

#Bruiden bheg na h-Almaine


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


Bruiden bheg na h-Almaine
=========================


Author: [unknown]
-----------------


### File Description

Standish Hayes O'GradyElectronic edition compiled and proof corrections by Beatrix Färber

Funded by UCC, School of History 1. First draft, revised and corrected.Extent of text: 3090 words#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork  
College Road, Cork, Ireland

 (2016) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G303020Availability [RESTRICTED] 
Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching.


#### Sources


**Manuscript sources**2. London, British Library, Additional 18747, f. 99–105.
**Edition and translation**2. See below.
**Literature**2. Kuno Meyer, 'Introduction', in: Fianaigecht: being a collection of hitherto inedited Irish poems and tales relating to Finn and his Fiana, Todd Lecture Series 16 (London 1910).
**The edition used in the digital edition**2. **Standish Hayes O'Grady**, Bruiden bheg na h-Almaine in Silva Gadelica. volume I, London, Williams and Norgate (1892) page 336–342

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


The electronic text covers pages 336–342. The English translation is available in a separate file, T303020.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been proof-read twice.


##### Normalization


The electronic text represents the edited text, but punctuation was modified. There are no expansions marked in the printed text. 


##### Quotation


There is no direct speech.


##### Hyphenation


When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break is marked after the completion of the hyphenated word (and punctuation).


##### Segmentation


div0=the tale; p=the paragraph; paragraphs are numbered. Page-breaks are marked pb n=""/; manuscript foliation is marked mls unit="MS folio" n="".


##### Interpretation


Names are not tagged.


### Profile Description


Created: By Irish scribes. 
 (Medieval Irish Period) #### Use of language


##### Language: [GA] The text is in Middle Irish.


##### Language: [EN] The translated title is in English.


##### Language: [LA] One word is in Latin.


### Revision History


* (2016-02-25) Beatrix Färber (ed.)

* SGML and HTML files created.
* (2016-02-01) Beatrix Färber (ed.)

* File captured, proofread (1,2); encoded; header created; file parsed and validated.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G303020


### Bruiden bheg na h-Almaine: Author: [unknown]




---

p.336


{MS folio 99b}
¶1] Fledh mhedarchaein mhóradbal do commórad le Fionn mac 
Cumaill mic Thrénmóir úi Bhaeiscne in Almhain lethanmóir 
Laigen. Ocus in tan ba h-ollamh ionchaithme in fhled táncatar 
maithe ocus móruaisle na féinne dá caithem. Ocus is iat do 
b'uaisle ocus do b'onóraige díob i n-agaid Fhinn .i. Goll grennmar 
gníméchtach mac Mórna, Oisín firghlic fírnimhnech mac 
Finn, Oscar anghlonnach mac Oisín, mac láimechtach Lugach, 
Diarmait drechsolus ua Duibne ocus Caeilte mac Rónáin. Ocus 
clanna gusmara Duibdhíorma, ocus clanna Smóil, ocus aicme 
Duib dá Boirenn, ocus Goll Gulban, in Corr cosluath ocus a 
chlann .i. Conn, Donn, Aedh ocus Anacán; Iobhar áirdéchtach 
mac Criomthainn chróda choscartaig ocus dias mhac do ríg 
Laigen. Ocus fa daltada d'Fionn iat araen; ocus Coirell coscartach 
ua Conbroin. Táncatar dochum na fleide dias mhac do ríg 
Alban ocus dronga diandásachtacha {MS folio 100} 
do macaib ríg ocus rouaisledh in domain maille friu.


¶2] Acht atá ni chena táncatar fianna Eirenn uile ann ocus do 
shuid Fionn isin fhochla féinneda *ar lár* na bruidne. Ocus do 
suidh Goll grennmar mac Mórna isin fochla féinneda eile. Ocus 
maithe a muintire féin fó gach aen acu. Ocus do suid gach aen 
acu ó shoin amach do réir a n-uaísle ocus a n-atharda ina ionad 
chinnte comadhais féin amail fa ghnáth in cach áit ocus cach 
aimsir roime sin dóib.


