

#Buile Shuibhne


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


Buile Shuibhne
==============


Author: Unknown
---------------


### File Description

J. G. O'KeeffeElectronic edition compiled by Beatrix Färber

Proof corrections by by Vibeke Dijkman, Maxim Fomin

Funded by University College, Cork and  
Professor Marianne McDonald via the CELT Project 2. Second draft, revised and corrected.Extent of text: 23020 words#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork  
College Road, Cork, Ireland

 (2001) (2008) (2013) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G302018Availability [RESTRICTED] 
Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.


  
[RESTRICTED] 
Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).


#### Notes

You can purchase the book(s) containing this text via the ITS website (http://www.irishtextssociety.org/). Click on the link to the RIA shop.

#### Sources


**Manuscript sources**2. Dublin, Royal Irish Academy, MS B IV I, p. 82a–95b. A paper MS, written between 1671 and 1674 by Daniel O'Duigenan. The following text is taken from this MS. Where other readings were preferred this is shown in the footnotes.
3. Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 K 44, p. 131–180. A paper MS, written in 1721-1722 by Tomaltach Mac Muirghiosa. It is not derived from B. More important variants are given in the footnotes. Many stanzas contained in B are not in K.
4. Brussels, Bibliothèque Royale, MS 3410, fo. 59a–61b. This MS was written by Michael O'Clery in 1629. It is a brief summary of the version in B and K. The whole of the verse except for three stanzas is omitted. The text is appended.
**Editions**2. James G. O'Keeffe, Buile Shuibhne (The Frenzy of Suibhne). Being the Adventures of Suibhne Geilt. A Middle-Irish Romance. Edited, with Translation, Introduction, Notes and Glossary. 38 + 198 pp., 8vo, London, Irish Texts Society, Vol XII. [from Stowe B. IV 1, fol. 82a Br. Bibl. Roy. 3410, fol. 59a, with readings from a 23 K 44] Ériu 1, 1904, pp. 113-121.
**Translations**2. See under Editions.
3. Gerard Murphy (ed.), Early Irish Lyrics: eighth to twelfth century. Oxford: Clarendon, 1956. [58 items; texts reconstructed and normalized according to the editor's dating; Engl. transl., notes, glossary.] 45. Súanach sin, a Éorann án (Suibne and Éorann), 118–123; 46. A bennáin, a búiredáin (Suibne in the woods), 122–137; 47. Mór múich i túsa in-nocht (Suibne in the snow), 138–141.
**Secondary literature**2. Georges Dottin, Buile Shuibhne [Notice] In: Revue Celtique XXXIV (1913) 326–30.
3. Kenneth H. Jackson, The motive of the treefold death in the story of Suibhne. In: Féil-Sgríbhinn Eóin Mhic Néill, 1940, 535–550.
4. Nora K. Chadwick, Geilt. In Scottish Gaelic Studies 5 (1942) 106–153. [History and function of the geilt in Irish (Buile Suibne, Cath Almaine, etc.), Welsh and early Norse literature.]
5. Roland M. Smith, King Lear and the Merlin tradition. In Modern Language Quarterly 7 (1946) 153–174.
6. J. Vendryes, [ad Buile Shuibhne Best 2nd, edition 1238) 1301] In: Études Celtiques 4 (1941/48) (fasc.2, 1948) 320–322. (Notes critiques sur des textes, no. 9.)
7. James Carney, 'Suibne Geilt' and 'The children of Lir'. In. Éigse 6 (1948/52) (pt.2, 1950) 83–110.
8. Kenneth H. Jackson, A further note on Suibhne Geilt and Merlin. In: Éigse 7, (1953/55) (pt. 2, 1953) 112–116, 120 [add.]. Criticism of Carney in Éigse 6.
9. Ruth P. Lehmann, A study of the Buile Shuibhne. In: Études Celtiques 6 (1953/54) 289–311; 7 (1955/56) 115–138.
10. James Carney, The origin of Suibne Gelt. In: Studies in Irish literature and history. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1955, Appendix B,
 385–393.
11. Birgit Bene[scaron], Spuren von Schamanismus in der Sage Buile Suibhne. In: Zeitschrift für Celtische Philologie 28 (1960/61) 309–334.
12. Gearóid S. Mac Eoin, Gleann Bolcáin agus Gleann na nGealt. In: Béaloideas 30 (1962) [1964] 105–120.
13. Brian Ó Cuív, in: Éigse 11 (1964/66) (pt.2, 1965) 155–156. [Review of Mac Eoin in Béaloideas 30].
14. David Greene & Frank O'Connor (eds. & trans.), Binne liom um na tonna. In: A Golden treasury of Irish poetry, A.D. 600 to 1200. London: Macmillan, 1967, 179–180.
15. Donncha Ó Crualaoich, 'Eolchaire mo mhendatáin. Staidéar ar scéal Meán Ghaeilge. In: Irisleabhar Mhá Nuad 1970, 94–103.
16. Vernam Hull, 'A note on Buile Shuibhne', Celtica 9 (1971) 214.
17. Pádraig Ó Riain, 'A Study of the Irish Legend of the Wild Man', Éigse 14.3 (1972) 179–206.
18. Joseph Falaky Nagy, 'The Wisdom of the Geilt', Éigse 19 (1982) 44–60.
19. John Carey, 'Suibhne Geilt and Tuán Mac Cairill', Éigse 20 (1984) 93–105.
20. Seán Ó Sé, 'Buile Shuibhne: Sliocht', Oghma 6 (1994) 111–118.
21. Annette Pehnt, 'From Tree to Poetree: Rewritings of Buile Shuibhne in the Twentieth Century', Proc Harv Celt Coll 15 (1995) 162–174.
22. Joseph Falaky Nagy, 'An Introduction to the 1996 Edition of Buile Suibhne (The Frenzy of Suibhne)', ITS, Subsidiary Series 4, Dublin 1996.
23. Susan Shaw Sailer, 'Leaps, Curses and Flight: Suibne Geilt and the Roots of Early Irish Culture', Études Celtiques 33 (1997) 191–208.
24. Alexandra Bergholm, 'Academic and neopagan interpretations of shamanism in Buile Suibhne: a comparative approach', Studia Celtica Fennica 2 — Essays in honour of Anders Ahlqvist (2005) 30–46.
25. Alexandra Bergholm, 'Folly for Christ's Sake in Early Irish Literature: The Case of Suibhne Geilt Reconsidered', Studia Celtica Fennica 4 (2007) 7–14.
26. Alexandra Bergholm,"'Betwixt and between': theorising liminality and sacredness in Buile Suibhne', in Katja Ritari and Alexandra Bergholm (eds.), Approaches to religion and mythology in Celtic studies (Newcastle 2008) 243–263.
27. Fearga Ó Béarra, 'Buile Shuibhne: vox insaniae from Medieval Ireland', in Classen, A. (ed) Mental Health, Spirituality, and Religion in the Middle Ages and Early Modern Age (Berlin and New York 2014) 242–289.
**The edition used in the digital edition**2. Buile Shuibhne. J. G. O'Keeffe (ed), First edition. [One volume. vii + 111 pp. iii-vii Preface, 1-83 Text, 85-91 Notes, 92-96 Brussels MS. 3410, 97-106 Glossary of the rarer words, 107-109 Index of places, 110 Index of persons.] Dublin Institute for Advanced StudiesDublin (1931) (Reprinted 1975) . Mediaeval and Modern Irish Series. , No. 1

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


The present text represents pages 1-83 and 92-96 of the volume.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been checked and proofread twice. All
 corrections and supplied text are tagged.


##### Normalization


Where the printed edition has instances of æ carrying the
 acute accent (lines 243, 416f, 598, 646, 648, 715, 726,
 780, 958, 1278, 1288, 1318, 1546, 1707, 1797, 1818, 1875,
 2179, 1320, 1354, 1391, 1393); this has been rendered æ without accent 
 in the SGML file. Due to some HTML browsers not
 interpreting f[dot ], s, F, S etc. as
 characters carrying a punctum delens, the punctum delens
 above a character is rendered by the corresponding
 character + h.


##### Quotation


Quotation marks have been tagged q.


##### Hyphenation


When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break, the break is marked after the completion of the
 hyphenated word.


##### Segmentation


div0=the tale; div1=the paragraph. Page-breaks are marked pb n=""; linebreaks are marked lb n=""; lines of poetry and speakers of dialogue are marked.


##### Interpretation


Personal names and place names have not been tagged.


Line-breaks are numbered.


#### Canonical References


This text uses the DIV1 element to represent the paragraph. ### Profile Description


Created: By one or more unknown author(s). The story belongs to the Middle Irish period. 
 Date range: 1200-1300?.#### Use of language


##### Language: [GA] The text is in Late Middle Irish (and early Modern Irish).


##### Language: [LA] There is one word in Latin.


##### Language: [EN] The witness list is in English.


### List of Participants


* **Suibhne**
* **Cailleach an Mhuilinn, the mill-hag**
* **Finnsheng ingen Fhíndealaigh, Finnsheng Daughter of
 Fíndealach**
* **Domhnall**
* **Congal**
* **Cléirech, a cleric**
* **Fear Caille**
* **Moling**
* **Mongán**
* **Eorann**
* **Énna mac Bracáin**
* **Loingseachán**
* **Rónán**


### Revision History


* (2013-11-19) Beatrix Färber (ed.)

* Additions made to bibliographic details.
* (2013-09-20) Beatrix Färber (ed.)

* Corrections communicated by Tomás Ó hAodha from the Department of Old and Middle Irish integrated; markup modified.
* (2011-10-22) Beatrix Färber (ed.)

* Correction communicated by Tom O'Donovan integrated; new wordcount made.
* (2008-09-01) Beatrix Färber (ed.)

* Keywords added; file validated.
* (2008-07-28) Beatrix Färber (ed.)

* Value of div0 "type" attribute modified, title elements streamlined, creation date inserted, content of 'langUsage' revised; additions to bibliography and minor modifications made to header.
* (2005-08-25) Julianne Nyhan (ed.)

* Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion
* (2005-08-04T15:56:12+0100) Peter Flynn (ed.)

* Converted to XML
* (2003-11-19) Peter Flynn (Validation)

* Changed overscore to [macr ] and put note by "LB" into attribute on an ADD element and made this entry an ID for it. I don't know who LB was.
* (2001-04-23) Beatrix Färber (ed.)

* Particdesc modified.
* (2001-03-26) Peter Flynn (ed.)

* File re-parsed using NSGMLS using new DTD; HTML file created.
* (2001-03-15) Beatrix Färber (ed.)

* File re-parsed using NSGMLS; appendix keyed in and proofed once; variant readings and witness list inserted.
* (2000-12-01) Beatrix Färber (ed.)

* File parsed using NSGMLS.
* (2000-10-10) Beatrix Färber (ed.)

* Header created; bibliography inserted; parsing begun.
* (2000-10) Maxim Fomin (ed.)

* Second proofing, markup of quotes, and line numbering.
* (2000-08-18) Beatrix Färber (ed.)

* Special characters converted to ISO characters.
* (1996-10) Vibeke Dijkman (ed.)

* Structural markup added.
* (1996-10) Vibeke Dijkman (ed.)

* First proofing.
* (1996-10-09) Vibeke Dijkman (ed.)

* Text capture by scanning.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G302018


### Buile Shuibhne: Author: Unknown


### List of witnesses


* **B**: B IV I, p. 82a-95b, Royal Irish Academy,
 written 1671-74 by Daniel O'Duigenan. The text in
 O'Keeffe's edition is based on this MS.
* **K**: 23 K 44, p.131-180, Royal Irish Academy,
 written in 1721-22 by Tomaltach Mac Muirghiosa. Not
 derived from B.
* **L**: Brussels 3410, fo. 59a-61b, Royal Library
 Brussels,written in 1629 by Micheal O'Clery. It is a brief
 summary, with most of the verse omitted. It is appended to
 the digital edition.




---

p.1



  
1] Dála Shuibhne Mhic Colmáin Chuair, rígh Dál
  
2] 
Araidhe, roaisnéidhsem remhainn do dhul ar fáinneal
  
3] 
 & ar folúamain a cath, ba hedh ann fochann &
  
4] 
 tucaitt tresa ttángattar na hairrdhena & na habarta
  
5] 
 fúalaing & folúaimhnighe sin fáoi-siumh tar chách a
  
6] 
ccoitchinne & febh tecómhnaccair dhó iaromh.



  
7] Báoi aroile naoimh-erlumh uasal oirdnidhe hi
  
8] 
 tír nÉrenn .i. Rónán Fionn, mac Beraigh, mic
  
9] 
 Criodáin, mic Earclogha, mic Érnainne, mic Urene,
  
10] 
 mic Seachnusaigh, mic Coluim Chúile, mic Muiredhaigh,
  
11] 
 mic Laogaire, mic Néill, .i. fer comhailte tiomna
  
12] 
 DéDé & congmála cuinge crábuidh & fuilngthe ingreama
  
13] 
 ar sgáth an Choimdedh an fer sin. Ba mogh-sén
  
14] 
 díles diongmála do Dhia, ar nobhíodh ag crochadh
  
15] 
 a chuirp ar grádh Dé & do tuilledh fochraicciu dia
  
16] 
 anmain. Ba sgíath dhídin fri drochaimsibh diabhail
  
17] 
 & doáilc*h*ibh an fer mín muinterrdha mórmhonarach
  
18] 
 sin.


  
19] 
Robaoi-sidhe fecht ann ag tórainn chille i nDál
  
20] 
Araidhe .i. Ceall Luinni a comhainm. As é robadh
  
21] 
rígh ar Dhál Araidhe an ionbaidh sin .i. an Suibhne,
  
22] 
 mac Colmáin, adru*b*rumar. Rocuala 'diu Suibhne
  
23] 
airm a raibhi gut*h* chluig Rónáin ag tórainn na
  
24] 
cille, go rofhíarfacht dia muintir cidh adchualadar.
  
25] 
 ‘Rónán Fionn mac Bearaigh,’ ar síad, ‘atá ag


---

p.2


  
26] 
 tórainn chille it chrích-si & it fheronn & as é guth
  
27] 
a chluig itchluini-si anosa.’ Rolonnaigedh & rofergaigedh
  
28] 
go mór antí Suibhne & roéirigh go dian
  
29] 
 deinmneadhach do dhíochar an chléirigh ón chill.
  
30] 
 Tarraidh a bhainchéile .i. Eorann ingen Chuinn
  
31] 
Chiannachta eiti an bhrait chortharaigh chorcra
  
32] 
robhúi ime dia fhosdudh, go rosging fón teach an
  
32] 
sioball airgid aeinghil co míneagur óir robhaoi san
  
34] 
 brat ós a bruinne. Lasodhain fágbaidh a bhrat ag
  
35] 
an ríogain & dothaod roimhi lomnocht ina réim
  
36] 
 roiretha do dhíochar an chléirigh ón chill co riacht
  
37] 
áit ina raibhe Rónán.


  
38] 
As amhlaidh robhúi an cléirech ar cionn
 Suibhne
  
39] an ionbaidh sin, ag moladh rígh nimhe
 *&* talman .i.
  
40] ag
 solusghabáil a pshalm &
 a pshaltair líneach lánáluinn
  
41] ina fhiadhnuisi. Dosfuairgaibh Suibhne an
 pshaltair
  
42] go
 rotheilg a bfudhomhuin an locha lionnfoair robhaoi
  
43] 'na
 fharradh go robáidedh ann í. Rogabh Suibhne
  
44] 
 lámh
 Rónáin iarsin co rotharraing ina dhiaigh é tar
  
45] 
 an
 ccill amach & níor léicc láimh an chlérigh
 úaidh
  
46] fós no go ccúala an éighemh. As é dorinne an
  
47] éighemh sin
 .i. giolla Congail Chlaoin mic Sgannláin,
  
48] arna
 thecht ar cenn Shuibhne ó Chongal fé*i*n do
  
49] chur chatha Mhuighe Rath. Ó ráinic an giolla
 co
  
50] háit
 n-iomagallmha fri Suibhne adféd sgéla dhó ó
  
51] 
 thús go
 deredh. Téit trá Suibhne lasan ngiolla &
  
52] 
 fágbaidh an clérech go dubhach dobrónach ar
  
53] 
 mbádudh a pshaltrach & iar ndénamh a dhímigni & a
  
54] 
esonóra.


  
55] 
Diuidh laoi co n-oidhche iarsin doriacht dobarchú
  
56] robúi isin loch dochum Rónáin & a pshaitair leis gan
  
57] milledh líne ná litri inte. Dobert Ronán
 altugudh


---

p.3


  
58] 
 buidi do Dia trésan mirbuile sin & mallachais Suibhne
  
59] 
iaromh, conadh edh roráidh: ‘Mo ched-sa fri ced an
  
60] 
Choimdedh chumachdaigh,’ ar sæ,
 ‘amail táinicsiomh
  
61] dom dhíochur-sa & é lomnocht, gurab amhlaidh
  
62] sin bhías {folio 82b} do ghrés lomnocht ar faoinnel & ar
  
63] folúamhain sechnóin an domhain, gurab bás do rinn
  
64] nosbéra. Mo mallacht-sa for Suibhne bheós & mo
  
65] bhennacht for Eorainn rothriall a fhostudh & fós
  
66] fágbhaim-si do chloinn Choimáin an lá atchífit an
  
67] psaltair si *robáidedh* la Suibhne gurab díth &
  
68] dílghenn dóibh’; &
 a*t*bert in láid:



> **Rónán**1. 69] Suibniu mac Colmáin romchráidh,
>   
> 70] romt*h*arraing leis ar
>  leathláimh,
>   
> 71] d' fhágbháil Chille Luinne lais
>   
> 72] dom beith athaigh 'na hégmais.
> 2. 73] Táinig chugum 'na rith rod
>   
> 74] amail rochóala mo chlog,
>   
> 75] tug leis feirg n-adhbhal n-anba
>   
> 76] dom athchar, dom ionnarba.
> 3. 77] Leasg lem-sa mh'athchar abhus
>   
> 78] ón bhaile céda rabhus,
>   
> 79] gérbo lium-sa robadh lesg
>   
> 80] do Dhía táinic a thoirmesg.
> 4. 81] Níor léig mo lámh as a láimh
>   
> 82] co ccóalaidh an éighemh n-áin,
>   
> 83] go n-ébreadh ris: 'tair don chath,
>   
> 84] doriacht Domhnall Magh ránRath.
> 
> 
> ---
> 
> p.4
> 
> 7. 85] Dodheachaidh maith dhamh-sa dhe,
>   
> 86] ní ris rugus a bhuidhe,
>   
> 87] ó doriacht fios an chatha
>   
> 88] do shoighidh an ardflat*h*a.
> 8. 89] Ro-ionnsaigh an cath go cían
>   
> 90] dár chláon a chonn *i*s a chíall,
>   
> 91] sirfidh Éirinn 'na gheilt ghlas
>   
> 92] agus bidh do rinn raghas.
> 9. 93] Mo pshaltair doghabh 'na láimh
>   
> 94] dusfarlaic fón linn láin,
>   
> 95] dorad Críst chugum gan chair
>   
> 96] conár bhó misdi an pshaltair.
> 10. 97] Lá co n-oidhche fán loch lán
>   
> 98] is nír mhisdi an breac bán
>   
> 99] dobhrán do dheóin Mic Dé dhe
>   
> 100] doroidhnacht damh dorisse.
> 11. 101] An pshaltair doghabh 'na láimh
>   
> 102] fágbuim-*se* do chloinn Cholmháin,
>   
> 103] bídh *olcl do chloinn Cholmáin chain*
>   
> 104] an lá dochífed an pshaltair.
> 12. 105] Lomnocht dodheachaidh sé sonn
>   
> 106] dom thochrádh is dom thafonn,
>   
> 107] as edh doghéna Día dhe,
>   
> 108] bídh lomnocht dogrés Suibhne.
> 13. 109] Rogabh gá astadh a brat
>   
> 110] Eorann, ingen Chuinn Chiannacht,
>   
> 111] mo bhennacht ar Eorainn de
>   
> 112] is mo mallacht ar Suibhne.
> 
> S.
> 
> 
> 
> 
> 






---

p.5


  
113] 
Dodheachaidh Rónán iarsin go Magh Rath
  
114] 
do dénamh síodha eitir Dhomhnall mac Aodha &
  
115] 
 Congal Claon mac Sgannláin & níor fhéd a síodhugudh.
  
116] 
 Doberthaoi immorro an cléreach i ccomairci eaturra
  
117] 
 gach laoi go nach marbhtha neach and ón uair
  
118] 
 rotoirmisgthi an cathugudh go cceadaighthi dóibh
  
119] 
 doridhisi. Nomhilledh trá Suibhne cumairce an
  
120] 
 chléirigh, uair gach sídh & gach osadh fogníodh
  
121] 
 Rónán robrisedh Suibhne, ar nomharbadh fer ré tráth
  
122] 
 an chomhlainn gach laoi & fer eile ré sgur an chomhlainn
  
123] 
gacha nóna. An lá dono rocinnedh an cath
  
124] 
mór do thabairt táinic Suibhne ria gcách dochum
  
125] 
an chatha.


  
126] 
As amhlaidh robaoi & léine sreabhnaidhe síodae
  
127] 
 i cusdul frí gheilchnes dó & fúathróig do shról rígh
  
128] 
 uime & an t-ionar tuc Congal dó an lá romarbh
  
129] 
 
 Oilill Cédach rí Úa bFaoláin for Magh Rath, ionar
  
130] 
 corcra comhdatha esein co cciumhius dlúith deghfhighthi
  
131] 
 
 d'ór áluinn órloisghthi ris, co sreithegar gem
  
132] 
 ccaomh ccarrmhogail ón chionn gór araill don
  
133] 
 chiumhais sin, go stúaghlúbaibh síoda dar cnaipidhibh
  
134] 
 caoiméttrochta re hiadhadh & re hosgladh and,
 {folio 83a}
 
  
135] 
 go bfoirbreachtadh airgid áoingil gacha cáoi & gacha
  
136] 
 conaire imthéighedh, crúaidhrinn chaoilshnáithaide
  
137] 
 don ionar sin. Dhá shleigh shithfhoda slinnleathna
  
138] 
 ina lámhaibh, sgíath breacbhuidhe bhúabhallda for a
  
139] 
 mhuin, claideamh órdhoirn for a chlíu.


