

#The Glenmasan Manuscript


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


The Glenmasan Manuscript
========================


Author: [unknown]
-----------------


### File Description

Donald Mackinnon Electronic edition compiled by Ruth Murphy

Funded by The HEA via the LDT Project and  
PRTLI4 1. First draft, revised and corrected.Extent of text: 56,000 words#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork  
College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt

 (2009) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G800012Availability [RESTRICTED] 
Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.


#### Sources


**Manuscript source**2. Edinburgh, National Library of Scotland, MS 72.2.3. (olim Advocates Library, MS. 53, Scottish Collection), 15th century, vellum, 27 leaves, of whom 25 folios are fully written upon, in 101 consecutively numbered columns; the outer two leaves cover the MS. (For details see Donald Mackinnon, A Descriptive Catalogue of Gaelic Manuscripts in the Advocates' Library, Edinburgh, and elsewhere in Scotland (Edinburgh 1912) 158–62.)
**Editions and Translations of the materials in the Glenmasan MS**2. Donald Smith, a translation of one page of Deirdre's Farewell to Scotland, from p. 3. col. 1, starting: 'Inmain tir an tir ud thoir' into English, Report of the Highland Society of Scotland, appointed to inquire into the nature and authenticity of the poems of Ossian. Drawn up, according to the directions of the comittee, by Henry Mackenzie, Esq., its convener or chairman. With a copious appendix, containing some of the principal documents on which the report is founded. (Edinburgh 1805) Appendix 298 (Gaelic version), 299 (English translation).
3. Theophilus O'Flanagan, Deirdri, or, the Lamentable Fate of the Sons of Usnach, an ancient dramatic Irish tale, one of the three tragic stories of Erin; literally translated into English, from an original Gaelic manuscript, with notes and observations: to which is annexed the old historic facts on which the story is founded, Transactions of the Gaelic Society of Dublin 1 (Dublin 1808).
4. Eugene O'Curry, The 'Tri Thruaighe na Scéalaigheachta' (i.e. the 'Three Most Sorrowful Tales') of Erinn; 'The Exile of the Children of 
Uisneach' [edited from the 'Yellow Book of Lecan' col. 749-53 in the Library of Trinity College, Dublin], Atlantis 3 (1862) 377–422.
5. William Mackay, Legends of Glen-Urquhart (Sgeulachdan Ghlinn-Urchudainn), Transactions of the Gaelic Society of Inverness 1 (1871–72) 43–53: 47–48.
6. John Francis Campbell (ed.), Leabhar na Féinne: Heroic Gaelic ballads collected in Scotland chiefly from 1512 to 1871, copied from old manuscripts preserved at Edinburgh and elsewhere, and from rare books, and orally collected since 1859 [...] (London 1872).
7. Whitley Stokes, The Death of the Sons of Uisneach, Irische Texte 2 (Leipzig 1887) 109–84 [Text of Oided mac nUisnig from the Glen Masáin MSS. Edinburgh, NLS, with introduction, English translation, and notes. Corrigenda in 3, 283].
8. Alexander Cameron, Deirdre and the Sons of Uisneach [ed. from Edinburgh MS. 56 with transl. and notes; also text of the Glenmasan MS.], Reliquiae Celticae 2 (1894) 421–74.
9. Ernst Windisch, Táin Bó Flidais, Irische Texte: Zweite Serie Lepizig 1887, 206–23 [LL, Eg. 1782 and LU] 255 [glosses from H 3.18].
10. Dugald Mitchell (ed.), The Book of Highland Verse: An (English) Anthology Consisting of (a) Translations from Gaelic, (b) English verse relating to the Highlands, (London 1912). [The Lay of Deirdre in the Glenmasan MS. Translation by W.F. Skene] 22–23.
**Further reading**2. Robert Angus Smith, Loch Etive and the Sons of Uisnach (London 1879; new edition London 1885).
3. Thomas Bailey Saunders, The Life and Letters of James Macpherson (London/New York 1894, repr. 1969, 2005).
4. Tom Peete P. Cross, 'The Celtic Elements in the Lays of "Lanval" and "Graelent", Modern Philology 12/10 (April 1915) 585–644.
5. Rudolf Thurneysen, Die irische Helden- und Königsage bis zum siebzehnten Jahrhundert, (Halle/Saale 1921) 327ff., 334ff.
6. Eamon M. Greenwood, Characterisation and narrative intent in the Book of Leinster version of Táin bó Cúailnge, Medieval Insular Literature Between the Oral and the Written; II: Continuity of Transmission, ed. Hildegard L. C. Tristram, ScriptOralia 97 (Tübingen: Narr 1997).
7. Peter Robinson, 'Oidhead Chloinne hUisneach (The Violent Death of the Children of Uisneach)', Medium Aevum 67, 1998.
8. Mary Brockington, 'Discovery in the Morrois: Antecedents and Analogues', The Modern Language Review 93/1 (Jan. 1998) 1–15.
**The edition used in the digital edition**2. **Donald Mackinnon**, The Glenmasan Manuscript in The Celtic Review, Ed. Professor Mackinnon (consulting) and Miss E. C. Carmichael (acting). , Edinburgh, Norman Macleod (1904) (1905) (1906) (1907) (1908) pages Vol. 1: 3–16; 104–130; 208–228; 296–314. Vol.2: 20–32; 100–120; 202–222; 300–312. Vol. 3: 10–24; 114–136; 198–214; 294–316. Vol. 4: 10–26; 104–120; 202–218

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


The editorial introduction has been omitted. The translation is available in a separate file.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been checked and proof-read twice. All corrections and supplied text are tagged.


##### Normalization


The electronic texts represents the edited text. Words are segmented in accordance with CELT practice. Editorial footnotes are retained and tagged note type="auth". Editorial corrections are integrated into the markup and tagged corr resp="DM" or corr sic="" resp="DM".


##### Quotation


Quotation marks are rendered q. They are not used within lines of poetry.


##### Hyphenation


Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break are marked after the completion of the hyphenated word.


##### Segmentation


div0=the manuscript; div1=the section. The page-breaks of the printed text are marked according to their publication over four years in a periodical. For the reader's better orientation, in the electronic text paragraphs are numbered in sequence.


##### Standard Values


Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd.


##### Interpretation


Names of persons, groups or places are not tagged. This is envisaged in a later edition.


#### Canonical References


This text uses the DIV1 element to represent the section. ### Profile Description


Created: Date range: c. 1490-1500.#### Use of language


##### Language: [GA] The text is in Middle Irish.


##### Language: [LA] Some words are in Latin.


##### Language: [EN] English appears in the notes.


### Revision History


* (2009-11-13) Beatrix Färber (ed.)

* SGML and HTML files created.
* (2009-11-12) Beatrix Färber (ed.)

* File modified; some more encoding added; bibliographic details finished; footnotes proofed.
* (2009-11-03) Beatrix Färber (ed.)

* Header created; file parsed; new wordcount made.
* (2008-08-06) Ruth Murphy (ed.)

* File proof-read (2); encoding added (including footnotes) and modified in line with CELT practice; bibliographic detail researched.
* (2006-06) Hilary Lavelle (ed.)

* File proof-read (1).
* (2005-05-26) Data Capture Company (data capture)

* Text scanned.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G800012


### The Glenmasan Manuscript: Author: [unknown]




---

p.12


¶1] {column 1}Do comoradh fled mor-cháin mor-adbal la Conchobar m*a*c Fachtna Fhataigh *agus* la maith*i* Ul*ad* ar chena an Em*ain* min al*ainn* Macha. Et[1](javascript:footNote('G800012/note001.html')) tangat*ar* maithi[2](javascript:footNote('G800012/note002.html')) an chuig*id* cohi [*...*] d'insaidi[3](javascript:footNote('G800012/note003.html')) na fl*ed*i sin. *Agus*[4](javascript:footNote('G800012/note004.html')) ro dail*ed* or*rtha* co rabat*ar* co subach sobrach *so*-menmnach uile iat. *Agus* ro eir*gset* a lu*cht* ciuil *agus* oirfid*e*[5](javascript:footNote('G800012/note005.html')) *agus* ealadhna[6](javascript:footNote('G800012/note006.html')) do *gabail* an drecht *agus* a*n* duan *agus* an duch*onn*, *ag*us a geg n-geneal*ach*[7](javascript:footNote('G800012/note007.html')) *agus* a craob goibnesa *fia*dib.


¶2] Is iad so anman*n*a na b-fil*ed* ro*batar oc ond fle*id sin .i. Cathb*ad* m*a*c *Con*gail Clairingnech m*i*c[8](javascript:footNote('G800012/note008.html')) Rug*ra*ide, *agus* Genan*n* Gr*u*adh-t-sol*us* m*a*c Cathbaid, *agus* Genand Glundub m*a*c Cathb*aid*, *agus* Genan*n* Gadh m*a*c Cathbaid *agus* Seancha mor m*a*c Ai*le*lla m*i*c Athgno m*i*c Fhir [*...*] m*i*c Gl*ad* m*i*c Rosa, m*i*c Ru*aid*, *agus* F*er*c*er*tne fili m*a*c Aong*us*a Beld*eir*g mic F[*...*] fil*ed* m*i*c Gl[*...*] m*i*c Rosa m*i*c R*uaid*. *Agus* is aml*aid* do caitis[9](javascript:footNote('G800012/note009.html')) fes na h Emna .i.[10](javascript:footNote('G800012/note010.html')) adaig airithi a comair g*ach* ain fir do tegl*ach* Concob*air*. *Agus* is é lín teglaig C*on*chob*air* .i. cuig a*r* t*ri* fichit *ar* t*ri* c*et*. *Agus* desiget*ar*[11](javascript:footNote('G800012/note011.html')) and an ad*aig*[12](javascript:footNote('G800012/note012.html')) sin no gur tog*aib* Co*n*cob*ar* a a*r*d-guth rig os *air*d *agus* is *ed*[13](javascript:footNote('G800012/note013.html')) ro raid: ‘As[14](javascript:footNote('G800012/note014.html')) ail damsa a fiarf*aig*e dibsi, a oga’,



---

p.14




b*ar*[15](javascript:footNote('G800012/note015.html')) C*on*cob*ar*, ‘an b-facab*ar* riam tegl*ach* budh crodha ina sib pfe*n*[16](javascript:footNote('G800012/note016.html')) an Er*inn*, na an Alp*ain*, na san dom*un* mor in gach in*ad* ar *cu*imgeb*ad* co cath*air* Muirne Mo*lf*aige.’ ‘Ni fhacam*ar* am,’ a*r* siát, ‘*agus* ni h-aitn*id* duin*n* ma ta.’ ‘Ma s*ed*,’ ar Conchob*ar*, ‘an aichnid dibh uiresb*aidh* is in dom*un* oraibh.’ ‘Ni h-aic*h*n*id* it*ir*,’ a a*ir*d-ri, ‘bh*ar* iats*om*.’


¶3] ‘Is aichn*id* damhsa, a oga,’ b*ar* eisin, ‘aon uireasbaidh {Column 2}*oraibh* .i. t*ri* coinnle gaisg*id* nan Gaideal do bet*h* in ar b-fegmais[17](javascript:footNote('G800012/note017.html')) .i. t*ri* m*ac*a[18](javascript:footNote('G800012/note018.html')) Uisn*ig* .i. Naisi[19](javascript:footNote('G800012/note019.html')) *agus* Aindle *agus* A*r*d*an* do b*eith* dár sechna tre bit*h*in mna san dom*un*, *agus* g*ur*ab adhb*ar*[20](javascript:footNote('G800012/note020.html')) aird-*ri* Er*enn* ar ghail ag*u*s ar ghaisg*ed* Naisi m*a*c Uisn*ig agus* g*ur* cosai*n* n*er*t a lai*m*e fé*n* t*re*ab a*r* leth Alp*an* do.’[21](javascript:footNote('G800012/note021.html'))


¶4] ‘A ri-milid,’ a*r* síat, ‘da la*m*ais-ne sin do rad, is fada o dermais e, oir doigh is m*ic* rig coigc*ri*chi[22](javascript:footNote('G800012/note022.html')) iatsa*n*, ag*u*s do coise*n*dais *coig*ed Ul*ad* re g*ach* coig*ed eile* an Er*inn* ge*n* co h-eir*set* Ull*ta eile* leó, doigh is cui*n*geda a*r* calm*acht* iatt, ag*us* as leom*ain* a*r* nert *agus* a*r* niaach*as*[23](javascript:footNote('G800012/note023.html')) an triar si*n*.’ ‘Ma s*ed*,’ a*r Con*c*hobar*, ‘cuirt*er* fesa *agus* te*cht*a a*r* a cen*n cu* crich*a* Alb*an* g*o* Loch Eitche *agus* g*o* Dai*n*gen m*a*c n-Uisn*eich* a*n* Alb*ain*.’ ‘Cia rachas ris sin?’ ar cách co coitchen*n*. ‘Do fhet*ar*-sa,’ ar *Con*c*hobar*, ‘gurab do freitighib[24](javascript:footNote('G800012/note024.html')) Naeisi te*cht* a*n* Eir*inn* a*r* sith *acht* le t*ri* .i. Cucul*ainn*[25](javascript:footNote('G800012/note025.html')) m*a*c Sub*altaim*, *agus*


---

p.16


*Con*all m*a*c Aimirg*in*, *agus* Ferg*us* m*a*c Rosa, *agus* *aith*neochat-sa cia do*n* triar sin le na b' andsa mé.’


¶5] *Agus* r*u*c *Con*all les *ar* fod fol*eth*, *agus* do fhiafr*aig* de, ‘Cred do genta*r*, a ri-chuingidh an betha,’ ar *Conchobar*, da chuirid*ar* a*r* cen*n* m*a*c n-*Uis*neich thu *agus* a mill*ed* a*r* t'inchaib *agu*s a*r* t'einech, ni[26](javascript:footNote('G800012/note026.html')) nach fobraim?


¶6] ‘Ni bas aen dui*n*e *do ticfad* de si*n*,’ a*r Con*all, ‘*acht* gach aon a*r* am berain*n* d*o* Ullt*aib*, ní roichfet nech uai*m*si a b  
[*...*]  
 dib gan bás *agus* eg *agus* oig*ed*[27](javascript:footNote('G800012/note027.html')) d'imirt air.’ ‘Is fir si*n*,’ a*r Con*c*hobar*, ‘a *Con*aill, a nois tuigi*m*-si nach in*main* letsa mé.’ *Agus* do chuir se *Con*all uada, *agus* *tugad* *Cu*chul*ainn* da indsaig*e*, *agus* do fhiaf*ra*ig a*n* c*et*na de. ‘Do b*er*i*m*-se do m' breith*ir*,’ a*r Cu*c*hulainn*, ‘da *sir*dea-sa  
[*...*]  
 g*us* an I*n*dia no sirther *tu* soir nach gebai*n*d-si comha[28](javascript:footNote('G800012/note028.html')) sa crui*n*de[29](javascript:footNote('G800012/note029.html')) uaid, *acht* do toitim fein fa'n gnim sin.’ ‘Is fir sin, a Cu, nach lemsa bh-f  
[*...*]  
 *agus* a nois modaig*him*-si[30](javascript:footNote('G800012/note030.html')) ni fhuath agadsa.’ *Agu*s do chuir si*n* Cuchul*ainn* uadha *agus* tug *ad* F*er*g*us* da indsaig*e*, ag*u*s do fhiafr*aig*[31](javascript:footNote('G800012/note031.html')) a*n* c*et*na de. {Column 3} *Agus* as ed adub*air*t F*er*g*us* fris: ‘Ni gellai*m*-si[32](javascript:footNote('G800012/note032.html')) dul fa t'fhuil, ’*ar* F*er*g*us*, ‘*agus* gidhed cena ni b-fuil Ullt*ach* a*r* am b*er*uin*n* nach b-fuig*ed* bas *agus* oig*ed* lim.’


¶7] ‘Is tusa rac*as* a*r* cend Cl*ainni* Uis*nig*, a rí-mil*id*,’ ar *Con*c*hobar*, ‘*agus* glúais romat a mar*ach*,’ a*r* sé, ‘oir is let ticf*aid*, *agus* gab ia*r* te*cht* an oir duit co dú*n* Borr*aig* m*i*c Andt*i agus* tabair do b*ri*ath*ar* damsa ma*r* as taosga[33](javascript:footNote('G800012/note033.html')) ticfair an *E*r*inn* nach lecf*er* oirisim na comn*aidhe* doibh co tigid co h-Emui*n* M*acha* a*n* oidchi sin.’




---

p.104


¶8] Tangat*ar* rompa as dech iar si*n*, *agus* do in*n*is F*ergus* a dol fe*n* a slanaide*cht* cl*ainn*i h-Uis*nig agus* do ch*uaid* a lán[34](javascript:footNote('G800012/note034.html')) *eile* do maith*ib* an *coigid* mailli ris is na slant*e* sin. *Agus* rugat*ar* as an a*daig* sin.[35](javascript:footNote('G800012/note035.html'))


¶9] *Agus* do aigill[36](javascript:footNote('G800012/note036.html')) *Con*c*hobar* Borr*ach* m*a*c An*n*t*i*, *agus* do fiarf*aig* de: ‘A*n* b-fuil fl*ed* agat damsa?’ ar *Con*c*hobar*. ‘At*a* co dem*in*,’ a*r* B*orrach*, ‘*agus* do b’ eid*ir* lem a dénam, *agus* ni h-edir lem a h-iumc*ar* co h-Eam*ain* M*acha* cugatsa.[37](javascript:footNote('G800012/note037.html')) ‘Ma s*ed* ale,’ a*r Con*c*hobar*, ‘tab*air* d'F *er*g*us* h-í, uair is dá gesaib fl*ed* d'ob*ad*.’ *Agus* do geall B*orrach* si*n*. *Agus* rugat*ar* as an a*daig* sin ga*n* bedh[38](javascript:footNote('G800012/note038.html')) gan baog*al*.


¶10] *Agus* do eir*igh* F*ergus* co moch a*r n*a mar*ach agus* ni rug leis do sl*uag*aib na do shoc*rai*de a*cht* a dias m*ac* fen .i. Ill*ann* F*inn agus* Bui*n*ne Borb R*uad*[39](javascript:footNote('G800012/note039.html')) *agus* Cuillend gilla na h-Ibr*aig*e *agus* an Iubr*ach*.[40](javascript:footNote('G800012/note040.html')) *Agus* do gluaiset*ar* rompo co dai*n*gen m*ac* n-Uis*nig agus* co Loch n-Eitci. *Agus* is aml*aid* do bat*ar* m*ic* Uisn*ig agus* t*ri* finbogha[41](javascript:footNote('G800012/note041.html')) fairsinge a*cu*, *agus* in both a*n* dendáis fula*cht*adh dib si*n* ni h-in*n*te do caitdis, *agus* an both a caithdis ni h-in*n*ti do coll*ai*dis. *Agus* do leig F*er*g*us* glaodh mór is in cua*n* co clos fo imcen na c*ri*ch fa coimnesa doibh. *Agus* is aml*aid* do bi Náisi *agus* D*er*d*ri*[42](javascript:footNote('G800012/note042.html')) an*n* sin, *agus* in Cen*n*chao*m Con*c*hobair* et*arr*a ag a h-imirt *.i.*


---

p.106




fithchell[43](javascript:footNote('G800012/note043.html')) i*n* righ. *Agus* adub*air*t N*aisi*: ‘Do clui*n*im glaedh Erean*n*aigh,’ a*r* se. *Agus* do cual*a* D*er*d*ri* in glaodh *agus* do aitin g*ur* bí glaodh F*ergusa* í, *agus* do cel orrtha. *Agu*s do leig F*ergus* and a*r*a glaedh, agus adub*air*t N*aisi*: ‘Atclui*n*im glaedh *eile agus* is glaedh Eren*n*aigh í.’ ‘Ní h-ed,’ a*r* Derd*ri*, ‘ni h-inan*n* glaodh Eren*n*aigh *agus* g*laodh* Alb*annaigh*.’[44](javascript:footNote('G800012/note044.html')) *Agus* do leig F*ergus* a*n* t*re*s g*laodh agus* do aitnet*ar* m*i*c {Column 4}Uis*nig* gur bhí glaedh F*ergusa* do bi an*n*. *Agus* adub*air*t N*aisi* re h-Ard*an* dol a*r* cend F*ergusa*.


¶11] *Agus* do aithi*n* D*er*d*ri* F*ergus* ag legen na c*éd* gl*ae*idhi,[45](javascript:footNote('G800012/note045.html')) *agus* do in*n*is do N*aisi* g*ur* aithin in c*éd* glaed do rinne F*ergus*. ‘C*re*d fá*r* celis í, a i*ngen?*’ ar N*aisi*. ‘Aisling atcon*n*arc a réir,’ a*r* D*er*d*ri*, ‘.i. t*ri* h-eoi*n* do t*echt* chuigain*n* a h-Eam*ain* M*acha agus* t*ri* bolgama meala i*n*a m-bel leó, *agus* do fagbat*ar* na t*ri* bolgama sin again*n*e, *agus* rugat*ar* t*ri* bolgama d'ar b-fuil leó’ ‘Cred in breth[46](javascript:footNote('G800012/note046.html')) at*a* agad do'*n* aisling si*n*, a i*ngen?*’ a*r* N*aisi*. ‘At*a*,’ a*r* sí, ‘F*ergus* do tea*cht* cugain*n* a tea*cht*aire*cht* as a*r* tir dhuth*chais* fe*n* lé sith, óir ni millsi mil na tea*cht*airea*cht* sithi; *agus* is iat na t*ri* bolga*m*a fola rug*ad* uain*n* .i. sibhse récas leis, *agus* feallfa oraibh.’


¶12] *Agus* ba h-olc leósu*n* si*n* do radha disi. *Agus* adub*air*t N*aisi* re h-Ardán dol a*r* cen*n* F*ergusa*. Do cuaid im*orro*, *agus* mar ráinic íat do toirb*ir* teora[47](javascript:footNote('G800012/note047.html')) *póca* doibh co dic*ra* deghthairise, *agus* ruc leis co dai*n*gen m*ac* n-Uis*nig* iat, ait a raibi N*aisi* ag*us* D*er*d*ri*. *Agus* do toirbreta*r* teora poca co dil *agus* g*o* dic*ra* d'F*er*g*us agus* da m*ac*aib. *Agus* fiaf*ra*igeat*ar* sg*el*a Er*enn agus* choig*id* Ul*ad* co son*n*radhach.[48](javascript:footNote('G800012/note048.html')) ‘Is siat sg*el*a is ferr again*n*,’ a*r* F*ergus*, ‘*Con*c*hobar* do m'c*ur* fe*n* a*r* b*ur* cen*n*-si, *agus* mo c*ur* a slanaige*cht* ag*us* a coraige*cht* air im beth diles tairise dib, *agus* at*a* mo briath*ar* oram fa mo



---

p.108




slanaige*cht* do co*m*all.’ ‘Ni h-in*n*dula[49](javascript:footNote('G800012/note049.html')) daibhsi ann sud,’ a*r* D*er*d*ri*, ‘daigh is mo bh*ur* tigernt*as* fe*n* an Alb*ain* ina tig*er*n*as* *Con*cob*air* an *E*r*inn*.’ ‘Is f*err* duth*chas*[50](javascript:footNote('G800012/note050.html')) ina gach ní,’ a*r* F*ergus*, ‘u*air* ni h-aibin*n* do neoch maithes da méd, mu*n*a fhaice a duth*chas*.’ ‘Is fír si*n*,’ a*r* N*aisi*, ‘doigh is an*n*sa lem pe*n* Ére ina Alba ge mad mó do maith Alb*an* do gebhain*n*.’ ‘Is daingen dáibse mo b*ri*ath*ar*-sa *agus* mo shlánaighe*cht*,’ a*r* F*ergus*. ‘Is dai*n*gen cea*n*a,’ a*r* N*aisi*, ‘*agus* rachmaid-ni letsa.’


¶13] *Agus* ni do deoi*n* D*er*d*ri* an dubhrad*ar* an*n* si*n*, *agus* do bi 'g a toir*m*esc impo. Tug F*ergus* fe*n* a b*ri*ath*ar* doibh, ge mad {Column 5}iát[51](javascript:footNote('G800012/note051.html')) fir Er*enn* uile da feallf*ad* orthasa*n* na bud dín sgeith na cloidhme na catba*ir*r doib, *acht*[52](javascript:footNote('G800012/note052.html')) co *m*-b*er*edh-san f*orr*a. ‘Is fir sin,’ a*r* N*aisi*, ‘*agus* rachmaid-ne letsa co h-Em*ain* M*acha*.’ Tucat*ar* as an a*daig*[53](javascript:footNote('G800012/note053.html')) si*n* co tan*ic* an maidi*n* moc*h*-sholus a*r* ná mar*ach*. *Agus* do eir*igh* N*aisi agus* F*er*g*us agus* do deisiget*ar*[54](javascript:footNote('G800012/note054.html')) in Ibrach, *agus* tangat*ar* rompo a*r* fud ma*r*a *agus* morfhairge *no* co rangat*ar* co dún Borr*aig* m*i*c Andt*i*.


¶14] *Agus* do dech D*er*d*ri* a*r* a h-éise a*r* c*ri*ch*aib* Alb*an*, *agus* is *ed* adub*air*t: ‘Mo ce*n* duit, a t*i*r ut thoir,’ a*r* sí, ‘*agus* is fada[55](javascript:footNote('G800012/note055.html')) lim taib do *chu*a*n*[56](javascript:footNote('G800012/note056.html')) *agus* do chal*ad agus* do muighe mi*n*sgot*ach*a min-ailli *agus* do tolcha taeb-uai*n*e ta*i*tnemacha d'fagb*ail*. *Agus* is beg rangam*ar* a *le*s a com*ar*li si*n* do de*n*am.’ *Agus* ro chan an l*aid*:


> 1. *In*main tír a*n* t*ir* út thoir,
>   
> Alba *con* *a* h-i*n*ga*n*taib;
>   
> *Noch*a ticfui*nn* eisdi ille
>   
> M*an*a tísa*inn* le N*aisi*.
> 2. Inm*ain* Du*n* Fidhgha is Du*n* Fi*nn*,
>   
> Inm*ain* i*n* Du*n* os a cin*n*,
>   
> I*n*m*ain* Inis D*ra*ig*en* de,
>   
> Is i*n*m*ain* Du*n* Suibnei.
> 
> 
> ---
> 
> p.110
> 
> 5. Caill *Cuan*!
>   
> G*us* a tig*ed* Ain*n*le, mo *n*ua*r!*
>   
> Fa ga*ir* lim do bi *in* tan,
>   
> Is[57](javascript:footNote('G800012/note057.html')) Naíse an oirear Alban.
> 6. Glend Laidh!
>   
> Do collain*n* fa*n* m-boirin*n* caoi*m*;
>   
> Iasg is sieng[58](javascript:footNote('G800012/note058.html')) is saill b*ru*ic,
>   
> Fa hí mo *cu*id an Glend Laigh.
> 7. Gl*end* Masain!
>   
> Ard a c*ri*mh, geal a gasáin;
>   
> Do nimais coll*ad* corrach
>   
> Os inb*ir*[59](javascript:footNote('G800012/note059.html')) mungaich Mas*ain*.
> 8. Gl*end* Eitci!
>   
> An*n* do togbhus mo c*et* tig;
>   
> Al*ainn* a fidh ia*r* n-eirghe
>   
> Buaile gr*e*ne[60](javascript:footNote('G800012/note060.html')) gl*end* Eitchi.
> 9. Gl*end* Urchai*n*!
>   
> Ba h-*ed* in g*lend* dir*ech* dro*m*-chai*n*;[61](javascript:footNote('G800012/note061.html'))
>   
> Noch*a n*-uallcha f*er* a aoisi
>   
> Ná N*aisi* an Glen*n* U*r*chai*n*.
> 10. Gl*end* Daruadh!
>   
> Mo ch*en*[62](javascript:footNote('G800012/note062.html')) gach f*er* da na dúal;
>   
> Is bin*n* guth cua*i*ch a*r* c*ra*ib c*ru*im
>   
> A*r* i*n* m-bin*n*[63](javascript:footNote('G800012/note063.html')) ós Gl*inn* Daruadh.
> 11. Inm*ain* D*ra*igen is t*ré*n t*ra*igh,
>   
> Inm*ain* a uis*ge* i*n* ghai*n*i*m*h gl*ain*:
>   
> Nocha ticfui*n*n eisde an oi*r*
>   
> M*ana* tisuin*n* le m'i*n*mai*n*.[64](javascript:footNote('G800012/note064.html'))In*main*.
> 






---

p.112


¶15] As a h-aitle sin[65](javascript:footNote('G800012/note065.html')) tangat*ar* d'in*n*s*aig*e Dún*e* B*orraig*, *agus* do toirb*ir* *Borrach* teora poga do m*ac*aib Uis*nig agus* do {Column 6}f*er* failti re F*ergus con* a m*ac*aib. *Agus* is *ed* adub*air*t Borrach: ‘Ata fl*ed* agamsa duitsi, a F*er*gais,’ ar sé, ‘*agus* as geis doitsi fl*ed* d'fhagbail *no* co tairsidh í’ *Agus* o t'chual*a* F*er*g*us* si*n* do ri*n*deadh rothnuall[66](javascript:footNote('G800012/note066.html')) corcra de.


¶16] ‘Is olc do rin*n*is, a Bh*orraig*,’ a*r* F*er*g*us*, ‘mo chur fo gesaib *agus Con*c*hobar* do tab*air*t mo breith*ir* oram fá m*a*caib Uis*nig* do breith g*o* h-Em*ain* an lá do ticfaidis a*n* Eiri*nn*.’ ‘Cuiri*m*-si fó gessaib tu,’ a*r* B*orrach*, ‘.i. gesa n*ach* fuilngid fír-laeich ort mana tísair do caith*em* na fl*ed*i si*n*.’


¶17] *Agus* do fiafr*aig* F*ergus* do Naéisi cidh do ghenadh *se* ime si*n*. ‘Do gena,’ ar D*er*d*ri*, ‘madh ferr letsa m*i*c Uis*nig* do treigen oc*us* a*n* fhle*d* do caith*im*; *acht* ch*en*a as mór an cen*n*ach[67](javascript:footNote('G800012/note067.html')) fl*ed*i a treigen.’ ‘Ní tréigeb-sa iat,’ a*r* F*ergus*, ‘dóigh cuirfed mo da m*a*c leo .i. Ill*ann* Fi*n*d *agus* Bui*nn*e Borb R*uad*, g*o* h-Em*ain* M*ach*a, *agus* mo bríatha*r* fei*n* fós,’ ar F*ergus*. ‘Is lór a fheab*as*,’[68](javascript:footNote('G800012/note068.html')) ar Naéisi, ‘óir ní nech *eile* do chosain sinde ria*m* a cath na a co*m*rug *acht* si*n*d fei*n*.’


¶18] *Agus* do gluais Naeise maill*e* re feirg do láth*air*. *Agus* do len D*er*d*ri* é, *agus* Ai*n*dle *agus* Ardan *agus* da m*a*c F*ergusa*. *Agus* ni do deoi*n* D*er*d*renn* do rin*n*ed an comh*air*le si*n*. *Agus* do fhagbadh Fe*rgus* g*o* dubh*ach* do-b*ron*ach. *Acht* aon ni ch*en*a, do bi dei*m*i*n* le F*ergus* dá m-béidis *coig* oll-*coigid* Eire*nn* *agus* a co*m*ha*ir*le leg le ceile, n*ach* tísadh dib a com*ai*rci si*n* do mill*ed*.


¶19] Sgela m*a*c n-Uis*nig*. Do gluaised*ar* rompa *agus* do ráidh D*er*d*ri* f*ri*u: ‘Do berai*n*d coma*ir*le maith daeib, gen g*o* d*er*nt*ar* oram í.’ ‘Ca*r*sat coma*ir*le si*n*, a i*ngen?*’ ar Naéisi. ‘Eirgem go h-inis Cuilen*n* cr  
[*...*]  
[69](javascript:footNote('G800012/note069.html')) *etar* Eir*inn agus* Alb*ain*, *agus* anam an*n* g*o* caithe F*ergus* a fhl*eid*; *agus* as comhall breith*ir* d'F*ergus* si*n*, *agus* as medughadh fada fl*aith*emnais daibsi.’ ‘Is radh



---

p.114




uilcc ri*n*de fei*n*,’ a*r* Ill*ann* F*ind agus* a*r* Buin*n*e Borb R*uad*. ‘Ni h-*edir* lin*n*e an coma*ir*le si*n* do dena*m*,’ a*r* siad, ‘gen go beith feab*as* bar lamh fei*n* maill*e* f*ri*nd *agus* b*ri*ath*ar* F*ergusa* agaib, ni fellf*id*e foraib.’ ‘Ma*ir*g ta*n*aic les i*n* m-breitir si*n*,’ ar D*er*d*ri*, ‘an ta*n* do treig F*ergus* sind a*r* *fh*leidh.’ *Agus* do bi ag toirrsi *agus* acc mifridhe móir i*m* te*cht* an Eir*inn* a*r* breit*ir* F*ergusa*. *Agus* atb*er*t and:


> 
> {Column 7}
> 2. Mairg tan*ac* le bret*ir* mir[70](javascript:footNote('G800012/note070.html'))
>   
> F*ergusa* m*ic* R*oich* ro mh*ir*;[71](javascript:footNote('G800012/note071.html'))
>   
> Ni dingen aithméla de,
>   
> Uch! is ach*er*[72](javascript:footNote('G800012/note072.html')) mo c*ri*de.
> 3. Mo c*rid*i na caeb cu*m*adh
>   
> At*a* a no*cht*, fa mór pudh*ar*[73](javascript:footNote('G800012/note073.html'));
>   
> Mo nuár! a m*ac*a maithi,
>   
> Tangat*ar* bar tiugh[74](javascript:footNote('G800012/note074.html'))-laithi.
> 4. Na h-ab*air*, a D*er*d*ri* dían,
>   
> A b*en* is ailli na in g*rín*,
>   
> Ticfa F*ergus* f*or*till n-gail
>   
> Cugain*n* na*r*: cui*n*génaigh.[75](javascript:footNote('G800012/note075.html'))
> 5. Fárir! is fada lim duib,
>   
> A m*ac*a ailli Uis*nig*,
>   
> Te*cht* a h-Alb*ain* nan damh n-d*er*g,
>   
> F*a*da b*us* bua*n* a bith-mairg.Mairg.
> 




¶20] A h-aithle na laidi[76](javascript:footNote('G800012/note076.html')) sin tangat*ar* rompa co Fin*n*carn na Foraire a*r* Sliab Fuait, *agus* do tuit a coll*ud* a*r* D*er*d*ri* an*n* sin, *agus* do fagbat*ar* í ga*n* fis doib. *Agus* do air*ig* N*aisi* sin *agus* impod*ais ar* a cen*n* co l*eic*. *Agus* si si*n* uáir do bí sisi ac eirge as a coll*ud*. *Agus* adub*air*t N*aisi*: ‘Cred fa*r* anais an*n* so, a rig*an*?’ ar sé ‘Coll*ud* do rónas,’ a*r* D*er*d*ri*, ‘*agus* tarfas fis *agus* aisling dam an*n*.’ ‘Ca h-aisling si*n*,’ ar N*aisi*. ‘Do co*n*narc,’ a*r* D*er*d*ri*, ‘ce*n* cen*n* a*r* ce*cht*ar ag*aib*si, *agus* ce*n* cen*n* a*r* Ill*ann* F*ind*, *agus* a cen*n* fen a*r*


---

p.116




Bui*n*ne m-Borb R*uad*, *agus* ga*n* a congna*m* lin*n*i.’ *Agus* do roine na r*oinn*:


> 1. Truagh an taidbsi tarfas da*m*,
>   
> A cet*ra*r féta[77](javascript:footNote('G800012/note077.html')) fin*n* glan,
>   
> Gan cen*n* uaib a*r* ce*cht*ar de,
>   
> G*an* cu*n*gna*m* fir le cele.
> 2. Nocha ca*n* do bel a*cht* olc,
>   
> A ain*n*ear al*ainn* ed*rocht*,
>   
> Léig uait,[78](javascript:footNote('G800012/note078.html')) a bel ta*n*a mall,
>   
> A*r* Gall*aib* mara Ma*n*an*n*.
> 3. Do b'f*err* li*m* olc da g*ach* dui*n*e,
>   
> Do raidh D*er*d*ri* g*an* duibhi,
>   
> Na b*ar* n-olc-sa, a t*ri*a*r* mi*n*,
>   
> Ler s*ir*es muir is moir-tir.[79](javascript:footNote('G800012/note079.html'))
> 4. Do ciu-sa a cen*n* ar Bh*uinne*
>   
> O se a saegal is uille,[80](javascript:footNote('G800012/note080.html'))
>   
> N*och*a le*m*sa, a nocht nach t*ru*ag
>   
> A cen*n* ar Bh*uinne* m-Borb R*uad*.T*ruagh*.
> 




¶21] As a h-aitle si*n* tangat*ar* rompo g*o* h-Ard*na* Sail*ech* r*e* r*aiter*[81](javascript:footNote('G800012/note081.html')) Ardmacha a n-iu. Is an*n* sin do raidh Deird*ri*: ‘Is fada lim i*n* ni do cim a nois.i. do nell[82](javascript:footNote('G800012/note082.html'))-sa, a N*aisi*, is i*n* aér, *agus* is nell fola é, *agus* dob*er*ain*n* com*ar*le daib, a m*ac*a Uis*nig*,’ a*r* D*er*d*ri*. ‘Cars*a*t co*m*airle si*n*, a rig*an*?’ ar N*aisi*. ‘Dol co Du*n* Dealg*ain* m*ar*a b-fuil *Cuchu*l*ainn*, *agus* beith an*n* sin *no* co tí F*ergus*, *no* te*cht* a*r* comairce Co*ncu*l*ainn* g*o* h-Eam*ain*.’ ‘Ni regm*a*d a les a*n* com*ar*le si*n* do de*n*am,’ ar N*aisi*. *Agus* adub*airt* a*n* i*ngen* so:


> 
> {Column 8}
> 2. A Naisi, fech ar do nell
>   
> Do ciú sun*n* is in aér;
>   
> Do ciú os Em*ain* uai*n*e
>   
> Forr-nell fola f*or*-rúaide.
> 
> 
> ---
> 
> p.118
> 
> 5. Ro-m-gabh bidg*ad* res a*n* nell
>   
> Do cíu su*nn* is in aér,
>   
> Sam*al*ta re c*rú* fola
>   
> I*n* nell uathm*ar* imthana.
> 6. Do b*er*ain*n* com*air*le duib,
>   
> A m*ac*a ailli Uis*nig*,
>   
> G*an* dol co h-Em*ain* a no*cht*
>   
> Le b-fuil or*aib*h do gúasa*cht*.
> 7. Rachm*a*d-ne g*o* Dun Delg*ain*
>   
> M*ar* a b-fuil *Cú* na c*er*da;
>   
> Ticf*am* a *m*ar*ach* a*n* des,
>   
> Marao*n* is a *Cú* coi*m*des.
> 8. Adub*air*t N*aisi* t*re* feirg
>   
> Re D *er*d*ri* n-g*ast*a n-g*rua*idh-d*eir*g,
>   
> O nach b-fuil egla o*irn*e,
>   
> Ní di*n*gnu*m* do com*ar*le.
> 9. Do b'and*am* si*n* ríam roi*m*e,
>   
> A ua[83](javascript:footNote('G800012/note083.html')) ríghd*a* Ru*graide*,
>   
> G*an* a*r* m-beth a*r* én sg*el* de,
>   
> Mise is t*us*a, *a N*aéisi.
> 10. An lá t*u*c Ma*n*an*n*á*n cu*ach
>   
> Duin*n*, *is* an C*u* ro lu*ath*,[84](javascript:footNote('G800012/note084.html'))
>   
> Ní bethea-sa am ag*aid* de,
>   
> Ad*er*im rit, a Naisi.
> 11. An la r*u*cais let a m*ac*h
>   
> Mise t*ar* Es R*uaid* rom*ach*[85](javascript:footNote('G800012/note085.html'))
>   
> *Ní be*thea am ag*aid* de,
>   
> Ad*er*im rit, a N*aisi*.A *Naisi*.
> 




¶22] A h-aithle na ran*n* sin do gluaiset*ar* rompo an athga*ir*it[86](javascript:footNote('G800012/note086.html')) gacha slig*ed* co facat*ar* Em*ain* M*acha* uath*aib*. ‘Ata com*ar*da agamsa daibh,’ ar D*er*d*ri*, ‘ma ta *Con*cob*ar* ar ti[87](javascript:footNote('G800012/note087.html')) fheilli no fhi*n*ghaile do de*n*am or*aib*.’ ‘Ga com*ar*da sin?’ ar N*aisi*. ‘Da leict*er* sibsi sa tech a b-fuil *Con*c*obar agus*


---

p.120




maithi Ul*ad* nocha n-fuil *Concobar* ar tí uilc do de*n*am rib. Ma do tigh na Craebr*uaid*e[88](javascript:footNote('G800012/note088.html')) cuir*ter* sib *agus* Concob*ar* a tigh na h-Em*n*a, do dent*ar* feall ag*u*s meab*ul* f*or*aib.’


¶23] *Agus* rangat*ar* rompa fo n-in*n**us* si*n* co dorus tighi na h-Émna, *agus* do ia*r*rat*ar* foslug*ud* rompa. Do f*re*gair a*n* doirrseóir *agus* do fiarf*aig* cia do bí an*n*. Do h-in*n*ised g*ur* b'íad t*ri* m*ic* Uis*nig* do bí an*n*, *agus* da m*ac* F*er*g*us*a, *agus* D*er*d*ri*. Da h-in*n*is*ed* sin do *Con*ch*obar agus* tuc*ad* a lu*cht* fedma *agus* f*ri*theolma da in*n*saig*e*, *agus* do fiaf*ra*ig dibh cin*n*us do bí tec*h* na C*ra*obr*uaid*e im biadh no im dig. Adubrat*ar*-san da ticdis *cuig ca*tha[89](javascript:footNote('G800012/note089.html')) Ul*ad* an*n*, co b-fuighdis a lór daoth*ain* bidh *agus* dighe. ‘Ma s*ed*,’ ar *Con*c*hobar*, ‘b*er*ar m*ic* Uis*nig* in*n*te.’ *Agus* adubr*ad* sin re m*ac*aib Uis*nig*. Adub*air*t Deird*ri*: ‘A nois b*enais* a digb*ail* rib ga*n* mo com*ar*li-si {Column 13}do de*n*amh,’ ar si, ‘*agus* denam imte*cht* bud*est*a.’ ‘Ni di*n*gnum,’ a*r* Ill*ann* F*ind* m*ac* Fergusa, ‘*agus* adamar, a i*ngen*, is mór a*n* meta*cht agus* an midlaoch*us* do mothaigis orain*n* an tan ad*er*e sin, *agus* rachmáid co tech na C*ra*obhr*uaid*e,’ a*r* sé ‘Rachmaid co deim*in*,’ a*r* Naisi.