¶3] Is ann sin d'éirgetar fedhmanaig go fíoraichbéil re frestal ocus 
re friothólam na bruidne. Ocus do ghlacatar cuirn chlochbuadacha 
co nemannaib glanáilne gloine ocus co gcerdacht chruithniamda 
for cach escar loinnerda láinghrésach lánálainn díob. Ocus 
do dáiled deocha garga gabáiltecha do lenntaib réide rómhilse do 


---

p.337



na deglaochaib sin. Ocus d'éirig grenn ina ngiollanraid, mire 
ocus menma ina míledaib, míne ocus macántas ina mnáib, fios 
ocus fáistine ina bfiledaib.


¶4] Is ann sin ro éirig bollscaire co cert comathlam ocus do chroith 
slabrad acarb iarnaide do chosc mogad ocus ladronn. Ocus do 
chroith slabrad sínte senaircit do chosc maithed ocus móruasal 
na féinne ocus aeis dána ar chena. Ocus d'éistetar cách co taei 
tostadach. {MS folio 100b} Ocus do éirig Fergus finnbeoil 
.i. file Finn ocus na féinne ocus do gab duana ocus dréchta ocus degdhána 
a shen ocus a shinser i bfiadnaise Fhinn mic Chumaill. Ocus do dhíol 
Fionn ocus Oisín, Oscar ocus mac Lugach, in file co fíoraichbéil 
do uaisle cacha maeine ocus cacha maithesa. Ocus do chuaid iar 
sin i bfiadnaise Ghuill mic Mhórna. Ocus adubairt Bruidne ocus 
Toghla, Tána ocus Tochmarca a shen ocus a shinser do. Innus 
cor ba subach soimenmnach meic Mórna ó na h-eladnaib sin.


¶5] Is ann sin adubairt Goll: ‘Cá h-íonad i bfuil m'echlach féin?’ ar 
sé. ‘Atáim sunn a rígfhéinnid,’ ar sí. ‘Ar thucais mo chíos láime ó 
Lochlannchaib chucum?’ ar sé. ‘Tucas co derbta,’ ar sí. Ocus arna 
rádh sin di ro éirig co prap príméscaid ocus do léic mar thort 
mhuice móraichbéile nó mar eire laeich láidir mherchalma do ór 
álainn aithlegtha ar lár na bruidne i bfiadnaise Ghuill. Ocus do 
scaeil in cumdach do bí ac imdíten in chíosa sin ocus do léic na 
seoit saera somaisecha ar lár i bfiadnaise na bruidne sin. Ocus do 
díol Goll Fergus mar ba gnáth leis. Ocus ní raibe file fiosach focailghér, 
ná degfher duasmhór dána, ná cruitire ceoilbhinn {MS folio 100b}, ná 
senchaide seolta snuadhfoclach, ná aenduine re h-eladain do 
Eirennchaib ná d'Albanchaib dá raibe i mbruidin na h-Almaine 
in oidche sin nach dtuc Goll comaein óir nó aircit nó iolmaeine 
do cach aen díob.


¶6] Is ann sin do labair Fionn ocus adubairt: ‘a Ghuill,’ ar sé, ‘cá 
fada atá in cíos út acutsa ar Lochlannchaib ocus mo chíos féin 
orra? Ocus co bfuil laech ac coimét mo chíosa is mo chána, mo 
fiadaig ocus mo fhianchoscair innte? Ocus is é in laech sin .i. 
Ciarán mac Lathairne, ocus is curad cruadchomlannach in 
tréinfher sin ocus atáit deich gcét laech lánchalma ar a theglach 
féin.’


