech* 'na
chenn. ‘Is cet duit érgi a súan báis a n-aóis bar .xxx., ar at senóir
cetus anoisin,’ conid andsin dorónsat an imacallaim-so sís:


¶49] 
> ***C.* :**1. *A* Onchú, tóc*aib* do chend
>   
> et*er* óc*aib* na hÉrenn,
>   
> fattæ do suán, ná bí a spruc,
>   
> sechtmain lomlán fo
> t'ænbrut.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.48
> 
> 
> ***O.* :**1. Tasci cucam, geb mo láim,
>   
> a meic lainnerda
> Lúacháin,
>   
> *curotimnor*, gním cen acht,
>   
> mór don ingnad
> atconnarc.
> 
> ***C.* :**1. 5] Abair rim an rét-sa ar tús,
>   
> tacair lat ní dot
> imt*h*ús,
>   
> nan exit menman roba
>   
> *nó* an scarad cuirp is anma?
> 
> ***O.* :**1. Ruccad m'anaim úaim i céin
>   
> se*ch* *ifernn* n-úathmar n-acbé*i*l
>   
> 
>   
> 10] dochum *ríchid* an Ríg ráin
>   
> fil cin díc*h*lith, cen
> dígbáil.
> 2. Airm a fil slánti ocus síd
>   
> ocus fáilti can imsním,
>   
> céol can *chumsanad*, cen chol,
>   
> betha cen báss, cen
> bæg*ol*.
> 3. 15] Aoiti cen *sentaid* do gréss,
>   
> solsi, suthaine, sobés,
>   
> frecnarcus Ríg secht neime
>   
> aongen Maire ingene.
> 
> ***C.* :**1. Cid dotuc anall for cúl?
>   
> indis dún ní dot imt*h*ús,
>   
> *mesa* in tír-si ná an tír tall,
>   
> a meic Sárán, a særchlann.
> 
> ***O.* :**1. 20] A meic Lúacháin, láthar nglé,
>   
> do chlaind Conaill
> Chremthainne,
>   
> issed romléc-se dom t*h*aig
>   
> dot anóir 's ind Airmedaig.
> 
> ***C.* :**1. Airmedach Subne mar tá
>   
> m*ei*c Colmáin meic Díarmata,
>   
> 
>   
> 25] dosrat an Coimdiu, caóin clú,
>   
> co fil fon loch, a Onchú.
> 2. Cid dobere dam am réir,
>   
> a Onchú cruthglan comféil,
>   
> an ba manc*h*ine mín mhas,
>   
> in ba féith, *nó* in
> ferann*as*?
> 
> ***O.* :**1. {MS folio 82 a 1}Mo manchine is duit rodétt
>   
> et*er* bethaid ocus écc,
>   
> 
>   
> 30] screpul fóss is cúairt is cáin
>   
> duit, a C*h*olmáin
> meic Lúacháin.
> 
> ***C.* :**1. Ca métt na cánæ coéme
>   
> et*er* séotu is ardmæine,
>   
> abbair rind, fáth cen on,
>   
> coná rab ar imreson.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.50
> 
> 
> ***O.* :**1. Secht mbargen ca*ch* duine dáir,
>   
> screpol cech eich,
> cech óclæig,
>   
> cét ech ce*ch* dalta mín modh,
>   
> muinci, srían is
> erc*h*omal.
> 2. 5] Tiuc*m*e *?* ca*ch* tene*d* tailc tré*i*n
>   
> *i n-acus*,a n-et*er*chéin,
>   
> dinit ca*cha* mná maithe
>   
> mane tarset anflaithe.
> 3. Dechm*ad* étála cech óen
>   
> bías cen faitches, cen domaoin,
>   
> lenn cech ríglaig, monar nglé,
>   
> blæ lín cecha *caillige*.
> 4. 10] Caór *iaraind* cech gabann, gairm grinn,
>   
> c*é*in bes atreb
> hi *n*Érinn,
>   
> he*ch* ce*ch* slíasta duit re tæb
>   
> ci*n* i*n* *?* secht blíadna
>   
> bláthc*hæm*.
> 5. Duit-siu, a C*h*olmáin, an cech tan
>   
> bæ, muca, eich,
>   
> 15] 
> óigit-*?*,
>   
> daim is cáirig immalle,
>   
> capaill, cairr ocus ere.
> 6. Do ríar duit, a c*h*léirig cáid,
>   
> a degmic lámglain
> Lúacháin,
>   
> co rísat do ré*i*r ríagla
>   
> do Laind ce*cha* ænblíadna.
> 
> ***C.* :**1. 20] Bendacht duine, bendacht Dé,
>   
> robet ort ule 'malle,
>   
> fort chlaind, fort c*h*iniud cen cess
>   
> na*ch*ustarla anfaitchess,
>   
> bennacht fort c*h*éill is fort c*h*lú,
>   
> bennacht fort féin,
> a Onchú. A.
> 
> ***O.* :**1. 25] *Bennachfet-sa* in indsi, a fir,
>   
> a C*h*olmáin cáid, a
> c*h*lérig,
>   
> ar ní cían ó tír in treb
>   
> co rab tairisi a atreb.
> 
> ***C.* :**1. Sonus lomma is lenna lir,
>   
> buáid comairle in cech
> caingin,
>   
> 
>   
> 30] búaid comperta, clú co mbail,
>   
> búaid creiche adiu,
> buáid slúagaid.
> 2. Trí lán ma chluic d'usci *úar*
>   
> do chur esti a n-agaid
> slúag,
>   
> innreth t'*innse* tairis sin
>   
> ní drónfat Gaill is Gædil.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.52
> 
> 
> ***O.* :**
> - Dechm*ad* na hindsi cen ail
>   
> 's a almsa bíd is étaig,
>   
> re tæb ca*ch* cruid feb is cóir
>   
> berar duit co Lainn lánmóir.
> ***C.* :**1. Céin bethir indti dom ré*i*r
>   
> *i n-acus*, a n-et*er*céin,
>   
> ní bía terca bíd na*ch* dú
>   
> at alé*n* ard, a Onchú. A.
> 2. Clann Onc*h*on cub*aid* comlán
>   
> ocus macne Mælodrán,
>   
> {MS folio 82 a 2}ní béra dem*on* díb ne*ch*
>   
> cen *corop* óg nó aithrigech,
>   
> mo chrábud tenu as cac*h* dú
>   
> do snádad lemm, a Onchú A.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




¶50] 
  
10] Bendachais íarum Colmán an ferann in Dúne na Carrge imuich
íarsin. Is annsin *rocuinnichsit* lucht na Cairgci topur fírusci do
fácbáil acu. Sáidid íarum Colmán a bachaill isin léna na Carrcci
& bocc*aid* immacúairt hí & isbert: ‘Is cet don inat-sa topur amræ
co bráth and.’ Brúchtais fochétóir srúaim usci anusin, conid Tipra
  
15] 
Colmáin a ainm ósin ille & ícaid gallræ & tedmann imda fri troscud aici.
An carragc-sa tra, port ríg Fer Tula*ch* hí dogrés co tánic ingen meic
Conchubair .i. ben Conchubair húi Mælsechlainn, co ruc an rí ar éicin
hí & an rígan ó ríg Fer Tulach .i. Cúc*h*aille mac Dublaide ésidein,
co rosáraiged uimpi .i. a athrígad nó a dílsiugad do rígain Midi .i. isísin
  
20] 
cétben díb ruc hí & cách ar a slicht-sin ósin alle & ní díles hí ó ríg
Fer Tulach & dl*igid* Colmán a *dechm*ai*d*-sin ón mud c*h*étna cid cía
bes inti, úair is é robennach hí. & is la Colmán mac Lúacháin dechmad
an dúine *amuig* a a P*ur*t na hIndsi, úair is é doratt tí dia bachaill 'na
timc*h*ill ac a bennach*ad* & sonus lommæ & lenda & cech bíd
  
25] 
arc*h-*enæ sund dogrés & búaid comperta & buáid creach & búaid
slúag*aid* ódíu co bráth & dechmad trethan & úarán fon mud
c*h*étnæ, úair is é robennach íatt ule & is la Mominócc dechmad indsi
Locha Maigi Úath, úair is é robendach hí & is lá Hú Tegtechán bith
for in clé*i*th dála & an t-escra ana láim & is la Híb Domn*n*án
  
30] 
cúlc*h*omét ríg Fer Tul*ach* .i. lucht in bale iart*h*araig íatt


¶51] {MS folio 82 b 1}*A*raile laithiu tra bói Colmán isin Carraig-sin co
táncatar rígraid an tíre chuici do étsechtt fria hoifrenn & celebrad



---

p.54




acgi-sium. Tecatt ule timc*h*ell relgi íar n-afrinn co cúalattar égem
ac na cúrch*aib* 'na fíadnaisi. La sodhain tra fégaitt uli & atchíatt na
conu cucu 'na rith. ‘A Cholmáin, ar do chumachtæ,’ ar an rígan,
‘tesaircc dam-sa mo chúrcha & rotbía-su *úanmolt* díb ce*cha* blíadna.’
  
5] 
Smacht*ais* iarum Colmán forna fáolchonu & tastaitt isin magin-sin.
Romórad da*no* a ainm Dé & Colmáin triasin f*ir*t-sin, conid ann asbert
an rígan fri Colmán; ‘Geb aráit dam-sa fechtsa im na cúrcha dia
comgi ar na conu alltæ.’ Is de sin asbert Colmán; ‘Geb-siu an randsa 
impu matan & fescar & nístomlett na conu alltæ *íatt* co *bráth*.’


> 1. 10] Mo c*h*áoirig
>   
> robet ar seilb an óenfir!
>   
> for seilb Colmáin meic Lúacháin
>   
> curbat úa*g*slá*i*n mo cháoirig.
> 




Cach nech tra gébus sin ima c*h*úrchu, ní millfett co*i*n allta
íatt, conid de sin dlighes Colmán úanmolt cech alb ín a nÉirinn ar a
  
15] 
cométt ar conaib allta.