¶24] *Agus* do gluáiset*ar* rompo co t*e*c*h* na C*ra*obr*uaid*e, *agus* do c*ur*ed lu*cht* f*re*asd*uil agus* f*ri*teolma leó *Agus* do f*re*asl*aiged* iat do biad*aib* saora so-m-blasda *agus* do deoch*aib* millsi mesgamla, g*ur* bad mesga meda*r*-cháin mor-goth*ach* g*ach* aon dá lu*cht* fedhma *agus* f*ri*theolma. A*cht* aen ni ch*en*a, nír caithet*ar* féin b*ia*d na lin*n* re meirtn*ig*i a n-aist*ir agus* a n-im*thechta*, uair ni d*er*nat*ar* anadh no oirisem o do *léicse*t*ar* Dun B*orraig* m*ic* Andt*i* co rangat*ar* Em*ain*.


¶25] Is an*n* sin adub*air*t N*aisi*: ‘Tabha*r*t*ar* in Cendcaom *Con*ch*obair* cugain*n co* n-d*er*nmáis a h-imirt.’ Tug*ad* in Cendcaom cuctha, *agus* do suidig*ed* a f*oir*end f*urr*i. *Agus* do gab N*aisi agus* D*er*d*ri* ag a f*ra*is-imirt.[90](javascript:footNote('G800012/note090.html')) Is i si*n* uair *agus* aims*er* adub*air*t *Con*c*hobar*: ‘cia h-ag*aib*, a óga, do gebain*n* da



---

p.122




fhis an m*air*en*n* a dealb no a denam fe*n* ar D*er*d*ri*n*n*? *Agus* má mairen*n*, ni b-fhuil d'fhine Adai*m* b*en* is f*err* d*el*b ína í.’ ‘Racad fen and,’ ar Leu*ar*cham,[91](javascript:footNote('G800012/note091.html')) ‘*agus* do b*er*a sg*el*a cug*a*dsa.’


¶26] Is aml*aid* im*orro* do bí Leab*arcam*, *agus* ba h-an*n*sa lé N*aisi* i*n*a g*ach* nech *eile* is in c*ru*in*n*e, u*air* ba mi*n*ic le dol a c*ri*ch*aib* a*n* domai*n* móir d'íarmora*cht* N*aisi* do b*re*ith sg*el cu*ige *agus* uadha. Ia*r* si*n* tan*ic* Leau*arcam* roi*m*pi co h-airm a raibi N*aisi agus* Deird*ri*. *Agus* is aml*aid* do bat*ar agus* an Cen*n*cao*m Con*c*hobair* et*arra* ga h-imirt. *Agus* do toirb*ir*[92](javascript:footNote('G800012/note092.html')) m*ac* Uis*nig* ag*us* D*er*d*ri* do pfoc*aib* co dil dic*ra* deg-tairisi *agus* do caiest*ar* f*ra*sa dér g*ur* bo fliuic a h-u*cht agus* a h-urb*ru*in*n*e. *Agus* do lab*air* ina diaigh si*n* *agus* adub*air*t: ‘Ni mait*h* daibhsi, a m*ac*a inm*ain*e,’ a*r* si, ‘an ni[93](javascript:footNote('G800012/note093.html')) as doilghe rug*ad* uadha riam do bet*h* ag*aib agus* sib ar a com*us*. *Agus* is da b*ar* fis do cuir*ed* mise,’ a*r* Leabh*arcam*, ‘*agus* da fech*ain* an mairend a d*el*b no a denam fe*n* a*r* Deird*ri*. {Column 14}*Agus* is fata lim fós an gni*m* do nít*er* a no*cht* an Em*ain*.i. feall *agus* meab*ul agus* mí-coi*n*geall[94](javascript:footNote('G800012/note094.html')) da de*n*a*m* oraibsi, a cairde gr*a*dh*ach*a,’ ar sí, ‘*agus* ni bia Eamui*n* ao*n* oidchi co d*eredh* an dom*ain* b*us* f*er* í iná no*cht*.’ *Agus* do rinne an l*aid* an*n*:


> 1. Truag a*n* meb*ul*
>   
> Do nit*er* a no*cht* an Emui*n*,
>   
> *Agus* o'n meab*ul* a mach
>   
> Bud h-i an Eam*ain* irgal*ach*.[95](javascript:footNote('G800012/note095.html'))
> 2. Tria*r* brath*ar* is ferr fo nim
>   
> Da*r* imgidh ar talm*ain* tigh,
>   
> Doil*ech* li*m*-sa m*ar* ata,
>   
> A marb*ad* a los[96](javascript:footNote('G800012/note096.html')) e*n* m*n*a.
> 
> 
> ---
> 
> p.124
> 
> 5. Náisi *agus* Ard*an* co*m*bl*aid*,
>   
> Ain*n*li bais-g*el* a *m*-b*ra*th*air*,
>   
> Feall ar i*n* d*re*im-si 'g a luadh,
>   
> *Noc*ha li*m*sa n*ach* la*n*-tr*uag*.T*ruag*.
> 




¶27] As a h-aitle sin adub*air*t Leb*arch*a*m* re m*ac*aib F*er*g*us*a doirsi tige na C*ra*obhr*uaid*e *agus* a fuin*n*eoga[97](javascript:footNote('G800012/note097.html')) do dún*ad*: ‘*Agus* da tist*ar* chug*aib*, buaidh *agus* ben*n*a*cht* daib, *agus* cosn*aid* sib fen co maith *agus* ba*r* com*ar*che *agus* com*ar*ci F*ergusa*.’


¶28] *Agus* tan*ic* roi*m*pi a m*ach* as a h-aithle co dub*ach* dob*ro*n*ach* d*ro*ch-m*en*n*m*ach co h-airm a raibhi *Con*c*hobar*. *Agus* do fiaf*ra*ig *Con*c*hobar* sg*el*a di. Is ann sin adub*air*t L*eabar*cham ag a f*re*gra: ‘At*a* d*ro*ch sg*el*a aga*m* duit *agus* deg sg*el*.’ ‘Cred iát sin?’ a*r* rí Ul*ad*. ‘Is maith na sg*el*a,’ a*r* Leab*ar*cam, ‘in t*ri*ar is f*err* d*el*b *agus* denam, is ferr luth *agus* lam*ach*, is ferr g*n*i*m agus* gaisg*ed agus* gnath-irg*al* an *E*r*inn agus* an Albai*n agus* is in dom*un* m*or* uile to te*cht cu*g*a*tsa, *agus* bid imáin[98](javascript:footNote('G800012/note098.html')) enlethe ag*ut* f*est*a an ag*aid* b-f*er* n-*E*r*enn* o tait m*ic* Uis*nig* libh. *Agus* is e sin sg*el* is fe*rr* ag*am* duit. *Agus* is e sin sg*el* is mesa ag*am*, in be*n* do b'f*err* d*el*b ag*u*s denam is in dom*un* ic imt*echt* uain*n* a h-Eam*ain*, n*ach* b-fuil a d*el*b fe*n* na de*n*am f*uirr*i.’


¶29] O t'*cu*al*a Con*c*hobar* sin do ch*uaid* a ed *agus* a aigide*cht*[99](javascript:footNote('G800012/note099.html')) a*r cu*l.[100](javascript:footNote('G800012/note100.html')) *Agus* do ibs*e*t dail *no* dó ana dhiaig sin. *Agus* do fia*r*f*aig Con*c*hobar* a rís: ‘Cia rac*ad* da*m* da fio*s* an mairen*n* a cruth *no* a d*el*b *no* a de*n*am fe*n* ar D*er*d*ri*n*n*?’ *Agus* do fiaf*ra*ig fo t*hri* sol f*u*air a f*re*gra.


¶30] Is an*n* sin adub*air*t *Con*c*hobar* re T*ré*n-d*or*n[101](javascript:footNote('G800012/note101.html')) dol and. ‘A T*ren*-d*ur*in*n*,’[102](javascript:footNote('G800012/note102.html')) a*r Con*c*hobar*, ‘in fed*ar* tu cia do m*ar*b t'ath*air?*’ ‘Do fhet*ar*,’ a*r* se, ‘g*ur*ab e N*aisi* m*ac* Uis*nig* do



---

p.126



{Column 15}
*m*a*r*b é’ ‘Ma s*ed*, eirsi da fio*s* a*n* mairen*n* a delb *no* a denam fei*n* ar D*e*rd*ri*n*n*.’ *Agus* do gluaís T*re*n-dor*n* roi*m*e, *agus* tán*ic* do c*hum* na bruighne, *agus* fúair na doirrsi *agus* na fuin*n*eoga ar na n-íadhadh, *agus* do gab oma*n agus* imegla é, *agus* is *ed* adub*air*t: ‘Ní *con*air[103](javascript:footNote('G800012/note103.html')) m*i*c Uis*nig* d'in*n*saig*id*, atá ferg f*or*ra.’ *Agus* fuair fuin*n*eóg ga*n* dr*u*d is i*n* br*uid*in, *agus* do gab ag fegui*n* Naeisi *agus* D*erdrenn* tres an fuin*n*eóig. *Agus* do dech D*erdri* fair, oir as í bá cend-luáithi[104](javascript:footNote('G800012/note104.html')) an*n*. *Agus* do bruidigh[105](javascript:footNote('G800012/note105.html')) N*aisi*; *agus* do dech Naéisi an díaidh a dechsu*n*a. *Agus* as aml*aid* do bí *agus* f*er* gonta[106](javascript:footNote('G800012/note106.html')) d'f*er*aib na fichle aige; *agus* tuc urc*ar* ághm*ar* urmaisn*ech*[107](javascript:footNote('G800012/note107.html')) de go t*ar*rla a suil an ogl*aich agus* doro*n*adh imlaéid[108](javascript:footNote('G800012/note108.html')) ái*n*ignech et*ar*ra and si*n*. *Agus* do ch*uaid* a t-shuil a*r* a g*ru*aid do'*n* ógl*ach*. *Agus* rai*n*ig co *Con*c*hobar*, *agus* do in*n*is sg*el*a dó ó th*ús* co deiredh, *agus* is *ed* adub*air*t: ‘As í súd ai*n* b*en* as f*err* delb a*n*d sa dom*un*, *agus* b*a* rí a*n* dom*uin* Naisi da lega*r* dó í.’


¶31] Is and si*n* do eirigh *Con*c*hobar agus* Ull*taigh agus* ta*n*gad*ar* timcell na bruighne *agus* do leigeda*r* ílga*ir*the móra and si*n*, *agus* do chuirsiut tein*n*ti *agus* ten*n*ala is i*n* m-br*uigh*in. *Agus* adclos si*n* do D*erdrinn agus* do cl*ainn* F*ergusa*, *agus* do fiaf*raig*ed*ar*, ‘cia ata fa'n Craobr*uaid*.’ ‘Co*n*cub*ar agus* Ul*aid*,’ ar siat. ‘*Agus* com*air*ci F*ergusa* f*rí*u,’ a*r* Ill*ann* F*inn*. ‘Mo cubais,’[109](javascript:footNote('G800012/note109.html')) ar *Con*c*hobar*, ‘b*a* mela duibsi *agus* do m*a*caib Uis*nig* mo b*en*-sa agaib.’ ‘As fír si*n*,’ a*r* D*er*d*ri*, ‘*agus* do fheall F*ergus* oraib, a Naeisi.’ ‘Mo cubais,’ ar Buin*n*i B*orb*, ‘ni derna ocus ní dingnim-ne.’


¶32] Is and si*n* tan*ic* Buin*n*e B*orb* a mach *agus* do ma*r*b trí *caogait*[110](javascript:footNote('G800012/note110.html')) a muigh *agus* do báith na tein*n*ti *agus* na tean*n*ala



---

p.128


*agus* do mhesg na sl*uagu* do'n breisim[111](javascript:footNote('G800012/note111.html')) bratha si*n*. Atb*er*t *Con*c*hobar*, ‘cia do ní an mesg*ad*-sa ar na sluag*aib??*’ ‘Meisi, Buinni B*orb* m*a*c F*ergusa*,’ ar sé ‘Comadha uai*m*si duit,’ a*r* *Con*c*hobar*. ‘Ca*r*sat comadha sin?’ ar Buin*n*e. ‘Tricha[112](javascript:footNote('G800012/note112.html')) c*et*,’ a*r Con*c*hobar*, ‘*agus* mo choga*r*[113](javascript:footNote('G800012/note113.html')) *agus* mo com*air*le fei*n* duit.’ ‘Gébhatt,’ a*r* Buin*n*e. *Agus* do gab Buin*n*e na comhadha si*n*, *agus* do ri*n*ded sliab a*n* oidci si*n* do'*n trich*ait c*et* un*de*[114](javascript:footNote('G800012/note114.html')) Sliab Dal m-Bui*n*de.


¶33] *Agus* do chual*a* D*erdri* a*n* comr*ad* si*n*. ‘Mo chubais,’ a*r* {Column 16}D*erdri*, ‘do thréicc B*uinne* sib, a m*a*ca Uis*nig*, *agus* as aithrem*ail*[115](javascript:footNote('G800012/note115.html')) a*n* m*a*c úd.’ ‘Dar mo breithir fei*n*,’ a*r* Ill*ann* F*inn*, ‘*noch*a t*re*igeabh fe*n* íat in ce*n* ma*ir*es a*n* cal*ad*[116](javascript:footNote('G800012/note116.html')) colg a*m* laím.’


¶34] *Agus* tán*ic* Ill*ann* amach ía*r* si*n agus* tuc t*ri* l*uathchu*a*r*ta a timc*ell* na br*uid*ni *agus* do ma*r*b t*ri* c*et* a muigh. *Agus* tán*ic* as tech co h-air*m* a m-bái N*aisi agus* sé ag imirt fichle *agus* Ain*n*le Garbh. *Agus* t*u*c Ill*ann* cuairt impa, *agus* adib[117](javascript:footNote('G800012/note117.html')) dhigh. *Agus* tug loc*hra*n*n* a*r* las*ad* leis a mach a*r* an b-fhaithchi, *agus* do gab ag slaide na sl*uag*, *agus* nír lams*a*t t*echt* timc*ell* na bru*id*ni. Do b*a* maith an m*a*c do bi an*n* sin .i. Ill*ann* Fin*n* m*a*c F*ergusa*. *Nir er*[118](javascript:footNote('G800012/note118.html')) nech riam im séd na im ilmáine, *agus* ni ta*r*d*a* tua*r*asd*al* *o rígh* dó, *agus* nír gab séd ríam a*cht* ó F*er*g*us* namá.


¶35] Is an*n* sin adub*air*t *Con*c*hobar*: ‘Cait a b-*f*uil Fiacha ma *ma*c?’ a*r Con*c*hobar*. ‘Son*n*a,’ a*r* Fiacha. ‘D*ar mo* cubh*as*, is an aon oidchi rug*ad* t*us*a *agu*s Ill*ann*, *agus* *as iat* *air*m a ath*ar* ata aigesi*um*, ag*us* b*er*-si m'air*m*-si let, an



---

p.130




Orchai*n*[119](javascript:footNote('G800012/note119.html')) *agus* an Cosgr*ach*[120](javascript:footNote('G800012/note120.html')) *agus* a Foga[121](javascript:footNote('G800012/note121.html')) *agus* mo Co*lg*, *agus* de*n*a calma leo.’


¶36] Is an*n* sin do in*n*s*aig* cach a c*hele* dib. *Agus* tan*ic* Fiach*a* a c*er*t-co*m*l*ainn* co h-Ill*ann*, *agus* do fiaf*ra*ig Ill*ann* d'Fiach*a*: ‘Cid si*n*, a Fiach*a?*’ a*r* se. ‘Co*m*rac *agus* coml*ann* do b'ail lem ritsa,’ a*r* Fiach*a*. ‘Olc do rin*n*is,’ ar Ill*ann*, ‘*agus* m*ic* Uis*nig* a*r* mo com*ar*ce.’ Do in*n*saiget*ar* a c*ele*, *agus* do rons*a*t comla*nn* ficda, f*or*niata, dana, dedla, deg-tap*aid*. *Agus* do f*or*taml*aig* Ill*ann* a*r* Fiacha, co tuc *air* luidhe f*or* sgat*h* a sgeith.[122](javascript:footNote('G800012/note122.html')) *Agus* do géis an sgiath *agus* do geiseta*r* t*ri* p*ri*m ton*n*a Er*enn* an*n* sin, .i. Ton*n* Clidna *agus* Ton*n* Th*uaithi* *agus* Ton*n* R*ugraide*.


¶37] Do bi *Co*n*all* C*er*n*ach* an Du*n* Sobairci an inb*aid* sin, *agus* do cual*a* toran*n* tui*n*ne Rug*ra*ide. ‘Is fír si*n*,’ a*r* Co*n*all, ‘at*a Con*c*hobar* an eigi*n*, *agus* ni cóir gan a in*n*s*aig*e.’ *Agus* gab*ais* a air*m*, *agus* tan*ic* roime g*o* h-Eam*ain*. *Agus* fuair an comrac a*r* na s*ra*in*iud* a*r* F*iacha* m*a*c *Con*c*hobair*, *agus* in Orchai*n* ac buir*iud agus* ac beic f*or*aigh a cáin*iud* a tig*er*na; *agus* nir lams*a*t Ul*aid* a tesa*r*g*on*. *Agus* tan*ic Con*all do leth a cuil co h-Ill*ann*, *agus* saitis a sl*eg* t*ri*t .i. an Culghlas *Cho*n*aill*. ‘Cia do go*n* me?’ a*r* Ill*ann*. ‘Mise *Co*n*all*,’ a*r* sé, ‘*agus* cia t*us*a?’ ‘Mise Ill*ann* F*inn* m*ac* F*er*g*us*a,’ a*r* se; ‘*agus* is olc an gni*m* do ronais, *agus* m*ic* Uis*nig* a*r* mo com*air*ce.’ ‘In fír sin?’ a*r* Conall. ‘Is fír ón—’[*...*][123](javascript:footNote('G800012/note123.html'))




---

p.208


¶38] {Column 17}
> 1. *Secht*[124](javascript:footNote('G800012/note124.html')) muca m*a*rbta,[125](javascript:footNote('G800012/note125.html')) miad n-gle;[126](javascript:footNote('G800012/note126.html'))
>   
> Secht n-dabcha,[127](javascript:footNote('G800012/note127.html')) secht n-aide;[128](javascript:footNote('G800012/note128.html'))
>   
> Fiad go cloinn o shoin a mach;Proinn *no* mel*ad* an aoin*fh*echt.
> [129](javascript:footNote('G800012/note129.html'))




¶39] ‘Do genam-ne comarle re'r maithibh uime sin,’ ar Fergus. Tuc*ad* Cormac Conloinges[130](javascript:footNote('G800012/note130.html')) chuige iar sin, agus Uaitne Ucht-sholus mac Conaill Cernaig, agus Aongas mac Aonlaime Gaibe, agus Goibnenn mac Luirgn*igh*, agus na maithi ar chena. Agus tuc Fergus comus a comarle doib. Is si comarle tugatar dó na comhada do gabail agus an t-sith do denam. ‘Agus is ar mat*h*aibh re Conchobar do furailetar sin,’ ar Fergus. Agus do meallatar é amla*id* sin. O do thuig Fergus an ni sin as ed atbert: ‘Faomaim-si   
[*...*]  
,’ ar se, ‘agus da millt*er* aen ni dib siut, ni bia *mo char*adrad-sa re Conchobar co brath in a diaigh. Agus do   
[*...*]  
 adar-si mi,’ ar Fergus. Imtúsa sidha co n-uigi sin.


¶40] *Im*thusa Fergusa imorro. Do gab *sed* én co feitmech [*...*] f*or*niata ar a comhadaib a Ciarr*aig*[131](javascript:footNote('G800012/note131.html')) a thuiseil [*...*] ar aigthe impa. Rugatar as an blia*dain* [*...*] go fiam*ach* f*or*g*rua*mdha co tanic aimser cuarta timcill d'Fergus ar fut Ulad. Is i sin úair agus aimser do rign*ed* turgnum fledi moire la Conchobar a n-Emain min-alainn Macha. Agus tug maithe an cuigid



---

p.210




uile cuige d'a tócaithemh. Agus do lin*ad* imdaide[132](javascript:footNote('G800012/note132.html')) agus oirenaige an tige acu. Agus do batar ac ól agus ac aibnes gur bat mór-gothach mesg-briatr*ach* na maithi.


¶41] Is ann sin tarla tegma tubaisd*ech* agus an-shén urrlamh d'innsaige na bruidni[133](javascript:footNote('G800012/note133.html')) .i. triar oglach allmarda[134](javascript:footNote('G800012/note134.html')) do batar a teglach *Conairi* mic Etersgeoil fecht n-aill .i. Dubloingsech[135](javascript:footNote('G800012/note135.html')) mac Tribuait, agus Tribuait mac Ua Loings*igh*, agus Durrthac*h* h-*ua* Fhiaich. Agus do batar o re *Conair*i mic Etersgeoil mic Eogain a núas ar fud Erenn fo glére onóra in g*ach* inad, agus ni lamthai diult*adh*[136](javascript:footNote('G800012/note136.html')) rompa in gach tír a tegmadís. Tarla an adaig sin co h-Emuin iát. Agus ni raibe doirrseoracht an Emain fo'n am sin. Agus tangatar an buid*en* sin gan mothugadh is in bruidin, agus ni fuaratar lucht a freast*ail* na a frit*h*eol*ma* na a fiadug*thi* re méd medracht agus meisge agus mi-ceille na fedna ro batar rompa is in dún. Agus do fechatar an tech in a timcell, agus atconncatar in {Column 18}n-imd*aid* n-al*ainn* n-orda *n*a n-aonntoma, agus do cuatar fen innti focetóir. Agus do togbatar a n-airm os a cennaib, agus do aitnigetar cach iat focetóir. Do luid socht mór ar Conchobar agus ar cach trid sin, uair ba nair leo a c*ur* as in n-imdaid, agus fa mana mor-urb*ad*a a m-beth innti.


¶42] Nir fada doib saml*aid* an uair do blosgustar Fergus is in b-faichthi. Agus tanic a nunn a n-Emain as a h-aitle agus Bricni[137](javascript:footNote('G800012/note137.html')) roime. Agus mar do connairc Bricne an triar oglach alainn allmarda sin do beith is in n-imdaid, do impó co furecha*i*r re Fergus agus do innis do a m-beth innti. Agus ba fiadnu*i*se d'Fergus fen an ni sin. Tanic Fergus a mach ar



---

p.212




an faighthi agus do indis d'a m*aithibh*[138](javascript:footNote('G800012/note138.html')) an sár mór agus an mí-comhall gotha sin. ‘Is fir sin am,’ ar Bricne mac Carbri, ‘as trom doluidh[139](javascript:footNote('G800012/note139.html')) do luamairecht ort, a Fhergais, uair dá n-gelldais Ulaid agus eisin *Conchobar* an giuil gen*n*aigh do t-sil tlámain tuaithbhil duit ní coimeldais duit é.[140](javascript:footNote('G800012/note140.html')) Agus do marb*ad* trí coindle gaisgid Gaidel a n-Emain ar t'einech agus ar do comarce. Agus ni uil cuid fáitb*idh* na fanamait a n-Ulltaib na a n-Emain na a n-Eirinn ar cena acht do coimidecht ar Conchobar ar m-brisiud do t-slanaighechta dó. Apair rim a nois, a ri-mílidh, gá leth do ch*uaid* an clu mór agus an cumachta adbul engnama do rala indatsa, co nach fuil airemh idir ort im ghal na im gaisged.’ Agus fa h-iat ráite a muindtire uile fri Fergus an ní sin. Do eirigh ferg mór agus dasacht adbal a Fergus de sin, agus do ceadaigh Fergus d'a m*uinntir* gach olc dá fedfaidis do dhenam. Do sgailedar d'a saighdib sruib-gera agus d'á foghad*aib* faobr*ach*a, agus do benatar a cloidhmi clais-lethna coilg-dirge as a n-enntigh*ibh* bodbha.[141](javascript:footNote('G800012/note141.html')) Agus do imdhaigetar na h-echta agus do letnaigedar na ruaga agus do marbadar moran do macaib ríg agus rof*h*latha agus d'uaislib Ulad ar cena ar an faigt*h*i .i. cáoga macaomh fa Fhiacha mac Conchobair agus fa Daire mac Fel*imthi*. Agus tarladar an días uasal ard-macam-sa chuca .i. Fiacha mac Conchobair agus Daire mac Fedlimthi agus do marb Dubthach iat 'n a n-dís.


¶43] {Column 19}Is ann sin do riachtadar na fil*idh*[142](javascript:footNote('G800012/note142.html')) ar an b-fhaicht*h*i .i. Cat*h*bad caom-draí agus Genann Gruadh-solus mac Cat*h*baid agus Mesdeag*ha* mac Aimerghin agus clanna Fercertne[143](javascript:footNote('G800012/note143.html')) ar chena. Agus fuaratar an macr*ad* ar n-á mugugadh agus ar n-a mí-corugadh. Agus tangatar os cinn Daire mic



---

p.214




Fheidlimthi agus Fhiacha mic Conchobair, agus do rinnetar nuall gubha adhbal mór uáisd*ibh*. Agus tucatar a n-aichthi ar Fergus, agus targatar dó imarc*raid* cruid agus com*h*ada oir agus inmais. Agus targatar a aon rogha imdaide dó fa imdadaib egsaml*aib* an aird-righ. ‘Agus mana gabusa na com*h*ada sin,’ bar iatsan, ‘do'n chur[144](javascript:footNote('G800012/note144.html'))-sa, ro-d-fia imghuin agus imresuin agus immbualadh.’ Agus is cuma robatar ag a rad*h*, agus atbertar na briathra-sa ann:


> 1. Is tren ro timairg*ed* duinn
>   
> O Conchobar aidble ruin,
>   
> Co nac*h* f*or*gluaisit na fir
>   
> Fuilit is na h-imdadaib.
> 2. Da rabh an Emain uile
>   
> Ragha sochr*aidi* ar suide,
>   
> Do gebusa sonda soin
>   
> Fa imdaid caim Conchobair.
> 3. Mona gaba c*er*t no cóir,
>   
> Ina comtha airgid no óir,
>   
> Ro-d-fia deab*aid* gan t-sena
>   
> O na feraibh f*or*-tréna.Is.
> 




¶44] Tangadar na fileda rompa as a h-aithle, agus do innisedar d'Ulltaib agus do Conchobar na sgela sin. Ro eirgedar uaisle na h-Emhna agus cur*aidh*[145](javascript:footNote('G800012/note145.html')) na Craobruaide. A n-imtusa co n-uige sin.


¶45] Imthusa Fergusa do berar os aird.[146](javascript:footNote('G800012/note146.html')) Do righni crecha agus airgni aidble agus echta imda. Agus as iad so ba h-uaisle do na h-echtaib sin .i. Fiacha Finn mac Conchobair agus Daire mac Feidlimthi, am*ail* asbert Fergus:


> 1. Fiacha Find mac Conchobair,
>   
> As re t'laim-si do rochair;
>   
> Bas Daire mic Fedlimthi,
>   
> Ger bh' eisein, nir gnim soch*ar*.
> 




¶46] Ro h-airged agus ro h-imlomrad agus ro loited leo o Raith móir o m-Breasail go dob*ur*-lindtib Dabuill, agus o imlib na



---

p.216




h-Emna go Finncarn na Foraire. Agus atberait aroile gurab do'n ruathar sin do marb Dubthach Laighis agus Lennabair, dá i*ngin* Eogain mic Durtachta an Dun Eogain. Agus as leis fós adrochair Moirenn muin-geal, b*en* Muinremair mic Eirginn, agus Eítni ceind-find cnes-solus, ben Eirrghe Echb*eoil*, gurab d'a f*or*gell sin atbert Fergus nabriathra-sa:


> 1. Muirenn muin-geal marbaisi,
>   
> Ben Muinremair gan mheabul;
>   
> {Column 20}Ethne cinn-fhinn cr*echt*naidhis,
>   
> Ben Errge, fa cruaidh deabaid.
> 2. Laidis agus Lendabair,
>   
> Is i do lam ro-d-cirre;[147](javascript:footNote('G800012/note147.html'))
>   
> Ethni finn a Berram*ain*,
>   
> Is tusa fos ro-s-mille.
> 




¶47] Rugatar na h-airgne sin leo, agus nir lam*thai* buain riu no soichin forro. Agus is i so slige a rugatar a creacha.i. a Sl*iab* Fuaid agus a Fid Conail*l*. Agus rangatar rompa *fo'n innus* sin co h-Uisn*igh* min-alainn Míde. Agus do oirisetar ann an adaig sin. Agus do eirgetar mo*ch*ra*th*[148](javascript:footNote('G800012/note148.html')) ar na marach, agus ro cinnset comarle ca cuiged do cuigedaib Erenn a rac*h*dáis. Do fiarfaig Fergus do Bricni mac[149](javascript:footNote('G800012/note149.html')) Cairb*ri* mic Rosa no in co Finn mac R*osa* do rac*h*dais. Agus do batar araile dib ac a rad*h* gur b'e *Cu*ri mac Daire triath is ferr enech do bui a *n-Eirinn. Agus at*bert Bricne na briathra-sa: ‘Ferr na gach cuiged *Connachta. Ferr* do rigaib Oilill. Mo do miledaib Medb, agus   
[*...*]  
 cend-p*or*t oirecuis Erenn Cruachan,’ bar Bricne, ‘ar n  
[*...*]  
 agus geanmn*aid* a m*n*a. Atfiala a fileda, agus is i m  
[*...*]  
 ocamaid do'n ch*ur*-sa.’ Agus coma do bui ag a *radh*,[150](javascript:footNote('G800012/note150.html')) agus atbert an laid and:—


> 1. Ca leth racmaid, cian ro clos,
>   
> No bermaid ar cobl*ach*[151](javascript:footNote('G800012/note151.html')) treas?
>   
> In   
> [*...*]  
>  [152](javascript:footNote('G800012/note152.html'))
>   
> In budh thuaith *no* an budh dhes?
> 
> 
> ---
> 
> p.218
> 
> 4. An co Cairbri aidble treall?
>   
> Go mac Rosa, rigda a renn?
>   
> Da sia ar creach go Boinn linn,
>   
> Grian-port a faicfeam Finn?
> 5. Do gebha failti móir mais,
>   
> A m*i*c Rosa, acht go ria ris,
>   
> A tig Conraoi fa fat fois,
>   
> Da ris go **C*athr*aig** is *aibnis*.
> 6. Mith*igh*[153](javascript:footNote('G800012/note153.html')) duinne dol romuinn
>   
> Tar gach ruba co rubai*n*,[154](javascript:footNote('G800012/note154.html'))
>   
> Co tech Medba a fuil Oilill,
>   
> Lucht ar fedma 's ar fulaing.
> 7. Fagam in dingna ar atam,
>   
> Do-*m*-ria Conchobar na creach,
>   
> Do dech*aid* mar grísa cith,
>   
> Is mithigh a find ca leth.Ca.
> 




¶48] Is ann sin adubairt Bricne na briathra-sa: ‘Is amlaid so ro fhagbatar ar sean daine[155](javascript:footNote('G800012/note155.html')) again .i. tagall an tuaisgirt agus bliadain a Laignibh agus medar-cuairt na Muman agus gnathcomn*uidh*i Connacht. Agus an tír a fetfam fen comnuidh do denam agus ar clann in ar n-diaigh, is aca anfamaid. Agus raed eile fos: Ni fuilit da rig ar aon cuiged an *E*rinn acht ar Connachtaib. Agus fos is as is usa duinn ar c*recha* agus ar cog*ad* do denam. Agus is ri Erenn ar toth*acht* Medb,’ ar Bricni, {Column 9}‘agus aird-ri an cuigid gan amurus Oilill. Medb[156](javascript:footNote('G800012/note156.html')) c*etam*us   
[*...*]  
 *d*ingna *amhusach* agus ollaman, eiges agus aird-fh*iled* an domuin ar cena. Indisim-si duid, a Fhergais,’ b*ar Bricne*, ‘gurab a Cruachain ata rogha curad agus cat*h-mhiled* na cruinne, agus díghluim deg sl*uaigh* an domuin. Agus   
[*...*]  
 eir*ghe* m*a*d anacuibde ritsa coms*anad* an a Connachta.’


¶49] Is sí sin comairle ar a ra*ghn*ighedar uile. ‘Ma si sin comairle ar a rao  
[*...*]  
 sib,’ ar Fergus, ‘tiged Bricne romhaind *co* Cruachain, *agus* indisiudh d'Oilill agus do



---

p.220




Meidb misi cuc*tha* agus an Dubloinges.[157](javascript:footNote('G800012/note157.html')) Agus indis fein m' a*ites*g*a* umumsa.’


¶50] Is and sin tainic Bricne re*ime co Cru* achain. Agus ferais Medb agus Ailill failti *fris. Agus t*oirbredar maithi na Cruachna *teora* póco dó etir f*era* agus mnáei, etir *rig agus ruir*ech, etir bantracht agus macam. Agus *ba*[158](javascript:footNote('G800012/note158.html')) fail*idh* íad uile roime. Agus do fiarfaig Medb a sgela de. Agus do innis sgela Fergusa doib, agus at*bert* ria: ‘Bid *a t'ri-si*[159](javascript:footNote('G800012/note159.html')) ar Erinn o tanic Fergus cugat. Agus *c*oisgf*idh* se cogad Ullt*ach* dit.’ Bá failidh Medb de sin, agus is ed asbert: ‘Do gebha seoit agus maine uaimsi,’ ar sí, ‘i. timthacht da tricat do tren-feraib agus *do*[160](javascript:footNote('G800012/note160.html')) carp*adaib*, tri secht cum*ala*[161](javascript:footNote('G800012/note161.html')) do derg ór, agus fín do dail fair a Cruachain do grés.’


¶51] Agus ni cian do batar ann an tan atconncatar Fergus cuctha. Agus ergis Medb in a agaid agus do toirbir poig dó. Agus tugatar na mná agus na fil*idh* poca dó, agus do fersat fir-cain failti fris, agus fri Cormac Conloinges mac Conchobair, agus fri maithib Ulad ar chena. Do innis Bricne aitesga Medba agus a h-urigeall agus a comhada d'Fergus. Agus do aigill Medb fein é, agus atbert ris: ‘Do ber-sa coinnmed da *fhichet* c*et* cat*h*arm*ach* duit ar Connachtaib, agus do bet fen a Cruachain do grés fiche cet curad, an egm*uis* do bhan agus t' fhiled agus t' ollaman.’ ‘Do b*a* maith an t-uirigeall sin amh, a righan,’ ar Fergus, ‘da fagmais faílti an aird-rig Oilella.’ ‘Is ferr im biadh ocus im dig é ina mise,’ ar Medb. Agus is cuma do búi g' a radh, agus atbert na roinn:—[162](javascript:footNote('G800012/note162.html'))

> 1. Mo *chen*, a Fhergais Emna,
>   
> A flaith firen fír ferrda,
>   
> Dá tisda lín budh lia alle,
>   
> Ro-d-fia fia[163](javascript:footNote('G800012/note163.html')) agus failti.
> 
> 
> ---
> 
> p.222
> 
> 4. {Column 10}Coinnmed da fhichet cet cat*h*,
>   
> Do berthar duit re gleo n-gart;
>   
> Do bet fen fiche cet cain,
>   
> Gan to*cht* en oidci a Cruachain
> 5. Do b*a* lan mait*h* sin, a Medb,
>   
> Gach ní raide-si co derb,
>   
> Da fagmais-ne co greama
>   
> Failti an aird-rig Ailella.
> 6. Gen co failidh ritsa in ri,
>   
> Is ferr anusa im gach ni;
>   
> Is ferr do dail maine tra,
>   
> Agus is caime chena.M*o* c*hen*.
> 




¶52] Cid tra acht do freasl*aiged* agus do frit*h*eol*ad* Fergus co cenn tri la agus tri[164](javascript:footNote('G800012/note164.html')) n-oidhchi mar sin a Cruachain. Do sgail*ed* agus do coinnmed agus do coirig*ed* uile iat. Agus tug*ad* coinnmed da fhichet cet do muinntir Fergusa, agus e fen fiche cet curad a Cruachain tre bit*h*u sír, a n-ingn*ais* bán agus macam agus gillanr*aide*, agus Bricni con a *caogait* do sgoil.[165](javascript:footNote('G800012/note165.html')) Go cenn raithi doib ar in gl*ée* sin, agus ni roibi onoir 'n a n-esbaidh. Sgela Fergusa co n-uig sin.


¶53] Imt*h*usa Conchobair agus Ulad do berar ós aird. Ar n-argain tuath Medba, agus ar *n-imthecht* Fergusa uath*a*, agus ar marbadh na macraidi agus cloinni Conchobair, do fiarfaiged aige d'a maithib agus d'á oirecht cá dighail budh dual doib is na h-olcaibh agus is na h-echtaib do rigne Fergus con a maithib an Eamain. Agus is si comarle do ronsat cl*ann* Fergusa do marbadh, neoch ro bui an Ulltaib dib. Agus ba h-iat so a n-anmanna.i. na tri h-Illann Emna, agus ba daltada do Chonchobar iad, agus na tri h-Aóngais airthir, agus na tri Cobth*aigh* coba, agus na *tri* Cairbri a Cuailgni, conad da mac *dec* sin batar ac Fergus; agus secht mic Dubhthaich ar aon riú. Ro marb*ad* agus ro mugaig*ed* iat uile.


¶54] Do clos fo Érinn uile *an sgél sin*, agus rainic a deimin co Cruachain, go h-airm *a raibe* Fergus agus Dubthach agus



---

p.224




maithe an Dubloinges ar chena. *Do luid* socht mór ar Fergus agus ar Dubthach agus ar na maithib ar chena do'n sgel sin. Agus do gabustar Fergus ac egaine a cloinni fein agus cloinni Dubthaich, agus adbert na briathra-sa:—


> 1. Do ba maith mo macrad
>   
> Co ru-s-mill Mac Nesa,
>   
> Na tri h-Illann Emna,
>   
> Robsat ferrda a frasa.
> 2. Na tri h-Aongais oirrthir,
>   
> Na tri Cobthaigh cobha,
>   
> Na tri Cairpri a Cuailgne,
>   
> Tig ri m' n-g*rua*idni a n-gona.
> 3. Acc*us*[166](javascript:footNote('G800012/note166.html')) secht mic Dubthaich
>   
> Daéil Ulad, dál n-aithe,
>   
> Robsat curaidh cródha,
>   
> Robsat mora maithe.Ma*ith*.
> 




¶55] Do fiafraig Dubthach d'Fergus ga dighal do berad ar {Column 11}Ulltaib an a chl*oinn*[167](javascript:footNote('G800012/note167.html')) do marbadh. ‘Gach dighal is ferr do fetfa-sa do tabairt innta. Do ber-sa lat o*con*o[168](javascript:footNote('G800012/note168.html')) congnam fen cuigi,’ ol Fergus; ‘agus tinoilt*er* an Dubloinges chugainn,’ ar se. ‘Mad riu sin bus ail letsa fuirech, ni digela do cloinn caidche,’ ar Dubthach. ‘Agus rachat-sa do dighail mo cloinni fen,’ ar sé. ‘Agus do budh coir duitse agus do t' muinntir na h-echta ut do dighail, uair is trit fen tanic an denam.’ Agus do erigh Dubthach iar sin agus tarr*aid* a arm, agus ro gab a sgi ath sgenma,[169](javascript:footNote('G800012/note169.html')) agus do im*igh* co l*uat*h do do'n lath*air*. Agus nir len gilla na ogl*aoch* e.


¶56] Ba gnath-bes do Dubthach an dail sin, uair an t-slige am bidhís cetri h-oll-choigid Erenn ac dol no ac techt, do bidh Dubthach a g*h**nath* rompo no in a n-diaigh ac denam fogla agus f*or*eigni. Agus tucastar roime h-e gan cetugadh gan comarle do nec*h* eile no co ranic crich Ulad. Agus do rigni



---

p.226




fogla mora agus diberga aidble orra. Agus ro marb c*ru*id[170](javascript:footNote('G800012/note170.html')) agus cet*ra* imda. Agus do loisg atha agus muilli[171](javascript:footNote('G800012/note171.html')) an cuigid co coitceann. Agus atberait aroile gurab do'n ruathar sin do mharb se na righna do raidhsemar romaind. Do impo roime go cosgrach commaidhmech go Cruachain, agus do indis a sgela agus a echta agus a aithesa doib. Agus bá failidh iadsan uile de sin.


¶57] Is si sin uair agus *aimser* do bui toichestal adbal mor ag Oilill agus ag Meidb agus ag Fergus do dul ar creich agus ar sl*uai*ged a cuiged Conchobair. Tangatar rompo as a h-aitle sin go h-eochair-iml*ib* Oirgiall, agus do crechad agus do h-urad agus do h-airged an crich go lom agus go leir leó. Agus rugadar Oirgialla orra agus aird-ri feramail Fernmuige res na sl*uagh*aib .i. Eogan mac Durtacht. Agus tugatar cath cepcha[172](javascript:footNote('G800012/note172.html')) etarra and, áit a n-dorchair Eogan mac Durtacht do laim Fergusa mic R*oigh*. Agus atorc*h*air Garadh glond beimnech mac Aonlaime Gaibe la Muiredh*ach* menn mac Oillella F*inn*. Agus atorc*h*radar moran ann nach airimter ann so.


¶58] {Column 12}Ro brised an cath forru [*...*] a iar sin, agus ní roichenn rim ná airem ar a [*...*] i Ull [*...*] ann. Do togladar dun Eogain mic *Durtacht*, agus tugadar a indmus agus a edala *leo. Agus* tangadar rompa go cosgrach cat*h*buad*hach c*ommaidmech a Connachtuib. Agus as i sin díghuil as [*...*] da tug Fergus ar Ulltaib an diguil *a* m*ac*. Tangadar rompa as a h-aitle go h-airm a raibe Medb agus Oilill, agus do badar *a*g maidemh na n-echt do ronsatt. Agus ba mai*th l*e Connachtaib uile sin.