¶7] Is ann sin do labair Goll le mac Cumaill, óir do thuic sé co 
raib ferg ocus format ac Fionn fris, ocus adubairt: ‘a Fhinn,’ ar sé, 
‘is fada atá in cíos sin acumsa ar Lochlannchaib ó'n uair do chuir 



---

p.338




th'athairse cocad ocus cuinnscleo orm, ocus do chuaid rí Eircnn 
cona chóicedachaib im agaidse le Cumall ocus do b'éicen dam 
Eire d'fácbáil dóib. Ocus do ghluaises romam co Bretain, ocus 
do gabad in chríoch sin liom ocus do marbas in ríg féin ocus do 
chuires ár ar a mhuintir, ocus do chuir Cumall as sin mé. Tiagaim 
as sin co Fionnlochlanncha ocus do thuit rí fionnlochlainn liom 
maille rena theglach. Ocus {MS folio 101} do chuir Cumall as sin mé. Ocus 
táncas as sin co h-Albain ocus do thuit rí Alban liom, ocus do 
chuir Cumall as sin mé. Táncas as sin co Saxain ocus do thuit rí 
Saxan liom maille rena teglach. Ocus do chuir Cumall as sin mé. 
Ocus táncas co cath Cnuca ocus do thuit t'athair liom ann, ocus 
is í sin uair i fuarassa in cíos út ó Lochlannchaib,’ ar Goll. ‘Ocus 
tucas thusa féin liom ar ndul co dúnad ríg Lochlainn ocus do
chúic fir déc maraen riot. Ocus ben ríg Lochlainn iar dtabairt 
grádha duit ocus do beith ar láim i gcarcair thalman ar fedh 
bliadna, ocus lá cinnte acu dochum báis d'imirt ort féin ocus ar 
do mhuintir. Ocus dar do láimse, a Fhinn, do chuadassa co dúnad 
ríg Lochlainn ocus do marbas in ríg féin .i. Eogan Mór, ocus do 
chuires ár a mhuintire ocus do bhenas a n-ór ocus a n-aircet 
díob. Ocus d'fácbas ríg ar Lochlannchaib .i. Tine tréinnertmar 
mac Trioscaill ocus do naisces cíos dam féin ar Lochlannchaib. 
ocus ac sút é,’ ar Goll. ‘Ocus a Fhinn,’ ar sé, ‘ní cíos láime atá acutsa 
orra acht rígféinnidecht ocus maerchoiméta atá acut innte. Ocus 
ní mhillfedsa sin iomat. Ocus a Fhinn,’ ar sé, ‘ná bíse ac tnúth 
liomsa fá'n gcíos út, óir dá bfaghbainn ní bud mhó iná sin is 
duitse ocus d'feraib Eirenn dobérainn é.’


¶8] Is ann sin do fregair Fionn co fergach {MS folio 101b} fírniata ocus adubairt: ‘A Ghuill,’ ar sé, ‘ro admais as in scél sin co dtáncais ó chathair na 
Beirbe co Cnucha ocus cor marbais m'athairse ann sin. Ocus is 
dána duit sin d'insin damsa.’ ar Fionn. ‘Dar do láimse,’ ar Goll, ‘dá 
dtucthása esonóir dam mar thuc t'athair is é in díol cétna dobérainn ort mar thucas ar Chumall.’ ‘A Ghuill,’ ar Fionn, ‘do bud maith 
m'acfainnse ar gan sin do léicen let, óir cét féinned fíorchalma 
atá ar mo theglach i n-agaid cach aein dá bfuil ar do theglachsa.’
‘Mar sin do bí t'athair,’ ar Goll, ‘ocus do dhíoglassa m'esonóir fair. 
Ocus dogénainn mar in gcétna fortsa dá dtuillteá uaim é.’


¶9] Do labair Cairell cneisghel ua Baeiscne ocus adubairt: ‘a Ghuill,’ 
ar sé, ‘is iomda fer do choiscis i dteglach Fhinn mic Chumaill.’ Do 
labair Conán Mael mallachtach mac Morna ac rád: ‘luigim fám 



---

p.339



 

armgaiscid ar sé nach raibe Goll ariam dá laghad muinter do 
biadh aige nach mbiadh fer ocus cét ar a theglach ocus co 
gcoiscfedh gach aen acu thusa.’ ‘In díobsan tusa, a Chonáin 
chlaenchaintig chennluim?’ ar Cairell. ‘Is díob, a Chairill chiaraig 
chréchtingnig chnesbhrogaig bhecnertaig,’ ar Conán. ‘Ocus do 
rachainn dá shuidem ortsa co raib in égcóir ac Fionn.’


