

#Tóraighecht in Ghilla Dhecair ocus a chapaill


<!-- // 
 function footNote(link) {
 openpopup = window.open(link,"openpopup","width=512,height=128,left=256,top=256,resizable=no,scrollbars=1,menubar=1,statusbar=0,toolbar=0");
}
// -->



#### Corpus of Electronic Texts Edition


### Background details and bibliographic information


Tóraighecht in Ghilla Dhecair ocus a chapaill
=============================================


Author: [unknown]
-----------------


### File Description

Standish Hayes O'GradyElectronic edition compiled and proof corrections by Beatrix Färber

Funded by UCC, School of History 1. First draft, revised and corrected.Extent of text: 
8544 words
#### Publication


CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork  
College Road, Cork, Ireland

 (2016) Distributed by CELT online at University College, Cork, Ireland.  
Text ID Number: G303025Availability [RESTRICTED] 
Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching.


#### Sources


**Manuscript sources**2. London, British Library, MS Additional 34,119 (1765), a paper manuscript, scribe Labhrás Mac Analla, or Lawrence Mac Nally of county Meath, 133ff (used in this edition).
3. Dublin, Royal Irish Academy, MS E v 4.
4. Dublin, Royal Irish Academy, MS 23 A 21.
5. More information is available on the Codecs webpages: http://vanhamel.nl/codecs/T%C3%B3ruigheacht\_an\_Ghiolla\_Dheacair.
**Edition and translation**2. See below.
**Literature**2. Christophe Vielle, 'Du Tóraigheacht an Ghiolla Dheacair au Jaimimyásvamedha. Mythe hippique et cheval(eresque) épique d'Irlande et d'cInde', in: Hily, Gaël, Patrice Lajoye, and Joël Hascoët (eds), Deuogdonion: mélanges offerts en l'honneur du professeur Claude Sterckx, Publication du CRBC Rennes 2 (Rennes 2010) 675–696.
3. James MacKillop, Fionn mac Cumhaill: Celtic Myth in English Literature. Syracuse 1986. [With useful, well-structured bibliography on pp. 197–249].
**The edition used in the digital edition**2. **Standish Hayes O'Grady**, Tóraighecht in Ghilla Dhecair ocus a chapaill in Silva Gadelica. volume I, London, Williams and Norgate (1892) page 257–275

### Encoding


#### Project Description


CELT: Corpus of Electronic Texts


#### Sampling Declaration


The electronic text covers pages 257–275. The English translation is available in a separate file, T303025.


#### Editorial Declaration


##### Correction


Text has been proof-read twice.


##### Normalization


The electronic text represents the edited text, but punctuation has been modified, and proper names have been capitalized. There are no expansions marked in the printed text.


##### Quotation


There is no direct speech.


##### Hyphenation


When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, the page-break is marked after the completion of the hyphenated word (and punctuation).


##### Segmentation


div0=the tale; p=the paragraph; paragraphs are numbered. Page-breaks are marked pb n=""/; peoms are rendered as embedded texts, and manuscript foliation is marked mls unit="MS folio" n="".


##### Interpretation


Names are not tagged.


### Profile Description


Created: By the Irish scribe Labhrás Mac Analla, based on earlier material. 

 (1765) 
#### Use of language


##### Language: [GA] The text is in Early Modern Irish.


##### Language: [EN] The translated title is in English.


##### Language: [LA] One word is in Latin.


### Revision History


* (2016-03-15) Beatrix Färber (ed.)

* SGML and HTML files created.
* (2016-03-10) Beatrix Färber (ed.)

* File proofread (2). SGML and HTML files created.
* (2016-03-08) Beatrix Färber (ed.)

* Header created; file parsed and validated.
* (2016-03-07) Beatrix Färber (ed.)

* File captured, proofread (1); encoded.




---


#### Corpus of Electronic Texts Edition: G303025


### Tóraighecht in Ghilla Dhecair ocus a chapaill: Author: [unknown]




---

p.257


{MS folio 133}
¶1] Rí uasal oirderc ro ghaib flaithes ocus forflaithemnas for Eirinn 

fecht n-aill, .i. Cormac mac Airt mac *[Chuinn]* chétchathaig, ocus 

do bí Eire co rathmar riagalta ocus co sona síthchánta ocus co 

saidbir somaoinech le linn in tréinríg sin. Ocus nír b'iongnad a 

beith amlaid sin, óir fa bhrugaid ar bhrugachas ocus fa fhile ar 

fhilidecht ocus fa rí ar rígamlacht in Cormac sin.




---

p.258


¶2] Do bí Fionn mac Cumaill mhic Thrénmóir úi Bhaoiscne i 

n-áirdchennas ar Fhiannaib Eirenn le linn in tréinríg sin .i. Cormac in 

t-áirdrí ocus ríg na gcúiced ocus in rígféinnid, ocus do b'é 

Fionn in sechtmad rí do h-áirimti in Eirinn in tan sin.


¶3] Ba mhór tuillme ocus tuarastal Fhinn ocus na Féinne in tan sin 

.i. baile in gach tuaith ocus cethrama in gach baile, coilén con 

nó gadhair ann in gach tech ó Shamain co Belltaine ocus mórán 

sochar eile nach áirmither ann so. Ocus gér mhór na sochair iad 

sin fa mhó co mór na duaidh ocus na dochair do bí ar Fionn 

ocus ar Fiannaib Eirenn ina dhiaid, mar atá cosc *[ocus]* díchur 

danar ocus allmarach gada ocus díbfeirge ó Eirinn {MS folio 134} maille le gach olc eile ar chena, innus gur mhór d'olc ocus d'imshníom do 

gheibdís in Fhiann ac cosnamh Eirenn mar foillsigter ann so.


¶4] Laithe n-ann dá raibe Fionn ocus Fianna Eirenn in Almain 

lethanmhóir Laigen ac ól fleidhe meiscemhla medharchaoine 

Samhna, ocus do bátar maithe ocus móruaisle Féinne Eirenn 

ina fharrad in tan sin. Ro fhiarfaig Fionn díob inar mithig dóib 

dul do sheilg ocus do shírfiadach. Óir is é fa ghnáth le Fionn 

ocus le Fiannaib Eirenn in bhliadain do chaithem .i. ó Bhelltaine 

co Samain le fiadach ocus le fianchoscar, ocus ó Shamain co 

Belltaine *[le]* coimét cinntc comchoitchenn ar fheraib Eirenn.


¶5] Cid tra acht do cinnedh as a h-aithle sin dul do chommórad na 

seilge móire sin aco, ocus is é inad fá ndechadar dá dénamh .i. 

fá dhá chúiced mórdhálacha Muman. Do ghluaisedar iarum i 

n-athgairid gacha conaire ó Almain co ráncatar crích ó mBuilc. 

Co lár bfer gcell ocus co brosnaig Bladhma, ocus co dá sliab déc 

Eiblinne, ocus co cnámchoill mic Raighne, ocus co Drom Collchoille 

re a ráidter Aine Cliach in tan so.


¶6] Do srethad ocus do sraonad in t-selg le Fionn ocus le Fiannaib 

Eirenn fá imlib na foraoise risa ráidter *[Fir]* Muighe indiu, ocus 

fá dhiamraib dorcha ocus fá fherannaib aimréide ocus fá chríochaib caoináille caoinréide ocus fá shléibtib urárda Desmuman risa ráidter {MS folio 135} Luachair Dhegaid indiu, fá shliab chaomálainn chrot 

ocus fá thulchaib mínáille *[Sléibe]* Muice, ocus fá chríochaib oirermíne na Siuire srebhuaine, ocus fá mhagaib féruaine fírghlasa 

Feimen ocus fá Dhéisechaib urárda agarba aimréide Eithne, ocus 

as sin co belach ngormchoilltech nGabráin.