¶52] *A*raile fecht di*diu* dogníed mórdál Dromæ Ceta la rígaib
Éirenn im C*h*olum Cille. Ránicc íarum cách[16](javascript:footNote('G201036/note016.html')) inti as cach
aird. Is íatt im*murgu* triar *dédenach* ránic íar cách inti, na trí
Colmáin móra Midhi & ba dorcha in *adaig* antan rosíachtadur & ní
  
20] 
raibi adbar tened nó boithe acu de sin. Ruccad íarum a fis-sin co
Colum Cille & roferad fáoilti friu úadha & rolaad gairm escaire for
naomaib hÉrenn, id est, crann do cach *tenid* & slat & sop ca*cha* boithe
dona *tri* Colmána móræ Midhi. Tucad íarum dóib-si*u*m sin fon cumasin. 
*Rofíarfaigsit* di*diu* naoim hÉrenn íarnabárach do C*h*olum
  
25] 
Cille: ‘Cindus cléir*ig* íat-som {MS folio 82 b 2}na trí Colmána dia ro*n*fagde
de*n* hir*é*ir?’ Conid ann isbert Colum Cille; ‘Cid mór sunn a*n*díu
oirecht naom hÉrenn, gellaim-si fía*d* Día ná*ch* lugha oirecht na trí
Colmán útt for neim oldás an t-oirecht-sa & gellaim fía*d* an Trínóit,
dia tæthsad neam anúas for clár an talman, co tocébdais na trí Colmáin
  
30] 
út co ndernannaib hé suás doridhisiu ina sosad aicenta.’ Becc tra do
sein la ca*ch* naom a n*er*t féin a næmaib hÉrenn ar métt na testa-sin
tuc Colum Cille forru-som. Rochuinichset íarum naoim hÉrenn
cotach for na trí Col*mánu* & faomait si*u*m an cottach-sin do dénum



---

p.56




friú & donít*her* an cotach íarsin hi fíadnaisi Coluim Chille, co fil ósin
alle cotach a manach-som fri naomaib hÉirenn .i. do ne*och* díb tarr*aid*
an mórdáil Droma Ceta cettus.


¶53] *I*n fecht im*murgu* táinic Colmán mac Lúacháin co Laind,
  
5] 
is ann robói Conchraid epscop hi Tír an Dísirt ara chind. Ótchúala
íarum guth cluicc Colmáin meic Lúacháin tánicc chuici & isbert fris:
‘Mochean duit, a Cholmáin, is duit fogéna an fid-sa co bráth .i. Fid
Dorchæ & fogénam-ne co bráth. Dorónad tra amlaid-sin & robái
Conchraid íarsin ac Colmán mar cach ndeisc*ip*al acci. Arale fecht
  
10] 
and faomaid umalóitt do dénum do Cholmán & da manchaib archena
.i. bith ac a manchaib & aci buddéin ac a ndamaib & robói ré fotta acu
.i. hi Clúain Dam & is de-sin aderar Clúain Dam ósin alle ria.’


¶54] Araile fecht ann *immurgu* gat*ar* dam díb ó Chonchraid. Luitth
Conchraid ina lurgc & a chlocc ina láim & cech húair not*h*éged dia
  
15] 
lurgc nobenad a chlogc aigci & dorónsatar amlaid-sin co rángcatar
Caill Cellán hi Feraib Tulach & is ann sin robáttur {MS folio 83 a 1}na
merligh ac fennad a doim ar a chind & cuinchis Conchraid forru hé
& doberatt na merlig dó hé & atbert an clérech friss; ‘Is cett duit
érgi.’ Ro érig an dain focétóir. Ótconncatar na meirlig sin fóbrait
  
20] 
sléchtain dó. ‘Ac,’ ar Conchraid, ‘sléchtaid dom aitín .i. do
C*h*olmán.’ Sléchtaid íarsin do Cholmán & doberatt a manchine dó
co bráth. Isbert Colmán fri Conchraid; ‘Geb inatt ale hi fecht sa.’
‘Cuin*d*ig da*no* inat tighi dam-sa for Conall, co ndernar cill ann &
fogénam-ne duit ann co bráth.’ Dorónad amlaid-sin & doratt Conall
  
25] 
inatt tighi do Cholmán mac Lúacháin, conid de isberar Tech Colmáin
i n-úachtur Fer Tulach. Bennachatt malle an cill-sin & sáoratt ar
císs flatha hí. & fáccbaidh Colmán Conchraidh inti fria láim, conid la
Colmán hí ósin alle. & iar foirinn ai*l*i da*no* comad la Colmán notísad
hille Conchraid & ná*ch* ar a chind robói hi **sic** abus et*ir* hé & comad iar
  
30] 
ndul adíu nogabad Tír an Dísirt. & isbert Colmán: ‘Ní cett lind do



---

p.58




beith ann-sin, a Chonchraid,’ conid ann sin rochuinidh inatt for Conall
& atberatt arale in clogc robói hi láim Conchraidh ar lurgc a daim, issé
fil a Clúain Mescán hi nUlltaib. & issed dogairt*her* de béus clocc na
damraide Cholmáin.


¶55] 
  
5] Fecht da*no* tánicc rechtaire Conaill meic Suibne co Lúachán
do chuinchi*d* bíatta fair & ní raba ac Lúachán acht aonchríathar
gráin eorna & atbert: ‘Ní fil acaindi a cuinc*h*id fair.’ Issed
im*murgu* roráid an rechtaire co cuirfidiss íatt ule hi muir nó a ten,
mane fagbadis .iii. cét bargen cruthnechta cona tarsann imme & lomma.
  
10] 
& isbert Colmán: ‘Is cett duit an tal*am* d*o*t slucud’ & rosluic an
talam fochétóir an rechtaire ac dol día chosáitt dochum a t*h*igerna
co filett ic p*re*dugud 'na cenn ósin alle & gabaid ar *tech*ed**
ótchonnairc sin & gabaid an slóg ule & asbert: ‘Mairg {MS folio 83 a 2}do
thoimél*a* do bíadh, a Cholmáin, & ní sinne thomélas.’ & ba hatach n-uilc
  
15] 
ac cách dia chéle díb fria ré fotta iarsin, conid ‘*aided Chonmind* *d*ot
brith,’ amail rosluicc talam Lægaire ar amré*i*r Páttraicc.


¶56] Isbert im*murgu* a máthair fri Colmán: ‘A meic maith, congain
leind, ar ataam a ndocumal mór.’ Luid Colmán don muilenn & a
bolgc fair, amail rogab Colum Cille an *blog* fair don c*h*loich fil isin
  
20] 
pronntig hi n-Í .i. Mælblátha a ainm-séin & sonus for cach mbíud bíss
fuirre. Bói da*no* arbar Conaill fon muilenn ar a chiund & cruthnecht
*éside*. Asbert Colmán a scor reme, ar robói sodethbir aci & ní derna
an rechtaire fair. ‘Tab*air*-siu ind íarum,’ ar an cléirech, ‘& dobéramne
don leth ale & rondf*id* Día dúnn.’ Dorónsat amlaid-sin & dorat
  
25] 
Colmán a lá*i*mh ind-agaid an muilind & sóais reime ar tuáthbel, conid
Muilenn Cerr ósin alle hé co bráth. & clóemchóidh Día na harbandæ,
conid cruthnecht la Colmán & éorna lasin rechtaire. Romórad da*no*
ainm Dé & Colmáin triasin firt.


¶57] Antan da*no* doríacht Colmán ón áth gusan muilenn buddes



---

p.60




doruácht cuigci Críst féin a richtt claim do fromad a t*h*rócaire &
cuinc*h*is mám ar Día fair. ‘Bec ar Día’ ar Colmán ‘an coibés
sin’ & dobir dó mám mór assin téig. ‘Mám ele dam ar Día!’ ar an
clam. Dobir-si*u*m dó & dognítt tra fon cuma-sin a g*c*éin robí a bec
  
5] 
isan bulgc & dobir Colmán bendacht la arbar don lobar. Tic Colmán
úada íarsin. Congraid an clam éisim for cúlu & dobir in arbar uile
dó & a bendacht lais, amail tánigc Críst co Martan dia fagh*d*e ima
brat & dorat Martan dó a leth & a leth ele imme féin & dia *cuinched*
uile dosbera*d* Martan dó.


¶58] 
  
10] Luid-si*u*m reme dia thig & lécis a bolgc ar lár. ‘A meic
inmain,’ ol a máthair, ‘is becc an bolgc-sa & is mór an forcongra
& is doilig rí do bíathad de.’ ‘Déna-sa in {MS folio 83 b 1}fuine immáin,’
ar ésium, ‘& dobéra Día ní isin bolgc,’ amail atbert Brigitt fri mnaói
an dru*a*d & ní raibi aici-siu acht ma*d* torad co leth innamá & dobered
  
15] 
Brigitt leth toraid ce*cha* huáre asin chulud corbo lán ule an rúsc
imme. Is amlaid sin tucc Día sonus for beccán bíd. Rofonta iarum
.iii. cét bairgen assin bulgc & ba lán béus. ‘Caidhi an t-annl*onn*
buddechtsa?’ ol a máthair. ‘Ar ní fil lem-sa acht bleghan *áonbó*.’
‘Dobéra Día *bal* fair-sin,’ ar ésium, ‘& maist*ir*-siu hé namá.’
  
20] 
Dorónad amlaid & táinicc anl*onn* tri cét bargen de. ‘Caidhi da*no*
bfechtsa,’ ol an máthair, ‘loimm dingmála ríg léu-sein?’ Bennachais
íarum an mbláth*aig* & ticc eisti gruth mór la cech mbairgein.
Bendachais da*no* an medg íarum & doní céo lomma de. ‘Caidhi da*no*
buddechtsa each fora mbért*har* an bíad-sa don ríg? ar ní fil acaindi
  
25] 
hé cettus.’ Cocúaladar íarum an n-oss allaid a Tul*aig* ind Oiss.
‘Roba chett do*n*n oss doní so,’ ol Colmán, ‘cid hé nonbera.’ Tigc
tra an oss cona elet & laighitt ina fíadnaisi & doberar fén forru iarum
& an bíad fair co Dún Brí anal*l*a, amail táncatar na dá anmanna
all*aid* do imarchur cuirp Pátraic dia chill antan roba marb hé.
  
30] 
Amail atconncatar na *slúaigh* anní sin, beratt fis co Conall &
isberatt: ‘Na hallta arna beratt do choin-siu ná do eich hitátt ac



---

p.62




fognum do Cholmán día ndeóin féin.’ Gabais íarum Conall &
fóbr*ais* daul for *teched*. *Lenaitt* íarum an dias don c*h*olc*aid*
& lenaid an colcaid do lár & síabartar a baill imme & tuitid in dú*n* dia
lethbulgc, amail rotuit Clænráith Temrach ar amré*i*r Pátraicc inti.
  
5] 
Ar is a n-aimsir Lægaire meic Néill rotuit an ráith & a n-aimsir
Pátra*i*gc & ní hí breth na glaisne do mill hí.