¶10] {MS folio 102}Is ann sin d'éirig Cairell ocus do buail dorn dána dásachtach 
ar Chonán. Ocus ní h-urramach do frecrad sin ac Conán, óir do 
buail in dara dorn ar Chairell i gcertlár a étain ocus a fhiacal. 
Acht atá ní chena tucatar sáidhte seingmhera sárluatha firnimnecha 
i gcorpaib ocus i gcnesaib a chéile, cor ba buanraebtha 
bruinne ocus brollaige na ndeglaech sin ó'n móirghleo sin.


¶11] Is ann sin ro éirig dá mac Oscair mic Oisín .i. Echtach ocus 
Iollann. Ocus dorignetar léibenna dlútha doscaeilte dá sciathaib 
ina dtimchioll ocus tucatar sáidte doimhne doleighis ar Chonán 
isin chomlann. Arna fhaicsin sin do dhá mac Ghuill mic Mórna 
.i. Conán do bheith isin éicin sin, ro éirgetar ocus do ghoinset 
clann Oscair isin íorghail.


¶12] Is ann sin do éirig in leoman láidir lánchalma ocus in drecan 
dian dásachtach doedranda .i. Oscar anghlonnach mac Oisín. 
Ocus do chuir a chulaid álainn óir fána chaemchorp .i. scaball 
cuanda cerdamail fána mhuinél, ocus a sciath mór míleta ar a 
láim chlí. Ocus a chloidem cruaid cuilgdírech isin láim aroile do 
ocus do chuaid co rachtmar róaicentach d'furtacht a chloinne 
ocus Chairill a bráthar. Cidedh níor nocht a chloidem {MS folio 102b}, acht do ghab dá órdúrladhaib .i. órd in cach láim do isin ghroidghleo 
sin. Adubairt Conán re h-Oscar: ‘Dobeirim a bhuide risna déib do 
thecmáil i gcóir chomlainn friom, a Oscair,’ ar sé. ‘Óir snígfed 
snáíthe do shaegail.’


¶13] Is ann sin do chomraic Oscar ocus Conán re chéile. Ocus do 
b'é críoch a ndála gur claeidhed Conán ocus gur bhain Oscar 
osnad égcomlainn as. D'féch Conán ar Art óc mac Mórna, ocus 
d'éirig in mílid mórárrachtach Art óc ocus do goinedh Oscar 
leis. Níor fuilngedh sin le h-Oisín fíorláidir mac Finn ocus do 
goined Art óc leis. Ro éirig Garbfoltach mac Mórna ocus do 
goined Oisín leis. Ro éirig Mac Lugach calma ocus do chuir a 
chulaid catha ocus cruadchomraic uime ocus do goined Garbfoltach leis. 
Ro éirig Garadh uchtlethan mac Mórna ocus do goined mac Lugach leis.




---

p.340


¶14] Is ann sin ro éirig Faelán mac Finn cona thrí cét bráthar 
maraen fris ocus do chuaid co láidir lánchalma isin chomrac 
ocus do cuired meic Mórna dá n-áitib uile leis.


¶15] Is ann sin do éirig in leoman lánchalma, ocus in mílid 
mórdhálach móirmenmnach, ocus in drecan dian dásachtach, 
ocus in bheithir bharramail, ocus in barann buaintiodlaicech, 
ocus in ursa íorghaile, ocus in colamhan cruadchomlannach 
cocaid .i. Goll grennmar {MS folio 103} gníméchtach gruadchorcra glainmenmnach mac Mórna. Ocus do ghab a chulaid catha ocus comlainn 
uime .i. scaball sciamda scoithbregh im a mhuinél, ocus a chotún 
caemchadásach ciumaisghel im a chaeimchneis, ocus a chloidem 
rinnghér ródhaingen sobhuailte ina dhorn doinningnech, ocus a 
sciath mór míleta bocóitech ar a láim chlí. Ocus do chuaid co 
dána dásachtach dochoiscthe fó'n mbruidin, ocus níor fhác 
tápar tromlasrach ná lóchrann loinnerda lántsólus isin mórbhruidin 
can múchad, ná bórd can blogha beca bélscaeilte do 
dénam díob.