¶59] Acht aon ni. Rugadar as an bliadain *sin a* Connachtuib gan tacha óir na airgid *na i*nnmusa, gan tacha bidh na lenda [*...*] *inn*ti; agus gach maithes da raibe a Cruachain [*...*] re Fergus. Do cind toile a h-aig[*...*] amh re Meidb do'n airdm*h*ilidh, d'Fergus. R[*...*] Fergus do Meidb gach ní ro



---

p.228



 

ba toil d'á menm*ain do* denam, go raibe re bliadna aice gan fhis[*...*] gur toirrcedh Medb do'n ch*ar* sin.


¶60] Laithe n-aon do rala d'Oilill techt a Cruachain a mach co fac*a* an c*raeb* cuill ar boguib[173](javascript:footNote('G800012/note173.html')) do let*h* taib na Cruachna. Indsaighis Oilill í, agus fechais laim ria, agus aitnighis acetoir a raibi and .i. Fergus agus Medb a coimriachtain re aroile. Agus as amlaid do bi Fergus agus a cloideam 'n a t-shesam re craib do leth a droma. Dercais Oilill ar an cloideam agus gabais 'n a laim e. Agus ticc as a indtich bodba, agus fobraís Fergus do marbadh and sin, ar a einech do coll do. Acht áon ní c*h*ena, as amlaid do bí Oilill agus na teora buada 'n a comleanm*ain* do gres .i. gan neóid,[174](javascript:footNote('G800012/note174.html')) gan éd, gan om*un*. Impois uatha iar sin agus tic cloidem Fergusa a laim Nera mic Niaduil. Agus cuiris cloidem croind a truaill cloid*me* Fergusa, agus tugustar d'a breith*ir* nach tibr*ad* a cloideam fein dó no go tísad do ló an mór catha, airm a comticfaidis ceitri cúicidh Erenn a cath mor Tana bo Cuailgne ar gáirigh agus ar ilgáirigh.[175](javascript:footNote('G800012/note175.html'))


¶61] {Column 21}Cid[176](javascript:footNote('G800012/note176.html')) tra acht fa trom an doluidh do Connachtaib iat fris in re sin, an ingnais a m-ban agus a macam agus an gillannraide. Agus fa mo an doluidh do Meidb enech Fergusa do freagra na gach ni dib sin, uair gach ni do geall*ais* Fergus as i Medb uile do icad ar a t-shon.




---

p.296


¶62] Aon d'oidc*h*e da n-dernad fled mor-cain ag Oilill agus ag Meidb agus ag Tuathaibh Taiden,[177](javascript:footNote('G800012/note177.html')) agus ro cóirged ri-thech na Cruachna aca. Agus ba h-e so suidiugadh ri-thighe na Cruachna o rainic Fergus cuca .i. do t-shuided Medb ar tosach ar an slis ríghda. Agus do t-suided Fergus ar a gualainn deis, agus Corbmac Conloingeisi ar gualainn Fergusa, agus an Dubloinges o Cormac go h-iar-cur. Do t-suided Oilill ar gualainn sgeit*h*[178](javascript:footNote('G800012/note178.html')) Medba, agus *Conodhar* mac Cecht ar a laim-si dhein, agus maithe cuigid Ol*necm*acht[179](javascript:footNote('G800012/note179.html')) o Conodhar go h-ursuinn, agus Cet san *fho*cla feinnedh, agus Ferdiadh san imdaid eile ar a agaid, agus an Gam*an*r*ad*[180](javascript:footNote('G800012/note180.html')) uada sein o iar-*sh*lis go slis rigda. Fraoch mac Fidh*aigh* ar an slis rigda agus na secht Maine[181](javascript:footNote('G800012/note181.html')) 'n a u*ar* timchell, agus cl*ann*a Fidhaigh uada go h-iar-shlis, agus Gamain r*uadh* na Reeadh, agus Gamain cos re colptha tenn,[182](javascript:footNote('G800012/note182.html')) agus Gamain trasgarta *trioch*at, agus Gamain cosnuma *cethorch*at, agus Gamain slechtaigte sesgat, agus Gamain níth-marbta nóchat, agus Gamain seng na Sidgaile[183](javascript:footNote('G800012/note183.html')) san f*h*ochla fheinned an imdaid na h-ursand. Eoch*aidh* Rond agus Dail n-Druithne agus teglach mic Cecht san fhocla fheinned is an iar-*sh*lis ar a n-agaid. Agus na



---

p.298




h-Ollamain fa Bricne, an imdaid Medba no bidis .i. Neide agus Lug*aid* agus Ferbaoth agus Diangus drai agus Ferchu Echtach agus Loingsech Locha Ce 'n a ur timchell. An imdaid rithbaic[184](javascript:footNote('G800012/note184.html')) ar a agaid, na dailemain agus Belcu Brefne con a shecht macuib agus Neara mac Níaduil agus Dungus a brathair con a teglach. Finnabair i*ngen* Oilella *agus* *caoga* ing*en* an imdaid ordha ceithri cern ar agaid na rigr*aid*e ar laoch-lar[185](javascript:footNote('G800012/note185.html')) na bruighne. Menma b-fer n-Eirenn ar a fairgsin agus ar a feguin. Conidh e suidiugadh tighe Oillella agus Medba co n-uige sin.


¶63] {Column 22}Ar n-egar agus ar n-ordugadh an tig*h*e fo'n innus sin, do gabhatar ac ol agus ac aibnes gur bad mesga medar-cain mor-gothach na maithi. Is si sin uair agus aimser tarla caines comhraid agus aines imagmalla *etir* Fergus agus Bricne. ‘An cum*ain* letsa, a anam a Fhergais,’ ol Bricne, ‘na tuarast*ail* do geall*ais* do t' muinntir ac techt a h-Ulltaib duit .i. tri *fich*it carpat co sgiathaib co n-armaib co n-echradaib? Agus do geallais tri cet írna[186](javascript:footNote('G800012/note186.html')) n-derg-óir do mnaib do teglaigh, amail do berthea gacha bliadhna eile.’ ‘Ni fuil sin agamsa doib, a Bhricni,’ bar Fergus, ‘agus ni fhetaim a fagb*ail*, uair is mor doluidh an cuigid sin uainn chena. Agus is dochur freastal ar fednach re h-imat ar teglaigh agus ar tig*erna*, ar n-*imat* ar triath agus ar tais*ech*, ar ruir*ech* agus *ar* rig-damna, ar macám agus ar m-banntracht. Agus ni cuingebdais na cetri cuigid eile ata an Eirinn sinn amlaid so. Agus ni fedm*ar* ar n-a cob*ar* uile d'iarraidh orrtha.’ ‘Truag sin, a Fhergais,’ ar Bricne. ‘Is mór an sgith lim duitse gan tuarasd*al* do muinntire d' íc. Agus dar lim ni fuil d' feidm agat o tangais a Connachtaib acht buidechus Medba do genam ar son a tab*arta* duit d'innmus agus d'arrad*aib*.’[187](javascript:footNote('G800012/note187.html')) Agus is cuma ro búi ac a rad*h*a, agus atbert an l*aid*:—



---

p.300



> 1. Truag sin, a Fhergais Emna,
>   
> Do maol*adh* do mor menma,
>   
> Buidechus Medba, miad n-gal,
>   
> Ar a tug duit d'innarr*ad*.
> 2. Do radaisi bhret*h*ir moir,
>   
> Nach beddis bliadain do shlogh,
>   
> Gan tri fichit carbad cain
>   
> Co n-armaib co n-ilsgiathaib.
> 3. Nach bedis mná do tige,
>   
> Gid ad linmar re luide,
>   
> Nirsat uaithe tigh in oil,
>   
> Gan tri cet irna n-derg óir.
> 4. Ni fhuil a b*h*eg[188](javascript:footNote('G800012/note188.html')) a d' laim a nocht
>   
> Do fheiter cach is at olc;
>   
> Ataói-si fo thacha de,
>   
> Nocha n-fuil fatha is truaige.T*ruag* s*in*.
> 




¶64] Do lonnaig*ed* Fergus do'n imagallaim sin Bricni. Agus rugatar as an adaig fo'n innus sin co moch degail[189](javascript:footNote('G800012/note189.html')) na maidni ar na marach. Is ann sin do eirigh Bricne con a tri *caoga* do sgoil, agus tanic mar a raibe Medb agus do búi ag denam a comarli fria. ‘Cred is ail let, a Ollamain?’ bar Medb. ‘Is ail lem on,’ ar Bricne, ‘dol d'iarraidh edala agus innmais ar {Column 23}maithibh na Gamannraidi.’ ‘Ceadaighim-si sin duit,’ ar Medb, ‘agus as and sin do gebair-si an maith as mó menma agus tidluc*adh* agus enech an Eirinn.’ Tanic roime san faighte agus do rala Fergus dó ‘Cred sin, a Ollamain?’ bar Fergus. ‘Is áil limsa dol d'iarraidh an tuarastail do gellaisi do t' muinntir’ ‘Is ail limsa do dul ann sin ón,’ bhar Fergus.


¶65] Ranaic Bricne roime a Cruachain siar. Agus is i so sligi do dechaid Bricne con a buidhnibh .i. Lam sgeith re Raith Find Cáim re raiter Raith Cind Fáol*aidh*[190](javascript:footNote('G800012/note190.html')) a n-íu, agus tar Beola Fasraisi re n-abartar Beola Coill*edh*,[191](javascript:footNote('G800012/note191.html')) agus tar Crich Cuirc ris in abartar Crich Airtich, agus tar Sliab na Fairgsena ris a raiter Sliab Lugha, agus tar iartar criche Lugna mic



---

p.302




Firt*ir* ris a n-abartar Crich iartair Coraind, agus tar Colba Criche Céin ris a n-ab*ar*tar Crich Galeng, agus tar Sál Srotha Deirg ris a n-abarthar Merbruinne na Muaidhe, agus laim re Loch Con, agus re Loch Cuilinn, agus d' innsaige Dunaid Atha Fén, go h-airm a raibe Ailill Finn mac Domnaill Dualbuide.


¶66] Ar torachtain doib ar an faighte do conncus an buidhen álainn egsamail, agus do fóchdadh sgela dib focetóir. Agus do indisedar gur b' e Bricne mac Carbri do bi and, Ollam Connacht agus na *Cruachna* agus Eirenn ar chena. Mar do clos sin, do eirgedar lucht an baile etir mnai agus fer*a* agus macam agus Oilill Finn fein agus a theglach rompa, d' fertain failte re Bricni agus ré a muinntir. Agus do h-imchradh h-e ar guaillibh amhas agus óglach no go rainig ar belaib Oilella Finn sa m-bruigin. Eirgis Oilill 'n a agaid, agus maithe na Gamannraidi ro badar ann. Agus do thoirbhredar teóra póca dó, agus do c*h*uired ar gualainn Oilella Finn na t-shuidhe h-e. Agus do fiafraighed sgela na Cruachna de agus Oilella agus Medba agus Fergusa. Agus do indis Bricne dóibsin sin uile. Agus do cóirgedh tighe lept*h*a do muinntir Bricni. Do freastladh agus do frithoiledh do ghainne gacha dighe agus gacha deigh-bídh an oidc*h*e sin íat.


¶67] {Column 24}Is ann sin do coraigedh tech an righ fen. Agus tugad maithi na Gamannraide a sdech agus do suidigedh in a n-inadhaibh dúcusa do reir a n-uaisle agus a n-onóra íat. Agus ba h-íat so lucht-tighe Oilealla Finn do gres, acht ge áirmit*er* drong dib a tigh na *Cruachna* ac Oilill agus ac Meidb.i. Ferdía mac Damáin mic Dáire, in milidh mor calma, agus b*a* cet Ferdiadh in a timchell; Fraoch mac Fidhaigh con a trí cet Fraoch in *a* timchell; Goll Oil*ech*[192](javascript:footNote('G800012/note192.html')) agus Goll Acla[193](javascript:footNote('G800012/note193.html')) con a trí cet Goll in a timchell; secht cet Breislenn im na secht m-Breislennaibh Brefne; Ferderg mac Dolair con a tri cet curad comanmannaibh in a timchell;



---

p.304




Gamain na Sidhgaile con a tri cet Gaman in a timchell; agus Duban mac an gamna con a tri cet Duban in a timchell; agus Dartadh na Dibheirge[194](javascript:footNote('G800012/note194.html')) con a tri cet Dartadh in a timchell. Agus atberait araile co raibe in coibeis eile ann nochar inann anmanda doib.


¶68] Do h-egradh agus do h-ordaigedh an tech n-ola amlaid sin ag Oilill an oidche sin. Agus do cuiredh techta ar cenn Bricni, agus do h-imarcharadh co h-uas*al* onorach é is in m--bruighin. Agus do shuid ar gualainn Oilella Finn, agus do cuiredh a sgol sa n-imdaid ar a agaid. Agus tugadh núa gacha bidh agus s*en* gacha dighe is in m-bruidin. Agus do dailedh orrta ann sin fín finn ar na flaithibh, agus s*en* mid etrom imars*aid* ar na h-uaislibh, agus brogoid ar na br*ug*ad*aib*, agus cuirm ar cach co coitchend o shoin a mach.[195](javascript:footNote('G800012/note195.html'))


¶69] Agus an úair ro ba lór-dhaothainech gach triath agus gach tren-fher do tomaltas, do eirigh urtogb*ail* aigenta is na h-og*lachaib* re *da*sad*aide* na n-deochanna. Do fiafraigadar do Bricni an raibhe dúan no aircheatal no ealadha aige do mac rig na Gamannraidi .i. do Oilill Finn, mac Domnaill Dualbuide. Do innis Bricne co raibe, agus do leigetar secha sin re treall. Nír maith leis in n-Gamannraid a f*a*d co cualatar ealadha Bricni, agus do fiafraigetar and ara fecht agus an tres fecht. Eimiltig*ed* uile iat ann sin.


¶70] Adubairt Bricne 'n a diaig sin re muinntir eirge agus an *naoi*-thét*ach* do tabairt chuige. Do eirgetar uile in a timchell, agus tugatar an naoi-thedach 'n a laim ar an uaithni[196](javascript:footNote('G800012/note196.html')) n-deirg-óir, do leth och*ra* na h-imdaide. Agus do gl*ac* Bricne í ar sin, agus do gab a cliar[197](javascript:footNote('G800012/note197.html')) mailli fris in duan do rigni ar cepóig[198](javascript:footNote('G800012/note198.html')) do'n ríg .i. do Oilill Finn, mac



---

p.306




Domnaill Dualbhuide. Agus is so an duan do gabais ann:—[199](javascript:footNote('G800012/note199.html'))

> 
> {Column 25}
> 2. Ailim Ailill, amra an tríath,
>   
> Bidh am tre each as a íath;
>   
> Do-m-roicheadh cul comlúth marc,
>   
> A[200](javascript:footNote('G800012/note200.html')) n-eirsed ort le gart n-glan.
> 3. Caoga colg do béra dun,
>   
> Caoga fuan find fuince run,[201](javascript:footNote('G800012/note201.html'))
>   
> Colg do m co n-tailde ar fín
>   
> On rig co n-tugsam ar *mír*.[202](javascript:footNote('G800012/note202.html'))
> 4. Ailim lin a leithid luisg,[203](javascript:footNote('G800012/note203.html'))
>   
> Ro rompa ruisc, borb a bla,
>   
> Ar ar feraib, romra[204](javascript:footNote('G800012/note204.html')) rian,
>   
> Re feraib fián, garb a ga.
>   
> A*ilim*.[205](javascript:footNote('G800012/note205.html'))
> 5. Ailim-si mac Domnaill Dail,
>   
> Imper Irrais i leabáidh,
>   
> An seghlann as saor mor losg,[206](javascript:footNote('G800012/note206.html'))
>   
> Is sosd re h-irgalaib ail.A*ilim* Oil*ill* amra.
> 






---

p.308


¶71] Do moladar an Gamanrad uile an duan sin, agus adubradar nac*h* cualadar riam duan budh fherr ana sin. ‘Acht ata ní chena, ata locht againd uirthe,’ ar an Gamanrad; ‘ní thuigmíd ciall na duaine sin.’ ‘Do ghen-sa a ciall daeibh,’ ar Bricne:—


> 1. Ailim Ailill, amra an triath,[207](javascript:footNote('G800012/note207.html'))
>   
> Bid am t*re* ech as a iath
> 

;

inand sin agus tri h-eich do tabairt do gac*h* aon duine da táinic limsa, agus carpad finndruine for gach tre each dib sin, agus da t-sl*eig* for gach carbatt; agus caoga colg im colg n-égsamail Domnaill Dualbuide, rí na Gamannraide, a athair fein, do tabairt damsa, uair as e and ara cloideamh no an tres cloideamh as ferr an Eirinn e.[208](javascript:footNote('G800012/note208.html'))


¶72] ‘Ailim lin a leithid luiscc’: inand sin agus, ‘Ailim Ailill con a ler[209](javascript:footNote('G800012/note209.html')) loecr*aid*e.’


¶73] ‘Re rompa ruisg, borb a bla’: .i. re fairgsin a ruisg an rig-fhlatha; ‘borb a bla’ .i. mor a baile, agus imda a milidh.


¶74] ‘Ailill Finn mac Domnaill D*ail*’: .i. Imper Irrais agus Imper iartair na h-Eorpa.


¶75] ‘‘An seglann is saor mor losg’: .i. saor a cómd*alaib*[210](javascript:footNote('G800012/note210.html')) agus is losg a cath*aib* agus a comlandaib. Agus as i sin ciall na duaine-si,’ ar Bricne.


¶76] ‘Ní cualamar riam duan as ferr ina sin,’ ar an Gamonrad; ‘agus as ferr a ciall ana ar iarrais uile.’ Agus tugad a breth fein do Bricni and sin, amail do t-sirestair sa duain. Agus do bi tri la agus teora h-oidhce san baile.


¶77] Aen do lo da tarrla comrad itir Bricni agus Oilill. ‘Ni



---

p.310




faicmid locht ar in tech-sa,’ ar Bricne, ‘acht gan rig*ain* do dingmala a t' caomtha*cht*a, a Oilill.’ ‘Ata, amh, agamsa,’ ar Oilill, ‘Flid*ais* Fholtch*áin* ingen Oilella Duibh mic Fhind, agus ata sí tíar an dunadh Ratha Morg*áin*, ar n-dol síar d' fechain na Maile Flidaise.’ ‘Cred h-í sen fén?’ ar Bricne. ‘N*insa*,’ ar Oilill, ‘bó co m-buaidh m-blechta agus lachta agus lan tor*aid* .i. bo sin ó tabr*ad* saith tri cet fer an áon oidche, re taib bhan agus macám.’


¶78] ‘An tug*ais*e dúan let do'n rigain, a Bricni?’ ar maithi na Gamannraidi. ‘Tug*as* co deimin,’ ar Bricne. ‘Mo c*h*ubus am,’ ar fer dib sin, ‘mana tuctha, do b*ad* olc do turas d'innsaide na Gamannraidi, agus ní b*ad* mana *éd*ala inte.’ Ro gab Bricne duan na rigna do Oilill agus do maithibh na Gamannraidi ann sin. ‘Is maith an duan sin,’ ar Oilill, ‘agus do cinneochmáis-ne h-í, mana shailmis b*en* na duaine fén d'a cennach. Agus cuirfigher eól*aigh* romadsa co h-airm a b-fuil Flidais, agus geallaim-se duitse nach ba bhuidighe d' aon duine an Erinn tú ina di.’


¶79] Tanic an maidin ar ná marach d'a n-innsaidhe, agus ro gab Bricne lam ar imtecht. Acht ata ní chena. Re h-ed na tri lá agus na tri n-oidche sin do búi is in baile, nír fagb*ais* días cum*ainn* na caratr*aid* aca nach derna innl*ach* agus etarchosaid etarra go raibe run marbta a céile acu. Do fagb*ais* Bricne an baile iar sin; agus do cuiredh eolaigh roime no go ránic co Dún Mórgain os maol-sleib Leitr*iach*.


¶80] Ar torrachtain doibh ann, do clos Bricne mac Carbri do beith ar in faichthi. Do eirgetar mná agus macáim an baile agus a bhanntracht agus a bhannail a mach a n-agaid Bricni d'fertain fáilte fris. Agus do imarchuiredh co h-uasal onorach h-é le teglach na rigna is in m-baile a nunn. Agus do éirigh Flidais in a agaid, agus do toirbhir teora pog*a* dó, agus do fer failti mich*ra* muinntrem*ail* ré n-a sgoil. Do coirgead tec*h* oireda óla acu an adaig sin. Agus tucad Bricne ar gualainn Fhlidaise, agus do suidigedh banntracht na rigna ar slis rig na bruidni gus an n-ursainn iartharaigh do'n tigh. Agus tugad sgol Bricni ar a n-agaid a nunn. Agus do caits*e*t {Column 27}a prainn agus a tomaltus, agus *do* batar ac ol agus ac



---

p.312




aine*s*[211](javascript:footNote('G800012/note211.html')) [*...*] daib an banntracht a [*...*] agus na n-ainner. Do fiafraigh ben do'n banntracht an raibhi dan ag Bricni do Flidais. ‘Ata imorro,’ ar Bricne. ‘Mata, gab do dán,’ ar siat. Do iadatar a sgol in a timcheall iar sin, agus do gabais an dúan, amail do gabdáis do grés. Agus is i *so* an duan do gabais ann:—


> 1. O Cruac*h*ain co n-tangamar
>   
> Co h-Irrus iarthar Elga,
>   
> Sgela do fes in gach dún
>   
> Ar m*úr* Fhlidais na ferba.
> 2. Flidais ainner Oilella,
>   
> Mo chen comainm a séitchi,
>   
> Seglann Domnaill Dualbuide,
>   
> Fo ainner n*och*o-m-treicfe.
> 3. A luidseamar a h-Emain,
>   
> Ar n-deabaid ní slicht uath*ad*;
>   
> Da*la* Fergusa fichtib gnim,
>   
> An lin lodmar co Cruachain.O *Cruachain*.
> 




¶81] Do moladar uile an duan sin, agus adubratar nach cualatar riam duan budh fherr ina í. Agus tugad a breath fen do *Bricni ar an* duain sin do shedaib agus d'innmasaib o Flidais, mnai Oilella Finn. Agus ro bui co cenn sechtm*aini i* tig Flidaise. Acht ata ni chena. Ger linmar do mnaib agus do[212](javascript:footNote('G800012/note212.html')) [*...*] tegl*ach* Flidaise, nir fag*bais* Bricne dias cumainn na *caratraid* acu nach tuc debaid agus imresain agus mis*gus* d'a chéile futh*a* ger maith iturra roime sin, tre etarcos*aid*[213](javascript:footNote('G800012/note213.html')) [*...*] dia rabatar ann.


¶82] Fiafraigis Flidais: ‘Cinnus fer Fergus, a Bricni?’ ar si. ‘Cidh ima fiafraige sin?’ ar Bricne; ‘oir ge mad amlaid do beinn-sí[214](javascript:footNote('G800012/note214.html')) agus secht cinn oram, agus secht m-beóil gacha cinn, agus secht tenga gacha beoil, agus secht solabartha



---

p.314



 
suad gacha tengadh, ni tairsed lím a tesmolta fi.’[215](javascript:footNote('G800012/note215.html')) [*...*] ‘Uair ni fhaca-sa do láochaib an talmain fer a baramla. Agus ni cuala roime riam acht Lug Lamfhada a cath Muige T*uiredh*, agus Erc*oil* mac Aimpitreóinis ri-milidh nan Grég, agus Echtair mac Prím ri-milidh nan Troigianach. Agus do berim-se do m' cubus gur a ferr Fergus do l*áochaib* na gach laoch dib sin im goil agus im gaisged, im cruth agus im chéill agus im cinel, i ménmain agus im allad agus im tidlacadh óir agus innmais. Agus fos ní uil do rigib an domuin ri as ferr fa tuarastal d' oglachaib ina é. Uair is e do beir gacha samna deich cet ar fhichit cet[216](javascript:footNote('G800012/note216.html')) carbad, *agus deich cet* ar fhichit cet sgiath, agus deich cet ar fhichit cet cloideam, {Column 28}agus[217](javascript:footNote('G800012/note217.html')) *deich cet ar fhichit cet* órdai, agus deich cet[218](javascript:footNote('G800012/note218.html')) *ar fhichit cet* o, agus deich cet ar fic*h*it cet errad ildathach do na deich cet ar fhichit cet mac rig agus ruirech agus righdamna, curad agus cath-miled agus lath n-gaile clainni Rugraide ata ina fharrad ann. Is e do beir an tuarasdal nach tug ri roime ríam do mnaib amus agus oglaoch agus mhac rig agus ruireach, curad agus cath-miled agus lath gaile agus gaisgid Oilella agus Medba.’


¶83] Atait in a fharrad deich cet ar fhichit cet irna derg-oir[219](javascript:footNote('G800012/note219.html')) [*...*] dena [*...*] imdenma, agus errad egsamla d'a fear*aib*. *Acht ata* ni chena as iat so [*...*] n [*...*] do [*...*] agus im á gnimr*ada* [*...*] a cat*h* [*...*] bail secht cet cath-miledh [*...*] ac [*...*] cat*h* [*...*] do bid an Em*ain* do biath [*...*] gn [*...*] sechtmad aidchi co mnaib agus co macam*haib* [*...*] a mnaib [*...*] agus na h-Emna ar a [*...*] a dubairt an senc*haid* an sen rann: N [*...*] a cath cas a c. at fed an senc*h*us. S [*...*] tacfía [*...*] an trom [*...*] Agus ni eile fos, secht mna as a [*...*] lana [*...*] tanic co Cruach*an* no co b-fuair a da [*...*] agus secht [*...*] o cob*ar* [*...*] dil nonm*ar* o cob*ar* aitat [*...*] nir ghal [*...*] cath [*...*] riam ris.




---

p.20


¶84] ‘Do beirim-si brethir fir,’ ar Bricne, ‘gur bris Fergus triochat cath. B'a*nn* dib cath Inb*hir Tuaighe for* Niall Niamhglonnach[220](javascript:footNote('G800012/note220.html')) mac Rosa r*uai*d car  
[*...*]  
 a n-dorchair Ruir  
[*...*]  
 ruaid f*er*da an cathmil*idh*, agus *cath*   
[*...*]  
 eile Cairn Eolairg a n-dorchair Camall*icht*a an ban gaisg*edach*, agus cath mor Cairn Eolairg dú a n-dorchair Bolg mac Builg mic Eolairg agus Eolarg mac Edh  
[*...*]  
 *da chaogat*, agus cath Inbir Loinne a torchair Finn mac Innadmair, rig Temra. Agus is e do bris cath Maistin ar clannaib Rosa co coitcenn; agus cath Mullach dub Rosa for clannaib Rosa fos; agus cath Mana for Conchobar agus for Ulltaib; agus cath cepcha for clannaib Durtacht ait atorchair Eogan mac Durtacht; agus cath Luachra for clannaib Deg*ad*; agus cath Duine da Beann; agus cath Boirche; agus moran eile nach airmighter ann so do cathaib, gurab do derbadh na cath sin agus na tuarasdal.’[221](javascript:footNote('G800012/note221.html')) adubairt an *sen*ch*aid* na raind-se:


> 
> {Column 29}
> 2. Fo fer Fergus fichtib tor,
>   
> Do bris cath ar Conchobar;
>   
> Ni fhaca laoch lith n-gaili,
>   
> Do rois*ed* ó Rugraide.
> 3. Mo na gach mac mac Rosa;
>   
> Fo gach glac glac Fergusa;
>   
> Fochla do rigaib mac Rosa,
>   
> Ag fog*ail* airgid is óir.
> 
> 
> ---
> 
> p.22
> 
> 6. Tri cet carpat do beir,
>   
> Co n-arnaib co n-ilsgiathaib,
>   
> Co n-dei*g*-cealtaib   
> [*...*]  
> 
>   
> A tuarastlaib a oglach.
> 7. Do berim da m-brethir fis*?*,
>   
> Agus ni ticf*a* tairis,
>   
> Deich catha fichet   
> [*...*]  
> 
>   
> Gur bris Fergus a n-Eirinn.
> 8. Cath Luachra for clannaib Degad,
>   
> Sochaidi tuc fo mheabul;
>   
> Cath Maisdin for clannaib Rosa,
>   
> Is cath mor Mullach dub Rosa.
> 9. *Cath Boir*che an t*re*as d*er*oir;
>   
> Cath Inbir Loinne for Bre  
> [*...*]  
> ;
>   
>   
> [*...*]  
>  os aird
>   
> Agus cath Cairge Eolairg.
> 10. [*...*]  
>  san   
> [*...*]  
>  m*ac* Ro
>   
>   
> [*...*]  
>  cet irna derg-oir;
>   
> Ni dar   
> [*...*]  
>  gnath,
>   
> Do mnaib amus is oglach.
> 11. [*...*]  
>  ar enech ni ar a gruaidh,
>   
> Do tis*ad* fo era uaid;
>   
>   
> [*...*]  
>  ni dubairt go,
>   
> O'n lo  
> [*...*]  
>  arm fen fo.Fo.
> 




¶85] ‘Is briathar damsa,’ ar Bricne, ‘nach b-fuil locht do  
[*...*]  
 Fergus   
[*...*]  
 acht gan rige n-Ulad aigi agus gan rigain a *din*gb*al*a fos.’ ‘Is amlaid atu-sa, a Bricni,’ ar Flidais, [*...*] ‘for talm*ain* oram acht gan oir*?* mo dingmala   
[*...*]  
 agam.’ ‘Dar m-breithir am,’ ar Bricne, ‘ni fhaca   
[*...*]  
 cele b*udh* ferr ina do cele *Oilill* F*inn*.’ ‘*Dim*ain, a Bricne,’ ar Flidais, ‘ni gabthar uaidsi sin, oir tuca-sa g*ra*d d*er*mar d'Fergus, agus ar imte*cht*a *imgesa?* n*a*c*h* b-f  
[*...*]  
 ortsa acht mana chuirer Fergus fo gesaib fa techt do m' breith-si leis o'n Gamanraid d'ais no dligi.’


¶86] Ba fergach Bricne de sin agus is ed adubairt: ‘Mor amrath an fhir d' a tucais an grad sin. Agus ni raibhe ben



---

p.24




riamh aigi nach tibr*ad* misgus dó. Agus ni fuair ben a dingbala, acht cuidiugadh Medba re med a lathra ferrda. Agus red eile fos aidhblighes a anagh .i. tri coinnle gaisgid Gaidel do marbadh ar a comairce an Emain Macha. Agus ar na righ*ibh* nochar eir*igh* grian t*ar* uillinn laoc*h*muir re rige. Agus a rigan,’ ar Bricne, ‘do siresa an domun o cathair Murni Molf*aig*e[222](javascript:footNote('G800012/note222.html')) a tuaisc*ir*t an domuin co ruigi so, agus ni fhaca eturru sin fer budh ferr ina Oilill Finn.’


¶87] ‘Dímáin duitsi sin, a Bricni,’ ar Flidais, ‘agus ni gabthar sin úaid. Agus do gebair roighni shed Erenn do cinn mo comarli-si do denam, a Bricni. Agus oirdeochad-sa d'Fergus mar do ghena, oir do chuala-sa go fuilid fir Eirenn ac dul ar aon sluaiged ar cend tana bo Cuailgni an Ulltaib. Agus tiged-san d'iarradh faighdhe ech agus airm agus eididh ar an n-Gamannraid, agus rachad-sa leis. Agus gid tri deich cet do deig feraib tig-se, ro-d-bia ainder a dingbala da gach ain fer aca. Agus berad-sa an m-boin maeil as ferr fuil an Eirinn; agus da roised mh' airgeda lim agus an Mael Flidaise, berad as an galad[223](javascript:footNote('G800012/note223.html')) fir Eirenn gacha sechtmad aidche.’ Agus cuma do bi 'g a radh, agus atbert an laid t-surgi[224](javascript:footNote('G800012/note224.html'))-si:


> 1. A Bricni, eirigh uaim ar n-uair
>   
> And sa rod go Cruachain cruaidh
>   
> Cuir naoi n-gesa[225](javascript:footNote('G800012/note225.html')) for mac Roigh
>   
> Mana ti let achetoir.
> 2. Gid tri deich cet ro-d-fái ille,
>   
> F*ergus* úareid   
> [*...*]  
>  rugraide*?*
>   
> Ro-d-fia ainder gac*h* fer dib,
>   
> Agus fáeifed  
> [*...*]  
>  le a rig*?*
> 3. Dá ría lim mo bo 's mo tain,
>   
> Biathf  
> [*...*]  
>  le Flidais
>   
> Gid ar sluaiget beid coidche,
>   
> Gacha sechtmad n-oidche.
> 
> 
> ---
> 
> p.26
> 
> 6. An aos o thair, aidble main,
>   
> A fil*ed*a*?*   
> [*...*]  
>  a samain*?*
>   
> Dingebad dib, tólaib gal,
>   
> Dithisd is   
> [*...*]
> 7. A ingen as mór an gnim,
>   
> Do bere do laim   
> [*...*]  
> 
>   
>   
> [*...*]  
>  ríg   
> [*...*]  
>  calma,
>   
> Do treigen ar rid  
> [*...*]
> 8. Is e sin mo ceile cóir,
>   
> An fer re n-abar[226](javascript:footNote('G800012/note226.html')) mac Roigh,
>   
> A ben dingmala de,
>   
> Nochar   
> [*...*]  
> nge, a Bricne. A B*ricne*.
> 




¶88] Is ann sin do ghluais Bricne as an baile a mach*?* agus ni ruc Ollam o banntracht riam ed*ail* [*...*], ocus rainic roime go dunadh Atha Fen. Agus o d'conncatar lucht an baile h-e, do eirghedar uile 'n a agaid, agus do fersad fir-cain failte fris, agus do toirbretar poga imdha dó, agus do fiafraigedh de nar buidech do Flidais é. Adubairt Bricne gur buidech. Agus do bi an adaig sin an dunadh Atha Fen. Agus do eirigh co moch ar na marach agus do iarr a *th*idluc*tha* agus a el*mha* leis. Agus do seol*adh* tre caogait oglach leis .i. fer in gach carpat finndruine da raib aigi, agus ba tanas de sluagh lanmóir a linmarecht. Agus tinmais celeabrad do maithib Oilella Finn agus do fen. Agus do innis d'Oilill co ticfa Fergus d'a agallaim, agus d'iarraidh faigdhe ech agus eididh ar an n-Gamannraid.


¶89] Is si so sligi do deochatar .i. tar cend Conlocha agus tar sal Srotha Deirg agus a crich Breis mic Ealathan re raiter tír Fiachrach Mide, agus tar traig Ruis airg*id* ris a raiter traig Eothaile, agus tar Srath nan Druad ris a raiter Srath an Fhérain, agus a magh Coraind ingine Fail mic Fidhga ris in abartar Clar mic Aire an Choraind clann Uaine, agus laim re maolan cinn t-Seinnsleibi ris in abartar Ceis caom alainn Coraind, agus tar Sruth Fainglinn ris in abartar Buill.




---

p.28


¶90] Is ann sin do impod*set* teglach Oilella uatha, agus tanic Bricne roime go Cruachain. Agus adconncadar an imirce adbal mor ell*mha* d'á n-indsaige, agus ba h-ingnad mor leo uile sin. Oc*us* do t-shailedar gur b' é Cet no Conadar mac Cecht agus crechi a h-Ulltaib aca bái and. Tanic Bricne roime a Cruachain a nonn, agus do feradh failti fris, agus do fiafraigedh de cúich na crecha mora do bí aige. ‘Ní h-ed am,’ ar Bricne, ‘fuil agam acht m'edail-si o'n Gamanraid sin .i. o Oilill Finn agus o na maithib ar chena.’


¶91] ‘Cindus tech tech Oilella Finn?’ ar Medb re Bricni. ‘Is se tech as ferr gus a ranag-sa riam h-e. Agus fos ni fhaca tech b*a*d commaith ris,’ ar Bricne, ‘o'n lo do t-sires an doman ar aon re Fergus.’ Agus ba fergach Medb de sin .i. fa tech sa doman do chur tar a tech fein. ‘Do neimdl*ig*is,[227](javascript:footNote('G800012/note227.html')) a Bricni,’ bar Medb, ‘imarbaidh do cur a m' cenn.’ ‘Ni cuirim-si ón imarbaid a t' chenn,’ ar Bricne. ‘Acht aon ní: as é tech Oilella Finn tech as lía ollamain agus anrath[228](javascript:footNote('G800012/note228.html')) agus oblóir[229](javascript:footNote('G800012/note229.html')) agus eistrecht[230](javascript:footNote('G800012/note230.html')) mna agus macaim agus mindaéine;[231](javascript:footNote('G800012/note231.html')) curaidh agus coraidh[232](javascript:footNote('G800012/note232.html')) agus cath-milidh agus cl*iath* ber*n*adha c*atha*.[233](javascript:footNote('G800012/note233.html')) Agus fledi feraind agus b*ru*gaidh bailtead.[234](javascript:footNote('G800012/note234.html')) Oir atáid an urdailsi do churaidhibh comanmannaib ann .i. tri cet Ferdiad im Ferdiadh mac Damhain, agus tri cet Fraech im Fraech mac Fidaigh, agus tri cet Goll im Goll Oilech agus Acla, agus trí cet Gamuin im Gamuin na Sidgaile, agus tri cet Duban im Duban mac an gamna, agus trí cet Dartadh im Dartadh na



---

p.30




Dibeirge, agus tri cet Fosgamuin fa tri Fosgamnaib Irrais, agus trí cet Breislend fa shecht m-Breislendaib Bhrefne. Agus do berim-si do m' breithir, a Meadb, go fuilid an urdail sin eile ann nocha d' inann anmanda doib.’ Ba báidh le Meidb, acht ger fuath le an Gamanraid, an moladh sin do tabairt ar a h-oclachaib fein. Agus do gab Bricne ac tabairt tesmolta tige Oilella Finn os aird, agus adbert in laid:—


> 
> {Column 32}
> 2. Lod-sa cuairt a Cruachain Aéi,
>   
> Indeosat daeib, ar áon caci:
>   
> Fó an fl*aith* ranag ann g*an* fois;
>   
> Fo an ceile d' an comadhus.
> 3. Ranac go Dun Atha Fen,
>   
> Turchanas[235](javascript:footNote('G800012/note235.html')) ann ilar sgel,
>   
> Go h-Oilill Finn Íarrus cath,
>   
> Go mac rig nan Domnannach.
> 4. Mó gach sluag sluag an duine
>   
> Aille a fir, aobdha a ruine;
>   
> Fuiled tri cet fa ocht and
>   
> Do curadhaib comanmannaibh.
> 5. Tri cet Ferdiad ann re h-ágh
>   
> Ima Ferdiad mac Damain;
>   
> Tri cet Fraech fuiled a stigh
>   
> Far aon re Fraech mac Fidaigh.
> 6. Tri cet Gamuin, gleo n-gaile,
>   
> Fa Gamuin na Sidgaile;
>   
> Tri cet Duban, dreimne glac,
>   
> Fa Duban in a deg mac.
> 7. Tri cet Fosgamuin, radh fhuis,
>   
> Fa trí Fosgamnaibh Irruis;
>   
> Tri cet Goll go n-grinne n-ga,
>   
> Fa Gold Oilech is Acla.
> 8. Tri cet Dartadh doib malle,
>   
> Fá Dartadh na Dibeirge;
>   
> Tri cet Breislenn, baigh imné,
>   
> Fa t-secht Breslennaibh Brefni.
> 
> 
> ---
> 
> p.32
> 
> 11. Mo gac*h* gair cloistecht re n-gair,
>   
> Lucht a teglaig g*o* trom-grain;[236](javascript:footNote('G800012/note236.html'))
>   
> Fuil a coimlin eile ann
>   
> Nocha d'inann a anmann.
> 12. Ni fhaca an Eirinn, rádh fois,
>   
> Tegduis maith mar a tegduis,
>   
> Tec*h* Oilella co n-imat n-ga
>   
> Tec*h* linmar gus a lod-sa.L*od*-*sa*.
> 




¶92] ‘Is fir duitsi gurab maith tech Oilella Finn,’ ar Meadb, ‘agus gid edh as ferr mo tec*h*-sa go mór ana sé. Is ferr gaisged mo laoch agus mo lath n-gaile. Is lia mh’ urradha[237](javascript:footNote('G800012/note237.html')) agus mo deóraid. Is lia mo macaim agus mo bandtracht. Is lía mo t-sheóid agus mo maeine. Is lia mo chruid agus mo c*h*etra. Is uaisli mo m*h*iledha agus as mó a feidm. Is lia mh' aos ciuil agus oirfide agus eladha. Is lia m' ollamain agus m' obloire agus mh' eistrechta.[238](javascript:footNote('G800012/note238.html')) Is lia mo mogaid agus m' ec*hlach*a urlair.[239](javascript:footNote('G800012/note239.html')) Is lia mo banntracht agus mo bancuire. Is ferr m' ist*ad*a[240](javascript:footNote('G800012/note240.html')) agus m' adb*ar*a fl*ed*a a muigh, genmotha ri-t*h*ech na Cruachna. Uair ní uil an Eirinn tech t-samlaiges na cudromaighes ris ar a med agus ar a caime agus ar a cumdach; ar imad a urrsgair[241](javascript:footNote('G800012/note241.html')) agus a imdadh agus a fhuinneóg; ar imad a oir agus a indmais agus a leg logmar.




---

p.100


¶93] Uair is ann sein atáid tri caogait prim-imdadh fa m' imdaid caim, cruth-alainn, cumdach-ghloin-si fodeisin, con a ceitheora uaithne orda, co n-geim do lícc loinnerda logmair a cenn gacha h-uaithni dib sein, go n-ceit*h*ri cumdaightib egsamlaib {Column 33}impa o maidin go fesgar. Agus an tan bertar a cumdaighte do cennaib na n-uaithne soillsighit co coitcenn do cach. In a tuillim-si fein caoga curad maille frim im Fergus agus im Cormac *Conloinges* mac Conchobair. Agus in a fuilleann Finnabair agus Cainner derg con a caogait i*ngen* maille ríu, a n-egmais ar n-ollamhan agus ar n-eices.