  
140] 
Táinic roimhe fón toichim sin co ttarla
 Rónán
  
141] 
 dó & ochtar psa*l*mchetlaidh dá muintir ina fharradh
  
142] 
 & íad ag crothadh uisge
 coisreagtha dar na slúaghuibh
  
143] 
 & roscroithset ar Suibhne hi ccuma
 cháich. Agus
  
144] 
 andar leis-siomh bá dá fhochuidmedh rocroithedh an


---

p.6


  
145] 
t-uisge fair, & dorad a mhér a suainemh na sleighe
  
146] 
 seimnidhe robhúi ina láimh &
 rosdiubhraic do
  
147] 
 pshalmc*h*eadlaidh do muintir Rónáin go
 romarbh
  
148] 
 don oenorchar sin é. Dorad andara hurchar
 don
  
149] 
 fhogha
 faobrach uillenngér dochum an chlérigh
  
150] 
 budhdhén go
 rosben isin chlog robháoi for a ucht,
  
151] 
 go
 rosging a crann as a n-airde isin aer, co n-ébairt
  
152] 
 an
 cléireach: ‘Guidhim-si an Coimde cumachtach’,
  
153] 
 ar
 sé, ‘an ccomhairde dochúaidh crann an fhogha
  
154] 
 isin aer & a néllaibh nimhe co
 ndeachair-si amail
  
155] 
 gach n-ethaid &
 an bás roimris-si for mo dhalta-sa,
  
156] 
 gurab
 eadh notbéra .i. bás do rinn, & mo
 mhallacht-sa
  
157] 
 fort & mo bhennacht
 for Eorainn, Uradhrán & Telli
  
158] 
 uaim
 i n-aghaidh do shíl & chloinne Colmáin
 Chuair,’
  
159] 
 & itbert:



> **Ronán**1. 160] Mo mallacht for Shuibhne,
>   
> 161] rium is mór a chionaidh,
>   
> 162] a fhogha bláith builidh
>   
> 163] dosháith trém chlog creadhail.
> 2. 164] An clog sin roghonais
>   
> 165] notchurfi-si ar cráobhaibh
>   
> 166] gurbat aon ré hénaibh,
>   
> 167] an clog náomh ré náomhaibh.
> 3. 168] Mar dochuaidh i cédóir
>   
> 169] crann an fhogha a n-airde
>   
> 170] co ndeachair-si, a Shuibhne,
>   
> 171] re gealtacht gan chairde.
> 
> 
> ---
> 
> p.7
> 
> 6. 172] Roghonais mo dhalta,
>   
> 173] rodergais as t'fhogha,
>   
> 174] bíaidh dhuit ann do chomha
>   
> 175] gurab do rinn ragha.
> 7. 176] Madh dá ttísat riom-sa
>   
> 177] síol nEoghain go tteinne,
>   
> 178] noscuirfet a ccran*n*acht
>   
> 179] Uradhrán is Teille.
> 8. 180] Uradhrán is Teille
>   
> 181] roscursiod i ccran*n*acht,
>   
> 182] an ced-sa, tré chorracht,
>   
> 183] as let-sa mo mhallacht.
> 9. 184] Bennacht uaim for Eorainn,
>   
> 185] Eorann chaemh gan crannacht,
>   
> 186] tré dhuilghe gan domacht
>   
> 187] for Shuibhne mo mhallacht.'
> 
> Mallacht.
> 
> 
> 
> 
> 




  
188] 
Ó rochomhracsiot iarom na catha cechtarrdha
  
189] 
robhúirset an damhradh dermháir adíu & anall amail
  
190] 
dámha damhghoire co ttuargaibhset trí tromghaire
  
191] 
ós aird. Ó'dchúala thrá Suibhne na gáire móra sin
  
192] 
 & a fhuamanna & a freagartha i néllaibh nimhe & i
  
193] 
fraightibh na firmaminnte rofhéch Suibhne suas iarum
  
194] 
co rolíon nemhain & dobhar & dásacht & fáoinnel &
  
195] 
fúalang & folúamain & udmhaille, anbsaidhe &
  
196] 
anfhoistine, miosgais gach ionaid ina mbíodh & serc
  
197] 
gach ionaidh noco roichedh; romheirbhlighset a
  
198] 
meóir, rocriothnaighsiot a chosa, roluathadh a
  
199] 
chroidhe, roclódhadh a chédfadha, rosaobadh a
  
200] 
radharc, rotuitset a airm urnocht asa lámhuibh co
  
201] 
 ndeachaidh la bréithir Rónáin ar gealtacht & ar
  
202] 
 geinidecht amail gach n-ethaid n-æerdha.




---

p.8


  
203] 
An tan immorro doriacht asin ccath amach
  
204] ba hainminic nothaidhledh a chossa lár ar lúas
 a
  
205] réime
 & an tan nothaidhledh ní bhenfadh a drúcht
  
206] 
 do bharrúachtar an fheóir ar éttroma & ar
 aerrdhacht
  
207] an chéme nochingedh. Ní roan don réim
 roiretha
  
208] sin co nár
 fág magh ná machairi ná maolshliabh,
  
209] móin ná
 muine ná mothar, cnoc ná cabhán, ná coill
  
210] 
 chlithardhlúith a nÉirinn gan taisdeal an lá sin, go
  
211] 
 ráinig co Ros Beraigh i nGlenn Earcáin co ndeachaidh
  
212] isin
 iobhar robhaoi isin glinn.


  
213] 
Romheabhaidh an cath re nDomhnall mac
  
214] Aodha an lá sin amail adru*bru*mar & rohaisnéidhsem
  
215] remhainn. Robhaoi éimh
 clíamuin do Suibhne isin
  
216] chath .i.
 Aonghus Remhar mac Ardghail mic Macníadh
  
217] {folio 83b} mic Ninnedha do thoathaibh Úa
 Ninnedha
  
218] do Dhál Aruidhe.
 Táinic sidhe a ráon madhma
  
219] asin ccath go
 mbuidhin dia muintir imalle fris & as
  
220] í conair táinic a nGlionn *E*arcáin. Baoi siumh
 trá
  
221] cona muintir ag iomrádh ar Suibhne ara
 iongantaoi
  
222] leó gan
 a bheó nó a mharbh d'fhaicsin ó rochomraicset
  
223] 
 na
 catha, acht chena bá derbh leó gurab tré esgcáoine
  
224] 
 Rónáin fodrúair gan fios a oidhedha. Rochualaidh
  
225] éimh
 Suibhne ar chansat & é isin iobar ósa ccionn,
  
226] & itbert:



> **Suibhne**1. 227] 'A óga, tigidh a lle,
>   
> 228] a fhiora Dhál Araidhe,
>   
> 229] foghébhthaoi isin bhile a bfuil
>   
> 230] an fer forsa táoi iarraidh.
> 
> 
> ---
> 
> p.9
> 
> 4. 231] Dodheónaidh Dia dhamh-sa sunn
>   
> 232] betha iomnocht iomchumhang,
>   
> 233] gan ceól is gan codladh sáim,
>   
> 234] gan banchuire, cen bandáil.
> 5. 235] Misi sunn ag Ros mBearaigh,
>   
> 236] domrad Rónán fo mheabhail,
>   
> 237] romsgar Dia rém dheilbh nád ró,
>   
> 238] sgaraidh ré mh'eól, a ógó.
> 
> A óga.
> 
> 
> 
> 
> 




  
239] 
Ó'dchualadar na fir Suibhne ag gabáil na
 rann
  
240] tugsat aithne fair & roráidhset
 fris taobh do thabairt
  
241] friú. Adbert-som nach ttiubradh tré bhith
 síor. Ó
  
242] 
 robhádar-somh iarumh ag iadhad im an mbile
  
243] 
 rotógaibh
 Suibhne uime co háithétrom aéerda óthá
  
244] sin co
 Cill Ríagain i tTír Chonuill
 & rothoirinn iarumh
  
245] a mbile na cille. As ag an mbile sin dorala
 do
  
246] Dhomhnall
 mac Aodha cona shluagaibh do ueith a
  
247] haithle
 an
 chatha & ó'dchonncadar an gheilt ag dol
  
248] isin mbile tángadar drong dona slóghaibh go
 roiadhsat
  
249] ina
 iomthacmhang ima ccuairt; gabhaid iarumh ag
  
250] 
 tabairt
 túarusgbála na geilti ós aird, adberedh fer
  
251] 
 ann
 bá ben, adberedh fer eile bá fer robhúi ann, go
  
252] 
 ttarad Domhnall fé*i*n aithne fair,
 conadh ann
  
253] adbert: ‘As é Suibhne fil ann,’ ar sé,
 ‘.i. rígh Dál
  
254] Araidhe roesgcáoin Rón*án* an lá tugadh an cath.
  
255] 
 Maith éimh an fer fil ann,’ ar sé, ‘& dá
 madh áil leis
  
256] seóide & máoini
 d'fhagbáil fogébadh úainne da
  
257] ttugadh taobh
 frinn. Truag lem,’ ar sé, ‘iarsma
  
258] 
 muintire Congail amlaidh sin, ar robtar maith
 &
  
259] robtar móra mo chomhada-sa do
 Chongal,’ ar sé,
  
260] ‘re
 ccur an chatha, et robadh maith dono comairle
  
261] Choluim Chille don ghille úd fé*i*n dá ndeachaidh
  
262] lé
 Congal do chuingidh sochraidhe co rígh Alban im
  
263] aghaidh-si’; conadh ann adbert Dombnall
 an láid:




---

p.10



> **Domhnall**1. 264] Cionnus sin, a Shuibhne sheing?
>   
> 265] robadh tóiseuch mór ndíreim
>   
> 266] an lá tugadh an cath clóen,
>   
> 267] ar Macc Rath robadh rochóemh.
> 2. 268] Cosmhuil do ghnúis érgna iar n-ól
>   
> 269] re corcair no re coemhór,
>   
> 270] cosmhuil do chúl gan chaire
>   
> 271] re clúimh nó re casnaidhe.
> 3. 272] Cosmhuil gné do chuirp choidche
>   
> 273] re sneachta n-úar n-(r)*[macr ]*æcnoidhche,
>   
> 274] do rosg rogormadh mar ghloin,
>   
> 275] mar oighreadh séimh snúadhamail.
> 4. 276] Áluinn cuma do dá chos,
>   
> 277] dar liom ní trén th'urradhus,
>   
> 278] t'airm rathmara, ruicthis fuil,
>   
> 279] robsat athlumha i n-iomghuin.{folio 84a}
> 5. 280] Targaidh Colaim Cille dheit
>   
> 281] nemh agus ríghe, a romheic,
>   
> 282] díogháir tángais isin Magh
>   
> 283] ó príomh*fh*áidh nimhe is
>  talmhan.
> 6. 284] Adubairt Colum Cille,
>   
> 285] fáidh fosaidh na fírinne,
>   
> 286] líon ticcthi tar tuile theinn
>   
> 287] ní riccthi uile a hÉirinn.
> 7. 288] Targus-sa do Chongal Chlaon
>   
> 289] tan robámar imaráon
>   
> 290] bennacht fer nÉrenn uile,
>   
> 291] ba mór an t-ioc énuige.
> 
> 
> ---
> 
> p.11
> 
> 10. 292] Muna gabha uaim-si sin,
>   
> 293] a Chonghail chaoimh mic Sgannail,
>   
> 294] ga breith bhéire, mór an modh,
>   
> 295] orm-sa, más eadh, it aonor?
> 11. 296] Gébhad-sa úait madh maith lat,
>   
> 297] tabhair dhamh-sa do dhá mac,
>   
> 298] do lámh dhiot is do bhen mbas,
>   
> 299] t'ingen is do rosg rinnglas.
> 
> 
> - 300] Nocha Béra acht rinn fri rind,
>   
> 301] béd-sa choidche in bhar n-oirchill,
>   
> 302] as é ar ccomhrádh iman ccacht,
>   
> 303] beir-si lomnán mo mallacht.
> 
> - 304] Bidh cuid do chuifir do chorp,
>   
> 305] beittid fiaich ar do thromthocht,
>   
> 306] nodgonfa ga dremhan dubh
>   
> 307] agus beir-si faon folumh.
> 
> - 308] Atáoi it áonar seach gach rígh
>   
> 309] gum aimhles ó thír do thír,
>   
> 310] rodlesaighes thairis sin
>   
> 311] ón ló rondug do mháthair.
> 
> - 312] As ann fós tugadh an cath
>   
> 313] ar an maighin a Muigh Rath,
>   
> 314] robhúi bráon dar claideamh nglas,
>   
> 315] torchair Congal Cláon cionnus.Cionnus.
> 
> 
> 
> 




  
316] 
Ó'dchuala trá Suibhne sésdan na sochaidhe
 &
  
317] muirn an mórshlúaigh nostógbaidh
 uime asin mbile
  
318] re
 fraisnéllaibh na firmaiminti ós mullaighibh gacha
  
319] 
 maighni & ós fhéigi gacha ferainn. Baoi fri ré
 chéin


---

p.12


  
320] 
 iarsin seachnóin Érenn ag tadhall
 & ag turrag a
  
321] 
 sgalpaibh cruadhcharrag & a ndosaibh crann
 urard
  
322] 
 eidhneach & i ccuasaibh caolchumhguibh cloch ó
 inber
  
323] do inber & ó binn do binnd &
 ó glinn do glionn go ráinic
  
324] Glenn mbitháluinn
 mBolcáin. Ann no
 thathaigtis (?)
  
325] gealta
 Éirenn ó robadh slán a mbliadhain ar
  
326] 
 gealtacht, ar
 as ionadh aoibhnesa móir an glenn
  
327] sin do
 gheltaibh do grés. Uair as amlaidh atá Glenn
  
328] 
 mBolcáin & ceithre doirsi ag an ngaoith ann
 &
  
329] roschoill roáluinn rocháoin ann bheós
 & tiobrada
  
330] 
 táobhghlana & uarána ionnfhuara & glaisi
 gainmidhe
  
331] glanuisgidhe & biorar
 barrghlas & fothlocht fann
 foda
  
332] for a lár. Iomda fhós a shamha
 & a shiomsáin & a
  
333] lus-bían & a biorragáin, a chaora
 & a chreamh, a
  
334] mhelle & a miodhbhun &
 áirnidhe dubha & a dercain
  
335] donna.
 Nobídh dono gach æ dona
 gealtaibh ag
  
336] tuargain a
 chéile im thogha biorair an ghlenna sin
  
337] 
 & im roignibh a leptach.


  
338] 
Robúi dono Suibne athaigh fhoda isin
 ghlenn
  
339] sin conustarla aen na n-oidhche ann a
 mullach
  
340] sgíach
 urairde eidhnidhe robhaoi isin glinn. Robá
  
341] 
 deacair
 dó-sumh iumfhhulang na leaptha sin, uair
  
342] gach
 cor
 & gach iompódh nochuiredh dhe nothegmadh
  
343] frais do dhealgaibh sgiach ann, co mbíttís ag
 tolladh
  
344] 
 & ag treaghdadh a thaoibh & ag comhghuin
 a chnis.
  
345] Roaitherraigh Suibne iarum asin leabaidh sin
 dochum
  
346] 
 ionaidh ele. As amhlaidh éimh robhúi an t-ionadh
  
347] sin
 & motharmhuine móirdreasa míndeilgneach ann
 &
  
348] áonchraobh dhíoghainn droighin ar na hionfhás
 {folio 84b}
  
349] na hénur trésan muine suas.
 Tairisedh Suibhne for
  
350] barr na
 craoibhe sin, sdúaghais & lúbais an croabh


---

p.13


  
351] 
 chomhcháol robháoi faoi go ttarla
 béim n-asglainn
  
352] de
 trésan muine go ttorchair go lár talman, co nach
  
353] 
 raibhe méd n-orlaigh ann ó a bhonn go a bhathais
  
354] gan
 fhuiliúgudh, gan forrdergudh fair. Adráigh
  
355] 
 iaromh go
 héneirt anfann & dothoed trésan muine
  
356] 
 amach, co n-ébairt: ‘Mo chubhais éimh,’ ar sé,
  
357] ‘as
 deacair an bheatha so d'fhulang tar éis deghbhethad
  
358] & bliadhain gus aréir damh-sa
 forsan
  
359] mbethaidh-si’; conadh ann adbert
 an laoi*dh*:



> **Suibhne**1. 360] 'Bliadhain gus aréir
>   
> 361] dhamh fó chiamhair chraobh
>   
> 362] eitir tuile is tráigh
>   
> 363] gan tuighe fom tháobh.
> 2. 364] Gan cerchaill fóm chionn
>   
> 365] eitir ferchloinn fhinn,
>   
> 366] baeghal, a Dhé, dhúinn,
>   
> 367] gan fhaobar, gan rinn.
> 3. 368] Gan comhthocht fri mnáibh,
>   
> 369] acht madh fothlacht fían,
>   
> 370] as cuid iodhan óg,
>   
> 371] biolar, as é ar mían.
> 4. 372] Gan rúathar co rígh
>   
> 373] am úathadh im eól,
>   
> 374] gan airgni go hán.
>   
> 375] gan chairde, gan cheól.
> 5. 376] Gan chodladh, monúar,
>   
> 377] go n-abrar a fhíor,
>   
> 378] gan chobhair co cían,
>   
> 379] as doraidh mo dhíol.
> 
> 
> ---
> 
> p.14
> 
> 8. 380] Gan tegh lomnán lán,
>   
> 381] gan comhrádh bfher bfhíal,
>   
> 382] gan rígh riom da rádh,
>   
> 383] gan lionn is gan bíadh.
> 9. 384] Trúagh romt*h*earbadh
>  sunn
>   
> 385] rem shlúagh trealmach trom
>   
> 386] im geilt géir tar gleann
>   
> 387] gan chéill is gan chonn.
> 10. 388] Gan bheth ar cuairt rígh
>   
> 389] acht rúaig ar gach ráon
>   
> 390] as í an mhire mhór,
>   
> 391] a rí nimhe naomh.
> 11. 392] Gan áos comhlán ciúil,
>   
> 393] gan comhrádh fri mnáibh,
>   
> 394] gan tiodhnacal séd,
>   
> 395] tuc mh'ég, a Chríst cháidh.
> 12. 396] Robádhus-sa feacht,
>   
> 397] ge béo mar 'tú anocht,
>   
> 398] ba neamhfhann mo nert
>   
> 399] ar ferann nárbh olc.
> 13. 400] Ar eachaibh co hán
>   
> 401] i mbeathaid can bhrón,
>   
> 402] ar mo ríghe raith
>   
> 403] robsam rígh maith mór.
> 14. 404] Beith mar 'tú 'na dhíaid
>   
> 405] dot chreic, a Chríst cáidh,
>   
> 406] im bhochtán gan brígh
>   
> 407] a nGlionn Bolcáin báin.
> 
> 
> ---
> 
> p.15
> 
> 17. 408] An scé nach máoth barr
>   
> 409] romthraoth is romtholl,
>   
> 410] súaill nach ttuc mh' oididh,
>   
> 411] an craobh droighin dhonn.
> 18. 412] Cath Congail co cclú,
>   
> 413] ba liach dhún fo dhí,
>   
> 414] ba día mairt an maidhm,
>   
> 415] lía ar mairbh 'náid ar mbí.
> 19. 416] Ar faéinnel go fíor
>   
> 417] gerbham saéirfher séimh,
>   
> 418] isam triamhain trógh
>   
> 419] bliadhain gus aréir.'
> 
> Bliadhain
> 
> 
> 
> 
> 




  
420] 
Robháoi-siumh amlaidh sin a nGlinn Bolcáin
  
421] 
go rostógaibh uime feacht ann co ráinic Clúain Cilli
  
422] 
a ccoiccrích Thíre Chonaill & Thíre Bóghain*e*.
  
423] 
Dochuaidh iarumh for sraith na tiopraidi gur chaith
  
424] 
 biorar & uisge ann an oidhche sin. Téit iarumh a
  
425] 
 mbile na cilli. As é ba hoirchinneach isin chill sin
  
426] 
 Fáibhlen do muintir Brughaigh mic Deaghaidh &
  
427] 
 táinic doinenn mór dermháir ann an oidhche sin gur
  
428] 
 rochuir ar Suibhne go mór méd anshóidh na hoidhchi
  
429] 
 sin & adbert-somh: ‘Trúagh ámh,’ ar sé, ‘nach air
  
430] 
Muigh Rath rommharbadh-sa resíu nobheinn isin
  
431] deacair-si’; go n-ébairt an laoi*dh* annso síosana go
  
432] 
léig:



> **Suibhne**1. 433] Anocht is fúar an snechta,
>   
> 434] fodeachta is búan mo bhochta,
>   
> 435] nídom neirt isin
>  deabuidh
>   
> 436] im geilt romgeóghuin gorta.
> 
> 
> ---
> 
> p.16
> 
> 4. 437] Atchíd cách nídom chuchtach,
>   
> 438] as lom i snáth mo cheirteach,
>   
> 439] Suibhne mh'ainm ó Ros Ercáin,
>   
> 440] as misi an gealtán gealtach.
> 5. 441] Nídom fois ó thíg aghaidh,
>   
> 442] ní thaidlenn mo chois conair,
>   
> 443] nocha bíu sonna a ccíana,
>   
> 444] domeccad ialla omhain.
> 6. 445] Mo bháire tar muir mbarcláin
>   
> 446] ar ndol tar sáile soclán,
>   
> 447] rogab time mo nertán,
>   
> 448] as mé gealtán Ghlinne Bolcáin.
> 7. 449] Gaoth an reóidh ag mo rébadh,
>   
> 450] sneachta romleón go léige,
>   
> 451] an tsíon dom breith a n-éccuibh
>   
> 452] do géccuibh gacha géicce.{folio 85a}
> 8. 453] Romgonsat géga glasa
>   
> 454] co rorébsat mo bossa,
>   
> 455] ní fargaibhset na dreasa
>   
> 456] damna creasa dom chossa.
> 9. 457] Atá crioth ar mo lámha
>   
> 458] tar gach mbioth fátha mbúaidre,
>   
> 459] do Shlíabh Mis ar Sliabh Cuillenn,
>   
> 460] do Shléibh Cuillenn co Cuailgne.
> 10. 461] As trúagh mo nuallán' choidhche
>   
> 462] i mullach Cruachán Oighle,
>   
> 463] do Ghlinn Bolcáin for Íle,
>   
> 464] do Chinn Tíre for Boirche.
> 
> 
> ---
> 
> p.17
> 
> 13. 465] Beg mo chuid ó thig laa,
>   
> 466] ní thaét ar scáth lá noa,
>   
> 467] barr biorair Chluana Cille
>   
> 468] la gleorán Chille Cua.
> 14. 469] An gen fil ag Ros Earcach
>   
> 470] ní thair imnedh ná olcach,
>   
> 471] as edh dombeir gan nerta
>   
> 472] beith re sneachta go nochtach.'
> 
> Anocht
> 
> 
> 
> 
> 




  
473] 
Táinic Suibhne roimhe iarumh co riacht an
  
474] chill ag Snámh dhá Én for Sionainn, dian
 comainm
  
475] Cluain
 Boirenn an tan sa; día na haoine dídine an
  
476] 
 tsainridh ráinic-siumh annsin. As ann iarumh bádar
  
477] 
 cléirigh na cille ag dénamh an uird nóna ocus mná ag
  
478] túargain
 lín & ben ag breth leinb. ‘Nior bhó cóir
  
479] éimh,’ ar Suibhne, ‘don mhnáoi aoine an
 Choimdedh
  
480] do mhilledh. Feibh thúairges an
 ben an líon,’ ar
  
481] sé,
 ‘as amhlaidh sin rotúairgeadh mo muinter-sa
  
482] 
 isin chath a Maigh Rath.’ Rochúalaidh-sion iarum
  
483] clog
 an esparta aga bhúain, conadh ann adbert:
  
484] 
 ‘Ba
 binne lem-sa éimh,’ ar sé, ‘guth na ccúach do
  
485] chloinsin ar bruach na Banna do gach leith
 inás
  
486] grig-gráig an chluig si atchluinim
 anocht,’ co n-ébert
  
487] 
 an laoidh:




---

p.18



> **Suibhne**1. 488] Binne lem im na tonna
>   
> 489] mh' ingne anocht cidh it cranna
>   
> 490] ná gricc-gráicc chlogáin chille
>   
> 491] an chú do*ní* cúi Banna.
> 2. 492] A bhen, ná tairbhir do mac
>   
> 493] día na háoine dídine,
>   
> 494] lá nach luingenn Suibhne Geilt
>   
> 495] ar seirc rígh na fírinne.
> 3. 496] Amail tuairgitt na mná an líon,
>   
> 497] is fíor gé nomchluinter-sa,
>   
> 498] amlaidh rothuairgit 'san chath
>   
> 499] for Maigh Rath mo mhuinter-sa.
> 4. 500] Ó Loch Diolair an aille
>   
> 501] go Doire Coluim Chille
>   
> 502] nocha deabaidh rochúala
>   
> 503] ó ealaib búadha binne.
> 5. 504] Dord daimh dhíthreibhe ós aille
>   
> 505] bíos a Síodhmhuine Glinne,
>   
> 506] nochan fuil ceól ar talmain
>   
> 507] im anmuin acht a bhinne.23—1 For this stanza and the following K has
> 
> 
> *> 1. Binni leam im na tonna
> >   
> > m' adhbha anocht ciodhat crannda,
> >   
> > la nach loingenn Suibhne Geilt
> >   
> > ar seirc righ na firinde.
> > * A bhen na tairbhir do mhac
> >   
> > dia na haeini didine
> >   
> > na gricc gracc chlogáin cille
> >   
> > an cú doghnÍ cui banna.
> > 
> > 
> > 
> > 
> >*
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.19
> 
> 
> - 508] A Chríost, a Chríost romchluine,
>   
> 509] a Chríost, a Chríost gan bine,
>   
> 510] a Chríost, a Chríost romchara,
>   
> 511] ná romscara réd binne.Binne
> 
> 
> 
> 




  
512] 
Roshiecht immorro Suibhne arnabhárach go
  
513] 
 *Cill* Derfile gur chaith biorar na tiobraidi & an
  
514] 
 t-uisge robhúi isin chill & táinic doinenn dermháir
  
515] 
isin oidchi go rosgab athtuirsi adhbhalmór & snímhche
  
516] 
Suibhne tria olcus a beathad & bheós rob íomhach
  
517] 
athtuirseach leis bheith a n-égmuis Dhál Araidhe;
  
518] 
conadh ann adbert na randa sae:



> **Suibhne**1. 519] Mh'aghaidh a cCill Der ffile
>   
> 520] as í robris mo chroidhe,
>   
> 521] dursan damh, a mic mo Dhé,
>   
> 522] sgaradh ré Dál nAraidhé.
> 2. 523] Deichneamhar is deich cét laoch
>   
> 524] rob é mo shlúagh ag Druim Fraoch,
>   
> 525] ge beó gan treisi, a mic Dé,
>   
> 526] ba misi a ccenn comairlé.
> 3. 527] Múichnidhe mh'aghaidh anocht
>   
> 528] gan giolla is gan longphort,
>   
> 529] níorbh í mh'aghaidh ag Druim Damh,
>   
> 530] meisi is Faolchú is Conghal.{folio 85b}
> 4. 531] Mairg ro*m*fuirgedh risin
>  dáil,
>   
> 532] a mo ruire an ríchid ráin,
>   
> 533] gen go bfhaghainn-si d'ulc dhe
>   
> 534] go bráth acht an oidhchi-se.'
> 
> M'aghaidh
> 
> 
> 
> 
> 






---

p.20


  
535] 
Seacht mbliadhna comhlána do Suibhne ar
  
536] 
fud Érenn as gach aird go aroile go ttoiracht aon na
  
537] 
 oidhche ann co Glenn Bolcáin, fobith is ann robhaoi
  
538] 
a dhaingen & a dhúnárus comhnaidhe-siumh &
 ba
  
539] haoibhne leis oirisiumh & aittreabadh
 ann inás i
  
540] 
 ngach ionadh a nÉrinn ina égmuis, úair doshoichedh
  
541] chuige
 as gach aird d'Éirinn & ní théighadh úadh
  
542] 
 acht re huaman & re huiregla mhóir. Roairbhir
  
543] 
 bhith Suibhne ann an aghaidh sin co ttoirracht
  
544] 
 Loingseachán fora iarraidh isin maidin arnamhárach.
  