¶16] Is ann sin do ghoir Fionn a chaismirt catha .i. a scál coille co 
congáirech, ocus adubairt re fiannaib Eirenn meic Mórna do 
múchad ocus do marbad can choigilt.


¶17] Is ann sin dorignetar fianna Eirenn léibenna dlútha daingne 
doscaeilte dá sciathaib ina dtimchioll, ocus do chuaid Fionn i 
dtosach na dtréinfer sin ocus do ghabatar ac cnáimgherrad a 
chéile can choigilt. Is ann sin do ghab fiuchad feirge Goll, ocus 
dorigne sciath daingen doibhriste de féin ar scáth a mhuintire. 
Is ann sin fá fíochmar na trénbuidne ocus na sárflatha, ocus fa 
mer na mílid, ocus fa líonmar na laechrada, ocus fa chréchtach {MS folio 103b} 
na caithmílid ó'n gcath nertmar nemcharthannach nimnech tucsat
 na fíorlaeich sin dá chéile. Do b'iomda ann sin fuil ac siled 
ina srothaib re slesaib na saerchlann, ocus cnedha doimne do-leighis 
forsin ndruing díobhálaig doedranda sin, do b'olc in áit 
do dhuine anbfann eslán nó do mhnaoi mhíonla mhéirlebair. 
nó do shenóir aesda chianarrsa beith i mbruidin bic na h-Almaine 
in oidche sin ac éistecht re h-osnada óg ocus sen, ísel ocus uasal. 
co h-esbadach anbfann égcruaid dá n-úirled ocus dá n-athchumad. 
Ocus do bátar ar in aiste sin ó thosach oidche co h-éirge gréine 
arna márach can choigil dá chéile.


¶] Is ann sin ro éirig in file fáthach focailghér ocus in degfer 
duasmhór dána i. Fergus finnbheoil, ocus aes eladna na féinne 



---

p.341




maraen fris, ocus do ghabatar a nduana ocus a ndegdánta ocus 
a ndréchta degmholta do na laechradaib sin dochum a gcoiscthe 
ocus a gcennsaigthe.


¶18] Iar sin do scuiretar dá n-úirliugad ocus dá n-athchumad re ceol 
na bfiled, ocus do léicetar a n-arma re lár ocus ro thócbatar na 
filid na h-arma ocus do ghabatar gréim réidtig etorra. Ocus adubairt 
Fionn nach {MS folio 104} ndénfadh síth 
re clannaib Mórna co bfuigbedh breith ríg Eirenn. Ocus 
Aillbhe ingine Chormaic mic Airt mic 
Chuinn chétchathaig, ocus Chairbre Lifechair .i. rígdamhna Eirenn, ocus breith Fithail ocus Flaithrí, ocus barr na breithe do 
beith ac Fionntan mac Bóchna, ocus adubairt Goll co dtiubradh 
sin do, ocus do chuiretar coraigecht na bfiled orra araen fó 
anmain i mbun na síthe sin, ocus do dhaingnigetar lá áirithe .i. 
caeicdigis ó'n ló sin ar faidche na Temrach.


¶19] Do féchad uiresbada na féinne in tan sin ocus is é do b'esbadh 
do mhuintir Fhinn .i. aenchét déc d'feraib is do mhnáib. Ocus do 
b'iomda rígain rathmar róuasal, ocus ainder álainn ilchrothach, 
ocus maigden mhíonla mhilisbriathrach, ocus laech lánchalma 
léidmech ar dtuitim ann sin. Ocus do b'iomda srón arna créchtnugad, ocus súil arna h-athchumad, cluas arna ciorrbugad ocus 
cos arna cnáimgherrad, ocus lám ar ledrad, ocus corp arna 
ciorrbad, ocus taeb arna tollad ac in ndruing do bí beo do 
mhuintir Fhinn mic Chumaill in tan sin.