¶94] ‘Noc*h*a gellaim-si am,’ ar Bricme, ‘imarbáidh do dhenam ritsa. Acht aon ni chena: Is se tech Oilella aon tech as ferr an Eirinn. Is si so tuarascbail an tighe sin: tri caogait primh-imdaidh and, agus tri caogait fo-lepa fa 'n prim-leabáidh, agus urlar alainn umhaidhe co nach roicheann sal na sir-otrach. *C*eithri cathaire[242](javascript:footNote('G800012/note242.html')) deg im a doirsib. Imdaid an Oilella sin: tri caogait oclach innte fa m-bi cathbharr ordha, agus tri caogait ri-i*ngen* innte fa m-bí cumdach oir, agus tri caogait rí-macam, a fegmais fhiled agus ollaman. Caoga en a timchell na lepta sin, go cennaib airgid en-gil uile, agus *co* cluim[243](javascript:footNote('G800012/note243.html')) alaind orda ar a cend, go slabradaib sreth-geala solusgemhna iter gach da em dib acht éin. Uball cairche[244](javascript:footNote('G800012/note244.html')) orda ar cenn gacha slabr*aid* dib sin, co m-ba binnigter re tedaib menn-chrot[245](javascript:footNote('G800012/note245.html')) a lamaib suadh ac a sír-sinm binn-fogur na n-uball coirc*h*i[246](javascript:footNote('G800012/note246.html')) sin an tan co n-f*a*gluaisenn gaoth tar feige



---

p.102




no tar forles[247](javascript:footNote('G800012/note247.html')) no tar fuinneog*a* an tighi sin. Clar[248](javascript:footNote('G800012/note248.html')) d'airged agus d' finndruine re druim Oilella gurab é is fege do 'n bruigin sin ar n-dol trithi suas. Caoga cathbharr óir im á aindrib agus im á ingen*aib*. Tri caogait cat*h*bharr rig ann fós a timchell Oilella Finn.’ Agus is cuma ro bui ac a radh, agus atbert an laid ann:—


> 1. Amra an tech tech Oilella,
>   
> Tangamar as co buidech,
>   
> A b-fuil imad fian iar fír,
>   
> Imath rig, imat ruirech.
> 2. Tri caogait and d'imdaidibh
>   
> Co m-benait re fraigh fithe,
>   
> An gach imdaid dib fo leth,
>   
> Caoga gan cl*eit*h adehithe.
> 3. Imdaidh alainn Oilella,
>   
> Aibind feis in a fachraibh,
>   
> *Go* fraighidh caim credumha,
>   
> Co n-uaithnib óir deirg dath caéin.
> 4. A h-ichtar na h-imdaide
>   
> D' airget ro gheal fa 'n ruire,
>   
> A medhon do chreduma,
>   
> A h-uachtar do 'n ór buide.
> 5. Imtighid fa 'n imdaid sin
>   
> A h-eoin tre bithe betha;
>   
> Binne gach ceol chanaid slogh
>   
> Eistecht re glor a n-greatha.
> 6. Cristal agus carrmhogal,
>   
> Na ceithri uaithnib orda;
>   
> Is caoga shudrall n-gloine
>   
> Im an imdaid suairc slogda.
> 7. {Column 34}Caoga slabrad sainighthe
>   
> D' ór tire sicir salmda,[249](javascript:footNote('G800012/note249.html'))
> 
> 
> ---
> 
> p.104
> 
> 
> Nocha breg ader mo bel,
>   
> Ar gach dá en san adbha.
> 8. Urlar alainn umaide
>   
> Impe as gach aird do thegaim;
>   
> Secht fichit fer fri coml*onn*
>   
> Fa 'n righ as lucht do leabaidh.
> 9. Clár d'airged as d'findruine
>   
> Re druim Oilella atmeide,
>   
> Is an imdaid a cath colg,
>   
> Co m-benad*ar* re fraig feige.
> 10. Trí caogait cor*adh* comola,
>   
> O rig-damnaib co flaithib;
>   
> Tri caogait cor*adh* frith dala,
>   
> O macamaib co maithib.
> 11. Caoga bl*eid*i[250](javascript:footNote('G800012/note250.html')) bán-airg*id*
>   
> Re comol medha mescda;
>   
> Caoga niam-lann[251](javascript:footNote('G800012/note251.html')) umaidhe,
>   
> Caoga cúach, caoga easgra
> 12. Tri caogait cathbarr órdaide
>   
> Im aindrib is an adba,
>   
> Is tri caogait cat*h*barr righ,
>   
> Is e a fhir gurab amra.Amra.
> 




¶95] Adubhradar maithe fer n-Erenn uile nach cualadar riam tuaruscbail tighe *bud fherr* in a sin. Do leigedar secha iar sin an imarbaid. Ba h-ait*h*rech le Meidb imarbaidh do dhenam re Bricni. Uair do bí d' á neimnighe agus d' a dálaighe[252](javascript:footNote('G800012/note252.html')) fuair sí imarbaidh úada gur fer si failte fri Bricni. ‘Moide do bearmáis edail duit,’ bar isi, ‘a fheabus adeire maith.’


¶96] Do coraigeadh teach mór na Cruachna iar sin, agus do t-shuidh Meadb agus A ilill agus Fergus agus Cormac agus na maithe ar chena. Do t-shuidedar na h-ollamain, agus do



---

p.106




t-shuid Bricne ar belaib Fergusa. Agus an uair do batar cach co subhach, adubairt Bricne: ‘Ac súd, a Fhergais, na tri caogait carpat co n-echaib agus co sciathaib, agus tri cet b*ra*t cumdaigh, agus na tri deich cet irna derg óir do ghellais do mnaib do theglaig do chum cumdaich ecsaml*a* edaich na cath-miled.’ ‘Ro-t-fhia buaid agus bennacht, a Bricni,’ bar Fergus; ‘as mor an tidhlacadh sin agus as adbal an tigernus.’ Et tucadar tres eile oil agus aibnesa, agus tarrla coir comraid ider Bricni agus Fergus agus Cormac agus Dubthach agus Aongus mac Aonlaime Gaibe. ‘Ba beg a fis duitsi, a mo popa[253](javascript:footNote('G800012/note253.html')) a Ferguis, mesi ac suirgi duit,’ ar Bricni. ‘Ga baegal[254](javascript:footNote('G800012/note254.html')) fuarais dam a nosa, a Bricni?’ bar Fergus. Cuma do bí 'g a rádh, agus adubhradar na roind etarra and sin:—


> 1. {Column 35}Beg a fis duit a nosa,
>   
> A Ferguis móir mic Rosa,
>   
> Misi ac denam do dala
>   
> Ris na rign*aib* roc go málla.[255](javascript:footNote('G800012/note255.html'))
> 2. Ader rit, a mic Cairbri,
>   
> Ge tagraisi co h-arnaidh,
>   
> Robsat badhaig na tirte,[256](javascript:footNote('G800012/note256.html'))
>   
> Gid at garb na fíadnaisi.
> 3. Dano pill ar do gnuis gloin,
>   
> Geis ort is t*ro*ig mná trog*uin*;[257](javascript:footNote('G800012/note257.html'))
>   
> Mana thuga let o a tigh
>   
> Rig*ain* Oilella echtaigh.
> 4. Na h-abair, a fhir dana,
>   
> An t-aithesg n*ach* inrádha;
>   
> Ní fúi*gh*mís de re 'r linn lá
>   
> Ar n-inadh a Conachta.
> 
> 
> ---
> 
> p.108
> 
> 7. Do ch*uir*[258](javascript:footNote('G800012/note258.html')) do gaisg*ed* ar cul
>   
> On ló tangais o d' dun;
>   
> Do sgail do gnim is do gráin,[259](javascript:footNote('G800012/note259.html'))
>   
> Do ch*uaid* do brig acht becán.[260](javascript:footNote('G800012/note260.html'))B*eg*.
> 




¶97] Ac a cloistecht sin do dubairt mac Carbri Ceinnléith, tuc *Dubthach*[261](javascript:footNote('G800012/note261.html')) cuinnscleo d'á cois uad a*m* Bricni go tarla druim an ollaman can airisim sa rí-theinid ro moir, gur bo tenn-obair d' aos fedma an tighe a thárrachtain gan a dhódh agus a drum-losgadh.


¶98] Ro eirich geoin mór sa m-bruighin de sin. Agus tarradar moran do na h-Ulltachaib an arma, agus do regradar Túatha Táiden an t-uatbas. Do thogaib Medb a cend iar sin, agus do fhiafraigh *co* h-obann: ‘Cred fa rababhair[262](javascript:footNote('G800012/note262.html')) do'n ollaman, a Ullta?’ ar sí ‘An ní as minic tanic ris,’ ar Dubthach, ‘a thenga luath labhar fein.’ Ba h-olc mor le Fergus an ni sin .i. Bricne d' esonorugadh 'n a fhiadhnaisi. Agus ro t-shain*n*[263](javascript:footNote('G800012/note263.html')) Dubthach d'indsaigid, agus nir léigedar an Dubloinges dó. Ro ghabustar Meadb agus Oilill a coiriugadh caich co coitcenn fá Bricne d' esonorughadh 'n a fiadnaisi. Ro ba maith le aib agus le macamhuib *na Cruachna* uile an esonoir adbal sin d' fhaghail do Bricni, agus as ed adubradar nách fuair olc riam bel bud oirchisi d' a fhaghail ana in bel sin; uair ni raibe a Cruachain, do med an grada d' aroile, dias nach cuired run marbtha agus míchóraigte a ceile etarra.


¶99] Do leicetar secha sin an oidce sin. Agus o tainic an maiden ar na marach do eirich Fergus agus an Dubloinges agus do goiredar Bricne cuca ar fód foleith, agus do fiafraigedar de: ‘cinnus ata an dail-si re ceile?’ ‘Ader-sa rit,’ ar Bricne, ‘amail adubairt Flidhais fritsa .i. dul d' íarraidh 



---

p.110



{Column 36}
fhaigde[264](javascript:footNote('G800012/note264.html')) ech agus arm agus eidedh ar an n-Gamannraid, agus co ticf*a* sisi let con a h-airgedaib agus gus an m-buin mail as dech fuil an Eirinn, agus do bera deich cet ar fhichit cet ban dingbalaib rig agus ruirech a coinni do teglaig-si .i. ben a coinne gach aein fir dib; agus da tora lib, beraid as a n-gal*ad*[265](javascript:footNote('G800012/note265.html')) fir Erenn gacha sechtmad oidchi, iter feraib agus mnaib agus macámaib agus min-dáinib gach n-oidche. Agus denaid bar comarle uime sin,’ bar Bricne. ‘Agus da n-dechthai ann bid mana mor-gliad agus bid adbar urbadha é. Agus do gebtái imghuin urlam agus imbualadh aithes*ech* o curadaib clisde[266](javascript:footNote('G800012/note266.html')) coimdeasa agus o greidib gadhamla gaisgid na Gamannraidi.’ ‘Ni b-fuil ann sin,’ ar Fergus, ‘acht mar nach bethea-sa fen itir a Gamannraid, a Bricni.’ ‘Ni biú, a ard-fhlaith,’ ar Bricne, ‘uair ni h-insib*air* me; agus is cora midluc*a* co h-Emain.’ ‘Ni ba fír sin, a Bricni,’ ar Fergus, ‘uair mana tí tu do t' deoin linn ticfair do t' ainndeoin, a los t' fuilt agus t’ finnf*aid*.[267](javascript:footNote('G800012/note267.html')) ‘Rachat-sa ann,’ ar Bricne, ‘agus bit aithrec*h* lim.’ Agus is cuma do bui ag a radh, agus ro can in laid agus do fregair Fergus:—


> 1. Sgel agam duit, a Fhergais fhéil,
>   
> A m*h*ic reid Roigh, nocha sgél reidh,
>   
> Tuc Flidais duit, bid mana n-glonn,
>   
> Is aidbs*ech* lim, gradh taibs*ech* trom.
> 2. Da n-ana a bus do cu*i*r si ort,
>   
> Mad mesa let, nai n-gesa a nocht.
>   
> Rac*h*at-sa siar, do berí lém,
>   
> Beg a thor lem dol ar a ceand.
> 3. Mad slan an fer atconnarc thiar,
>   
> Da n-eirge a ferg, b*a*d derg an sliabh.
>   
> ‘Do bér-sa t*est*,’ ar Oilill Finn,
>   
> ‘Nar curta ar lear[268](javascript:footNote('G800012/note268.html')) fer ós a cinn’.
> 
> 
> ---
> 
> p.112
> 
> 6. Sluag Cruachna atcim, gid imdha dib,
>   
> Bid beg bar grain dar láim an righ;
>   
> A lucht-sa a nall, da n-dechtaéi síar
>   
> Do ficfa rib clesa fir.[269](javascript:footNote('G800012/note269.html'))
> 7. A lucht-sa a nall, gid dimbaig lim,
>   
> Ruaicfedid coinbruin[270](javascript:footNote('G800012/note270.html')) os bar cinn;
>   
> Beid lama an uir; bed bana beoil;
>   
> Iarrfaigter áir; biathfaidter eoin.
> 8. Domnall sa sloigh, da m-beri oirb,
>   
> Fuicfide faidb, nocha b' asbrainn[271](javascript:footNote('G800012/note271.html')) soirb;
>   
> Da ti Fermenn mac Dara Deirg,
>   
> Do bera asbrainn; mairb ar ín leirg.
> 9. Goll Acla a n-íar, da tis a slógh,
>   
> Seolf*aid* a airm, bed mairb co leor;
>   
> Ni rac*h*-sa lib, ni biú-sa treas;
>   
> Anfad a bus, bad é mo les.
> 10. A Bricni baeith, do ficfa leam,
>   
> Ar sgáth mo sgeith, a cleith ced rend.
>   
> Atu-sa a nois a n-galar trom
>   
> Adlaic mé, a fhir, do m' tig a nunn.
> 11. {Column 37}Tair lim do d' deoin, a Bricni binn,
>   
> No ticfa a nos, a los do cinn.
>   
> Rac*h*at-sa let, bud mana der;
>   
> Bud olc mo diol, bud fir an sgel.S*gel* a*gam* d*uit*.
> 




¶100] Is i comarle ar ar h-oiris*ed* aca techt ris na tosgaib sin. Agus tangatur a Cruachain a nunn as a h-aitle, agus do suidh Oilill agus Dubthach do chum na fichle agus do batar ac a h-imirt re h-ath*aid*. Is sí sin úair agus aimser tanic Fergus d' agallaim Oilella agus Medba. Agus do gab cet acu fa imtecht d'iarraidh faigdhi airm agus eididh ar an n-Gamannraid. Agus fuaratar ced ré thinech o Oilill agus o Meidb. Agus do fiafraigetar do Dubthach nar mithigh leis imthecht leo. ‘Tigid romainn,’ ar Dubthach, ‘agus inisid damsa gá h-inad a m-beithi a nocht.’ ‘Ata a fhis sin agam sa,’ bar



---

p.114




Medb, ‘a tig Modho Minadhmad*adh* m'oll*aman* c*er*da-sa[272](javascript:footNote('G800012/note272.html')) an dúnad Atha Deirg ar dub-abainn Brea, re raiter Ath s mó ar Suca.’[273](javascript:footNote('G800012/note273.html'))


¶101] Do gluaisetar rompa an Dubloinges agus Fergus no co rangatar co dúnad Atha Deirg. Agus do eirigh Moda Minadmad*adh* in a coinne, agus do toirb*ir* póca d' Fergus agus do Cormac Conloinges, agus do fer failti re maithibh a Dubloinges o sin a mach. Do fresl*ad* agus do frit*h*eol*ad* iad as a h-aitle, uair do bui fl*ed* mór urlam incaithmi aige do Oilill agus do Meidb. Uair ba rath mor in righ-bruiden[274](javascript:footNote('G800012/note274.html')) sin, agus fa h-e prim-c*er*d an cuigid é fós. Agus do batar ann fós treidhe ar a n-eimigt*er* c*er*d .i. f*or*idhi renn, agus cáor comraic, agus feth tar faobar; *agus* do batar aige t*re*igi ar a n-imigt*er* brug*aid* .i. coire ansgoich, agus mo c*h*en re gach n-daim, agus gan diultadh ré nech. Agus do batar ann co trath fuin*idh* do ló. A n-imthús co n-uigi sin.


¶102] Imthusa Dubthaich do berar os aird. Tanic an trath nóna cuige a Cruachain, agus rug*ad* an cluithi fair agus do leig*ed* gair mór fanamait uime. Agus do eirigh co deinmnedac*h*, agus do fiarfaig d'a gilla a n-geibti na h-eic*h* no i n-innilti an carpad. ‘Is ed á meig*in*,’ ar in gilla. Agus tug*ad* na h-eich do chum Dubthaich. Agus do luid in a



---

p.116




carbad, agus tanic roime co dúnad Atha Deirg. Agus o t' conncatar gillannrad an Dubloingis Dubthach do mallaigetar do. Toirrlingis Dubthach as a carbad, agus tanic a sdec*h* a raibi Fergus. Agus atrachtatar cach roime.


¶103] {Column 38}Imthusa ghilla Dubthaich. Do dech in a timchell, agus do batar eich na Dubloingsi ar sgor, agus eich Fergusa ar sgor, agus eich an cerdha ar sgor eile. Agus tug gilli Dubthaich a agaid ar gillaib na Dubloingsi agus do gairetar na gillai dó, agus nir leigetar é fén ina a eich cuca. Tug a agaid ar gillaib Fergusa, agus nír leigset cuca é. Agus tuc a agaid ar gillaib an cerda fos. ‘F*or*t do choll dúabais,’[275](javascript:footNote('G800012/note275.html')) ar siat, ‘da n-gabtái an domanan uile frit mar do gab*a*d so, ni fuigbidtea inad do cinn ann.’ Agus do sir in gilli an baile fo tri, agus ni fúair inadh a sgu*i*rf*e* a eich na tech leptha na biadh na tomaltus. Agus o nach b-fuair, tanic ar agaid a tigerna a *muigh*, agus is ed isbert: ‘Is gilli droch tigerna ata mar atu-sa a nocht, gan biadh, gan dig, gan leab*aid*.’


¶104] Do eirigh Dubthach in a shuide o t' cúala an comrad sin agus atbert: ‘Cidh duitse, a Moda,’ ar sé, ‘gan biadh gan digh gan tech leptha do tabairt do m' gilla.’ ‘Na tighi leptha,’ bar Moda, ‘ni fhuil aen tech agamsa dib ach an t-aon tech a sa m-bíatar cach co coitcenn, agus ni bia do gilla-sa na gilla ogl*aeich* eile do tig*h* leptha ann. Dala an bidh,’ bar Modha, ‘mad beg ré d' gilla-sa saith ein fhir, do geba saith náonmar.’ Ro ba lonn le Dubthach an freagra sin, agus tarla corr*uigh*i etarra. Agus do sa*i* n*n*[276](javascript:footNote('G800012/note276.html')) Dubthach eirghe, agus nír leig*ed* do. O do cúaidh aire caich do Dubthach do eirigh agus tuc béin cloidme do Modha co n-derna da ord*ain*[277](javascript:footNote('G800012/note277.html')) de.


¶105] Do eirigh Fergus fái sin, agus do eirgetar an Dubloinges d'indsaige Fergusa, agus do congbatar h-é. Agus ni fúair Fergus riám ni do cuirfe a cend Modha do marbadh do Dubthach. Agus rugatar as an oidchi sin co h-anbúainech co tanic an maiden ar na márach cuca. Agus ro eirigh Fergus



---

p.118




ann sin agus tanic ós cinn Modha Minadhmadadh agus ro gab ag á égaine go h-adbal, agus is ed isbert: ‘Is truagh an gnim do rinnis, a Dubthaich,’ ar se, ‘agus is olc do gnim an Emain dár marbuis Fiacha mac Concobair agus Daire mac Feidlimthi. Agus olc na h-echta eile do rónus .i. Laidis agus Lennabair da ingin Eogain nic Durtacht, agus Moirenn muingheal ben Munnremair mic Eirginn,[278](javascript:footNote('G800012/note278.html')) agus Eitni Cinnfhinn ben Eirrgi Echbeóil.[279](javascript:footNote('G800012/note279.html')) Agus ni h-engnam tuc ort in gním sin do denam.’ Agus is cuma ro bui ag á rad*h*, agus atbert an laid ann:—


> 1. {Column 39}A Dubthaich, do fheallais oirn,
>   
> Cian do raduis fo meabal;
>   
> Acht gid olc do gním a nocht,
>   
> Ro b' olc do gním an Emain.
> 2. Fiacha Finn mac Conchobair,
>   
> Is re d' laim-si do rochair;
>   
> Bás Daire mic Feidhlimthi,
>   
> Ger b'eiséin, nír gním sochar.
> 3. Moirenn moingeal marbaisi,
>   
> Ben Muinremair gan mebal;
>   
> Eitne ceinnfinn crechtnaigis,
>   
> Ben Eirrgi, fa cruaidh debaid.
> 4. Láighis agus Lennabair,
>   
> As i do lámh ro-t-cirre;
>   
> Edain fhinn a Berramain,
>   
> As tusa fos rs-s-mille.
> 5. Taet let Moda Minadhmad,
>   
> Mór-cerd Medba gan bine
>   
> Ge do*gh*ne-se echta uill,
>   
> Ni h-e cruaidhe do craide.
> 6. Dít tánic ar n-indarbadh,
>   
> Gen co tic dit ar furthain;
>   
> Do millis flaithes Ferguis,[280](javascript:footNote('G800012/note280.html'))
>   
> Tren a ndernais, a Dubthaich.A *Dubthaich*.
> 






---

p.120


¶106] Robatar amlaid sin an oidhche sin. Agus ro eirgetar is in maidin ar ná marach co h-imsnsnin ach egaintech. Agus atr*acht* Fergus fén co dobrónach, agus ro gab ac aithb*ir* imaithbh*ir*[281](javascript:footNote('G800012/note281.html')) co mór ar a maithib, agus atbert: ‘Ni fhuigem inadh no onóir a Connachtaib d'eis an gnima-sa do rónamar.’


¶107] Rangatar na sgela sin co Cruachain. Do h-iachtadh agus do h-eigmed acu ac á cloistecht sin. Do eirigh Medb agus do tinoil a teglach. Agus ro greis na Mainedha co mór, agus do cuir techta ar cenn Ceit agus clainni Mágach, agus adubairt friu eirge agus an Dubloinges do lenmain co digháir agus a dígail forro an t-ain[282](javascript:footNote('G800012/note282.html')) echt do rónsat. Eirgis Oilill agus gabais ag á fasdód, agus is ed adubairt: ‘Ní dingentar an comarli sin itir agamsa,’ bar Oilill. ‘Ní muirbfidter ar n-deoraid 'na n-ain[283](javascript:footNote('G800012/note283.html')) echtaib; agus ni thuitfid ar comaigthig 'n a cintaib; agus ní mo ath-chuirfimid tigerna foghla agus e*cht*ráinn Eorpa ré aimsir in ar n-agaid.’ Do sguir*edh* do leanmain Fergusa acu íar sin.




---

p.202


¶108] Imtúsa Fergusa do berar ós aird. As a h-aitle sin do rónsat comarli cred do géndáis. Agus is i comarli do ronsat glúasacht rompa síar. Agus rangatar an adaig sin co tech Airne mic Duib Dochlaidh co dúnad Locha nan Airne. Agus do eirigh Airni mac Duib agus a secht n-derbraithri .i. na h-Airne o'n abar[284](javascript:footNote('G800012/note284.html')) Loch nan Airne, agus do feratar failti fri Fergus co mich*air* muinntreamail. Agus do coirged tech an brug*aid* acu. Agus tugad Fergus is in bruigin ar sin agus Cormac Conloinges agus na maithi ár chena. Agus {Column 40}ro coirged in tech co sesgar sodhamail, agus do cuired Fergus 'n a shuide. Agus do suidh Airne mac Duib Dochlaidh ar gualainn Fergusa. Agus do suid Cormac Conloinges ar a gualainn séin. Agus do suidetar na secht n-Airne .i. braith*ri* in br*ugaid* ar gualainn Cormaic. Agus do suidetar na secht laich ba ferrda do'n Dubloinges. Agus do suid Breac agus Nainnesg dá mac an brugaid is in fhochla fheinned ar an agaid. Agus do suidh Uaithni Ucht-sholus mac Conaill Cernaig agus Goibninn mac Luirgnigh in a farrad. Agus do lín*ad* gach ré[285](javascript:footNote('G800012/note285.html')) n-imdaid do maithib Fergusa agus do maithib na n-Airne. Do freasladh agus do fritheoladh íad do mid agus d' fion agus d' feóil agus do roignib gacha bidh ar chena. Agus ro dáiled ar na deg laéchaib na deocha sin gur bo subach saithech na sochaide co rabatar ar merugadh meisgi agus mí-c*h*eilli.


¶109] Agus ránic co h-am luide do na laéchaib. Agus do dergad a imdaid d' Fergus, agus do dergad a n-imdaidi do n*a* h-ard-maithib uile. Agus do ling gach aon in a imdaid dib ar sin, agus do fagbad Dubthach in a aonar ar in n-urlár. Agus do fiafraig Dubthach: ‘Ca b-fuil mo leab*aidh*-si?’ ar sé ‘Fiafraig do t' maithib fen,’ ar Airne. Ag a cloistecht sin do Dubthach, do gab a comfuac*adh* imresna f*or* Airne.



---

p.204




Agus do cual*a* Fergus forniatacht a fregra th*ug* na curaidh, agus mar do cúal*a* do eirigh tre naire do dig*ail* a droch glóir ar Dubthach. Agus do eirgetar an Dubloinges d' anacal Dubthaich ar Fergus. Agus do eirgetar bannala agus beg-n*er*taigh an baile co buadhnasach. Do cualatar sluagh an dúnaidh uile an t-uathbas sin, agus do eirgetar an ein*fh*echt d' innsaige na bruigni .i. m*uinn*t*ir* Fergusa agus m*uinn*t*ir* Airne fai sin. Agus do reidiged in righ-bhruigen leó agus do h-ainc*ed* Dubthach. Agus tánic Cormac Conloinges agus Airne mac Duib Dochlaidh a mach do fechain na slúagh, agus do b' ob*air* doib an eiterdealugadh re cheile. Agus atorch*ar* da trichait do m*uinn*t*ir* na mil*ed* sin iter a muigh agus a tig*h*.[286](javascript:footNote('G800012/note286.html')) Agus do cúaidh cach dib a mesg a muinntiri, agus do batar co h-anbfosn*ech* ansad*ail* co tanic lá con a lán shoill*s*i.


¶110] Agus ro eirigh Fergus co fír-moch agus ro tinoil a m*ai*t*he* uile d'a innsaidhi. Agus tanic ar in faichthi agus ro celeab*air* do na h-Airnib co h-ainíardha. Agus ro choir*igh* tosach agus deredh ar a deg laóchaib. Agus ro fagbadar an tír co tinnesnech, {Column 41}agus nír anatar do 'n réim sin agus do 'n ruathar no co rangatar co dúnad Atha Fen, agus do cuiretar Bricne rompa gus an m-baili.


¶111] Agus rainic s*ed* éin co h-airm a raibhi Oilill Finn agus do h-aitnig*ed* é. Agus do eirgetar cach uile in a agaid, agus do fersat fír-chain failti fris. Agus do toirbiretar poga imda dó, agus do fhiafraigetar sgela de. Agus adubairt Oilill: ‘Imarcharidh Bricne dam is in dúnad a nunn.’ Do h-imchradh Bricne is in m-baile iar sin. Do h-esr*ad* agus do h-ur-luachr*ad* grianana arda uraibne agus tighe lepta logmara doib, agus adubr*ad* ríu dul d'a tighib lepta d'a frestal agus d'a fritholam. ‘Ní racham ider,’ ar Bricne, ‘uair ata dail coindme as mó agus as uaisle aná máid-ne[287](javascript:footNote('G800012/note287.html')) chugaib .i. Fergus mac Roigh



---

p.206




tanic do t' agallaim-si, agus do denam a coraighechta rit, agus d' iarraidh fóirithnech airm agus eidigh ortsa agus ar an nGamhanraid, uair ni uil an Eirinn uile áo n-egmais Oilella agus Medba en cara as ferr leis aige ana thusa.’ ‘Mo chen a techt agus a thorachtain,’ bar Oilill. ‘Dogebtar eich agus eid*idh* agus arm gaisg*id* do 'n turus sin tan*ic*; agus do geptar coimeirge na Gamanraide ar gach toiscc agus ar gach turas bas ail leis.’ Agus ba failidh iat roim Fergus. ‘Ga fad uaid atá Fergus?’ ar Oilill. ‘As fagus,’ ar Bricne. Do chuaidh Oilill, agus do reidiged bruiden ríga ro mór aige fa comair Fergusa mic Roigh.


¶112] Agus an uair tairnic an bruiden d'esradh agus d'ullmugadh adubairt Oilill re Bricne: ‘Denam a stech agus denam ar n-dithad.’[288](javascript:footNote('G800012/note288.html')) Do chuadar and; agus tuccad chuca nua gacha bídh agus sen gacha saor dighe gur bo subach so-labhartach saobh-ciallach iad. O do eirigh aigned an ollaman re dimsaighe na dighe agus re h-udmaille an anrath, agus ro chuirestar méd agus meince na sruamand sein meda aigned Bricne for búaidris. Agus do crom Bricne ar Oilill, agus as ed so adubairt: ‘Maith am, a Oilill, an fedrais an toiscc ima tainicc Fergus do 'n baile-si?’ ‘Ni fedar am,’ bar Oilill. ‘Ar cenn {Column 42}do mna-sa tán*ic*,’ bar Bricne, ‘d' a breith leis ar aithed agus ar elodh.’ ‘An b-fuil cuid disi fén ann sin, a ollam?’ bar Oilill. ‘Ata co deimin,’ bar Bricne, ‘uair is í do cuir fo ghesaib é, mana tís*ad* ar a cenn d' a breith leis ar áis no ar eigin o 'n Gamanraid. Agus do gheall co m-beradh lé an m-boin mail as dech fuil an Eirinn uile agus a h-airgedha ar chena. Agus do geall co m-biathf*ad* fir Erenn gacha sechtmad oidchi ar sluaiged mór Tána bo Cuai*l*gni.’ ‘Do b*a* ferr limsa na b*ad* í sin a toisg,’ bar Oilill. Ro leicset secha sin, agus ro batar ac ól as a h-aitle.


¶113] Imtusa Fergusa do berar ós aird. Do cóirigh a muinntir,[289](javascript:footNote('G800012/note289.html'))


---

p.208




agus do rigni tri buidhne aidble osgardha arm-comarthacha, agus tri coraigthi troma triath-mora toirtemla, agus tri dirmada data dimóra do-aisneisi do'n Dubloinges. An cet corugadh do na curadaib .i. fiche cet cath-miled fa Cormac Conloinges mac Conchobair do roign*ib* na rigdamna a fine rígda R*ugraide*, co sgiathaib donn-corcra dath-ailli dímóra dianarda, agus co m-brataib comarthacha comdatha, agus co n-inaraib c*um*ta crunn-blaithi cimas-milla, agus co sguirdibh saidbri slim-geala snath-cáola, agus co cloidmib caol-glasa com arthach*a* cruaidh-géra, agus co slegaib slinngera snas-míne sit*h*-rinnaigthi, agus co luirechaib lerg-dluithi lán-milla lepar-daingni lasamna, agus co muincedaib maisecha mong-dualacha maoth-sroill, agus co cennataib socra so-cuma solus-gemnacha.


¶114] A n-urr*adha* agus a n-uaisli agus a n-ard-fl*aith*i a timceall Fergusa, an aird-righ. Agus is amlaid ro batar co sgiathaib órdha eng-blaithi uáinega ar clé láim gacha curad, agus co sleagaib fhada fraoch-búana fuilecha, agus co cloidmib seda soinemla sith-ridhni ar a sliastaib, agus co m-brataib uaine eochar-blaithi oir-cimsacha umpa, agus co casánaibh grésmílla geal-airg*eda* is na brataib ós a m-bruinnib, agus co minnaib ro cúanna bri*cht*-rinnta rig-maisecha ar foradh gacha flatha.


¶115] A sruithi agus a sinnser agus a so-comarlig, a f*or*bfir agus a f*or*us-ogl*áich* ar dered na Dubloingsi. A n-amus agus a n-armainn árrachta agus a n-es-urr*adha*[290](javascript:footNote('G800012/note290.html')) is in m-buidin {Column 43}n-deigenn*igh* dibh. Daigh is ámlaid ro batar sén co m-brataib gorma gabaltacha impu, agus co slegaib comfada cinn-géra colg-rinnaighthi, agus co sgíathaib buidi ball-corcra breachtnaichthi, agus co cloidhmib troma taib-let*h*na toirtemla ar na trén-feraib, agus co comarthaib imdaib egsamlaib uaist*ibh*.


¶116] Rangatar rompo fó 'n innus sin co dúnad Atha Fén. Agus o t' connairc lucht an baile an slúag sénta solus-mór so-moth*aig*e sin d'a n-innsaige do chuat*ar* ar fuinneógaib agus ar f*or*adhmúraib an dún*aid* d'á fairgsin agus d'a fechain. Agus ba c*et*f*ad*ach cach dibh re h-égsamlacht an innill.




---

p.210


¶117] Ran*ic* Fergus ar an faichthi fai sin. Agus o t' conncatar an Gamandrad íat, ro eirgetar a mach a timcell Oilella Finn, agus ro feratar uile fáilti fri Fergus. Agus do cuired a tig leptha íat, úair do bí bruigen mór ar n-á corugadh acu fa comair na Dubloingsi fén. Agus do cuired iatsan innti, agus do togatar a n-airm agus a n-il-faob*ra* ar aidlennaib innti.


¶118] Is ann sin tugad maithi na Gamandraidi do cúm Oilella Finn. Agus ro fhiárfaig dibh cá h-ordugadh do bertai ar Fergus, in a tig leptha do bíad no 'n a tig Oilella Finn fén. ‘Is córa sin d'íarfaige de fén agus d'a maithibh,’ bar íadson, ‘ina dínne.’ ‘Do fiafraig*ed* sin dibh,’ *ar Oilill*. ‘Is i rogha bermaid,’ ar síad, ‘Fergus agus a maithi do beith a n-aein thig agus[291](javascript:footNote('G800012/note291.html')) Oilill Finn agus maithi na Gamandraidi, innus co m-bía Fergus agus Oilill re coimhéd ar comaind agus ar caratr*aid*.’ Ro cuired techta ar a cenn íar sin, agus tugad a sdech íat. Is amlaid so do suidiged iat .i. días do maithib Fergusa im gach n-áin fer do maithib Oilella Finn, agus dias do maithib Oilella Finn im gach n-aoin fer do maithib Fergusa re fritheolam a feirge agus a fúasm*ada* da tegm*ad* coméirghe no esáonta no imresuin etarra, ár bo biáid séin da teall*ach* c*ru*aís agus cothaighthe Leithi Cuinn[292](javascript:footNote('G800012/note292.html')) i in Gamannrad Irruis Domnann agus damr*ad* dibeirgi cl*ainn*i Rugrade.


¶119] Do fiarfaig Oilill Finn d'Fergus in d'én táib do beidís, no cach dib a mesg a maithi fen. ‘Is ed is ferr do 'n fáilti a tairise,’ ar Fergus. Do cuaid Oilill in a imdaid iar sin, agus {Column 44}ro suid a n-in*ad* righ innte, agus do orduigh Fergus in a farrad. Agus ni h-ed sin do clecht Fergus co n-uigi sin, úair ni lamthái rí do radh re n*ech* is in n-oirecht a m-biadh acht a radh fri Fergus. Agus nir lamthai suidi roime a n-inad ríam in b*a* dual do righ suide nó go tánic go tech Oilella Finn, ri s*ed* éin uaibhr*ech* allata na Gamannraidi. Agus nír miadh



---

p.212




leis n*ech* eile do cur in a inad. Fergus, im*orro*, do cuaid is in n-inadh do h-ordaig*ed* dó, úair nir miadh leis tach*ar* im inadh fri h-Oilill, or do b*udh* deimin leis a dímíadh do dígail air fádeoigh.


¶120] Acht ata ní chena. Do gabatar ac ól agus ac aibnes no co tarrla cáine comraid iter Oilill agus Fergus, gur fiafraigh Oilill d' Fergus cid ím a tangas a n-Irrus Domnann do 'n dul-sa. ‘Tanac d'iarraidh faigdhe airm agus eididh ortsa agus ar an n-Gamannraid, agus do denam mo cumainn ribsi uile.’ ‘Ni h-í sin toisg do cualamar-ne do bheith agat,’ ar Oilill, ‘agus aderait nir ceili-si ar duine ríam ni dá fíarfoch*adh* dít.’ ‘Cred da b-fuil agatsa sin ale?’ bar Fergus. ‘Is ed do cualas ám,’ ar Oilill, ‘gurab ar cenn mo mná-sa tang*ais*, d'a breith let ar áis nó ar eigin.’ ‘Ni ceilim-si sin ortsa,’ ar Fergus. ‘Do b*udh* ferr a cleith itir,’ ar Oilill; ‘agus ac so, mar do déna tusa sin, a Fergais,’ bar Oilill, ‘na cluined nech uaitsi an comradh sin. Agus eirich co moch a márach co h-Ath an Cluithi re Dún an air, agus th' ara carbaid let ann. Agus rachat-sa ann agus m' ara carpaid. Agus gid b'é úaind tí *ass*, bid an ben aigi.’ ‘A dénam amlaid sin,’ ar Fergus. A n-imtnusa co n-uigi sin.


¶121] Imthusa Bricni do berar ós aird. O'n úair do cuaidh a ced meisgi de do gab ag fechain an tighi 'n a timchell. Agus atconnairc rúamnadh na fergi a n-agaid Oilella agus Fergusa. Tanic ealla aithrechais dó im a n-derna, agus tanic as a tich a mach roime. Agus a*t*conairc an baile ac a linadh a n-oir agus a n-iar, a n-es agus a thuaith do córaighthib catha agus do sluaghaib fó'n arm gaisgid. Agus o t' connairc Bricne sin tanic a sdech, agus do fiarfaig do Oilill cred na córaighthi catha agus na socraide sár-móra slúaigecht ran*ic* sa ic linad an baile. ‘Mo muinntir-sa agus mo teglach sin,’ ar Oilill {Column 45}Finn, ‘agus do cummoradh áonaig na Samna[293](javascript:footNote('G800012/note293.html')) a marach



---

p.214




tegaid.’ Agus tánic Bricne a mach a rís agus do condaic buidhen mór a n-des gach n- direch[294](javascript:footNote('G800012/note294.html')) .i. buiden dorcha dimhór dlúth-egairte, agus bruit donna uile impo agus cimsa airgit 'n a n-ur-timcell, agus léinte loar[295](javascript:footNote('G800012/note295.html')) lethna uile impa, agus cloidhme glas-lethna gorma 'n a lamhaib ar luamhain, agus slega midher-gera móra g*o* m-balc[296](javascript:footNote('G800012/note296.html')) lan lamhaib laeich an gac*h* lebar-crannaib dib, agus scéith donna dos-lethna dimóra leu, agus gill*a* feta foistinech fir-mór a tús na deg buidne sin co f*o r*smacht úadha ortha uile. Do aithin Ailill iad, agus do righnedar an laoidh ann:—


> 1. Fuil buigen sunna do'n dun,
>   
> Ni h-úada tí aghaid ar cúl,
>   
> Co m-brataib donna datha,
>   
> Co sciathaib a comdatha.
> 2. Dáine duba co nert níadh
>   
> Co léintib gela ri grían;
>   
> Dáine móra co n-deilb n-duibh,
>   
> Do dechadar do'n mor muir.
> 3. Cloidmhe glasa a lámhaib leó,
>   
> Trén con bebsadar[297](javascript:footNote('G800012/note297.html')) do'n gleó;
>   
> Slega mergidhe móra,
>   
> Fir díregra dimora.
> 4. Is aithind sunna na slóigh,
>   
> Na fir sin co m*en*m*ain* móir;
>   
> Aongas mac Echtaigh a nall
>   
> Agus meic ogl*aeich*[298](javascript:footNote('G800012/note298.html')) Arann.
> 5. Ni ríu nach doiligh deab*aid*;
>   
> Ní h-urusa a n-imdeg*ail*;
>   
> Nocha teithid re n-a n-guin,
>   
> Co m-*b*a lán an fer d'á fuil.
>   
> Fuil.
> 




¶122] Is ann sin tanic Bricne a mach, agus do d'fhech an fhaighti 'n a timcell. Agus adconnairc buidhin móir ar a h-imell



---

p.216




'n a suide, agus samail da chet laoch a línmaire; cet dib co m-brataib *corcra* cortharacha comdatha, agus cet eile go m-brataib uaine egsamla ill-dathacha impa, agus fer finn-cas foistinech feichemanta, maisech min-corcra maol-tengthach etarra an eiter-medon. Do aithin Oilill iad, agus do rignedar an laid ann:—


> 1. Ata buiden ar an muigh,
>   
> As an foil iad ré a fégh*ain*;
>   
> Samail da chet a lín sin,
>   
> Go n-armaib, go n-ilsciathaib.
> 2. Cet dib go m-brataib corcra
>   
> D' feraib aille admolta;
>   
> Cet dib co m-brataib uaine,
>   
> D' feraip finda fír-uaille.
> 3. Ata ain fer sa buidin
>   
> As aille di feraib fuinidh;[299](javascript:footNote('G800012/note299.html'))
>   
> Laoch mór co finne n-erla[300](javascript:footNote('G800012/note300.html'))
>   
> As co m-binne n-urlabra.
> 4. Is se sin Muiredhach mor,
>   
> Mac Oilella, lín a t-shloig,
>   
> Nocha teithend se re a lá,
>   
> Dáigh ro fhed*ar* mar ata.A*ta*.
> 




¶123] A h-aitle na laide sin tainic Bricne a rís ar an faighte agus {Column 46}do dech uime. A gus ba h-ingnad leis an lear[301](javascript:footNote('G800012/note301.html')) slúaig agus na córaighthi catha atconnairc ac techt do'n baile. Agus tanic a sdech, agus atbert fri h-Oilill: ‘Ata buiden mór a nois is in slíabh a n-iar, agus samail cethri cet curad a coimlín, agus coiger doinn-fher derrsgaithech deg láoch a tosech an dírma co n-deig cealt taisich im gach triath dibh; fer dir*ech* datharmach donn-ruadh ar deredh na drong-buidhni; agus fer ceinn-leth*an* cas-mongach ciuin-bríathrach cnes-sholus a*n* *e*t*ar*-medhon na cath-mil*ed* ac a cudhnodh.’ ‘Do b*er* misi ait*h*ni ar in m-buidin eile sin,’ ar Oilill. Agus is cuma do



---

p.218




bui ag a rádh, agus atbert Bricne an laid agus ro fregair Oilill h-é:—


> 1. Buiden eile sunn sa sliabh,
>   
> Ni 'n a n-o*i*r tegaid acht a n-iar,
>   
> Na slóig is sotla ar gach seilg,
>   
> In a m-broin[302](javascript:footNote('G800012/note302.html')) corcra cro-derg.
> 2. Atait ar tús na buidhni
>   
> Cuiger laoch, lonn a luibhni;
>   
> Atá ar deredh treall o'n t-slúagh
>   
> Gilli garb direch donn-ruadh.
> 3. Ata ar medhon na miled
>   
> Gilla mor seng narsín*edh*,
>   
> Duine do réidi*ugh*' gach recht,
>   
> Fa'n Eirinn uile an t-oirecht.
> 4. An Gamannrad sin uile,
>   
> Fa Gamain na Sidgaile;
>   
> Fer is mó righi 's reabh
>   
> Agus is caoime buiden.B*uiden* e*ile* s*unn*.
> 




¶124] Is ann sin tanic Bricne ar in b-faicthi a ris, agus do gabh ac feithem da gach taeib in a timcell. Agus atconnairc na dirmadha data dímóra, agus na toinnti[303](javascript:footNote('G800012/note303.html')) trom-sl*uaig*, agus na buidni brat-caoma, agus na h-oirechta aidble osgardha. Agus do gab egla adbal mór é, agus tanic a sdech a ris. ‘Sgela let a Bricne?’ ar Oilill. ‘Ata, imorro,’ ar Bricne, ‘uair no co n-airmither gainem mara[304](javascript:footNote('G800012/note304.html')) agus duilli feadha agus drucht for fér agus fér for faichthi, ni h-airemthar sluagh agus socraide catha, agus cetherna curad agus cath-miled an r*ig*, agus es-urr*adha* ar faichthi an dunaid-si a trat*h*-sa.’ ‘Mo muinntir-sa sin,’ ar Oilill Finn, ‘ac techt do commoradh an áonaigh-se a marach.’