¶7] Cid tra acht ní raib fidh ná mag ná móirshliab in dá chúiced 

Muman nach raibe taoisech naonbair ac fiadach ocus ac fianchoscar



---

p.259






ac srethad ocus ac sraonad na seilge amlaid sin, is ann 

sin do shuid Fionn ina dhuma sheilge ocus d'fanadar drem do na 

deglaochaib ina fhochair .i. Oisín mac Finn, Oscar mac Oisín, 

Goll mac Mórna, Art Mórbhuillech mac Mórna, Sciath Brec 

mac Dathchaoin .i. fer iomchair scéithe Fhinn, na tri Bailbh ón 

mboirinn trí meic aoincherda Beirre, Caoilte mac Rónáin, Diarmait détsholus Ó Duibne, Liathán Luath ó Luachair Dhegaid. Conán *[Maol]* mac Mórna .i. fer aithise ocus mílabartha na Féinne, ocus Fionn *[bán]* mac Bresail. Acht atá ní chena fa 

bhinn le Fionn ocus le Fiannaib Eirenn guth ocus glám na 

ngadhar, ocus glaodhach groidmher na ngasradh, ocus tormán 

na dtréinfher, fedghail ocus fírgháir na Féinne isna foraoisib ocus 

isna fásaib ina dtimchioll.


¶8] Is ann sin ro fiarfaig Fionn don druing sin do bhí ina fhochair 

cia do rachad d'faire ocus d'forchoimét na tulcha. {MS folio 136} Do frecair Fionn Bán mac Bresail úi Bhaoiscne don rígféinnid ocus adubairt 

co rachad féin ann. Ann sin tuc Fionn bán lám tapaid deglaoich 

tar a lethanarmaib ocus do ghluais roime co h-árd na tulcha. 

Ocus ro ghaib ac féchain uada ar gach taobh de *[mar atá]* soir 

siar ba dhes is ba thuaid, ocus nír chian do in tan atchonnairc 

sin n-áird anair gach ndírech dá innsaigid in fomor ferrda fírghránda, ocus in dúil diablaide dodelba, ocus in mogh modarda 

mísciamach. Ocus is amlaid ro bí ocus sciath dron dubh dathghránda doilbir ar stuaigleirg a dhroma, ocus cloidem claislethan 

glainbhéimnech ar a chroisshliasaid chírdhuib chlí, ocus dhá 

shleig shénta shlinnlethna nár tógbad cian d'aimsir roime sin i 

n-aimsir throda ná thegmála rena ghualainn amach, brat briste 

bogshnáithech ar uachtar a eirrid ocus a éidid, ocus ba dhuibe 

iná gual gobhann arna bhádad i n-uisce fhuar oigreta cach aighe 

de. Capall modarda mísciamach cretlom le caoildeired liath 

lúdartha fannchosach ocus aghastar agarb iarnaide uirre ocus 

é acá tarraing ina dhiaid, ocus ba h-ingnad mór nach dtairrngedh 

a cenn as a caomcholainn nó as a muinél le cach tarraing dá 

dtugadh don aghastar agarb iarnaide ac iarraidh aistir ocus 

imthechta do bhuain aiste. Ocus ba mhó iná sin in t-ingantus 

nach tairrngedh sise na láma fada sithremra do bí ac in bfer mór 

as {MS folio 137} chompar a chléib le cach stad ocus le cach fuirech dá ndénadh 

uaid ac dul tar a h-ais. Ocus ba shamail re tormán tuinne trénmóire cach buille bailcbhrígmar buanláidir dá mbuailedh in fer 



---

p.260






mór don luirgfhersaid iarainn ar in gcapall ac iarraid aistir ocus 

imthechta do bhuain aiste. Ocus arna fhaicsin sin d'Fionn bhán 

mhac Bhresail do thuic aige féin nár chóir a leithéid sin d'echtrannach ná d'allmarach do léigen gan fhios ar Fhionn ocus ar 

Fhiannaib Eirenn, ocus do ghluais roime ina chéimennaib trénluatha ocus ina ghaisib cosluatha nó go ráinic Fionn ocus Fianna 

Eirenn, ocus adubairt in laoidh: —




> 1. 1] Na dee dot bennachad a Finn,
>   
> 2] a fir in chomráid chnesda;
>   
> 3] táncas féin dot ghrésachtsa,
>   
> 4] mar do bí oram egla.
> 2. 5] Crét fár fágbais t'foraire,
>   
> 6] a Finn bháin an *[re]* droichscél;
>   
> 7] crét as fáth dot chorrachad,
>   
> 8] fár léigis díot do choimét.
> 3. 9] Dúil co ndroichdeilb ndiablaide,
>   
> 10] as mó gráin don druing daonda;
>   
> 11] ac tiacht cusna Fiannaibse,
>   
> 12] atá le síubal saothrach.
> 4. 13] Ech modarda mísciamach,
>   
> 14] ina diaid cen chéim deithnis;
>   
> 15] agastar agarb iarrainn,
>   
> 16] atá ar chenn in eich sin.
> 5. 17] Dá shleig shéta shenlethna,
>   
> 18] atá aige dá n-imchar; 
>   
> 19] is lorg d'iarrann aithleghta,
>   
> 20] a chloidem cruaid le ciorrbad
>   
> 21] ag so fáth mo dheithnisse,
>   
> 22] ní thiocfainn co tráthnóna.
> 

{MS folio 138}



¶9] A h-aithle na laoide sin atchonncadar in fer mór dá n-innsaigid 

ocus gér gherr uatha é is fada do bí ac techt ar olcas a aistir ocus 

a imthechta, ocus do bhennaig d'Fionn in tráth tháinic dá láthair 

ocus do chrom a chenn ocus do fhill a ghlún ocus tuc comartha 

umla d'Fionn. Tócbus Fionn a lám ós a chionn ocus tuc ced 

aithisc ocus uirghill do ocus fhiarfaigios Fionn scéla de. ‘Cia 

d'folaib uaisle nó anuaisle in domain mhóir thu?’ ar Fionn. Adubairt seisen nach raib a fhios sin aige cia dhíobsan é, acht aonní 

amháin gur bfomór é do bí ag siubal ar rígaib certbhrethacha na 

crístaigechta ag iarraid tuillme ocus tuarastail i ngell air féin 

ocus co gcuala nár eitig Fionn duine ar thuarastal ariam. ‘Ní 

dherna go deimin’ ar Fionn ‘ocus ní mó eiteochaid sé thusa. Créd 

dobeir gan ghilla thu a fhir mhóir’ ar Fionn. ‘Is maith in t-adhbar’ 

ar in fer mór ‘óir ní fhuil sin doman ní as decra liom iná gilla dó 

bheith agam, óir is próinn trí céd fer do bhiad ocus do thomaltus 

fhognus dam co cenn do ló, ocus is beg liom sin dam féin ocus is 

mór liom gilla ina thimchioll agam.’ ‘Masadh créd é in t-ainm atá 

ort?’ ar Fionn. ‘Atá orm in Gilla Decair’ ar sé. ‘Créd fár tugad in 

Gilla Decair ort?’ ar Fionn. ‘Is maith in t-adbar’ ar in fer mór, ‘óir ní 

fhuil isin doman ní as decra liom iná aonní {MS folio 139} do les mo thigerna ná aonduine agá mbím do dénam.’ ‘A Chonáin mic Mórna’ ar in fer mór ‘cia as mó tuarastal marcaig sin bféinn nó tuarastal coiside?’ 





---

p.261






‘Is mó tuarastal marcaig’ ar Conán, ‘óir atá dá oired risin gcoiside 

ag in marcach.’ ‘Cuirim a fhiadnaise ortsa a Chonáin gurab marcach mé ocus co bfuil ech agam ocus fós gurab ar marcaigecht do 

bhíos ag techt i gcionn na Féinne, a Fhinn mhic Chumaill’ ar in fer 

mór. ‘Léigfed féin mo ech amach ar do chomairchese ocus ar chomairce 

na Féinne i bfochair echrad na Féinne.’ ‘Léig’ ar Fionn. Tairrngios in fer mór in t-agastar agarb iarnaide do bí rena ech ocus do 

ghluais sí roimpe ina céimennaib trénluatha retha nó go ráinic 

echrad na Féinne, ocus do ghaib dá ledrad ocus dá luathmarbad. 

Ocus do bhained in t-súil do ghreim as ech ocus do bhained a 

chluais do ghreim don dara capall ocus do bhrised cos eich eile. 

‘Tabair th'ech let a fhir mhóir’ ar Conán: ‘ranna nime ocus talman 

i gcoraigecht orm muna mbiadh mar do léigis amach ar chomairce Fhinn ocus na Féinne í co léigfinn a h-inchinn tré fhuinneogaib a cinn ocus a cennmhullaig amach, ocus cid imda droch-thurchartha do fuair Fionn i n-Eirinn ariam ní bfuair turchair ba 

mhesa iná thusa.’ ‘Ranna nime ocus talman i gcoraigecht ormsa’ 

ar in fer mór ‘má thugaimse liom í, óir ní fuil gilla dogenadh 

gillaigecht dam ocus ní h-obair liom féin m'ech do beith im {MS folio 1} láim agam.’