545] 
 Adberat furenn ann gurbho mac máthar dhó-sumh
  
546] 
 Loingseachán, adberat furenn eile ba comhalta, acht
  
547] cena
 cibé dhíbh sin é roba mór a dheithidin uimesiumh,
  
548] 
 uair dochuaidh-siumh fo thrí for gealtacht &
  
549] 
 dusfug-sumh fo thrí for ccúlaibh. Robhaoi Loingseachán
  
550] 
 aga iarraidh-siomh don dul sin isin ghlionn,
  
551] 
 co bfuair
 sliocht bharr a throighedh a mbruach na
  
552] 
 glaisi
 isa biorar noithedh & fós fuair na craobha
  
553] nomheabhtaís fó a chosaibh ag aitherrach do
 bharr
  
554] an
 chroind for aroile. Ní bfuair-siumh dono an gheilt
  
555] an
 lá sin co ndeachaidh a faisteach folamh isin glinn
  
556] gur
 tuit a shúan toirrchim codalta fair ann iar
  
557] 
 mórshaothar luirg Suibhni forsa raibbe iarair. Doluidh
  
558] 
 iaromh Suibhne fora shliocht-somh go mbúi forsan
  
559] teach co
 ccúalaidh iarum srainn Loingseacháin ann;
  
560] 
 conadh
 iarsin adbert an láoidh-si:



> **Suibhne**1. 561] 'An fer ag froig focherd srainn,
>   
> 562] súan mar soin nocha lámhaim,
>   
> 563] seacht mbliadhna ón mhairt a Muigh Rath
>   
> 564] nochar chotlus tinneabradh.
> 
> 
> ---
> 
> p.21
> 
> 4. 565] Do chath rod,
>   
> 566] a Dhé *nimhe*, ní ma
>  lott,
>   
> 567] bá Suibhne Geilt m'ainm iar sin,
>   
> 568] mh'aonar dhamh a mbarr eidhin.
> 5. 569] Biorar thiobrad Drorma Cirb,
>   
> 570] as é mo shásadh im theirt,
>   
> 571] as aithnidh orm gnúis a ghné,
>   
> 572] as fíor is mé Suibhne Geilt.
> 6. 573] Dearbh as misi Suibhne Geilt
>   
> 574] fer contuil fo choemhna ceirt,
>   
> 575] im Shlíabh Líag má do cló
>   
> 576] domseannad na fiora so.
> 7. 577] An tan ba-sum Suibhne sruith
>   
> 578] arbhirinn bith a n-úarbhuith
>   
> 579] i seisg, a sesgonn, i sléibh:
>   
> 580] rorer m'eól ar eidirchéin.
> 8. 581] Atlochar don rígh-si thúas
>   
> 582] las nach gnáth an t-iomarchrúas,
>   
> 583] as edh romucc as mo riocht
>   
> 584] a mhéd robhá for écciort.
> 9. 585] As fuit, fuit damh ó nach mair
>   
> 586] mo chollan i n-eidhnechaibh,
>   
> 587] feraidh mór do shíonaibh air
>   
> 588] agus mór do thoirneachaibh.
> 10. 589] Gidh im beó ó gach dinn do dhinn
>   
> 590] isin slíobh ós iubairghlinn,
>   
> 591] áit i fargbadh Congal Cláon
>   
> 592] monúar ná romfar*g*badh
>  faon.
> 
> 
> ---
> 
> p.22
> 
> 13. 593] Meinic m'ong
>   
> 594] cían óm relic mo theach toll,
>   
> 595] nídom nía acht im geilt ghann,
>   
> 596] Dia romchlann i cceirt gan chonn.
> 14. 597] As mór báos
>   
> 598] a Glinn Bolcáin acht cé taés,
>   
> 599] fil mór do abhlaibh a nGlinn
>   
> 600] Bolcáin do éimhedh (?) mo chinn.
> 15. 601] Biorar glas
>   
> 602] agus deogh d'uisge glain,
>   
> 603] nosibhim, ní thibim gen,
>   
> 604] ní hionann sa*n* fer ag
>  froigh.
> 16. 605] Eidir corraibh Cúailghne saimh,
>   
> 606] eitir chúanaibh ó thig gaimh,
>   
> 607] fó chéibh chaille gach re seal,
>   
> 608] ní hionann sa*n* fer ag
>  fraigh.{folio 86a}
> 17. 609] Glenn mBolcáin mbil bél re gáoith
>   
> 610] ima ngairid geilte glinne,
>   
> 611] ní chodlaim ann, monuar dhamh,
>   
> 612] am trúaighe ná an fer a*g*
>  fraigh.'
> 
> An fer
> 
> 
> 
> 
> 




  
613] 
A haithle na láidhe sin doluidh-siumh isin
  
614] 
oidhche ar ccionn co muilenn Loingseacháin;
  
615] 
 aonchailleach ag a choimhéd-sidhi .i. Lonnóg inghen
  
616] 
 Duibh Dhithribh máthair mhná Loingseacháin.
  
617] 
 Táinic Suibhne isin teach cuice & tuc sí mírenna beca
  
618] 
dhó & robhúi fri ré chían ag aithighidh an mhuilinn
  
619] 
amhlaidh sin. Luid Loingseachán for a shliocht-somh
  
620] 
lá n-ann conusfaca for taidhin an mhuilinn é & téit
  
621] 


---

p.23



 d'agallamh na caillighi .i. co Lonnóig máthair a
  
622] 
 mhná. ‘An ttáinic Suibhne 'san muilenn, a chaillech?’
  
623] 
 ar Loingseachán. ‘Robúi aréir co déidhenach sunn,’
  
624] 
 ar an chaillech. Rogabh iarum Loingseachán ceirt
  
625] 
 na caillighe uime & roan isin muilenn tar éis na
  
626] 
 caillighe & táinic Suibhne an oidhche sin don mhuilinn
  
627] 
 co ttug aithne ar Loingseachán. Ó'dchonnarc a
  
628] 
 shúile co ling úadha focédóir dar forlés an tighe
  
629] 
 amach & adbert: ‘A Loingseacháin,’ ar sé, ‘as
  
630] 
 trúagh th'amus orm-sa arim thafann as mh'ionadh &
  
631] 
 as gach ionadh is diliu lium i nÉrinn & ó nach
  
632] 
 léig Rón*án* damh-sa taobh do thabhairt friot as
  
633] 
 liosda lenamhnach dhuit ueith dom lenmhuin’; &
  
634] 
dorinne an laoidh so ann:



> **Suibhne**1. 635] A Loingseacháin, liosda sin,
>   
> 636] nochan úain damh t'agalloimh,
>   
> 637] ní léig dhamh Rónán taobh friot,
>   
> 638] as é domrad a n-ainriocht.
> 2. 639] Doradus urchar gan ágh
>   
> 640] a lár an chatha ar Rónán,
>   
> 641] co robhen isin chlog chain
>   
> 642] robhaoi for ucht an chléirigh.
> 3. 643] Mar dotheilgius urchar n-án
>   
> 644] do lár an chatha ar Rónán,
>   
> 645] ‘ced duit’, ar an cléireach cain,
>   
> 646] 'dul araén risna hénaibh.'
> 4. 647] Iarsin rolinges-sa súas
>   
> 648] isin aéér eadarbhúas,
>   
> 649] ní rolinges ó 'tú beó
>   
> 650] æinléim badh héttromó.
> 
> 
> ---
> 
> p.24
> 
> 7. 651] Dá madh isin maidin múaidh,
>   
> 652] isin Mairt a haithle an Lúain,
>   
> 653] nochar úallcha neach anú
>   
> 654] a leith re hóglách m'aosú.
> 8. 655] As iongnadh lem inní atchiú,
>   
> 656] a fhir rodhealbh an lá aniú,
>   
> 657] ceirt na caillighi ar an clár,
>   
> 658] dá shúil lúatha Loingsecháin.'
> 
> A
> 
> 
> 
> 
> 




  
659] 
‘As trúagh an mheabail rob áil duit do
  
660] dhénamh orm-sa, a Loingsecháin,’ ar sé
 ‘& ná bí ag
  
661] mo thochrádh ní as
 sía, acht eirg dot thoigh & raghat-sa
  
662] róm gonige an baile itá Eorann’ .


  
663] 
As amhlaidh éimh robhúi Eorann an tan sin
  
664] ar ffeis le Guaire mac Congail mic Sgannláin,
 ar rob
  
665] í
 Eorann fa ben do Suibhne, uair robháttar dá
  
666] 
 bhráthair
 isin tír & ba comhdhúthaigh dhóibh an
  
667] 
 ríghe rofagaibh Suibhne .i. Guaire mac Congail, mic
  
668] 
 Sgannláin, & Eochaidh mac Condlo, mic
 Sgannláin.
  
669] 
 Rosiacht trá Suibne gonige an baile ina raibhe
  
670] Eorann.
 Dodheachaidh Gúaire do sheilg an lá sin &
  
671] ba sí conair dochúaidh co muinchinn Sléibe
 Fuaid
  
672] 
 & im Sgirig Chinn Ghlinne & im Éttan
 Tairb. As
 ann
  
673] robaoi a longport im Glenn Bolcáin risa
 ráiter Glenn
  
674] 
 Chíach aniú i machaire Chineoil Ainmirech. Deisidh
  
675] iarumh
 an gheilt for fordhorus na boithe i raibhe
  
676] 
 Eorann,
 conadh ann itbert: ‘An cumhain let a
  
677] 
 ingen,’ ar sé, ‘an grádh romór dorad cach uainn
 dá
  
678] chéle an ionbaidh robhámar imaráon? Agus
 is
  
679] suanach sádail duit-si,’ar sé,
 ‘& ní headh dhamh-sa’;
  
680] conadh
 an adbert Suibhne
 & rofhregair Eorann é:
  
681] {folio 86b}



> 1. 682] 'Súanach sin, a Eorann án,
>   
> 683] i leith leaptha red lennán,
>   
> 684] ní hionann is misi ibhus,
>   
> 685] cian ó atú-sa ar anbfhorus.
> 2. 686] Roráidhis, a Eorann oll,
>   
> 687] aithesg álainn iméttrom
>   
> 688] co ná beitheá it bheathaidh dhe
>   
> 689] sgaradh énlá ré Suibhne.
> 3. 690] Aniú is suaithnidh co prab,
>   
> 691] beg let brígh do shencharad,
>   
> 692] te duit ar chlúimh cholcaidh cain,
>   
> 693] úar damh-sa amuigh co madain.
> 
> 1. 694] As mochen duit, a gheilt ghlan,
>   
> 695] tú is tocha d' feruibh talman,
>   
> 696] gidh súanach is suaill mo chlí
>   
> 697] ón lá itcuala tú ar neimhní.
> 
> 1. 698] As tocha let mac in rígh,
>   
> 699] beriustú d'ól gan
>  imshníomh,
>   
> 700] as é do thochmarc togha,
>   
> 701] ní íarr sibh bhar senchara.
> 
> 1. 702] Ce nombéredh mac an rígh
>   
> 703] do thoigibh óil gan imshníomh,
>   
> 704] ferr liom feds i ccuas cháol chroinn
>   
> 705] let, a fhir, día notcaomhsoinn.
> 2. 706] Dá ttuctha mo rogha dhamh
>   
> 707] d' feruibh Éirenn is Alban,
>   
> 708] ferr lem it chomair gan chol
>   
> 709] ar uisge agus ar bhiorar
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.26
> 
> 
> 
> - 710] Ní conair do deghmhnáoi dhil,
>   
> 711] S*uibhne* sunn ar sliocht imnidh
>   
> 712] fuar mo leaptha ag Ard Abhla,
>   
> 713] nídot terca m' fhúaradhbha.
> 
> - 714] Córa duit serc agus grádh
>   
> 715] don fhior 'gá táoi th'aénarán
>   
> 716] iná do gheilt ghairbh ghortaigh
>   
> 717] uathaigh, omhnaigh, urnochtaigh.
> 1. 718] Monúar ámh, a gheilt ghníomhach,
>   
> 719] do ueth éittigh imshníomhach,
>   
> 720] saoth lem do chnes rochlói dath,
>   
> 721] dreasa is droighin gut rébadh.
> 
> 1. 722] Ní dá chairiughadh dhamh ort,
>   
> 723] a mháothainder mháothéttrocht,
>   
> 724] Críst mac Muire, mór da cacht,
>   
> 725] é domrad a n-éccomhnart.
> 
> 1. 726] Robadh maith lem ar mbeth araén
>   
> 727] co ttigeadh clúmh ar ar ttaobh,
>   
> 728] co sirfinn soirchi is doirchi
>   
> 729] let gach lá is gach énoidhche.
> 
> 1. 730] Adaigh dhamh-sa a mBoirchi bhinn,
>   
> 731] ránac Túath Inbhir áloinn,
>   
> 732] rosirius Magh Fáil co fraigh,
>   
> 733] tairlius do Cill Uí Súanaigh.
> 
> S.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




  
734] 
Ní thairnic dhó acht sin do rádh an uair
  
735] rolíon an slúagh an longphort as gach aird.
 Téidsiumh


---

p.27


  
736] iarumh ina réim romhadhma for teichedh
  
737] amail ba minic
 leis. Ní roan-somh don réim sin co
  
738] ráinic
 ría n-oidhchi co Ros mBeraigh .i. an cét-cill
  
739] 
 ag
 ar oiris a haithle catha Muighe Rath &
 dochóidh
  
740] isin iobar robhúidh isin chill. Muireadach
 mac
  
741] Earca
 dano, as é ba hairchinneach isin cill an tan
  
742] 
 sin.
 Dorala iarum ben an oirchinnigh ag gabáil
  
743] 
 secha an
 inbhar co bfaca an gheilt ann & tuc aithne
  
744] fair guruó é Suibhne robhúi ann, co n-ébert sí
 fris:
  
745] 
 ‘Táir asin iubhar, a rí Dhál Araidhe,’ ar sí,
 ‘atá,
  
746] baeghal áonmhná sunna agad.’ Do
 ghabáil na
  
747] geilti
 & dá brégadh & cealgadh atrubhairt sí
 ind
 sin.
  
748] ‘Nocha ragha éimh,’ ar Suibhne,
 ‘ar nachamtáir
  
749] Loingseachán & a
 bhen, ar robhúi tan ba husa dhuit
  
750] aithni
 form-sa inás aniú’; conadh ann atbert na
  
751] 
 runna
 sa síos ann:



> **Suibhne**1. 752] 'A bhen dobheir aithne form
>   
> 753] do rennuibh do rosg roghorm,
>   
> 754] robhúi tan ba ferr mo gné
>   
> 755] i n-airecht Dál Araidhé.
> 2. 756] Rochláochaighes dealbh is dath
>   
> 757] ón air tánag asin chath,
>   
> 758] robo misi an Suibhne seng
>   
> 759] atchúaladar fir Éreand.
> 3. 760] Bí-si gut fhior is gut thoigh,
>   
> 761] nocha biu-sa a Ros mBeraigh,
>   
> 762] ní chomhracfem go bráth mbán,
>   
> 763] misi agus tusa, a bhenaccán.'
> 
> A bhen.
> 
> 
> 
> 
> 




  
764] 
Doluidh-siomh iarumh asin iubhar co
 héttrom


---

p.28


  
765] æerdha & tóet
 roimhe co ráinic isin mbile ag Ros
  
766] 
 Earcáin, úair dobhádar trí dúnáruis aigi-siumh ina
  
767] 
 cclechtadh comnaidhe do dhénamh ina thír feisin .i.
  
768] Teach
 mic Ninnedha & Cluain Creamha & Ros
 Earcáin.
  
769] Robháoi-siumh iarum co cenn
 cáocáoisi ar mhís isin
  
770] iubhar
 sin gan airiughudh, co frith ann a ionadh & a
  
771] adhbha {folio 87a} fo dheóidh,
 co ndernadh comairle
 ag
  
772] maithibh Dhál Araidhe cia dorachadh da
 gabáil co
  
773] 
 nderbertatar uili ba hé Loingseachán robadh cóir
  
774] do chur
 ann. Rogab Loingseachán immorro do
  
775] láimh
 teacht
 frisin toisg sin & luidh roimhe co ttáinic
  
776] dochum an iubhair ina mbáoi Suibhne,
 conusfacaidh
  
777] an
 gheilt ar an ccráoibh úasa. ‘Truagh sin, a
  
778] 
 Suibhne,’ ar sé, ‘conadh é th'íerdraighe bheith
  
779] amhlaidh sin gan bhíadh, gan digh, gan édach
 amail
  
780] gach n-ethaid n-aéerdha, ier mbeith a
 n-éttaighibh
  
781] sróldae síregdha ar eachaibh
 ána allmurdha co
  
782] sríanaibh soinemhla dhuit,
 & mná málla maisecha
  
783] let
 & iomad macaomh & míolchon &
 degháos gacha
  
784] dána, iomad slúagh, iomdha
 iolarrdha d'urradhuibh
  
785] & do
 tháoisechuibh & d'óigthighernaidhibh, do
  
786] brughadhuibh & do bhiatachaibh dot
 réir. Iomad
  
787] cúach & copán
 & benn mbreacegair mbúabhaill im
  
788] 
 lennuibh somblasda so-óla let bhéos. Dursan duit
  
789] bheith fon ionnus sin amail gach n-én ttruag
 ttarimtheachtach
  
790] ó dhíthribh do
 dhíthribh.’ ‘Leig as a
  
791] le, a
 Loingseacháin,’ ar Suibhne, ‘as edh sin robhúi
  
792] i ttoici dhúinn, & in bfhuilid
 sgéla mo thíri leat-sa
  
793] dhamh? ’ ‘Atád
 éimh,’ ar Loingseachan, ‘uair
  
794] roég
 th'athair.’ ‘Domgaibh dom fhormadh ón,’ ar
  
795] 
 sé. ‘Do mháthair dono dh' ég,’ ar an giolla.
  
796] 
 ‘Rohanadh dom oirchisecht a ufecht sa,’ ar sé.


---

p.29


  
797] ‘Marbh do bráthair,’ ar Loingseachán.
 ‘Toll mo
  
798] thaobh don leith sin,’ ar
 Suibhne. ‘Marbh th'ingen,’
  
799] ar Loingseachán. ‘Snáthad chroidhe dano
 éiningen,’
  
800] 
 ar Suibhne. ‘Marbh do mac atbeiredh a phopa 
  
801] friot,’ ar Loingseachán. ‘Fíor ón,’
 ar sé, ‘as é sin
  
802] an banna dobheir an fer co
 lár’; conadh ann atbertsat
  
803] 
 an laoidh etarra .i. Loingseachán & Suibhne:



> 1. 804] A Suibhne a Sléibh na nEach
>   
> 805] n-ard?
>   
> 806] robsat fuileach faobharghargc,
>   
> 807] ar Chríost rodchuir a ccarcra
>   
> 808] dámh comhrádh red chomhalta
> 2. 809] Eist rium-sa má romchluini,
>   
> 810] a rí rán, a ríghruire,
>   
> 811] co n-innisinn tré mhíne
>   
> 812] sgéla dhuit do dheighthíre.
> 3. 813] Ní marthain at thír tar th'éis,
>   
> 814] as dó tánag dá aisnéis,
>   
> 815] marbh do bhráthair ann co 
>   
> 816] mblaidh,
>   
> 817] marbh th'athair is do mháthair.
> 
> 1. 818] Mása mharbh mo mháthair mhín
>   
> 819] deacraidi damh dol dom thír,
>   
> 820] cían ó rochair sí mo chorp
>   
> 821] roscair sí friom oirchisecht.
> 2. 822] Baoth comairle gach mic mhir
>   
> 823] ag nach mairid a shinnsir,
>   
> 824] amail as crom craobh fo chnoibh,
>   
> 825] toll taobh ó bheith gan bhráthair.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.30
> 
> 
> 
> - 826] Atá urbaidh oile ann
>   
> 827] cáointer ag feruibh Éireann
>   
> 828] cidh garbh do thaobh is do
>   
> 829] 
>  throigh,
>   
> 830] marbh do bhen chaomh dot
>   
> 831] 
>  chumaidh.
> 1. 832] Tigedhus do bheith gan mnáoi,
>   
> 833] as iomramh luinge gan láoi,
>   
> 834] as cad(r)údh(?) clúimhe re
>  cnes,
>   
> 835] as adúdh re hénoires.'
> 
> 1. 836] Atchúala sgél n-uathmar n-ard
>   
> 837] ima raibhe gul glégharg,
>   
> 838] as dorn im dhíaidh cia bé dhe
>   
> 839] atáoi gan tshíair, a Suibhne.
> 
> 1. 840] Seinbhríathar so, serb an snomh,
>   
> 841] nocha lium-sa as airfidiudh,
>   
> 842] anaidh grían chiúin in gach cladh,
>   
> 843] caraidh siúr cen co ccarthar.
> 
> 1. 844] Nocha legar laoigh co búaibh
>   
> 845] agoinn i nAruidhe uair,
>   
> 846] ós marbh th'ingen chaomh
>   
> 847] 
>  rodchar
>   
> 848] maráon is mac do sheathar.
> 
> 1. 849] Mac mo shethar is mo chú,
>   
> 850] nocham ttréigfittís ar bhú,
>   
> 851] as táthad uilc re himnedh,
>   
> 852] snáthad chroidhe éninghen.
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.31
> 
> 
> 1. 853] Atá sgél eile co mbloidh,
>   
> 854] as leasg lem a innisin,
>   
> 855] fir Aradh go ngaoineimh nglic
>   
> 856] atád ag cáoineadh th'énmhic.
> 
> 
>   
> 857] {folio 87b}1. 858] As é sin an banna co mbloidh
>   
> 859] dobheir an fer co talmain,
>   
> 860] mac beg adberedh popa
>   
> 861] do ueith oga gan anmain.
> 2. 862] Romfritháil chugad don chraoibh,
>   
> 863] súaill nacha nderna anmáoin,
>   
> 864] nocha nfuil*n*ghim thúas
>  don
>   
> 865] beirt
>   
> 866] ó rochuala tásg mh'éinmhic.
> 
> 1. 867] Ó doriachtais, a laoich láin,
>   
> 868] eidir dí láimh Loingseacháin
>   
> 869] mairidh do mhuintir uile
>   
> 870] a ua Eachach Sálbhuidhe.
> 2. 871] Bí it tocht, tigeadh do chiall,
>   
> 872] thoir atá do theach is ní thiar,
>   
> 873] fada ód thír tángais a lle,
>   
> 874] as é so a fhíor, a Suibhne.
> 3. 875] Aoibhne leat eitir dhamaibh
>   
> 876] i feadhuibh i fidbhadhaibh,
>   
> 877] iná codladh it dhún thoir,
>   
> 878] ar chlúimh agus ar cholcaidh.
> 
> 
> ---
> 
> p.32
> 
> 6. 879] Ferr let bheth ar chraoibh
>   
> 880] 
>  chuilinn
>   
> 881] i ttaoibh linni an lúathmhuilinn
>   
> 882] iná bheith a ngrinne ghlan,
>   
> 883] is gille óga it fharradh.
> 7. 884] Da ccodailteá i ccígibh cnoc
>   
> 885] re tédaibh míne mennchrot,
>   
> 886] binni leat fo bharr doiri
>   
> 887] cronán dhaimh dhuinn dhamh-
>   
> 888] 
>  ghoiri.
> 8. 889] At lúaithe ná gaoth tar glenn,
>   
> 890] as tú éingheilt na hÉirenn,
>   
> 891] glédonn th'aobh, tasci a lle,
>   
> 892] bat ségonn saor, a Suibhne.
> 
> 
>   
> 892] A. S.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




  
894] 
Atróchair éimh Suibhni asin iubhar ó
 rochuala
  
895] tásg a éinmhic, gur ro-iadh
 Loingseachán a dhá
  
896] láimh
 thairis & rochuir cuibhreach fora lámhaibh.
  