---

p.220


¶125] Agus tanic Bricne a rís a mach, agus atconnairc buiden a n-íar-des is in b-faichthi. Agus is í so a tuarasgbail, amail atbert Bricne:—


> 1. Atát sunn buiden brogdha,
>   
> D' feraib deg dealba dorrda;
>   
> Glan a lí[305](javascript:footNote('G800012/note305.html'))
>   
> Cethri cet is trí cethrair.
> 2. Sgiath corcra ar clé gach curadh
>   
> Do na triathaib nar tubadh;
>   
> Atat i minnaib na flatha
>   
> B*rui*t*n*e[306](javascript:footNote('G800012/note306.html')) uaine áon-datha.
> 3. Fer dub a tús na fednach,
>   
> Cethri cet triath a teglach,
>   
> Dá dath f*or* cuing*id* na cuan,
>   
> Cnes geal, gnuis corcra mar c*rúa*n.[307](javascript:footNote('G800012/note307.html'))
> {Column 47}
> 5. Is íad sin clanna Find
>   
> Is mó dho lúaidus linbir[308](javascript:footNote('G800012/note308.html'))
>   
> A coimidecht F*raoi*ch na radh[309](javascript:footNote('G800012/note309.html'))
>   
> Eirgid na treoin mar atat.A*tat*.
> 




¶126] Tanic Bricne ar an b-faichthi, agus do gabustar ag fechain ceth*ra* airde an talman in a tímcell. Agus ni fhaca aird dip nach raibi sluagh no socraidi ac techt do'n baile. Agus atchonnairc buiden adbal mór a thúaith gach n-dír ech di feraib dorcha dímora, agus br*uitne*[310](javascript:footNote('G800012/note310.html')) endatha uile impe, agus sgeith donna díanarda ar formnaib na fer-óglaoch. Agus nocha tánic amail a samla ar méd na ar miletacht is in faichthi. Agus is cuma do búi ac tabairt a tuarasgbala, agus atbert an laid:—


> 1. Is sí so buiden is mó,
>   
> Is fir is ní h-imargó;
>   
> Nocha tánic sunn co se,
>   
> Buiden amail a lethide.
> 
> 
> ---
> 
> p.222
> 
> 4. Atat sa droing ar tosaigh,
>   
> Ceithre ced feinnidh fos*aidh*;
>   
> Atat sa droing fa dheredh,
>   
> Ceithre ced gan cláon temeal.
> 5. Atát ceithre ced eile
>   
> D'feraib nía móra nime
>   
> Ar n-eid*edh* gach fir eol*aigh*
>   
> Sa m-buidin móir medón*aigh*.
> 6. Sgiath ar cúl gacha curad
>   
> Do sgiathaib breaca brugach,[311](javascript:footNote('G800012/note311.html'))
>   
> Ata cairthe tróm nach treith
>   
> A n-gúst*al*[312](javascript:footNote('G800012/note312.html')) gacha geil-sgeith.
> 7. As iat sin na fir a thuaith
>   
> Ó oir-imlib Esa Ruaidh,
>   
> Aedh agus Aongus co m-bloid,
>   
> Da degh mac Cornáin chos duibh.
> 8. Buiden leis a mó a menma
>   
> T*i*c am*ail* a saine samla;
>   
> Nocha n-fuil is calma a cli,
>   
> Aderim-si ribhisí.A*s* s*i*.
> 






---

p.300


¶127] Et tánic Bricne a mach a rís, agus do búi ac fechain na faichthi 'n a timcell. Agus atconnairc buiden an-aithnidh ingantach ac tic*htain*[313](javascript:footNote('G800012/note313.html')) a thuaith ar lorg na cet buidhne, agus samail da chet laoch a línmare. Agus ni raibi laoch gan laig*in* dibh, na cath-milid gan cloich commoir a cobr*aid* a sgeith, agus ain fher ard-mór osgardha amulcach a n- eidermedón na n-ánr*ad* agus folt cas clechtach croch-buide fair. Tánic Bricne a sdech, agus do innis do Oilill na sgela sin agus adubratar an laid etarra ann:—


> 1. A fhir d'féchus na buidni,
>   
> Seall orra ar ái do ruibhni,[314](javascript:footNote('G800012/note314.html'))
>   
> Ma ro-d-aithni innis dam,
>   
> Cia an buiden mor-sa sa magh.[315](javascript:footNote('G800012/note315.html'))
> 2. Ab*ar* rím, a Bhricni bhúain,
>   
> Err*adh* suunradach an t-sluaig,
>   
> Co n-inniser duit ule
>   
> Tuarasgbail gach en duine.
> 3. Baramail da chet láoch lonn,
>   
> Mo do dáinibh na gach drong;
>   
> Derg a sgeith is buidi a fuilt,
>   
> Agus is a thuaith tegait.
> 4. Go n-a dá chet laighni lethna
>   
> Mar tisdáis an dail debtha,
>   
> Co n-da chet líag-nertaib nia
>   
> {Column 48}A n-gust*al*aib a crom-sgíath.
> 5. Ogláoch amulcach menn mór,
>   
> In fer sin fá suidh an slóg
>   
> Geb*aid* tairis ós tel*aig*
>   
> Folt cas cruthach caoim slem*ain*.
> 
> 
> ---
> 
> p.302
> 
> 8. Is síat na fir sin, aderi,
>   
> An macrad o Muigh Eme;
>   
> In fer mór, miad gan ceilg,
>   
> Fermenn mac Dara dreach D*eir*g.
> 9. Is mairg re curid a n-gleó,
>   
> Gibé h-uair gabait angó,[316](javascript:footNote('G800012/note316.html'))
>   
> Is mogénar fer am n-dib
>   
> Les an gabait airm, a fhir.A *fhir*.
> 




¶128] Imthusa Ailella Finn imorro. Do gab ag suarcus ar Fergus, agus as ed adbert ris: ‘Cid ima tangais do'n tir-si a Fhergais?’ ar Ailill. ‘Do cúalais cena,’ bar Fergus. ‘Ma s*ed* ni tibra-sa mo t-sheoid ar mh' aimles,’ ar Oilill. ‘Ni caith*im* fein do biad-sa no do deoch,’ ar Fergus, ‘oir ni ghonaim-si *duine*[317](javascript:footNote('G800012/note317.html')) sa biad chaithim do gres.’ Agus do eirig Fergus a mach. Agus adubairt Ailill do guth beg re Fergus: ‘Na cluined an Gamanrad sin. Agus tarra moch-trath ar Ath an Cluiche, agus na cluined duine sin acht ara do carbaid. Agus ní cluinfe duine uaimse h-e acht ara mo carbaid. Agus denam comracc, agus gipe uain tí ass, bíd an ben aige.’ Ránic Fergus a mach agus lenais Dubthach agus Aongus h-e re cách. Agus do fhiafraighedar fa lana feirge de, agus ni b' áil leisen a indisin doib. Agus do gab tenn forra gan a indisin do neoch eile. Agus do indis doib as a h-aitle. Agus



---

p.304




do iarr Dubthach a legen fein do chum an comraic sin re h-Oilill. Adubairt Fergus nar fer dingmala dó itir eisiu*m* agus gur leic tairis comrac etorra do dhenam an an comr*oinn* sin; agus adubradar an laid ann as a h-aitle:—


> 1. A Fhergais a n-anfa-sa
>   
> Re gach n-dec*air* n-dein n-doghraing?
>   
> Ca fáth im a rachá-sa
>   
> Romamsa do chum an comlainn?
> 2. Ní thicc dibh a*f*rithaileam,
>   
> Nocha n-uil an bhar línuib,
>   
> Tucc*aid* oraib a ínicci*n*,
>   
> Ní thán*ic* dib a dhíguil.
> 3. Ailill Finn an flath ruire,
>   
> Flath Irruis íarthair Banba,
>   
> Nocha comlann comadhais
>   
> A cenn rig Ulad amra.
> 4. Teilgfed-sa an sleg slinnger-si,
>   
> Co h-Oilill Átha Fernais,
>   
> Nocha n-uil laoch ri m' lamha
>   
> Madh dá n-an-sa a Fhergais.A *Fhergais*.
> 




¶129] Acus ránic Fergus d'a tigh-lepta iar sin, agus rucadar as an adhaig sin. Agus do eirigh Fergus co moch ar na márach, agus do dhúisigh a ghilla. Agus do gab sein a eich agus do {Column 49}innill an carpad. Agus ger moc*h* ranic, fuair Oilill ar an Ath. Agus tugatar achmusán agarb ainíarmartach d' a n-arm aib tren-gera treath*an*-luatha teilcti an agaid a cheile. Agus do fritheoiletar na h-ogl*áich* co h-aithnidh na h-arma, co nach raibe fargamh no fuilechadh ar na flaithibh, agus do t-shoillsich an lá ar na laechibh.


¶130] Agus do mhothaich Dubthach agus Aonghus Fergus d 'imtecht uatha agus do ghabhadar an arma, agus tangadar do chum an Átha. Agus fúaradar na curaidh a comlann ar an Áth, agus tucadar fargam gach áin fir[318](javascript:footNote('G800012/note318.html')) ar Oilill, agus tucastar Oilill fargamh ar gach áin fer dib sen. Et do mhothaigh Cormac Conloinges mac Concubair agus Uáitne Ucht-sholus mac Conuill Cernaig Fergus d' imtecht a mach. Agus tánic



---

p.306




Cormac *agus Uaithne* a mach rompa. Agus do connaic na curaidh a comlann, agus o d'connaic, ro indsaigh íad. Agus tucc *Cormac* forgam ar Oilill, agus tuc Uáithne forgamh eile fair; agus do ghon Oilill gach ain fer acasan. Is and sin tanic Birrderg mac Ruaidh agus Edar mac Eogáith agus Fiacha mac Fireaba a mach, agus tucadar forgamh gach áin fir ar Oilill, agus tug Oilill trom-ghuin ar gach trein-fer dib sin. Is ann sin tanic Gobhnend mac Luirgnigh agus Suanach mac Salgabann, comhalta Cormaic, agus Lugaid Laimdercc mac D[*...*] agus Sith[*...*] mac Edghait co h-inath na h-imresna, agus tugadar forgam gach ain fir ar Oilill, agus do ghon Oilill gach ain fer acasan. ‘Cid duitsi, a gilla Oilella,’ ar gilla Fergusa, ‘gan a indisin do t' mat*h*aib[319](javascript:footNote('G800012/note319.html')) trena san eicin adbal a fuil?’ ‘Is briathar damsa am,’ ar an gilla, ‘an cein bus cudroma a comrac nach indeósa sgela o cach dib.’


¶131] Cid tra acht o dered oidc*he* co h-ard trath-nona do bi doib ar in luinni sin, co clos fó'n longport ledgaire na cloideam 'gá comtócbail agus tinnt[*...*] na colg ris na cathbarraib, agus sith*e* na sleg ris na sian-gaoth*aib*. Agus adclos a pupall clainni Fidhaigh na fuasnada sin. Atrachtadar sein co dígáir dasachtach agus co fraochda forníata agus co menmnach micheillidh {Column 50}co clos a fuaim agus a fothrom a nellaib nimhe agus co cuasaib crand agus carrac garba greagan gailbech gúasachtach gre*sedacht* buan greghan na Gamandraidi ac éirge, agus olbac*ht*[320](javascript:footNote('G800012/note320.html')) na n-ánradh ac a n-eid*edh* agus meall-g*al* na macradh ac a moch-dusgadh, muisec na min-d*aeine* ac mall-asgnám, cresnug*thi* agus comairleda na fer-cuinged agus na f*orus*ogl*áoch* ac tennad na trén-fer agus ac greasacht na gillannrad agus ac laind na luath-chos do tarrachtain an mer-tresa agus do digail a n-ancraidi ar an Dubloinges. Agus tangatar rompa co ro dían in a n-doiredib dlut*h* crann-gera díanarda duaibsecha, agus in a m-buidnib roda rían-garba re*cht*-búana, agus in a



---

p.308




ceithernaib clisdi crann-ruadha comartac*h*a co rangatar co h-inadh na h-imresna agus co lathar an laoch-bhúailti.


¶132] Is ann sin do eirgetar an Dubloinges co díghair, agus co badba baoth égciall*ach*, agus co fraocha foistinech, co n-dernatar mainner *aghm*ar** aithesach fhaobar-cruaidh ogalborb ainntreannda, agus leibenn lethan-cruaidh laoch-niata lorg-remar l*aoch*-lonnach, agus buaile bir*ech* barr-derg brathaigméil breac-dhathach bán-corcra. Tangatar rompa fo'n réim sin in a cipi dluith-mer do-ríar*tha* doiger-mor do-oconeta,[321](javascript:footNote('G800012/note321.html')) agus in a toindte togdha toirtemla tuait*h*-echtach tholg-ainntreannda, gur gabatar lathair fhairsing imbúailti ar uilinn oirrt*h*eraigh an Atha, gur gáirset agus an Gamandrad co cómnart agus co curata d' a cheile, co clos co nellaib a n-ilach, co n-ar bó leir soillse os na slogaib an comairet ro batar na frasa fír-móra fog*a* ac f*er*th*ain*, agus na bera barrgéra brath-neimnecha bodba ar luamain os na láochaib.


¶133] Agus do crom*ad* na cliatha crann-remra catha ac na curadhaib, gur lubad agus gur loinn-brised na crainn ris na cath-sgiathaib, agus gur beicet*ar* na fraighi ris na fuasnadaib, agus gur gairid*ed* na luir*igh* ag á luath-gerra*dh*, agus gur loinntesgadh na laic*h* tres na laoc*h*-bruinnibh, agus gur ledr*adh* na cinn tres na clogataib, agus gur aimréidighit fuilt do na fíar-lannaib, agus gur dalladh suile do na sruithlinntib fola fichidi forruaide ac tuitim co for-lethan ar na fairgsinaib. Agus do chuaid in cath in a comlannaib agus in a cendairc fo chetóir, co clos co fada o na fednachaib sin cathus na cath-miled,[322](javascript:footNote('G800012/note322.html')) agus {Column 51}fedmenna na feinned, agus ruathar na righ-damn*a*, agus torann na triath, agus brosgar na m-buiden ag a m-báolugadh, agus claidr*eam* na ceithernac*h*a clódh a cernaib an catha; meall-ghal agus menmnannrad na macr*ad* agus na maothoglaoch; atm*ar*echt na tren-fer ac a tesg*adh*; imarc*aid* na n-úasal ar na h-ur-íslib; ard-ghotha na n-uasal-rígh agus na n-oire*cht* agus na n-armann ac tennad in tresa agus ac greasacht na gliadh agus ac laind na laoch.


¶134] Cid tra acht o rangatar a fedhmanna catha ar cach ro



---

p.310




gabh Fergus agus Aóngus agus Dubthach ac túargain a sgeith ar Oilill a áonar, agus do gab Oilill ac tuargain a tri sgíath orrason. Sgibis Fergus ar cúlaib, agus crothais an cráoisech catha, agus gonais Oilill fochetóir fó cumus. Crait*h*is Oilill an manáois móir-lethan o h-innsma go h-urloinn gur gonastar Fergus co fortamail. Agus gonais Dubthach agus Aongus Oilill, agus gonuis Oilill iadsum co h-amnas[323](javascript:footNote('G800012/note323.html')) gur bo cósair cró na curaidh ó na craoisechaib.


¶135] Agus o do cualatar an Gamannrad na tri béimenda bodbha sin ar aon sgéith Oilella Finn co foillsechdha, do freagratar grinne fraochdha forníata do Gamannraid Irruis íad .i. Ghamain seng na Sidgaile con a dá Gamain mar aon ris. Agus tuairged a triar brathar do tri béimennaib brath-aidble a sgiath co h-ainíarmartach ar Fergus. Fregrais Fergus co fraechda fedmannta sin. Tangatar triar tren-fer toirtem*la* do'n Gamannraid cetna *cu cath*, agus tucatar tri beimenna aidble osgarda do'n aird-rig co cúalatar na maithi uile íat.


¶136] Cid tra acht ro b' adhbar uathbais agus uiregla[324](javascript:footNote('G800012/note324.html')) do lucht an catha sin eístecht re buaidersaidh na m-badb agus na m-brais n-én na h-ealt*an*[325](javascript:footNote('G800012/note325.html')) agus na h-énlaithi, agus re nuallguba na con agus na cuanart ac urnuidhi áir agus abaige, re selgairecht na sideng, agus re h-eiteal*aigh* na h-énlaithi aérda ac toirnem ar na trochbuidhnibh. Bá h-imda ám ré h-ed na n-athgairit ann sin feinnidh frasgonta, agus curaidh crechtnaigthe, agus laochrad laim-gerrtha, agus triath ar tuisl*ed*aigh, agus taisech tróm-gonta, agus mail ar mertnige, agus brug*aid* broinn-tesgda, agus forb-fir fiar-gerrtha, agus buidhne brat-corcra, agus cinn co comarth*ach*, agus suile saobdalla, {Column 52}agus beoil ar m-bán-glas*adh*, agus suile saob, agus bruinne ag bolgf*an*naig, agus cosa ar cam-lúainn, agus troigthi truaillgerrtha, gur bo torann toghdha tuaithbil tubaistech triathgonta troch-digbál*ach*, agur gur bá cath-buaile coimnert cletharmach 



---

p.312




crann-brisde colg-shnithe clogat-gerrtha, agus gur ba céide corcra colg-brisde corp-línmar cnes-oslaicte cubar-bolgach cru-línmar na faighte da n-éis ó n-imláidib, gur imdaigedar na h-echta, agus gur aimréidhigedar an fhaigthe re h-imad na cráeisech agus na cloideam agus na cath-sciath agus na coland cros-gerrtha comarth*ach* agus na sláod-ócláoch sínte sec-marb agus na miled mormenmnach mudhaigte agus na n-gilla n-éidechi n-atbregda; gur cuired ár na Gamhanraide san gleo sin, agus co n-dorcradur dronga di-áirmhide do'n Dubloinges .i. deich cet ar n-a comairemh.


¶137] Cidh tra acht o d'connairc Fergus a muinntir g' a marbadh agus g' a mughugadh agus an Gamhanrad ac tocht tairsib, do gabustar ac tócbail a menman rig-mileta os aird .i. ac telgadh na trom-cloideam, agus ac trascradh na trein-fer, agus ac fabhairt na fog*a*,[326](javascript:footNote('G800012/note326.html')) agus ac corcr*adh* na crann, agus ac tregdadh na triath, agus a comroinn na corp, agus ac meirrdíth na m-buidhen, agus ac scoltadh na sciath, agus ac broghadh na m-beimenn, agus ac urtógbail a ferge; oir mas fhir do na sgelaigib ni eirged fercc Fergusa no co roichedh a fhadhbrann d'a fhuil. Sínis laim d' a cloideam .i. do'n Caladcolg, agus ní fhuair 'n a truaill ider h-e. Is amlaid ámh tarla sin .i. aon do lo ro búi a coimriachtain re Meidbh re taib craibe cuill a Cruachain, agus fuair Ailill íad amlaid sin. Agus do ben an Calad-colg as a thruaill, agus do cuir cloideam crainn co n-imcoimed 'n a inad.[327](javascript:footNote('G800012/note327.html')) Agus ó d' connairc Fergus an ní sin bá dóich leiss gur mheabhal do ronsat Connachtaich air. Agus do fhócair do Bricni imthecht, agus a rádha re Cormac Connloinges an cath d' facbail, agus a fédfa d'a muinntir do breith leis. ‘Agus ni ber-sa troigh tech*id* re m' re no re m' reimes.’ Rainicc Bricne d'indsaige Ulad agus ro ráidh a theachtairecht riu. Rainicc Cormac as an cath o {Column 53}d' connairc nert na Gamanraide ag tocht tairsib, agus tuc sgiath tar lorg[328](javascript:footNote('G800012/note328.html')) d' á muinntir.




---

p.10


¶138] Imtusa Fergusa imorro. Do gab fein agus Dubthach agus Aongus ac túargain a sciath ar Oilill. Agus o d' connairc Gamain na Sidgaile sin do indsaigh iad. Agus tucc forgamh co forníata ar Fergus, agus tug Fergus forgamh go h-ainíarmartach fairsim. Tainicc Gold Oilech agus Gold Acla chuca, agus tugadar forgam gach ain fhir ar Fergus, agus tug Fergus guin digla ar gach n-aein fer dib sin. Is ann sin tanaicc Aod mac Echtaich agus Aongus mac Echtaich chuca, ocus tucadar forgamh gacha fir a sceith Fergusa, agus tucasdar Fergus[329](javascript:footNote('G800012/note329.html')) forgomh ar gach áoin h-fer[330](javascript:footNote('G800012/note330.html')) dib sin. Is and sin tanaic Duban mac an Gamna d' á saighidh; agus o ráinic tucastar guin digla ar Fergus, agus tug Fergus a cumain fochetóir dósum. Is ann sin tangatar na secht m-Breislenna a Breifni fochetóir d'á rochtain; agus tucatar forgom gacha fir ar Fergus, agus tuc Fergus cumain a gona da gach deig fer dibsim.


¶139] Cid tra acht tangatar an Gamanradh uile fó'n innus sin d' á saigidh, no co[331](javascript:footNote('G800012/note331.html')) tanic Fraoch mac Fidaigh fadeoigh. Agus o ránic si*d* éin d'a n-innsaige nir léigestar guin na forgom do tabairt do na feraib ar Fergus. Agus do fhúagair do'n Gamanraid a ghabail. Agus do h-iadadh in a tímchell iar sin, agus tugadh slabraid agus glais agus géibinn acu fair. Do crapladh agus do cuibhrigedh an rig-milidh co ro chalma fo'n n-innus sin; agus do gabadh aca Aóngus agus Dubhthach. O tairnic imorro Fergus agus Aóngus agus Dubthach do gabail doib, do fuagair c*ath* do'n Gamanraid Cormac agus *an* Dubloinges do leanmain.


¶140] O d' conairc Bricne Fergus do gabail, agus Dubthach agus Aongus, agus a muinntir do marbadh, do chuaid a aigned as a inadh. Agus do critnaigetar a chosa fái; agus do meirbligetar a meóir; agus do lúath*aig* a craoidhi; agus do cláon*adh* a cetfadha; agus do saob*adh* a radarc. Agus do tóg*aib* a edach co h-ur-*éd*trom uime agus do gluáis co



---

p.12




leidmec*h* do lathar. Agus do imid roime co h-etrom etarbúa*sach* do'*n* r*aen**?* ós fhid agus ós fhér agus os us*ciu*. Agus nír sguir do'n ruathar sin co ranic co Cruachain Ratha Aíe. Agus is amlaid ro buí Meadb ocus Oilill ar a cinn in a thig oir-egarthi óla. Agus ó ranic ro léicestar marb gan anmain ar fíar-thárrsna an urláir é. Ro fiafraig Meadb agus Oilill {Column 54}sgéla de. Agus do innis co h-uathbásach an Dubloinges do marbadh, agus Fergus agus Dubthach agus Aongus do gabail. ‘Agus ni mairenn mac mná na fir da n-dech*a* ar in toisg ud d' Ulltaib acht mise a m' aonar,’ ar Bricne. ‘Cía dho lemad na gnimartha sin do génam,’ bar Meadb, ‘agus cia dá ticf*a* a marbadh-san re méd a menman, agus re h-imad a cath agus a curad?’ ‘Ní fhacu-sa ann ám,’ bar eisium, ‘acht mad teglach an righ, agus ni fhaca riam teglach righ budh beódana *no* budh línmare in aid. Agus muna treictea-sa sinn, a Meadb,’ ar Bricne, ‘ni cuimgeochdais fir Domnann na in Gamanrad ní duinn.’ Agus is cuma ro batar 'g a rad*h*, agus adubratar an laid:—


> 1. Amlaid sin, a Bricne búain,
>   
> Ga leth rugais do ceim cruaidh?[332](javascript:footNote('G800012/note332.html'))
>   
> Suaill nach ar bán*adh* do beoil
>   
> Do-s-fáinic mana moir-sgél.
> 2. Do-m-fáinic sgéla gáb*aid*;
>   
> Tuc sinni co h-ansadhail;
>   
> Do faothsat Ulaid uile
>   
> Fá h*ui* Rosa Rugraide.
> 3. Cia do lémadh, cia do lam,
>   
> Cia do righni an t-imbualadh?
>   
> Ar imat bur cath combloid,
>   
> Ciá da ticfa bur traothad?
> 4. Ní fhaca-sa ann co fír,
>   
> Amáin acht teglach an righ;
>   
> *Noc*h*a* fhaca ríam co se
>   
> Teglach righ bud linmare.
> 5. Thusa do déo*naigh* an feall,
>   
> Aderait sin rit, a Meadb,
>   
> Mana bethea-sa 'g ár m-brath,
>   
> Ni lemdaís drong Domnannach.
> 
> 
> ---
> 
> p.14
> 
> 8. Do berim-si briathar fir,
>   
> A fiadnaise na c*uig* righ,
>   
> Nar furailes an gléo grinn,
>   
> Agus nar furáil Oilill.
> 9. Mana tú do rinne in feall,
>   
> Cur na catha cenn a ceaun;
>   
> Tógaib do brigh is do bl*adh*
>   
> Is fobair an g*o* imaml*aid*.Dó.
> 




¶141] Cid tra acht bá h-aithméla mór le h-Oilill agus le Meadb in sgél sin do chloisdin. Agus ro tinoiletar maithi ceitri n-oll-coiged n-Érenn cu*c*a, úair do batar sen a Cruachain fá'n ám sin, ar n-á tochradh d' Oilill agus do Meidb chuca do dul ar cenn Tána bo Cuailgni an Ulltaib. Agus fa h-íat so na h-ard-maithi do batar ann sin .i. Lugaid mac Conráoi, agus Eochaid mac Fínngin mic Luchta, agus Eochaid Gusmar mac Tigernaigh Thédbannaigh mic Degaidh, agus Eochaid Faob*ar* a brathair, agus Lugaid mac Nóis, agus Loch mac na Feibis, agus Aongus mac Mesgeadra mic righ Laigen, agus Mac Nía mac Finn mic Rosa, agus Aongus mac Echach Aíncinn, agus Illann Finn[333](javascript:footNote('G800012/note333.html')) mac Fergusa, agus Conodar mac Cecht, agus maithi Dál*d*ruithne, Eochaid Rond agus fir Craoibe,[334](javascript:footNote('G800012/note334.html')) Mac {Column 55}Magach agus fir Muide Máoin, agus fir Remhaind, agus fir Caille Anchosnamai mic Umhóir, agus fir Erna, na Mainedha, agus Tuatha Taeiden.


¶142] Tucadh na maithe sin uili go h-Oilill agus go Meidbh, agus do indeis Meadb doib an Gamannrad do sharugadh, agus Ferchus con a muinntir do marbadh ar a h-eniuch fein. Agus do cuindigh sí ar maithib Erenn techt m araen ria do dighail a h-einich ar an Gamanraid. Agus ro gabsud-sum do laim do ticfadís ar in turas sin. Agus ba maith leo techt ann; uair bá deimin lé curadaib agus le cath-mil*ed*uib go fasf*a* bl*adh* agus all*ud* agus oirrdercus doib do dul ann. Uair bá derbh



---

p.16




leu nach gebadh aen tuath becc is an domhan riu féin ar a n-immat, agus ar feabhus a laech agus a lath n-gaile. Agus do aiccill Medb Lugaid mac Conráei ar sin, agus ro sir cungnam agus comairli fair, agus do raid in laid:—


> 1. A Lugaid![335](javascript:footNote('G800012/note335.html'))
>   
> Comairli damh go cub*aid*;
>   
> Do mill*ed* Fergus, farír!
>   
> Is gnimh do-m-ber fa pudhar.
> 2. A Meadb muadh![336](javascript:footNote('G800012/note336.html'))
>   
> Nocha maith nech gan a luadh;
>   
> Nocho mo is maith nech gan n*er*t,
>   
> Or as soich g*ach* r*echt* go duadh.
> 3. Tóccaib do dail go deimin,
>   
> Mar as cóir mar as cubaid;
>   
> Tair-si romhainn da dígail,
>   
> Tógaibh do gnima, a Lugaid.A L*ugaid*.
> 




¶143] Is ann sein ro eiric*h* Meadb, agus ro gairmestar co marc[337](javascript:footNote('G800012/note337.html')) for tuathaib Táeiden. Agus ro ergetar na sluaigh in a córaightib 'n a diaidh. Agus ba h-amlaid so do córaighid na catha sin .i. Lugaid mac Conraei agus Eochaid Gusmar mac Tigernaigh Tedbandaigh re clandaib Decc*adh* ann;[338](javascript:footNote('G800012/note338.html')) Lugaid mac Nóis agus Loch mac na Feibis agus Eog*an* Finn mac Fíng*in* re cúigedh Each*ach* mic Luchta ann; Mac N*i*ádh mac Finn mic Rossa agus Eochaid Faebar agus Eachaid Ainchend mac Each*ach* re cuiged n-Gailian[339](javascript:footNote('G800012/note339.html')) ann; Aengas mac Misgedra re feraib Laigen ann fos.


¶144] Ar cinnedh a comarli, agus ar n-ordugadh a n-uidegha agus a n-imthechta doib, do gluaisiutar rompa. Agus is h-i so slighe do dech*aid* Meadb con a maithib agus con a marc-sluagaib .i. tar mín muighei Aéi, agus tar oirter Sleibhi



---

p.18




Treblainde, agus tar mullach Cruad-luac*h*rai, agus tar Dubabuind m-Breaa, agus tar iartar cineoil Forcaill, agus tar Moin {Column 56}Coindedha agus tar Sein-slight*e* Senc*háin*, agus a n-descert F*or*annáin, agus tar Ath n-Dub-glaise ris i n-abar Athamhnas, agus tar cend Crúad-droma, gur gabadar sosad agus longport a cinn Lacha hí Artair, ris a n-abartar Loch na n-Airnedh a n-íu. Agus ro gabadar a coiseda agus a rútadha[340](javascript:footNote('G800012/note340.html')) 'n a coinde agus 'n a comdail tar coilltib Ciarr*aige*, agus tar athgairdib criche airthir Uchtl*eth*ain co rancadar cus an maighin a raibe Meadb agus Oilill agus na cuigedha ar chena. Agus ro ghabadar long-port an dúnadh Airne mic Fhir Dochla an oidche sin. Agus as amlaid do bí an bruiden sin agus a sluagh fein ar n-a fágbail. Agus nir folmaig*ed* in á fuiregaib itir í, oir do úaradar-san biadh agus deoch go dingmhala innte. Agus do t-shuidedar na sloigh ar sin do c*h*um na trom-fledhi sin d'á trom-caitheamh. Agus ní rucadar a buidhe ris in m-brugaid. Agus ro badar co sesgar sódhamail as sin go h-oidci.


¶145] Et mar táinic an adaig sin d'á n-indsaige, ro thinóiledar a mic agus a muinntir a timcell Airne. Agus ro badar selad ó na slúaghaib; agus ro comairlig*edh* aca dol fá eirr do na h-ard-shluagaib, agus a n-egoir agus a n-indarbadh do diguil orra. Agus rangadar co h-imell an long-puirt, agus ro marbsat tri caogait curad cath-armach do muinntir Medba. Agus do chuadar fein co h-imlán as a h-aithle. Agus do éirich gádh mór agús gúasacht sa long-port de sin; agus do h-innised d'Oilill agus do Meidb na sgela sin. Agus adbert Meadb co n-díghél*a* co deimin iad; agus adubairt fos gur maith do dhíguil Airne a aeigidhecht orra; agus atbert an laid and:—


> 1. Is se an biad con ainfeile,
>   
> Tug damsa Dub na n-Airne;
>   
> A reidhe-san aimreidhe,
>   
> Ro-s-alt oraind a ghairbe.
> 2. Tri caogait d'ar sluagaib-ne,
>   
> Do marbsat, mor an pudar;
>   
> Leosan ge do rocradar,
>   
> Is limsa is cian bus cumha*n*.
> 
> 
> ---
> 
> p.20
> 
> 5. Báidim-si is raidim-si,
>   
> Toingim fa m'arm budhdeisin,[341](javascript:footNote('G800012/note341.html'))
>   
> Uáth*aib* sen ní rachaim-ni,
>   
> Co m-beram geall gach seiser.Is.
> 




¶146] As a h-aitle sin do cuir Medb na Maineda con a muinntir agus a teglach fein re h-agaid Airne, agus d' fhaire agus d'feitheam na sluag. Ro ghreis agus ro thegcoiscc na Maineda co maith ar sin. Agus ro fhagaibset an baile, agus do chuadar {Column 57}d' imfhairgsi ar Airne; uair do bi séin con a muinnter ac deab*aid* agus ac forbaisi ar na flait*h**ibh*. Do cumruic doib agus do na Mainedib, agus do cuiredh ár mor etorra. Agus atorchrutar deich cet curad cath-armach do muintir na Mainedh ann; agus atorchair Airni mac Duib *D*ochlaich con a muinntir uili ann ar maid*in*,[342](javascript:footNote('G800012/note342.html')) acht madh dá mac an brugaid .i. Brec agus Nainnesc, neoch do ch*uaid* a maidm agus a teichedh o na tren-feruib. Tanic Meadb agus Oilill agus na maithe ar *ch*ena os a cinn, agus ro-s-gabh Medbh og a moladh go mor, agus ag buidechus go na Mainib, agus do raid an laeidh:—


> 1. Fuil sunn comartha cur*ad*,
>   
> Ar baigh re h-ogaib Ulad;
>   
> Airne mac Duib dil  
> [*...*]  
> h roin*n*,
>   
> Fuil sunn a cend dá comhroinn.
> 2. In cluin Oilill amra an ghein,
>   
> Coscar mhór ag na Mainibh?
>   
> Cumrac re laech, linibh gal,
>   
> Nir bhord na éid*edh* an t*or*adh.
> 3. Do toit linn Airne d 'ar n-ágh;
>   
> Do marbsam deich cet comlan;
>   
> Ferrdha g*ach* comlan ro ch*uir*,
>   
> Ge toirrs*ech* an fod a fuil.F*uil*.
> 




¶147] Ro clui*d*ed[343](javascript:footNote('G800012/note343.html')) a fert agus a lia agus a lidhe acu ar sin, agus fert a braitriuch. Agus do cuiredh a cinn agus a cossa is in loch, gorub Loch nan Airnedh a ainm ó sin ille.[344](javascript:footNote('G800012/note344.html')) Agus ro batar-sum ag fech*ain* an Locha agus na bruidni; agus ro



---

p.22




bui Meadb ag indisin sc*ela* an rig-brugaid ro bái ann, agus ac tabairt a tesmolta os aird. Agus as cuma do baei 'g a rád*h*, ogus atbert an laid ann:—


> 1. Tech Airne![345](javascript:footNote('G800012/note345.html'))
>   
> Gidh adile lucht a airmhe;
>   
> As úath*ad* do fhider sin,
>   
> Acht mana b-fuil a aithn*e**?*.
> 2. Caoga coire and f*or* tein;
>   
> Caoga dabhach ann fri fl*eid*;
>   
> Neoch ro soiched ann fri froigh,
>   
> Cetrar ar ceit*h*re cetaib.
> 3. Da mac an rígh dildáis cesd,
>   
> Brec maraon agus Nainnesg;
>   
> Comlan caogad cechtarde,
>   
> An uair ba h-am irg*ail*e.
> 4. Is í mo theisd ar an m-bruigin,
>   
> Ar tech Airni an mór muirir,
>   
> Nach dech*a* re m' linn a stech
>   
> Duine inn nac*h* bíadh buidhech.Tech.
> 




¶148] Ro gluaisedar rompa ar sin can anad can airiseam co rancadar co h-oirter Mothra, agus tar iartar Muige Sanais, agus laim re Lo*ch*-na-Cerdcha, gur gabsad sosad agus long-port ac dunadh Nochta, ingine Deirg mic Dolair. Agus ro fhógair Nochta comlonn ar feraib Eirenn. Agus as e comlonn ro {Column 58}fhógair orra .i. coimrith co mullach Cnuic na Faircsina ris a raiter Nemthainn h-*ua* n-Amalg*aidh* a n-íu. Do rithetar ría ar sin. Agus gach fer as a téig*ed* a rith acu do impodh ris, agus do beir*ed* béim cloidme do co teilc*ed* a cenn d'á colainn. Agus ro marb náei nonbar dib amlaid sin .i. Eogan Gar mac Oilella con a maithib. Agus do cuinnigh Meadb ar Lugaid mac Conráoi Nochta do dingbail dibh. Agus ro reth Lugaid ría co rangadar co h-eter-medon an chnuic, agus do ch*uaid* as Nochta and sin. Agus o do chuaid, ro impo Lugaid ría, agus tuc beim di co tobhacht a *cenn* d'a colainn. Agus ruc leis ar amus Medba h-e. Agus bá maith le Meidb an gním



---

p.24




sin; agus ro gab ag molad Luigdech, agus do rinde an laeidh:—


> 1. Búaidh n-gnímha sin, a Lugaid!
>   
> Mo cen láoch imarul*am*;
>   
> Cidh esb*aid* dunn díth ar fer,
>   
> Ro sella trí naí nonbar.
> 2. Tri noí nónbar fer feine
>   
> Ruc uáinn an ard n or shleibe;
>   
> Ní thor*acht* nech dib ar cul,
>   
> O ingin Deirg co n-dub-run.
> 3. Fuilet san carn o'n cnuc síar,
>   
> Coll*na* na fer fedh nach cían;
>   
> Fuil nónbar laoch 'n a buide,
>   
> Os a cinn 'n a comn*uid*e.
> 4. An ben ro marbh Eogan Gar,
>   
> Mac Oilella, nai nonbair,
>   
> A Lugaid, co leth an t-shluaig,
>   
> Mar do thuit let as lan-b*uaidh*.
>   
> B*uaidh*.
> 




¶149] Do ba maith le Lugaid na tesmolta sin tucc Medb fair. Agus ro imdighset as sin ar na marach ar amus dún*aidh* Oilella Finn go h-Ath Fén.




---

p.114


¶150] Agus do ronsat secht catha cródha commora dib.[346](javascript:footNote('G800012/note346.html')) Agus ro chóirigh co h-uáthmar áightighe al*ad*-breca iad,—do sciathaib corcra comdatha, agus do sciathaib eochar-bláithe uainegda, agus do sciathaib dubha dlúth-uáite[347](javascript:footNote('G800012/note347.html')) dínarda, agus do sgiathaib ballacha boird-righni breac-buide, agus do sgiathaib bileacha bord-cruaidhi brechtnaigthi; agus do cloidmib eal-górma[348](javascript:footNote('G800012/note348.html')) iárann-glasa or-cumdaigthi, agus do cloidmib caél-glasa c*re*at-blaithi[349](javascript:footNote('G800012/note349.html')) comartacha, agus do cloidhmib troma taeib-lethna toirtemla; agus do shlegaib crann-rémra c*ru*ata[350](javascript:footNote('G800012/note350.html')) coig-rinni, agus do shlegaib ailli innealta or-crái,[351](javascript:footNote('G800012/note351.html')) agus do slegaib faidi foinnmhidhe faobhar-géra; agus do luirechaibh treabr*aidhe*[352](javascript:footNote('G800012/note352.html')) tre-dualacha; agus do cathbarraib cáema cumdaigthi; agus do cath-chlesaib[353](javascript:footNote('G800012/note353.html')) curad; agus do loirg-ferstaib {Column 59}catha; agus do corránib clis; agus do gonbuinnib gaisc*id*,— gur uo lor caeimhe agus ailli a n-innill*id*[354](javascript:footNote('G800012/note354.html')) *agus* a n-ecuisc ar n-imut[355](javascript:footNote('G800012/note355.html')) a tl*acht* n-ildhathach n-eac*s*amla do gorm agus do corcar, d'uaine agus do buide agus do bric agus do cinel gacha dathai ét*aigh* ar cena; ar n-a cumduc*h* d' ór agus d' aircet agus do gemuib cristail agus carrmhogail, gur uo lór do grain agus do groidbidhg*ad*h a faicsin re h-alt na h-uairi sin, re h-imat a n-arm n-áithgher n-ilfhaobrach, agus a mergeth m-bratach-mór mall-corcrai n-uathmar n-ilbrec n-anaithn*idh*, agus re culgaire na carbad, agus re toichim na trom-sochraide, agus re sesseilb na sochraide an mor-sluaigh ar chena.