¶10] Eirgios Conán mac Mórna in tan sin ocus ghlacus an t-agastar 

agarb iarnaide ocus chuirios re h-ech in fir móir é, ocus tuc leis 

mar a raib Fionn ocus Fianna Eirenn í ocus do bí i bfad ina láim 

aige. ‘A Chonáin mic Mórna’ ar Fionn ‘ní ghéillfeá gillaigecht do 

dénam do dhuine bud ferr iná in fer mór i bfiannaigecht, ocus 

dá ndéntá mo chomairlese is é ní dogentá dul ar ech in fir móir 

ocus cnuic is cabháin ocus maga mínscothacha do chuartugad 

léi no co mbristeá a croide ina cliab tré ar mharb sí do echraid 

na Féinne.’ Eirgios Conán in tan sin ocus tuc echléim ar ech in fir 

móir ocus bhuailios a dhá sháil co dian ocus co díchellach uirre 

ocus nír chorraig ech in fir móir leis sin. ‘Aithgnim in ní sin atá 

uirre’ ar Fionn: ‘nó co bfaghbaid sí comtrom a marcaig féin do 

daoinib uirre ní bfoghabtar aister aiste.’ Do chuadar trí fir dég 

d'Fiannaib Eirenn ar chúla Chonáin ar ech in fir móir ocus luigios 

fútha ocus éirgios arís. ‘Mesaim gurab ag magad is ag fonomaid 

atáthaoi faoi mo ech ocus ní saor mé féin uaib mar in gcédna. 

Ocus is mairg dam do chaithfedh in chuid eile dom bhliadain 

agat a Fhinn’ do ráid in fer mór ‘ocus in mhéid so do bar sgige 

d'faicsin in chéd lá, ocus aithgnim gur teist bhréige do chuaid 





---

p.262






ort ocus biad ag imthecht uait,’ ocus adubairt in laoid mar 

lenus {MS folio 141}: — 


> 1. 1] Biadsa anois ac delachad,
>   
> 2] riot a Finn is ret Fiannaib;
>   
> 3] ní bfuil ann acht merachad,
>   
> 4] do laoch tuidecht dot iarraid.
> 2. 5] Do muinter cid mórdálach,
>   
> 6] a Finn mic Chumaill chrechaig;
>   
> 7] ní mérad it ócláchas,
>   
> 8] ní anfa in Gilla Decair.
> 3. 9] Gid do chuaid do degtáscsa,
>   
> 10] a Finn ar fed na talman;
>   
> 11] is edh ort nach gceilimse,
>   
> 12] do chlú éirgenn gan adbar.
> 4. 13] Guth orainn ná tabairse,
>   
> 14] ná h-imthig uainn fá dólás;
>   
> 15] luigim fá na harmaibse,
>   
> 16] nár chailles riam ar óclách.
> 5. 17] Dá bfantása im farradsa,
>   
> 18] fedh bliadna a Ghilla Decair; 
>   
> 19] dobérainn cen charrachad,
>   
> 20] ar ghellas duit na degaid.
> 6. 21] Dá mbud gan don bliadainse,
>   
> 22] a Finn acht aon lá beith ann;
>   
> 23] ní anfainn it Fiannaibse,
>   
> 24] tré a ndernsat orm do braflang.
> 7. 25] Cuirim suas dot muinterdas,
>   
> 26] a Finn cid maith do fregradsa;
>   
> 27] sin bféinn ó nár fuilngebar,
>   
> 28] ag imthecht uaibse biadsa.
> 





¶11] Eirgios in fer mór a h-aithle na laoide sin co meta míthapaid 

ocus co hanbfann atuirsech nó gur chuir tulach idir é féin ocus 

Fhianna Eirenn, ocus ar ndul tar binn áird na tulcha do tógaib 

ós mellaib a mhás co lánárd, ocus do ghluais roime mar luas 

áinle nó feirbe nó mar shíde gaoithe glóraige ag dul tar cenn 

machaire nó móirshléibe i medón mísa Márta. Ba hé sin trebarluas déine ocus dígaire in torainn tennretha do bí leisin bfior mór ag fágbáil na tulcha.


¶12] Mar atchonnairc ech in fir móir a tigerna ag imthecht uaithe 

nír fuilnged sin léithe, {MS folio 143} gé gur mór a h-eire ocus a h-ualach do ghluais roimpe ina buinne retha róghéir i ndiaid a tigerna, ocus 

mar atchonnairc Fionn ocus na Fianna na trí fir dég sín ar chúla 

Chonáin mhic Mhórna ar ech in fir móir ocus í ar siubal do 

scredadar le gáir fonomaid faoi. Ocus mar atchonnairc Conán nach 

raibhe ar a chumus túirling d'ech in fir móir do scred ocus do 

scréch ar Fhionn ocus ar Fhiannaib Eirenn fá gan é féin do léigen 

leisin bfer mór fírghránda aduathmar nár bfes cá chlann ná cinél 

do, ocus do ghaib dá n-aithisiugad ocus dá n-imdergad. ‘Nél marb 

ós uisce ort a Fhinn’ ar Conán: ‘mac moghad nó ladrainn na fola 

anuaisle bud mhesa iná thu féin do mhac athar is máthar do 

bhuain do chinn is do choiméta bethad dhíot muna lenair sinn 

ocus gidbé iath nó inse nó oilén i mbéraid in fer mór sinn ár 

dtabairt let co h-Eirinn arís.’ Éirgios Fionn ocus Fianna na h-Eirenn 

in tráth sin, ocus do lenadar in Gilla Decair tar maoilinn gacha 

mórchnuic, ocus co h-ísle gacha glenna, ocus tar snám gacha 





---

p.263






h-inbir, ocus co Sliab lánaoibinn Luachra, ocus co Tulaig na Senghaoithe 

risa ráidter Berna Chabair, ocus co crích Corca Dhuibne. Ocus tuc in Gilla Decair a agaid roime gach ndírech dochum na 

fairrge falcmaire fírdhoimne ocus tar sálmhuir srebuaine, ocus 

bheirios Liagán {MS folio 143} Luaimnech ó Luachair Degaid a dá láim i n-erball eich in Ghilla Dhecair ocus do mes a tarraing chuige i ndiaid a 

fuilt ocus a sithfinnaid ocus in lucht sin do bí uirre do chongbáil. Tuc sise suinnedh láidir lánchalma do Liagán Luaimnech ocus 

thairrngios i mbél mara ocus mórfairrge amach é, ocus ghremaigios Liagán Luaimnech d'erball eich in ghilla in uair sin, ocus 

do bí in fhairrge ina maoltonnaib móráibsecha ag éirghe ina 

ndiaid ocus ina tráig ghainme rompa in gach áit ina ngébdaois.


¶13] Ba h-imshníomach le Fionn na cúig fir dég sin dá mhuintir do 

bhreith uaid ocus é féin d'fágbáil fá ghesaib. ‘Créd dogenam anois?’ 

ar Oisín re Fionn. ‘Créd dogenmaois acht ár muintir do lenmain 

ocus gidbé iath nó inse nó oilén i mbérfaid in fer mór iad a 

dtabairt linn ar ais nó ar éigen co h-Eirinn arís.’ ‘Créd dogénam 

gan luing?’ ar Oisín ‘nó luathbarc againn?’ ‘Atá’ ar Fionn ‘gur fhágbadar Tuatha Dé Danann do bhuadaib ar chloinn Ghaodail ghlais 

mic Niuil mic Fhéiniusa farsaid gidbé aca re a mbiadh gnóithe 

le h-Eirinn d'fágbáil *[acht]* dul co Beinn Edair ocus gidbé líon do rachadh leis ann co bfuigdís a sáith do luing nó do luathbarc 

ann.’