¶59] {MS folio 83 b 2}Dorúacht íarum Colmán chuici & isbert: ‘Bíad
lem-sa duit sunn, a Chonaill.’ ‘Misi dobéra bíathad duit-siu’ ol
Conall, ‘fechtsa co bráth & ní tusa dobéra dam-sa ná fer t'inaid.’
  
10] 
Sléchtais íarum Conall do Cholmán & atbert fris; ‘Do ríar féin duit,
a Cholmáin, & cabair mé don díchumang-sa.’ ‘Abair féin,’ ol Colmán,
‘an ríar hí sin.’ ‘A ndún-sa tra duit’ ar Conall, ‘cona muilenn & an
sruth-so thíss,’ conad í Muilenn Dée & a carad éisc laiss. Rofoillsiged
tra do Arnáin mac Eogain sein & do Ulltan & do Mac Liácc & doratsat
  
15] 
céo mór atúaid & anair do c*h*leith an tíre fair. Atbert Colmán mac
Lúacháin íarum: ‘Arnán & Ulltan & Mac Líagc dob*er* dam-sa an céosa
ar ulc rium & bid dóib-sium a olc. Bid móin & mothar a *feranna-s*o*m*
co bráth & bid fáss a cella & bid íatt a sinnaich a sacairt
assin amach & bid íatt a clérig a coin allta & *bid* fir láma dergi ina
  
20] 
suidedaib apad & bid do c*h*ellaib elib greim a manach co bráth. Ní
réil dam-sa radarc abfechtsa,’ ar Colmán, ‘acht *dá* bale namá .i.
Bordgal & Lemchaill.’ ‘Bit sein acat-sa,’ ar Conall, ‘& tog féin .x. uii.
bale léo sein isin túaith-siu a filim-si & sir hí’ .i. i nÚib Tigernáin.
Is andsin rochuinig Conall for Cholmán mac Lúacháin inad dúine do
  
25] 
bendachad dó-som íar mbr*ith* a dúine úad, co n-ebert Colmán: ‘Tét
lim íarum & bendach*fad* dún bus ferr duit-siu.’ Tíagatt malle ro
Ruba Conaill ar ulc fria hArnán & fri hUlltan béus .i. cumad echrais
con & gilla an dúine a cell-som co bráth.


¶60] Dobir tra Colmán mac Lúacháin tí da bachaill timchell an
  
30] 
ruba-sein & facb*aid* Colmán búaid creiche an*n* & búaid slúaig*id* &



---

p.64




búaid comairle ann co bráth. Asbert *immurgu* Conall {MS folio 84 a 1}fri
Colmán mac Lúacháin: ‘Is maith sin, a c*h*léirig, & bó ce*cha* gabála
duit-si díb-sin & ech & err*iud* cecha *sl*úaigi*dh* & dechmad cech bíd
dogrés sund lais duit.’ ‘Sonus bíd da*no* ann-som,’ ar Colmán.


¶61] 
  
5] Téitt íarum síar a nÚib Tigernáin co hÚachtur Comart*h*a &
doní cill annsein & fóid an oidchi-sin & doní affrind indti íarnabárach
& ní rabi clogc aicci fri béim éitsechta a affrinn, conid andsin rotelged
dó-som do neim an findfáidech Colmáin meic Lúacháin, co fil áit a
beóil isin c*h*loich fóss ann. Robenad íarum an cloc-sin acu. An
  
10] 
t-usce im*murgu* tuccad dó-som asad sruth, rodoirt Colmán hé asin
clugc ar lár na cille himmuich, conid tipræ fírusci ósin hille hí. &
romórad ainm Dé & Colmáin triasan firt-sin & is sær an *chell*-sin ar
císs ríg ósin alle.


¶62] *Togaid* íarum Tír Fræch & Tír Mór & Bale Ú Dungalán &
  
15] 
Ú Lotrachán & Bale Ú Fothatán & Duma Bolgc & Bale Ú Dímán & Less
na Finda*n* & Indsi Conchada cona Cnuc Domnallán & ráthanna ele cona
secht *déc* léo-som. Dobert Conall dó-som a sáire do brathturib a
senathar co bráth re tæb-sin amail doratt Domnall mac Áeda meic
Ainmirech reme so. Luid iarum Colmán co Cill Bic co fóilti móir
  
20] 
& bíad lais iterum & ní dlegar do Úib Gusán nó d'Óib Tigernán bíathad
ríg Midi 'sin croind-si acht a Ruba Conaill namá & ní dlegar béus
coindmed do dénum asin *C*h*róindsi* forru acht i ngnest*a* a Ruba
Conaill immach & isat lía a mbaile særa oldátt a mbaledhae dæra & ni
dlegar a mairt gemre*i*d nó a mbíad corgais do c*h*aithem a n-inad ele
  
25] 
acht a Ruba Conaill & dligid Ú Gusán cáin a deorad & lethc*h*áin
urrad ó ríg Midhi. Dligid im*murgu* comarba Colmáin {MS folio 84 a 2}each
& err*iud* cech ríg gebus rígi Ú *Tigernán* dogrés & bith for a lethláim.
A meth nó a trucha, mana tarda dó.


¶63] *A*raile da*no* fecht tánicc Ethgen mac Tigernán meic Áeda
  
30] 
Slángi meic Díarmata meic Cerbaill meic Fergusa meic Conaill
Cremt*hainne* meic Neill Nóigíallaig chuici & dobert a manchine dó co



---

p.66




bráth & a ingen chuici do léigind lais .i. Rónat ingen Eth*gein*. & isí fil
hi cill Ú Muca tís & la Colmán hí sein ó griun co nem & a cend*acht*
dogrés & míach cech arba eisti isin cargus err*aig* cecha blíadna. & dobert
im*murgu* Colmán dó-som bale cech meic dia maccaib ar manchine co
  
5] 
bráth. & isbert Colmán: ‘Antí díb so impóbas oram-sæ, ní bía uáid
nech a rígi a tuáithe co bráth & iffrind is gardius sægail dó.’ Isbert
Colmán béus; ‘Ní raib uáid acht *cairem* & cirmaire nó nech bed
fíu íad.’


¶64] *A*raile fecht da*no* luid rechtaire Úa *nAirmedaig* .i. Mælodráin
  
10] 
mac Failléin ésiein & sléchtais do Cholmán mac Lúacháin & dobered
almsana imda bíd & étaig dó & ba holc la Conall sin & ro cumrig
Mælodrán triitt-sin. Ó rochúala im*murgu* Colmán mac Lúacháin sin.
luid tri firu *déc* dia chuinchid. & ó ránicc Port na hIndsi, asbert
Conall na*ch* bertha ethar chuigci etir imach & isbert Colmán: ‘Comtrén
  
15] 
an Coimdiu for us*ci* & for talmain & mad tol lais ar mbádud-ne is cet
linne a c*h*et-som.’ & bennachais Colmán an loch & búailis reme hé
cona bachaill & andarleo ba céo solusta hé & lotar cosaib tírma inund
.i. amail dochuáid Maóisi mac Amrae tria Muir Rúaid & a p*h*opul
ana diáid.


¶65] 
  
20] Ó atcúas im*murgu* do Chonall annísin, asbert fria muindtir:
‘Cid bé uáib érges ria Colmán athrígf*aig*t*her* asa ferann & ní faigbe{MS folio 84 b 1}
an inatt-sin co bráth.’ Ó rosíacht Colmán im*murgu* astech,
roérig Flann mac Onchon meic Sárán .iii. fir *déc* ale, acht namá dalta
Flaind, ní érracht s*id*e rempu et*ir*. Conid and asbert Colmán meth
  
25] 
for dalt*a* Úa Flaind. mane bett fo screpul óir dó-s*id*e ca*ch* dalta ar
chena. & ispert im*murgu* Colmán na ronda-sa sís:


> 1. Fland mac Onchon
>   
> dam-sa is cara,
>   
> bias an buga
>   
> as ní raga.
> 
> 
> ---
> 
> p.68
> 
> * Lann na ferann
>   
> na*ch* fann fuidhell,
>   
> na ca*n* Conall
>   
> air ní cuirenn.
> + An lín d'feraib
>   
> atracht remonn
>   
> bett hi ferann
>   
> úa*d* iar Conall.
> - 5] Tri fir *deac*
>   
> trial*l*ais tromsním,
>   
> gráin cé*i*tt chomlá*i*n
>   
> fair fan comlín.
> * Búaid na fagla
>   
> ort tria chaiti,
>   
> ní bía ruici[17](javascript:footNote('G201036/note017.html'))
>   
> nó égc aigci.
> + Ní tæt raindi
>   
> breth mo raind-si,
>   
> 
>   
> 10] écc fom c*h*oim-si
>   
> duit, a Flainn-si. Fland.
> 




¶66] Bendach*ais* hé amlaid-sin & isbert: ‘Fer lept*h*a ríg úait co
bráth óndíu immach.’ Rochuinig íarum Colmán mac Lúacháin
Mælodrán a geimel dó & féimdhidh ó Chonall. Isbert *immurgu*
Colmán: ‘An bale i mbéo-sa im íarmérgi indnocht, is ann bías
  
15] 
Mælodrán.’ ‘Ní ba bríathar c*h*léirig sein,’ ar Conall. Brúid
iarum Mælodrán a slabradha an aidchi-sin & éláid co Laind. Tánicc
im*murgu* Conall íarnabárach 'na díaid co Laind & atpert; ‘Tabair
dam mo chimid, a Cholmáin!’ ‘Ragaid duit aire cétus,’ ar Colmán,
‘rígi hÉrend duit féin & dot chiniud co bráth.’ ‘Ní glic sin,’ ar
  
20] 
Conall. ‘Cía ele gébus rígi hÉrenn acht mo chined-si?’ ‘Ragaid
nem duit féin,’ ar Colmán, ‘& nem d'fir t'inaid co bráth.’ ‘Ac,’ ar
Conall, ‘sáeilim nem cena.’ ‘Tabair dam-sa & d'fir mo chineóil nem,’
ar an cimid, ‘& is ceatt {MS folio 84 b 2}leam mo marbad.’ ‘Mad ferr lat
élúd ass slán,’ ar Colmán, ‘ragha & ní chumgabat renna ní duit.’
  