¶151] Et ni cian do batar ann in tan do riacht Tor*n*a trén cucu,



---

p.116




.i. milid mor calma do muinntir Oilella Find h-e. Agus ro fogair comlonn orra. Agus ro fhuabuirset sé h-aith*igh* dib é do comlonn ris, .i. Tor*n* agus Maol, da aithiuc*h* coire Luigdech mic Conraei; Merón agus Midhna, da aithiuc*h* coire Oilella agus Medba; Ruibne agus Rodan, da aithech coiri Find mic Rosai. Et do fuapratar an seser aithiuch an comlann an agaidh Torna go borb dicheillidhi dásachtach, ancheillidh aitechdha, d' á n-aeiel*aib*[356](javascript:footNote('G800012/note356.html')) troma treb*ar*nacha,[357](javascript:footNote('G800012/note357.html')) agus d' a sleguib crann-remra cenn-lethna, agus d' a cloidhmib mora merg*id*he. Agus ro fuarabair Torna an comlann co h-at*h*lamh urmuisnech agus go talchar troigh-escaidh a n-agaid na n-aithech. Agus ru-s-timc*ill* íat amail timceallas seabhac enlaith an aeiér. Agus do rinde b*ri*ch[358](javascript:footNote('G800012/note358.html')) bec dib, agus do ben a sé cinn dib fochetóir. Agus ro gab do na sluagaib fo comair as a h-aitli, agus do imer a ferc orrta. Agus ro iadhutar-som uime *sium*, agus do ronsat guin galann[359](javascript:footNote('G800012/note359.html')) dei. Agus ro claeidedh a fert agus ro gniad a gubha. Agus do righn*ed* dumha dimór os a cinn, conad duma Torna fos ainm an inaidh d' á eis.


¶152] Rangatar fir Erenn rompa ar sin go h-Ath Fein, agus ro gabsad sosadh agus longport acu ann. Do ruacht Goll Oilech d' á n-indsuig*id* con a shecht macuib agus con a tri cet cur*ad* {Column 60}comanmonn, agus do breth ár ar na sluagaib fochetoir. Agus ro marb cet fer n-armach n-incomlann[360](javascript:footNote('G800012/note360.html')) dib fo'n n-innus sin. Agus do cuir dunad Oilella Finn ar comairci Luigdech mic Conraoí co na cloisgdis an Dubloinges h-é co m-beith imlán ar cinn Oilella Finn. Agus do roinnet*ar* fir Erenn ar a do iad[361](javascript:footNote('G800012/note361.html')) im an dunadh sin, .i. Lugaid mac Conraí co leth b-fer n-Erenn uime; Meadb con a sluagaib is in leith araill. Agus



---

p.118




ro gab Goll Oilech cloch-treas bodba doib co maidin, con nár leig codlad no cumsanad doib. Agus do marb da ech Medba, conadh Ech Oil*ech* ainm an inaid sin d'a n-éis.


¶153] Rangatar as sin ar na mharach co Tulaig an Fhemd*al*a[362](javascript:footNote('G800012/note362.html')) agus Goll Oilech con a maithib g' a marbadh agus g' a n-dithlaitriugadh. Agus ro gabad longport ar leth ac Lugaid mac Conraí *an oidhchi sin* ag Abainn na h-Imeirce, agus Meadb ag Tulaig Líag. Agus do riacht Fermenn agus a athaír, .i. Dara Derg, ar amus n*a* Muimnech agus Luigdeach mic Conraoí, tricha cet a lin. Agus dorat Fermenn cloc*h*-treas bodba d' feraibh Muman co nár léig biad na deoch na suan na sír-coll*ad* do na sluagaib an oidche sin. Agus an t-oireg*ar* cloch do gab Goll Oilech ar na sluagaib tuc Dara Derg agus a mac a samail do brosgar doib fo'n cuma cetna. Agus ro marb sluag di-airmigthi dib i n-imairec*h* na h-oidce sin. Agus tug*ad* ainm ar an tulaig a raibh Meadb an oidchi sin, .i. Tulach Líag, o na líagaib fedma ro teilgdís ar a cheile; agus Raith R*uadh* ainm na ratha, o na coll*naib* derga agus o na sruith-linntibh fola for-ruaidhi do doirt*edh* innti. Agus rugatar as co h-anbuaínech an oidchi sin.


¶154] Agus ro gluaisetar rompa ar ná marach. Agus rugatar morán do'n Gamannraid orra ann séin, agus nír léigset imtecht fada doib, uair do marbsat caoga fer n-armach n-incomlann n-ard-comarthach dibh an lá sin im Leg*an* laoch-milidh con a muinntir, conad uad ainmnigter sruth Leag*ain*. Agus do gabatar longport ac Tulaig na Dála an oidci sin. Agus is aire derar Tulach na Dála ria o comdail ceit*h*ri n-oll-choiged n-Erenn innti.


¶155] Agus ro sgarastar Goll Oilech an adaig sin re feraib Erenn, agus do cuaidh co Dun Flidaise, ait a raib Oilill Finn agus {Column 61}Fergus. Uáir rugatar Fergus leó a h-aithle a gab*al*a a cath Atha Fen[363](javascript:footNote('G800012/note363.html')) co dunad Flidaisi. Do cengl*ad* do tuiridh ro mhoir an rig-toighe h-e a b-fhíadnaise Flidaisi, agus do taisbentaei a cong*nam*h ferrdha gach aen la ar cedlong*ad* do'n rígain. Agus ba doilghe le Fergus an f*or*ran sin iná aon



---

p.120




t-éig*en* a raibe. Agus do bidis macrad agus min-daeine an mor-longpuirt ag fochuidm*ed* agus ag fanamad fáein agus ag gairf*ec*hiub[364](javascript:footNote('G800012/note364.html')) dó da gach taeib i n-a timchell. Agus ranaic Goll Ailech as tech a raibhe Oilill Finn agus Fergus fo'n réim sin, agus do indis doib ceitri cuigid Erenn do techt i n-a crich. Agus do fiarfaig Oilill Finn do Goll Oilech cia do maithibh fher n-Erenn do bi and sin. Agus do indis do iat, agus do raid an laeid ann:—


> 1. Fuilit sunn oig do maigin,
>   
> Do muigh Aí innlit daig fir,
>   
> Fuil secht catha ceann a ceann,
>   
> Ceth*ar* n-oll-cuiged n-Eirenn.
> 2. Im Oilill im Meidb do'n muig;
>   
> Na Maicni[365](javascript:footNote('G800012/note365.html')) im na secht Mainib;
>   
> Im Lugaid mac Con na cath;
>   
> Is im secht macaib Mágach.
> 3. Im Aongus mac Missgedra,
>   
> Sluag Gailián, glaine a n-dealua,
>   
> Im Aongus mac mic Rosa,
>   
> Im Illann[366](javascript:footNote('G800012/note366.html')) mac Fergusa.
> 4. Im Eochaid Gusmar do'n muig,
>   
> Mac Tigernaigh Tedbandaigh,
>   
> Im Eochaid Faobhar, troig tenn,
>   
> Is im Eochaid n-Aíncend.
> 5. Im Lugaid mac Nóis a n-deas,
>   
> Im Loch mór mac Moda Feibis,
>   
> Im Lugaid Conraeí ribh,
>   
> Im Eogan Finn mac Fingin.
> 6. Fuil ann Cormac Conloinges,
>   
> Tri deich cet ar n-a coimes,
>   
> Loingni Ulad acht mad beg,
>   
> Sunn da bar fis do fuilet.F*uilit*.
> 




¶156] A h-aithle na laidhi sin do denam do Goll Oilech ro impó uatha a n-íar ar amus b-fer n-Erenn, agus dorad ghliaidh n-gairb doibh co n-torcradatar sochaide dib a n-oidchi sin.



---

p.122




Agus do imighset fir Erenn o Tulaig na Dála ar ná marach. Agus do druidset an Gamannrad riú ar sin *co nar leigset* imtecht no anadh doib, acht a m-beith amal bid ba a m-buail*id* agus tesbh*ach*[367](javascript:footNote('G800012/note367.html')) ag a forrach. Is é sin timceall tucsat an Gamannrad ar feraib Erenn. Agus do teilg Fermenn mac Dara Deirg sleagh ar amus Medba is in cath. Agus do toirinn Meadb a ceann roimpe, gur b*en* an t-sleagh a Cainnir n-deirg ingin Oilella agus Medba, gur tregdastar a craidhi 'n a cliab, agus gur fhág*bad* gan anmain h-í. Agus tugad an ingen as {Column 62}a carbad air sin, agus do gabastar Meadb lam ar a fert do claide, agus do rindi an laidh:—


> 1. Claidf*id* fert Cainnire,
>   
> Fuil sund sa duma ar n-á dith;
>   
> Oir Fermenn mac Dara Deirg
>   
> Do teilc an t-sleg diá ro-d-bí.
> 2. Cainner derg ingen Oilella
>   
> Agus Medba, is i ro bith,
>   
> Ac duma an sgáil
>   
> Ar bhaid ré h-ogaib Emna.
> 3. Cele Lugdech mic Conraí
>   
> Re secht laithib, lith n-gaili;
>   
> Togthar a lia os a lecht,
>   
> Dentar a fert do claide.C*lai*t*er*.
> 




¶157] Do claid*ed* fert na h-ingine leó iar sin re taeb na h-abann, conad Cainnear ainm na h-abann agus Glenn Cainneire ainm in ghlenna. Agus do ridhn*ed* guba mór agus toirrsi ag an t-slúag os a cinn, agus is beg nar marb Lugaid mac Conraí d' a cuma.


¶158] Do gluáisetar fir Erenn rompa ar sin co rangatar tar Glenn Cainneire siár ar sodain, agus co Glenn Mugaigthi, ait ar mugaig*edh* morán do maithib b-fer n-Erenn, agus tar Glenn Calr*aid*i, ait a n-dorchar Callraide mac Birraighe maile. Agus nír sguiretar an Gamannrad dib ris in ré sin ac a marbadh agus ac a mugudadh co n-dorchar morán d' á maithib leó im tri cáin*tibh* Oilella agus Medba, .i. Grís agus



---

p.124




R[*...*] agus Ruicne an anamanna, agus im na tri gl*am*aib gaili a comgai. Agus do lodar a séin tar Muincinn iarthar siárthar co cathr*aig* Ratha Morgain, ris a n-abar Dun Flidaisi foltcaime, ar in sliab ós Loch Leitriach. Agus ro gabatar fir Erenn dunadh agus longport a timceall Ratha Morgain a n-es agus a thuaith.


¶159] Imthúsa Medba. Tug*ad* maithi an mór-sluaig i n-a pupall .i. Lugaid mac Conraí agus Aongus mac Misgedra agus Lugaid mac Nóis agus Loch mór mac Moda Feibis. Do cum*ad* comarle ag na maithib sin, uair do gab oman agus eagla uile iat ar b-faicsin dunaid Oilella Finn. Agus adubratar da m-beddis mait*h*i na Gamannraidi ar aén ré raibhi is in dúnadh nach fetfadís fir Erenn ni doibh. ‘Ata liumsa comarle daib,’ ar Meadb: ‘curthar fesa agus techta uaímse d' á n-indsoige, agus taircter comhada mora doib, .i. d'Fhirdiadh mac Damhain agus do Cet mac Magach agus do Fraech mac Fidaigh agus do Aonghus mac Echtaigh. Agus is iad so na comadha, .i. righe na Gamanraidhi dá gach aein fher dib fo leith, agus feis a Cruachain do grés, agus cairdes mo {Column 63}shliasda-sa fos.’[368](javascript:footNote('G800012/note368.html')) Idubratar maithi b-fer n-Erenn gor maith an comarli sin. ‘Cia dó rach*a* leis in techtairecht sin?’ ar cach. ‘Cía no rach*a* ann,’ ar Meadb, ‘acht Carr*a* liath, an bain-echl*ach*?’


¶160] Agus ranic Carr*a* liath roimpi co dúnad Fraoich mic Fidaigh, agus do innis dó na tosga im á tanic. Agus do fáem Fraoch na comtha sin focetóir. Agus ranic in echlach roimpe co dúnadh Firdiad, agus do can na comtha cetna fris. Agus do fáom Ferdiad uili iát. Cid tra acht nír fag*bad* taís*ech* nonbar do'n Gamanraid gan agallaim, agus do gheall rige na Gamanraidi da gach áen fo leith do na laech*aib*, agus do gellatar-sun uile comall do Meidb. Agus do treig*ed* Oilill Finn acu fo'n innus sin. Agus ní feider nech acu na comtha sin do



---

p.126




gealladh do neo*c*h eile acht do fén. Agus ranic an echlach roimpi co h-airm a raib Meadb agus maithi b-fer n-Erenn.


¶161] Imthúsa Oilella Finn. O t' connairc fir Erenn a timcell a dúnaidh tug*ad* a teglach agus a comarl*id*i cuigi. Agus is í comarli do cinnedh aca techta do cur ar cenn na Gamanraidi agus a radh riu la do gabail ris in t-sluag. Agus tug*ad* a dá prim echlach cuige, .i. Engán as a dún agus Edar as a gl*inn*.[369](javascript:footNote('G800012/note369.html')) Agus do cuirestar iad fo thechta co Ros Inb*ir*-dá-égon*n*[370](javascript:footNote('G800012/note370.html')) ris a n-abar Es R*uaidh*, co da mac Curnáin cos-duib, .i.[371](javascript:footNote('G800012/note371.html')) co h-Aengus agus co h-Aedh; co macr*aid* muigi h-Eine, agus co miledaib muige cetne; gus na secht m-Breislennaib Breifne con a tri cetaib curad comanman*n etar* sl*íabh* agus muir; co Cornan cos-dub; co Druimn [*...*]slig*ech*; co Dartadh na Díbeirge con a macaib, .i. gus na da Ruadh, agus co h-Íath*a* mac n-Edarbha, agus co Dun Ceinn-cunga codha, agus co h-Aínchinn codha ingen Guill Oilech; co B[*...*]rad[*...*]muigi h-Oilech, agus co h-aés grada Oilella Finn o loch co fairgi agus o neimthinn co dún; co secht macaib Ailella Finn con a secht cetaib c*urad* coimlenmana, agus co Gamain na Sidgaile co Dún-cinn-t-sléibi con a c*et* G*amain* ré greasacht, agus co Duban mac an gamna co Dun-draighin; gus na secht Fosgamnaib Irruis im Gamain Ruadh na Rée, co Dún-dá-os; gus na seacht n-Ech*aid* Ímrinn, co Dun-an-aéinfhir, agus gus na secht n-Dartad*a* Ailella {Column 64}Finn, co Dun Inb*ir*-da-es; co h-Eadarbha mac Nuath*a*[372](javascript:footNote('G800012/note372.html')) co dún; co h-Ilar Nuath*a* mac n-Eadarba go ghlenn. Agus do imgedar iár sin.


¶162] Et ro ladh Eangán an prím echlach eile siár-des ar ceann na blóidhi do búi budh des do'n Gamanraid,—co h-Aedh mac



---

p.128




Echtaigh co Dun-coirr-sleibi; co Cairbri na[373](javascript:footNote('G800012/note373.html')) comhl*ann* mac Dubthaich co Dun-croim-glinne; co Muredach meann mac Oilella Finn co dúnadh Sleibi-móir, fris a n-abar Maigh-shl*íab*; co Fídh*ach* folt-ruadh co dúnadh Leitriach; co Moncha co Moid*h*ghlinn; co h-Áongas mac Echtaigh co h-Árainn; co Ros mac Rogamna co Boirinn iárthar; co h-Uada n-echtach mac Roigh co Boirinn airthir; co Rod mac Rosa co sl*íab* Rod; co Mongach milidh co h-Inb*ir*, agus co h-Aongas mac Ailella Finn co Dun-gleóire, agus co secht macaibh Ibra chaein[374](javascript:footNote('G800012/note374.html')) go Glenn-esa-cain; co Failbe Ros mac Duib-da-tonn co Ros n-air; co Fraoch mac Fidaigh co Port Eoruis; co h-Edarua mac Nuath*a* agus co dá ingin Eadarbha co Glenn-coibidh; co Béc co Boirinn; agus co h-Illann mac n-Echtaig co Leitir Finn; co Genann mac Faob*ar* co Leitir n-Genaind; co Ruadh na Rée co Dun-os*ra*, ris an abar Cruach Padraig; co Cobthach Cinn-t-sáile co Dun-airthir; co Conn[375](javascript:footNote('G800012/note375.html')) Cimidh; co Modha Mighnél; co Caeí caéin-bhreth*ach* mac Fid*aigh* co Leitir Caéin; co h-Eó agha mac Fidaigh co Dun-mag-rois; co h-Uamn*a* i*ngin* Fidaigh co Dun Inbir-da-tonn; co secht maca Ibra agus co h-a caill[376](javascript:footNote('G800012/note376.html')); co Goll Acla; gus na secht n-Dubaib a h-Inis Caéin iarthar; gus na secht Teimen a h-Inis Caéin airthir; gus na secht n-Árconaib a h-Oilén Muighi mín; gus na secht n-Arconaib o Inis an Sgáil; gus na secht Finnaib ó Inis Finnáin; co h-Eitni n-ó derg co Dun Treath*na*; go Th*uaidh* go Leitir-m-Bel*aigh*; go Fiach*ra* Finn mac Faobh*ar* co Dún Fiachra; co tri Fosgámnaib Irruis co Dún-mór; co Fer-n-derg mac n-Dol*air* co Dún-derg; co Dubhthach n-dubhdha co Dun-an-aeinfir; co Domnall n-Dualbuide co righ na Gamanraidi co Dún Tuaithi; co Fer-n-diadh mac n-Damain co Dún-na-ce*nn*; co Guás agus co Gosa co {Column 65}dá mac Firdhiadh; co Flann Fada mac Fidaigh co cathr*aig* Crunn-sléibe; co Muincenn mil*idh* co Dún-os-loch; co Daire n-Derg co Dun Daire; co Gulb*ann* n-glais; co Findch*an* na f*er*t; co Dartadh na Dibeirge.




---

p.130


¶163] Is siad so maithi na Gamanraidi a neoch do h-áirmed dib ar Tanaig bó Flidaise. Agus nír h-áirmed ann sin acht a maithi agus a mór-uaisle, a triatha agus a tren-fhir, a coims*ide* agus a comairl*ide*. Is airi sin do rinne Ailill mac Fhirda-loch in fili an snaithe f*or*cet*ail*-si, .i. m*a*c m*atha*r[377](javascript:footNote('G800012/note377.html')) do Cet mac Mágach esen, conadh eadh asp*er*t:—


> 1. Comlai, a Engain, imtigh uaim,
>   
> Agus toirchi let ar sluag;
>   
> Dena dunn, digrais an modh,
>   
> Tinol agus toichest*ol*.
> 2. Ataid sunna sluag, dar lem,
>   
> Cetri n-oll-coicid n-Erenn,
>   
> Im Oilill, im Meidb do'n Muig,
>   
> Im Oengas lonn, im Luchaid.
> 3. Um na Mainibh, mor a cath;
>   
> Is im secht macuib Magach;
>   
> Tri deich cet Galian go m-bladh,
>   
> Im secht righ do Domnannchaib.
> 4. Fuilit f*ra*ncamhus[378](javascript:footNote('G800012/note378.html')) Medbha,
>   
> Mor feidm fuil*it* a femda;
>   
> Fuilit tri deich cet fo shecht,
>   
> Do sluag Ulad a n-aein fhecht.
> 5. Fuilmid-ni sunn doib mar doigh,
>   
> Innis let do'n Gamanr*oid*,
>   
> Mad cian ar n-urn*uidhi* sunn,
>   
> Sinn araba i n-anforlonn.
> 6. Eirg co Dun-corr-sleibhi cain,
>   
> Tabair let Oedh mac Échtaigh;
>   
> Go Dun-croim-glinni gan coll,
>   
> Taphair Cairbri na coml*onn*.
> 7. Eirc go dunadh Sleibi-moir,
>   
> Go Muiredhach mil*id* sl*oi*g;
>   
> Eirg go Dun Let*rí*ach re luad,
>   
> Tabair let Fidac folt r*úadh*.
> 
> 
> ---
> 
> p.132
> 
> 10. Aigill re n-dula ar an linn,
>   
> Munch*a* mac Moda ó Moiglin;
>   
> Roich síar go h-Arainn ar sin,
>   
> Tabair let Oedh mac Echtaigh.
> 11. Go Boirinn iarthar na mara,
>   
> Go Ros ruadh mac Rogamna;
>   
> Go Boirinn airthir go n-agh
>   
> Go h-Ugha n-echtach n-imlan
> 12. Go Rod mac Rosa go a sl*iab*,
>   
> N*ach* imfarcchi go roichian;
>   
> Tadhaill a Sonnach ar sin,
>   
> Tabair let Mongach mil*id*.
> 13. Oengus mac Ailella Finn,
>   
> Tuc lat ó Dun-gleóiri grinn;
>   
> Erigh go Druim-essa-caein
>   
> Co secht macaib Ibra chaein.
> 14. Go Failbhe Ros go Ros n-air,
>   
> Mac Duib-da-tonn taod 'n ar n-dáil
>   
> Erg go Port Eorais ar sin,
>   
> Tabair let Fraoch mac Fidaigh.
> 15. Eirc gu Dun Cinn-cunga cain
>   
> Go h-Edtarbha mac Nuath*a*;
>   
> Aiccill Eabha an gaisced grinn;
>   
> Tabair let Beg a Boirinn.
> 16. Roich go Leitir, lith go n-gail,
>   
> A fuil Genonn mac Faob*ar*;
>   
> Go Gamain Rúadh na Réi riam,
>   
> Go Dun-da-os os ri sliab.
> 17. {Column 66}Go Cobthach caom Cinn-t-saile,
>   
> Co Dun-oirtir go n-aine;
>   
> Go Conn Cimedh cetaib c*ur*ed,
>   
> Roich go Moda Midh   
> [*...*]  
> [379](javascript:footNote('G800012/note379.html'))
> 18. Go Dun-mag-rois, miadh gan ail,
>   
> Go h-Eo n-adha mac Fidaigh;
>   
> Go Dun Inbir-da-thonn tra
>   
> Go h-Uamn*a* ingin Iubra.
> 
> 
> ---
> 
> p.134
> 
> 21. Go secht macuib Iubra uill,
>   
> As an uam a h-a cuill;[380](javascript:footNote('G800012/note380.html'))
>   
> Go Goll Acla, garg a gal,
>   
> Go ceitri cetuib curad.
> 22. Eirc co h-íarthar Insi Caein,
>   
> Tuc let na tri Duib a Daeil;
>   
> A h-Ines Caein oirrthir ain,
>   
> Na secht Téimin g*an* trom-grain.
> 23. Na secht n-Archoin con a m-brich,
>   
> Tuc a h-Oilen Muichi mín;
>   
> Na secht n-Árcoin Innsi an Scail;
>   
> Na secht Finn Innsi Finnain.
> 24. Go Dun Treathna go Trethna,
>   
> Go h-Ethne n-ó derc n-echdha;
>   
> Go Cern  
> [*...*]  
>  go Tuaidh d' á tich,
>   
> Tuc let an da ban Tuat*ha*.
> 25. Roich gó a Dún, garg a ghal,
>   
> Go Fiachra Finn faebar-glan;
>   
> Eirg go Dún-mór ní mad fuis,
>   
> Go tri Fosghamn*aib* Irruis.
> 26. Roich go Fer-n-derg co a Dun,
>   
> Go mac n-Dolair, aidble rúin;
>   
> Go Dun-an-aeinfhir thall tra,
>   
> Ait ata Dubthach dubgá.
> 27. O Dun Tuathí[381](javascript:footNote('G800012/note381.html')) g*an* tuile
>   
> Tuc let Domnall Dúalbuide;
>   
> Innis do'n rig g*o* méd n-glonn,
>   
> Misi sunn a n-anforlond.
> 28. Roich go Dun-na-c*enn* g*an* cradh,
>   
> Tuc let Ferdiadh mac Damain;
>   
> Tegad a dá mac a mach,
>   
> Guás is Gosa gab*al*tach.
> 29. Go cath*raig* Crund-sléibi caein,
>   
> Go Flann fada mac Fidaigh;
>   
> Go Muincinn an milid mer,
>   
> Go *Dun*-ós-loch no-s-láiter.
> 
> 
> ---
> 
> p.136
> 
> 32. Eirg go Dub*án* méd n-gail,
>   
> Mac an gamna a Dún-draigin,
>   
> Do-m-roich*ed* an laoch alle,
>   
> Go lin slóig is socraide.
> 33. Go Daire n-derg, co[382](javascript:footNote('G800012/note382.html')) a Dun;
>   
> Go Gulbann n-glais,[383](javascript:footNote('G800012/note383.html')) tairbe a run;
>   
> Go Finnchan na fert malle;
>   
> Go Dartadh na Dibheirge.
> 34. Tri cet fer le gach aon dibh
>   
> Do churadaib re coimrím[384](javascript:footNote('G800012/note384.html'));
>   
> Abar riu sin rad gan gaei;
>   
> Eirg ar a ceann is comlaí.C*omlai*.
> 




¶164] Imtusa Engain. Ro imt*hig* sen roimhe d'innsuige na Gamanraidi in gach inadh a m-batar, .i. o Drobais a tuaidh go Boirinn iarthar budh des, agus o Léim Conculainn go Ros-da-rochoil*ledh* ris in abartar *Luimn*ech**, agus go sliab Liath-chos mic Luibn*igh*, fris an abartar sliab na h-Es*air*ge adfhuaire, agus go portuib diamra dath-ailli dluth-coilltec*h*a Daimhinnsi, agus o beinn oibinn osg*ach*-buain aird-radharc*aich* Echlapra go portuib tarcartacha[385](javascript:footNote('G800012/note385.html')) tonn-gorma traicht-geala Toirinnsi a tuaiscert muighe cric*h*-lethain cetne, oir bá e sin {Column 67}crich agus caeim-fherann na Gamanraidi. A n-imtusa go n-uige sin.




---

p.198


¶165] Dala b-fer n-Erenn. O rangatar Dun Fliduisi ro gabadh sosad agus longport aca ann. Is ann sin do deónaigetar cetri trein-fhir thogaidhe trom-gnimach do muinntir morcalma Meadba dol do denam echt agus aiti*us* ar in Gamanraid. Agus ba h-iat a n-anmanda, .i. Carra mac Charra Chongna agus Mongach Milidh agus Letriach Laimdherg agus Cuillend *c*ur*ad* garb. Agus fa h-iat so na treín-fhir ro togsat do chómrac cuca, .i. Carra mac Carra Congna do dol go Dun Coirrsleibhi go h-Aed mac Echtaig, agus Mongach Milidh co Dún Letriach, co h-airm ar raibe Muredach mend mac Oilella Finn, agus Cuillend coscrach go Dún Flainn mic Fidaigh go Leit*ir*, *agus* Letriach Láimderg co Dún-os-Loch co Muincend Milidh.


¶166] Cid tra acht bá h-e cet fer innister gnimartha ann so, .i. Carra mac Carra Congna. Ranic sein go dunad Aedha mic Echtaigh, agus tarla Aed mac Echtaig dó. Agus ro gab sein *ag* acall*aim* in fir moir, agus adubairt an laidh ann:—


> 1. A[386](javascript:footNote('G800012/note386.html')) fhir tanic ar mo múr,
>   
> Can*as* a tutchas do m' dún,
>   
> Cia do comainm, tólaib tor,
>   
> Dena go luath do slonnadh.
> 2. Ainm teglaich rom torba tra,
>   
> Carra mac Carra Congna,
>   
> Is aire tanac ó m' thoig
>   
> D' iarraidh Aedha mic Echtaigh.
> 3. Ro fhágbus Meadb, mór a buaidh,
>   
> Ac Dun Flidais', lin a slúagh,
>   
> Ac forbus ar Oilill ann,
>   
> 'S ar ogaib Irruis Domnann.
> 
> 
> ---
> 
> p.200
> 
> 6. Mairg tanic o tinol mór,
>   
> 'S do sgar ré socraide sloig;
>   
> An toisg tuc tú ó d' thig,
>   
> Is let bus aithrech, a fhir.A *fhir*.
> 




¶167] Ahaitli na laide sin ro comraicset in *da* churaidh sin. Agus do ronsat comrac crodha curata cumfhuacdha aindfercach ainíarda, gor brisiter a sceith agus gor cám-lubtar a cloidme is in comlainn. Acht ata ní c*h*ena: ro fortamlaigh Óedh mac Echtaigh an t-airsid ar Carra mac Carra Congna gor ben a cenn de is in comlainn ar sin.


¶168] Do chuaidh Mongach do cuingid comraic ar Muiredach menn mac Oilella Finn, agus do raidh Muiredach nach erf*ad* am comrac an deg fer, agus do ronsat an laeidh iar tain:—


> 1. A f*h*ir moir is mo d' feruibh,
>   
> Ni d' érf*a* tu im debaid;
>   
> Cid ad seghainn, slicht amne,
>   
> Ni-d-fia cor na comairci?
> 2. {Column 68}Da n-dernta mo t*h*oisg a stoigh,
>   
> Ro-d-fia maitheam anacail,
>   
> A radh re Muiredach menn
>   
> Comrac re[387](javascript:footNote('G800012/note387.html')) Mongach Mailcenn.
> 3. Is misi Muiredach mor,
>   
> Lem an dun-sa con a *slogh*;
>   
> Maithem ort ni sirfi sinn,
>   
> Ni targa aein fer etraind.
> 4. A Mongaig*h* is mor do grain,
>   
> Ni ma tangais i m' dáil,
>   
> Do bhadha bhid badh fir baeith
>   
> A derim rit is fir.A *fhir*.
> 



Do ronsat iar sin comlonn fergach fortamail fedhmannda, agus urrlin ogla fhaebar-cruaidh ainiarmartach, agus debaid dichra di-fregra do-eistechta, gur ba lír fuil agus feoil tesga ar



---

p.202




na feraib, go torchair Mongach le Muiredach is in móirgliaidh, agus do ben a cenn d' á cholainn.


¶169] Do chuaid Letriach, laech-mihidh do muinntir Medba, ar amus Muincinn milidh, .i. búachaill na Maili Flidaisi. Agus is ed ba menmarc do Letriach co m-berad an Maol Fhlidhaise con a búachaill leis; úair do commaidh re muinntir go m-beradh leis h-í. Agus tanic a timchell na h-alma co h-ainhíardha. Agus eirgis Muinceinn do'n milidh, agus ro aguill e, agus abert an laeid:—


> 1. A fhir do ní an reim curad,
>   
> Mor do laechaib do rubadh;
>   
> Mh' ealua fuil is in choill,
>   
> Ni bera let gan comroinn.
> 2. A áthaig fuil ag na buaib,
>   
> Uathad duit in diaigh in buair;
>   
> In b-fuil agad, tolaib tor,
>   
> Do muinntir acht tu a t' aenar?
> 3. Atú-sa sunn, slicht imne,
>   
> Ag ingaire na Maile;
>   
> Nocha n-fuil laech, lith gan choll,
>   
> Ro-s-bera uaim gan comlond.
> 4. ‘Ni troitfinn rit fa t' alma,’
>   
> Ors*at* milidh mor calma,
>   
> ‘Da n-imthighe ród do d'thig’
>   
> ‘'S da fagtha *t*h’ alma, a fhir.A *fhir*.
> 



Adubairt Letriach re Muincenn an Máel Fhlidaisi do dilsiugadh agus co tibrad fein maithem n-anacail dó. Nír bó miad lé Múincend an ni sin, .i. aon laoch is in doman do breith a ealua agus a innile uadha d' a ainndeoin. Agus do cuat*ar* achetoir a crislaig*thibh* a sgiath, agus a m-bolgánaib[388](javascript:footNote('G800012/note388.html')) a sleg rinn-gér ro fhada, agus a n-urrdornaib a cloideam cruaidh-ger clais-lethan. Agus do rónsat in dá cathmílidh sin comlond calma curata, gur cám-lubtar a cloidme is na clar-sgiathaib, agus do sníetar[389](javascript:footNote('G800012/note389.html')) na slegha ris na sír-sháitaib, agus do



---

p.204




cromatar a cinn ris na colg-beimennaib, agus gur corcrait a {Column 69}cinn do na cath-fersdib,[390](javascript:footNote('G800012/note390.html')) agus gur tesgait a táib trés na tromlúirechaib, gur dibad an airm fá na h-anradaib as a h-aithle. Agus do siniter a lamha tar laech-formnaibh a chele. Agus tucatar treas conf*aid* agus coingleca, mell-g*ail*e agus mullacraide,[391](javascript:footNote('G800012/note391.html')) gur cuiretar snadmanna curad ar na corpaib, gur sínetar a n-asnadha agus a n-airbech,[392](javascript:footNote('G800012/note392.html')) gur lubatar a tosaige go troigthib[393](javascript:footNote('G800012/note393.html')), agus gur geinetar srotha doirbe der-troma dluthallais a h-aightib na n-anrad, agus a formnaib na fer-oclach, agus a taobaib na trein-miled do'n t*rea*s sin. Cid tra acht ro tráeth*ad* agus ro trascrad agus ro troim-legad Muincinn do'n mell-gail sin. Ro cúradh[394](javascript:footNote('G800012/note394.html')) agus ro cengladh agus ro cuibhrigedh in curaidh do'n caingin sin. Agus ro tógaibh Letriach ar a formna é as a h-ait*h*li. Agus ro gab ic áisc agus ag acullaim fair, ag fochuidmead agus ag fanamhad faei. Agus adubairt go m-bérad a fiadhnaise Medba an milidh. Agus ro raid-sium co n-dingn*ed* re h-aimsir 'n a fecmuis. ‘Nocha i d' lain-ched legfiter,’ uar Letriach. Agus adrubatar an laeid ann:—


> 1. Tarr, a Muincinn, suas
>   
> Go luath air mo muin;
>   
> Da m-berar tu soir
>   
> Beidídh broin fa t' fhuil.
> 2. Conair beri mi,
>   
> A Letriach go lúas?
>   
> Ro b*udh* ferr lim tís,
>   
> Gid oibhni dam túas.
> 3. Do cífi tu Meadb
>   
> Is Oilill an ri;
>   
> Cus a n-iug re m' ré,
>   
> Ita me ar do thí.[395](javascript:footNote('G800012/note395.html'))
> 
> 
> ---
> 
> p.206
> 
> 6. Berud-sa tu lem
>   
> Go beraib noi rend;
>   
> Dergfuider do cru;[396](javascript:footNote('G800012/note396.html'))
>   
> Teilcf*eat* tu 'na cend.
> 7. Ac sin duid do dil;
>   
> Olc do t' din do sbairn;
>   
> Fann a nocht do treoir,
>   
> Beid eoin ar do tárr.Tarr a Muincinn.
> 



A h-aitli na laeide-sin ro gluais Leitriach go lan-dedla do lathair, agus Muincinn milidh ar a mhuin.


¶170] Agus tuc Muincinn d' a úidh agus d' a aire ar sin nach raibhe lucht a cumairci d'á cairdibh 'n a comfocus, ná lin a fhost*oid* d' a urradhuib in a fiadhnaise. Agus do tuic fos go firinnech go fuighb*edh* fein go tenn a traethad, madh do roiched le Leitriach a luath-imchar. Agus nir cian ranic Leitriach do'n lathair sin an uair tuc Muinchenn milidh {Column 70}clisiud sprancdha sbindamail[397](javascript:footNote('G800012/note397.html')) go calma curata d'a ballaib uadha is na cenglaib agus is na cruadh-cuibhrigib bui fair, go raibi luamairecht a lam agus cothugadh a chos ar comus do'n curaidh. Agus ar rochtain na talman co tenn d' a troigthib, ro iadastar a da doít-righ degh-lamaig a muidh tar rigthib an rígh-miled go ro calma, co n-ár leig impodh na cothugadh na caraighecht na clesamnacht do'n curaidh, acht ro chuir a glun a fill*iud*[398](javascript:footNote('G800012/note398.html')) a coisi, agus ro leg tar a ais síar an saer-milidh co raibi faén fo tharrsna fáei. Agus ro cocraidh agus ro ceng*ail* co calma an cath-milidh, agus adubairt iar sin co tibr*ad* cumaéin a imch*uir* do'n áirsigh. Do fiarfaig Letriach gá conair gus a n-ímarcuirfed h-é. ‘Nocha d'fis Oilella na Meadbha imarcuirfet-sa thú,’ ar Muincenn, ‘acht síar co



---

p.208




bordaibh an dub-loich-sa[399](javascript:footNote('G800012/note399.html')) do t' dían-badudh, indus co m-*bad* uait sluinnfider an loch-sa co lán-deimin, uair ni ticfair d'iarraidh buáir co bráth a rís.’ Agus adubratar in láid:—


> 1. Glúais a Letriach oromsa,
>   
> Ro-d-fia cumaein th' imarch*uir*;
>   
> Do gebar do corach*adh*,
>   
> Ma do ronus a imarc**h***or*.
> 2. Ca slighe téigi-se,
>   
> A Muiucinn, gan míniugadh?
>   
> Nocha d'fis do cur*ad*-sa,
>   
> Imatsa co lithidur.
> 3. Táidherad go teicemadh,
>   
> Gu fréceruinn t' fhiarfoig*edh*,
>   
> Fo imlibh an lacha-sa
>   
> Rachad-sa do t' dian-oid*edh*.
> 4. Do geb*ha* do deg-báthadh
>   
> Fa tonnaib na t*ur*lach-sa[400](javascript:footNote('G800012/note400.html'));
>   
> As uáidsi go loim-deimin[401](javascript:footNote('G800012/note401.html'))
>   
> Sluinnfider an dub-loch-sa.
> 5. Do icfa do crechairecht,
>   
> A Letriach, re d' leth*an* cluáis,
>   
> Ar cinn buair t*re* tachar báes,
>   
> A truaigh credh, ro trethan gluáis.Gluais.
> 




¶171] A h-aitli na laeidhe sin togbais Muincinn Letriach go h-ard ar a formna, agus ráinic reime go bord an locha go láin-dian. Agus ro gab Letriach go lan-prap[402](javascript:footNote('G800012/note402.html')) ind a dí láimh, agus ro dibr*aich* is in loch an ri-milid, gor báithetar dobur-linnti duaibhsecha an dub-locha an deg fer, conad uad ainmnigter an loch re lenmain. Agus ro h-imthigh Muincinn roime iar sin, agus ro coraig a elmha agus a indili go h-urmaisnech.




---

p.210


¶172] Is ann sin rainic reme Cuilenn, cath-milidh do muinntir Medba agus Oilella, d'fuaccar comraig agus comloind ar Flann {Column 71}Fhoda mac Fidaigh. Agus ránic reime go dunadh Flainn, agus ro ingant*aich*sed lucht an dunaidh a indiull agus a écusc agus a forgruamdhacht. Ro fiarfaig an doirrseoir sgela, de .i. ca h-inadh gus a m-bui a tosca agus a turas. Agus ro indesium gurab d'fuagar comraig tánic ar Flann Fada mac Fidaigh. ‘Agus erich-si, a doirseoir,’ ar se, ‘agus indes do Flann aein fer[403](javascript:footNote('G800012/note403.html')) sunn ag iarraidh comraig fair.’ ‘Ca h-ainm-si?’ ar an doirseoir. ‘Cuilenn m' ainm-si,’ uar eisium, ‘agus as dam ata an dán Flann Fada do marbadh. As aire sin tanuc d'fhuacar comraig agus comloind fair.’ Agus do ráid an laeidh ann:—


> 1. A doirrseoir ud dunaid Flainn,
>   
> Nech sunn ag iarraidh comloinn,
>   
> Treín-fer do muinntir Meadbha,
>   
> Indeis tall do t' tigerna.
> 2. A óglaich an gotha gairb,
>   
> Abair rimsa caidhe*t*h'ainm,
>   
> Go n-inniser tall a sticch
>   
> Do Flann Fhoda mac Fhidhaigh.
> 3. Misi Cuillenn cruaid mogha,
>   
> Is mi marbus Flann Fada;
>   
> Marbuim ced a lo gaili,
>   
> Nocha breg, a doirrsiri.A doirr*seoir*.
> 




¶173] Ar sin do erigh Flann Fada a mach a coinde Cuilinn agus adbert fris: ‘A Cuilinn,’ ar sé, ‘má ata do nirt nó do níaachas[404](javascript:footNote('G800012/note404.html')) indad frithoil mo comlann-sa.’ ‘Frithoilfet c*h* ena,’ bhar Cuilenn. Agus ro fersad comrac dicra dur-croidech. Ro gab cach dib ag tuarcain a sceith ar a ceile, go clos go nellaib nime brisc-bruan a m-bocóidedh[405](javascript:footNote('G800012/note405.html')) 'g a m-bris*iud* do



---

p.212




bailc-beimennuib na prím-curadh. Ro tógaib Flann Fada mac Fidaigh an laim n-duaibsich n-denmaich deis, agus do rad béim do'n loirg-fersaid íarnaidi ro bui 'n a laim ar amas cinn Cuilinn cruad-gairb. Do bert Cuilenn toirnedh agus trén-claenad ar a cenn, agus togbáis an scíath go h-urard ar a formna, go tarla an loirg-fersad lethan lan-mór sin a cobraid a sceith agus a mullach na maéili[406](javascript:footNote('G800012/note406.html')) do Cuilenn, gur scoilt an sgíath con a sceimhlibh, agus co n-derna cilar[407](javascript:footNote('G800012/note407.html')) combrúighte d' a cend, co n-ar fágaib urrdail airni dia incinn a n-én inadh, co n-dorchair Cuillenn do'n cruadh-béim sin. Agus tuc beim cloidme dó as a h-aithli, go tobhacht a cend d'á colainn.