¶14] Fhéchus Fionn do thaob na fairrge in tan sin ocus atchonnairc 

dias gaisgedach sin {MS folio 144} chonair chuige ba mhó do mhíledaib ocus ba 

láidre do laochaib ocus ba chalma do churaib, ocus sciath 

druimnech dathálainn ar stuaigleirg a dhroma ag in gcédfer díob 

co ndeilb leoman ocus onchon ocus gríob ingantach arna mbuain 

ocus arna mbechttarraing innte. Colg toirtemail trénbuillech cruadloinnerda lánáibsech ar shliasaid a choise clí, ocus dá mhanaois móirremra rena ghualainn, ocus brat buanchorcra uime ocus 

delg óir sin mbrot ós a bhruinne, flesc ingantach fhionndruine 

ima chenn ocus ór fá gach cois de ocus a leithéid sin d'innioll ar 

in dara fer, ocus ní fada in comnaide dorignedar co dtáncatar do 

láthair ocus do chromadar a gcinn ocus do fhilledar a nglúine 

ocus tucatar comartha umla d'Fionn. Tócbus Fionn a lám ós a 

gcionn ocus tuc ced aithisc ocus úirghill dóib. Fiarfaigios Fionn 

scéla díob cia d'folaib uaisle nó anuaisle in domain dóib. Adubradar 

gur chlann do ríg na h-Innia iat ocus gurab é fáth a 





---

p.264






dturais co h-Eirinn .i. ar thí beith bliadain ar thuillem ocus ar 

thuarastal Fhinn in Eirinn, ‘ocus co gcualamar nach bfuil in 

Eirinn duine bud ghlice iná é, ocus breith do breith idir na cerda 

do bí aca.’ ‘Créd na cerda atá agaib?’ ar Fionn. ‘Atá agam do cheird’ 

ar in chétfer acasan ‘.i. tuag saoir {MS folio 145} ocus cranntabaill, ocus dá 

bfuighbinn deich gcéd fiched d'feraib Eirenn ar aon láthair dogenainn a sáith do luing nó do luathbarc dóib le trí builledaib 

dom thuaig do bhualad isin gcranntabaill, ocus ní iarrfainn do 

chuidiugad orra acht a gcinn do chromad in fedh do bheinn ag 

bualad na dtrí builied sin.’ ‘Is maith in cherd sin’ ar Fionn, ‘créd 

í in cherd atá ag in bfer eile úd?’ ar Fionn. ‘Atá agamsa do cheird’ 

arsa in dara fer ‘co mbérainn lorg na crannlachan naoi n-imaireda 

ocus naoi n-eitreda nó co mbérainn ina lebaid ocus ina h-inad 

uirre, ocus is comthrom dobeirim sin ar muir ocus ar tír.’ ‘Maith 

an cherd’ ar Fionn. ‘Ocus bud mhór ár bfeidm orraib dá dtuctáidhse congnam lorgairechta dúinn.’ ‘Créd dorucad uait?’ ar fer 

díobsan. Innsios Fionn scéla in Ghilla Dhecair dóib ó thús co 

deired. ‘Créd na h-anmanna atá oraib?’ ar Fionn. ‘Atá orm Feradach Fírchalma mac ríg na h-Inaia’ ar in cétfer díob.


¶15] Is ann sin do chromadar Fianna Eirenn a gcinn, ocus éirgios 

Feradach Fírchalma in tráth sin ocus bhuailios trí builleda don 

tuaig do bí aige sin gcranntabaill co nderna ciumsa in chuain 

ocus in chaladphuirt lán do longaib ocus do luathbarcaib. ‘Créd 

doghenam d'iomad na iong úd?’ ar Fionn. ‘Dogenam a gcur ar 

neimhní’ ar Feradach ‘acht in méit ar a mbeidh feidm {MS folio 146} agatsa.’


¶16] Eirgios Caoilte in tráth sin ocus do léig trí glaoda móra 

mór-áibsecha as ocus atchualatar Fianna Eirenn sin in gach áird 

i r-rabatar. Ocus do shaoiledar gurab i n-airc nó i n-éigen do bí 

Fionn ocus in chuid eile d'Fiannaib Eirenn ag echtrannaib nó ag 

állmarchaib, ocus do ghluaisetar rompa ina gconlánaíb bega 

bélscaoilte co ráncatar clochán cinn chait i n-iarthar Chorca 

Dhuibne. Ocus fiarfaigios Fianna Eirenn scéla d'Fionn créd in 

t-éigen nó in t-uathbás doruc air in uair do tharraing as a láithrechaib 

léicthe ocus as a bforaoisib fiadaig ocus as a n-innellaib 

selga iat. Innsios Fionn scéla in Ghilla Dhecair ó thús co deired 

dóib.


¶17] Is ann sin do chuaid Fionn ocus Oisín i gcomairle etorra féin 

ocus is é atconncus dóib ó nach rucad acht cúig fir dég dá muintír ó Fhionn é féin ocus cúig fir dég eile do dhul dá lorgairecht 





---

p.265






ocus Oisín d'fácbáil i gcennas na Féinne ag coimét na h-Eirenn. 

Ocus do chum Oisín ocus Fionn in laoidh: — 




> 1. 1] Tusa ar écht ac imthecht,
>   
> 2] a Fhinn a armruaid fhuilig;
>   
> 3] do thoidecht i lluing lebair,
>   
> 4] co h-oirecht in fhuinn fhuinid.
> 2. 5] Tusa uainn ag anamain,
>   
> 6] i ndáil in t-slóig cen ailbéim;
>   
> 7] a dhuis díona in degshlóig,
>   
> 8] is a ruisc mhíonla mhaillréid.
> 3. 9] Echt ort a Fhinn almaine,
>   
> 10] écht as oirches ort d'fógra;
>   
> 11] iompádh isin chuan chétna,
>   
> 12] co tí fionnchlár fuar Fódla.
> {MS folio 147}
> 5. 13] Tusa uainn ac anamain,
>   
> 14] ní bfuil céim nach bud usa;
>   
> 15] cé do chuaid do chlú chatha,
>   
> 16] is derb co racha tusa.
> 





¶18] A h-aithle na laoide sin do desaiged long luchtmar lánáibsech 

d'Fionn ocus dá mhuintir, ocus do cuired biad i n-inad a chaithme 

ocus ór i n-inad a bhronnta innte, ocus do shuidetar na h-óicfir 

arrachta sin ocus na curada caomchalma ar shlesaib ocus ar 

bhórdaib na luinge ina rabatar, *[ocus do ghabatar]* na ráma fada 

slislethna sithrigne ina ndóidib détla dóidlethna doleointe, ocus 

dorignetar imram tinnesnach trénláidir tar crioslachaib na fairrge 

falcmaire fírdhoimne, ocus tar glenntaib na mara móraidbéile 

mellghruamda, ocus tar glenntaib druimlethna drechduba dianluatha in chuain chraoislebair chubarbháin.


¶19] Is ann sin d'éirig in fhairrge ina h-uathbás ingantach blaoisc-

ghéimnech, ocus ina bróintib borba brecuallacha baothtroma. 

Ocus ina cnocaib corracha camthacha cennghruamda, ocus ina 

bruachaib dorcha duba doscaoilte, ocus ina tonnaib craoislethna 

cnisghela, ocus ina maoilennaib mongruada mera míchéillide. 

Ocus ina srothaib gáibthecha glaisimda, ocus ina linntib luchtmara 

lethangharba lí-uaine. Ba cheol codalta ocus ba mhochchorrugad maidne 

d'Fionn ocus dá mhuintir beith ac éistecht re 

coicetal na mara mongruaide mórfairsinge ac crónán ocus ac 

congháir ocus ac {MS folio 148} coimdecht le slesaib is le bórdaib na luinge i r-rabatar.