25] 
‘Ac,’ ar Mælodrán. ‘Tabair do c*h*enn fom choim,’ ar Colmán.
& tuc-som amlaid & rofaillsigit dó íarum uile fochraici nemi &



---

p.70




atconnairc Colmán mac Lúacháin ar a chind tall ic faóilti fris, conid
de ispert Mælodrán:


¶67] 
> 1. ‘Atchíu-sa’ ar an cuimrechtaig,
>   
> gním is amrai lib,
>   
> in Colmán fil acaib-si
>   
> ar mo chind-sa ar nim.
> * 5] Mocholmócc an t-ordnit*h*i
>   
> co n-imatt a raith,
>   
> nímt*h*a a dechmad d'indisin
>   
> ne*ch* doní do maith.
> + As úasal a c*h*umachta,
>   
> forragart mór salm
>   
> fri hindarba *plág*-tedmann,
>   
> fri tathbeóud marb.
> - A *chrábud*, a umalóitt
>   
> cia rádim nach sel,
>   
> 
>   
> 10] is lán d'orttan, amra sin,
>   
> ó t*h*alam co nem.
> * Dia tæthsad nem for an lár
>   
> co ná dl*ig* *?* a rún,
>   
> notogéb*ad* næmCholmán
>   
> 'na sosad for cúl.
> + Diama*d* lem uile an bith cé
>   
> cona rígi inníu,
>   
> nosrirfind ar imchisin
>   
> ina flatha atc*h*íu. A.
> 




¶68] 
  
15] Romarbad íarum Mælodrán a ndorus relgci Colmán meic
Lúacháin, conid hé cétna marb roadnacht ac Laind. Roferghcaidhi
im*murgu* Colmán hi cinaid a sáraight*h*i & dorat a agaid súass cech
dírech fri muindtir neime & atpert íar céin móir co toirsi & co n-allus
de: ‘Diamad chett la mac na hingeine, is cet lem-sa in inis út asa
  
20] 
tánc*ais* dom sárugud do dol fon loch co bráth. A eich im*murgu* & a
carpait búada, is cett dóibsi*n* talam dia slucud cech airm hi filett.’ &
dorónad amlaid-sin foc*h*étóir.


¶69] Luid im*murgu* Conall íarnabárach do marbad Colmáin meic
Lúacháin a cinaid a muindtiri. Rofoillsiged tra sin do Cholmán &
  
25] 
atfétt fria *muindtir*: ‘Sær-sa’ ar íatt-sin, ‘sinne fair, ar at túailgne
tú sin do dénam.’ Sénaid íarum Colmán an ær & tigc céo.{MS folio 85 a 1}
Sénaid íarum Colmán an ær & tigc *céo* ann íarsin
do nim & doluid an rí for merugud ó Loch Aindind co Tech Natfráeich i
mBregha*ib*. Andarleis is do Laind tánigc & andarléo da*no* ba hé



---

p.72




Loch Aindind an Bóann i mBregha*ib*. Tángatt*ur* im*murgu* meic Áeda
Sláne an aidchi-sin cugci .i. Blathm*a*c & Díarmait & Cernach Sotal a
thrí meic-sein. Dias im*murgu* díb-sein rogab rígi Temrach .i.
Blathmac & Díarmaitt & rogabsat tech air & romarbsat ár a muindtiri
  
5] 
isin tich & éluid féin im-murba*ch* na Bónne & a ndab*aig* tuc*ad* hé &
bél dabcha ele 'na bél-si anúas & rosráoined íatt amach íarsin, co fúair
Mælumæ mac Forannáin meic Áeda Find meic Mane, id est, manach
Colmáin meic Lúacháin hé & mac bráthar a seanathar & marb*ais* hé
ac Lis Dochuind a *cinaidh* sáraigt*h*i Colmáin imon cimidh .i.
  
10] 
Mælodrán, conid ann asbert Conall: ‘Cach rí gébus Temr*aig* am
díaidh-si dom díg*ail*-si fort .i. rop tú elegæ ríg Temræ co *bráth*.’


¶70] Táinigc íarum Mæluma co Colmán & tásgc an sc*eóil* less, feib
dorónad uile an sg*él*. Asbert im*murgu* Colmán fris-sim; ‘Búaid
n-échta & áithesa for fer th'inaid & cen a marbad ind & ní muirfidter
  
15] 
nech ele úait a ndígail Conaill co bráth & gurab é fer t'inaidh goires
gairm ríg Temrach co bráth .i. a menmæ fri hÉrinn ósin amach &
menmæ hÉrenn friss, acht go rogairt*her* gairm ríg de (.i. rígi &
airechus hÉrenn duit, a rí.’ ‘Uod*er*gc *?* ort-sa,’ ol an rí .i. ac tabairt
urchair dó, ‘an tugcais Conall Guthbind let?’ Ocus is amlaid dlegar
  
20] 
sin: an rí do *buth* a mbun Cart*h*i na nGíall túass & an fer do Híb
Forannán ar an lic sís & echlasgc ana láim gan imíadad amail conicfa{MS folio 85 a 2}
ar an orchur, acht ná digc din lic immach). ‘A meath nó
a trucha an ríg goinfes nech úait, mane tartta a each & a err*ed* dó ind.
Do c*h*ét comlín-sa do esb*aid* ó ríg Temrach an tan cuinicfiss císs nó
  
25] 
bés fort-sa & maidm fair in cath ule a mbía nech úait, mad *égin*
notb*er*a leis.’




---

p.74


¶71] *A*raile fecht da*no* luid Colmán mac Lúacháin do imt*h*echt
Tóiden Moling Lúachair & ro imt*h*ig hí & luid reme as sein co Ferna
Mór Móidógc. Antan iarum rosía*cht* an proindtech, is ann robói an
fert*h*igis marb isin proindtig ar a ciund .i. Crob Criad a ainm-sein.
  
5] 
Rochunicsett da*no* desgipuil Colmáin meic Lúacháin *ássa*i*gc* dóib &
isbertatar; ‘Atá clérech úasal 'sa proindtigh,’ ar íat-som, ‘& déntar, 
ássaigc fair.’ Indist*ir* tra sin do Mói*d*ógc & isb*er* Mói*d*ógc tria ocla
móir: ‘Masa clérech antí fil ann, dúscid féin dó an fert*h*igis &
dogéna a ásaicc.’ Rosíachtt an fis-sin co Colmán mac Lúacháin & ba
  
10] 
nár laiss ammus amlaid fair & isbert: ‘Ma tol le Mac na hIngine
mo særa*d*-sa don ammus-sa donicfa.’ Is annsin da*no* bói an mac
begc i sp*ro*uc ina fiadnaisi an c*h*uirp & *íarfaigis* Colmán de: ‘Cia
dochairt fil fort-sæ, a maic bicc?’ ‘A domna fil ocam,’ ar ésium,
‘.i. mo athair marb am fiadnaisi.’ ‘Is cett tra dó-som érgi diar
  
15] 
n-óssaigc-ne & is cuma da*no* cid Dochartach t'ainm-si féin co bráth.’


¶72] Atfétt iarum *a*ní-sin do Moi*d*ógc & tigc féin cona ule
manch*aib* la*is* co n-ecla fair & co fóilti móir dochum Colmáin meic
Lúacháin & sléchtaitt a cindu dó a cinaid a sáraigt*h*i .i. a imdergt*h*a.
& cíid Mói*d*ógc & a manaig malle ind-sein & doníatt a n-æntaid & a
  
20] 
cata*ch* a neim & a talmain .i. {MS folio 85 b 1}Colmán & Moi*d*ógc. & *asbert*
Mói*d*ógc íarnabárach: ‘Maith aile, a C*h*olmáin meic Lúacháin,
antí tucc Día duit se*ch*anne tætt lat féin, ní béram-ne t'áthi*us* ort.’
Donít*her* tra amlaid-sin & dob*er* Colmán dó hi fus in dán cena cétna,
conid íatt sin Húi Dochartaig ic Laind .i. Hí Cruib Críad íatt ic
  
25] 
Moi*d*ógc .i. a slonnud tess .i. trí randa dorigne don lind .i. bunad
& tánaisi & íarlind & ca*n* ní díb-sin dia comadus & trí randa don arán
léo-sin .i. cruthnecht & éornæ & corcæ & ce*n* ní díb-sin dia comadus,
conid aire-sin isbert Colmán fri Dochartach an dá rann-sin sís:


> 1. Fer tri fune, fer trí scó,
>   
> ifernn dubach dorchæ dó,
>   
> 
>   
> 30] is buide*ch* Rí na n-uile
>   
> do c*h*á*ch* cona *a*onfuine.
> * As amlaid roclechtus-sa
>   
> roind coitchenn am t*h*igh,
>   
> bíad inann cech ænduine
>   
> déna dúnn, a fir. Fer.
> 






---

p.76


¶73] *A*raile fechtt da*no* rofíarf*aig* Murchad mac *Airmedaig* meic
Conaill Guthbind dia anmcharaitt .i. do *chrumthir* Casá*n* Domnaig
Móir: ‘Cía ráott beres rígi Temrach & hÉrenn ó chl*aind* Colmáin
Móir meic Díarmatta indosin, a c*h*lérig?’ ar sé. ‘Cid ón, a m*ai*c,’
  
5] 
ar an cruimt*hir* c*ét*na, ‘nach fet*ur*-sa.’ ‘Nát fetur-sa *immurgu*,’ ar
Murchad ‘.i. an *g*g*éin* bes ullidu escaine Colmáin meic Lúacháin hi
lenm*ain* clainni Conaill Guthbind ní bíatt hi rígi Temrach.’ ‘An fil a
tuict*h*i dúnne cobair desin, a c*h*léirig?’ ar Murchad. ‘Atá co
demin,’ ar Cruimt*hir* Casán, ‘.i. día nderna sib síd fri Colmán mac
  
10] 
Lúacháin.’ ‘Caidhi an síd hí-sin?’ ar Murchad. ‘A ríar féin do
Cholmán,’ ar Cruimt*hir*. Tánicc iarum Murchad co Colmán &
sléchtaidh dó & trosgci*d* lais teora laithe & .iii. aidchi & *bennachaidh*
Colmán hé & a mac .i. Domnall mac Murchada meic Díarmata meic
Airmedaigh meic C*h*onaill Guthbind meic Suibne meic Colmáin
  
15] 
Móir meic Diarmatta Deirg meic Fergusa Cerbéoil meic Cremt*hainn*
meic Néill Nóigiallaig. & conid triasin mbennachtain-sin Colmáin
rogab Domnall rígi Temrach. {MS folio 85 b 2}& dobert sei*n* im*murgu* do
Cholmán fulled criichi & feroinn & sæire co *bráth* dia muindtir et*ir* na
cell*a* hi fus cona muindtir & a cella a nÚib Forannán cona muindtir
  
20] 
.i. secht *m*bale .x. & na trí cella fil indtib a sæire co bráth do
Cholmán.