897] Ro-innis dó iaromh a muinter do mharthain uile
 &
  
898] 
 rug leis é gusin ionadh i rabhadar maithe Dhál
  
899] Araidhe.
 Tucaid dono glais & gébhenna eaturra
  
900] 
 aca-somh faoi Suibhne & roherbadh do
 Loingseachán,
  
901] a breith leis co cenn caocaoisi ar mhís.
 Ruc-sumh
  
902] iarum
 Suibhne leis & robhádar maithe an chúigedh
  
903] 
 chuigi & úadha frisin ré sin. Táinic trá a chiall
 &
 a
  
904] chuimhne dhó a ffoircenn na rée sin. Táinic
 bheós
  
905] a
 chruth & a dhealbh budhdhéin dó. Robhenaid a
  
906] 
 chuibhrighe de & rosamhlaidhedh *a
 ríghe*
 fris.
  
907] Táinic ionbaidh fhoghamhair ann fáoi
 sin & luidh


---

p.33


  
908] Loingseachán cona muinter *do bhuain* lá n-ann.
  
909] Rocuiredh eision a ttuilg Loingseacháin iar
 mbéin
  
910] a glais
 de & ar ttecht a chéille dhó. Rohíadhadh an
  
911] tuilg fair & níor fágbadh neach ina
 fharradh acht an
  
912] chailleach namá .i. cailleach an mhuilinn
 & rohaithnidhedh
  
913] dhí gan comhrádh do shoighin ar Suibhne.
  
914] Ara áoi sien
 roshoigh sí cóir chomhráidh air-siomh co
  
915] 
 rofhiafraigh ní día imthechtuibh dhe oiread robhaoi
  
916] ar
 gealtacht. ‘Mallacht for do bhél, a chailleach,’
  
917] 
 ar Suibhne, ‘as olc a n-abra, ní léigfi Día mo
 bheith-si
  
918] for gealtacht doridhisi.’
 ‘Maith a fios agum-sa,’ ar
  
919] an chailleach, ‘gurab é sárugudh Rónáin
 fodera duit
  
920] dul for gealtacht.’ ‘A
 bhen,’ ar sé, ‘is gránna duit
  
921] beth gom
 brath & gom bíathadh.’ ‘Nocha brath
  
922] edir,’ ar sí, ‘acht fírinne’;
 & adúbairt Suibhne:



> 1. 923] A chailleach an mhuilinn thall,
>   
> 924] cid duit mo chor ar imrall?
>   
> 925] nach meabhail deit tré bháigh 
>   
> 926] mban
>   
> 927] mo brath agus mo biathadh?
> 
> 1. 928] Nocha misi dobhraith thú
>   
> 929] a Shuinne, cidh caomh do chlú,
>   
> 930] acht ferta Rónáin do nimh
>   
> 931] rolá it gheilt eidir ghealtuibh.
> 
> 1. 932] Dá madh misi is go madh mé
>   
> 933] badh rígh ar Dhál Araidhé,
>   
> 934] robudh mana duirn tar smech,
>   
> 935] nochatfia cuirm, a chaillech.'
> 
> 
>   
> 936] A chaillech.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 






---

p.34


  
937] 
‘A chailleach,’ ar sé, ‘is mór do
 dheacraibh
  
938] fuarus-sa dá ufestá-sa é, mór
 léim ndoiligh rolinges-sa
  
939] ó gach diongna
 & ó gach dionn, ó gach fuithir & ó
  
940] gach fáinghlenn di aroile’. ‘Ar Día
 friot,’ ar an
  
941] 
 chaillech, ‘ling dúinn léim dona léimennuibh sin
  
942] anois rolingtheá it ghealtacht.’
 Rolincc-siomh iarumh
  
943] 
 léim tar colbha na tuilgi co ráinic cenn na hairidhni
  
944] 
 síos. ‘Mo chubhuis éimh,’ ar an chaillech,
 ‘rolingfinn-si
  
945] féin an léim sin.’ Roling
 sí ón fón ccuma cédna.
  
946] {folio 88a} Roling-siomh léim eile afar
 forlés na bruighniu
  
947] amach.
 ‘Rolin*g*finn-si dono sin,’ ar an
 chaillech,
  
948] & roling fo cédóir. Acht
 chena ba sedh a chumair.
  
949] Roshir Suibhne cúig tríocha chéd Dhál Araidhe
 roimpe
  
950] an
 lá sin co ráinic Glenn na nEachtach i Fidh Gaibhle
  
951] 
 & rolen sí é frisin ré sin. Ó rothairis Suibhne
 ar
  
952] barr craoibhe urairde eidhnighe annsin,
 rothairis an
  
953] 
 chaillech ar crann eile ina fharradh; a nderedh an
  
954] 
 fhóghamhair do sunnradh ind sin, conadh ann
  
955] 
 atchuala
 Suibhne gáir shealga na sochaidhe ind-imeal
  
956] 
 an
 fheadha. ‘Gáir mórshhlaig so,’ ar sé, ‘&
 as iad
  
957] Úi Faeláin failet ann ag techt dom
 mharbadh-sa a
  
958] ndíoghail Oiliolla Cédaigh
 .i. rígh Ua bFaéláin 
  
959] romharbhus-sa i
 ccath Muighe Rath.’ Atchúalaidhsiomh
  
9609] 
 búiriudh an doimh alla, & dorinni an laoidh
  
961] 
 & tuc testmolta crann Éirenn ós aird innte
 & ag
  
962] foraithmheadh araill dia dheacruibh &
 dia imshníomh
  
963] budhdhéin; go ndébairt annso:



> 1. 964] A bhennáin, a bhúiredháin,
>   
> 965] a bhéiceadháin bintt,
>   
> 966] is binn linn an cúicherán
>   
> 967] do*g*ní tú 'san ghlintt.
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.35
> 
> 1. 968] Eólchaire mo mhendatáin
>   
> 969] dorala ar mo chéill,
>   
> 970] na lois isin machaire,
>   
> 971] na hois isin tshléibh.
> 
> 5. 972] A dhair dhosach dhuilledhach,
>   
> 973] at ard ós cionn croinn;
>   
> 974] a cholláin, a chraobhacháin,
>   
> 975] a chomhra cnó cuill.
> 6. 976] A fhern, nídot náimhdidhe,
>   
> 977] as áloinn do lí,
>   
> 978] nídat cuma sceó sceanbaidhi
>   
> 979] ar an mbeirn a mbí.
> 7. 980] A dhroighnéin, a dhealgnacháin,
>   
> 981] a áirneacháin duibh,
>   
> 982] a bhiorair, a bharrghlasáin,
>   
> 983] do bhrú thobair luin.
> 8. 984] A mhínén na conaire
>   
> 985] at millsi gach luibh,
>   
> 986] a ghlasáin, a adhghlasáin,
>   
> 987] a lus forsa mbí in t-shuibh.
> 9. 988] A abhall, a abhlachóg,
>   
> 989] trén rotchraithenn cách,
>   
> 990] a chaerthainn, a chaeirecháin,
>   
> 991] as áloinn do bhláth.
> 10. 992] A dhriseóg, a dhruimnechóg,
>   
> 993] ní damha cert cuir,
>   
> 994] ní ana gum leadradh-sa
>   
> 995] gursat lomlán d'fuil.
> 
> 
> ---
> 
> p.36
> 
> 13. 996] A iubhair, a iubhracháin,
>   
> 997] i rei*l*gibh bat réil,
>   
> 998] a eidhinn, a eidhneacháin,
>   
> 999] at gnáth a ccoill chéir.
> 14. 1000] A chuilinn, a chlithmharáin,
>   
> 1001] a chomhla re gáoith,
>   
> 1002] a uinnes, a urbhadach,
>   
> 1003] a arm lámha láoich.
> 15. 1004] A bheithi bláith bennachtach,
>   
> 1005] a bhorrfadaigh bhinn,
>   
> 1006] áluinn gach craobh cengailteach
>   
> 1007] i mullach do chinn.
> 16. 1008] Crithach ara criothugudh,
>   
> 1009] atchluinim ma seach
>   
> 1010] a duille for riothugudh,
>   
> 1011] dar leam as í an chreach.
> 17. 1012] Mo mhioscais i fidhbadhuibh,
>   
> 1013] ní cheilim ar chách,
>   
> 1014] gamhnach dharach duilleadhach
>   
> 1015] ar siubhal go gnáth.
> 18. 1016] As olc sén ar mhilles-sa
>   
> 1017] oineach Rónáin Fhinn,
>   
> 1018] a fherta rombúaidhretar,
>   
> 1019] a chlogáin ón chill.
> 19. 1020] As olc sén a fúarus-sa
>   
> 1021] earradh Conghail chóir,
>   
> 1022] a ionar caomh cumhdachtghlan
>   
> 1023] co ccortharaibh óir.
> 
> 
> ---
> 
> p.37
> 
> 22. 1024] Rob é guth gach aenduine
>   
> 1025] don t-shlóg dhédla daith,
>   
> 1026] na tegh uaibh fán ccaelmhuine
>   
> 1027] fer an ionair mhaith.
> 23. 1028] Gonaidh, marbaidh, airligidh,
>   
> 1029] gabhaid uile a eill,
>   
> 1030] cuiridh é, cidh lór do chion,
>   
> 1031] ar bior is ar beinn.
> 24. 1032] Na marcaigh dom tharrachtain
>   
> 1033] dar Magh Cobha cruinn,
>   
> 1034] ní roich úaidhibh aenurchar
>   
> 1035] dhamh-sa dar mo dhruim.
> 25. 1036] Ag dula dar eidhneachuibh,
>   
> 1037] ní cheilim, a láoich,
>   
> 1038] degurchar na gothnaide
>   
> 1039] dhamh-sa résan ngáoith.
> 26. 1040] A ellteóg, a luirgnechóg,
>   
> 1041] fuarush-sa do ghreim,
>   
> 1042] misi ort ag marcaighecht
>   
> 1043] as gach beinn a mbeinn.
> 27. 1044] Ó Charn Cornáin comhramhach
>   
> 1045] co beinn Slébhe Níadh,
>   
> 1046] o bheinn Slébhi Uillinne
>   
> 1047] rigim Crota Clíach.
> 28. 1048] Ó Chrotaibh Clíach comhdhála
>   
> 1049] co Carn Lifthi Luirc
>   
> 1050] rigim ré tráth iarnóna
>   
> 1051] co Beinn Ghulbain guirt.
> 
> 
> ---
> 
> p.38
> 
> 31. 1052] M'adhaigh ría ccath Conghaile,
>   
> 1053] roba síorsan lem,
>   
> 1054] síu nobheinn for udmhaille
>   
> 1055] ag siredh na mbenn.
> 32. 1056] Glenn mBolcáin mo bhithá
>   
> 1057] fíor fuarus a greim,
>   
> 1058] mór n-oidhchi rofripthálus
>   
> 1059] rioth roithrén re beinn.
> 33. 1060] Dá sirinn am aonaidhe
>   
> 1061] sléibhti domhain duinn,
>   
> 1062] ferr liom ionadh aonboithe
>   
> 1063] i nGlionn Bolcáin buirr.
> 34. 1064] Maith a uisci iodhanghlas,
>   
> 1065] maith a ghaoth ghlan gharg,
>   
> 1066] maith a bhiorar biorurglass,
>   
> 1067] ferr a fhothlacht ard.
> 35. 1068] Maith a eidhnech iodhnaidhe,
>   
> 1069] maith a shoil ghlan grinn,
>   
> 1070] maith a iubhar iubraidhe,
>   
> 1071] ferr a bheithe binnd.
> 36. 1072] Dá ttíosta-sa, a Loingseacháin,
>   
> 1073] chugum in gach riocht,
>   
> 1074] gach n-oidhche dom agallaimh
>   
> 1075] bés ní anfainn friot.
> 37. 1076] Ní anfainn re t' agallaimh
>   
> 1077] munbadh sgél romgétt,
>   
> 1078] athair, máthair, ingen, mhac,
>   
> 1079] bráthair, ben balc d'écc. {folio 88b}
> 
> 
> ---
> 
> p.39
> 
> 40. 1080] Dá ttisteá dorn agallaimh
>   
> 1081] ní budh fer*r*de leam,
>   
> 1082] rosirfinn ria madanraidh
>   
> 1083] sléibhti Boirchi benn.
> 41. 1084] Do mhuilenn an mheanmaráin
>   
> 1085] domheilte do thúaith,
>   
> 1086] a thrúagháin, a thuirseacháin,
>   
> 1087] a Luingseacháin lúaith.
> 42. 1088] A chailleach an mhuilinn-si,
>   
> 1089] cidh 'mongeibhe mh'eill?
>   
> 1090] mh' égnach duit itchluinim-si,
>   
> 1091] is tú amuigh ar an mbeinn.
> 43. 1092] A chailleach, a chuirrchennach,
>   
> 1093] an ragha for each?
>   
> 1094] Noraghainn, a thuirrchennach,
>   
> 1095] munam faicinn neach.
> 44. 1096] Dá ndeachar, a Shuibhneacháin,
>   
> 1097] rob soraidh mo léim.
>   
> 1098] Dá ttóra-sa, a chaillcheacháin,
>   
> 1099] ní ris sís slán céill.
> 1. 1100] Ní cóir éimh a n-abraidh-si,
>   
> 1101] a mhic Colmáin Chais,
>   
> 1102] nach ferrdi mo mharcachus
>   
> 1103] gan tuitim tar mh'ais?
> 
> 1. 1104] As cóir éimh a n-abraim-si,
>   
> 1105] a chailleach gan chéill,
>   
> 1106] demhan agat th'aidhmilliudh,
>   
> 1107] romillis fadhéin.
> 
> 1. 1108] Nach ferrde let mh'ealadhain,
>   
> 1109] a ghelt shaerrdha sheng,
>   
> 1110] mo beth agat lenamain
>   
> 1111] a mullaighibh na mbenn?
> 
> 1. 1112] Dosán eidhinn iomúallach
>   
> 1113] fásas tré chrann chas,
>   
> 1114] dá mbeinn-si 'na certmhullach
>   
> 1115] noághsainn techt ass.
> 2. 1116] Teichim riasna huiseóga,
>   
> 1117] as é an trénrioth tenn,
>   
> 1118] lingim tar na guiseóga
>   
> 1119] a mullaighibh benn.
> 3. 1120] Fer*a*n eidhinn
>  iomuallach
>   
> 1121] an tan éirghius duinn,
>   
> 1122] goirid bhím da ttarrachtain
>   
> 1123] ó rofás mo chlúimh.
> 4. 1124] Creabhar osccar antuiccseach
>   
> 1125] an tan éirghius damh,
>   
> 1126] indar liom as dergnámha
>   
> 1127] an lon do*g*ní an sgal.
> 5. 1128] Gach áonúair rolinginn-si
>   
> 1129] co mbinn ar an lár,
>   
> 1130] co fhaicinn an creamhthannán
>   
> 1131] thíos ag creim na gcnámh.
> 6. 1132] Seach gach coin a n-aidhnechuibh
>   
> 1133] luath no gheibhedh m'eill,
>   
> 1134] as é luas nolinginn-si
>   
> 1135] co mbinn ar an mbeinn.
> 
> 
> ---
> 
> p.41
> 
> 9. 1136] Sionnaigh beca ag brégairecht
>   
> 1137] chugum agus úaim,
>   
> 1138] mic thíri ara lédairecht (?),
>   
> 1139] teichim-si ré a ffúaim.
> 10. 1140] Rothriallsat mo tharrachtain
>   
> 1141] ag tocht 'na rioth thenn,
>   
> 1142] gur teiches-sa reampa-somh
>   
> 1143] a mullaighibh beann.
> 11. 1144] Táinic friom mo thairmthechta
>   
> 1145] gibé conair théis,
>   
> 1146] as léir dhamh ar mh'a*i*rchisecht
>   
> 1147] am caora gan léis.
> 12. 1148] Bile Chille Lughaidhe
>   
> 1149] i tuilim súan sáimh,
>   
> 1150] ba haoibne i ré Chongaile
>   
> 1151] aenach Line láin.
> 13. 1152] Doraghae an reódh realtánach
>   
> 1153] ferfas ar gach linn,
>   
> 1154] asam suairreach, seachránach,
>   
> 1155] misi fáoi ar an mbinn.
> 14. 1156] Na corra go ccorrghaire
>   
> 1157] i nGlionn Aighle úair,
>   
> 1158] ealta d'énuibh iomlúatha
>   
> 1159] chugum agus úaim.
> 15. 1160] Ní charaim an sibheanradh
>   
> 1161] do*g*niad fir is mná,
>   
> 1162] binne liom a ceileabradh
>   
> 1163] luin 'san aird ittá.
> 
> 
> ---
> 
> p.42
> 
> 18. 1164] Ní charaim in stocairecht
>   
> 1165] atcluinim go moch,
>   
> 1166] binne lium a crocairecht
>   
> 1167] bruic a mBennuibh Broc.
> 19. 1168] Ní charuim an chornairecht
>   
> 1169] atchluinim go tenn,
>   
> 1170] binni lium ag damhghairecht
>   
> 1171] damh dá fhiched benn.
> 20. 1172] Atá adhbur seisrighe
>   
> 1173] as gach glionn i nglenn,
>   
> 1174] gach damh ina freislighe
>   
> 1175] a mullach na mbenn.
> 21. 1176] Cidh iomdha dom dhamraidh-si
>   
> 1177] as gach glinn i nglenn,
>   
> 1178] ní minic lámh oiremhan
>   
> 1179] ag dúnadh a mbenn.
> 22. 1180] Damh Sléibhi aird Eibhlinne,
>   
> 1181] damh Sléibhe Fúaid féigh,
>   
> 1182] damh Ella, damh Orbhraidhe,
>   
> 1183] damh lonn Locha Léin.
> 23. 1184] Damh Seimhne, damh Latharna,
>   
> 1185] damh Line na lenn,
>   
> 1186] damh Cúailghni, damh Conachla,
>   
> 1187] damh Bairni dá bhenn.
> 24. 1188] A máthair na groidhi-si
>   
> 1189] rolíathadh do lenn,
>   
> 1190] ní fhuil damh at dheagaidh-si
>   
> 1191] gan dá fhichead benn.
> 
> 
> ---
> 
> p.43
> 
> 27. 1192] Mó ná adhbhur leinníne
>   
> 1193] roliathadh dot chenn,
>   
> 1194] dá mbeinn ar gach beinníne
>   
> 1195] beinníni ar gach mbenn.
> 28. 1196] A dhoimh doní an fogharán
>   
> 1197] chugum tar an nglenn,
>   
> 1198] maith an t-ionadh foradhán(?)
>   
> 1199] i mullach do bhenn.
> 29. 1200] As mé Suibhni sirtheachán,
>   
> 1201] luath reithim tar glenn,
>   
> 1202] nocha n-é mh'ainm dlightheachán,
>   
> 1203] mó is ainm damh Fer Benn.
> 30. 1204] Tioprata is ferr fúarus-sa,
>   
> 1205] tiopra Leith*i*d Láin,
>   
> 1206] tiopra is áille ionnuaire,
>   
> 1207] úarán Dhúine Máil.
> 31. 1208] Gidhat iomdha mh'imeirce
>   
> 1209] mh'édach aniú is gerr,
>   
> 1210] mé féin doní m'forfaire
>   
> 1211] i mullach na mbend.
> 32. 1212] A raithnech, a rúadhfhada,
>   
> 1213] rorúadhadh do lenn,
>   
> 1214] ní hosair fir fuagarta
>   
> 1215] a ngabhlaibh do bhenn.
> 33. 1216] Bidh ann bhias mo bhithlighi
>   
> 1217] tes ag Tuidhin tenn,
>   
> 1218] ag Tegh Moling biothainglighi
>   
> 1219] thaethusa do bheind.
> 
> 
> ---
> 
> p.44
> 
> 36. 1220] Dorad misi it chumann-sa
>   
> 1221] mallacht Rónáin Finn,
>   
> 1222] a bhennáin, a bhúireadháin
>   
> 1223] a bhéiceadáin binn.
> 
>  A beannáin.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




  
1224] 
{folio 89a}A haithle na
 láidhe sin táinic Suibhne
  
1225] a Fidh Gaibhle co
 Beinn mBóghaine, asséin co
  
1226] Beind
 Fhaibhne, aisséin co Ráith Murbuilg & ní
 ffuair
  
1227] a dhíon ar an ccailligh co ráinig co Dún
 Sobairce i
  
1228] 
 nUltaibh. Roling Suibhne iarumh do bheinn an
  
1229] 
 dúine síos
 cach ndíriuch riasan ccailligh. Roling sí
  
1230] co
 hiomhathlomh ina dheaghaidh co ttorchair do
  
1231] 
 aill
 Dhúine Sobharci co ndernadh mionbhrúar &
  
1232] 
 minchomairt dí ann co ttorchair isin bhfairrge, conadh
  
1233] 
 amhlaidh sin fúair bás i ndedhaidh Suibhne.


  
1234] 
Atbert Suibhne iarsin: ‘Ní bhíu-sa i nDál
  
1235] 
 Araidhe fesda úair nommhuirfedh Loingseachán i
  
1236] 
 ndiogail a chaillighi mé día mbeinn ara chumus.’
  