¶174] Is ann sin ro comairlicestar milidh mor calma, agus airsid imgonda, agus tuaircne trén catha d' uaislib Erenn, .i. Uaithne Uchd-sholas mac Conaill Cernaig dul d'íarraidh echta agus áithesa ar an Gamanraid. Agus as edh ro imráid aige dol d' innrud agus d'arcain dunaidh agus deg longp*uir*t Fraich {Column 72}mic Fhidhaigh. Agus ba fiadhnaise d'Oilill agus do Meidb an ní sin. Agus rainic-sium reime d'indsuige criche agus caimh-ferainn cloinde fraech linmaire[408](javascript:footNote('G800012/note408.html')) Fidaigh. Agus ro gab crech mor, agus do rinne échta imda ortha. Agus rucatar cáoca macaem do macaemhaib cloindi Fidaigh fair, agus do gab-sum 'g a fobairt go forgruamdha foisdinech. Agus an tan ro bo *tressi* dó 'g a marbadh agus 'g a mudhaghad, as ann rucastar an féinnid fortamail forlann-cr*úaidh* fair .i. Fraech mac Fidaigh. And ro aigill iad ar sin, agus ro fiarfaig ar torrachtain do cia do bui ann. ‘Uaithni Uchtsolus mac Conuill Cernaig,’ bhar eisium. ‘Mac carad damsa sin,’ bhár Fraec*h*, ‘agus do ronsum cadach agus caradrad[409](javascript:footNote('G800012/note409.html')) fecht n-aill. Agus tuca-sa do m' breithir nach gonfainn Conall na nech dia cloinn go brath, agus tuc sesium mar an cétna rimsa. Agus o tarla mar tarla mar sin sinn, fagaib-si



---

p.214




na h-elmha agus na h-innili agumsa, agus na marb an macrad ni bus mó.’ Agus do ráid an laid and:—


> 1. Trec, a Uaithne, an imairec,
>   
> Agus an re comairli;
>   
> Imda na laoich ar lín n-gal,
>   
> Is na ben re ro gairbhe.
> 2. Sad mac coidi is comhalta,
>   
> Adfiadhut fir nar tub*adh*;
>   
> Ni imeor ort mo cles n-áidh,
>   
> Ar baigh re h-ógaib Ulad.
> 3. A mic Conaill coscaraidh,
>   
> Fagaib m'elbha is m' éide;
>   
> Rugsad ort ar sl*oig* ma sech,
>   
> Fuil sunn nech da n-ab treicthe.Trec.
> 



Et ni derna Uaithni ar *Fh*ráech ina ar a cinedh an comairli sin, no go n-dechaid fo'n macraid, agus gor cuir ár adbal mor orrta. Agus do gab Fraech a ris 'g á comhairlechadh agus 'g á acallaim. ‘Scuir do gnim catha do m' muinntir,’ ar se, ‘oir ticfaid m' ferc-sa friut, agus ferc na fine ferrsidhe fir-beodha-sa do craidhe-si im á crechaib, agus do mudaighis 'm á macraid. Agus treic an cennairc ar a fuile, agus maithfidher dit a n-dernas a m' eniuch-sa agus a n-enech clainni Fidaigh.’ Do frecair Uaithni é, agus as edh adubairt: ‘Ni coisceph-sa mo coscar no mo crodhacht, agus ní mill*fe* mo baigh no mo breithir re h-Oilill agus re Meidb agus re ceitri h-ollchuigedaib Erenn.’ Ro ling fo'n macraid agus do marb íad. Do lonnuiged an milidh mor calma Fraech fris as a h-aithli, agus ro fer gliadh n-gairb ris con n-orcair Uaithni {Column 73}do'n n-imaireg.




---

p.294


¶175] Imthusa Medba agus Oilella agus cethri n-oll-coiged n-Erenn. Do batar a timchell dúnaid Oilella Finn co cend seacht m-bliadan[410](javascript:footNote('G800012/note410.html')) agus comrac seisir gach laei acu and 'g a fechain fris in ré sin. Agus is siad do búi ac dénam an comraic sin tri mic Oilella Finn .i. Cairbre agus Aed agus Amalgaidh a n-anmanda. Is íad don bui 'n a n-agaid and sin .i. Gaeíar mac Birrdeirg mic Ruaidh, agus Loiched mac Ithair mic Ruaidh, agus Aidgeall mac Aéngusa mic Aénlaime Gaibhe a n-anmanna an trir eile. Agus do feratar comlann crodha cetfadhach comlámach dluith-mer dicra do-meta clisde colg-luath crois-gerrtha ferg-buán fuilech fras-gonta. Agus[411](javascript:footNote('G800012/note411.html')) tainig an sec*h*tmadh *la* doib ar sin. Ro batar fir Erenn ag a feichem fris in re sin, agus adubratar uili nac*h* facutar riam comrac seisir bud ferr ínas. Agus do gab Oilill agus Meadb agus maithi fer n-Erenn ac a moladh. Agus adubhairt Meadb na briathra-sa ann:—


> 1. Adciam comlann comadais,
>   
> Comrac seisir na selga,
>   
> Tri mic Oilella as an dun,
>   
> Is an triur ro-s-b-*fh*errda.
> 2. Gaeíar mac Birdeircc mic Ruaidh,
>   
> Is Cairbri crom clesnadha;
>   
> Loichet mac Ithair do céin,
>   
> Agus Aed fo beimnagha.
> 3. Mac Aengais mic Aenlaime,
>   
> Aidgell midisel fiadha,
>   
> Agus Amhalgaidh *muadh menn*[412](javascript:footNote('G800012/note412.html'))
>   
> Cenn a cenu ro-das-ciama.Ad*ciam*.
> 




---

p.296




Cid tra acht ro gabutar an seser saer-mhiled sotla sonngruamdha sed-bregda sin do roignib na righdamna malairt agus mell-gal agus moch-reb*ad*h, tuarcain agus trascradh agus taeb-ledradh, etaim agus imguin agus esorgain fri aroile, con n-orcratar an seser saer-miled sin comtuitim is an cat*h*láthair catha.


¶176] Is ann sin tancutar tri mic Tigernaig Tedbennuig mic Degad .i. na tri h-Eochaidh[413](javascript:footNote('G800012/note413.html')) imrinn d' fuagar comraic agus comlainn ar tri h-Oengusaib Baghna. Agus o rancutar go h-oen inadh ro ceis gach cuingidh ar a ceili dib. Agus ro gabsat na trén-fir ag tomuighium urlabra ar aroili, agus ro gabustar Meadb ac gresacht mac Ticchernaig, agus do raid an laeid ann:—


> 1. I tri maca Tighernaig,
>   
> Denaid comlonn go calma;
>   
> Gurab fobairt feramail
>   
> Ar tri h-Oengusaib Badhna.
> 2. {Column 74}Fobraidh comloinn comadhais
>   
> Re cloinn Oilella nirdha,[414](javascript:footNote('G800012/note414.html'))
>   
> Oir comtrom laeich laighe gnim
>   
> Do macuib rig is righna.
> 3. Tri h-Eochaidh tri h-Oengasa,
>   
> Co n-slaidhe cach a ceili;
>   
> Mar atad is comlonn caemh
>   
> Taeb re taebh na *dá* treidi.[415](javascript:footNote('G800012/note415.html'))A tri.
> 



Ro fuabrutar ar sin an comlann go h-athlum aghmar imetrom. Agus ro timcill cach dib a ceili ag rochtain baegail beime for aroile sech bileduib na m-báin-scíath agus sec*h* bernuib a m-brec-lúirech co n-orcratar comtuitim in a seser co nach terno fer a m-bethaid acu.


¶177] Is and sin ro foccratar na tri Breslenna Bréifne comrac ar feruib Erenn, agus do fregratar na tri Glais[416](javascript:footNote('G800012/note416.html')) Airccidhe iad .i. tri mic Nuada Necht iad sidhe .i. tri coinnle gaisgid
 


---

p.298




Tuath Taiden an triar sin, agus tri bronn-daltada d' Oilill agus do Meidb iat fós. Agus nir bo comaéis a comrac .i. na tri macaim oga ecgiallidhi ainiarmartacha a cend na tri curad crod*h*a comcalma. Acht ata ní chena: ro fortámlaig na tri trein-fir agus na tri h-arcoin irgaile a n-egcomlann orrtha .i. na tri Breislenna Brefni ar *na tri* macaib ailli oirrderca sin an aird-rí .i. ar na tri Glasaib Aircide co n-orcratar na triur leu. Agus fa h-olc le Meidb agus la h-Oilill an gnim sin. Agus ro b' aithrec*h* lé an turas tanuic uile uime sin. Agus do róine na roinn and:—


> 1. Am aithrec*h* do m' comarle,
>   
> Gan anad is cúis cuma;
>   
> g Mo tri dalta ni lith lem,
>   
> h A cur a cenn tri curad.
> 2. At baetha mo bagha-sa,
>   
> A Oilill, *no*co rubais;
>   
> *Aided* tri mic Núaat Neacht,
>   
> Nocha sén techt an turasa.
> 3. Bás na tri n-Glas n-Gairgide,
>   
> Dim da tisadh a taith*lech*;
>   
> Tri Breislenna do cur 'n a ceann
>   
> Nocha lem nach aithrech.Am ait*hrech*.
> 




¶178] Scela ceitri n-oll-cuiged n-Erenn ni h-íad indisder sunn a nosa, acht sgela Oilella Finn agus Fergusa mic Róich san dún tall. Asbert Oilill: ‘As baoth an turas tanic Meadb chugamsa,’ ar sé; ‘óir gen go bedh do lucht dénma calmachta agamsa acht a b-fuil sa dún-sa ni cuimgeochdáis fir Erenn a togail orom co brath.’ Eistis ris la sodain. Agus teit Oilill con a teglach ar múr na cathrach do fhechuin sloig b-fer n-Erenn, agus ni raibi is in dúnad d'a n-éis acht Flidais agus {Column 75}Fergus con a banntracht. Agus is ed do can Fergus: ‘A



---

p.300




Flidais,’ ar se, ‘do cualatar fir Erenn an grad tugamar-ne d'a cele, agus gid ann so fágbar-sa tusa, ni bia fón miad cetna ann co brath. Agus cinnus is cóir duinne do denam uime sin.’ ‘Do fhedar-sa am,’ ar Flidais, ‘an ni do dénam; óir ata *fled* mór fo comair Oilella agamsa, agus dailfidear forgla na fledi sin fairsium no gomma mesga mí-ceillidh an mor-milidh agus co n-eirge aignedh[417](javascript:footNote('G800012/note417.html')) an ard-flatha. Agus ó d'cífir-si mar sin é, abair-si gurab olc tiagait fir Erenn ar an dunadh-sa. Agus adera-son, ‘In fearrde do rachdaís air thusa do beith 'na farradh?’ Agus abair-si da m-beit nert do lam leo gurab cían o rachdais fair. Agus do bera mi-ciall agus mor-aignedh airsim do leigean a mach o d'cluinfi an comrad sin.’


¶179] Is an sin tanic Oilill is in rig-tech ro mór, agus do athcuir Flidais in fraec*h*[418](javascript:footNote('G800012/note418.html')) fledi fir-móire sin fair. Do h-eacrad a n-tech n-ola do lathaib gaili na Gamanraidi, agus do suid Oilill eturra air slis rig na bruigne, agus do suid Flidais con a banntracht ar in slis eile ar a n-agaid, agus do suid Fergus is in focla feinned, agus Dubthach agus Aéngus ina fharrad. Agus o tairnic egar agus ordughadh in tigi mar sin do dailed in fled forro gur bad mesga medar-glor*ach*[419](javascript:footNote('G800012/note419.html')) na maithi. Is si sin uair agus aimser rangatar techta Flidaisi agus Fergusa d' innsaige b-fer n-Erenn da rad riú an dunad d'innsaige go talchar troigh-esgaidh d'a togail go tinnesnech, agus tri gáirthe groid-bidgacha do tabairt fó'n m-baile co cluinned Oilill iád.


¶180] Is ann sin do eirgetar fir Erenn d'innsaige an dúnaid, agus do radsat tri trom-gáire trén-aidble a timchell an duin. Is ann sin do raid Fergus: ‘Is egruaidh anarachta tiagait cetri h-oll-coiged Erenn ar in dúnad,’ ar Fergus. Tógbuis Oilill a cenn agus fechais fair. Atbert Fergus a rís: ‘Atconnarc fén aen cet*h*earn is ferr do rachad fair inaid.’ ‘Cía an
 


---

p.302




ceithern iad sein?’ ar Oilill. ‘An ceithern ro bamar fein,’ ar Fergus, ‘for innarbadh dar airgsemar cathair Muirne Molfaige, {Column 76}agus dar gabsumar cathracha na h-Uarda ar chena.’[420](javascript:footNote('G800012/note420.html')) ‘Dar liumsa,’ bar Oilill, ‘is i do cetfaid-si da m-bethtea-sa fein etur*r*a co rach*a* sib léth ar in dun-sa.’ ‘Do m' chubais amh,’ bhar Fergas, ‘da m-beinn-si do rer mo coisi iter feruib Erenn a muig do brisfinne do dun-sa fada uadha, agus do beithea fein a fegmais do cinn agus do coscair acamsa.’ ‘Do berim do m' breithir,’ ar Oilill Finn, ‘co foisgeolat-sa ditsa ar amus b-fer n-Erenn go finnar in ba fir sin.’ Ro eirigh Oilill Finn iar sin, agus do foslaic a glais ogus a géibinn d'Fergus agus do Dubthach agus d'Aongus mac Aenlaime Gaibi, agus do cuatar a mach as in dúnad ar amus b-fer n-Erenn.


¶181] Mar do conncatar fir Erenn Fergus cuca as in *dún* a mach, ro eirgetar uile eirge at*h*lam aéin- fhir co dian disgir deinmneadach a crislaigibh a sgiath agus ar *bolganaib*[421](javascript:footNote('G800012/note421.html')) a sleg sleman-ruadh slinn-ger, agus ar urdornaib a cloideam m-balc m-béimennach. Agus ro gabatar a n-errada catha impa .i. a luirecha treabr*aidhe* tré-dualacha agus a cathba*i*rr áilli ilgemnacha, agus do ronsat tri cat*h*a crod*h*a commora dib. Agus do eirgetar uile agus do gabatar a n-erradha catha impa, agus do chomarl*ig* an sluagh uile dul do togail an dúnaidh ar Oilill b-Finn agus a marbadh fein agus Flidais do breith uada.


¶182] Is ann sin tanic Fergus d'innsaige b-fer n-Erenn agus tanic ro fersat uile failti ris, agus do fotachtad sgela an baili as a tanic de. ‘Do fagbusa ann,’ bar eisin, ‘an t-ain fir is mo menma agus meisnech agus mor-aigned agus is tarcaisn*igh*i ar sluagaib agus ar socraidib da faca roime riám. Agus do grend*aig* misi agus sibse, a firu Erenn, im a dun do togail d'a ainndeoin.’ Agus do batar a muinntir fein sec*h* cach co failtech re Fergus. Agus ro aigill Bricne go buanasach



---

p.304




e, agus do bhi ag aithbir imaithbir ar in airsig. Agus adubairt nar fedagh reime sin riam lamugadh an laech-miledh. Agus adubairt Fergus gur b'e a beith gan cloideam do ro crapaill e maille re h-imarcraid airsedh 'g a forrach.


¶183] Agus do raidsed an laeid ann:—


> 1. Andum let, a Ferghais,
>   
> Gan n-uaill is gan n-ermais,
>   
> Truag nach ég do delbus
>   
> Síu ro-t-faicfeadh nech;
>   
> {Column 77}Atai a h-ait*h*le h-aisder
>   
> Ar sgeit do gnim n-gaisgid;
>   
> Is doiligh lim t' faicsin,
>   
> Do claoclo do drech.
> 2. Truagh sin, a mic Carbri,
>   
> Imat na n-arm n-adbal,
>   
> Is na b-fer co m-marbadh,
>   
> Do budh lór do brath;[422](javascript:footNote('G800012/note422.html'))
>   
> Fuaim na sgiath da sgaradh,
>   
> Nochar min an madar,[423](javascript:footNote('G800012/note423.html'))
>   
> Suaill nar bris an talam,
>   
> Mo comrac ar ath.[424](javascript:footNote('G800012/note424.html'))
> 3. Mo tachar gan cloideam,
>   
> O do bris mo doiger,
>   
> Ro bo garb a n-oirer,
>   
> Ni celim 's na ceil;
>   
> Mo beth gan ní i m' lama,
>   
> Fa borba na baga,
>   
> Fa garba[425](javascript:footNote('G800012/note425.html')) ina dala,
>   
> Ro ba lór do nim.
> 4. C' áit a m-bui-si, a Dubthaich?
>   
> 'S a Aengais buirb bruthmair?
>   
> Ba días go lith luchair,
>   
> Gus an trén tall;
> 
> 
> ---
> 
> p.306
> 
> 
> Do biad fuil tar faebar,
>   
> *Ba cath libh bar n-aenar*,[426](javascript:footNote('G800012/note426.html'))
>   
> Gus a n-iu nir baogal,
>   
> Acht *a* m-beith sib and.[427](javascript:footNote('G800012/note427.html'))Anam.
> 




¶184] Ba h-í imorro comarle b-fer n-Erenn, o t' conncatar Fergus chuca, an dúnad d'fagbail agus gan buain re h-imlaidi na Gamannraidi. Ro toingestar Fergus fo 'n a arm n-gaisgid, gid iad fir Erenn uili do fhuicf*ed* an dun, nach rachadh fein uad no go n-decha ar áis no ar eigin fair. Agus do guidestar Meadb agus mait*h* i b-fer n-Erenn fa anad aigi d' innrad agus d'argain dúnaid Oilella Finn, uair ba nair i leis an tarcustal tuc Oilill fair. Agus do bi do cumactaib Meadba ar feraib Erenn gur b'égean doib anmain a fochair Fergusa. Do comarligetar fir Erenn uile an dúnad d' innsaig*id* is in maidin ar na marach. Agus do eirgetar cet*h*ri h-oll-coigid Erenn ann sin agus an Dubloinges mar áen riú. Agus do greis Oilill agus Meadb agus Fergus iatt m commór ar sin, agus tugsat a n-aichthi a n-ain*fh*eacht ar an dúnad. Agus do sinned n a sduic agus a sdorgana[428](javascript:footNote('G800012/note428.html')) leó a comfogar in catha, agus do togbatar gáir adbal uathbhasach ós aird. O d'cuala Oilill Finn na gáirthe sin ro eirigh go h-athlam agus ro greis a teglach agus ro coraigh a cath agus ro furail na doirrsi d'foslugadh. Agus fa h-ingnad le feraib Erenn an ní sin .i. doirrsi na cathrach d'foslugadh d'Oilill. Agus gid é Oilill Finn ann, ba h-ingnad agus fa h-amaras leis {Column 78}catha agus c*liath*a na cethearna, curaidh agus coraidh agus cath-milidh na *n-*ánrad *agus* na *n-*es-urradha d'anad 'n a agaid re h-alt na h-úaire sin, ge mad linmar doib.



---

p.308




Cid tra acht ba garb in gáir, agus ba borb an breislech, agus fa h-adbal an imesargain, agus ba toga an torann-chles, agus ba laémda an laech-tuargain ro gabsat gasrad na Gamannraidi agus teglach Oilella Finn ar feraib Erenn, co n-dorcradar sochaide dib let*h* ar leth.


¶185] Imt*h*usa Oilella Finn dno. Ni gabtai ris a cath na a comlonn in gach conair a tabrad a agaid con n-dorcradar dronga di-airmidhi leis. Agus do cuir d*er*g[429](javascript:footNote('G800012/note429.html')) ar ceatra n-ollcoiged n-Erenn is in lo sin. Agus do srainetar uili im trath nóna tar an sreib catha íatt. Agus tanic roime is in cat*h*raig a nonn as a h-aitle go m-buaid g-cosgair agus g-commaidmi o feraib Erenn uile leis. Agus ro dunsat an baile iar sin. Agus ro suidset do c*h*om na flede, agus ro gabsat ac ól agus ac aibnes go tanic lá con a lán shoillsi cuca. Cid tra acht co ceann se lait*h*i doib amlaid sin. Agus ni roib Oilill aon la ris an re sin gan maidm catha reime. Agus gidh é an seachtmad lá, ro curadar an cath ar feraib Erenn con n-dorcradar secht c*et*[430](javascript:footNote('G800012/note430.html')) gacha cuigid do *ceithri* cuigedaib Erenn leis in ló sin. Agus do rochratar na secht c*et* ro batar in a fochair-sim uile, acht madh secht fichit esbad*ach*a. Agus tanic roime is in baile a nunn trath nóna. Agus do leanad iat co dorus an baile. Agus ro dunsat an baile d' a n-éis. Agus do cuir sen a cath-b*er*t catha d' á cnes. Agus do ch*uaid* a comarle agus a muinntir fochetoir. Agus as ed atbert riu: ‘Do tregset an Gamanraid uile sinn,’ ar se, ‘*ar* imdiull Meadba agus ar indlach Fergusa agus ar edarcosaidib Oilella agus ar cumadaib mor derlactecha na Mained. Agus is demin go tuiteabh-sa do'n dula so ar sluaiged Tana bo Fliduisi. Uair do gellutar mo draithe damsa go madh le Meadb agus le h-Oilill agus le Fergus do tuitfinn, agus go mad a fotha mo mna do toitfinn. C' ait {Column 79}a b-fuil Dub Dogair, mo gilla grado?’ ar sé. ‘Eirg ar amas na Gamannraidi, agus tabair achmusan doib. Agus



---

p.310




abair re Fer n-Diad mac Damain gurab amain dilus dó na comtha breige ar ar treig a tigerna. Agus abair re Fraoch mac Fidaigh mar an cetna. Agus abair re Domnall n-Dualbuide o nach eirgeann an Gamannraid uile leis na benad re mor sluagaib Meadba na re fornert Fergusa na re fichmuireacht ainiarmurtaig Oilella.’ Agus is cuma do bui a cur an gilla uad agus atbert na roinn-si sís:—


> 1. Eirg dam, a Duib Dogair,
>   
> Re cur in catha, ar conair,
>   
> Agus ber dam do briathraib
>   
> Re feraib iárthar domuin.
> 2. Tub re fer na dúnad,
>   
> An fer fial ic ar faemadh,
>   
> Mar a-m-leig an flaith ferrda
>   
> Go h-ogaib Emna a m' aénar.
> 3. Tub dam re Fraoch mac Fidaigh,
>   
> Ris in laec*h* ag na fledaib,
>   
> Lecht a flatha ar na foidibh,
>   
> Leis na h-ogaib a h-Eamuin.
> 4. Raid re Domnall gan dolma,
>   
> Re fer na forlonn ferrda,
>   
> Na h-eirgeadh in rí ruithnech
>   
> A lenmain mor crech Meadba.
> 5. Da raga o Dun gl*an* Gleoire,
>   
> Aengus mo mac caem connla,
>   
> Do rada in fer saer suthach,
>   
> 'S do icfa Dubthach Dubgha.
> 6. Do ticfa fos, da finnad,
>   
> Cairbre ó Dun gl*an* garb Rois,
>   
> Ni bad uáiti go h-Ailill
>   
> Eochaid a Boirinn barr-glais.
> 7. Gus a nois nír treicset
>   
> A n-engnam is a n-einech;
>   
> Do sílius dil mo decrai
>   
> Do Goll Ecla agus Ailech.
> 
> 
> ---
> 
> p.312
> 
> 10. Berat mo chorp achetóir
>   
> Na h-uaisle go h-Ard-rail*ech*;
>   
> Tegaid in[431](javascript:footNote('G800012/note431.html')) cenn mo cosgair
>   
> Drong do na drongaib daigfer.
> 11. Sait*er* leo sís 'n a sesam
>   
> Mo cholg is mo cráisech;
>   
> Togbaid mo lia os ma luide,
>   
> Feraid mo cluichi caintech.
> 12. Clait*er* leosan m' fert fódmaigh,
>   
> Na milidh gus an moir ferg,
>   
> Agus tabraid go tuach*ail*,
>   
> M' aiged ar Cruachain cró derg.Eirg.
> 



Do imigh Dub Dogair leis in teachtairecht sin agus do geall co ticfa trath éirghe do ló ar na márach d' innsaidi Oilella da b-fagb*ad* comeirge na Gamannraidi leis. Agus ranic roime agus do gab ac grisad gac*h* aein gus a ranic do'n Gamannraid. Imtúsa an gilla con n-uigi sin.


¶186] Imtusa Oilella Finn do berar ós aird. Ar n-imthecht do'n gilla uadh, tugad armair d'a muinntir cuige agus atbert riú: ‘Cuirid-si an cath go cruaidh a márach, a mhuinntir inmuin,’ {Column 80}ar Oilill, ‘oir is deimin co saitfe Meadb a sgiath an dorus bur n-dúnaid, agus saidhfid Fergus agus Oilill agus Cormac Conlongius agus na Maine agus mac Magach agus Lugaid mac Conraeí agus Lugaid mac Nóis agus Loth na Feibis agus Aengus mac Misgedra agus Eogan Finn mac Fíngin; agus brisfidear bur m-baile, agus murfaigear bur múir, agus marfider sib p-fein, agus berthar úaib bur seóit agus bur máine.’ ‘Truag am sin, a rí,’ bar íadsan, ‘is uathad duinn re cur an catha sin .i. aén tríar t*es*ta do dá chet.’[432](javascript:footNote('G800012/note432.html')) ‘O nach b-fuil sib acht sin,’ bhar eisen, ‘do gebtaí uile bás. Agus ni h-ég do neoch agus beodacht agus cosgar do *dénam*. Agus
 


---

p.314




cosnaid sib p-fen agus bur tigerna.’ ‘Mona tísad do droch comarle-si rinn agus cealga do mna, ni leigfemis Fergus a mach agus ni lemdais cet*h*ri h-oll-coigid Erenn ní duinn. Agus tangatar cealga do mna-sa agus Meadba 'n ar timceall. Agus do treigset an Gamannraid tú fos agus sinne. Ní rigi-se a les lam do gabail forainn, óir in céin maires aen duine againn, ni benfa guin na forgom tarainn fritsa o feraib Erenn uile.’ ‘Berid bennachtain,’ bar eisim, ‘agus mo mallacht ar an muinntir do treig mé. Uair dá m-beinn-si agus Fraoch agus Ferdiad agus Dubthach Dubda agus Ferderg mac Dolair ogus Gamain na Sidgaile, ni fetfadaís cetri h-oll-coigid Erenn ar traothad.’ Agus is cuma do búi ag a radh agus atbert an laid:—


> 1. A oga, cuirid an cath
>   
> Do béra Meadb a márach;
>   
> Saithfid a sgíath in ar mur;
>   
> Brisfid roimpe bur ri-dún.
> 2. A rí-damna, a mor-*r*uire,
>   
> I mic Domnaill Dualbuide,
>   
> Is uathad duinn re gnim n-gal,
>   
> Triar testa do da[433](javascript:footNote('G800012/note433.html')) chet curaidh.
> 3. Ta taí tríar testa do chet,
>   
> Derb lim racthaí uile d'eg;
>   
> Ní h-ég do neoch do ní maith;
>   
> Cuirid cath, cosnaid bur flaith.
> 4. Is forlonn do chet curad
>   
> Galeóin is ogbaid Ulad,
>   
> Medb is Lugaid gan len,
>   
> Ailill is Fergus, fir trén.
> 5. Ca forlond do niam, do ní,
>   
> A Oilill oig, a aird-ri;
>   
> Doigh do faethsinne go fír,
>   
> Taoth-sa linn ar coimlín.
> 
> 
> ---
> 
> p.316
> 
> 8. A g-cein maires ain fer uainn,
>   
> A Ailill echtaig arm-ruaidh,
>   
> Ní a-t-roicheat ruamna[434](javascript:footNote('G800012/note434.html')) rann
>   
> Cet*h*ri n-oll-coigid n-Erenn.
> 9. Ticfa Domnall forrach niad,
>   
> Fúaigeor*aid* cath, cuirf*id* gliaidh.
>   
> Doilge lim na bás im bel,
>   
> In teannta i m-bia in flaith for-trén.
> 10. {Column 81}Da m-beinn-si Fraoch 's Ferdiad,
>   
> Agus Dubthach Dubgha dían,
>   
> Agus Ferderg mac Dolair,
>   
> An cath ro bad raén romainn.
> 11. Madh dán damthai fír fer
>   
> Agus coimlin sluag is *s*leg;
>   
> Gid línmar do Meidb do'n muig
>   
> Ro bad anad d'a h-ógaib.
> 12. Ro-m-treigset tré tnut*h* Medba
>   
> An Gamannraid fír-chalma;
>   
> Nir fagb*at* gaisged na gail
>   
> Nec*h* dar tréiginn da h-ogaib.A oga.
> 






---

p.10


¶187] A haitle na laidi sin rugatar as[435](javascript:footNote('G800012/note435.html')) an adaig sin go h-aitmélach, gan ol gan aibhnes gan urgairdiugadh menman na aigeanta. Agus do ronsat aitber imaithber go h-adbal ar Oilill fa Fergus do leigean a mach as a láim. Tanic an maiden ar ná marach fa'n comhrad cuca. Agus do eirgeatar go h-at*h*lam urmaisnech, agus tarraid gac*h* deg fer a n-arma agus a n-ededh aca. Agus do iadatar uile fá'n aird-rig fa Oilill Finn. Agus do gab Oilill ag a n-agallaim, agus is ed so adubairt riú: ‘Do fedar-sa am,’ bar eisin, ‘go lingfid fir Erenn an baili-si a n-iug oraib, uair ni fuilmaid-ni lin a cosnuma friu, o do treigset an Gamannrad sinn. Agus tanic tar a aimglicus fein agus tar imdeall Fergusa[436](javascript:footNote('G800012/note436.html')) 'n a timcheall. Agus tuigim-si fein gurab co ruigi in lait*h*i a n-iug do rala an conach i m'coimidecht.’ Agus do greis a mic agus a moirteglach imcalma do denam. ‘Agus foslaigid doirrsi na cathrach,’ ar se, ‘agus lenidh misi, agus do gén sligi do reiduigadh romhaib. Agus gach aen da soicfe tre sin cath uaib, na *t*hinntod for cul, uair ni-m-túalaing-si bur n-anacal. Agus is deimin gurab oramsa biás menma b-fer n-Erenn a n-iugh. Agus mad tennta bunaid damsa, a deg muinntir, agus gan fir Fergusa na comlann aein-fir do damail dam, do cuires mo techtairi ar cend Certáin Cerda, agus adubairt ris mo long do tabairt i m'aircis go cuán Cuili Certáin o'n cathraig sairdes ann so. Agus is ri sin aderar Cuan Traga Cinn Certain a n-íu.’ O tairnic do Oilill Finn an comrad do crichnugadh, dofuagair d'at eglach eirge at*h*lam urmaisnec*h*


---

p.12



{Column 82}
eigiallidhi do denam agus ruathar cetfadhach croidemail, agus brosgur bunn-luat*h* barrann *braithremail* do tabairt gus na doirrsib, agus na comlada do leagadh fó cosaib, agus na cinn do crómad gus na[437](javascript:footNote('G800012/note437.html')) cuigiachaib, agus na h-aigenta d'airdiugadh ris in eigen, agus na cloidmi do comtoirnem ar na corpaib, agus na slega do sith-brisedh ris na cathsgiathaib, agus comtromad saegail ris na sluag-buidnib. Cid tra acht do eirgetar an teglach go tinnesnech re greasachtaib aidbli ainniuide Ailella. Agus do rinnetar leibenn lethann loirg-remar lasamna, agus mainner gaibtech gráinemail ger-armach a timcell Oilella Finn d'a anacal. Inimthusa co n-uigi sin.


¶188] Imthusa Meadba agus Ailella do berar os aird, agus fer n-Erenn ar chena. Ar rochtain d'Fergus cuca agus ar tocht sgel na Gamandraidi le techtaib nach éireocadais 'n a n-agaid agus nach cuingeondais le h-Oilill, do cinnetar-son a comarle, agus do cuatar a pupall Meadba agus Ailella. Agus ba h-iát so na h-uaisle agus na h-ardmait*h*i do dechatar ann .i. Fergus mac Roigh agus Cormac Conloingius agus maithi an Dubloingsi ar chena; na Maine agus Mac Magach mic Cecht, agus Dal-n-druit*h*[438](javascript:footNote('G800012/note438.html')) ni Gáileóin agus Thuatha Taiten; Lugaid mac Conrái, agus Lugaid mac Nóis, agus Loth mac na Feibis, agus Eogan Finn mac Fíngin mic Luchta, agus Aongus mac Misgedra, agus Mac Niad mic Finn mic Rosa, agus ard-maithi Erenn ar chena. Agus is ed adubratar an múr do milledh, agus an daingen do dían-brisedh, agus an cathair do coimleagadh, agus Ailill con a teglach do traothadh, agus gan rí do'n cinel cetna do commoradh caidhche, agus gan fer do'n Gamannraid do gnath-lesugadh do grés, agus Flidais con a buár do breith as, agus an Mael



---

p.14




Fhlidais con a h-almaib. Batar sochaide do Connachtaib leis ar bidgadh na briathra sin gen gur fedatar mór-gotha Meadba do traothadh.


¶189] Is ann sin do éirigh Fergus mac Roigh con a buidnibh agus do fuagair do na cuigedaib comméirge. Agus do greis co digáir Connachta sech cach. Agus do tuing fa na breithir nach fuicfed an baile nó go tuitdis a raibi ann úile, {Column 83}no co tuiti-sium con a curadaib ag á cosnom. Agus do fuagair do na cuigedaib coiméirge athlam egiallaidhi ainntréannda do denam cum na cathrach d'a coimmbrisedh.


¶190] O d'connaire Aillill Finn na fednacha fir-mora fíamhacha, agus na doireda dluit*h* mera dímora doinn-merged, agus na coírighthi crann-ruada ceinn-gera caismertacha, agus na séisi sesmacha sonn-cruaide serb-raitecha, do ceangail a comarle dí comriachtain. Agus do eirigh a aignedh ris in anforlonn; agus do ruithnigh a gruaidh mar gnath-corcuir; agus do greis a teglach agus a tusmidi. Do cuimnigh a egóir agus a anfolaid. Do cuartaigh na curaidh agus na cath-milidh, agus do timcil agus a dlúth-chathair.[439](javascript:footNote('G800012/note439.html')) Do díchair na sluaig agus na sochaide. Do coimmesg[440](javascript:footNote('G800012/note440.html')) na h-óig agus na h-ard-ghaisgedaigh. Agus do aimréidigh an faichti agus an urlann impa, gur fagaib in a sreathaib agus in a slaed-buidnib in a n-oirnnib agus in a n-asglannaib, gur ba coirighthi sgith-roinnti sgaintecha agus gur ba trochbuidne taeb-tolla tuath-rebta tanaigti, n-aihealta eitci ainmec*h*a err-luatha do fagaib co h-ansodach da éis ar in feórainn. Do sgailed agus do sgannrad, do deglad agus do deiliged in buiden brathar sin re cheile co nar fhagadh[441](javascript:footNote('G800012/note441.html')) seiser re soigid, na coiger re comlund, na cetrair re comarli, na aen trir a n-áen inad, na desi gan delugadh dib, gur



---

p.16




h-iadadar buaile báis ar na buidnib, gur mugaigedar a fortaillín[442](javascript:footNote('G800012/note442.html')) do na fednachaib, agus co n-drorcradatar is in anforlonn sin acht Oilill con a macaib.


¶191] Agus gid eiseín ann, do ba troid ré beithir a basrúaga, agus ba díach*ar* ar cuanartaib a coingleca, agus ro bá tanugadh ar trédaib a trom-deabaid, agus ro ba biathadh ar badbaib a brosgur, agus ro ba mana athuisi ar uáislibh a innsaiged. Rugastar secht ruathair troma teann-garba tarcusnec*h*a tairrsib co n-drorcradar secht cet curad in gach cuigid d'a coimriachtain con a cloinn. Do fegastar Oilill uadha ann séin ar cetrai h-airdib in t-sleibi, agus {Column 84}ar na fegain do, ni fhaca c*ath* na cuir na cath-buiden gan beth 'n a mor lenmain ag a fuagradh. Agus tugastar d'a uidh a teglach do traothad agus a maicni do merdith agus a carait do comduitim. Do samail imtecht uatha as a h-aitle, uair do rinne oiris an oidce roime sin fa loing do tabairt in a aircis co Cend Traga Cuili Túrsgair. Agus adubairt re Certán beth ag a urnaidhi ann, agus da mad c*ar*aidh dóson do innsochadh é.


¶192] Cid trá acht o d'connairc Fergus Oilill ar in udmhailli sin, an uaiti tren-fer agus tuaircnedh ar ná dílsiugadh d'a thuathaib agus d'a treab-aicmi. Ba h-í a indamail ann sin leoman uasal Afraca fa coiméigmid cuánarta agus cait*h*milidh, sreata agus sluag-buidni, agus nach lamthar do lamugadh re med a allaid agus a engnuma agus i fergi agus a ainntreanndachta co n-dilsigit é as a h-aithle ar a egla agus ar a egsamlaght.


¶193] Do togaib Oilill a chenn os a cat*h*-sgiath agus tugastar tadall d'a rosg ar na righ-buidnib. Agus ni faca en duine d'a teglach gan tuitim. Agus atchuala gáir cosgair a muinnteri tareis a marbta, agus ba h-olc leisin sin gen gur



---

p.18




fed a fóirithin. Agus do cuir a cloidheam go tinnesnech 'n a truaill, agus do toirinn a sgíath ar leirg a droma go dírech, agus tarraid a arm dibraici 'n a des laim, agus tug a agaid síar gach n-direch.


¶194] Adrachtatar in sluag uile 'n a lenmain. Agus do greis Fergus an Dubloingis go digáir. Agus rugatar lucht cosgair agus cath-garma an t-slúaigh fair ann sin. Agus nir lamsat tairgsin do na buáin ris. Agus gach ain fer do bered air, do rinn ruaga do gonad no do marbadh é. Agus do ímg*edh* roime as a h-aitle. Ranic Oilill roime fo'n réim sin ar toradh a engnuma agus a eisimail no go ranic co Cenn Tragha Tursguir re raiter Traigh Cinn Certain a n-iugh. Is ann sin rugastar Fergus air. Agus ruc Certan an long mach f*or* cul, o d'connairc Oilill agus fir Erenn uile d'a innsaige. Atberait araile co mad[443](javascript:footNote('G800012/note443.html')) d'fuath Oilella do berad an long uadh, óir do líg*adh* a ben roime sin air.


¶195] {Column 85}Imtusa Fergusa agus maithe b-fer n-Erenn: rancadar go Cenn Trágha Turscair. Agus imtusa Oilella Finn dno. O'n ló rug a ócclaoch fein a long úadha tuc a aighedh ar feraibh Eirenn. Agus do aigill Fergus h-e: ‘Olc do coimlis do briathar, a Oilill,’ ar Fergus; ‘agus as imcian an teithead tangais. Agus fuirich a nois re comrac aein fir.’ Agus is cuma do bí 'g a rádh, agus adbert na briathra-sa: —


> 1. [444](javascript:footNote('G800012/note444.html'))An an inad imresna,
>   
> A ching iarthair fuinn Elga?
>   
> Tabram treas ar troim cloidmed;
>   
> Sgandram sgéith dar sgáth lannaib.
>   
> Cuimnig seadh na sein breithri tugais ag Áth Fhinncarbaid.
>   
> Nír cóir duit, a deg dhuine, do briathar do báoglugadh.
>   
> Togda an teithead tanagais.
> 
> 
> ---
> 
> p.20
> 
> 
> Garbh ruathar do ríghdamnadh uaisle Galian;
>   
> Géoghnabair an raéi Muimnech mughaigte
>   
> Díth ar Meadhb shluag;
>   
> Máidsebair Clanda Róigh atruithenta
>   
> O lo catha caeirtannain.
>   
> Briathra borb ro báighi-se;
>   
> Gellais doib mo di-cennadh,
>   
> Lía fíadhain na faighthi-si;
>   
> Misi laoch do locraighthe;
>   
> Eirigh is na h-an.An an inad.
> 




¶196] Fregrais Ailill go foistin féithemanta na briathra doirbhe dur-misgnecha do-resduil fúachda fích-buana fír-aindegdha sin. Agus cuma do bí 'g a rádh agus adbert na briathra-sa:—


> 1. Anfad rit, a rígh amais;
>   
> Damh duinn comlond cudrama;
>   
> Coisg edh cach á cungantaib.
>   
> Tabraim treas ar trom-shlaidhe;
>   
> Do choisg dam an Dubloinges,
>   
> Olc fírinne a fer chuinged,
>   
> Sruth robharta o Rugraide.
>   
> Tonn Tursgair mo thúarasgbail;
>   
> Terc milidh mo midhemhnais;
>   
> Dingbhaim cath a cath-irgail;
>   
> Tráettar lim do luamhairecht;
>   
> Tainig crich do cait*h*-reime;
>   
> Cian o tái for tolg buáidris timcell Banba bar achairde;
>   
> Cíamhair do clú a d'cúigedhach;
>   
> Olc do treimsi a d'trom-fhlaitheas;
>   
> Misgnech Emhna Ardmachae;
>   
> Taistel túath ar tirm loinges;
>   
> Congmhail chuanart;
>   
> Coimidecht codlad fada a finn-bruignib;
>   
> Dingbhail Meidhbe ar merdrechus;
>   
> Fuigell faitbidh fanamhaid;
>   
> Guidhe bandal ban righan.Anfad.
> 






---

p.22


¶197] {Column 86}Is and sin do eirgedar an dá chairthi gan crithnugadh, agus an da beithir gan baeglugadh, agus an da omna gan fheódhugadh, agus an da língcne re léirdig*ail*, agus an da bile buadha buan-let*h*na barr-thoirtecha, agus an dá eó tosacha dighainne adconncas os fhidhbadhib Erenn .i. Oilill Finn agus Fergus mac Roigh. Is and sin cuimnighis Fergus a anfolta agus a egcoir agus gacha n-dernadar an Gamanrad ris o thús go deredh. Ar sin do gabhadar an dá cath-milidh sin a claidhmed agus a cruadh-airlech a ceile re ré cían agus re treimsi fada co n-ar bo soirbh a Tsir-dheghail no a sir-fhegadh re h-aidhble a neime agus a naimdenais agus re borb-ledarthaighe a m-beimeann.


¶198] Acht ata ni chena: do rochair Oilill Finn do luathbéimennaibh brodla báoth-lonna fuachda f*or*ranacha Fergusa. Agus díchennais Fergus ar an lathair sin é. Agus adrochradar a ceithri mic fichet araon ris, agus secht cet d'á theglach fós a timcell an dunaid agus ar a traig 'g a thesargain, im Gharb mac Ceit mic Maghach, agus im na secht n-Echadhaib Irrais, agus im na secht m-Breislennaibh Brefni, agus im na h-Aongusaib Badhna, agus im an caogait n-Domnannach, agus im shochaide eile nach airimter maille friu, oir ba treisi tromlach ceithri n-oll cuiged n-Eirenn an aid sein.




---

p.24


¶199] Ra gluais Fergus reimi ar sin d'indsaigidh Rátha Morgain agus cend Oilella Finn ar imcar aige. Agus as amlaid fuair Flidais con a banntracht agus si a fochair Meadba agus Oilella ar an faighthe. Agus do furail Fergus cend Ailella Finn do léicean a fiadnaise Fhlidaise ar lar. Agus do ghab ag suarcus uirthi as a h-aithle agus adubairt ria: ‘Ag sin sed surgi agam dhuit, a ríghan,’ ar se.