¶74] ISsíatt so bailedha tugc Domnall ifus do Cholmán .i. Ros
Dullenn & Ard Cáin & Rát*h*ín na Bréchmaigi & Les an Pob*uil* &
Ráith Drogcán & Dún Senchada & Ard Nessan & Les Conín & Ráithín
  
25] 
na Gabann cona Ard Mucada leis & Less Glindi & Ráith Donnch*ada*
& Ard Mór & Lethc*h*lúain & Ross Omna & Less na hÚama ic Clúain
Gilli Fínáin & Less na Moga cona Tulaig an Oiss & Ráthín in Pupu*i*ll
ria andíu & Bale Asidta & a sæiri sin co bráth .i. secht mbale .x. sin,
amail tugc Conall Guthbind secht mbale .x. dó-s*o*m. Ferann im*murgu*
  
30] 
bráthar a athar-som .i. Ráth Leacett & Clúain Gamna & Senráith Leis
an Daire, Conall Guthbind féin tugc iatt-sein do Cholmán.


¶75] *A*raile fechtt da*no* tánicc Colmán mac Lúacháin & Mæltule



---

p.78




& Ua Súanaig ó C*h*lúain Iraird. Gabaid adaig forra ic Ráith Co-
semnaig & ní roléigcitt indti co mattain. Táinigc im*murgu* ben
Cosemnaig cucu íarnabárach & messair lomma aici, conid de isb*er*t;
‘Ní raga t*ar* mesair co bráth loim fir na rátha-sa.’ Asberatt na
  
5] 
cléirig an láeid-sea. Úa Súanaig dixit.i. Fidmuine a ainm batside:


> 1. 'Fágcbaim' ar Fidmuine find,
>   
> 'miscid do ré*i*r Ríg na rinn
>   
> for Coisemnach, comal nglan,
>   
> cona secht *bráth*raib**  
> [*...*]  
> '
> 




Mæltuile dixit an rand-so tíss:

> 1. Ní ro-atrebatt an ráth
>   
> a *chomarbai* co tí bráth,
>   
> 
>   
> 10] artrop **sic** na sr*uith*e sean,
>   
> a Chríst cáid, rocomoltar.
> 




*Colmán dixit;*

> 1. 'Mo mallacht-sa co tí bráth
>   
> for Cosemnach cona ráth,
>   
> for a chl*aind*, clú adcanar,
>   
> cé*i*n bes neam *ocus* talam.'
> 



La Colmán ósin alle fognam an bale-sin, ar is fáss ó c*h*omarb*aib*
  
15] 
féin hí m*in*a tarttatt a ré*i*r do Cholmán do chriich & manchine co
bráth.


¶76] {MS folio 86 a 1}*A*raile fecht da*no* lottar na trí Colmáin Midhi do
indsaigi*d* Rómæ Letha. Dolottar tra slúag díairme leo ar febus na
cuidechtæ. Ó rángcatar tra co Slíab nElpa atcess dóib annsin múr
  
20] 
na Rómæ. Conid ann isb*er*t*atar* an duchann-so sís:


> **Colmán Ela:**1. Atlaigmitt do Ríg na rend
>   
> isí sútt Róm, an rochell,
>   
> dorónsam rogha cennaig
>   
> mad indíu inarner*n*aig.
> 
> **Colmán Comraire:**1. Is becc sæthar dontí tigc,
>   
> fogeb trócaire treimit,
>   
> is cennsa do Chríst cin chrád
>   
> nem do t*h*abairt ar 
>   
> 25] beccán.
> 
> **Mac Lúacháin:**1. Fogébatt cendsa 'ga tigh
>   
> lucht íarthair an domain dil,
>   
> dia n-arberat bith cen ceilgc,
>   
> cen braitt, cen gaitt,
> cen gnáthfe*i*rgc.
> 
> **Colmán Ela:**1. 30] Gen fingail, cen dímus dron,
>   
> cen cráes, cen saint,
> cen étrad,
>   
> cen torsi, cen tsním, cen móitt,
>   
> acht tairisim 'sin
> Trínóitt.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.80
> 
> 
> **Colmán Ela:**1. Móitti fochraic cech duine
>   
> ar an talmain donnbuide,
>   
> is ferrdi a hanóir cen ail
>   
> trosgc*ud* for lec*aib* Peattair.
> 
> **Mac Lúacháin:**1. Ní rag-sa ó Róim as nach mud
>   
> co ndernar trichait
> trosgcud,
>   
> 
>   
> 5] ar nem dam féin, fáth cen cneit,
>   
> is do cach æn bíass
> im religc.
> 
> **Colmán Ela:**1. Úir Pettair is Póil íar sin
>   
> ocus úir lept*h*a Grigair,
>   
> b*ér*t*hair* sin co deimin lind
>   
> ina herib co hÉirind.
> 
> **Mac Lúacháin:**1. Dorúach*t*amar slán ille
>   
> cen tedm, cen égc æn
>   
> 10] duine,
>   
> moc*h*en fechtsa in t-égc cen on,
>   
> is do Chríst a
> altugud. At.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




¶77] Dorónsatt iarum fon cummæ-sin & dorónsatt co fúaratar cádus
mór & anóir ic Róim na trí Colmáin & dorattad andsin forru an teist
  
15] 
móir tugc Colum Cille fechtt n-aill for na trí Colmánu isin mórdáil
Droma Ceata. & robátar .xl. láa & aidchi na trí Colmáin 'sin Rúaim
íar sin & rotinólsatt leo úir lept*h*a Pet*air* & úir lept*h*a cech apstail
ele & cech ardnæim fil isin Róim dochum hÉrend. Táncatar íarum
dochum hÉrenn doridhisi co port Duiblin*n*e. Íarnabárach im*murgu*
  
20] 
luid Colmán Ela & Colmán Comraire co Láthrach mBriúin. Luid
im*murgu* Colmán mac Lúacháin co Glais Naeiden do *chobligi* for
*lepaid* Mobí Clárenaig. Ó rosíachtt im*murgu* Colmán mac Lúacháin
hi pronntech Mobí, luid chuigci in {MS folio 86 a 2}fert*h*igis, id est
Cromm Deróil, & ferais fæilti *friss* & isbert ann so síss. Ní tucsatt
  
25] 
imargo na manaig aichne for Colmán mac Lúacháin & tug-s*o*m, ut
dixit:


¶78] 
> 1. Mochin gustánig na tech
>   
> an t-ógc úasal ailithrech,
>   
> Colmán Lainne, glan a lí,
>   
> cenn cunga *Col*uim** C*ille*.
> * Is anbail a nert ar neim,
>   
> is cléirech 'gatátt cléirig,
>   
> 
>   
> 30] bid cáid, bid *comdid* caidchi
>   
> an c*h*eall a mbía ænaidche.
> + Iss é sea an t*re*s Colmán cóir
>   
> do chlainn Colmáin Midhi móir,
>   
> cuincsett a n-ænta armt*h*á
>   
> naoim hÉrenn a nDruimm
> Ceatáe.
> 
> 
> ---
> 
> p.82
> 
> - Fáifid a lepaid Mobí,
>   
> gébaid p*ati*r lind fo thrí,
>   
> i nGlais Næiden, nertad nglic,
>   
> mochin dontí gustáinigc. Mo. c.
> 




¶79] Laigid iarum Colmán mac Lúacháin *an* aidchi-sin for lepaid
  
5] 
Mobí *Clárenig*. Bennach*ais* im*ur*gco Colmán mac Lúacháin an cill
uile íarnabárach & fácgb*ais* búaidh n-erlabra don fert*h*igis & cen
dáim fa dimda úad co *bráth*. Tigc íarum Colmán mac Lúacháin
assein co Láthrach Briúin dochum na Colmán *n-*ele & luidsitt as sein
dochum Findén, ar ha haitti dóib-sim é-sei*n*, co cenn trí mblía*dan*
  
10] 
iccon croiss ón temp*ul* fotúaid. Lottar da*no* asein co Miliuc & luid
assein Colmán mac Lúacháin co Droind Fæichnigh & foillsight*hir* dó
timthirecht n-angel inti. Cuncid-sim Droind íarum cusan ríg .i.
Domnall mac Murchada ba rí annsein & dobert dó hi sæire co bráth
Droind cona ferann & bennachais Colmán hí & fágcb*ais* Bætán Breatnach
  
15] 
fria láim indti .i. Uidrín é-sein & deochain ar grádaib & sacart
ar úaisle & ar clú & iss é an sechtmad descipal lauid leisim co Róim
Letha hé .i. Uidrín mac Aram*ail* meic Dubáin meic Fíachrach meic
Oilella, ó filett Cenél Oilella hi Feraib Tulach & iss é an sechtmad ele
dochúaid lesim hi Róim hé béus & is é fil hi Cill Uidrín hi cind Ruis
  
20] 
Omna tair isin machaire, conid and isbert Colmán ann so:


¶80] 
> 1. Báettán Breatan, bél co mbr*eth*aib,
>   
> rop sén sochair,
>   
> bid im c*h*ill-si cona ruthin
>   
> it*er* loch*aib*.
> * Dronn ard Fáichnig
>   
> cona ferann sona saidbir
>   
> {MS folio 86 b 1}la mac Lúacháin rombía inbaid
>   
> bess lán d'aingclib.
> + 25] Día día dídin ar chreich n-echtrann,
>   
> ar báss duine,
>   
> rob dín ar millti cach daire
>   
> impi uile.
> - Bíaid úaim indti deochain dermár
>   
> cen súg n-aisgci,
>   
> mo ríaglóir cáid, is tenn tugcsi,
>   
> mo c*h*enn battsi. Bætán.
> 




¶81] 
  
30] Anaid tra Colmán a nDroin*n* fri .xl. aidchi & bennach*aid* hí &
tigc a sein co Daire Aidné*n* ar teith*ed* congaire a*n* dæssc*ur**slúaigh* &
doní secht n-aifrinn ann fa bun óændarach, conid Dair Colmáin a
ainm ósin hille béus. Lottar tra chugci-sium faolchoin an daire &
ligsitt a chúarána & síatt co n-erblaib abbélaib accu ó mud na con



---

p.84




tairisi .i. na con tighi & nó-laightis ana fíadnaisi. & isbert friu: ‘Bíd
sund dogrés & in llá dobért*har* mo ainm-si a n-et*ar*guidhi cugcaib, is
cett d*ú*ib can dergad for nech in laithi-sin.’