1237] 
 Luid Suibhne iarumh co Ros Chomáin i Connachtuibh
  
1238] 
 & rothoirinn for sraith an topuir co rochaith biorar
  
1239] 
 & uisgi ann. Táinic ben a tigh an oircinnigh dochum
  
1240] 
 an tobair. Forbhasach mac Fordhalaigh an
  
1241] 
 t-oirchinneach sin. Rob í an bhean táinic ann,
  
1242] 
Finnsheng ingen Fhíndealaigh. Rotheich iarumh an
  
1243] 
 gheilt reimpe & tuc sisi lámh tar an mbiorar báoi
  
1244] 
for an sruth. As ann robhúi Suibhne forsan mbili
  
1245] 
 ina fiadhnuisi & robhúi ag éccáoine móir fa na
 chuid
  
1246] biorair do bhreth uadha conadh edh atbert:
 ‘A
  
1247] bhen,’ ar sé, ‘as trúagh duit mo
 bhiorar do ureith
  
1248] úaim & dá festá
 mar atú úair ní dhénann fer túaithe
  
1249] ná
 fine mh'oirchisecht; ní théighim for aeidhideacht
  
1250] do thigh duine ar druim dhomain. As é mo
 búar
  
1251] mo bhiorar, as é mo mhíodh mh'uisci,
 as iad mo


---

p.45


  
1252] chairde mo chroinn
 crúadhloma cliothardhlúithe & cén
  
1253] 
 co mberthá-sa mo biorar,’ ar sé, ‘as derb nocha
  
1254] beitheá gan ní anocht mar atú-sa tar éis mo
 bhiorair
  
1255] do breith úaim’; &
 dorinne a*n* laoidh so:



> 1. 1256] A bhen bhenus an biorar
>   
> 1257] agus bherius in uisci,
>   
> 1258] nocha betheá gan ní anocht
>   
> 1259] gén co mbertheá mo chuid-si.
> 2. 1260] Monúaran, a bhenagán,
>   
> 1261] nocha ragha an leth raghad,
>   
> 1262] misi amuigh a mbarraibh crann,
>   
> 1263] tusa tall a tigh charad.
> 3. 1264] Monúarán, a bhenagán,
>   
> 1265] as fúar an ghaeth dománuig,
>   
> 1266] nímoirchis máthair ná mac,
>   
> 1267] ní fuil brat ar mo brághuid.
> 4. 1268] Dá festá-sa, a bhenagán,
>   
> 1269] mar atá sunna Suibhne,
>   
> 1270] seach ní fhagaidh cuibhdhe neich,
>   
> 1271] n fhagaidh nech3 ai chuibhdhe.
> 5. 1272] Ní théighim a n-oirechtus
>   
> 1273] edir óguibh mo thíre,
>   
> 1274] ní déntar dam oinechtreas,
>   
> 1275] ní théit mh'aire re ríghe.
> 6. 1276] Ní théighim ar aeidhidheacht
>   
> 1277] do thigh mic duine a nÉire,
>   
> 1278] fa meince liom baéithgeltacht
>   
> 1279] ar bennuibh corra slébhe.
> 
> 
> ---
> 
> p.46
> 
> 9. 1280] Ní tégar dom airfidedh
>   
> 1281] athaigh ré ndul im lighi,
>   
> 1282] nochan fhaghuim oirchisecht
>   
> 1283] ó fer túaithe ná fini.
> 10. 1284] Antan robsom Suibhni-si
>   
> 1285] agus théighinn ar eachaibh,
>   
> 1286] antan tig im chuimh*n*i-si
>   
> 1287] mairg romfuirgedh a mbethaidh.
> 11. 1288] As mé Suibhne saéirchendaidh,
>   
> 1289] as úar anaoibinn mh'ionadh,
>   
> 1290] gé béo anocht ar bháithbendaibh
>   
> 1291] a bhen bhenus mo bhiorar.
> 12. 1292] As é mo mhíodh mh'uisci fúar,
>   
> 1293] as é mo bhúar mo bhiorar,
>   
> 1294] as íad mo charaid mo chroinn,
>   
> 1295] ge 'tú gan leann, gan ionar.
> 13. 1296] As úar anocht an adhaigh,
>   
> 1297] gidh im bhocht ar áoi mbiorair,
>   
> 1298] atchúala guth an ghioghruinn
>   
> 1299] ós Imligh iomluim Iobhair.
> 14. 1300] Atú gan brat, gan ionar,
>   
> 1301] fada a ulc úair romleanadh,
>   
> 1302] teichim re guth na cuirre
>   
> 1303] mar budh buille rombenadh.
> 15. 1304] Rigim co Dairbre ndaingen
>   
> 1305] isna láibh aidhbhlibh earraigh,
>   
> 1306] agus teichim ré n-oidhche
>   
> 1307] síar co Boirche mbennaigh.
> 
> 
> ---
> 
> p.47
> 
> 18. 1308] Diamsat eólach, a fionnghág,
>   
> 1309] mo ghort ní treórach tenngharg,
>   
> 1310] atá nech dianad sgeile
>   
> 1311] an t-eiri beri, a
>  bhengág.
> 19. 1312] At úara dotachuisin
>   
> 1313] ar brú tobair ghlais greanaigh,
>   
> 1314] deogh ghleórdha d'uisci iodhan
>   
> 1315] agus an biorar bhenaidh.
> 20. 1316] Mo chuid-si an biorar bheanaidh,
>   
> 1317] cuid gheilte sáoire singi,
>   
> 1318] sgingidh gaéth úar mam reandaibh
>   
> 1319] do bendaibh gacha binni.
> 21. 1320] As úar gaéth an mhadanraidh,
>   
> 1321] doicc etrom is mh'ionar,
>   
> 1322] nacha nfhétoim t'agalloimh,
>   
> 1323] a bhen bhenus an mbiorar.
> 
> 1. 1324] Fágaibh mo chuid don Choimdhi
>   
> 1325] rium-sa ná déna duilghe,
>   
> 1326] móide foghébha cennacht,
>   
> 1327] is beir bennacht, a Suibhne.
> 
> 1. 1328] Dénam cennach cert cubhaidh
>   
> 1329] gé 'tú a mullach an iubhair,
>   
> 1330] beir mh'ionar is mo chertín,
>   
> 1331] fágaibh an mbertín mbiorair.
> 2. 1332] As terc nech las am ionmhuin,
>   
> 1333] ní fhuil mo theach ar talmain,
>   
> 1334] uaim ó bhere mo bhiorar
>   
> 1335] mo chuid chionadh ar th'anmain.
> 
> 
> ---
> 
> p.48
> 
> 5. 1336] Ní ris a nech rocharuis,
>   
> 1337] meisdi don tí rolenuis,
>   
> 1338] rofhágbhuis neach co daidbhir
>   
> 1339] imon airbir robhenais.
> 6. 1340] Creach na nGall ngorm dot gabháil,
>   
> 1341] orm nocha dernais deghdháil,
>   
> 1342] co bfaghbha on Choimdhe a chionaidh
>   
> 1343] mo chuid biorair do bhenáil.
> {folio 89b}
> 8. 1344] A bhen, chugud da ttóra
>   
> 1345] Loingseachan atá rún reabha
>   
> 1346] tabhair-si dhó trém chionaidh
>   
> 1347] a leth an bhiorair bhena.
> 
>  A bhen.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




  
1348] 
Robáoi-siomh i Ros Chomáin an oidhche
 sin,
  
1349] luid aissein arnamhárach co Slíabh
 n-uráoibhinn
  
1350] 
 nEachtghe, aissein co Slíabh mínaluinn Mis, aissein
  
1351] co
 Slíabh bennard Bladhma, aissein co hInis Mureadhaigh;
  
1352] 
 coecáois ar mhís do intí-sein i n-uaimh
  
1353] 
 Dhonnáin Eghæ,
 aissidhein co Carraic Alustair.
  
1354] Gabhaidh
 áite & ionadh ainsidhe & báoi caécaois
 ar
  
1355] mhís eile innti. Fagbhais í iarsin agus
 ceileabhraidh
  
1356] 
 dhí; gonadh ann adbert ag tabhairt a dhocra féin
  
1357] ós aird
 annso:



> 1. 1358] Duairc an bhetha-sa
>   
> 1359] bheith gan maeithleaptha,
>   
> 1360] adhbha úairsheaca,
>   
> 1361] garbha gáoithshnechta.
> 2. 1362] Gaoth uar oighreata,
>   
> 1363] sgáth fann fainnghréine,
>   
> 1364] fosgadh éinbhile,
>   
> 1365] a mullach maighshléibhe.
> 
> 
> ---
> 
> p.49
> 
> 5. 1366] Fulang fraissíne,
>   
> 1367] céim dar aisseóla,
>   
> 1368] imthecht glaismhíne,
>   
> 1369] madain ghlaisreódha.
> 6. 1370] Gáir na damhraidhe
>   
> 1371] ar fhud fidhbhuidhe,
>   
> 1372] dréim re hoisbherna,
>   
> 1373] fogar fionnmhuire.
> 7. 1374] Maith, a mórChoimdhe,
>   
> 1375] mór an meirbhnéll-sa,
>   
> 1376] duilghe an duibhlén-sa,
>   
> 1377] Suibhne an seingbhlén-sa.
> 8. 1378] Rith dar breicbhernaibh
>   
> 1370] Boirche boithleaptha,
>   
> 1380] osnadh geamhoidhche,
>   
> 1381] coss i ccloichshneachta.
> 9. 1382] Luighe fliuchleapthach
>   
> 1383] learga LoichÉirne,
>   
> 1384] menma ar mhuichimthecht
>   
> 1385] madan mhuichéirghe.
> 10. 1386] Rith tar tuinnbeinnaibh
>   
> 1387] Dúine Sobhairce,
>   
> 1388] clúas re tromthonnaibh
>   
> 1389] Dhúine Rodairce.
> 11. 1390] Rith ón rathuinn-si
>   
> 1391] co tuinn mbaéithBerbha,
>   
> 1392] feis ar crúadhcholbha
>   
> 1393] Dhúine caéimhChermna.
> 
> 
> ---
> 
> p.50
> 
> 14. 1394] O Dhún caoimhChearmna
>   
> 1395] co Beinn mbláthmBoirne,
>   
> 1396] clúas re clochadhart
>   
> 1397] Crúacháin ghargOighle.
> 15. 1398] Utmhall mh'imirce
>   
> 1399] a muigh na Bóruime,
>   
> 1400] ó Bheinn Iughoine
>   
> 1401] go Beinn mBóghoine.
> 16. 1402] Táinic chugum-sa
>   
> 1403] neach romlámhaigh-si,
>   
> 1404] ní romsíodhaigh-si
>   
> 1405] bean romsáraigh-si.
> 17. 1406] Rug mo chuidigh-si
>   
> 1407] d'éis na cionadh-sa,
>   
> 1408] truagh an monar-sa,
>   
> 1409] adúas mo bhiorar-sa.
> 18. 1410] Biorar bhuingim-si,
>   
> 1411] biadha fionndlochtán,
>   
> 1412] ceithre cronnghlacáin
>   
> 1413] Glinne fionnBholcáin.
> 19. 1414] Sásadh saicch m-si,
>   
> 1415] suairc an monarán,
>   
> 1416] deoch don uisgi-si,
>   
> 1417] thiobrad fhionnRonán
> 20. 1418] Corra mh'ingni-si,
>   
> 1419] maeth mo chreasa-sa,
>   
> 1420] toll mo chosa-sa,
>   
> 1421] lom mo leasa-sa.
> 
> 
> ---
> 
> p.51
> 
> 23. 1422] Béraitt oram-sa
>   
> 1423] fían co talchuraibh,
>   
> 1424] cían ó Ultachaibh,
>   
> 1425] triall a nAlbanchaibh.
> 24. 1426] D'éis an astair-si
>   
> 1427] truagh mo shanuslaidh,
>   
> 1428] bith a ccrúadhchomaidh
>   
> 1429] Chairrge Alastoir.
> 25. 1430] Carraig Alastair,
>   
> 1431] adhbha d' fáoilennaibh,
>   
> 1432] truagh a Dhúilemhain,
>   
> 1433] uar dhá háoidheadhaibh.
> 26. 1434] Carraig Alastair,
>   
> 1435] cloc na cruthailde,
>   
> 1436] lór a leathairde,
>   
> 1437] srón re sruthfhairrge.
> 27. 1438] Truagh ar ccomhraic-ne,
>   
> 1439] días chorr crúadhluirgnech,
>   
> 1440] misi crúaidhleadhbach,
>   
> 1441] sisi crúaidhghuilbnech.
> 28. 1442] Fliuch na leaptha-sa
>   
> 1443] itá mh'áras-sa,
>   
> 1444] beg doshaoiles-sa
>   
> 1445] gur chreg chádhasa.
> 29. 1446] Olc do chláonChongal
>   
> 1447] cath do tharrachtain,
>   
> 1448] mar chuing n-imeachtair
>   
> 1449] rothuill mallachtain.
> 
> 
> ---
> 
> p.52
> 
> 32. 1450] A cath RathMuighe
>   
> 1451] tráth do rúachtas-sa
>   
> 1452] re nguin mh'échta-sa
>   
> 1453] ním dluigh dúarcusa.D.
> 33. 1454] Truagh an turus-sa,
>   
> 1455] ní ma tánag-sa,
>   
> 1456] cían óm eólus-sa,
>   
> 1457] críoch gusa ránag-sa.
> 34. 1458] Tiucfaidh Loingseachán,
>   
> 1459] truagh a thurusa,
>   
> 1460] gé romlena-sa
>   
> 1461] ní ba hurusa.
> 35. 1462] Caille comhfhada,
>   
> 1463] cladh na cúarta-sa,
>   
> 1464] tír gus ránag-sa,
>   
> 1465] ní gníomh dúarcusa.D.
> 36. 1466] Duibhlinn dúnBhoirche,
>   
> 1467] trén romfúasnaidh-si,
>   
> 1468] aidhbhle a hiochtair-si,
>   
> 1469] daingne a húachtair-si.
> 37. 1470] As ferr fúarus-sa
>   
> 1471] coillte cosmhuile,
>   
> 1472] roighni ruisMhidhe,
>   
> 1473] aidhbhle Osraighe.
> 38. 1474] Ulaidh fhoghamhair
>   
> 1475] im Loch Cúan critheólaigh,
>   
> 1476] tadhall samhrata
>   
> 1477] Cheineóil mbithEóghain
> 39. 1478] Imthecht Lughnasaidh
>   
> 1479] Taillten tiobraidhe,
>   
> 1480] iasgach earrchaidhe
>   
> 1481] Sionna siobhlaighe.
> 40. 1482] Minig riccim-si
>   
> 1483] tír conúachtus-sa,
>   
> 1484] buidhni barrchasa,
>   
> 1485] druimni dúarcusa. Dúairc.
> 
> 
> 
> 
> 




  
1486] 
{folio 90a}Rofhágaibh
 Suibhne an charraicc iarsin
  
1487] &
 dochúaidh tar an muir ccráosfhairsing,
 ccithainbhthenaigh
  
1488] co ráinic Críoch
 Bhreatan. Dorad a láimh
  
1489] ndeis re dúnadh
 rígh Bretan co ttarla dochum feadha
  
1490] móir
 é & an chonair táinic fón fidh atchualaidh an
  
1491] uchbhadach & an éccaoini &
 an mhairgneach mór &
  
1492] an osnadhach
 éccalma. As edh
 robhúi annsin, geilt
  
1493] eile
 robhoi ar fhud an fhedha. Táinic-siomh iaromh
  
1494] dhá
 ionnsaighe. ‘Cía thú, a dhuine?’ ar Suibhne.
  
1495] 
 ‘Geilt misi,’ ar sé. ‘Másat geilt,’ ar Suibhne,
 ‘tair
  
1496] ale co n*d*ernom
 comann, ar isam geilt-si bheós.’
  
1497] 
 ‘Doragainn,’ ar an gheilt
 oili, ‘muna bheith egla
  
1498] thighe nó
 theglaigh an rígh dom tharrachtain & ní
  
1499] fhétar nach díobh duit-si.’ ‘Ní díobh
 éiccin,’ ar
  
1500] Suibhne, ‘& sloinn-si t'ainm
 bunaidh dhamh ó nach
  
1501] díobh.’‘Fer
 Cailli mh'ainm,’ ar an gheilt; conadh
  
1502] ann itbert Suibhne an rann sa &
 rofreagair Fear
  
1503] 
 Caille é, mar so síos:



> 1. 1504] A Fhir Chaille, cidh dotharraidh?
>   
> 1505] truagh do ghuth,
>   
> 1506] abair damh-sa cidh rodmannair
>   
> 1507] céill nó cruth?
> 
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.54
> 
> 
> 1. 1508] Ro-innisfinn duit mo sgéla,
>   
> 1509] sceó mo ghníomh,
>   
> 1510] muna bheith eaglach inn slúagh
>   
> 1511] séghdha muna eagla leam sluaigh
>  seghdha[§](app001.html)
>   
> 1512] thoighe an rígh.
> 2. 1513] As mé Ealadhán noroichedh
>   
> 1514] iolar ndreann,
>   
> 1515] as díom-sa la cách dogoirtidhi
>   
> 1516] lúam-gheilt ghlenn.
> 
> 1. 1517] As misi Suibhne mac Colmáin
>   
> 1518] ó Bhúais bhil,
>   
> 1519] as usaidi dhúinn ar ccomhrádh
>   
> 1520] sunn, a fhir.
> 
> A fhir.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




  
1521] 
Tug cách dhíobh taobh re 'roile iersin
 gur
  
1522] fhiafraigheddar féin sgéla dá chéle.
 Atbert Suibhne
  
1523] 
 risin ngeilt: ‘Dén-sa do slondadh dhamh-sa,’ ar
 sé.
  
1524] 
 ‘Mac brughaidh mé,’ ar an gheilt Breathnach,
 ‘& is
  
1525] don tír-si ittám mo
 bhunadhus & Alladhán mh'ainm.’
  
1526] ‘Innis dam,’ ar Suibhne, ‘cidh rottuc
 ar gealtacht
  
1527] thú.’ ‘Ní hansa. Dhá
 rígh robhádar ag imchosnamh
  
1528] im ríghe na
 críche-si fecht n-aill .i. Eochaidh Aincheas
  
1529] mac Guaire Mathra (?) & Cúgúa mac
 Gúaire; ba do
  
1530] muintir Eachaidh
 damh-sa,’ ar sé, ‘uair as é dobudh
  
1531] 
 ferr don días sin. Dorónadh iarumh móirthionól do
  
1532] chur chatha fria aroile imón tír-si.
 Rocuires-sa gesa
  
1533] ar gach aon do muintir mo
 thigherna coná tigsedh
  
1534] neach dhíobh gan
 édach sróil uime dochum an chatha
  
1535] ar go
 mbudh suaithenta seach cách íat la huaill &
  
1536] díumus. Tucsat immorro na slúaigh trí
 gáirthi
  
1537] mallacht form-sa, co ttucsat-sidhe
 misi ar fáoineal &
  
1538] ar folúamhuin
 amail atchíthi-si.’




---

p.55


  
1539] 
Rofhiarfaidh-siomh mar an cétna do
 Suibhne
  
1540] cidh dusfug for gealtacht.
 ‘Briathra Rónáin,’ ar
  
1541] 
 Suibhne, ‘uair roesccáoin-siomh misi re hucht catha
  
1542] Muighe Rath, co roéirghes a n-airde asin
 ccath sin
  
1543] cou fuilim ar faoinneal
 & ar folúamain ó sin ale.’
  
1544] ‘A Shuinne,’ ar Alladhán, ‘coimhédadh
 cach uainn a
  
1545] chéile co maith ó doratsom
 taobh fria aroile .i.
  
1546] antí úain as luaithe
 chluinfes glaédh cuirre do loch
  
1547] linnghlas
 linnúaine nó guth gléghlan gaircce, nó léim
  
1548] creabhair do chraoibh, fedghaire nó guth
 feadóige ar
  
1549] na fiórdhúsgadh nó fuaim
 críonaigh aga choimhbrisedh,
  
1550] nó fosgadh
 eóin ós fiodhbaidh, erfhúagradh
  
1551] &
 innisedh antí atchluinfe é ar tús don fior oile,
 bíodh
  
1552] ead dhá crann eatrainn & dá
 ráthaighedh neach
  
1553] uainn ní dona neithibh
 réimráitiu sin nó a n-ionnsamail
  
1554] oile
 déntar teichedh maith linn iaromh.’


  
1555] 
Dogniat samhlaidh & bádar
 bliadhain lán i
  
1556] ufarradh aroili. Hi cinn na
 bliadhna sin adbert
  
1557] Alladhán
 fri Suibhne: ‘As mithidh dúinn sgaradh
  
1558] 
 aniú,’ ar sé, ‘uair táinic forcheann mo
 shoeghail-si &
  
1559] nocha nfhéduim gan
 dul gusin ionadh in rocinnedh
  
1560] dhamh ég
 d'fhagháil.’ ‘Cidh ón, gá bás fogébha?’
  
1561] 
 ar Suibhne. ‘Ní hansa,’ ar Alladhán, ‘.i. rachad
  
1562] anois go hEs nDubhthaigh &
 cuirfidhther athach
  
1563] gaeithe fúm ann
 & romc*h*uirther 'san es mé
 go
  
1564] rombáiter ann & nomadhnaicther
 iarsin i relic fhíreóin
  
1565] & foghébh
 nemh, conadh í sin críoch mo bheathadhsa,
  
1566] 
 & 'a Shuiune,’ ar Alladhán, ‘innis damh-sa
 cia
  
1567] haidhedh notbéra fadhéin?’ Ro-innis
 Suibhne dhó
  
1568] iarum
 febh atféd an sgél síosana. Rosgarsat lasodhain
  
1569] 
 & rotriall an Breathnach go hEs nDubhthaigh
 & ó
  
1570] ráinic an t-es robáidedh ann é.


  
1571] 
{folio 90b}Táinic iarumh
 Suibhne reimhe dochum


---

p.56


  
1572] nÉrenn co
 ttarla i ndíuidh laoi é go Magh Line i
  
1573] 
 nUltaibh & ó tuc aithne ar an magh
 atbert:‘Maith
  
1574] éimh cách aga rabhadus-sa ar
 an magh sa,’ ar sé,
  
1575] 
 ‘.i. Congal Cláon mac Sgannláin & fós,’ ar
 sé, ‘ropudh
  
1576] maith an magh sa ina rabhamar
 ann. Robhádhus-sa
  
1577] & Congal lá forsan magh sa: co n-ébart-sa fris:
  
1578] 
‘Rob áil damh dol dochum tigerna eile,’ ar laghad
  
1579] mo thuarastail aigi-siomh, conadh annsin
 dorad-som
  
1580] dhamh-sa ar oirisiumh aicci trí choega each n-áluinn
  
1581] n-allmhardha imon
 each donn robhói aigi budhdhéin
  
1582] & trí chaoga calg ndéd ndreachsholus, caoca fermhogh
  
1583] & caoca banmhogh & ionar go n-ór & fúathróg bhuilidh
  
1584] bhreacshróil.’ Conadh ann atbert Suibhne an dán so
  
1585] 
 ann go léig:



> 1. 1586] I Muigh Line itú-sa anocht,
>   
> 1587] atgeóghuinn mo chroidhe taobhnocht,
>   
> 1588] is atgeóin misi an magh
>   
> 1589] i mbídh mo sheisi Conghal.
> 2. 1590] Feacht rombá-sa is Congal Claon
>   
> 1591] sunn ar an muigh-si maráon,
>   
> 1592] ag dul a nDruim Lorgan láin
>   
> 1593] dorónsamar síst chomhráidh.
> 3. 1594] Adubhart-sa ris an rígh,
>   
> 1595] ba talach(?) ar
>  thairisi,
>   
> 1596] as áil damh dul ar astar,
>   
> 1597] as beg lem mo thúarastal.
> 4. 1598] Rugus-sa úadh mar asgaidh
>   
> 1599] trí cháoga each n-adhastair,
>   
> 1600] trí chaoga claideamh trén tailc,
>   
> 1601] caoga gall, caoga ionnailt
> 
> 
> ---
> 
> p.57
> 
> 7. 1602] Rugus-sa úadh an t-each donn
>   
> 1603] as ferr dosir fér is fonn,
>   
> 1604] rucus a ionar go n-ór
>   
> 1605] is a fuathróg do breacsról.
> 8. 1606] Ga magh is fiú Magh Lini
>   
> 1607] acht in magh atá i Midhe,
>   
> 1608] nó Magh Femhin co líon cros,
>   
> 1609] nó an mag itá i nAirgeadros?
> 9. 1610] Nó Magh Feadha, nó Magh Luirg,
>   
> 1611] nó Magh nAoi co n-áille uird,
>   
> 1612] nó Magh Life, nó Magh Lí,
>   
> 1613] nó an magh itá i Muirtheimhní?
> 10. 1614] Do neoch atchonnarc-sa ríamh
>   
> 1615] edir thúaidh, thes is thíar,
>   
> 1616] nocha nfaca-sa go se
>   
> 1617] a macsamhla an muigi-se.A magh.
> 
> 
> 
> 
> 




  
1618] 
A haithle na laoidhi sin táinic Suibhne
 roime
  
1619] co Glenn mBolcáin & robhúi
 aga chúartugudh co
  
1620] 
 ttarla bengheilt dó ann. Teichidh-siumh roimpi &
 ara
  
1621] áoi sin tuigedh gurab ar gealtacht robháoi an
 bhen
  
1622] 
 & iompaighis ría. Teichidh sisi reimhi-sium
 ainnsein.
  