¶20] Imthúsa Ghuill ocus a dhegmuinntíre .i. clanna Mórna, níor {MS folio 104b} 
thestaig uatha acht aenfer déc d'feraib ocus caeca ban. Ocus ní 
h-é marbad na mban dorigned acht éc dóib re h-uaman ocus re 
h-ecla. Ocus do cuired dá leighios gach aen do ba inleighis díob. 
Ocus dorigned ferta fiordhoimne fótfairsinge do'n méit do marbadh díob ar gach leith.


¶21] Iar sin do glanadh in móirthech sin na h-Almaine ocus do suid 
cach aen acu do réir a uaisle ocus a atharda. Ceithre lá déc dóib 
ar in órdugad sin, ocus i gcionn na ré ocus na h-aimsire sin téidit 
co Temair. Ocus do suid Cormac ocus Cairbre, Aillbe ocus 
Fithal, Flaithrí ocus Fionntan mac Bóchna i n-ionad bhreithemnais. 
Ocus do chuaid Fionn i gcionn a scél d'innsin ar dtús. Ocus 
a dubairt Goll: ‘a Fhinn,’ ar sé, ‘ní duit dobérmaeis innsin na scél 
do biadh etrainn. Óir dogéntása fírinne do'n bhréic ocus bréc 
do'n fhírinne im agaidse. Ocus tabram araen innsin ár scél 
d'Fergus. Ocus luiged fóna dhéib fírinne do dhénam etrainn.’




---

p.342


¶22] Do aentaig Fionn sin ocus tuc Fergus daingniugad fó'n bfírinne do dénam. Ocus ro innis gurab é Cairell do bhuail dorn ar 
Chonán ó thús. Ocus co dtáncatar dias mac Guill do chobair 
Chonáin {MS folio 105} ocus co dtáinic Oscar d'furtacht a mhuintire féin. Ocus 
léissin gur éirgetar fianna Eirenn ocus clanna Mórna i n-agaid a 
chéile. Ocus gur ghabatar ac cnáimgherrad a chéile can choigil ó 
thús na h-oidche co h-éirge gréine arna márach. Ocus gurab iat 
esbada muintire Finn mic Chumaill risin ré sin .i. aenchét déc 
d'feraib ocus do mhnáib. Ocus aenfer déc d'feraib is caeca ban 
esbada cloinne Mórna. Ocus fós co raibe in iomad esbadach díob 
ó'n ruathar sin leith ar leith.


¶23] ‘Is iongnad liom laghad díthe chloinne Mórna,’ ar Cormac, ‘ocus in méit do bí ina n-agaid.’ Adubairt Fergus gurab é Goll do 
chuaid ar scáth a scéithe ar a mhuintir féin. Ocus is iat sin scéla 
na bruidne sin a rí Eirenn ar Fergus. Adubairt Flaithrí: ‘Einechlann 
do chlannaib Mórna,’ ar sé ‘ós orra do tosaiged in t-adbar.’ ‘Ní 
breith mhic ollaman sin,’ ar Cormac, ‘óir dleghaid cach óclaech 
urraim dá thigerna.’ ‘Is fíor sin isin mbánbhualad,’ ar Flaithrí, ‘ocus 
ní h-edh i ndortad na fola.’ Adubairt Fithal: ‘Saermaid clanna 
Mórna can einechlann do thabairt uatha ós orra do tosaiged in 
t-adbar, ocus fós saermaid Fionn ar méit a esbadh can einechlann 
do thabairt uada.’ Adubairt Fionntan mac Bóchna: {MS folio 105b}
 ‘Is breith 
mic ollaman sin,’ ar sé. Ocus do mhol Cormac ocus Cairbre in 
bhreith sin.


¶24] Iar sin do goiredh in fhiann do láthair ocus ro h-innsedh in 
bhreith dóib, ocus dorigned síth etorra amlaid sin. Conadh í sin 
bruiden bec na h-Almaine conice sin.


.Finit.