¶82] Luid-sim íarum .i. Colmán mac Lúacháin co Tech Colmáin .i. co
  
5] 
Conchraid & arrub*er*t bith ann fri .xl. aidchi an c*h*argais fo glére
lesaigt*h*i bíd & cormæ, conid frisin ré-sin dlegaitt comarba Colmáin
bith ac Tig Colmáin .i. bre*ch*tán aníss & anúass dó & coirim inti in erett-sin.
Lúaidh Colmán as sin co Laind meic Lúacháin & here mórsesir lais
do úir Rómæ & na n-apstal arc*h*ena. Doní tra Lassar a máthair-sim an
  
10] 
aidchi sin araile gaitt irise*ch* do imdugud 'mon tech in C*h*oimded .i.
lán a bulchre do úr Rómæ do br*ith* dochum a brátharfin*n*e .i. Úa nGuill
& hú Dímma .i. co Tech Lommán. *Rofoillsiged* sin fochéttóir do
Cholmán & isbert: ‘Ni g*ét*tar nem fort ind-sin, a c*h*aille*ch*, ar is ar
maith dusgní, acht ní ba tarba an úir-sin dóib, acht sunn namá.’
  
15] 
‘Tabair nem dóib sunn,’ ar isi. ‘Ac,’ ar Colmán, ‘ar ní maith lim-sa
a manaig do béim ar Lommán, acht mar bítt bæ móelæ odhræ i
mbúaile .i. hi tíachtain hille cettus & nem dóib-sin sunn.’ Rochí
íarum Lasar {MS folio 86 b 2}cáoi s*er*b co ndéraib falæ & roscæiled iar sin
úir Róma & úir na dá apstal *déc* in cech aird i religc Lainniu, conid
  
20] 
adnacal a n-úir *Róma* da cach æn adnaict*her* inti ósin hille.


¶83] *A*raile sgcél da*no* forath*mentar* sunn .i. cæmc*h*lód bachall
dorónsatt ic Róim Colmán Eala & Colmán mac Lúacháin & doratt
Colmán Eala dethfir eturra .i. étiud do cochall gimángurm im a
bachaill féin .i. co mbeith a rath féin a coimett*echt* a bachla, co fil
  
25] 
brat ósin hille impi. ‘Is doilig in t-er*r*ed sin do íarraid dogrés dí,’
ar Colmán mac Lúachain. ‘Cid doilig,’ ar Colmán Ela, ‘dobér-sa
lóg aire .i. nem dontí dogéna secht mbroit dí am*ail* caithfes íatt,’ &
*inde* dicitur bachlach cochlach di-si.


¶84] *A*raile fe*ch*tt dan*o* robátar a manaigh ac búain cruth*nechta*
  
30] 
ic Croiss na T*ru*ma ro airig-sim brón forro .i. an laa rogníatt ænach
Taillten. Doróne-sim im*murgu* ernaigthi co tángcatar angil *cu*gci-sim
fo c*h*éttóir do neim .i. iccon cloich impóid itir croiss ó Adrad Mot*ur*u



---

p.86




súass .i. is ann robói Colmán. & rognísitt .iii. grafne óenaich dó, conid
de sin atá ænach Laindi ósin alle. & forfágcaib Colmán mac Lúacháin
cid bé brist*er* ann dá ría 'na bethaid fo Loch Annind co ticfa slán ass
fochéttóir.


¶85] 
  
5] *A*raile fe*ch*tt da*no* luid Cíarán Clúana co Colmán mac Lúacháin
do chuncid ænta & cennachta fair. & rofaillsiged sin do-sum &
nírbo cett lais. Doratt Colmán im*murgu* saithe demna hi richt foiche
dóib ic Crois na T*ru*mma co foréimetar imt*h*echt se*ch*a sin acht a
n-aigt*h*i fri lár. ‘Is clérech’ ar íatt, ‘antí gus 'tegcum. Iss é dob*eir*
  
10] 
dúnn so. Tíag*ur* úann cugci & cuint*er* cabair dúnn fair.’ Dorónad amlaid
& dochuir na focha fo talmain. Is de sin atá Cross na Trumma fuirri.
Romórad da*no* {MS folio 87 a 1}ainm Dé & Colmáin triasin f*ir*t-sin. Targcaid
tra Cíarán ænt*aid* do Cholmán & *obbaid* Colmán hí & is bert: ‘Nocha
*bía* cenn talmanda acam-sa acht Mochutta namá (.i. a oittiu ésiein) nó
  
15] 
acam muindtir am díaidh.’


¶86] *A*raile fechtt da*no* tucc Cinæth mac Oengusa rí Húa Foilgi
serc do mnæi ríg Temrach & tánigc 'na comdáil co Guirtín Tíre
Bandála hi Fid Dorcha & *hi* drúth namá immalle friss. Luidh sí & a
hinailt namáa lée. Doratt íarum na fir córaitt ett*er* na dá ech.
  
20] 
Doratt Cinæth a ech for g*rci*s Colmáin meic Lúacháin & doratt a drúth
for g*rei*s Óengusa meic an Ógc. Tángatar íarum na merlig & rucsat
each an drúad & andar léoa ba taman ferna each Cinæth*a*. Romórad
da*no* ainm Dé & Colmáin trit an f*ir*t-sin. Ro hindisid tra do ríg
Midhi a ben do dul hi comdáil ríg Úa Foilgci co Goirtín Tíre Bandála
  
25] 
hi Fid Dorcha. Tánigc im*murgu* rí Midhi ina díaid íar sin dia marbad
corigci an goirtín-sin & rogab cách lám a céle día muindtir a timchell
an goirtín & atconnairc Cinæth mac Conchubair sein & ba gábad mór
laiss & isbert Cinæth: ‘Ar comairci Colmáin meic Lúacháin dúnn riasin
ngábad-sa & dia n-ainci sinn air bemæitt fo chís dó co bráth.’ *Ronaisced*
  
30] 
sin for Cinæ*th* & roérig Cinæth foc*h*éttóir & rosóad hé & a drúth
hirricht dá dam all*aid*. Rosóed *immurgu* an rígin & a hinilt a richt



---

p.88




dá n-ag all*aid* & tángcatar iar sin slán amach óna slógaib & nírcumaingsit
coin ná renna ní dóib & romórad ainm Dé & Colmáin trit
an f*ir*t-sin.


¶87] Táinigc im*murgu* Cinæth íar sin co Laind & a each lais do
  
5] 
Cholmán mac Lúacháin & dogníatt caratrad annsein & fágb*aid* Colmán
búaidh each acu & buáid læch & buáidh cléirech & cruth a mban
im c*h*æime for feraib Úa Foilgci co {MS folio 87 a 2}bráth & cruth a ríg
úastu & gráin ríg cóigcid for fer a inaitt dogrés & ná bad begc la
hingin ríg hÉrenn feis lais & cosgc*ur* remi dogrés mad for eoch
  
10] 
gerr bes alló chathæ. Roci*n*d im*murg*u cúairt do-som uáid féin .i.
ó Chinæ*th* & ó c*h*ách ina diaid co bráth .i. screbull cecha cathrig
'na t*h*ír & cúra cach fir bale & a heach & a errad an ríg féin in
cach .iii. bliadain co bráth & rofágaib Colmán troscud umpi seo mani
tartha chena hí .i. a meath nó a thrucha an ríg nách tibræ hí, ut
  
15] 
dicitur:


¶88] 
> 1. Searc tugc ben ríg Taillten trell
>   
> do ríg Úa Failgci fortenn,
>   
> d'fir inaitt rocæin Rossa
>   
> do Chinæth mac Áengossa.
> * Tigc an Cinæth-sin andess
>   
> risin céttsercus comdes,
>   
> sé 's a drúth, ba dind dírmma,
>   
> d'agcallaim na hairdrígna.
> + Lá is *adaig* dóib sund mar æn
>   
> an rí 's a rígan roc*h*æm,
>   
> ic bæis dóib ann, ic búaphud
>   
> fo inc*h*lid *i n-inúathud*.
> - Érgidh rí Midhi na modh
>   
> a ndíaidh a mná co solom,
>   
> cor íadsattar, comoll ndil,
>   
> 'mon ríg ocus 'mon rígain.
> * Nassgcaitt a comairci cáir
>   
> ar Colmán Lainne línmáir
>   
> ac facsin cetherdne an ríg
>   
> 'mon gort i ndernnsat mígním.
> + Dorigne Colmán calma
>   
> ferta imda adamra,
>   
> docuir an rí*g* 's a drái *n*dil
>   
> a richtt dá dam ógc allaid.
> 
> 
> ---
> 
> p.90
> 
> - Dorigne ferta aile,
>   
> nírb áille da mírbaile,
>   
> an rígan 's a cumal cain
>   
> a richt dá n-agaid allaid.
> * An dá each tuscat leo andes
>   
> an rí 's a rígdrúth rígdes
>   
> rolásett fase*ch* ri slíab
>   
> ar anord, ara n-anríad.
> + 5] Rolásett each an drú*i*th duind
>   
> for g*rei*s in æsa imthruimm,
>   
> rolásett each an ríg ráin
>   
> for fír comairci Colmáin.
> - Rugcsat eachtraind each an drú*i*th
>   
> don c*h*omairci uilc indlúith,
>   
> rofágcsat each ríg Berba
>   
> i richt tamain tromferna.
> * 10] Térno do c*h*omairci an næim
>   
> each ríg Lifi lethanchae*i*m,
>   
> hathle an eich rugscatnámaitt,
>   
> d'óendreim dóib is d'ænc*h*áraid.
> + {MS folio 87 b 1}Anci*d* Colmán íatt uile
>   
> et*ir* ech ocus duine
>   
> ón tráb dobói ga celgad
>   
> can ágh nó can imdergcad.
> - An t-ech roainciss féine
>   
> ar náimdib tenda in *tsléibe*,
>   
> 
>   
> 15] tair dom druimm, a Cholmáin cain,
>   
> ar in ech is fíu cum*ail*.
> * Dofágcaib Colmán cubaid
>   
> da rab ar eoch ngiurr glumuir
>   
> ná gebt*h*a tresa dangni
>   
> ri ríg fíal Úa finnFailgci.
> + Dofágcaib dóib co hatta*i*n
>   
> cruth a mban for a maccaib,
>   
> gráin ríg cóicid ar cur áir
>   
> ar ríg Úa Falgi fortreáin.
> - 20] Rogell Cinæth ca*ch* ní ndes,
>   
> rogell cáin, rogell cairdes,
>   
> rogellad do-som íar fír
>   
> ná*ch* bíad can erred airdríg.
> * Robennach-som ule an tír
>   
> it*er* mná is maccu mo lí*n*
>   
> i cé*i*n nobeitis co mbáidh
>   
> do ré*i*r Colmáin meic Lúacháin.
> + Fúaratar gábad *igair*
>   
> minbad Colmán dia n-anacal
>   
> 
>   
> 25] i comrád im dáil *serci*
>   
> i comdáil a céttserci. Serc.
> 




¶89] *A*raile sgcél forath*mentar* sund. Rí Temrach .i. Domnall
mac Donnch*afa* meic Murchada tugc *ingin* ríg Úa Failgci & rogell



---

p.92




tochra mór díi .iiii. fichit bó .i. dá *fichit* díb fochéttóir & dá fichit
ar cairdi co belltaine ar cind. Rochuinigh íarum an ben a tochra
i n-áge a gellta & ní fríth dí acht ferann ar son a bó. Rogab sí an
ferann diamad a comfogcus dia hanmcharaitt nóbeith .i. do Cholmán
  
5] 
mac Lúacháin, conid ann sin tugad dí Cæille na hIngine ó c*h*ind
Átha an Daire co hulaid esp*uic* Áeda hi Feraib Tulach. Dobeir
tra an ben hé ule do Cholmán co bráth. Dobeir im*murgu* Colmán
manach dia muindtir ind .i. Uidrín mac Aramail, conid de atá
Cell Udrín hi Cæille na hIngine & Less na Con túass ann & Cell Uidrín
  
10] 
tíss.