¶20] Trí iá ocus teora oidche d'Fionn ocus dá mhuintir nach bfacatar taob críche innse ná oiléin. I gcionn na ré sin éirgios fer do 

mhuintir Fhinn i gcorr tosaig na luinge ocus atchonnairc garbalt 

glasmhór uaidh, ocus do sporadar in long d'innsaigid na h-aille 

sin, ocus fuaratar carraic cerchaille comdhaingen ar bhruach na 

h-aille ocus ba shleimhne iná mong escuinne i n-íochtar aibhne a 

slesa, ocus fuaratar lorg in Ghilla Dhecair ac dul d'innsaigid na 

cairrge ocus ní bfuaratar aon lorg acá fácbáil. Do labair Fergus 

Finnbheoil ollam Fhinn in tráth sin ocus atbert: ‘is meta ocus is 



---

p.266






míthreorach do theichis, a Dhiarmaid úi Dhuibne’ ar sé, ‘óir is ac 

Manannán mórchomachtach mac Lir dorignis foglaim ocus oilemain i dTír Thairrngire i gcríochaib na gcuan, ocus ac Aongus óc 

mac in Daghda do bechtmhúined thu, ocus is égcóir nach bfuil 

cuid dá ngoil ná dá ngaisced agat ocus Fionn is a mhuintir 

dobhreith i n-agaid na buinne nó na cairrgesi.’ Dergtar fá ghnúis 

Dhiarmada a h-aithle na mbriathar sin ocus bheirios ar chrannaib 

buada Manannáin do bí aige, ocus ar n-aithdergad do Dhiarmaid 

do éirig do léim ocus do chlesaib goile ós crannaib a chraoisech 

nó gur ghaib lán a dhá bonn don talam tromfhódach ar bhruach 

na fairrge. Fhéchus mac úi {MS folio 149} Dhuibne faoi síos ar Fhionn ocus ar a 

mhuintir ocus cémad mhian leis dul síos nír fhét Fionn ná a 

mhuintir do bhreith suas. Fhácbus mac úi Dhuibne in charraic 

ina dhiaid ocus ní fada do chuaid in uair atchonnairc in fiodh 

fásaig foithremail, ocus na coillte díona dosmhóra duillebair 

as mó fuaim srotha foghar gaoithe glór én ocus dórd bech dar 

shiubal ariam. Do bhí mac úi Dhuibne ac siubal in mhaige anoir 

is aniar andes ocus adtuaid ocus féchain dá dtuc sé uaid atchonnairc 

in bile flescach foithgégach ar in maig, ocus carraic commór 

cloiche ac in mbile, ocus benn bláithgér buabaill ar bheinn na 

cairrce, ocús tiobraid álainn fíruisce fá bhun na cairrce. Ocus do 

bí tart ocus tiormlach ar mac úi Dhuibne i ndiaid shiubail na 

mara ocus do b'áil leis lán na beinne buabaill d'uisce na tiobrad 

d'ól ocus chromus uirre, ocus atchualaid in torann ocus in trostán 

mór dá innsaigid. Tuicios mac úi Dhuibne gur do ghesaib na 

tiobraide gan aonbhraon dá h-uisce d'ól, ocus *[ar a aoi atbert]* ‘Ólfad mo dhóithin de.’


¶21] Ní fada ina dhiaid sin do mhac úi Dhuibne in tan atchonnairc 

in gruagach chuige ocus innell ocus agaid íorgaile air, ocus ní 

bennugad dorigne do mhac úi Dhuibne in tráth táinic do láthair 

acht achmasán ainiarmartach do thabairt do, ocus adubairt gur 

b'égcóir do beith ac siubal a fhoraoise ocus a fhásaig ocus ac ól 

a choda uisce. Tuc mac úi Dhuibne ocus {MS folio 150} in gruagach agaid ar a 

chéile co dásachtach ocus co nimnech míchéillide, ocus co calma 

curata, ocus co fraochmar foirniata, co rabatar ac frestal ocus ac 

fritheolam a chéile do bhuilledaib gáibthecha gérluatha ocus do 

bhéimennaib borba nó co ruc nóin ocus deired lae orra. Ocus ba 

mhithid leisin ngruagach delugad re comrac mhic úi Dhuibne 

ocus tuc a thennléim i n-íochtar na tiobraide uaid, ocus ba h-imshníomach





---

p.267






le mac úi Dhuibne a chéile comraic do dhelugad leis 

mar sin. Féchus mac úi Dhuibne na ceithre h-árda ocus atchonnairc elba fiad ac gabáil na foraoise, ocus dhruidios ina gcoinne 

ocus tuc roth n-urchair ar in n-áigh allaid ba choimnesa do gur léic 

a h-abach ocus a h-inathar co lár. Ocus tuc leis í ocus bheirios tenlach teined amach, ocus dorigne mac úi Dhuibne teine thrénmór ocus dorigne aigeda beca bélscaoilte d'feoil na h-aige ocus 

chuirios ar beraib fada fionnchuill iat, ocus ithios a sháith d'feoil 

na h-aige in oidche sin ocus d'uisce na tiobraide le chéile.


¶22] Mhúsclus mac úi Dhuibne co moch arna mhárach ocus fuair 

in gruagach ac in tiobraid roime. ‘Dar liom féin a mhic úi 

Dhuibne’ ar in gruagach ‘nír leor let siubal mo fhoraoise ná mo 

fhásaig do bheith agat gan fiadach mo fhoraoise.’ Acht chena 

tucatar goin sin ngoin ocus buille sin mbuille ocus sáthad sin 

t-sáthad dá chéile nó co ruc nóin ocus deired lae orra. {MS folio 151} Trí lá ocus 

teora oidche do mhac úi Dhuibne ocus don ghruagach ac comrac 

re chéile ocus agh imdhíscir allta gacha h-oidche ac mac úi 

Dhuibne. Ar in lá déidenach don chomrac tuc in gruagach a 

thennléim ó mhac úi Dhuibne d'innsaigid na tibraide, dob áil le 

mac úi Dhuibne lám do chur fá brágaid in ghruagaig ocus do 

chuatar faoi in tibraid re chéile. Fácbus in gruagach mac úi 

Dhuibne ar ndul faoi in tibraid, lenus mac úi Dhuibne in 

gruagach ar bfácbáil na tibraide ina dhiaid ocus fuair in mag 

mínscothach fairsing mórálainn roime, ocus in chathair rígda 

rómhaisech ar lár in maige, ocus tiug slóig ocus sochaide ar 

fhaitche in longphuirt. Ocus mar atchonncatar siubal ac mac úi 

Dhuibne ar in ngruagach do léicetar ród ríg ocus conair coitchenn 

do nó co ndechaid tar dorus in dúnaid istech, ocus do dhruidetar 

dóirse na bruidne air ocus tucatar na slóig sin agaid ar mac úi 

Dhuibne. Ocus ní ar metacht ná ar mílaochas do chuaid sin do 

mhac úi Dhuibne. Óir do chuaid fútha ocus trítha ocus tarsa mar 

do gébadh sebac tré mhineltaib, nó mar fhaolchoin tré thrét 

caorach, nó mar thrénbuinne shrotha shaobháird ac dul tar faill 

mara nó mórfairrge acá sírledrad ac marbad ocus ac mórmúchad 

na slóg sin, co ndechatar fá fhedaib fásaig fírdaingne na 

críche ocus in chuid eile tar dorus in dúnaid istech aca ocus do 

dhruidetar dóirse na bruidne ocus na cathrach ina ndiaid. {MS folio 152} Ocus 

luigios mac úi Dhuibne ar in maig ocus do bí co cnedhach 

créchtach crólintech a h-aithle na troda trénmóire sin.




---

p.268


¶23] Táinic gruagach láidir lánchalma chuige ocus buailios do 

phreib do leith a dhromá é. Músclus mac úi Dhuibne ocus tuc a 

lám tapaid laoich tar a armaib. ‘Fóill ort a mhic úi Dhuibne’ ar in 

gruagach: ‘ní do dénam díthe ná dochair duit táncas chugat acht 

dá innsin duit gurab olc in t-inad suain ocus sírchodalta i bfuilir 

ar faitche do bhiodbad ocus th'esgcarad, ocus tar liomsa is do 

ghébair inadh suain ocus codalta as ferr iná sin duit.’ Lenus mac 

úi Dhuibne in gruagach ocus do chuatar i bfad ocus i gcéin as 

sin, ocus fuaratar cathair cennárd ar a gcionn, ocus trí caogaid 

laoch lánchalma sin gcathraig cona ndíol do mhnáib banamla 

maraon re h-ócmnaoi déitgil goirmdercaig glaicmínla malachduib 

ar slios na cathrach sin ocus brat sróil ina timchioll, ocus inar 

engach órsnáithech impe, calla bláithcert banrígna im a cionn. 

Do ferad fírchaoín fáilte re mac úi Dhuibne ina ainm ocus ina 

shloinne féin, do cuired mac úi Dhuibe i n-adhbaid íocshláinte do 

bí sin chathraig, ocus do cuired luibe uaisle ina chnedhaib ocus 

ina chréchtaib ocus ba slemain sláinchréchtach é. Ocus do suided 

búird ocus binnseda na cathrach, ocus nír cuired ísel i n-inad in 

uasail ná uasal i n-inad in ísil acht gach aon ina inad imchubaid 

do réir a uaisle ocus a atharda ocus a eladan ar na bórdaib sin. 