¶200] Agus nocha dechaidh ar maith aicesi sin d'fhaghail; uair ge do gradhaig si Mac Rosa reimhe do gab aithrechus h-í, agus tainicc claechladh aigenta di 'g a fhaigsin 'g á mharbadh impe fein. Agus do ghabustar Flidais con a {Column 87}finn-banntracht ag der-cháined Ailella ann sin, agus ag tabairt a tesmolta, agus ag innisin a air,[445](javascript:footNote('G800012/note445.html'))[*...*] agus a thidlaic*ed* go coitcenn do cach. Agus do aithin Flidais do'n bhanntracht an cend do lesugadh, agus atbert and:—


> 1. Lesaighter lib cend and righ,
>   
> Ailill go n-imad n-gnim;
>   
> Nochar thimcilsit renna
>   
> Cenn amar cenn Ailella.
> 2. Do ber teist ar mac n-Domhnaill,
>   
> Ge rab a cenn 'g a comroinn,
>   
> Acht go faghdáis a láma,
>   
> D' Eirinn do ba dhingmala.
> 3. Do ber teist ar mac n-Domnaill,
>   
> Ge rab a cenn 'g a comroinn,
>   
> Nach raibe riam d'uaite slogh
>   
> Gan fichid c*et* a comól.
> 4. Do ber teist ar mac n-Domnaill,
>   
> Ga rab a cenn 'g a comroinn,
>   
> Nach geba Cruachain d'á éis
>   
> Rí budh tualaing a aisnés.
> 
> 
> ---
> 
> p.26
> 
> 7. Do ber teist ar mac n-Domnaill,
>   
> Ge rab a cenn g' a comroinn,
>   
> Nochar thogaib sgiath a troid,
>   
> Láoch budh fraechda re a namoid.
> 8. Is si sin an teist fíre,
>   
> O'n lo do gab riam ríghe,
>   
> Nír ér duine im brat na im bíadh,
>   
> Ni tug do dhuine di-míadh.
> 9. Nír cóir do Bricni a nimais;
>   
> Gan ceann ard-milidh Irrais:
>   
> O a corp an trath tug*adh*,
>   
> Do niamad do lesugadh.
> 10. Lesaigter, a banntracht binn,
>   
> An cenn-sa do bí ar Ailill;
>   
> Da fuair sib áib an churadh,
>   
> As dú daib a lesugadh.L*esaighter*.
> 



A h-aithle na laide sin do coirgead cend Oilella Finn; agus do cuir Flidaus filidh agus eicis d'á Aindlucadh go h-airm a raibe corp Oilella Finn. Agus do claidheadh fert forra an ein inad ann sin.




---

p.104


[446](javascript:footNote('G800012/note446.html'))Toraigecht tana bo Flidaise ann so.
-----------------------------------


¶201] Cid tra acht do toglad agus do h- airged dun Oilella Finn. Agus do roindsed an sluagh a tri íad as a h-aithle sin .i. a trian fa Meidb d'a mor-coiméd, agus an trian eile fá Fergus go Moin Duine h-Aengain ar cenn na Maile Flidaise, agus an trian eile fa Lugaid mac Conroí ar cenn na tána co Glenn Mughaidhi áit ar mughaiged moran do mhaithib fer n-Eirenn les in n-Gamhanraid.


¶202] Is ann sin do chuala Domnall Dualbuidhe an cath do chur, agus a mac do marbadh con a maithib, agus a dhún do thoghail, a shéoid[447](javascript:footNote('G800012/note447.html')) agus a mhaine agus a mna do breth úadha d'feruib Eirenn. Agus do ghab ag égaine a mic agus acc tabairt a tesmolta, agus adubairt:


> 1. {Column 88}Mór an béd bás Ailella,
>   
> Aird-ri iartair na h-Elga;
>   
> Sochaide do cuir a snim,
>   
> Bá maith a gnim a tennta.
> 2. Bá cóir Eiri iat*h*-lethan
>   
> Aige idar righ as ruirech;
>   
> A seóid is a h-ilmaine,
>   
> Do iméradh gan fhuirech.
> 
> 
> ---
> 
> p.106
> 
> 5. Maith tech an rígh ro-damaigh,
>   
> Maith a teglach gan time;
>   
> Imda cúaich as copana,
>   
> Sair siar ar fhud a thighi.
> 6. Ceithri cet as ceirt fhiche[448](javascript:footNote('G800012/note448.html'))
>   
> Do c*ath*aib nochar adhmall;
>   
> Is ed do nídh a fulang,
>   
> d An nech do b' inand anmann.
> 7. 'S do bí a choibheis eile ann,
>   
> Nach ad inand comanmand
>   
>   
> [*gap: extent: one line*]  
> 
>   
>   
> [*gap: extent: one line*]
> 8. Maith a rath 's a ríghe sen,
>   
> A shochraide 's a t-shar shlogh;
>   
> An fer sin nochar meblach,
>   
> A theaglach do ba lan-mór.Mor.
> 




¶203] Dala Fergusa immorro. Rainic reime gan fhuirech agus áodairedha agus eolaigh o Fhlidais leis ar cenn na Maile d'á moch-dúscadh. Agus do gabsat rompa laim re Loch Létriach nó go rangadar gus an fothair fír-domain in ar cuired an Maol d'a mór-coimed con a mór-thanaidh,[449](javascript:footNote('G800012/note449.html')) do t-shechna na sluag agus ar teichedh na trom-shochraide. Agus do chuir Fergus a muinntir úadha do tinol na tana go tindesnech, agus do cruinnighset na h-almha agus na h-indile go h-athlam. Agus fuaradar an Maol Flidaise 'n a luide. Agus do badar 'g a fhulairemh uirre éirghe do dhenam. Agus nir fhaomh si eirgi ortha. Agus targadar a rís go ro dicra, agus nír eirigh si ortha. Agus do badar an tres fecht 'g a fuabairt, agus nír fhedsad a cur do lathair a leptachais. Agus tainic Fergus d'a h-indsaigid and sin, oir do b'ingnad leis[450](javascript:footNote('G800012/note450.html')) sódh na sochraide os a cind 'n a comnaidhe. Agus mar do cuala a córughadh, do fhiafraigh



---

p.108




d'a h-aithentaib a h-ordughadh. Agus adrubadar nach facadar macsamhla na sádhailechta sin do dhenamh riam di, agus do ba doigh leo gur bí cuma a tigerna do bi 'g a traothad. Ro-dus-tarraid Fergus í, agus tainic co h-ainiardha d'a h-indsaigid . Agus tuc tulgadh d'urlaind a airm innte no co tainicc a h-osnad egcomlainn eisde. Agus buailiss a {Column 89}rís gan fhuirech í, agus ni lugha do closs isi ann sin. Agus buailis an treas feacht go fergach í, agus ni fuair fregra fuirechair uaithi. Acht áen ni chena: tug Fergus naí mbeimenna troma toirrsecha ar tinnenus d'a tó-dúsgadh, co clos fa ceithri h-airdib Erenn uili a h-eigen agus a h-osna géimnech ag a h-ainndeónachadh re h-úaman a h-imána co h-essadail d'a h-íul agus d'a h-orlepth*ib* fir-aithenta fein, co nach raibi cend bruighne no baile do gleire na Gamhanraide nach cúala an cumha, agus nach tug aithne ar oighidh Ailella Find. Ar an adhbhar sin gurab e sin toicheastal as treisi do tinoil iad do díghail Aillella Finn. Do fhogair Fergus a h-airlech and sin o nar fháomh an adba sin d'fhagbail fair, no gur gairedar[451](javascript:footNote('G800012/note451.html')) na filidh h-e. Agus adubairt Bricne co n-eireochadh air fein gan fuirech. Agus gellais Fergus comhadha dósan ar a dúscad. Agus atbert and:—


> 1. [452](javascript:footNote('G800012/note452.html'))Eírich, a ferb ingantach,
>   
> A Maol Flidais lacht milis;
>   
> Fágaib Irrus aiten-gharbh;
>   
> Óir nír b'ingilt incaithme,
>   
> Duitsi riam an r*uag* bendach,
>   
> Acht mad adhradh Ailill,
>   
> Do bregadh do bo thaintedh,
>   
> An cein do *f*uair airechas.
>   
> O nach mair an milidh sin,
>   
> Do *f*uair tu do turcairte.
> 
> 
> ---
> 
> p.110
> 
> 
> Na bi fesda a fuair-sleiphtib;
>   
> Eirg romainn sa rím-slighidh,[453](javascript:footNote('G800012/note453.html'))
>   
> Go ría Cruachain cladh-uaine.
>   
> Uair tic ainder Ailella
>   
> Lind d'ar tigh do'n turus-a;
>   
> Uair más fhír as aon toicthe,
>   
> Tusa agus si a sith-broghaib.
>   
> Canfad-sa do comhadha,
>   
> O Fhergus do'n dula-sa:
>   
> Ro-t-fía magh n-Aéi an Fhinn-bennaigh,[454](javascript:footNote('G800012/note454.html'))
>   
> Re caithem re cuartugadh cuibde ritsa,
>   
> A rí-tulcha a mhachaidh fá d' mor-táintib.
>   
> Anaiarcuil[455](javascript:footNote('G800012/note455.html')) anaibhind d'adhr*adh* tareis Ailella.
>   
> Mas egail let lú a thoing[456](javascript:footNote('G800012/note456.html')) d'fhagbail d'armaib,
>   
> Na fuirigh re fergugadh deigh mic Rosa,
>   
> Acht rim eirig.
> 




¶204] Da eirig as a h-adba gan fuirech ann sin re briathraib {Column 90}Bricni. Agus do timcill an Dubloinges an tain go tinnesnach, agus do cuirset rompa iat laim re Loch Letriach agus d'innsaige Glenna maol-tulcha Mughaighthi a comdail Medba agus Oilella agus mait*h*e chostaidh an caomh-sluaig.


¶205] Dala Luigdech mic Conroi agus trín t-shluag fer n-Erenn. Do airgset sein deiscert Irrais co leir o Leitir Fhidhaig co Glenn Mudhaige. Agus do uair sen tennta anbail im na h-airgnib sin. Oir rugasdar Muredach Menn mac Oilella Finn agus Clanna Fhind agus gleire na Gamanraide o Cruachan Oighle uile forra. Agus do mharbsat moran do maithib a muintere im Shencan m-Beg agus im Shencan Mór agus im dha boaire do muinntir Meadba, agus ní tugsad acht tuairsena[457](javascript:footNote('G800012/note457.html')) bega do na h-édalaib uatha a cenn fher n-Eirenn.


¶206] Do gabsat fir Eirenn aon longport ann sin. Agus lenais Muredhach Mend Lugaid mac Conroí go lár longpuirt fer n-Eirenn an adaig sin, agus do gab ac forbaisi go maidin ar



---

p.112




an mor-sluag. Agus as i an adaig sin do marb airfidech Ailella agus Meadba .i. Legan Droí. Agus as amhlaid so do uair sen a[*...*][458](javascript:footNote('G800012/note458.html')), uair as and do bi a luighe agus a lepthachus ider imdaid Ailella agus Meadba sa mor-pupall. Agus do chuala Muredhach e a fir-dered aidce, agus sé a cantain ciuil agus airdfide d'Oilill agus do Meidb agus timpan[459](javascript:footNote('G800012/note459.html')) álainn órdhaidhe aige. Agus do aithin Muiredhach Mend gurab a pupall Meadba agus Oilella do bi. Agus cuiris laimh fá'n or-shleigh co h-athlamh, agus leigis d'indsaige an pupaill go soighnenta an sleig, go n-dechaid an craisich tres an aidhbh-ciúil agus tré ucht-bruinne an oirfidich gur fhágadh gan anmain san inad sin. Agus do eirich Meadb go moch d'á midemhain, agus badar cach uile 'g a egaine. Agus do chuir a bás go mór ar Meidb. Agus do fhurail a fert do claide, agus adbert and:—


> 1. Leagan Droí!
>   
> Sochaide bias ig a caí;
>   
> Do gellus do ig techt ar cel,
>   
> Go roicfed a teg aroi.
> 2. Farir! ni roicfe go brath,
>   
> Legan tar cach d'a thigh fein;
>   
> Ar n-airfidech is ar n-droí,
>   
> Do nimáis ar sai do reir.
> 3. Ar a cothram do'n or derg,
>   
> Ní treigfinn fer na cerd n-glan;
>   
> {Column 91}Ló co n-oidce fa cra ruadh,
>   
> Agus uir ar a gruad n-geal.
> 4. O tanic Muradach Meann,
>   
> Do loit-se co teann *a*n t-saí;
>   
> Minic do gabais dam dán
>   
> D'o b'é mo grad Légan DraíL*egan Drai*.
> 




¶207] Imtusa Ceit moir mic Magach do berar os aird. Do an sedéin tareis b-fer n-Erenn is in ármaig ac adlacadh a mac



---

p.114




agus a dalta. Agus mar tairnic dó a b-fert[460](javascript:footNote('G800012/note460.html')) do cláidi, da gluais roime ar lorg b-fer n-Erenn. Agus is i búaidris cum*oil* ar ar cinn beith ag airrlech fer n-Erenn gan an*ad* ar ath*aib* agus ar asraisib[461](javascript:footNote('G800012/note461.html')) Irruis. Tarrlatar do triar miled morchalma do muinntir Meadba .i. Eígnec Beg agus Eignec Mor agus Siadal mac Sirt*acht*air. Agus do drorcratar a triúr le Cet. Agus adered Cet gurab a richt na tóra do marb*adh* uili iat. Agus do bid ag greasacht na Gamannraidi a n-iarmoracht fer n-Erenn d'a n-óirrlech gur trían trasgarta agus toraigechta do na sluagaib uile h-é 'n aenar.


¶208] Is ann sin do eirigh Domnall Dualbhuidhi con degbuidhnib o Dún Tuaithi sin toraigecht da digail an aird-rig Ailella Finn ar áirsedaib Erenn. Agus do cu*i*r fis ar gach leith do greasacht na Gamannraidi in a lenmain do dígail Oilella Finn ortha. Agus nir furigh féin re fregartaib acht ránic in a réim theann thóraigechta d'innsaige b-fer n-Erenn gan furech nó co rangatar co h-airm a raibi Oilill agus Fergus agus Meadb agus maithi b-fer n-Erenn a*r* chena, agus siád in a cathaib coirighti ar toigecht d' Fergus agus do maithib Erenn con a airgnib agus con a edalaib leo d' a n-innsaige agus an Máel Fhlidais aca. Agus do sáil Meadb nach fuigbed a lorgairecht na a lenmain ac fagbail an tiri[462](javascript:footNote('G800012/note462.html')) do'n turas sin, o dorochair Oilill Finn 'na áenar, agus d'éis an daingin do gabustar ar an Gamannraid.


¶209] Dála na Gamannraidi: Nochar congbatar a combuide ris na cathaib o d'cúalatar tasg a tigerna gan éirge d'á digail ortha. Agus ranic Domnall Dúalbuide re cach con a cuanairt cuctha. Agus ro leigestar aonchu[463](javascript:footNote('G800012/note463.html')) echtach fhír-néimnecha anaichnid d'a n-innsaige con a caéga do conaib confadacha calma 'n a coimidecht. Agus do mesg sein co soinnib[464](javascript:footNote('G800012/note464.html')) ar na {Column 92}sluagaib gur b'eigin d'feraib Eirenn a n'-aighthi d'impódh a



---

p.116




n-ain*fh*echt ortha re med an greama gáibthigh gúasachtaigh do chuirsit na h-oncoin orra. Is amhlaidh do badar agus teglach Domnaill go deinmnedach ig a n-díth agus ig a n-dícennad gach laech do ledraidís d'óccaib Eirenn. Ránic Fergus agus a Dubloinges d'edrain fer n-Erenn ortha, nó gur comrac dó agus do na conuib acetoir. Agus is amlaid tanic Fergus in a charpat chuca, agus rugastar onchú duaibsech derlaigtech Domnaill sit*h*e[465](javascript:footNote('G800012/note465.html')) dícra deg-thapaidh d'innsaige Fergusa ar n-á fhaigsin sa charpat. Agus eirghis Fergus go fuirechair d'á fregra agus Fergarb .i. ara Fergusa, re h-aighidh. Agus lingis chuca sa charpat gan fhéghadh d'a n-armaib. Agus mar do togaib Fergus a lam le a arm*a* d'á indsuigid, geisid an carbat faei, o nar ful*aing* nert an trir trein-calma a n-enfecht fair, gor brisiter a rotha agus a fersde agus a fuilnge[466](javascript:footNote('G800012/note466.html')) a n-oeinfecht. Mar nach fuair Fergus inad comnert cothaighte is in carpat ro lingestar lé a arma as. Agus mar do b'ail le laecraid a lenmain tucastar an ónchú fab*airt* fuacdha fichmar fir-neimnech d'á fastoigib ar Fer-n-garb, *go tarla* cael a cholla in a cráos fíaclach co coimnert, gur sgarustar a chend re coluinn. Agus mar nach fuair Fergus in a farrad saithis ar na h-echaib d'a n-airlech, no gur fagsat a n-anam re h-athgairit aige. Suaill nar maidm d' fer*aib* Erenn o t' conncatar Fergus d'fagbail a carbait gan cotugadh. Ro marbsat muinntir Domnaill agus na dobur-coin agus cet tinol gaisgedach na Gammannraide morán leis in mael*adh* sin do muinntir Meadba agus Oilella agus Fergusa, co tugsat esbada agus áinigin[467](javascript:footNote('G800012/note467.html')) imdha orrtha. Ba náir le Fergus an fill*ed* sin, agus impoduis a ris do chum an carbait combruiti do fagais d'a eisi. Agus atconnairc a ara agus a ec*h*rada ar n-a n-athcoma do coin Domnaill. Agus rug fein fairgsi buada uirte, agus do {Column 93}cu*i*restar a laim fa'n manais d'a mugugadh, co tuc urc*h*-ar



---

p.118




at*h*lam urmaisnech d'a h-innsaigid, co n-dechaid an cráisech tré n-a cend, cor cuirestar a talmain trithi ar n-a tredad, cor fágad a h-anmain is in inad sin.


¶210] Ro impo Fergus in lucht deabta agus imgona uatha uili gur comairligh*ed* aca ann sin a n-aisder agus a n-uideadha a lorg agus a[*...*][468](javascript:footNote('G800012/note468.html')). Agus tugatar an agaid uile rompa d'fagbail Irruis Dómnann gan dícheall. Do gab Fergus agus an Dubloinges deredh ar feruib Erenn. Nir cian rangatar ar an re*i*m sin in tan atconncatar merge Domnaill ar derg-lasadh i n-a n-deghaidh. Agus rainicc an Gamhanraidh a n-en inadh 'n a ur-thimcheall in a chorthibh crithneach caoirnemneach do dighail Oilella Finn ar feraib Eirenn. Agus gressis Fergus in Dubhloingis co defreach a n-agaid Domnaill. Et tucsat an Dubloinges glun re gliaid do'n Gamunraid nach roiched feidm tendta na toraidhechta ar feraib Erenn úath*a* do coimet einigh Fergusa. Agus tucsat a n-aighte le ceili ar Domhnall gur caithset c*ath* craisich do'n c*et* frais ris in cathmilid. Agus ro co n-gaib-sium a sgiath gan scuchadh a h-áin inadh ré n-agaid, go tarla an c*ath*-manáis gan melladh is in moir-sgeith. Agus do fregradar teglach an trén-righ an tidhlucadh sin, no gor caithsed ní do nách ráinic áirim d'á n-armuib ris na h-Ullt*ach*aibh.


¶211] De fuagair Fergus uada ann sin o guth mor d'á mil*ed*uib gan airm gun il-faebra do caithim re ceili, acht a legen dosan agus do Domnall cotugadh calma do denamh ar in laithir sin re ceili, o 's a*nn* lesin do toit mac Domnaill. Ro sguirsit a muinntir an uair sin ar Fergus, agus do b'egen do'n Gamhanraid sgur do'n debaid ar Domnall. Do reidiged laithir fairsing imbualta d'on laechraid sin ar g*o* f*est*aéis fein coml*ann* a ceile, oir ba maith le Fergus feidm dana dur-neimneach Domnaill do dingbad d' feraibh Erenn do'n dul*a* sin, agus ba dícra le Domnall fobairt oirl*ich* Fergusa do digail Oilella Finn fair. Ro caithset a cath-airm comfhuacdha re a ceili mar b*udh* clechtad do na curadhaib, agus nir d*er*csad na h-airm ortha re {Column 94}deirrideacht a n-eididh agus a n-u*a*cht-comdaig.[469](javascript:footNote('G800012/note469.html')) Agus ro



---

p.120




druidset na cath-milid sin re ceili. Do cómdluth*set* a comlann, agus do tuairgset cinn agus sgeith agus cathbairr a ceili co coimdicra, co cualatar cetir h-oll-choigid Erenn uile co coitcend a comtúargain. Agus ro impódar fir Erenn an aighthi ortha d'a mór-hechain, agus do batar gléire na Gamannraidi, a neoch tanic do cúm na tóraighechta d o na tren-feruib, do leith eile an comlainn 'g a coimfeithem, or do bui aca a n-*ur*dálta nach inntób*adh* cechtar dib do'n deabaid sin, ré dicracht a n-dían-buill*e*, agus re h-imfhaicsi a n-urlaidi, agus ré h-aidble a n-esgairdis, agus re fortaml*aig*i *a* fedmann. Ro caithset féin co fraocha fír-nemnech friuchaigb*ech* fuabartach na h-airdheana co coitcenn re ceili, co n-ár fag*aib*sit sgiath gan sgailedh, na luirech gan ledradh, na cathbarr gan claenadh do'n coigeadal sin. Agus nir sguirsit do'n sgainnir gur sgithiged a lama do'n lúamarecht, agus a cosa d'a cothugadh. Agus ger mór na fheadma ro caithset na caith-milid sin re ceili, ni tanic cáor fhola a corp cechtair dib. Agus ro aithnighetar gur tuirrsech fir Erenn ac a n-imfurech, agus fós do gab aith-sgís agus eimealtas iat fén, o nár cumaing cechtar dibh cirr*ed*[470](javascript:footNote('G800012/note470.html')) no crecht*n*ugadh aroili, no gor sgarsat leth ar leth comslán o'n comrac sin.




---

p.202


¶212] Ro gabh ingantus adbal mór fir Erenn ann sin fa'n dias tren-fer sin do dealugud re ceili. Agus do ghluaisetar rompa gan furech do slíab Dúine Engain agus do Glenn Cruaichi, agus an Gamannrad uili in a n-díaigh ag an n-dian-márbadh, co tucatar ár adhbal ortha. Is ámlaid so do uidh[471](javascript:footNote('G800012/note471.html')) an Gamannrad .i. a marbdáis d'feraibh Erenn, a cinn d' imchur agus a colla d'fagbail, no co rangatar an gleann ar gabatar fir Erenn longport. Agus nír luaithi iadsom and ina in tóir rompa agus 'n a n-deagaid ic a n-dí*a* n-airlech, co n-der*n* sat cruach do cennaib fer n-Erenn ann, conad uadh ainmuigter Crúach na Ceann. Agus do badar ann an adaigh *sin* co h-anbúainech.


¶213] Do eirgeatar rompo co moch ar na márach, agus rucustar Merán mílidh ortha ann sin. Agus do cumaisg séin co {Column 95}lut*h*gáirech ar na láochaibh, no co n-dorchair leis moran d'a mileduib im Leagan mac Lusg[*...*][472](javascript:footNote('G800012/note472.html')).i. oglaoch maith do muinntir Oilella agus Meadba, conadh uadh Sruth Leagain. Do imgetar a séin co h-anbu*ain*ech co slis Sleibe Fínd, agus rugustar Caillderg mac Lilaigh órtha ann sin. Agus do saith sein co h-ainfethach inntib, mar nach beith do tóir órtha acht é fein 'n a aonar, uair ni tarrla d'feraib Erenn chuigi tr*en* t*riath* nach teighed. Agus ro éirigh Buinne Béimendach, fer comla*inn* catha do muinntir Oilella agus Medba, d'á frestal agus d'a *f*ritolam. Agus do fersat comlonn a fiadnuise fer n-Erenn ar an urlaind sin co n-dorchair Buinde Beimennach *do laim* mic Lilaich ar an lathar sin.


¶214] Do imgedar fir Eirenn as sein, agus nír ansat do'n uidhe sin no gur gabsad *longport* an Glind da Arand an adaig



---

p.204




sin. Ro ba crechtach, cró-linntech, combrúite, forgla fer n-Erenn an adaig sin o gliáidh na Gamhanraide, co nac*h* raibe nert na árrachtus a n-en duin d'feraib Eirenn acht madh Fergus a aonar. Do badar amlaid sin an adaig sin. Agus *do* eirgedar go moch ar na marach, ar cengal agus ar corugadh a crecht agus a cned go leir d'a legaib. Agus do gluaisedar a fednacha rompa go foill, agus siad fein i n-a cathaib córaighte 'n a n-degaidh 'g a n-diden. Uair gach tulach tar a teighdís, ar tinol agus ar timsugadh do maithib na Gamhanraide as gach aird d'a n-innsaig*id* ar n-gabhail báidhe agus borrfaid agus aithrechais doib, co nach raibe fer codach ain fir[473](javascript:footNote('G800012/note473.html')) d'a sochraide o Inbir Luimnigh go Drobais[474](javascript:footNote('G800012/note474.html')) nách do[475](javascript:footNote('G800012/note475.html')) inntó a craide d'aithi agus d'fír-dígail Oilella Finn ar fheraib Erenn.


¶215] Do cualatar fir Erenn sin agus do gab faitches agus imecla uili iat. Agus is becc n-aister na n-imtechta ránic leu an la sin, re med in gnima do gabsat an Gamunrad dib, cor gabsut longport a cenn tuaiscert Conlacha an adaigh sin. Agus do cuiretar Cormac Conloinges agus Lugaid mac Conraei agus moran do maithibh Erenn do cuartugud na conari tar a tancutar as tír, agus da fisrugud an raibi tinol no toichestal ar a cenn uar tar*acht*a and.[476](javascript:footNote('G800012/note476.html')) Do cuired do gnim forra an adhaig sin gur b'egin doib an Mael Flidaise do cengal do cairthi an dorus pupaill Meadba an adhaig sin. Agus tancutar an lucht fisraigthi d' a n-indsuige go moch ar na {Column 96}maruch, agus do indesiter gleri na Gamunraidi uili ar grianan[477](javascript:footNote('G800012/note477.html')) cinn Connlocha, agus ro cuir sin a soc*h*t uili iad.


¶216] Do cuatar a comairli; agus do h-ordaighed aca aigthi a crech agus a coraighthed ar a conair i raibi coimed oc na curadaibh, ar daig go m-bad and do beith a cruinniugud agus a comtinol uili re an aigid sin, co fagdaeis ath[478](javascript:footNote('G800012/note478.html')) agus uaicnes



---

p.206




ar imthecht a conair eili uath*a* sin. Do batar fed an caem-laei c' aidci ar an corugud sin agus debaid agus imresuin acusum orra, co nar legsit sligi na conair ar a comus, ar techt do na maithib uile a n-aon inadh re a n-agaid. Is amlaid do badur agus siad comull*amh* ar cenn na h-oidhche aile do chum elóid ar a cul go crích m-Breis as in m-báogal sin. Do shuidhedar mar nach bíadh dail imtechta aca; agus gabadar an Gamhanrad *longport* a n-inadh aile an conair mar dóig le a triath*aib* a toighecht. Agus ro badar leth ar leth a coimfhethem a ceile ar an corugud sin no go tainic an adaigh d'á n-indsaige. Amar do éirigh an adaig ar feraib Eirenn ro fhagaibsit an *longport* sin acht madh Fergus agus na f*ur*aireda do an ag diden an deiridh and, no go rangadar a n-annrai agus a n-edala agus a lucht othrais leosan go léir. Do gluais Fergus go foill feithmech con a deg-buidnib i n-a n-degaidh.


¶217] Ní cian rangadar ar an reim sin an uair[479](javascript:footNote('G800012/note479.html')) tugsat an Gamanrad aithne ar an ordugud sin, agus do cuirset a lucht feithme os aird an elodh-san. Ro eirgetar an Gamanrad go gaibtech a n-iarmóracht fer n-Erenn and sin. Agus ni rucsat a beg ar a m-buidnib re a m-baeglugadh-san go rancatar go Mag m-Broin. Agus rucsat moran d'á maithib ann sin ortha, gur cuirsed ár adbal ar féraib Erenn in neoch dorad bron agus tursi d'a triathaib, conad uadh ainmnigter an t-inad sin .i. Mag m-Broin.


¶218] Dala fer n-Erenn: Do cuatar d'innsoige Srotha Deirg i n-a dirmadaib. Agus nír furgedar re deriud a muinntire gan leim a n-ainfhecht is an abainn, gur baidheg agus gur baeglaig*ed*h uimer anba d'á mnaib agus d'á min-da*i*nib, conac*h* rainic acu gan fost*ad* do'n abainn acht mad a treoin {Column 97}agus a tuaircn*e*[480](javascript:footNote('G800012/note480.html')) catha, a n-ard-churada agus a n-echrada. Agus nir airmedar na h-esbada sin o ranic an Maél Fhlidaise leó


¶219] Dala Fergusa: Do éirig a n-deagaidh an t-sluaig, agus an Dubloinges 'n a timcell. Agus tarla a fír-dered an atha íat a



---

p.208




gabail ris in n-Gamhanraid, no go facatar trómlach in tinoil i n-a coirigtib cucu. Agus nir leged d'Fercus fuirech 'g a faircsin gan gluasacht reme a n-degaid fer n-Erenn tar in ath. Rancutar fir Erenn tar bel an átha, agus is bec ar ar luaithi iad ina in Gamunrad do leith eli. Tucsat leth ar leth gair mor maidmech d'aroli timchell in atha, or do batar fir Erenn oc maidim techta d'a n-aindeoin uathasum, agus do batar-sum ag maidhim ar marbsat d'feruib Erenn. Do airmetar fir Erenn a sluag agus a socraidi and sin, agus ni rainic acht secht catha do na curadhaib leu tar Ath Lecon is in lo sin a cend crichi Bres ris in m-broscur sin. Agus nir gluais deridh a laech do'n laithir sin, an uair do gabutar in Gamanrad an greim cetna do na curadhaib re h-aithmela a techta tar bernaib baegail o m-buidnib.


¶220] Agus ro gabastar Meadb mesnech anbail uirthe o t'conairc rian conni reide oc na rigib. Agus do gab ag conngbail derid ar na deg-feraib. Do gabatar an Gamunrad ac tennad na tora go talchur do rochtain Meadba d'a mughucudh. Agus ni dechaid sin ar metacht na ar midlachas do Meidb, acht do congaib lorg go setrech ar na sluagaib no gor cuiretar-san feidm anbail uirthi, co nach fuair d'aitim[481](javascript:footNote('G800012/note481.html')) no d'uaicnes o na h-ogaibh fedh a fuail do tabairt do tairisim, no gur guidestar Meadb maithi fer n-Erenn fa anumain aici no co tucais a fual. Agus tucatar maithi fer n-Erenn a n-aighti orthasan agus do fostatar tre cleth catha iad. Agus do toirling Medb gan furech ann sin; agus dorad a fual go fercach foregnech gur uó leca lomma lan-redi an laithir, agus gor dibr*aic* a fer agus a tuind do'n talmain gach conair dar cuart*aig*, gor uó Lecan ainm an feraind agus in inaid d'a ési. Agus do chuaidh si i n-a carpat go h-at*h*lamh ann sin, agus do indsaigh go sonairt a mesc na miled, agus do cuir illorc go cobs*aidh* in a h-inadh.


¶221] Do gluaisetar fir Erenn gan fuirech and sin, agus do {Column 98}gabutar an Gamanrad go dicrai i n-a n-degaid. Rucastar Domnall Dualbuide ortha and sin. Agus do gabastar faitches



---

p.210




mór maithi fer n-Erenn ac a faircsin, uair do iadatar an Gamannrad uile uime ar na fagbail i n-inaid imshlaidi agus imbuailti doibh. Agus mar do conncatar fir Erenn Domnall ac dluthugadh na deabtha, ro batar uile ag aithfir imaitbir ar Fergus fá'n comrac do rinne roime ris. Agus o d'cuala Fergus na fuigli sin ro gabh naire mór h-e fa gan Domnall do dingbadh do na deig-feraib, agus do guidh Fergus in Dubloinges go dícra imchalma do denam do dingbadh Domnaill. Agus ro cenglatar uili en comarle i n-a agaid, agus do badar ar ti atha[482](javascript:footNote('G800012/note482.html')) d'fagbail air. Do luathaig Domnall in deabaid ac dol tar Ath na Feinned, agus do leic Fergus 'n a coinne sin h-e. Agus do feradar comloind re 'roile ar ur an Atha, co nach ruc aon duine d'feraib Erenn ar a n-edrain no go rabadar ag tuargain *sciath* a ceile san comrac. Agus do indsaig teglach Domnaill agus teglach Fergusa d'foiridhin a triath agus a tigerna. Agus do dinginadar na teglaigh sin fein a ceile sin comruc no go n-drochair cach dib comthoitim is in cath-irgal. Do gab Fergus agus Domnall ag furr*ach* a ceile sa comloind a fiadnaise fer n-Erenn, co nar cuimgedar a charaid fedhm no fóiridhin le fer dib, go n-drochair Domnall do beimmenaib fortamla Fergusa. Agus ni mo ana do cum láir rainig an milidh an uair do b'eigin d'Fergus agus d' feraib Erenn a fhagbail gan fhad*badh*[483](javascript:footNote('G800012/note483.html')) is in inad ar thuit.


¶222] Agus do gluaisedar ar lorg na tana d'a toraigecht, agus ni uaradar an sluag riam roime eigen bud aidble ana in t-eigen fuaradar o'n tóraidh a tr*aigh* Ruis airgid uaith*ib*. Agus gid eadh do fuilngetar gach echt agus gech esbaid do fuarutar no go tainic ur-dhubadh na h-oidchi d' a n-innsoige. Agus do gabsat longport a tuaiscert crichi Corainn go h-anbuainech an adaig sin, cor egen doib an Mael Flidaise do cengal do coirthi cloichi, gurab Tulach na Maili ainm na *tulcha* sin o soin ille. Do batar an Gamunrad 'n a timcell go tainic la



---

p.212




con a lan soillsi ar na sluagaib, gur uó comcumusc catha d'a {Column 99}curadaib ar techt an laei con a lán soillsi, gor bo suaill nar[484](javascript:footNote('G800012/note484.html')) bo reim madhma d'a mor-sluagaib is in maighin sin, co nach rainic leo an Mael do taifnech do'n cairthi d'ar cengl*ad* h-i.


¶223] Agus tuc Muireadach Mend mac Oilella aircis ar tossach na tren-sluag, gu fuair boegal ar Flidais con a banntracht and. Agus tocbais les h-i gan fuirech. Agus do leg na sluaigh seocha no co rainic go lar longpuirt fer n-Erenn no go fuair an Mael Flidaise a cengal do'n chairthi. Agus scaeiles gan fuirech di. Agus do cuir fesa d'innsoige na Gamunraidi d'a scur do'n scaindir agus d'a toirmesc do'n toruigecht. Agus da indis doib amail fuair Flidais agus in Mael Flidaise con a tan*aidh*. Do anadar an Gamunrad d'a n-oirlech ann sin, agus do toirnetar do'n tograim. Agus do imgidetar maithi fer n-Erenn agus Medb go Cruachain.


¶224] Do impo Muiredach Mend agus maithi na Gamunraidi agus Flidais con a bandtracht agus gon a bo-taintib siar rompo a fritheing na conaire cetna, no go rancatar go h-airm a n-dorchar Domnall Dualbuidi. Is amlaid fuaratar é agus drem d'a tairisib agus d'a fhir-muinntir 'n a fochair 'g a imcoimet. Agus do gabutar longport in a uir-timcell uili an adhaig sin. Agus do claeidhedar fert fodbaidh os a cinn go moch ar na maruch. Agus do rindi Muiredach Mend marbna do co n-dubairt:—


> 1. Truag toisc Domnaill Dualbuide
>   
> O Dun Tuaithi g*an* t*re*isi;
>   
> As i a toraidhécht ar tain
>   
> Darat a dail g*an* desi.
> 2. Nir dligh Domnall dánug*ud*,
>   
> Ar Dubloinges mor M*edba*;
>   
> A thoitim as garb an gnim,
>   
> Is m*est*e a dil a n-d*er*na.
> 3. Nir an rinn Triath trén Irruis,
>   
> Go tucmaeis les la baga;
>   
> Mairc righ nar an re a fhedh*naibh*,
>   
> Re n-dol a n-debaid dana.
> 
> 
> ---
> 
> p.214
> 
> 6. T  
> [*...*]  
>  de Ailill re a ath*air*,
>   
> Ar na eguib tarfas   
> [*...*]  
> 
>   
> G*o* fuigb*ed* bas   
> [*...*]  
> 
>   
> Gan tlas re h-occ*aibh*.
> 7. Oilill Find fer Flidaise,
>   
> Ge fuair bas tre re*i*m n-uaban,
>   
> Mo ar s indsa Domnall do dit*h*,
>   
> Tre fich ocus tre uab*ar*;
> 8. Mairc da tarla in turas sin,
>   
> Da n-dorchar mil*id* muaidi;
>   
> A b*eth* g*an* a*n*m*ain* sin ar,
>   
> Nocha n-e an tain gan truaighe.T*ruag*.
> 




¶225] Mar tairnic doib fert an cathmilidh do claeide agus a {Column 100}cairthe [*...*] do tocbail, do gluaisiter rompa co h-athlam ann sein co rangatar co h-Ath Leac*an* is in lo sin. Ro gabsat longport go h-ath-scith ann sin. Agus tancutar tar an echtuib agus tar an esbadaib, agus tar sgel*aib* na tana agus na toraigechta, conad air do raid an fili na roinn-si[485](javascript:footNote('G800012/note485.html')):—


> 1. Sunn tuc*ad* an debaid donn,
>   
> Ro ba glonn os grenuic grinn;
>   
> Ro ba ger grinn gibhis gann,
>   
> Im tain bo flann Flidaise finn.
> 2. Maith an Mael, fa mor a bann,
>   
> Ba lor a lann os gach linn;
>   
> Biat*adh* caoga mac madh n-glond,
>   
> La tri cet laech lond dia linn.
> 3. Ar tri do rannsat an sluagh;
>   
> Sgaeilsit im an m-buar na mal;
>   
> Trian im Laignib con a li;
>   
> T*rian* U*lad* do bi re h-agh.
> 4. Trian im Connachtaib ar sin,
>   
> Do bo trom ar tuil na fir;
>   
> Ge do luaidhetar luadh fer
>   
> Fuarutar sluagh mer ag muir.
> 
> 
> ---
> 
> p.216
> 
> 7. Tarlaic an m-bo h-i *for*lar;
>   
> Do tuit mor mal im an m-buar;
>   
> Tarcatar di cuma tri;
>   
> Nir erigh si f*a* an sluagh.
> 8. Ann sin tainic Fergus fein,
>   
> Dregan nem bras fa mor aibh;
>   
> Do orrd*er*c tes agus thuaith,
>   
> Ro ses mar do buail an Maeil.
> 9. Buailes Fergus an m-boin maeil,
>   
> Cuma tri a fiadnaise in t-sluaigh,
>   
> Gur clos a geminn sa g*ei*s,
>   
> An er, tes, ocus thuaidh.
> 10. Rigt*e*ch conglann is lam tren,
>   
> Ro b*a* ger an f*or*land fial;
>   
> Cerbsat col*na* fa c*ra* ruad
>   
> Do'n t-sluagh tar abuinn a n-iar.
> 11. Da rith cu Domnaill do a dun,
>   
> Go caoga con dur 'n a diaid;
>   
> Brisis carbat ran in righ;
>   
> Marbais a ara fir fial.
> 12. Gonais Fergas an soidh seing,
>   
> Do'n ga grinn do luid tre cenn;
>   
> Ar in ach*ad* os in glinn,
>   
> Marbais eich Mic Róaigh ann.
> 13. Ann sin tanic Domnall drol,
>   
> Ocus ba f*or*lonn an rail;
>   
> Tucsat-san ar aein n*er*t sin,
>   
> Cet urcar a n-oeinfhecht air.
> 14. Dobert Fergus oll-gl*onn* úais
>   
> Re Domnall n-glonnmar n-gris;
>   
> Coiscet na sluaigh g*an* bres beim as;
>   
> Tabraim gan tlas tres 'n ar n-dis.
> 15. Do cumruicsitar ar in rai,
>   
> Ar ba cumnart a n-gal n-ga*i*;
>   
> Ingnad gan fuil ar a clí,
>   
> Ni frit guin ar cechtar n-aei.
> 16. Amar do rub*adh* go trom,
>   
> Agus do tub*adh* go tenn,
>   
> Agus do budh luath, dar linn,
>   
> Is in glinn a Cru*a*ich na Cenn.
> 
> 
> ---
> 
> p.218
> 
> 19. Do rith Meran tres in cath,
>   
> Tanic sr*uth*án tre n-a cruth;
>   
> Do cluith cléth caeil, garb in crith,
>   
> Do marb Leghan ar in sruth.
> 20. Dorochair Bóinni do beinn,
>   
> Agus nochar foil a gluinn;
>   
> Ar slis sleibi fid*aig* Finn
>   
> Taet do laim mic Liluich *luinn*.
> 21. Do luaidset luag n-agha n-aill,
>   
> Os   
> [*...*]  
> l ara luind;
>   
> Gabsat longport n-gl*an* oll
>   
> Is in glinn os Aruind uill.
> 22. {Column 101}Gabsat longport ar n-a fios,
>   
> Ar in slis os tonn-port des;
>   
> Cuirsit slogh ba fuigiull fis
>   
> Re slis Locha Cuil*id*h cais.
> 23. Robsat echt*ach* na tuir triuin,
>   
> Robsat crecht*ach* uir an uaigh;
>   
> B'uathmar an gnim do Mac Roich,
>   
> Ba coir, ba cruthmar, ba cruaidh.
> 24. [*gap: extent: one line*]  
> 
>   
>   
> [*gap: extent: one line*]  
> 
>   
> Ar aen mag fa rit ar aen,
>   
> Bedh 'n a aenar d'eis an t-sluaigh.
> 25. Lotar ar n-elod ar n-dail,
>   
> Rob imerghe gle mór gluair;
>   
> Do lotar tre gredun n-gaid,
>   
> Tar Ath Lecon, tar an Muaidh.
> 26. Secht cat*h*a lin an t-sloigh ann,
>   
> Im Fergus mac Roich ruscum;
>   
> Doradsat debaid nar gann,
>   
> Do na feraib nar fhann sund.Sunn.
> 




¶226] Do rigsat an Gamunrad Muiretuch mend an inad a athar ann sin. Agus aderaid aroili eolaigh go raibi Flidais re h-athaid aicci ann sin, co n-dechaid a Loch Letrech fa diamhair di cleth, agus an Mael Flidaise léi. Agus ni fesa riam ó sin ale. Gurub h-i Táin bo Flidaise con a Toruighec*h*t go ruici sin. Fi*n*it. Am*en*.