¶90] *A*raile fechtt and rugc Áed Ruóin rí Laigen sesrig
Mocholmógc .i. ó C*h*lúain Iraird ar égcin & trosgcis Mocholmógc
impu fair & fodlaidh íar sin baill an maic mallachta fo næmaib hÉrenn
acht a c*h*umal fir namá. *Asbert* im*murgu* an rí: ‘Cía da tugc
  
15] 
Moc*h*ol*móc* mo {MS folio 87 b 2}c*h*omol-sa?’ ar sé, ac fonamat imme.
Ó rochúala tra Mochol*móc* sin isbert sein: ‘Tíagam-ne co Colmán mac
Lúacháin co Laind co rodingha dínn an ball útt.’ Dorónad tra amlaid
sin & dogníatt óentaid ic Laind Mochol*móc* & Colmán mac Lúacháin
& clód dá clogc .i. Findfáidech ce*ch*t*ar* de diaraile. Asbert im*murgu*
  
20] 
Colmán: ‘An ball fil am c*h*omair-si, iss é tæisech rosía taisselb*ad*
chugut-sa, ar iss é dédenach roármed.’


¶91] Táinigc íarum Áed Róin for creich im Midhi co Carnn Fiachach.
Tánigc im*murgu* rí Midhi .i. Conall Guthbind mattan moch
iarnabárach co Colmán & atfétt dó an sgcél-sin & ba begc slúaig do
  
25] 
Chonall & ba sochaidi do Áed Róin. Asbert im*murgu* Colmán fri
Conall: ‘Érg-siu cuca & beir mo bachaill-sea lat do mergci remat &
dobér-sa taidbsi trí cath fort & doragha duit ceó dar a rosgcaib nó
a lláma do gab*áil*,’ ar Colmán. ‘Is ferr lind,’ ar Conall, ‘a lláma do
gab*áil*.’ Iss ann sin do cengail cach fer do muindt*ir* Conaill lóm*an*
  
30] 
día brut do gimánaib bruit na bachla co rabi cochall fa cenn díb &
*inde* dicitur ‘bachall cochlach’ ría-si .i. do naidm a comairci fuirri
& for Colmán mac Lúacháin. Ocus iss é an lín amus dóib-sim an lín
lom*an* fil for brot na bachla *cochlaige*. Dorónad tra amlaid sin &



---

p.94




romarbad Áed Dub & ár a muindtiri ic *Faithchi* m*eic* Mecnán &
rugcsat meic tíre a ball ferda co dorus an tempuill co Colmán & isbert
Colmán ría: ‘B*er* co Finnén nó co Mocholmógc & co næmaib hÉrenn
hé dia taisbenad.’ Romórad da*no* ainm Dé & Colmáin trit an f*ir*t sin.


¶92] 
  
5] Tugc im*murgu* Moc*h*ol*móc* íarsin do Cholmán mac Lúacháin
rigléss a Clúain Iraird. Táinigc tra íarsin Conall co Colmán mac
Lúacháin dia réir & robaist mórcúairt na Bretcha dó ó sin alle, ar is
íatt robói ana farrad ann a fían a sært*h*a ar ca*ch* cath na{MS folio 88 a 1}
Bretcha co bráth .i. screball cach cathrigh & cúra cech *fírbale* & ech
  
10] 
cach tósich an cach sechtmad blíadain co bráth.


¶93] *A*raile fecht da*no* robátar nóairi for muir & murthaidhi an
mara aca togairm & síat-som ar sæbchoire. Ó roaitcheatar ainm
Colmáin meic Lúacháin térnatar slán i tír & is amlaid sin cach æn
guidhfes Colmán fri tendta dogéba cobair imslán ó Día.


¶94] 
  
15] *A*raile fechtt da*no* luid fer a cath & tograim fair & féimdidsim
imt*h*echt fri scíss. Ó dorat-som im*murgu* sele Colmáin meic
Lúacháin ima c*h*osaib *féimditt* eich & dæine ní dó, conid ann isbert
Colmán:


> 1. Sele Colmáin meic Lúacháin
>   
> mo c*h*náma cen meth,
>   
> 
>   
> 20] romsnáidi a comarci
>   
> corigci ar cach leth.
> * Doríachtt cuigci næmCholmán
>   
> ina chruth glan glé,
>   
> na traight*h*igh notograimtis
>   
> nódiuscartiss de.
> + Colmán mac Lúacháin im leth
>   
> re ndul ar creich cridhi crúaidh,
>   
> da tegmad dam dul ar leth
>   
> co ná b*er*a nech mo búaidh.
> 


  
25] 
Romórad da*no* ainm Dé & Col*máin* *trít* sin & gach duine géb*us* so &
fo ngébt*har* nocha cuirf*i*t*her* hé & ticfa slán dia t*h*igh & dlig*id* Colmán
screpall de.


¶95] *A*raile fechtt da*no* luid fer for slúaig*ed* i ndíaid cáich & ní
rucc forru. Doralatar im*murgu* a námaitt dó & cach æn díb téged dia



---

p.96


*grei*m nó dia marbad ó roataig-sim Colmán mac Lúacháin riu andar
léo ba banscál hé & næidhi for a muin. Romórad ainm Dé & Colmáin
triasin f*ir*t-sin.


¶96] Táinigc tra faindi do Cholmán mac Lúacháin & órba cindti
  
5] 
forba a bethad dó tángcatar cugci a maic ecl*aise* & a manaig & rochísit
cáoi serb ina fíadnaisi & rochuincsett fair cetugud dóib fúaslucud an
talman for a taisib næma & a mbith i scrín cumdachta eturru am*ail*
cach ardnæm & cach n-ardapstal {MS folio 88 a 2}arc*h*ena fo Érinn.
Rodeónaig tra Colmán sin coma*d* *comdídnad* torsi dóib-sium &
  
10] 
comad chádus ar cach ngúasacht acside & nemaicsidi hé.


¶97] An tan im*murgu* rocomláin*i*g sim .iii. blía*dna* i talmain, is annsin
dorala Fursa cráb*dech* for cúairt sechnón Érenn ó c*h*ill co cill.
Ó doríacht im*murgu* co hÁth an Daire, is annsin roben aist*ri* Lainne
a clogc. ‘Dimmbúaid n-aist*er*echta for fer t'inaid!’ ar Fursa. ‘Ní
  
15] 
lamam-ne ní is mesa do rád frit.’ Rosuid Fursa íarum ic Croiss Fursa
ic déscin úada an muilind cirr sair. Is ann isbert in r*ann*:


> 1. Dá chomurtha súaichinti
>   
> ac Lainn sech cach rúaim rachaill:
>   
> muilenn cerr fri combleth*ad*
>   
> ocus brat im a bachaill.
> 



Táinigc cucu fochétóir ægaire coit*chenn* bó Laindi & feraid fóilti friu
  
20] 
& dobir fiss don chill gusan airc*h*indech .i. co Cuána mac Cumaine.


¶98] Íar fairind tra da*no* comad hé tósech nóadhrad Fursa .i. mær
na bachla *cochlaige* & ní fæilti doróne friss nách fria muindtir, conid
de sin rofágaib Fursa do-som ifernn & do fir a inaitt & dimbúaid
n-erlabra & athaisgc & sodethbriugud co bráth, ar is sodethbriugud
  
25] 
doróine fri Fursa & ní fiss tugc don chill am*ail* tugc an t-úgaire.
Tíagaitt im*murgu* muinnter Laindi et*er* *sacart* & airc*h*indech ar cend
Fursa & *dobeir an* sacart secht n-*an*ála Dé for a muin & fácbaid
Fursa dó nem & ana & sæg*al* & secht mbríathra atberad do chomall.
Dob*eir* íarum an t-airchindech secht n-anála Dé for a muin corigci an lic
  
30] 
i ndorus a tighi ap*ad*. Táinigc íarum an banairc*h*indech & messar
lenna & messar lomma lé corigci an lic. Fácbaid Fursa sonuss lomma
& lenna co bráth sund & ní b*er*t*h*ar doblad tariss so cid mór dogéna.



---

p.98




Fácbaid Fursa don airchindech neam & ana & sægal & ná bert*har* a erb*ir*i
bíd acht co ro {MS folio 88 b 1}gabad p*ate*r fri Lic Fursa fri Fursa & comad
br*eth* cach t*res* bríathar atberad & ca*ch* ní forbt*h*i nochuincfed fo
secht .i. secht troisgcid ic ulaid Fursa ar an *Coimdid* a n-anmum
  
5] 
Fur*sa* co tibred Día dó. Rofritháil*ed* tra co maith an aidhchi-sin
Fursa, conid ann asbert Fursa:


¶99] 
> 1. Is *cett lem* don ægaire
>   
> cía nobeth sund co sona,
>   
> cía fogaba mórc*h*ennsa
>   
> lassin Dúilem íar ndola.
> * Is de tætt ar tárcud-ne
>   
> co Laind na Col*mán* credal,
>   
> 
>   
> 10] áit hi fagbaim ermitin
>   
> is mó inás imar dlegar.
> + Táinigc maith an tsámaid-sa
>   
> dom toisgc cucu buddechtsa,
>   
> bíaid do ré*i*r mo chrábuid-sea,
>   
> for a cet-sain mo c*h*etsa. Is c.
> 



Bendach*ais* tra Fursa an cill íarnabárach. Tegcaitt im*murgu* na
  
15] 
manaig co Fursa & aitchitt an *Comdid* ris comad hé noberad a
tal*main* *taissi* Colmáin meic Lúacháin. & donít*her* amlaid uile. ‘Indis
fechtsa dúinn, a Fursa!’ ar na manaig uile:


> 1. Do macne mín muindterach
>   
> ar t'úib t'íarmúib tendmaid-ne,
>   
> do ríg is do rígrada,
>   
> do gnímrada gerrma*i*t-ne.
> * 20] A congal*a* coscaraig
>   
> ar tæb t'íardaigi tarsem,
>   
> rongrádis rotcrádsimar,
>   
> rotbáidsimar rotbáidfem.
> 




Bidgaid íarum an rí as asa c*h*odlud & ba meb*ur* lais an láid &
*mebraigid* an rígan úada-som hí & an slúag arc*h*ena úaithe-sim.