Tucad biada {MS folio 153} saora sochaithme chuca ocus deocha blasta brígmara, ocus tucatar in chétshel don oidche re h-ól, in dara sel re 

ceol ocus re h-aoibnes ocus urghairdiugad menman ocus aicenta. 

Tucatar in tres shel re suan ocus re sírchotlad do dénam nó gur 

éirig in ghrian ina círchaill teintide ós cionn na talman trom-

fódaige arna mhárach.


¶24] Trí lá ocus teora oidche do mhac úi Dhuibne sin gcathraig 

ocus in fled as ferr dá bfuair aríam acá tabairt do. Fiarfaigios 

mac úi Dhuibne i gcionn na h-aimsire sin cia hí in chathair nó cia 

in chríoch ina raib nó cia ba chenn uirre. Adubairt in gruagach 

gurab í sin tír fá thuinn, ocus gurab é rí thíre fá thuinn in fer sin 

do bí ac comrac ris, ocus gurab gruagach na tibraide ba fhorainm 

gaiscid do, ocus gurab náma ocus esgcara láime deirge do féin é. 

Innsios do mhac úi Dhuibne mar in gcétna gurab é féin gruagach 

in ghaiscid, ocus co raib bliadain ar thuillem ocus ar thuarastal 

Finn mhic Chumaill in Eirinn ocus nár chuir tairis bliadain ba 

h-aite leis iná í. Fiarfaigios gruagach in ghaiscid scéla do mhac úi 

Dhuibne créd in siubal nó in timthecht do bí roime. Innsios mac 

úi Dhuibne scéla Finn ocus in Ghilla Dhecair do ó thús co deired.




---

p.269


¶25] Acht [atá ní] chena in uair ba fhada le Fionn ocus lena 

mhuintir {MS folio 154} mac úi Dhuibne do beith ina n-écmais dorignedar 

dréimreda do thétaib na luinge i n-agaid na beinne ocus na 

cairrge ar lorg mic úi Dhuibne. Do fuair Fionn ocus a mhuintir 

fuigell feola mhic úi Dhuibne ocus ní dhuaid fuigell feola dá 

raib aige ariam. Féchus Fionn do gach leith de ocus atchonnairc 

marcach sin maig dá innsaigid ocus stéd dubdhonn dathálainn 

faoi shrian degmaisech dergóir ria. Bennaigios d'Fhionn in 

tráth tánaic do láthair, ocus do chrom a chenn ocus tuc teora 

póc do ocus iarrus é leis dá árus. Do chuatar i bfad ocus i gcéin 

as sin ocus fuaratar longport lethanmór lánarmach rompa ocus 

tiug slóíg ar faitche in dúna. Trí lá ocus teora oidche d'Fionn ocus 

dá mhuintir sin dún sin ocus in fhled as ferr dá bfuair ariam acá 

degthabairt dóib. Fiarfaigios Fionn i gcionn na h-aimsire sin cia 

hí in chathair nó in chríoch ina raibe. Adubairt gurab í sin críoch 

na Sorcha ocus gurab é féin rí na Sorcha, ocus co raib bliadain 

ar thuillem ocus ar thuarastal Finn in Eirinn ocus nár chuir 

thairis bliadain ba h-aite leis iná í.


¶26] Do commórad lá aonaig ocus árdoirechtais le Fionn ocus le 

ríg na Sorcha in uair sin ocus atchonncatar bainechlach ag techt 

sin aonach dá n-innsaigid .i. bainghilla turais. Fiarfaigios in rí 

scéla di. Adubairt sise co raib scéla aice .i. co rabatar ciumsa in 

chuain ocus in chaladpuirt {MS folio 155} lán do luathbarcaib, slóig ar fad na 

tíre ocus [iat] ac dénam édála na críche. ‘Aithgnimse sin’ ar rí na 

Sorcha, ‘áirdrí Gréc atá ann’ ar sé ‘ac dénam ghabáltais ar fedh in 

domain, ocus do b'áil leis in doman mór do chur fá smacht ocus 

fá chíos do féin ocus gabaidh in chríchse mar gach crích eile.’ 

Féchus rí na Sorcha ar Fionn in uair sin ocus do thuic Fionn 

aige féin gurab ag iarraid chabartha ocus chuidigte air féin do bí 

in rí. ‘Gaibimse cosnam ocus coimét na críchese orm’ ar Fionn ‘nó 

co bfácbad í.’


¶27] Eirgios Fionn ocus a mhuinter ocus rí na Sorcha ocus do 

lenadar in sluag sin, ocus tucatar ár féinned ocus feróglách orra 

ocus dorignedar-sceolanga scainnerda scélbhuaidertha díob, ocus 

elta imeclach édtualaing, ocus ní mó iná lucht scéil d'innsin 

do léicetar as díob. Do labair áirdrí Gréc in uair sin ocus is é 

adubairt: ‘Cia dorigne in dianmarbad út ar mo mhuintir?’ 

Adubairt-sen nach gcualaid énréd do ghoil ná do ghaisced fer n-Eirenn ar 

marthain nó ar mórchuimne ariam roime sin, ocus co n-díbeorad 





---

p.270






sé sliocht nGaodail Ghlais mhic Niuil mhic Fhéniusa Farsaid as 

Eirinn co deod ocus co deired in domain. Is ann sin do thógaib 

Fionn ocus rí na Sorcha puball uaine ilchrothach ós comair 

choblaig áirdríg Ghréc. Is í in phuball i r-raibe Goll mac Mórna 

ocus Oscar mac Oisín puball fa choimnesa dóib do shlógaib na 

críche.


¶28] Do labair áirdrí Ghréc in tráth sin {MS folio 156} ocus is é ro ráid: ‘Cia do ghébainn do dhígail maslaid ocus marbtha mo mhuintire ar Fionn 

ocus ar ríg na Sorcha?’ ‘Do ghébair mise’ ar mac áirdríg Frangc. 

Ghluaisios roime ac tinól a thromteglaig ocus tuc agaid ar in 

b-pupaill i r-raibe Fionn ocus rí na Sorcha, ocus mar atchonnairc 

Goll mac Mórna sin éirgios ina choinne ocus ina chomairchios. 

‘Crét sin do b'áil let do dénam a Ghuill?’ ar Oscar. ‘Do b'áil liom 

comrac in lae andiu do dénam ar son Fhinn’ ar Goll. ‘Ná dén,’ ar 

Oscar, ‘óir is í do lám as mó do fionnad i gcathaib ocus i gcomlannaib ocus léic damsa comrac in lae aniu do dénam ar son 

Fhinn.’ Tuc Goll ced in chomraic d'Oscar ocus tuc Oscar ocus 

mac áirdríg Franc agaid ar a chéile in tan sin mar dhá dhrecan 

ar dhásacht, nó mar dhá ruadbuinne lasrach lethanmóire, nó 

mar dhá thuinn robarta róghéire ac dul tar bennaib cairrce. Ba hí 

sin teist ocus tuarascbáil na déise deglaoch sin.


¶29] Do éirig Goll mac Mórna ar gcengal a chuirp ina chaithéided 

ocus tuc ruathar léidmech lánchalma faobrach fuiltech foirniata 

borb tréinbheoda coimnertmar nemheclach fá mhuintir ocus fá 

mhóirtheglach mic ríg Franc nó co nderna duille siabartha 

sechránach soghluaiste díob, gur fágbad cinn gan cholna ocus 

cuirp gan anmanna ocus mná gan feraib ocus máithrecha gan 

mhacaib don mhórruathar sin. {MS folio 157}


¶30] Is ann sin do dhlúthaig Oscar armghlonnach áthasach ar 

díchennad ocus ar tabairt aididh ar mac ríg Franc, ocus arna 

dhíchennad do fíllios ar Ghoil ocus chuidigios leis in méit nár 

marb do mhuintir ocus do theglach mhic ríg Franc do marbad. 

ocus do chroith cenn mic ríg Franc i bfiadnaise choblaig áirdríg 

Ghréc, ocus do léicetar gáir coscair ocus commaoidte re Fionn 

ocus rena mhuintir ocus gáir dubachais ocus domenman re 

muintir coblaig áirdríg Ghréc.