1623] ‘Uchán a Dhé,’ ar Suibhne, ‘as trúagh
 an bhetha
  
1624] sa .i. misi ag teichedh ríasan
 ngealtóig & sisi ag
  
1625] teichedh
 róm-sa ar lár Ghlinne Bolcáin; is ionmuin
  
1626] 
 éim an t-ionad eisidhen’; co n-ébairt:



> 1. 1627] Misgais, mairg duine dobheir,
>   
> 1628] ní má cin 's ní má roghein,
>   
> 1629] cidh ben dobéra, cidh fer,
>   
> 1630] ní roiset a ndís naoimhneamh.
> 
> 
> ---
> 
> p.58
> 
> 4. 1631] Ní minic bhíos cumann trír
>   
> 1632] gan duine fol fhodhord díbh,
>   
> 1633] droigni is drisi romc*h*oirb
>   
> 1634] conadh misi an fer fodhoird.
> 5. 1635] Gealtóg ar' teichedh a fir,
>   
> 1636] gidhedh as sgél n-anaithnidh,
>   
> 1637] fer gan meither is gan bhróig
>   
> 1638] ag teichedh ríasan ngealtóig.
> 6. 1639] Ar mían ó thigid cadhain
>   
> 1640] gusan mBealltine ar Samhuin,
>   
> 1641] in gach coill chéir gan tacha
>   
> 1642] bheith i ccrannuibh eidhneacha.
> 7. 1643] Uisge Ghlinne Bolcáin báin,
>   
> 1644] éisteacht re a énlaith n-iomláin,
>   
> 1645] a shrotha millsi nach mall,
>   
> 1646] a innsi agus a abhann.
> 8. 1647] A chuilenn cliuthar 's a choill,
>   
> 1648] a duille, a dreasa, a dercoinn,
>   
> 1649] a sméra áille uagha,
>   
> 1650] a chna, a áirne ionnúara.
> 9. 1651] Iomad a chúan fo chrannuibh,
>   
> 1652] búiredhach a dhamh n-allaidh,
>   
> 1653] a uisci iodhan gan gheis,
>   
> 1654] ní liom-sa robá miosgais.M.
> 
> 
> 
> 
> 




  
1655] 
Luidh iarum Suibhne gusin bhail ina
 raibhi
  
1656] Eorann co rothoiris ar fordhorus in
 tighe i mbói an
  
1657] 
 ríogan cona banntracht, conadh ann adbert: ‘Sádhal


---

p.59


  
1658] sin, a Eorann,’ ar sé,
 ‘cidh anshádhal damh-sa.’ ‘As
  
1659] 
 fíor,’ ar Eorann, ‘& táir-si asteach,’
 ar sí. ‘Ní
  
1660] raghatt éimh,’ ar Suibhne,
 ‘ar nach gabat in sluagh
  
1661] imchumhang an
 toighi form.’ ‘Dar liom,’ ar an
  
1662] 
 inghen, ‘nocha nferr do chiall {folio 91a}ar gach ló dá
  
1663] ttig dhuit
 & ó nach áil duit anadh aguinn,’ ar sí,
  
1664] ‘déna imtecht & ná háitigh
 chugainn idir, dóigh is
  
1665] nár linn
 t'fhaicsin fón deilbh sin dona dáoinibh
  
1666] 
 atchonncatar thú fód dheilbh fé*i*n.’ ‘Truagh éimh
  
1667] 
 sin,’ air Suiblme, ‘as mairg dobheir taobh re
 mnáoi
  
1668] tar éis na mbriathar sin. Uair ba
 maith mo
  
1669] chummaoin-si ar an mnáoi
 romfúagrann samhlaidh,
  
1670] dóigh tucus
 inn-aonló dhí trí chaoga bó & caoga
  
1671] each, & dá madh é an lá romharbhus
 Oilill Cédach,
  
1672] rí Ua fFhaoláin, robadh
 maith lé mh'fhaicsin-si’;
  
1673] 
 gonadh ann adbert annso síos:



> 1. 1674] Mairg fa ttabhraid mná menma
>   
> 1675] cia bheith d'feabhus a ndealbha,
>   
> 1676] an tan as é Suibne Geilt
>   
> 1677] na fuair cuibhdhe dá chéidsheirc.
> 2. 1678] As mairg dobheir taobh re mnáibh
>   
> 1679] cidh a n-oidhchibh, cidh i lláibh,
>   
> 1680] cidh bed bhes ina n-inne
>   
> 1681] d'aithle meabhla Eorainne.
> 3. 1682] Maith mo chummáoin ar an mnáoi,
>   
> 1683] gan fordal, gan iomargháoi,
>   
> 1684] tarraidh díom trí cháoga bó
>   
> 1685] la cáoga each a n-áonló.
> 
> 
> ---
> 
> p.60
> 
> 6. 1686] An tan dobhínn isin bfeidhm
>   
> 1687] nocha n-iomghabhainn ceitheirn,
>   
> 1688] áit ina mbíodh treas nó troid
>   
> 1689] robsam comhlann do thríochaid.
> 7. 1690] Rofhíarfaidh Congal, céim nglan,
>   
> 1691] din inar n-óccaibh Uladh,
>   
> 1692] cúich úaibh dhiongbhus isin chath
>   
> 1693] Oilill Cédach comhromhach?
> 8. 1694] Allata, fergach an fer,
>   
> 1695] adhbhal a sgíath is a shleagh,
>   
> 1696] dorat i socht seal an slógh,
>   
> 1697] an fer dífreagra, dímhór.
> 9. 1698] Adubhart-sa ar láimh Chongail,
>   
> 1699] noc*h*arbh áithesg fir
>  omhnaigh,
>   
> 1700] dingébhad-sa Oilill oll
>   
> 1701] gidh trén tar chách a chomhlonn.
> 10. 1702] Rofhágbhus Oilill gan chenn
>   
> 1703] agus robudh lánmhaith leam,
>   
> 1704] torchradar leam imalle
>   
> 1705] cúig mic rígh Muige Mairge.Mairg.
> 
> 
> 
> 
> 




  
1706] 
Rothógaibh Suibhne uimi lasodhain co
 hétrom
  
1707] imísiol aéerdha do dhó[§](app002.html) ind gach aird & do tulmhoing
  
1708] gacha
 tulchi for araill co riacht Benna Boirche
  
1709] 
 fodhes.
 Roghabh fós isin maighin sin, co n-ébairt:
  
1710] 
 ‘Maith in t-ionadh geilte so,’ ar sé, ‘acht namá
 ní
  
1711] hionadh eatha, blechta nó bídh é, acht
 is ionadh
  
1712] anforusta anshocair &
 ní díon ar dhoininn ná ar
  
1713] dherthan bheith
 ann, gidh ionadh urartt aoibhinn
  
1714] é’;
 gonadh and adbert na briathra so síos cco léig:




---

p.61



> 1. 1715] Fuar anocht Benna Boirche,
>   
> 1716] as ionadh fhir anfhoirfe,
>   
> 1717] ni hionadh bídh ná blechta,
>   
> 1718] re sín is re sírshnechta.
> 2. 1719] As fuar mo leabaidh oidche
>   
> 1720] a mullach Bheinne Boirche,
>   
> 1721] am fann, nímfulaing édach
>   
> 1722] ar chrann chuilinn crúaidhghégach.
> 3. 1723] Ó romgeibh fúacht isind aigh
>   
> 1724] tigim go háith 'na aghaidh,
>   
> 1725] beirim daiger don gháoith ghlé
>   
> 1726] dar leirg Laigen Laogha*i*re.
> 4. 1727] Glenn Bolcáin an tobair gloin,
>   
> 1728] as é mh'árus re hanmoin,
>   
> 1729] ó thicc lá Samhna, ó téid sam,
>   
> 1730] as é mh'árus re hanadh.
> 5. 1731] Gacha sirinn thíar is toir
>   
> 1732] seachnóin ghlenntadh Glanamhraigh,
>   
> 1733] bídh síon cruaidhshnechta im cheann,
>   
> 1734] i ndíon úairghealta Éirenn.
> 6. 1735] As é sin mo ghlenn grádha,
>   
> 1736] as é m'ferann comhdhála,
>   
> 1737] as é mo dún ríogh re roinn,
>   
> 1738] as é mo díon ar dhoininn.
> 7. 1739] As é sin m'fulang oidhche:
>   
> 1740] cnúasach mo dá chrobh choidhche,
>   
> 1741] benoim a ndoiribh doirchibh
>   
> 1742] do luibibh, do lántoirthibh.
> 
> 
> ---
> 
> p.62
> 
> 10. 1743] Mian lium na mó*n*ainn co
>  mbloidh,
>   
> 1744] at millsi ná maothnatoin
>   
> 1745] fothlacht, femar, as mían damh,
>   
> 1746] an lus bían is an biorar.
> 11. 1747] Ubhla, caora, cna cuill chain,
>   
> 1748] sméra, dercain do dharaigh,
>   
> 1749] subha craobh, is fíach féile,
>   
> 1750] sgeachóra scíach scenbhgére.
> 12. 1751] Siomsán, samhadh, creamhlus cain
>   
> 1752] agus bior*o*ráin
>  bharrghlain,
>   
> 1753] benuidh dhíom géire malle,
>   
> 1754] dercain sléibhe, bun melle.
> 13. 1755] Meisi i ferann ghlas nach glenn,
>   
> 1756] a Chríst, ní rochomhraceam,
>   
> 1757] ní fhuil mo dual-sa re a dul
>   
> 1758] acht gidhim fúar-sa, is fúar-sum.
>   
> 1759] Fuar anocht.
> 
> 
> 
> 
> 




  
1760] 
{folio 91b} Táinic-siumh roimhe isin maidin arnamhárach
  
1761] 
 co Magh Feimhin, luid aisséin co Sionainn
  
1762] 
 sruthghlain sriobhúaine, asséin co hEchtge n-aird
  
1763] 
 n-uraoibhinn, aisséin co feronn míonghlas móirédrocht
  
1764] 
 Maenmhuighe, aisséin co sruth sáoraluinn Suca,
  
1765] 
 aisséin go himlibh Locha soileathain Ríbh. Gabhaidh
  
1766] 
 iaromh fós & comhnaidhe i nglaic Bhile Tiobradáin
  
1767] 
 i cCrích Gháille i n-oirther Connacht in oidhche sin.
  
1768] 
 Dá mhennataibh dísli-siom i nÉrinn an t-ionadh sin.
  
1769] 
 Rogabh tuirsi mór & múichneachus é, conadh ann
  
1770] 
 adbert: ‘As mór éimh,’ ar sé, ‘do imnedh & do


---

p.68


  
1771] 
 dhocomhul rochésus conuige so, ba fúar mh'ionadh
  
1772] 
 aréir .i. i mullach Bheinne Boirche & ní nemhfhúaire
  
1773] 
 mh'ionadh anocht a nglaic Bhile Tiobradáin.’


  
1774] 
Úair is amhlaidh robhói an oidhchi sin, ag
 cur
  
1775] shnechta & an mhéd nocuredh
 noreódadh fachétóir a
  
1776] haithli a chuir, conadh ann adbert-somh:
 ‘Mo
  
1777] chubhais éimh,’ ar sé, ‘as mór do
 dhocruibh
  
1778] rofhuilnges-sa, ó rofhás mo
 chlúimh gus anocht.
  
1779] Rofheadar,’ ar sé,
 ‘cidh bás foghébhainn de, robadh
  
1780] ferr
 dhamh taobh do thabhairt re dáoinibh iná na
  
1781] docra-sa do fhulang do ghrés;’ gonadh
 ann adbert
  
1782] an
 laoidh ag tabairt a dhocra ós áird:



> **Suibhne**1. 1783] Mór múich a ttú-sa anocht,
>   
> 1784] rotreaghd mo chorp an gháoth ghlan,
>   
> 1785] toll mo throighthiu, glas mo ghrúadh,
>   
> 1786] a Dhé mhóir, atá a dhúal damh.
> 2. 1787] I mBeinn Bhoirche dhamh aréir,
>   
> 1788] romt*h*uairg bráoin in
>  Echtga úair,
>   
> 1789] anocht robhretait mo bhoill
>   
> 1790] i nglaic chroinn i nGáille ghlúair.
> 3. 1791] Rofhuilnges mór ttreas gan tlás
>   
> 1792] ó rofhás clúmh ar mo chorp,
>   
> 1793] ar gach n-oidhche is ar gach ló
>   
> 1794] as mó sa mhó fhuilghim d'olc.
> 4. 1795] Romc*h*ráidh sioc, síon nach
>  súairc,
>   
> 1796] romt*h*uairg snechta ar
>  Sléibh mhic Sin,
>   
> 1797] anocht romgeóghain an ghaéth
>   
> 1798] gan fraech Ghlenna Bolcáin bil.
> 
> 
> ---
> 
> p.64
> 
> 7. 1799] Utmhall mh'imirce in gach íath,
>   
> 1800] domríacht bheith gan chéill gan chonn,
>   
> 1801] do Muigh Line for Muigh Lí,
>   
> 1802] do Muigh Lí for Life lonn.
> 8. 1803] Saighim dar seghais Sléibhi Fúaid,
>   
> 1804] rigim im rúaig co Ráith Móir,
>   
> 1805] dar Magh nAoi, dar Magh Luirg luinn
>   
> 1806] rigim co cuirr Chruacháin chóir.
> 9. 1807] Ó Sliabh Cúa, ní turus tais,
>   
> 1808] riccim go Glais Gháille ghrinn,
>   
> 1809] ó Ghlais Gháille, gidh céin cían,
>   
> 1810] riccim soir go Slíabh mBreagh mbinn.
> 10. 1811] Dúairc an bhetha bheith gan teach,
>   
> 1812] as truagh an bhetha, a Chríosd chain,
>   
> 1813] sásadh biorair bairrghlais búain,
>   
> 1814] deogh uisge fhúair a glais ghlain.
> 11. 1815] Tuisledh do bharraibh chraobh ccríon,
>   
> 1816] imthecht aitin, gníom. gan gháoi,
>   
> 1817] seachna daoine, cumann cúan,
>   
> 1818] coimhrith re damh rúadh dar raéi.
> 12. 1819] Feis oidhche gan chlúimh a ccoill
>   
> 1820] i mullach croinn dosaigh dhlúith,
>   
> 1821] gan coisteacht re guth ná glór,
>   
> 1822] a mhic Dé, is mór an mhúich.
> 13. 1823] Reithim rúaig re beinn co báoth,
>   
> 1824] uathadh rotráoth a los lúith lu[§](app003.html),
>   
> 1825] dosgarus rem chruth gan clódh,
>   
> 1826] a mhic Dé, is mór an mhúich.Mór
> 
> 
> 
> 
> 






---

p.65


  
1827] 
‘Cidh fil ann atrá,’ ar sé, ‘acht
 cidh é
  
1828] Domhnall mac Aodha nommhuirfedh
 raghad dochum
  
1829] Dál Araidhe &
 dobhér taobh rem dháoinibh fodhéin
  
1830] 
 & mun beith cailleach an mhuilinn d'atach
 Chríst
  
1831] frim im shíst léimenndaigh do
 dhénumh dhí {folio 92a} ní
  
1832] 
 rachainn ar an aithghealtacht.’


  
1833] 
Táinic taom dá chéill dó annsin &
 doluidh
  
1834] roime ar amus a thíre do thabairt
 taobha re a muintir
  
1835] 
 & do anmhuin aca. Rofoillsigedh do Ronán an
 tan
  
1836] 
 sin a chiall do tuidhecht do Suibhne & a bheith
 ag
  
1837] dul chum a thíre d'anadh eiter a mhuintir, co
 n-ébairt
  
1838] 
 Rónán: ‘Aitchim-si an Rígh uasal uilechumhachtach
  
1839] nár fféde se an t-ingrinntidh sin do
 ionnsaighe na
  
1840] heagailsi dia hingreim
 doridhisi amail dorighni fecht
  
1841] n-aill
 & an t-inneachadh tuc Día fair a ndíogail a
  
1842] dhímhiadha-somh for a mhuintir ná raibe
 furtacht
  
1843] ná fóiridhin dhó dhe co roscara a
 anam fri a chorp,
  
1844] ar dháigh ná tiobhra a
 aithghin oile do ingrinntidh
  
1845] dia éis sár
 nó dímigin for an cCoimdigh nach for a
  
1846] 
 mhuintir itir.’


  
1847] 
Roéisd Dia itchi Rónáin, uair antan
 tánic
  
1848] Suibhne co medhón Sléibhe Fúaid
 rochobhsaidh a
  
1849] chéim
 annsin co ttárfás taidhbhsi n-iongnadh dhó
  
1850] 
 annsin
 a medhónoidhchi .i. méidhedha maoilderga
  
1851] 
 cinn gan
 cholla & cúig cinn gaoisidecha, gairbhlíatha,
  
1852] gan chorp, gan cholainn etarra, ag sianghail
 & ag
  
1853] léimnigh imon sligidh anond & anall.
 Antan rosiacht~somh
  
1854] eatarra rochúalaidh ag comhrádh iad
 & is edh
  
1855] 
 adberdís: ‘Geilt é,’ ar an cétchenn. ‘Gelt
 Ultach,’
  
1856] ar an dara cenn. ‘A lenmhain co maith,’
 ar an
  
1857] treas
 cenn. ‘Gurab fada an lenmhain,’ ar an
  
1858] 
 cethramadh cenn. ‘Nógo ría fairrge,’ ar an cúigedh
  
1859] 
 cenn. Noseirgheatt a n-áoinfeacht chuige.
 Rost~ógaibh-siumh


---

p.66


  
1860] uime rempa tar gach muine día
 aroile
  
1861] & geruó
 mór an glenn nobhíodh roimhe ní thaidhledh~somh
  
1862] é, acht nolingedh don bhord co aroile de
 & do
  
1863] 
 bheinn na tulchi for araill.


  
1864] 
Ba lór immorro d'úathbhás, do gréc*h*ach
  
1865] &
 golfortach, sianghal & síoréighemh, séstán
 & séiseilbhe
  
1866] na ccenn ina
 dhiaidh-siumh ga tharrachtain & ga
  
1867] 
 thréntograim. Ba hé treisi & tinnesnaighe na
 tógrama
  
1868] sin co lingdís na cinn dá oircnibh &
 dá iosgadaibh &
  
1869] dá lesrach
 & dá
 slinnénibh & do chlais a chúil,
 co
  
1870] mba samhalta leisiumh &
 bloisgbhéim buinne baindi[§](app004.html) dílionn
  
1871] do ucht airdshléibhe seisbhéimneach gach
 cinn for
  
1872] aroile
 dhíobh &ú comhthuairgnech uile fri sleasaibh
  
1873] crann & fria cennuibh carrag le lar
 & re lántalmain,
  
1874] co nár ansat de co
 ndeachaidh re
 néllaibh urétroma
  
1875] 
 aéieoir uatha uathadh[§](app005.html).


  
1876] 
Roscarsat ris iarsin edir chenn ghabhair
 & cenn
  
1877] chon, uair andar lais bádar
 sidhe a ttréchumusc na
  
1878] ccenn
 n-oile ina lenmhuin. Ba neimhthni neimhthni tra[§](app006.html) faoinneal
  
1879] nó folúamhuin dá raibhi fair-siumh ina
 haithfhéghadh
  
1880] 
 riamh roimhe sin, uair ní thairisedh eadh lasa
  
1881] n-iobhadh
 digh co cenn trí choicthidhisi ina dhíaidh
  
1882] 
 sin, go ttarla aen na n-oidhche aen do n-oidchibh[§](app007.html) é i mullach Sléibhe
  
1883] Eidhneach, Aidneach[§](app008.html) gur ro-oiris i mbárr chroinn ann eadh
  
1884] na hoidhche
 sin co madain. Roghabh ag éccaoine
  
1885] móir
 annsin; conadh edh roráidh:‘Olc éimh atáthar
  
1886] agom anocht a haithle na caillighe
 & na ccenn ar
  
1887] Slíabh Fúaid,’
 ar sé, ‘acht chena as cóir mo ueth
  
1888] amail
 atú, uair sochaidhe risa ndernus fé*i*n olc;’
  
1889] conadh ann
 adbert:



> 1. 1890] Éccáointeach atú-sa anocht,
>   
> 1891] am tuirseach truagh, am taobhnocht
>   
> 1892] dá bfesdáois form na dáoine
>   
> 1893] fil damh damhna éccáoine.
> 2. 1894] Reód, sioc, sneachta agus síon
>   
> 1895] agum thúargain tré bhith síor,
>   
> 1896] mo beith gan teini, gan tech
>   
> 1897] a mullach Shléibbe Eidhneach.
> 3. 1898] Teach mór agum is ben mhaith,
>   
> 1899] adeiredh cách robsum flaith,
>   
> 1900] as é a*s* ruire 'sas rí
>   
> 1901] antí domrad romradh[§](app009.html)i neimhthní.{folio 92b}
> 4. 1902] Cidh 'ma ttuc Dia mé asan ccath
>   
> 1903] nach bfrith ann neach dom mharbadh,
>   
> 1904] suil dobheinn eing a n-eing
>   
> 1905] agus cailleach an mhuilinn?
> 5. 1906] Cailleach an mhuilinn 'ga toigh,
>   
> 1907] mallacht Críst ar a hanmoin,
>   
> 1908] mairg dorad taobh risin ccrín,
>   
> 1909] mairg dá ttaratt a choinmhír.
> 6. 1910] Robhaoi Loingseachán ar mn'eing
>   
> 1911] tré gach díthreabh díthreadh[§](app010.html)a nÉirinn,
>   
> 1912] go romchealg chuigi don chraoibh
>   
> 1913] tan adfétt ég mo macáoimh.
> 7. 1914] Domrad-sa leis 'san teach mór,
>   
> 1915] áit a mbáoi an slúagh ac comhól,
>   
> 1916] as romc*h*engal thiar 'san
>  tsheit
>   
> 1917] aghaidh d'aghaidh rém chétsheirc.
> 8. 1918] Sluagh an toighe gan táire
>   
> 1919] ag cluithe is ag gáire,
>   
> 1920] meisi com muintir is toigh
>   
> 1921] ag surdlaigh, ag lémendoigh.
> 
> 
> ---
> 
> p.68
> 
> 11. 1922] Munbadh caillech in tighi
>   
> 1923] ní rachainn ar aithmhire,
>   
> 1924] ro-ataigh rium friom[§](app011.html)Críst do nimh
>   
> 1925] ar shíst mbig do léimeandaigh.
> 12. 1926] Rolingius léim nó dhá léim
>   
> 1927] ar an athair nemhdha féin,
>   
> 1928] adbert an chaillech 'ga toigh
>   
> 1929] co lingfedh fé*i*n léim
>  amhlaidh.
> 13. 1930] Rolinges léim oile amach
>   
> 1931] dar fíormhullach na cathrach,
>   
> 1932] lúaithi iná deathach tré theach
>   
> 1933] an teathadh rug an chailleach.
> 14. 1934] Roshirsium Éire uile
>   
> 1935] ó Thigh Duinn co Tráigh Ruire,
>   
> 1936] ótá an Tráig co Benna mBrain,
>   
> 1937] nír chuires díom an chailleach.
> 15. 1938] Eiter mhagh is mhóin is leirg
>   
> 1939] dhíom nír chuires an crúaidhleidhb,
>   
> 1940] gur lingedh lem an léim nglé
>   
> 1941] do bheinn Dúine Sobhairce.
> 16. 1942] Ar sin rolinges fón dún
>   
> 1943] agus nocliar céim ar ccúl,
>   
> 1944] rugus isin bfairrge amach,
>   
> 1945] rosfágbhus thall an chailleach.
> 17. 1946] larsin tángadar 'san tráigh
>   
> 1947] muinter dhiabhail 'na comhdháil
>   
> 1948] agus roluaidhset a corp,
>   
> 1949] mairg tír nÉrenn 'nar hadnocht.
> 
> 
> ---
> 
> p.69
> 
> 20. 1950] Feacht roluighes roluidhes tar[§](app012.html)ar Slíabh Fúaid
>   
> 1951] i n-oidhchi duib dhorchi dhuairc,
>   
> 1952] co bfaca cóig cinn 'san ccnoc
>   
> 1953] arna n-oirleach inn-áonport cennphort[§](app013.html).
> 21. 1954] Adubhairt cenn díbh 'na ruth,
>   
> 1955] rium-sa roba garb an guth,
>   
> 1956] 'geilt Ultach, lentar libh dhe,
>   
> 1957] co ría romhaibh i bfairrge.'
> 22. 1958] Rorethus rompa an ród
>   
> 1959] is nír fuirmhess troig ar fód,et fuirmess troigh tar fhod[§](app014.html)
>   
> 1960] eiter chenn gabhair is con,
>   
> 1961] ann roghabhsat malloghadh.
> 23. 1962] Cóir cía roghéibhinn-si olc,
>   
> 1963] mór n-oidhchi rolinges loch,
>   
> 1964] mór do rosgaibh ban mbáidhe
>   
> 1965] doradus fo éccaoine.Ecc.
> 
> 
> 
> 
> 




  
1966] 
Aroile aimsir do Suibhne i Luachair
 Dheadhadh
  
1967] for a bháeithréimennaibh baoisi;
 luid assidhén ina
  
1968] 
 réimimh roighealtachta go ránic Fiodh glansrot*h*ach
  
1969] gégáloinn Gaible.
 Báoi bliadhain an dú sin & as edh
  
1970] fa bíadh dhó frisin mbliadhoin sin .i.
 caor*a* croiderga
  
1971] 
 crúandatha cuilinn &
 dercoin darach dubhdhuinne &
  
1972] deogh d'uisci na Gabhla, .i. an abhann ón
 ainmnighthir
  
1973] 
 an fiodh, conadh ann roghabh tuirsi trom &
 dobrón
  
1974] derbháir antí Suibhni i bforcenn na ré sin
 tré olcus
  
1975] a
 bhethadh, conadh ann adbert an laoidh mbig si:



> 1. 1976] Ochán, as meisi Suibhne,
>   
> 1977] mo chorpán as lór mairbhe,
>   
> 1978] gan ceól, gan codladh choidhche
>   
> 1979] acht osnadh ghaoit*h*e
>  gairbe.
> 
> 
> ---
> 
> p.70
> 
> 4. 1980] Tánacc ó Luachair Dheaghadh
>   
> 1981] co bruachaibh Feadha Gaibhle,
>   
> 1982] as í mo chuid, ní cheilim,
>   
> 1983] caora eidhinn, mes dairbhre.
> 5. 1984] Bliadhain dhamh isin mbeinn-si
>   
> 1985] isin deilbh-si ina bfuilim
>   
> 1986] gan biadh do dhul 'san corp-sa
>   
> 1987] acht caora corcra cuilinn.
> 6. 1988] As mé geilt Glinni Bolcáin,
>   
> 1989] ní bhíu-sa ag ceilt mo dhochnáidh, dhochnaidh, altered later to
>  dochráidh[§](app015.html)
>   
> 1990] tairnicc anocht mo láthar,
>   
> 1991] ní damh nach ádhbhar ocháin.Ochán
> 
> 
> 
> 
> 




  
1992] 
{folio 93a} Dorala dhó-somh
 laithe n-áon techt co
  
1993] Druim Iaroinn i
 Connachtaibh co rochaith biorar
  
1994] 
 barrghlas na cilli ar brú na tiobratta tonnghlaisi
 &
  
1995] ro-ibh ní dia huisge ina dheghaidh.
 Ro-éirigh
  
1996] cléirech
 amach asin ecclais & roghabh tnúth &
 trénformud
  
1997] frisin ngeilt é im thomhailt an
 tuara
  
1998] rothoimhleadh
 feisin & adbert gurbho socair sádal
  
1999] robhaoi Suibhne isin iubardhos íar mbuing
 muing[§](app016.html)a phroinne
  
2000] de budhdhéin. ‘Truagh éimh sin, a
 chléirigh’, ar
  
2001] 
 Suibhne, ‘uair as meisi dúil as anshádhaile &
 anshocra
  
2002] dogheibh a betha isin domun dáigh
 ní thig tinenabhradh
  
2003] ná toirrchim ar mo
 shúilibh ar úaman mo
  
2004] mharbhtha; deithbhir
 són, dáigh is cuma noraghainn
  
2005] ar gealtacht
 ría slógaib na cruinne d'fhaicsin dom
  
2006] 
 fhóbairt a n-aoinfecht & re folúamain an
 dreólláin a
  
2007] áonar; et a Dhé neimhe, a
 chléirigh,’ ar Suibhne,
  
2008] 
 ‘nach bfuili-si im riocht-sa & meisi isin
 chongaibh
  
2009] crábaidh i ttáoi-si, noco
 n-aithnicchedh th'aigneadh &


---

p.71


  
2010] th'inntinn nach gnáth dom aithghin-si nó
 dom
  
2011] ionnshamail bheith co soinmech febh
 adbeiri-si’;
  
2012] 
 conadh annsin roghabh an cléirech tosach na laoidhe
  
2013] 
 & rofhreagair Suibhne a deiredh, mar so:



> 1. 2014] Sádha*i*l sin, a
>  gealtagáin,
>   
> 2015] a mbarr na géige iubair
>   
> 2016] do leathtáobh mo mennatáin, bennatáin[§](app017.html)
>   
> 2017] docait*h*is mo c*h*uid biolair.
> 
> 1. 2018] Ní sádha*i*l mo
>  bhetha-sa,
>   
> 2019] a chléirigh Droma hIaroind,
>   
> 2020] atá do mhéd m'eagla-sa
>   
> 2021] súil dom shúilibh nach íadhaim.
> 2. 2022] Fir domhain dá bfaicinn-si
>   
> 2023] chugum, a fhir an cheóláin,
>   
> 2024] is comhmór dotheithfinn-si dotheichfinn-si[§](app018.html)
>   
> 2025] ríu is re heitil an dreólláin.
> 3. 2026] Truagh gan tusa im inmhe-si,
>   
> 2027] is meisi im chléirech chrábaidh,
>   
> 2028] nó co ttuigedh th'inntinn-si
>   
> 2029] nach cerd geilte beith sáda*i*l.
>   
> 2030] Sádail.
> 
> 
> 
> 
> 
> 
> 




  
2031] 
Aroile laithe do Suibhne ag cúartugudh
 críche
  
2032] Connacht go hudmhall anbhsaidh go
 ttarla é fo
  
2033] dheóidh go
 hAll *Fh*arannáin a tTír Fhíachrach
  
2034] Mhúaidhe; glenn áloinn eisidhén, sruth
 áloinn
  
2035] 
 sriobhúaine ag teibersain tepersin[§](app019.html)co tinnesnach frisin all aill[§](app020.html)
  
2036] anúas & bennachadh ann ina rabadar
 senadh náomh &
  
2037] fíreó*i*n co hiomdha
 iolarrdha, et ba hiomdha ann


---

p.72


  
2037] ámh crann caomháloinn co
 ttoirthibh troma tóthachtacha
  
2038] 
 isin all hisin. Ba hiomda ann éimh eidheann
  
2040] 
 fíorchluthmar & aball cenntrom ag cromadh co
  
2041] 
 talmain le troma a toraidh, ba cuma nobhíttís isin
  
2042] allt
 sin ois allta & míola muighe & muca
 mórthroma,
  
2043] ba hiomdha immorro rón roiremhar
 rochodladh ann
  
2044] tar éis
 techt ó muir móir anall isin all sin. Roshann~taigh
  
2045] Suibhne co mór an t-ionadh sin, go roghabh
  
2046] for adhmoladh
 & ag tabhairt a thúarusgbhála ós
  
2047] 
 aird; go ndébairt an laoidh-si:



> 1. 2048] All *Fh*arannáin, adhbha
>  náomh,
>   
> 2049] co n-iomad call crann[§](app021.html)caomh is cnúas,
>   
> 2050] uisge tinnesnach can tess
>   
> 2051] ag snige snaoidhe[§](app022.html)re a chness anúas.
> 2. 2052] As iomdha ann eidhnech ghlass
>   
> 2053] agus meass re mberar le a mberar[§](app023.html)geall
>   
> 2054] agus abhall chenntrom chaomh
>   
> 2055] ag filliudh a craobh fa cheann.
> 3. 2056] Imdha broc ag dol fa a dhíon,
>   
> 2057] ann is míol muighe nach mall,
>   
> 2058] is édan rionntanach roinnteach[§](app024.html)róin
>   
> 2059] ag techt ón muir móir anall.
> 4. 2060] Mé Suibhne mac Colmáin chóir,
>   
> 2061] mór n-oidhchi reóidh bhím co fann,
>   
> 2062] romthruaill Rónán do Druim Gess, domhuin[§](app025.html)
>   
> 2063] codlaim fa chraoibh 'san ess tall.All.
> 
> 
> 
> 
> 




  
2064] 
Táinic Suibhne roime fo dheóidh conuige
 an
  
2065] baile i raibhe Moling .i. Teach Moling.
 Ba hisin tan


---

p.73


  
2066] sin robói psaltair Chaoimhghin i ffiadnuise
 Moling
  
2067] aga
 dénamh do lucht an aiceapta.{folio 93b}
 Táinic
  
2068] iarumh Suibhne for sraith na tioprat i
 fiadhnuisi an
  
2069] 
 chléirigh & rogab ag ithe biorair. ‘As
 moch-longadh
  
2070] sin, a ghealtagáin,’ ar an
 cléirech; conadh ann
  
2071] 
 adbert Moling & rofreagair Suibhne é:



> 1. 2072] Mochthráth sin, a ghealtagáin,
>   
> 2073] re ceileabhradh cóir.
> 
> 
>   
> 2074] Gidh moch leat-sa, a chlérecháin,
>   
> 2075] tánic tert ag Rómh.
> - 2076] Gá fios duit-si, a ghealtagáin,
>   
> 2077] cuin tig tert ag Róimh?
>   
> 2078] Fios tig dhamh óm Thigerna
>   
> 2079] gach madain 's gach nóin.
> 
> - 2080] Innis tré rún ráitsighe
>   
> 2081] sgéla Fíadhat finn.
>   
> 2082] Agut-sa atá an fháitsine
>   
> 2083] mása thú Moling.
> 
> - 2084] Cidh tuc duit-si mh'aithni-si,
>   
> 2085] a gheilt ghníomach ghér?
>   
> 2086] Minic mé ar an fhaith*ch*i-si
>   
> 2087] ó rosaoi mo chéill.
> 
> - 2088] Cidh ná tairni a n-aonbhaili,
>   
> 2089] a mhic Colmáin Chúair?
>   
> 2090] Ferr leam bheith a n-áonshuidhe
>   
> 2091] isin mbeathaidh bhúain.
> 
> - 2092] A thruaigh, an ría t'anam-sa
>   
> 2093] ifrinn aidhbhle dos?
>   
> 2094] Ní thabhair Día orum-sa
>   
> 2095] pían acht bheith gan fhos.
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.74
> 
> 
> - 2096] Glúais alle go ttormalla
>   
> 2097] cuid bhus milis lat.
>   
> 2098] Dá fhestá-sa, a chléirecháin,
>   
> 2099] doilghe bheith gan bhrat.
> 
> - 2100] Béra-sa mo chochlán-sa
>   
> 2101] nó béra mo leann.
>   
> 2102] Aniú gidh im crochbán-sa
>   
> 2103] robá uair budh ferr
> 
> - 2104] An tú an Suibhne sgáthaighthe
>   
> 2105] táinic a cath Roth?
>   
> 2106] Mása mé, ní ráthaighthe
>   
> 2107] cidh nomheilinn moch.
> 
> - 2108] Canas tárla mh'aithni-si
>   
> 2109] duit, a ghealtáin ghéir?
>   
> 2110] Meinic mé ar an fhaithchi-si
>   
> 2111] got fheithemh do chéin.
> 
> - 2112] Áluinn duille an liubhair-si,
>   
> 2113] psaltair Cháoimhghin cháidh.
>   
> 2114] Áille duille mh'iubhair-si
>   
> 2115] i nGlinn Bolcáin báin.
> 
> - 2116] Nach suairc leat-sa an relec-sa
>   
> 2117] ba scoil scíomhda dath?
>   
> 2118] Nríbh anshúarca mh'oirecht-sa
>   
> 2119] madain ar Muigh Rath.
> 
> - 2120] Ragat-sa do cheileabhradh
>   
> 2121] go Glais Chille Cró.
>   
> 2122] Lingfet-sa crann eidhinnghlan,
>   
> 2123] lém arc, is badh mó.
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.75
> 
> 
> - 2124] Saothrach dhamh 'san eglais-si
>   
> 2125] ar cinn trén is trúagh.
>   
> 2126] Saothraighe mo leabaidh-si
>   
> 2127] i mBeinn Fhaibhni fhúar.
> 
> - 2128] Cáit i ttig do shaogal-sa,
>   
> 2129] in a ccill no i loch?
>   
> 2130] Aeghaire dot æghairibh
>   
> 2131] nommharbhann go moch.
> 
>   
> 2132] Muchthráth.
> 
> 
> 
> 
> 




  
2133] 
‘As mochen éimh do thecht sonn, a Shuibhne,’
  
2134] 
 ar Moling, ‘ar atá a ndán duit bheith annso & do
  
2135] 
 sháogal do thecht ann, do sgéla & th'imthechta
  
2136] 
 d' fhágbáil sunn & th' adhnacal i reilicc fíreóin, &
  
2137] 
 naisgim-si fort,’ ar Moling, ‘gidh mór shire gach láoi
  
2138] 
 d' Érinn techt gacha hespurtan chugum-sa go
  
2139] rosgríobhthar do sgéla lium.’


  
2140] 
Iomthúsa na geilte iarsin; robhaoi risin
  
2141] 
 mbliadhain sin ag tathaighidh Moling. Roshoighedh
  
2142] 
 lá n-ann co hInnis Bó Finni i n-iarthar Chonnacht,
  
2143] 
 lá oile co hEss rocháoin Rúaidh, lá oile co Slíabh
  
2144] 
 mínáluinn Mis, lá oile go Benda biothfhúara Boirche;
  
2145] 
 gidbé díobh sin doshoighedh gach láoi nofritháiledh
  
2146] a
 n-espurtain gach n-oidhche co Teach Moling.
  
2147] 
 Ro-ordaigh Moling proinn mbig dhó frisin ré sin,
  
2148] 
 dóigh adubairt re bhanchoig ní do bhleaghan na
  
2149] 
 mbó do thabairt dó. Muirghil a hainm-sidhe, as
  
2150] 
 í ba ben do Mhungán do mhuicidhi Moling. Ba hí
  
2151] 
 méd na proinni sin dobheiredh an bhen dó .i.
  
2152] 
 nodhingedh a sáil conuige a hadhbronn isin mbualtrach
  
2153] 
 fa coimhnesa dhí & nofágbadh a lán lemnachta ann
  
2154] 
 do Suibhne. Dothigedh-somh co faiteach furechair i
  
2155] 
 n-eatarfhásach na búailedh do ibhe an bhainne sin.




---

p.76


  
2156] 
Tarla iomcháineadh adhaigh {folio 94a} ann eitir
  
2157] Mhuirghil
 & mhnáoi oile isin mbúailidh, co n-ébert an
  
2158] bhen eile: ‘As mesa duit-si,’ ar sí,
 ‘nach tocha leat
  
2159] fer eile & fós
 nach ferr let th' fer féin dot ríachtain
  
2160] 
 iná an gheilt atá got thathighid risin mbliaduin-si
  
2161] anall.’ Atchúala siúr an bhúachalla anní
 sin &
  
2162] gidhedh ní ro-innis ní dhe co bfacaidh
 Muirghil isin
  
2163] 
 madain arnabhárach ag dul d'iodnacal an bhainne
  
2164] go
 Suibhne conuige an mbúaltrach ba comhfhogus
  
2165] 
 don fhál
 i raibhe. Ó'dchonnairc siúr an bhuachalla
  
2166] 
 sin
 táinic asteach & atbert re a bráthair: ‘Atá
 do
  
2167] bhen isin ffál sin thoir ag fer oile, a
 mheathaigh
  
2168] mhiodhlaochda,’ ar sí.
 Roghabh éd an búachaill ag
  
2169] a
 chloistecht sin, & roéirigh go hobonn inníreach
 &
  
2170] tarraidh a láimh leathga robói
 for alchuing astigh
  
2171] 
 & téit for amus na geilte. As amhlaidh robhúi
 an
  
2172] geilt & a tháobh ris & é
 'na luidhe ag caithemh a
  
2173] phroinne asin mbúaltrach. Tuc dono an
 buachaill
  
2174] sadhudh don leathgha asa láimh fair, gur rosgon a
  
2175] 
 n-odhar a chíghe clé antí Suibhne, gur gabh urrainn
  
2176] tríd
 ar mbrisedh a droma ar dhó ann. Adberat
  
2177] 
 foirenn conadh benn chongna fíadha ro-innell an
  
2178] 
 búachaill fáoi, áit a n-ibhedh a dhigh asan
 mbúall~trach,
  
2179] co tæth-somh furri, conadh amhlaidh fúair
 bás.


  
2180] 
As annsin robhaoi Énna mac Bracáin ag
  
2180] búain chluig na prímhi i ndorus na reilge co
 bfaca
  
2181] an t-éacht dorinnedh ann; go n-ébairt an laoidh:



> 
>   
> 2182] **Énna**
> - 2183] Truagh sin, a mhucaidh Moling,
>   
> 2184] dorighnis gníomh talchair tinn,
>   
> 2185] mairg domharb a los a neirt
>   
> 2186] an rígh, an *n*áomh, an
>  náomhgheilt.
> 
> 
> 
> ---
> 
> p.77
> 
> 
> - 2187] Bidh olc dígeann bhías duit de,
>   
> 2188] tocht fo dheóidh gan aithrighe,
>   
> 2189] biaidh th'anam ar seilbh deamhain,
>   
> 2190] biadh do chorp inn-ethannaidh (?)
> 
> - 2191] Bidh ionann ionadh ar nimh
>   
> 2192] dhamh-sa is dó-somh, a fhir,
>   
> 2193] gebhthar psailm ag lucht áoine
>   
> 2194] for anmain an fhíoraoidhe,
> 
> - 2195] Robadh rígh, robadh geilt glan,
>   
> 2196] rop fher oirnighe úasal,
>   
> 2197] ag sin a lighe, líth ngle,
>   
> 2198] dobhris mo chroidhe a thrúaighe.
> 
>   
> 2199] Trúagh
> 
> 
> 
> 
> 




  
2200] 
Ro-iompó Énna anonn go ro-innis do
 Mholing
  
2201] Suibhne do mharbadh do Mhongán
 mucaidhe Moling.
  
2202] 
 Ro-éirigh Moling fo chétóir cona c*h*léirchibh imalle
  
2203] fris co
 hairm ina raibhe Suibhne
 & ro-adaimh Suibhne
  
2204] a choire & a choibhsena do Mholing
 & rothóchaith
  
2205] corp Crist & rofáiltigh fri Día a
 airittin & rohongadh
  
2206] iarum lasna
 cléirchibh.


  
2207] 
Táinic an búachaill dia shaigid. ‘As
 dúairc
  
2208] an gníomh dorighnis, a
 bhúachaill,’ ar Suibhne, ‘.i.
  
2209] mo
 mharbadh-sa gan chionaidh úair ní fhédaim-si
  
2210] festa teichedh fon ffál dobhithin na gona
 doradais
  
2211] form.’ ‘Dá ffeasainn-si co
 mbadh tú nobheth ann,’
  
2212] ar an búachaill, ‘nítgonfuinn itir gidh mór
 dom
  
2213] aimhles doghénta.’ ‘Dar Críosd, a
 dhuine,’ ar sé,
  
2214] ‘ní dhernus-sa th' aimhlessa ar áonchor ar
 bioth
  
2215] amail shaoile iná aimhles duine eile
 ar druim dhomhain


---

p.78


  
2216] ó dochuir
 Día ar gealtacht mé & robadh beg a
  
2217] dhíoghbháil duit-si mo bheth a ffál annso
 & bainne
  
2218] beg d' fagháil ar Dia
 dhamh ón mnaoi ucchat, et
  
2219] ní thiubhrainn
 taobh frit mnáoi-si iná fri mnáoi
  
2220] n-oile
 ar talmhain gona thoirthaibh.’ {folio 94b}
  
2221] ‘Mallacht Críst ort, a
 bhúachaill,’ ar Moling, ‘as olc
  
2222] an
 gníomh dorighnis, goirde shaogail duit abhus
 &
  
2223] ifrenn thall ar dhénamh an
 gníomha dorónais dorighnis[§](app026.html).’ ‘Ní
  
2224] bfhuil bá do shodhain
 damh-sa,’ ar Suibhne, ‘uair
  
2225] tángadar
 bur ccealga im thimchell & bidh im marb-sa
  
2226] don guin doradadh form.’ ‘Ragaidh éric
 duit ann,’
  
2227] ar Moling, ‘.i. comhaitte comhfhaide[§](app027.html)frium-sa for nimh dhuit,’
  
2228] 
 & roráidhset
 doraidhset[§](app028.html) an laoidh-si eatura ina ttriúr .i. Suibhne,
  
2229] 
 Mongán & Moling:



> 1. 2230] Dorignis gníom, nach súairc sin,
>   
> 2231] a bhúachaill Moling Lúochair,
>   
> 2232] nocha nfédoim dul fón fhál
>   
> 2233] don ghuin romgon do dhubhlámh.
> 
> 2. 2234] Ahair frium mád cluine, a fhir,
>   
> 2235] cúich thú, a duine, go deimhin?
>   
> 2236] As mé Suibhne Geilt gan oil,
>   
> 2237] a buachaill Moling Lúachair.
> 3. 2238] Dá bfessain, a Suibhne sheing,
>   
> 2239] a dhuine, dia nadaithninn notaithninn[§](app029.html)
>   
> 2240] nocha ttiubrainn gái red tred[§](app030.html) chnes
>   
> 2241] gé atchífinn thú dom aimhleas tu ag deanam m'aimhleas[§](app031.html).
> 4. 2242] Nocha dernus thiar na thoir
>   
> 2243] aimhleas duine ar druim dhomhain
>   
> 2244] ó domrad Críst óm thír theinn
>   
> 2245] ar gealtacht ar fhud Éirinn.
> 
> 
> ---
> 
> p.79
> 
> 7. 2246] Ro-innis, nocha b*r*eug
>  dhamh,
>   
> 2247] inghean mh'athar 'smo mháthar
>   
> 2248] th' fághbháil isin fhál sin thoir
>   
> 2249] ag mo mhnáoi féin ar madain.
> 8. 2250] Nír chóir dhuit a chreidemh sin
>   
> 2251] co bfionnta féin a dheimhin,
>   
> 2252] mairg táinig dom ghuin-si a-le
>   
> 2253] nógo bhfaictís do súile.
> 9. 2254] Gé nobheinn a fál i ffál,
>   
> 2255] robadh beag dhuit a dhíoghbhál
>   
> 2256] gé dobhéradh ben damh digh
>   
> 2257] do bainne bhiucc a n-almsoin.
> 10. 2258] Dá ffesainn-si 'na bhfuil de,
>   
> 2259] do ghuin tréd chích, trét chroidhe,
>   
> 2260] go bráth nítgonfadh mo láimh,
>   
> 2261] a Suibhne Ghleanna Bolcáin.
> 11. 2262] Gé romgonais isin fhál
>   
> 2263] nocha ndernus do thochrádh,
>   
> 2264] ní thiubhrainn taobh ret mhnáoi 
>   
> 2265] ndil
>   
> 2266] ar talmain gona thorthaibh.
> 12. 2267] Mairg táinic athaidh ó thoigh
>   
> 2268] chuccatt, a Mholing Lúachair,
>   
> 2269] nocha leicc dhamh dol fón choill
>   
> 2270] an guin romgon do bhúachoill.
> 13. 2271] Mallacht Críst dochum gach cloinn
>   
> 2272] ort, ar Moling re a bhúachoil,
>   
> 2273] tré éd i ccridhe do chnis,
>   
> 2274] as trúagh an gníomh dorighnis.
> 
> 
> ---
> 
> p.80
> 
> 16. 2275] Ó dorighnis gníomh n-úathmar,
>   
> 2276] atbert Moling re a bhúachuil,
>   
> 2277] raghaidh dhuit-si dar a chenn
>   
> 2278] goirde shaoghail is ifreann.
> 17. 2279] Gé dognéi-si díoghal dioghbhail[§](app032.html)dhe
>   
> 2280] a Mholing, ní beó meisi,
>   
> 2281] nochan fhuil mo chabair ann,
>   
> 2282] táinig bar ccealg im thimcheall.
> 18. 2283] Raghaidh éruic dhuit-si ind,
>   
> 2284] ar Moling Lúachra, lúaidhim,
>   
> 2285] comhaitte comaitte[§](app033.html) friom-sa for nimh
>   
> 2286] dhuit-si, a Shuibhne, ón Ardchoim~
>   
> 2287] didh.{folio 95a}
> 19. 2288] Bidh maith dhuit-si, a Shuibhne
>   
> 2289] 
>  sheing,
>   
> 2290] thusa ar nemh, ar an búacheill,
>   
> 2291] ní hionann as meisi sunn,
>   
> 2292] gan nemh, gan soeghal agum.
> 20. 2293] Ba binne lium robháoi tan
>   
> 2294] ná comhrádh ciúin na muintear,
>   
> 2295] bheith icc lúthmhairecht im linn
>   
> 2296] cúchairecht fhéráinn ferain[§](app034.html)eidhinn.
> 21. 2297] Ba binne lium robháoi tan
>   
> 2298] ná guth cluigín im fharradh,
>   
> 2299] ceileabhradh an luin don bheinn
>   
> 2300] is dordán doimh ar doininn.
> 22. 2301] Ba binne lium robháoi tan
>   
> 2302] na guth mná áille im fharradh,
>   
> 2303] guth circe fráoich an tsléibhe
>   
> 2304] do cluinsin im iarmhéirghe.
> 
> 
> ---
> 
> p.81
> 
> 25. 2305] Ba binne lium robháoi tan
>   
> 2306] donálach na gcon alla,
>   
> 2307] iná guth cléirigh astoigh
>   
> 2308] ag méiligh is ag meigeallaigh.
> 26. 2309] Gidh maith libh-si i ttighibh óil
>   
> 2310] bhar ccuirm leanna go n-onóir,
>   
> 2311] ferr lium-sa deogh d'uisge i ngoid
>   
> 2312] d'ól dom bais asin tiopraid.
> 27. 2313] Gidh binn libh thall in bhar ccill
>   
> 2314] comhrádh mín bar mac leighinn,
>   
> 2315] binne lium ceileabhradh an ceileabhradh[§](app035.html)án
>   
> 2316] doghníad coin Ghlinne Bolcáin.
> 28. 2317] Gidh maith libh-si an tsaill 's an 
>   
> 2318] fheóil
>   
> 2319] caithter a ttighibh comhóil,
>   
> 2320] ferr lium-sa gas biorair ghloin
>   
> 2321] d' ithe i n-ionadh gan chumaidh.
> 29. 2322] Romgon an cruadhmhucaidhe corr romghuin an ceer (?) cruadh muic. corr[§](app036.html)
>   
> 2323] go ndeachaidh trém tre mo[§](app037.html)chorp comh~
>   
> 2324] trom,
>   
> 2325] truag, a Chríst rolámh gach breth,
>   
> 2326] nach ar Mhagh Rath rommarbhadh.
> 30. 2327] Gidh maith gach leaba gan fheall
>   
> 2328] dorighnes seachnóin Éirenn,
>   
> 2329] ferr lem leabaidh ós an loch
>   
> 2330] i mBeinn Bhoirche gan fholoch.
> 
> 
> ---
> 
> p.82
> 
> 33. 2331] Gidh maith gach leaba gan fheall
>   
> 2332] dorighnes sechnóin Éireand,
>   
> 2333] ferr *lem* leabaidh ós an
>  ross
>   
> 2334] i nGlenn Bolcáin dorónoss.
> 34. 2335] Beirim a bhuidhe friot sin
>   
> 2336] do chorp, a Chríst, do chaithimh,
>   
> 2337] aithrighe iodhan abhus
>   
> 2338] in gach olc riamh dorónus.
> Do.
> 
> 




  
2339] 
Táinic iaromh táimhnéll do Suibhne
 & ro-éirigh
  
2340] Moling gona c*h*léirchibh mar áon fris &
 tugsat cloch
  
2341] gach fir i leachtt Shuibhne.
 ‘Ionmhain éimh an fer
  
2342] isa leacht so,’
 ar Moling, ‘meinic bámar inar ndís
  
2343] slán
 síst ag comhrádh fri aroile seachnóin na conaire
  
2344] so. Rob aoibhinn lem faicsin Suibhne .i.
 antí isa
  
2345] leachtt so ar an tioprait úd
 thall .i. Tiupra tioprat[§](app038.html)na Gealta
  
2346] a hainm, úair is meinic
 notoimhledh n dia biorar &
  
2347] día
 huisci & úadha is
 uaidhi[§](app039.html)ainminighter an tioprat.
  