¶100] Ba hé so tra clérech ba ferr enech a nÉrinn. Follus ón sin,
  
25] 
ar táinigc-sim cid íarna étsecht do foráil a t*h*ighi óiged for Airechtach
mac Muiredaig & dorigne an láid-so cuigi & fri senóir isin c*h*ill isbert
Colmán hí.


> 1. Fir timna céin bett abus
>   
> dénatt idna, iss *ed* a lless,
>   
> creitett athair *conigc* nem,
>   
> ar iss é focren ca*ch* ceas.
> * 30] {MS folio 88 b 2}Crommatt cind fon eclais n-uill
>   
> mad áil dóib rath spira*i*tt glain,
>   
> adrat do Chríst credlach cross
>   
> erett bett aboss 'ga tigh.
> 
> 
> ---
> 
> p.100
> 
> + Tennatt corp fri *crábud* nglan
>   
> do ré*i*r sámad sochla sean,
>   
> co risatt tír n-angel find,
>   
> is ferr lim a ndul for nem.
> - Nempní ar bith c*h*é an doman dub,
>   
> bíd oirb oman Dé do neim,
>   
> ferr c*er*t an genusa glain
>   
> ria techt an terus-sa, a fir. Fir.
> * 5] Cóir are re dígail Dé,
>   
> mairgc romídhair bid fa t*h*núth,
>   
> ná rís ifernn *n-*úathmar n-ard,
>   
> imda gol gargc ar a brú.
> + Brisiud ar sin, iss é a fír,
>   
> deich timna Dé do neim nár,
>   
> gním co n-iris, nertad n-óg,
>   
> techtad na tróg is na *trén*.
> - Timna ele, úaisle grád,
>   
> dleg*ar* do c*h*ách cid dusgní,
>   
> 
>   
> 10] aoine, ornaigt*h*i co fáth,
>   
> timgoire tráth conotlí.
> * Tabairt bíd do bochtaib Dé,
>   
> tlath do nochtaib, begc is gó,
>   
> bith cen órad acge a clí,
>   
> méraid sin co *nó*mad nó.
> + Afrenn is celebrad glé,
>   
> ní fedalrad fand co lí,
>   
> dleg*ar* ria tocht do c*hor*p Críst
>   
> t*er*mud gen trístt co ba thrí.
> - 15] Abair dam fri hAirechtach,
>   
> déna maith ar bochtaib Dé,
>   
> ar is aigci atá cach maith
>   
> iccon fl*aith*, ic mac mo Dé.
> * Mór an crech
>   
> tech *n-æiged* Críst arna meth,
>   
> mad ainm tigi Críst na cloth,
>   
> is inann is Críst cen te*ch*.
> + Ná ceil dam-sa in fírindi!
>   
> dá cele-sæ tárast*ar*,
>   
> 
>   
> 20] na tabrad a druim fria Ríg,
>   
> ná ría an tír atágast*ar*.
> - Tech n-áiged na mbocht fo bail
>   
> ria tocht a ngnúis Dé do neim,
>   
> ní ferr grés ar *crábud* glan
>   
> dia rab lat dogrés, a fir. Fir.
> 




¶101] *A*raile scél forath*mentar* sund .i. *Becrachán*, manach do
manchaib Colmáin hé & iss é an *sechtmad* fer luid leis do Róim béus
  
25] 
& iss é fil hi Cill Becrachán fri láim Colmáin meic Lúacháin & is sær
hí ar chíss ríg & flatha{MS folio 89 a 1}. Tugcsat im*murgu* muindter Laindi



---

p.102




d'Ú Scoil hí for a manchine co bráth. Ní dlegar da*no* do Feraib Tulach
cethernn timchill ríg Midhi forru acht a gille each an tan bías isin
Cróindsi ar son na cethernne timchill & ní dlegar díb dol a cath illó
catha acht imon ríg & deoraid & amais.


¶102] 
  
5] *A*raile scél da*no* forath*mentar* sund. Fecht ann fæmait na
trí Colmáin móra Midhi trian slóig do dingmáil do ríg Temrach acht
co mbeth dia ré*i*r .i. dá cath do dénum do feraib Midi díb & trí catha
do feraib hÉrenn díb & an tres cath díb-sin .i. do na trí Colm*ánaib*
Midhi, conid ann isbert in rand:


> 1. 10] Cach olc do muir is do t*h*ír
>   
> tigc fri Temraig toth*acht* mín,
>   
> comlann ris ac Ríg neime
>   
> na trí Colmáin cænMidi.
> 




¶103] Follus tra asna scélaib-so Colmáin meic Lúacháin nách fil
clérech is amru ac Día oldás-*s*om. Ar cía clérech ele a nÉrinn
ro-imthig an loch cen eathar acht éisium?



  
15] Cía clérech da*no* ar rossluigc talam a n-ænfecht an uile díarmidhi
et*er* dæine & echu & conu feib rosluict*h*ea da bréithir-sim a ænar?


Cía clérech da*no* rotathbeóaig trí marbu fo c*h*osmailes Críst acht
éisium féin?


Cía clérech da*no* is cell chottaig dia manchaib féin acht a c*h*eall-som
  
20] 
namá?


Cía clérech da*no* dia ndernnsatt na hallta umalóitt dia ndeóin féin
acht dó-som?


Cía clérech da*no* da fil muilenn cerr do c*h*um achta a mírbuile
acht éissium?



  
25] Cía clérech da*no* gus'tángadar muindter ifrinn fo forcongra hi richt
foiche acht cuicci-sim?


Cía clérech da*no* cus'tángadar muindter neime fo forcongra
co ndernnsat grafne n-óenaigh {MS folio 89 a 2}dó ana fíadhnaissi co
himnmlán?



  
30] Cía clérech cus'táinigc Críst féin hi richt claim ic Crois Clamán
acht chuigci-sim namá?


Cía clérech da*no* dorigne cruthnechtt don eorna acht éisium a
ænar namá?




---

p.104


Cía clérech dorigne céo lomma do englais midg acht éiseam a ænar
béus?


Cía clérech da*no* robáid indsi cona dæinib fo loch acht éisim ana
ænar béoss?



  
5] Cía clérech da*no* dorigne ferta & mírbaili ríana geinemain acht é-sim
a ænar?


Cía clérech gusa tángadar angil a n-aidchi a gene co céolaib
*dersgaigthecha* acht cuci-sim?


Cía clérech da*no* dia ndernad tairc*h*etal ratha Dé ria feis a máthar
  
10] 
fria athair acht dó-som?


Cía clérech da*no* rochotail fon sruth ón tráth coraile cen fliuchad
a éttaig acht é-sim?


¶104] Huc usque signa fiant & c .i. ní coimsidh nech dechmad an
neich dorigne-sim do aisnéis acht mane tísad a aingel comaidechta nó
  
15] 
spiratt a anma féin ana churp doridhisi dia falsiugud. Ar issíso
teisd dobir Cruimt*her* Cassán Domnaig Móir & Mæltuile mac Nóchuire &
Colum Cille ac a molad .i. cía dofætsad nem for talmain dogéna Día
are-sim a athnúadugud doridisi 'sa sonairti cétna. Ar ba fer glan
idb*ar*tach toltanach é-sium don *Choimdid* na ndúla am*ail* Abél mac
  
20] 
Ádaim; prímfáid fri tairc*h*etal todochaidi am*ail* Issahías mac Namais;
cend irsi & creitim íarthair an betha am*ail* Abrám mac Tarra; prímtóisiuch 
togaidi an popuil iræsaig tria muir na baisti & na der*g*marta
am*ail* Móisi mac Amræ tre Muir Rúaid; salmc*h*etlaid cennais
dúthrachtach fri cant*ain* tsalm amail Dauíd mac Íasse; {MS folio 89 b 1}fer
  
25] 
fulaing fochaidhi & treablaitti ar an *Coimdid* na ndúla am*ail* Ióp fo*chaidech*;
istu*d*loc toghaidhi do ecna Dé & día airchet*al* am*ail* Pól apstal;
comarba óigi & genais na eclaisi tiarmórtigh*th*i am*ail* Eóin mbrun*n*dalta;
*prímliaig* cuirp & anmae ca*ch* iræsaig am*ail* Lúcáss suibisc*él*taid*e*.


¶105] Ba hí-so ríag*ol* a *chrábuid* .i. trí renna dogníd don aidchi
  
30] 
& cethri huaire ca*cha* raindi. Dogníd-som *immurgu* *trí* cét sléchtain
isan c*h*étna raind & *no* canad na trí .l. isin rainn tánaisti. *No* hetarscarad
da*no* a m*en*main óna talmandaib cusna nemdaib i teóir isin
tres raind. Dogníd im*murgu* .iiii. celebart*h*a cach lái & *no* chanad .l.
salm it*er* cech celebrad & no baisted & no pritchad & *no* chanad
  
35] 
ernaigt*h*i imda ele archena.




---

p.106


¶106] Ó thainigc im*murgu* cusna *dédenchu* dó-som, ar ní raba
fuil ná feóil fair, ar roforbanast*ar* a bethaid triasna hæintib cíanastib
& triasna frithairib aidchidib, iss ed sin im*murgu* indisitt na senchusa
næma nách do galar sainruthach et*ir* atbath, acht aingil an Choimded
tancatar día t*h*ogairm i forba a bethad, dicentes: ‘O bone Colmane,
festina ad nos’ .i. ar cia bé-siu isna talmandaib atchíam-ne tú am*ail*
*catharda* díless hi neim. Conid aml*aid* sin im*murgu* roforbanast*ar* a
bethaid et*ir* na himacallma anglecda & na cumsanta díada. Iss *ed*
im*murgu* indisitt na scríbenda díada conid é-sim féin bus brethem for
a manch*aib* & for a manchesaib illó brátha & ní bért*h*ar nech díb
úada a n-ifrinn acht æn do chétt & cid hé sin bid drú*th* nó díbergach
nó mac mallachta. FINIT.