¶31] Do labair rí Ghréc fán am sain ocus is é ro ráid: ‘Cia do gébainn do dígail mo mhaslaid ocus maslaid mo mhuintire ar Fíonn 

ocus ar ríg na Sorcha?’. ‘Do gébair mise’ arsa in macám mór mac 



---

p.271






ríg na h-Afraice. Gluaisios roime co l-líon a shlóig cus*[in b-pupaill 

i r-raibe]* rí na Sorcha. Mar atchonncatar clann rig na h-Innia sain 

do éirgetar ina choinne. ‘Crét do b'áil lib do dénam?’ ar Fionn. ‘Do 

b'áil linn comrac in laoi andiu do dénam ar do shonsa’ ar Feradach fírchalma mac rig na h-Innia. ‘Ní dénfair’ ar Fionn ‘óir ní 

bfuiltí sel comraic ar mo thuarastal.’ ‘Luighim fóm armaib goile 

ocus gaiscid nach biam ní bud fhaide ar do thuillem ná ar do 

thuarastal muna dtugair ced comraic dúinn’ ar iatsan. Is ann sin 

do éirgetar na h-uaithneda coimchliste catha, ocus na h-onchoin 

oirbertacha {MS folio 158}, ocus tucatar in gleo gáibthech gráinemail ocus in 

úirlech aduathmar ainiarmartach ocus in torann trénmór dá 

chéile, gur bhrisetar craoisecha crannremra cinnderga crófhairsinga ocus gur scaoiled a gcathbairr chunna cherdamla re tuargain ocus re tinnios na dtrénlaoch sain. Imthúsa chloinne ríg na h-Innia do díchennad in macám mór mac ríg na h-Afraice leo i 

bfiadnaise na sluag sin, ocus chraithios *[Feradach]* in cenn i bfiadnaise chatha áirdríg Gréc. Do léicetar gáir coscair ocus commaoidme re Fionn ocus rena mhuintir. Ocus gáir dubachais ocus domenman re muintir áirdríg Gréc.


¶32] Do labair áirdrí Grec in uair sin ocus is é ro ráid: ‘Cia do 

gébainn do dígail maslaid mo mhuintire ar Fionn ocus ar ríg na 

Sorcha?’ ‘Do gébair mise’ ar mac áirdríg Gréc féin, ‘óir dobérad 

cúig fir déc liom do chomrac risna cúig feraib déc atáit ac Fionn 

ocus dobérad féin cenn Finn chugat ocus dobéraid cach fer dom 

mhuintir cenn fir dá mhuintir leis.’


¶33] Do bí ingen óc aontuma ac ríg Gréc .i. Taise Thaoibghel a 

h-ainm, ocus amail téit in mhuir ós na srothaib ocus in t-Sinann 

ós na h-aibnib ocus iolar ós in énlaith is amlaid do chuaid ar 

dheilb ar áilne ocus ar fhaicsin tar mnáib na cruinne, ocus tuc 

grád écmaise d'Fionn {MS folio 159} ar méit a theiste ocus a thuarascbála ar 

fedh in domain. Ocus iarrus mar athcuingid ar in ríg í féin do 

léicen d'féchain in chomraic sin do bí itir Fhionn ocus a derbbráthair. 

Tuc in rí in ced sin di ocus ruc a cumal coimdechta léi.


¶34] Is ann sin tuc mac áirdríg Ghréc agaid ar in b-pupaill i r-raibe 

Fionn ocus rí na Sorcha. ‘Aithgnim so’ ar Fionn: ‘comrac énfir do 

b'áil le mac airdríg Grec d'faghbáil uaimse .i. é féin do chomrac 

liomsa ocus fer dom muintir do chomrac leisin bfior dá mhuintir-sen.’

Is ann sin tuc Fionn ocus mac áirdríg Ghréc agaid ar a 

chéile mar dá leoman lánchalma, nó mar dá nathair nime ar 



---

p.272






naimdenus, nó mar dá ghríb ingnecha ina n-gaisib casluatha nó 

cor chrithnaig in talam tromfhódach fána gcosa ocus gur theilgetar a gcuilg comdírecha á ndóidib ocus á nglacaib re deithnios 

ocus le degbualad na déise deglaoch sin gur clos i n-altaib ocus 

i n-imchianaib iat. Is ann sin tuc Fionn béim toirtemail trénbuillech do mhac ríg Gréc gur dhiubraic a chenn dá cholainn ocus 

dá chaolmuinél don bhéim sin. Do léiced gáir coscair ocus 

commaoidme le Fionn ocus lena mhuintir, ocus gáir dubachais 

ocus domenman le muintir choblaig áirdríg Gréc. Is ann sin do {MS folio 160} 

tócbad a lia ós a lecht ocus do scríbad a n-anmanna i n-ogaim ós 

cionn cach énfir díob, ocus cé mór in grád tuc Taise Thaoibgel 

d'Fionn roime sin tuc a shecht n-oiret do ghrád do le linn a 

derbbráthar do marbad, ocus chuirios techtairecht ós ísel dochum 

Finn dá furáil féin air ocus ba luthgáirech láinintinnech re Fionn 

sin.


¶35] Elaigios Taise Thaoibgel in oidche sin dochum Finn ocus 

músclus in rí arna mhárach ocus atrubrad leis Taise Thaoibgel 

d'élódh dochum Finn. Nír chaoin sé díth a mhuintire acht Taise 

Thaoibgel ocus adubairt gidbé dobéradh chuige ó Fionn í co 

dtiubradh seoid ocus maoine do. Do labair taóisech teglaig do 

mhuintir in ríg ocus is é adubairt: ‘comaill damsa a n-dubrais 

ocus dá gcomallair dobérad in ingen chugat ó Fionn, óir atá 

craob derscnaigte álainn agam ocus dá bfuighbinn slóig in 

domain ar aonláthair do chuirfinn ina dtoirchim suain ocus 

sírchodalta iat re foghar mo chraoibe do chrothad ós a gcomair.’ 

Gluaisios in taoisech teglaig ocus tuc agaid ar in b-pupaill i r-raibe 

Fionn ocus rí na Sorcha, ocus chroithios in chraob ós a gcomair 

ocus do chuir ina dtoirchim suain ocus sírchodalta iat ocus 

ghoidios Taise Taoibghel in oidche sin. Ocus is é comairle dorigned le ríg {MS folio 161} Gréc ó rucad Taise Taoibghel chuige arís gan ní bud 

mó dá mhuintir do marbad le Fionn, ocus do chuaid roime co 

críochaib na Gréice.


¶36] Chrithnaigios Fionn arna mhárach Taise Thaoibgel d'élódh 

ocus do bí co dubach domenmnach i ndiaid ingine in ríg. ‘A 

Fhinn’ ar rí na Sorcha ‘ná bíodh dubachas ná domenma ort do 

chumaid na h-ingine, óir rachadsa co dtiug slóig let co críochaib 

na Gréice ocus dobéram ingen ríg Gréc linn ar ais nó ar éicin.’ 

ocus adubairt in laoid: — 





---

p.273



> 1. 1] Buadach sin a mhic Chumaill,
>   
> 2] fuaras doilges ón debhaid;
>   
> 3] ar mbreith buada do bidbad,
>   
> 4] ingnad do bheith it bethaid.
> 2. 5] Slóig na Gréice co dtuille,
>   
> 6] do bátar uile ar th'agaid;
>   
> 7] acht triar ocus trí cetrair,
>   
> 8] nocha raib d'fedain agaib.
> 3. 9] Letsa is led becán buidne,
>   
> 10] a mhic Chumaill na mórslóg;
>   
> 11] duitse ba bec in pudar,
>   
> 12] rí na gcurad do chlaochlód.
> 4. 13] A onmac áirdríg in domain,
>   
> 14] do fuair aided ret armaib;
>   
> 15] le do muintir as a aithle,
>   
> 16] do thuitset maithe in chablaig.
> 5. 17] *Taise Taoibgel do breith uait,*
>   
> 18] *don áirdríg saidbir sluagach;*
>   
> 19] fán gcás ná bí co dubach,
>   
> 20] biaid do thuras co buadach.
> 





¶37] A h-aithle na laoide sin do commóradh lá aonaig ocus árdoirechtais le Fionn ocus le ríg na Sorcha, ocus atchonncatar na 

bratacha bláithbreca {MS folio 162} breclíomtha ocus na meirgeda maothsróil 

ocus na glaschloidhme comrigne catha re guailnib na gcurad 

ocus na gcathmíled, doireda dlútha dianmóra do shlegaib séta 

sithrigne ós a gcennaib, ocus Diarmait détsholais ó Duibne i 

dtosach na fedhna fírmóire sin. Aithgnios Fionn é ocus chuirios 

Fergus Finnbheoil chuige dá fhiarfaigid de cia in elada sin, nó 

cia in chuidechta i r-raibe, nó in bfuair scéla a mhuintire chuige. 