2348] Ionmhuin bheós gach ionadh eile
 no-iomaithighedh
  
2349] antí Suibhne’; conadh
 ann adbert Moling:



> 1. 2350] Leachtán Suibhne sunn imne,
>   
> 2351] rocráidh mo chroidhe a chuimhne,
>   
> 2352] ionmuin lium bhós bheos[§](app040.html)ar a sheirc
>   
> 2353] gach airm i mbíodh an náoimhgheilt.
> 2. 2354] Ionmuin lium Glenn mBolcáin mbán
>   
> 2355] ar a sherc ag Suibhne slán,
>   
> 2356] ionmuin gach sruth do-icc ass,
>   
> 2357] ionmhuin *a* bhior*ar* barrghlass.{folio 95b}
> 3. 2358] Tiubra na Gealta Tiubra na nGealt[§](app041.html)súd thall,
>   
> 2359] ionmuin cách dar bíadh a barr,
>   
> 2360] ionmuin lium a gainemh glan,
>   
> 2361] ionmuin a huisge iodhan
> 
> 
> ---
> 
> p.83
> 
> 6. 2362] Orm-sa doghnídh a haicill,
>   
> 2363] fada lium gó nosfaicinn,
>   
> 2364] rothiomghair rotromgair[§](app042.html)a breith dom thigh,
>   
> 2365] ba hionmhuin an eadarnaigh. etharnaigh[§](app043.html)
> 7. 2366] Ionmhuin gach sruth go bhfúaire
>   
> 2367] fors' mbíodh forsmbi an[§](app044.html)biorar barrúaine,
>   
> 2368] is gach tobar uisge ghil,
>   
> 2369] ar Suibhne ag a aithighidh.
> 8. 2370] Masa chead le re[§](app045.html)Rígh na reann
>   
> 2371] éirigh agus imthigh leam,
>   
> 2372] tucc dhamh, a c*h*ridhe,
>  in[§](app046.html)do lámh
>   
> 2373] ón lighe agus ón leachtán.
> 9. 2374] Ba binn lium comhrádh Suibhne,
>   
> 2375] cían bhérus im chlí a chuimhne:
>   
> 2376] aitchim mo Rígh nimhe nár
>   
> 2377] ós a lighe is ar a leachtán.
> 
> Leachtán.
> 
> 
> 
> 
> 




  
2378] 
Ro éirigh Suibhne asa niull iarsin
 & roghabh
  
2379] Moling ar láim é, go
 rángadar rempa ina ndís co
  
2380] dorus na
 heglaisi, & ó dorad Suibhne a ghúala risin
  
2381] ursoinn tug a osnadh mór ós aird co rofháoidh
 a
  
2382] spiorad
 dochum nimhe, & rohadhnacht go n-onóir ag
  
2383] Moling é.


  
2384] 
Gonadh ní do sgélaibh & do
 imthechtuibh
  
2385] Suibhne mic Colmáin Chuair rígh
 Dhál Aruidhe
  
2386] gonuige
 sin.


Finis.




---

p.92


Brussels MS. 3410. fo. 59a to 61b. De S. Ronano Mac Beruigh as Echtra Suibhne
-----------------------------------------------------------------------------


### (Cap. I.)


  
1] 
Naomh uasal oirdnidhe robaoi sunn a ttír
 nEirenn .i. Ronán
  
2] Fionn mhac Beraigh mhic
 Criomhtainn mhic Coluim Cúile mic
  
3] 
 Eirc Logha mic Laoghaire mhic Neill Naoighiallaigh. Fer
 
  
4] 
 chomhaillte tiomna & congmhala cuinge an
 Choimdedh & fuilngthi
  
5] inghrema
 & treabhlaide ar
 gradh Dé. Ba mogh naoimhdhiles da
 
  
6] anmain & ba crochaidh a chuirp
 & ba scciath dídin ria drochaimsibh
  
7] 
 diabail an fer min
 moronórach sin. Ro tórainnedh ceall lais feacht 
  
8] n-áon .i. ceall Lainni a nDail Araidhe a
 ccoiccedh Uladh. As
  
9] aicce robaoi ferannus & forlamhus
 Dháil Araidhe .i. ag
 Suibhne
  
10] mhac Colmáin Chuair mhic Cobthaigh.
 Rochuala sein guth cluig
  
11] Ronáin aít a raibhe ag tórainn a chille
 & ro fíarfaigh dia muinntir
  
12] ciodh
 adchúaladar. Ronán Fionn mhac
 Beraigh atá ag tóruinn
  
13] 
 a chille ad chrích-si & at ferann. As e guth a
 chluig adchluni-si,
  
14] anosa. (As follus de sin
 nar
 chedaigh an naomh do Shuibhne an 
  
15] ecclas do thionnsgana.) in
 brackets in MS.

 Et rolonnaigedh & ro
 fergaighedh go mór
  
16] imón rígh & ro éirigh go dian
 deinmnedach do díchur an chleirigh
  
17] on chill.
 Roglac a bhen .i. Eórann
 ingen Chuinn Chíannachta
  
18] err an bhruit robhaoi uime &
 rotriall affosdadh gur sgeinn fon teach
  
19] an
 tsibhall (.i. dealg) argaitt
 robaoi isin brut & fágbhais a
 bhrat
  
20] agan rioghain & dochuaidh
 lomnocht do dhíochur an chleirigh
 on
  
21] chill go riacht airm (.i. áit) a raibhe
 ina réim roretha go ffarnaic
  
22] (.i. go bfuair)
 antí Ronán ar a
 chionn. Is amhlaidh robaoi an
  
23] cléirech ag moladh Rí nimhe et talman
 & ag solasghabháil a
 shalm
  
24] & a shaltair líneach
 lánálainn ina fhiadhnaisi. Tuargaibh
 (.i. do
  
25] thógaibh) Suibhne an tsaltair
 & teilgis uadha í a bfúdomhain
 an
  
26] locha lindfhuair robáoi ina bfiadhnaisi
 gur baidhedh an tsaltair
 ann.
  
27] Gabhais láimh Ronáin íaromh &
 tairrngis na dhiaigh tar an
 ccill
  
28] amach é et nir léicc lamh an chléirigh
 fós uaidh go ccúala an
  
29] t-éighemh. As é dorinne an t-eighemh sin
 giolla Chongail Claoin
  
30] mhic Sccannláin rí Uladh arna thoidheacht ar
 cenn Suibhne o 
  
31] Chongal Claon do cath Muighe Rath.


### (Cap. II.)


  
32] 
Doruacht an giolla go Suibhne &
 adfed (.i. roinnis) sccela dhó
  
33] o thús go
 deiredh. Téid Suibhne lais & fagbais Ronán go
 dubhach
  
34] dobrónach ar mbáthadh a shaltrach
 & ar ndénamh a dhímigne & a 
  
35] easonóra. Día mbói ló go
 n-oidche iarsin doriacht dobharchú
  
36] asin loch go Ronán & a shaltair lais
 gan milledh líne nó litre innte.
  
37] Doroine
 Ronán altugadh buidhe
 do Dhia do chenn na míorbuile 
  
38] sin & mallaighis Suibhne iarsin. Mo
 ched-sa for ced an Choimdhe
  
39] chumhachtaigh ar
 sé amhail tainic
 Suibhne dom dhíochur-sa &
 sé
  
40] lomnocht gurab amhlaidh bhias doghrés
 (.i.do ghnáth) lomnocht
  
41] ar fáoindel & ar foluamhain
 seachnóin an domhain & gurab bás do
  
42] 
 rinn bhéras fo dhéoigh
 & mo mallacht fair & mo bennacht for
 Eórainn
  
43] rothríall a fhasdadh
 & an la adcífet clanna Colmain an tsaltair
  
44] robáidhedh gurab díth &
 dílgenn dóibh & dorinne an laoidh:

> 1. 45] Suibhne mac Colmain rom-cráidh,
>   
> 46] romtarraing leis ar lethláimh,
>   
> 47] d'fhágbháil Cille Lainne lais,
>   
> 48] dom beith athaigh na heccmais.
> & rl.
> 
> 




  
49] 
Dochúaidh Ronán iaramh go Magh Rath do dhénamh síthe
 idir
  
50] Dhomhnall mhac Aodha mhic Ainmireach
 .i. rí Erenn et Congal
  
51] Claon mhac Sccannláin rí Uladh & nir
 fhét a siodhugud. Doberirti
  
52] immorro an
 cleirech a ccomairce ettorra gach laoi go nách
 marbhthaoi
  
53] neach ettorra on uair
 rotoirmesgtha an cathughud no go ngabhtha
  
54] doridhisi. Ticcedh thrá Suibhne tar lamha an
 chleirigh gacha
  
55] trátha oir gach sídh & gach osadh
 doníod Ronan idir fhiora
 Erenn
  
56] gach n-oidhce nomhilledh Suibhne ria
 ttráth éirghe gach laoi oir
  
57] no marbhadh fer ria ttráth an chomhlainn gach
 laoi & fer eile
 ar
  
58] sccur an chomhlainn gach n-oidhce. An lá
 immorro rocinnedh an
  
59] cath mór
 do thabairt tainicc Suibhne re ccách dochum an catha
  
60] & tarla Rónan dó & ocht
 sailmchedlaigh dia muinntir ina fharradh
  
61] 
 & iad ag ur uisge
 coisrectha tar na sluaghaibh & rochuirset
 tar
  
62] Shuibhne a ccuma cháich. Dar
 laisiumh bá dá fochuidbhed rocuiredh
  
63] an t-uisge fair & dorad a mher a
 shuainemh na sleighe robháoi
 ina
  
64] laimh & rodiubhraic do
 shailmceadlaidh diobh go romarbh.
 Dorad
  
65] an t-urchar tanaisi
 do chum an cleirigh féin gur bhen isin clocc
  
66] báoi for a ucht go roscceind a chrann as a
 n-airde isin aiér. 
  
67] Gonadh ann adbert an cleirech: ‘Guidim-si
 an Choimdhe,’ ar sé
  
68] ‘i n-airde dochoidh an crann isin aiér
 & a nellaibh nimhe go ndeachair-si
  
69] ar gealtacht amhail gach n-eathaid
 & na bás roimris for mo dalta-sa,’
  
70] ar se ‘gurab edh
 nosbérai-se fa deoigh .i. bas do rinn & mo
 mallacht
  
71] fort & mo bhennacht for
 Eórainn & Furadhrán & Teille uaim
  
72] in aghaidh do shiola uile &
 chloinne Colmán cúair,’ & dorinne an
  
73] laoidh:

> 1. 74] Mo mhallacht for Suibhne
> & rl.
> 
> 




### (Cap. III.)


  
75] 
Ciodh trá acht ó rochomraicsiot na catha
 fochedóir robhúirsett
  
76] & rogairset
 na sluaigh da gach leith: ódchuala Suibhne na
 gáire
  
77] mora sin & a bfreccartha
 & a bfuaim & a macalla a néllaibh
 nimhe
  
78] & a
 bfroighthibh na firminnte rofech súas & rolíon
 némhain & dásacht
  
79] &
 fáindeal & fualang & foluamhain é
 & miosgais gach ionaidh a
  
80] mbiodh
 & serc gach ionaidh nogo roichedh.
 Romheirbhlighsett
 a
  
81] mheóir & rochrithnaigset a chosa,
 roluathadh a chridhe, roclaochlá
  
82] 
 a chédfadha, rosáobadh a radharc, rothuitset a airm as a
 lamhaibh
  
83] go ndeachaidh la breithir Rónain ar gealtacht
 amhail gach n-eathaid
 
  
84] & gach n-én bfoluaimhneach
 & antan ráinic as in cath amach ba
  
85] 
 hainminic notaidhledh a chosa an
 talamh as conntabairt go mbenfadh
  
86] a dhrucht don fhér ar a ettroma & ar
 a aierdacht an cheime
  
86] rocingedh & nir fhan don reim
 roretha sin gu nar fhagaibh
 magh
  
88] no machaire nó coill nó moin no mothar
 i nEirinn gan taisteal 
  
89] an lá sin & rochaith a aois
 & a aimsir ar gealtacht i nEirinn &
 a
  
90] mBretain an ccein
 romair, gan furtacht gan fóiridhin gan taobh
  
91] do tabairt le dáoinibh amhail dherbhas an
 leabhar sgriobhthar air
  
92] fein darab ainm Buile Shuibhne. Oir a n-aon
 uair tainicc taom
  
93] ceille chuicce & dosanntaigh taobh
 do tabairt le dáoinibh tre
 mhed
  
94] gach bochtachta da bfúair an fedh
 dobaoi ar gealtacht & docuaidh
  
95] 
 roimhe d'ionnsuidhe a tíre;
 dochuaidh ar an aithgealtacht
  
96] 
 doridhisi oir dofoillsigedh do Ronán táomh ceille do
 techt cuige
  
97] & a bheith ag dol d'ionnsuidhi a
 thíre dúthaige & d'fanamhain
  
98] aca
 & adubhairt Ronán:
 ‘Aitchim-si (.i.guidhim-si) an ri uasal
  
99] 
 uilecumhachtach nár léiccther an t-ingreinntigh
 & an sgriostoir
  
100] sin na hecclai
 si da hingreim no da sgríos doridhisi amhail
 dorinne
  
101] (.i.dotriall) roimhe.’ Et an
 tinneachadh tuccadh fair na raibhe
  
102] furtacht na fóridhin dó dhe nogo scara a
 ainm re a chorp. Roeist
  
103] Dia an itche sin Ronain óir antan tainicc
 Suibhne go medhon
  
104] Sleibhe Fúaid tarfás taidbsi iongantach dó a medhonoidhce .i.
  
105] méidheadha maoildearga
 & cinn gan colla & síad ag síangal
 & ag
  
106] gréchaigh imón
 slighidh anonn & anall et antan rainic-siumh
 ettorra
  
107] a medhón atcualaidh ag comhradh iad
 dar lais & asedh roraidhsett:
  
108] 
 ‘Geilt é’, ar an
 céidchenn; ‘geilt Ultach’, ar an dara cenn; ‘a
  
109] 
 lenmhain’, ar an tres cenn; ‘gurab
 fada an lenmain’, ar an cetramhadh
  
110] 
 cenn; ‘nógo ría an
 fhairrge’, ar a cúiccedh cenn. Rofhersat an
  
111] guth a n-aoinfeacht chuige uile. Rothóguibh
 rompa da gach
  
112] 
 muine for a chéile & gerbó mor an glenn
 nothegmadh fris ni
  
113] shiubhladh-somh é acht nolingedh do bheinn
 na tolcha for a céile.
  
114] Acht ata ní cena rocaith-siumh a aimser an
 ccein romhair ar buile
  
115] & ar gealtacht tré easgaoine
 Ronain, & fuair bas do rinn *(amhail
  
116] innises a stair
 féin)* amail doshir Ronán ar Dhía gonadh é sin
 adhbar
  
117] bhuile Suibhne tre easonoir an
 chléirigh.


### (Cap. IV.)


  
118] 
As amhlaidh so fuair Suibhne bás do rinn.
 Feacht n-aon dia
  
119] ndeachaidh Suibhne
 & sé for a gealtacht gonicce an áit a
 bfuil
  
120] Tech Moling mar a raibhe Moling. Is
 annsin robhaoi Moling ag
  
121] teccuscc luchta an léighinn &
 tainicc an gheilt for srath na
 tioprad
  
122] & robaoi ag ithe bioruir.
 ‘As mochlongadh sin, a ghealtacáin,’ ar
  
123] Moling, &
 doronsatt an láoidh:

> 1. 124] Mochtráth sin a ghealtacáin
>   
> 125] ré cceileabhradh cóir.
> 
> 2. 126] cidh moch lat-sa a chleirecáin
>   
> 127] táinicc teirt ag Roimh.
> & rl.
> 
> 


  
128] Et doraidh Moling ris: ‘Ca fios duitsi cá cuin
 (.i. uair no aimser)
  
129] tig teirt ag
 Roimh.’ ‘Fios dogeibhim om tigerna,’ ar se,
 ‘gacha
  
130] maidne & gacha nóin.’
 ‘Innis duinn sgela do Día,’ ar Moling. ‘Ata
  
131] fios aguibh fein, a Moling,’ ar sé.
 ‘Cred fodera duitsi mh'aithne?’
  
132] ar
 Moling. ‘As meinic me
 ar an bfaithche-si,’ ar Suibhne, ‘& ni
 deinim
  
133] comnaidhe i n-áonáit.’
 ‘Cionnus eile,’ ar Moling, ‘a bfuighe tú
  
134] trocaire?’ ‘Dogébh,’ ar
 Suibhne,‘óir ni thabhair pein form acht
  
135] 
 beith gan fos nó comhnaidhe. Dia ttegthá asteach
 dogebtha
  
136] proinn aguinn. As doilghe lem a
 bheith gan brat,’ ar eisiumh.
  
137] ‘Dogebhair-si mo chochall-sa nó mo
 bhrat,’ ar Moling, ‘madh áil let.’
  
138] Doronsat tres iomagallmha
 & chainnte re ceile mar sin &
 dofhiarfaidh
  
139] Moling de:‘cáit a
 ttig do shaoghal?’ ar se. ‘Aodhaire dod
 muinntir-si
  
140] marbhus mé,’ ar Suibhne.
 ‘As fochen do thoidheacht,’ ar
 Moling,
  
141] ‘óir atá a ndán duit bheith annso
 & do sgela & th'imtheachta
  
142] d'fagbáil ann, & th'adhnacal a
 reilicc fíreoin & cid mór shirfi-si (.i.
  
143] do shiubhal) gach láoi,’ ar se, ‘tair
 gach easparta chuccam-sa go
  
144] sgriobhthar
 do sgéla lem.’ Robaoi Suibhne ré bliadhna fon
 samhla
  
145] sin & gibé haird d'áirdibh na
 hErenn a ttéigedh gach laoi
 nobíodh
  
146] um easpurta gacha nóna ag
 Moling.


  
147] 
Roordaigh Moling don bhanrechtaire proinn
 bhecc do thabhairt
  
148] dó risin ré sin
 & as amhlaidh doniodh an bhanairgheach,
 dosháitedh
  
149] a cos a mbualtrach do leith
 imeal na búailedh & dodhoirtedh
 bainne
  
150] a n-ionaidh a coise &
 dothigedh Suibhne dia caithemh sin go
 faitech
  
151] fuireachair, go ttárla lá airithi
 íarsin iomcháinedh idir mhnaoi an
  
152] bhuachalla & ben eile go roraidh an
 bhen eile fria-si gurab
 olc an
  
153] gniomh doghniadh narbh annsa le a fer féin iná an gheilt
 dobaoi
  
154] aga tahaidhe risan mbliadhain sin. Co
 rochuala siur an bhuachalla
  
155] sin roinnis dó
 amhail
 adchuala & san laithe arnamarach
 táinic
  
156] Suibhne amhail dognathaigedh
 & baoi ag ól bainne & innisidh a
  
157] shiur don bhuachaill anní cedna
 amhail roinnis roimhe et tig an
  
158] buachaill amach & lethgha lais
 & fuair Suibhne ina luighe & sé ag
  
159] caithemh a phroinne
 & tucc sathadh don lethgha fair as a
 láimh
  
160] gur cuir tríd. Adchonnairc cleirech
 do muinntir Moling dobi ag
  
161] búain cluig primhe anni sin &
 dorinne an laoidh:

> 1. 162] Truagh sin a mhucaidh Moling
>   
> 163] dorignis gniomh talcair tinn
>   
> 164] mairg do marbh a los a neirt
>   
> 165] an rí, an naomh, an naomhgeilt.
> & rl.
> 
> 




  
166] 
Dochuaidh an cléirech mar a raibhe Moling
 & roinnis dó amhail
  
167] rogonadh
 Suibhne. Tainicc Moling guna chleirchibh gus an áit a
  
168] raibhe Suibhne & rohongadh leo é
 & tuccadh corp Christ dó &
  
169] roaltaigh-siumh a
 caithemh. Tainicc an bhuachaill cuca &
 adubairt
  
170] Suibhne fris gurab olc an gniomh
 dorinne a marbadh gan adbar.
  
171] Da ffesainn-si go madh tu nobheith ann ní
 ghonfainn tú, ar an
  
172] buachaill. ‘Mallacht Chriost ort,’ ar
 Moling ris an mbuachaill, ‘as
  
173] olc an
 gniomh doronais & gairde saoghail duit
 & ifrenn fa deoigh.’
  
174] ‘Ni
 fhuil tarbha
 damsa dhe sin,’ ar Suibhne. ‘Dogebhair-si
 éraic
  
175] mhait,’ ar Moling ‘.i. beith i
 nimh maille frim-sa duit.’
 Tainicc
  
176] nell do Shuibhne iarsin &
 rotoccbadh a leacht le Moling
 & leis na
  
177] 
 cléircibh. Eirgis Suibhe as a nell & rogabh
 Moling a lámh
 ina
  
178] l;áimh & rangattar rompa go
 dorus na cille & tucc Suibne a guala
  
179] re dorus na cille &
 roleicc osna mór as & dochuaidh a ainim
 dochum
  
180] nimhe &
 rohadhlaicedh a chorp go n-onóir & go
 n-airmidhin ag
  
181] Moling, gurab amlaidh sin
 fuair bás do rinn tre mallacht Ronáin.