Adubairt seisen gurab é sin gruagach in ghaiscid, ocus gur 

fhoillsig do tréna eladain draoidechta gurab é Abartách mac 

Allchaid tuc na cúic fir déc sin ó Fhionn co Tír Tairrngire. Is í 

comairle dorigned le Fionn ó do ruc mac úi Dhuibne ar Gholl 

ocus ar Oscar a gcur co críochaib na Gréice ar chenn ingine in 

ríg ocus Fergus do chur do maoidem a n-échta ocus a n-áthasa 

leo, ocus é féin ocus in chuid eile dá mhuintir do dhul co Tír 

Tairrngire ocus gidbé aca bud luaithe ann fuirech leísin gcuid 

eile.


¶38] Is ann sin do desaiged long luchtmar lánáibsech d'Fionn ocus 

dá mhuintir ocus ní h-aithrister scélaigecht orra nó co rabatar í dTír 

Tairrngire. Ocus atchonncatar in t-aonach ocus in t-árdoirechtas 

i r-raibe Abartach {MS folio 163} mac Allchaid, ocus chuirios Fionn techtairecht 

chuige d'iarraid a mhuintire air nó cath do thabairt do. Is é comairle dorigned le h-Abartach aisioc a mhuintire do thabairt d'Fionn 

ocus a bhreth féin do thabairt do ina mhasla ocus ina mhóirsiubal. 

Ocus ruc Fionn abhaile dá longport féin ocus do bí in fhled as ferr 

dá bfuair Fionn ariam acá degtabairt do ann, ocus fhanus Fionn i 

dTír Tairrngire nó co mbérfaitís Goll ocus Oscar air.


¶39] Do desaiged long luchtmar lánáibsech bhennchorr bhláth-daingen do Gholl ocus d'Oscar, ocus tucatar cúl le tír ocus 



---

p.274



 



agaid do mhuir ocus do chiumsaib na bóchna brecuaine is do 

bhennaib fergacha fiarghruamda fuairfhliucha na fairrge. Ocus 

do ghluaisetar rompa co láidir saothrach siubalghrod co rabatar 

ac éistecht re faoidh na muc mara ocus na murduchan ocus re 

piastaib ingantacha na h-aibéise gur ghabatar cuan ocus caladphort i gcríochaib na Gréice glanáilne. Ocus do thairrngetar a 

long i dtír i n-inad nár fhét tonn a tuarcain ná a minroinn ná 

carraic a combrised, ocus atchonncatar uatha cathair na h-aithne 

isin nGréic. Ocus ar ndul ar tír dóib fuaratar aodhaireda na 

cúirte ocus cethra na críche. D'fiarfaigetar scéla do na haodairedaib 

cia h-ainm in chathair atchonncatar, nó cia {MS folio 164} hí in chríoch ina raibe, nó cia ba chenn uirre. D'fiarfaigetar na haodairedha 

díobsan in i nglenntaib diamra doeolais rucad iat in 

uair nach raibh fios na cathrach sin ná a h-ainm aca, ocus adubradar 

gurab í sin cathair na h-aithne isin nGréic, ocus nach 

raibhe isin doman cathair ba lia lám láidir laoch ocus curad ocus 

dronga dianmóra le goil ocus gaisced iná í. ‘Crét dogénam anois?’ 

ar Oscar re Goll. ‘Crét dogénmaois?’ ar Goll ‘acht dul isin gcathraig ocus Taise Taoibgel do tabairt linn ar ais nó ar éicen.’ ‘Ní 

dénfam’ ar Fergus Finnbeoil: ‘Tabraidse fighe cethardualach ar bar 

bfolt ocus innsid gurab fileda faobracha focailcherta sib atá ar 

siubal ar rígaib corónta certbrethacha na crístaidechta.’ ‘Crét 

dogénam’ ar Goll ‘dá n-iarrthar elada orrainn?’ ‘Dogénadsa elada ar bar son’ ar Fergus Finnbeoil. Dorignetar amlaid sin, ocus do 

ghluaisetar rompa dochum in dúna ocus do bhuailetar béim 

fleisce fri fárdorus na cathrach. Ocus adubairt in dóirseoir nach 

raibhe in rí sin mbaile, co ndechaid sé dochum seilge ocus nach 

raibhe istig acht Taise Taoibgel ocus a cumal coimdechta, ocus 

nach dticfad aonduine {MS folio 165} ina cionn nó co dticfad in rí abaile.


¶40] Táinic in rí ocus do commórad selg móráibsech leis, ba chennderg 

coin ba láimderg laoich ocus ba chenntrom gillanrad 

ocus gairbteglach in ríg i ndiaid na seilge tromtorrthaige sin. 

Bennaigit don ríg ocus fiarfaigios in rí scéla díob ocus ruc leis 

istech co cathraig na h-aithne iat, ocus aithgnios Taise Taoibgel 

iat ocus nír labair riu. Ocus in tráth táinic am codalta ocus suain 

chuca iarrus Taise Taoibgel in t-aos eladan anaithnid sin do léicen 

léi féin dochum scélaigechta do dénam léi, ocus do chuatar i 

n-éntseomra ocus do léicetar a n-aithgne dochum a chéile, ocus 

fhiarfaigios Fergus di crét in t-innell i n-élóchad sí dochum Finn 



---

p.275






arís. Adubairt sisi co rachadh in rí dochum na seilge cétna arna 

mhárach ocus co n-élóchad féin le Goll ocus le h-Oscar d'innsaigid 

na luinge ó a dtáncatar. Do chuaid in rí dochum na seilge ocus 

élaigios Taise Thaoibgel le Goll ocus le h-Oscar co rabatar i dTír 

Tairrngire, ocus ótchonnairc Fionn in cúicer sin uada tuc baramail aithgne dóib ocus adubairt gur b'inmain leis na daoine re 

a saimeoladh iat, .i. Goll ocus Oscar {MS folio 166}, Fergus Finnbeoil, Taise Taoibgel ocus a cumal coimdechta.


¶41] In uair rucatar a mhuinter uile ar Fionn adubairt Abartach 

mac Allchaid le Fionn a bhreth féin do bhreith ina mhasla ocus 

ina móirshiubal. Adubairt Fionn co léicfedh sé in tuarastal do 

ghell sé d'Abartach ocus in bhreth i n-agaid a chéile. ‘Ní fhuil 

maith damsa ann sin’ ar Abartach ‘ocus fer aithise ocus mílabartha na Féinne mar atá Conán mac Mórna gan a bhreith féin 

do tabairt do.’ ‘Renna nime i gcoraigecht ormsa’ ar Conán ‘nach 

bud réid mise muna bfuigbed sin.’ Ghellus Abartach sin do 

Chonán, ocus is í breth ruc Conán ar Abartach na ceithre mná 

déc do b'ferr i dTír Tairrngire do tabairt leis re cois a mhná féin. 

Ocus a bhen féin do chur i n-erball eich in Ghilla Dhecair mar do 

bí Liagán Luaimnech ó Luachair Dhegaid, ocus na ceitre mná déc 

eile sin dá mhuntir *[ac marcaigecht uirre]* nó co mbiadh i n-iarthar Chorca Dhuibne.


¶42] Ocus bíodh a fhios agat nach ór ná airget tuc Conán do bhreith 

acht amail mar adubramar .i. na ceitre {MS folio 167} mná déc do b'ferr i dTír Tairrngire do tabairt leis mar aon le mnaoi Abartaig, ocus ben 

Abartaig do chur i n-erball in eich mar do bí Liagán luaimnech. Ocus na ceitre mná déc eile do chur ar marcaigecht mar do bí seisen ocus in chuid eile dá mhuintir nó co mbeidís i gClochán Chinn Chait i n-iarthar Chorca Dhuibne.


¶43] ‘Ag sin do mhuintir a Fhinn’ ar Abartach. Féchus Fionn do 

cach taob de ocus ní fhaca sé Abartach shíos ná shuas. Ocus ruc 

Fionn Taise Taoibgel leis co h-Almain lethanmóir Laigen ocus 

dorigensat banais na déise sin.


¶44] Gurab í sin tóraigecht ocus echtra in Ghilla Dhecair ó thús co 

deired.



.Finit.










